વિકિપીડિયા guwiki https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિપીડિયા વિકિપીડિયા ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk 4 774 902770 902136 2026-07-24T12:24:40Z MediaWiki message delivery 18151 /* Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) */ નવો વિભાગ 902770 wikitext text/x-wiki <!-- -->{{/શીર્ષક}}<!-- --> <!-- મહેરબાની કરી આ લીટી અને તેની ઉપરનું લખાણ હટાવવું નહી --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28074658 --> == Open Community Call - [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India]] == <div lang="en" dir="ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedians, Happy 2025.. 😊 As you must have seen, members from Wikimedians of Kerala and Odia Wikimedia User Groups initiated preliminary discussions around submitting an Expression of Interest (EoI) to have Wikimania 2027 in India. You can find out more on the [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|Meta Page]]. Our aim is to seek input and assess the overall community sentiment and thoughts from the Indian community before we proceed further with the steps involved in submitting the formal EOI. As part of the same, we are hosting an '''open community call regarding India's Expression of Interest (EOI) to host Wikimania 2027'''. This is an opportunity to gather your valuable feedback, opinions, and suggestions to shape a strong and inclusive proposal. * 📅 Date: Wednesday, January 15th 2025 * ⏰ Time: 7pm-8pm IST * 📍 Platform: https://meet.google.com/sns-qebp-hck Your participation is key to ensuring the EOI reflects the collective aspirations and potential of the vibrant South Asian community. Let’s join together to make this a milestone event for the Wikimedia movement in South Asia. We look forward to your presence! <br> Warm regards, <br> [[:m:Wikimedians of Kerala|Wikimedians of Kerala]] and [[:m:Odia Wikimedians User Group|Odia Wikimedians]] User Group's <br> This message was sent with [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) at ૧૧:૨૫, ૧૪ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_VPs&oldid=28100038 --> == શું મુખપૃષ્ઠ પર કુંભ મેળા વિશે મૂકી શકાય? == અત્યારે [[૨૦૨૫ પ્રયાગ કુંભ મેળો]] ચાલી રહ્યો છે તો શું મુખપૃષ્ઠ પર વર્તમાન ઘટનાઓનું નાનું સેક્શન બનાવી કે પછી હંગામી ધોરણે ઉમદાલેખમાં પૃષ્ઠ ઉમેરી કુંભ મેળા વિશે મૂકી શકાય? --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૧:૪૫, ૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) :ફેબ્રુઆરીમાં આ માસના ઉમદા લેખ તરીકે મૂકીએ. ત્યાં સુધી લેખમાં જરુરી સુધારા કરી રાખીએ. લગભગ આખો ફેબ્રુઆરી મહિનો કુંભમેળો ચાલવાનો છે એટલે તે સમયે મુખપૃષ્ઠ પર રહે તો યાદો તાજી રહે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૬:૫૨, ૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) ::જી. ચોક્કસ. માહિતી ઉમેરવામાં મદદ કરવા વિનંતી. [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૫:૨૧, ૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) == Launching! Join Us for Wiki Loves Ramadan 2025! == Dear All, We’re happy to announce the launch of [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|Wiki Loves Ramadan 2025]], an annual international campaign dedicated to celebrating and preserving Islamic cultures and history through the power of Wikipedia. As an active contributor to the Local Wikipedia, you are specially invited to participate in the launch. This year’s campaign will be launched for you to join us write, edit, and improve articles that showcase the richness and diversity of Islamic traditions, history, and culture. * Topic: [[m:Event:Wiki Loves Ramadan 2025 Campaign Launch|Wiki Loves Ramadan 2025 Campaign Launch]] * When: Jan 19, 2025 * Time: 16:00 Universal Time UTC and runs throughout Ramadan (starting February 25, 2025). * Join Zoom Meeting: https://us02web.zoom.us/j/88420056597?pwd=NdrpqIhrwAVPeWB8FNb258n7qngqqo.1 * Zoom meeting hosted by [[m:Wikimedia Bangladesh|Wikimedia Bangladesh]] To get started, visit the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|campaign page]] for details, resources, and guidelines: Wiki Loves Ramadan 2025. Add [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Participant|your community here]], and organized Wiki Loves Ramadan 2025 in your local language. Whether you’re a first-time editor or an experienced Wikipedian, your contributions matter. Together, we can ensure Islamic cultures and traditions are well-represented and accessible to all. Feel free to invite your community and friends too. Kindly reach out if you have any questions or need support as you prepare to participate. Let’s make Wiki Loves Ramadan 2025 a success! For the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Team|International Team]] ૧૭:૩૮, ૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=27568454 --> == New Wikimedia Campaign Launching Tomorrow: Indic Writing Systems Campaign 2025 == Dear Wikimedians, We are excited to announce the launch of the [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems/Indic writing systems campaign 2025|Indic writing systems campaign 2025]], which will take place from 23 January 2025 (World Endangered Writing Day) to 21 February 2025 (International Mother Language Day). This initiative is part of the ongoing efforts of [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems|WikiProject writing Systems]] to raise awareness about the documentation and revitalization of writing systems, many of which are currently underrepresented or endangered. Representatives from important organizations that work with writing systems, such as Endangered Alphabets and the Script Encoding Initiative, support the campaign. The campaign will feature two primary activities focused on the [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems/Indic writing systems campaign 2025/Lists|list of target scripts]]: * '''Wikidata Labelathon''': A focused effort to improve and expand the information related to South Asian scripts on Wikidata. * '''Wikipedia Translatathon''': A collaborative activity aimed at enhancing the coverage of South Asian writing systems and their cultural significance on Wikipedia. We are looking for local organizers to engage their respective communities. If you are interested in organizing, kindly sign-up [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems/Indic writing systems campaign 2025/Local Organizers|here]]. We also encourage all Indic Wikimedians to [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems/Indic writing systems campaign 2025/Participate|join us]] in this important campaign to help document and celebrate the diverse writing systems of South Asia. Thank you for your support, and we look forward to your active participation. Regards [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૨:૫૯, ૨૨ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) Navya sri Kalli <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Titodutta/lists/Indic_VPs&oldid=22433435 --> == Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૬:૪૧, ૨૪ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 --> == Feminism and Folklore 2025 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear Wiki Community, You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia. You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles. Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project: # Create a page for the contest on the local wiki. # Set up a campaign on '''CampWiz''' tool. # Create the local list and mention the timeline and local and international prizes. # Request local admins for site notice. # Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]]. This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools'''] Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance. We look forward to your immense coordination. Thank you and Best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]''' ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૮:૦૫, ૨૯ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) == Wiki Loves Folklore is back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Dear Wiki Community, You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March. You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest. You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language. Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance. '''Kind regards,''' '''Wiki loves Folklore International Team''' --[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૮:૦૫, ૨૯ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26503019 --> == Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૬:૧૮, ૩ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28198931 --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone! [[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]] We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''. This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba. '''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''. Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language & Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]]. We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ૧૩:૫૯, ૨૨ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28217779 --> == Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ૦૦:૨૧, ૮ માર્ચ ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28307738 --> == An improved dashboard for the Content Translation tool == <div lang="en" dir="ltr"> {{Int:hello}} Wikipedians, Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device. With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below. [[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the "For you" and "...More" buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic).  Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard  in two groups ("Create new pages" and "Expand with new sections")-one for each activity.]] [[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]] We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''. Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread. Thank you! On behalf of the Language and Product Localization team. </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> ૦૮:૨૫, ૧૩ માર્ચ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&oldid=28382282 --> == Your wiki will be in read-only soon == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|આ સંદેશો અન્ય ભાષામાં વાંચો]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] <span class="mw-translate-fuzzy">[[foundation:|વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશન]] તેના પ્રાથમિક અને સહાયક ડેટા સેન્ટરની અદલાબદલીનું પરિક્ષણ કરવા જઈ રહ્યું છે.</span> આમ કરવાથી એ વાતની ખાતરી થશે કે આપત્તિના સમયે પણ વિકિપીડિયા અને અન્ય વિકિમીડિયા જાળસ્થળો (સાઇટો) ઉપલબ્ધ હોય. તમામ ટ્રાફિક '''{{#time:j xg|2025-03-19|gu}}''' પર સ્વિચ થશે. ભારતીય સમય મુજબ ૧૯:૩૦ કલાકે '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-03-19T14:00|en}} {{#time:H:i e|2025-03-19T14:00}}]''' પરિક્ષણની શરુઆત થશે. દુર્ભાગ્યવશ, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]]ની અમુક મર્યાદાઓને કારણે આ પરિક્ષણના સમય દરમ્યાન બધું જ સંપાદન કાર્ય અટકાવવું પડે તેમ છે. ખલેલ બદલ અમે દિલગીર છીએ અને ભવિષ્યમાં આવી ખલેલ ઓછામાં ઓછી પડે તે દિશામાં અમે કાર્યરત છીએ. પરિક્ષણ શરુ થવાની ૩૦ મિનિટ પહેલાથી બધાં જ વિકિ સંસ્કરણોમાં બેનર મૂકવામાં આવશે. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This banner will remain visible until the end of the operation.</span> '''ટૂંકા સમયગાળા માટે તમે બધાં જ વિકિપીડિયા સંસ્કરણો ફક્ત વાંચી શકશો, તેમાં ફેરફાર નહિ કરી શકો.''' *{{#time:l j xg Y|2025-03-19|gu}} ના રોજ, તમે લગભગ એક કલાક કે તેથી વધુ સમય સુધી વિકિપીડિયામાં કોઈ ફેરફાર કરી શકશો નહીં. *જો આ સમયગાળામાં તમે કોઈ સંપાદન કરવાનો અને તે ફેરફારો સાચવવાનો પ્રયત્ન કરશો તો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળશે. અમે આશા રાખીએ છીએ કે આ પરિક્ષણ દરમ્યાન કોઈ પણ સંપાદન ખોવાશે નહિ પરંતુ એ વાતની બાંહેધરી આપી શકાય એમ નથી. જો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળે તો બધું જ પૂર્વવત થાય ત્યાં સુધી રાહ જોશો. પછી તમે કરેલા ફેરફારો સાચવી શકાશે. પણ અમારું સુચન છે કે તમે આવા કોઈ પણ ફેરફારોને કોપી કરી ને રાખી લો જેથી કાંઈ અનિચ્છનિય બને તો તમારી મહેનત બાતલ ન જાય. ''અન્ય અસરો'': *પૃષ્ઠભૂમિમાં ચાલતાં કામો ધીમાં પડશે કે પછી અટકી જશે. લાલ (મૃત) કડીઓ સામન્ય ઝડપથી અપડેટ ન પણ થાય. તમે એવો કોઈ નવો લેખ બનાવો જે અન્યત્ર જોડાતો હોય તો પહેલાનાં તે પાના પર આ લેખની કડી થોડા વધુ સમય માટે હજુ લાલ જ બતાવે તેમ બને. અમુક લાંબા સમયથી ચાલતી સ્ક્રિપ્ટ અટકાવવી પડશે. * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">We expect the code deployments to happen as any other week.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.</span> જરુર પડે તો આ પરિક્ષણ પાછું પણ ઠેલવામાં આવે. [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org પર જઈ ને તમે સમયપત્રક]] જોઈ શકો છો. જો કોઈ પણ ફેરફાર હશે તો સમયપત્રકમાં જાણ કરવામાં આવશે. '''આ માહિતીને તમારા સમુદાય સાથે વહેંચવા વિનંતી છે.'''</div><section end="server-switch"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ૦૪:૪૫, ૧૫ માર્ચ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=28307742 --> == Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon. Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૭:૩૪, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == Editing contest about Norway == Hello! Please excuse me from writing in English. If this post should be posted on a different page instead, please feel free to move it (or tell me to move it). I am Jon Harald Søby from the Norwegian Wikimedia chapter, [[wmno:|Wikimedia Norge]]. During the month of April, we are holding [[:no:Wikipedia:Konkurranser/Månedens konkurranse/2025-04|an editing contest]] about India on the Wikipedias in [[:nb:|Norwegian Bokmål]], [[:nn:|Norwegian Nynorsk]], [[:se:|Northern Sámi]] and [[:smn:|Inari Sámi]]̩, and we had the idea to also organize an "inverse" contest where contributors to Indian-language Wikipedias can write about Norway and Sápmi. Therefore, I would like to invite interested participants from the Gujarati-language Wikipedia (it doesn't matter if you're from India or not) to join the contest by visiting [[:no:Wikipedia:Konkurranser/Månedens konkurranse/2025-04/For Indians|this page in the Norwegian Bokmål Wikipedia]] and following the instructions that are there. Hope to see you there! [[સભ્ય:Jon Harald Søby (WMNO)|Jon Harald Søby (WMNO)]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Jon Harald Søby (WMNO)|ચર્ચા]]) ૧૫:૫૦, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) == ચિત્ર મુકવામાં સમસ્યા == નમસ્તે, [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%A2%E0%AA%BE%E0%AA%82%E0%AA%9A%E0%AB%8B:%E0%AA%AE%E0%AA%BE%E0%AA%B9%E0%AA%BF%E0%AA%A4%E0%AB%80%E0%AA%9A%E0%AB%8B%E0%AA%95%E0%AA%A0%E0%AB%81%E0%AA%82_%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%B6%E0%AB%8D%E0%AA%B5%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%A6%E0%AB%8D%E0%AA%AF%E0%AA%BE%E0%AA%B2%E0%AA%AF%E2%80%8C આ ઢાંચા]માં ઇમેજ કામ નથી કરતી. કૃપયા સહયતા કરવા વિનંતિ. <b><span style="border:1px dashed DarkOrange;padding:0.25em;margin:0.1em;text-shadow:2px 2px 3px Gray;font-size=75%;">લિ., [[સભ્ય:NehalDaveND|<font color="Red">નેહલ</font>]]&nbsp;[[User talk:NehalDaveND|<font color="DodgerBlue">દવે</font>]]</span></b> ૧૦:૧૨, ૧૪ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) :@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] @[[સભ્ય:KartikMistry|KartikMistry]] please help. <b><span style="border:1px dashed DarkOrange;padding:0.25em;margin:0.1em;text-shadow:2px 2px 3px Gray;font-size=75%;">લિ., [[સભ્ય:NehalDaveND|<font color="Red">નેહલ</font>]]&nbsp;[[User talk:NehalDaveND|<font color="DodgerBlue">દવે</font>]]</span></b> ૦૭:૧૫, ૧૭ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) ::{{ping|NehalDaveND}} સૌ પ્રથમ તો જવાબ આપવામાં મોડું થયું તે બદલ ક્ષમાપ્રાર્થી છું. મેં હમણાં જ આ માહિતીચોકઠામાં ચિત્ર ઉમેરવાનો પ્રયત્ન કર્યો તો એણે સફળતાથી કામ કર્યું. તમારે '''image = ''' પરિમાણમાં '''='''ની નિશાનીની સામે ફક્ત ચિત્રનું નામ જ લખવાનું છે, દા.ત. '''image = વિશ્વવિદ્યાલય‌.PNG'''. ચિત્રના નામની આગળ File, Image, વગેરે જેવું કશું લખવાનું નથી. જો આમ કરતા પણ તમારું કામ ન થાય તો મને જણાવો કે તમે કયા લેખમાં આ માહિતીચોકઠામાં ચિત્ર ઉમેરવાનો પ્રયત્ન કરો છો અને એ ચિત્ર કયું છે. હું પ્રયત્ન કરી જોઈશ. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૨:૩૦, ૨૨ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) == Invitation for the next South Asia Open Community Call (SAOCC) with a focus on WMF's Annual Plans (27th April, 2025) == Dear All, The [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call (SAOCC)]] is a monthly call where South Asian communities come together to participate, share community activities, receive important updates and ask questions in the moderated discussions. The next SAOCC is scheduled for 27th April, 6:00 PM-7:00 PM (1230-1330 UTC) and will have a section with representatives from WMF who will be sharing more about their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|Annual Plans]] for the next year, in addition to Open Community Updates. We request you all to please attend the call and you can find the joining details [https://meta.wikimedia.org/wiki/South_Asia_Open_Community_Call#27_April_2025 here]. Thank you! [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૩:૫૫, ૧૪ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=28543211 --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! The most active contesters will receive prizes. If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest. <br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) </div> ૨૧:૪૧, ૧૬ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Hide on Rosé@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines ("UCoC EG") and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૬:૦૪, ૧૭ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == Sub-referencing: User testing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]] <small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small> Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further: #'''Try it out and share your feedback''' #:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. #'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs''' #:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''. We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well. Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> ૨૦:૩૪, ૨૮ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- <section end="announcement-content" /> </div> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૯:૧૧, ૨૯ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)</div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! == ''(Apologies for posting in English)'' Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them. As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]]. After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki. The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org. If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૨૦:૩૮, ૬ મે ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28663781 --> == <span lang="en" dir="ltr">Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]]. You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC. If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, </div><section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|ચર્ચા]])</bdi> ૦૩:૩૭, ૧૬ મે ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)'' Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) ૨૦:૫૬, ૨૨ મે ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection & Call for Questions</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats. The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. Here are the key planned dates: * May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6] * June 17 – July 1, 2025: Call for candidates * July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5] * August 2025: Campaign period * August – September 2025: Two-week community voting period * October – November 2025: Background check of selected candidates * Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]]. '''Call for Questions''' In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]] '''Election Volunteers''' Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]] Thank you! [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024 [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ [6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates Best regards, Victoria Doronina Board Liaison to the Elections Committee Governance Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૮:૩૭, ૨૮ મે ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == Update from A2K team: May 2025 == Hello everyone, We’re happy to share that the ''Access to Knowledge'' (A2K) program has now formally become part of the '''Raj Reddy Centre for Technology and Society''' at '''IIIT-Hyderabad'''. Going forward, our work will continue under the name [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]]. The new team includes most members from the former A2K team, along with colleagues from IIIT-H already involved in Wikimedia and Open Knowledge work. Through this integration, our commitment to partnering with Indic Wikimedia communities, the GLAM sector, and broader open knowledge networks remains strong and ongoing. Learn more at our Team’s page on Meta-Wiki. We’ll also be hosting an open session during the upcoming [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] on 6 - 7 pm, and we look forward to connecting with you there. Thanks for your continued support! Thank you Pavan Santhosh, On behalf of the Open Knowledge Initiatives Team. <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=28543211 --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone, ''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)'' The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''. This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable. The three main features of this extension are: * '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki. * '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''. * '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions. '''Note''': The extension comes with a new user right called '''"Event Organizer"''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment. The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]]) If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout. Thank you! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|ચર્ચા]]) ૨૨:૧૭, ૨૯ મે ૨૦૨૫ (IST)</bdi> <!-- Message sent by User:Udehb-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&oldid=28803829 --> == મુખપૃષ્ઠ પર આજનું ચિત્ર બદલવું જોઈએ? == ગયા વર્ષે મે મહિનામાં આપણે '''આજનું ચિત્ર'''માં દર્શાવાતાં ચિત્રો બદલ્યાં હતાં. શું હવે ફરીથી તેને પૂર્ણ કે આંશિક રીતે બદલવા જોઈએ? સૌ કોઈ પોતાનો મત વ્યક્ત કરશો. —[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૦૦:૩૯, ૩ જૂન ૨૦૨૫ (IST) :હા. સહમત. સમયે સમયે નવા ચિત્રો મૂકવા જોઈએ.- [[સભ્ય:Nizil Shah|Nizil Shah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nizil Shah|ચર્ચા]]) ૧૨:૫૪, ૯ જૂન ૨૦૨૫ (IST) ::@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]]@[[સભ્ય:KartikMistry|KartikMistry]]@[[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ચર્ચાને તારણ પર લઈ જવા વિનંતી. [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૧:૪૮, ૧૫ જૂન ૨૦૨૫ (IST) :::{{સમર્થન}} -- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] ^{[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]} ૧૩:૦૮, ૧૬ જૂન ૨૦૨૫ (IST) :::{{સમર્થન}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૪:૪૫, ૧૬ જૂન ૨૦૨૫ (IST) :::{{સમર્થન}} --[[સભ્ય:Aniket|અ ને કાંઈ નહી અ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૯:૦૧, ૧૬ જૂન ૨૦૨૫ (IST) == 📣 Announcing the South Asia Newsletter – Get Involved! 🌏 == <div lang="en" dir="ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Hello Wikimedians of South Asia! 👋 We’re excited to launch the planning phase for the '''South Asia Newsletter''' – a bi-monthly, community-driven publication that brings news, updates, and original stories from across our vibrant region, to one page! We’re looking for passionate contributors to join us in shaping this initiative: * Editors/Reviewers – Craft and curate impactful content * Technical Contributors – Build and maintain templates, modules, and other magic on meta. * Community Representatives – Represent your Wikimedia Affiliate or community If you're excited to contribute and help build a strong regional voice, we’d love to have you on board! 👉 Express your interest though [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfhk4NIe3YwbX88SG5hJzcF3GjEeh5B1dMgKE3JGSFZ1vtrZw/viewform this link]. Please share this with your community members.. Let’s build this together! 💬 This message was sent with [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) at ૨૧:૧૨, ૬ જૂન ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/South_Asia_Village_Pumps&oldid=25720607 --> == Vote now in the 2025 U4C Election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}} Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૪:૩૦, ૧૪ જૂન ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div> Hello all, The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position. This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3] Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election. Best regards, Abhishek Suryawanshi<br /> Chair of the Elections Committee On behalf of the Elections Committee and Governance Committee [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term. [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" /> </div> [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૩:૧૩, ૧૭ જૂન ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 --> == <span lang="en" dir="ltr">Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Dear Wikimedia Community, The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]] of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]]. A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity. Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact. Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement. Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate. Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended. === Wikispore === The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects. After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future. As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting. Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed. === Wikinews === We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways. Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years. While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[5]</nowiki>, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>]. [[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews. Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs. SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives. '''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to: *Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects, *Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace, *Merge content into compatibly licensed external projects, *Archive Wikinews projects. Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels. === Feedback and next steps === We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language. I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. <section end="message"/> </div> -- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, ૦૨:૨૬, ૨૮ જૂન ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 --> == Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes == ''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)'' Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations. The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''. The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below: [[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]] These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages. Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change. Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]]. Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૧૫, ૧૪ જુલાઇ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=28981877 --> == આંતરવિકિ સહયોગ માટે સામુદાયિક વિચાર-વિમર્શ == કેમ છો? હું અત્યારે વિકિમેનિયા ૨૦૨૫માં આવ્યો છું અને આંતરવિકિ સહયોગ અંગે વાતચીત કરી રહ્યો છું. મારી અત્યાર સુધી મૈથિલી, તમિળ, અને યુક્રેનિયીન સદસ્યો સાથે વાત થઈ છે. પ્રથમ ભાગ રૂપે આપણા ગુજરાતી વારસા અને સ્થાપત્યોને લગતા ૩૦ મહત્ત્વના વિષયોની યાદી બનાવીને તેમને ચોતરા પર આપીશું. તેનો તેઓ તેમની ભાષામાં અનુવાદ કરશે. આપણે તેમના તેવા ૩૦ વિષયોનો અનુવાદ કરી આપીશું. આ યોજના સફળ રહે તો લાંબા ગાળાના સહયોગ માટે પ્રયત્ન કરી શકાય. મહેરબાની કરીને આ વિશે આપના વિચારો જણાવો. --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૦:૦૪, ૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) ===ટિપ્પણીઓ=== * સરસ વિચાર. સહમતિ. -- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] ^{[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]} ૧૩:૧૩, ૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) * સહમત. સહયોગ બંને વિકિપીડીયા માટે લાભદાયી જ છે. -[[સભ્ય:Nizil Shah|Nizil Shah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nizil Shah|ચર્ચા]]) ૧૩:૨૨, ૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) * {{સમર્થન}} સુંદર વિચાર. (જો કે આપણા સક્રિય સભ્યોનું સંખ્યાબળ ધ્યાનમાં રાખી ને આગળ વધવું કે, આપણા ૩૦ લેખો પાંચ ભાષામાં ભાષાંતરિત થાય એની સાથે આપણી પાસે ૧૫૦ નવા લેખો બનાવવાની જવાબદારી આવે. એનો અર્થ એ થયો કે દરેક નવી ભાષાની સાથે આપણે વધારાના ૩૦ લેખો બનાવવાના થાય. એ યાદ રાખવું કે બે મહિનાની ફેમિનિઝમ અને ફોકલોર સ્પર્ધામાં ઈનામની લાલચે પણ આપણે બધાં ભેગાં થઈ ને પણ ૩૦ નવા લેખો બનાવી નથી શક્યા.) --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૪:૪૭, ૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) * {{સમર્થન}} આવકારદાયક. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૮:૦૪, ૧૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) * {{સાંભળો|Snehrashmi|Dsvyas|Nizil Shah|KartikMistry}} કૃપા કરીની આ [[વિકિપીડિયા:વારસા માટે આંતરવિકિ સહયોગ પરિયોજના/અગત્યના વિષયો]] યાદીમાં જોઈતા અગત્યના વિષયો ઉમેરતાં રહેશો. --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૯:૦૮, ૧૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) == Call for Expression of Interest – Advanced Train the Trainer 2025 (ATTT) == ''Sorry for writing in English. Please feel free to translate it into your language.'' The [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]] (OKI) team at IIIT-Hyderabad is organising [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer (ATTT) 2025]], tentatively in the second week of October 2025 at IIIT-Hyderabad. The program is for experienced Wikimedians who have attended TTT earlier and wish to deepen their leadership, thematic expertise, and practical skills. It will run in parallel [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Tracks|tracks]]: * ''' Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Measure, analyse, and communicate the impact of Wikimedia initiatives. * '''Project Design Challenge''' – Develop a 3-month project with mentoring and planning tools. Info about the event: * Deadline: 20 August 2025 * Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]] If you cannot apply directly on Meta, email your proposal (following the Meta template) with a valid reason to nitesh@research.iiit.ac.in. — Open Knowledge Initiatives Team, IIIT-Hyderabad [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૩:૩૦, ૧૪ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Expression of Interest Extended: Advanced Train the Trainer 2025 == Dear all, We are pleased to inform you that the deadline to submit your Expression of Interest has been extended until '''26 August'''. The [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer]] (ATTT) 2025 will be held on '''10, 11, and 12 October 2025 at IIIT-Hyderabad'''. ATTT is designed for experienced Wikimedians who have or have not previously participated in Train the Trainer, but wish to develop further their leadership, thematic expertise, and practical application skills. The training will run in two thematic tracks: * '''Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Learn to measure, analyse, and narrate the impact of Wikimedia initiatives through hands-on labs and peer feedback. * '''Project Design: From Learning to Action''' – Work on a 3-month project with mentoring and planning tools, turning learning into impactful, context-driven initiatives. ** Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]] ** Deadline to apply (extended): 26 August 2025 ** Event Dates: 10-12 October 2025 We will share further updates with you soon. ''Note: If you are unsure about which track to choose, please still submit your application by answering the questions thoroughly. Our team will review it and assign you to the most suitable track. If you are not comfortable applying directly on Meta, you may send your proposal (using the Meta template and with a valid reason) to nitesh@research.iiit.ac.in. If selected, the OKI team will publish it on Meta on your behalf.'' We look forward to receiving your applications and working together to shape impactful Wikimedia leadership! Regards, Open Knowledge Initiatives Team IIIT-Hyderabad [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૦:૧૨, ૨૦ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Final Call: Apply for Advanced Train the Trainer 2025 by Today == Dear all, This is a kind reminder that today is the '''last day''' to submit your '''Expression of Interest for Advanced Train the Trainer 2025'''. If you are interested, we warmly encourage you to complete your application at the earliest using the link below: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Here]] ''Please note that we will not be able to accommodate requests for reopening the form after the deadline. Once submissions close, our team will begin the review process.'' We look forward to your participation and thank you for your continued interest in strengthening leadership within our communities. Regards, IIITH-OKI [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૪:૦૫, ૨૬ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == <span lang="en" dir="ltr">Temporary accounts will be rolled out soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="body"/> Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''. Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. '''Why we are building temporary accounts''' Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users. '''How temporary accounts work''' [[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]] Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it. '''What does this mean for different groups of users?''' '''For logged-out editors''' * This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki. * If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice. '''For community members interacting with logged-out editors''' * A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address). * Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community. '''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki''' * '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.) * '''For admins blocking logged-out editors''': ** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option. ** It will still be possible to block an IP address or IP range. * Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this. '''Our requests for you, and next steps''' * If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]]. * If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in. * Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options. * Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses. To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!<section end="body" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> ૦૩:૦૫, ૨૭ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 --> == Global discussion on Welcome messages == <div lang{{=}}"en" dir{{=}}"ltr">Sorry that this message is in English. {{int:please-translate}}. There is a request for comment at [[:m:Special:MyLanguage/Requests for comment/Welcoming policy]] on a proposal to forbid sending [[:m:welcome messages|welcome messages]] to users who have not made an edit, which is currently in practice at your wiki. Your comment on this matter would be appreciated.</div> [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૮:૦૯, ૧૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:DreamRimmer/MMS_list&oldid=29262336 --> == Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|આ સંદેશો અન્ય ભાષામાં વાંચો]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] <span class="mw-translate-fuzzy">[[foundation:|વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશન]] તેના પ્રાથમિક અને સહાયક ડેટા સેન્ટરની અદલાબદલીનું પરિક્ષણ કરવા જઈ રહ્યું છે.</span> આમ કરવાથી એ વાતની ખાતરી થશે કે આપત્તિના સમયે પણ વિકિપીડિયા અને અન્ય વિકિમીડિયા જાળસ્થળો (સાઇટો) ઉપલબ્ધ હોય. તમામ ટ્રાફિક '''{{#time:j xg|2025-09-24|gu}}''' પર સ્વિચ થશે. ભારતીય સમય મુજબ 20:30 કલાકે '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-09-24T15:00|en}} {{#time:H:i e|2025-09-24T15:00}}]''' પરિક્ષણની શરુઆત થશે. દુર્ભાગ્યવશ, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]]ની અમુક મર્યાદાઓને કારણે આ પરિક્ષણના સમય દરમ્યાન બધું જ સંપાદન કાર્ય અટકાવવું પડે તેમ છે. ખલેલ બદલ અમે દિલગીર છીએ અને ભવિષ્યમાં આવી ખલેલ ઓછામાં ઓછી પડે તે દિશામાં અમે કાર્યરત છીએ. પરિક્ષણ શરુ થવાની ૩૦ મિનિટ પહેલાથી બધાં જ વિકિ સંસ્કરણોમાં બેનર મૂકવામાં આવશે. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This banner will remain visible until the end of the operation.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.</span> '''ટૂંકા સમયગાળા માટે તમે બધાં જ વિકિપીડિયા સંસ્કરણો ફક્ત વાંચી શકશો, તેમાં ફેરફાર નહિ કરી શકો.''' *{{#time:l j xg Y|2025-09-24|gu}} ના રોજ, તમે લગભગ એક કલાક કે તેથી વધુ સમય સુધી વિકિપીડિયામાં કોઈ ફેરફાર કરી શકશો નહીં. *જો આ સમયગાળામાં તમે કોઈ સંપાદન કરવાનો અને તે ફેરફારો સાચવવાનો પ્રયત્ન કરશો તો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળશે. અમે આશા રાખીએ છીએ કે આ પરિક્ષણ દરમ્યાન કોઈ પણ સંપાદન ખોવાશે નહિ પરંતુ એ વાતની બાંહેધરી આપી શકાય એમ નથી. જો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળે તો બધું જ પૂર્વવત થાય ત્યાં સુધી રાહ જોશો. પછી તમે કરેલા ફેરફારો સાચવી શકાશે. પણ અમારું સુચન છે કે તમે આવા કોઈ પણ ફેરફારોને કોપી કરી ને રાખી લો જેથી કાંઈ અનિચ્છનિય બને તો તમારી મહેનત બાતલ ન જાય. ''અન્ય અસરો'': *પૃષ્ઠભૂમિમાં ચાલતાં કામો ધીમાં પડશે કે પછી અટકી જશે. લાલ (મૃત) કડીઓ સામન્ય ઝડપથી અપડેટ ન પણ થાય. તમે એવો કોઈ નવો લેખ બનાવો જે અન્યત્ર જોડાતો હોય તો પહેલાનાં તે પાના પર આ લેખની કડી થોડા વધુ સમય માટે હજુ લાલ જ બતાવે તેમ બને. અમુક લાંબા સમયથી ચાલતી સ્ક્રિપ્ટ અટકાવવી પડશે. * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">We expect the code deployments to happen as any other week.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.</span> જરુર પડે તો આ પરિક્ષણ પાછું પણ ઠેલવામાં આવે. [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org પર જઈ ને તમે સમયપત્રક]] જોઈ શકો છો. જો કોઈ પણ ફેરફાર હશે તો સમયપત્રકમાં જાણ કરવામાં આવશે. '''આ માહિતીને તમારા સમુદાય સાથે વહેંચવા વિનંતી છે.'''</div><section end="server-switch"/> <span dir=ltr>[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])</span> ૨૧:૧૨, ૧૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29170715 --> == Upcoming Dark Mode user interface rollout for anonymous Wikimedia sites users == <div lang="en" dir="ltr"> {{int:Hello}} Wikimedians, Apologies if this message is not in your language. {{int:please-translate}}. The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will launch the Dark mode feature for anonymous users on all Wikimedia sites, including yours, on October 29, 2025. [[:en:Special:MyLanguage/Light-on-dark color scheme|Dark mode]] is an option that allows users to view pages in light-coloured text, and icons on a dark background. Once it is available for anonymous users, they can enable it when using various devices. More information on ways to enable it can be found on [[:en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Dark mode#Options for anyone|this page]]. Given many pages are still not compatible with dark mode this will be an opt-in feature and not automatically apply to pages. Dark mode requires modifications to content pages and templates, and since our initial launch [https://diff.wikimedia.org/2024/07/17/dark-modes-bright-future-how-dark-mode-will-transform-wikipedias-accessibility/ in July 2024], we have been working with communities and helping them prepare for dark mode. Before the rollout, it is essential that template authors and technical contributors test dark mode and read [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|this page]] to learn how to make pages Dark mode-ready and address any compatibility issues found in templates. We will fix most color compatibility issues only on the most-viewed pages on projects with over 5 million monthly page views. Technical contributors with an account should opt into dark mode currently using preferences or settings and test pages and seek help before the release to ensure everything complies before the enablement. If you have any questions or need help, please [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|contact the Reader Experience team]] for support. Thank you! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> ૦૭:૩૮, ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_Dark_mode_deployment_mass_message_list_(October_2025)&oldid=29358561 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Confidence_Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> ૦૧:૧૯, ૩ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-10-06_Wikipedias&oldid=29381387 --> == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]]. Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]]. When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]]. '''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.''' Best regards, Abhishek Suryawanshi<br />Chair, Elections Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૦:૧૮, ૯ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 --> == શું "બહુ ભાસા" શબ્દને "બહુ ભાષા"ની અવેજીમાં ચલાવવો જોઈએ? == વિકિમીડિયા મૂવમેન્ટના એક એફિલિયેટ OKI-IIITH દ્વારા મને પ્રશ્ન કરવામાં આવ્યો કે "બહુ ભાસા" શબ્દ સાચો છે કે કેમ. આ પ્રશ્ન બીબી૨૫ સ્પર્ધા માટે લોગો ડિઝાઈન કરવા સંદર્ભે હતો. મારા સુધારવાથી સામે જવાબ આવ્યો કે હાથે કરીને "બહુ ભાસા" શબ્દનો પ્રયોગ કરવામાં આવે છે જેથી વનવાસીઓના શબ્દને પ્રાધાન્ય મળે. પણ ગુજરાતીમાં "ભાષા" શબ્દ જ ખરો પ્રયોગ છે, "ભાસા" શબ્દનો અર્થ અલગ છે, તેમજ આ શબ્દની ચકાસણી કરવી શક્ય નથી તેમજ આ શબ્દનો પ્રયોગ પ્રારંભિક સંશોધનની અંદર આવે છે. તો શું ગુજરાતી લિપીમાં "બહુ ભાસા" શબ્દનો ઉપયોગ વિકિપીડિયા માટે ચાલુ રાખવા દેવો જોઈએ? સમુદાય એકમત થઈને કોઈ નિર્ણય ઠરાવે અને આ વિશે ઘટતો જવાબ આપે. --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૨:૪૪, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) ===સમર્થન=== ===વિરોધ=== * {{વિરોધ}}--[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૨:૪૫, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) * {{વિરોધ}} (નીચે ટિપ્પણીઓ જુઓ) --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૭:૩૫, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) * {{વિરોધ}} --[[સભ્ય:Aniket|અ ને કાંઈ નહી અ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૨૦:૧૮, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) * {{વિરોધ}} <small>"હવે પછી કોઈને સ્વેચ્છાએ જોડણી કરવાનો અધિકાર નથી." - સાર્થ જોડણી કોશના પ્રકાશન પ્રસંગે મહાત્મા ગાંધી.</small> :ભાષા જેમ જે તે પ્રાંતની અસ્મિતા છે તેમ જોડણી પણ જે તે ભાષાની અસ્મિતા જ છે. મંતવ્યો મંગાવીને બહુમતી મંતવ્યોની તદ્દન અવગણના કરી પૂર્વગ્રહયુક્ત દૃષ્ટિકોણવાળા અલ્પમત (સ્વઘોષિત) મંતવ્યને પ્રાધાન્ય આપવાની ચેષ્ટાનો પણ આ સાથે વિરોધ. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૯:૧૬, ૧૮ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) ===ટિપ્પણી=== બીબી૨૫ સ્પર્ધા શું છે અને આ '''બહુ ભાસા''' શબ્દ ક્યાં, કયા સંદર્ભમાં અને શેના માટે વપરાયો છે તે જણાવી શકશો?--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૪:૫૯, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) :બીબી૨૫ સ્પર્ધા બહુ ભાષા માટેની સ્પર્ધા છે અને તેના લોગો માટે આ શબ્દનો આધિકારીક ઉપયોગ કરવામાં આવશે.--[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૫:૧૯, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) ::અને આ બહુ ભાસામાં '''બહુ''' શું છે? હિંદી ભાષાની બહુ, એટલે કે વહુ? કે પછી ગુજરાતી ભાષાનું બહુ, એટલે કે ઘણું? [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૨૭, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) :::બહુ એટલે કે ઘણી. [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૬:૨૬, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) ::::જો આ '''બહુ ભાસા''' એના ગુજરાતી અર્થ અને સંદર્ભમાં વપરાતો હોય તો એના માટે સંપૂર્ણપણે અસહમત. જોડણી અને ભાષા બન્નેની દૃષ્ટિએ ખોટું છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૮:૫૮, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) :::::મને લાગે છે કે માત્ર transliteration કરવા માટે એમણે પૂછ્યું છે. સ્પર્ધાનું નામ જ આવું છે. એટલે ગુજરાતી સાથે કશું બંધબેસે નહીં. [[સભ્ય:Nizil Shah|Nizil Shah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nizil Shah|ચર્ચા]]) ૧૫:૨૧, ૧૮ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૧૭:૧૨, ૨૦ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 --> == સર્વ મિત્રોને નવા વર્ષના અભિનંદન == ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર કાર્યરત તેવા તમામ સ્વયંસેવક મિત્રોને આજથી શરૂ થતા નવા વિક્રમ સંવત ૨૦૮૨ તથા વીર સંવત ૨૫૫૨નાં અભિનંદન તથા સાલ મુબારક. આવનારૂં વર્ષ આપના જીવનમાં સુખ,શાંતિ તથા સમૃદ્ધિની લહેર લાવે તેવી અંતરકામના. આશા રાખીએ કે આ સંવતમાં આપણે વિકિપીડિયાને નવી ઉંચાઈ પર લઈ જઈએ. --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૦૮:૧૭, ૨૨ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] ૧૯:૪૨, ૩૦ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 --> == આજનું ચિત્ર == નમસ્તે ધવલભાઈ, છેલ્લા થોડા એક દિવસોથી ધ્યાને આવ્યું છે કે મુખપૃષ્ઠ પર આજનું ચિત્ર બદલાતું નથી. લગભગ દિવાળીના સમયથી '''અકોટા કાંસ્ય'''નું ચિત્ર જ આજના ચિત્ર તરીકે મુખપૃષ્ઠ પર નજરે પડે છે એક નજર કરવા વિનંતી. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૧:૩૩, ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) :હા, હું પણ રોજે જોઉં છું પણ આજે તમે કહ્યું ત્યારે જ ધ્યાને આવ્યું કે એ બદલાવું જોઈએ જે નથી થતું. મેં ઢાંચો અને રચના ચકાસી તો બધું જ બરોબર જ દેખાય છે. કદાચ બેક-એન્ડમાં કોઈક ત્રુટિ હોય. ઢાંચો '''CURRENTDAY''' પેરામિટર વાપરે છે અને તો તમે <nowiki>{{CURRENTDAY}}</nowiki> ચકાસશો તો એ સાચી તારીખ જ બતાવશે. પણ {{tl|Template:Potd/દિન-{{CURRENTDAY}}}} જે ટ્રાન્સ્ક્લુડ થઈ ને મુખપૃષ્ઠ પર આવે છે તે ઢાંચામાં દિન-૩૧ હોવા છતાં દિન-૩નું જ ચિત્ર બતાવે છે. {{ping|KartikMistry}} કે {{ping|Aniket}} કદાચ વધારે તપાસ કરી જુએ તો મેળ પડે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૩:૨૫, ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) :: જી, ઢાંચો:Potd/દિન-૧ પ્રમાણે તો આજે સોમનાથ મંદિરની છબી આવવી જોઇએ. આવતી કાલે વધારે ચોકકસ પ્રયત્ન કરી જોઈશ. --[[સભ્ય:Aniket|અ ને કાંઈ નહી અ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૭:૧૦, ૧ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) :::'''આ માસનો ઉમદા લેખ''' પણ હજુ બદલાયો નથી. મુખપૃષ્ઠ સાથે સંકળાયેલા ઢાંચા ખોટકાયા હોય એવું લાગે છે. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૦:૦૯, ૧ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) ::::બધું જ ૩ ઓક્ટોબર ઉપર સ્થગિત થઈ ગયું છે. મુખપૃષ્ઠની ઉપરની જમણી બાજુએ વિકિગોળાની નીચે જે તારીખ અને સમય ડિસ્પ્લે થાય છે તેમાં પણ શુક્રવાર, ૩ ઓક્ટોબર સમય બતાવે છે. ૩ ઓક્ટોબરે કદાચ પાર્સોઇડ રિલિઝ થયું હશે એના કારણે આવું થયું છે. મેં [[mw:Parsoid/Feedback#guwiki:મુખપૃષ્ઠ|અહિં બગ]] રિપોર્ટ કરી દીધો છે, જોઈએ હવે ક્યારે નિવેડો આવે છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૨:૫૭, ૧ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) :::::{{ping|Snehrashmi|Aniket}} આ સમસ્યાનું આંશિક નિરાકરણ આવ્યું લાગે છે. મુખપૃષ્ઠ પર આજનું ચિત્ર અને આ માસનો ઉમદા લેખ હવે બદલાઈ ગયાં છે. પણ વિધિની વક્રતા જુઓ, કે આજે ત્રણ તારીખ થઈ અને આજે પાછું એ જ અકોટા કાંસ્યનું ચિત્ર વિદ્યમાન હોવું જોઈએ એના બદલે દલપતરામ ભાસે છે. એટલે કે, ગઈ કાલે કોઈક પરિવર્તન આવ્યું જે ફરી પાછું ત્યાં જ સ્થગિત થઈ ગયું છે. આવું થયું હોવાનું બીજું કારણ એ છે કે ઉપર જે તારીખ અને વાર બતાવીએ છીએ તેમાં પણ ૨ નવેમ્બર અને રવિવાર છે. હું ફૉલો-અપ કરતો રહીશ અને ઝડપથી કાયમી ઉકેલ આવે તેવો પ્રયત્ન કરતો રહીશ. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૫૦, ૩ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) ::::::આજે પાંચ તારીખે ચાર તારીખનું ચિત્ર દેખાય છે. કદાચ તમે બગ રિપોર્ટ કર્યો હતો ત્યાંથી સુધારો થઈ ગયો લાગે છે પરંતુ ટાઇમઝોનમાં GMT+5:30: ની જગ્યાએ 0:00 પ્રમાણે કામ કરતું હોય એવું બને? [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૯:૪૭, ૫ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) :::::::આમ તો એવું નથી લાગતું કેમ કે, હું GMT સમયક્ષેત્રમાં છું અને મને પણ ઉપર પાંચ તારીખ દેખાય છે પણ ચિત્ર ૪ તારીખનું જ દેખાય છે. ગઈકાલ સુધી ૨ તારીખ હતી આજે સીધી પાંચ થઈ છે, જોઈએ ચિત્ર પણ એકબે દિવસમાં લાઇન પર આવી જાય. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૧૭, ૫ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) ::::::::તારીખ ૧૫થી આજનું ચિત્ર રાબેતા મુજબ બદલાઈ રહ્યું છે. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૧:૫૧, ૧૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) :::::::::હા, એનો પ્રોપર બગ ફાઇલ થયો હતો, જો કે હજુ થોડા દિવસ ચિત્ર અને તારીખ-વાર, વગેરે બધું જ રાબેતા મુજબ બદલાય છે કે નહીં એ જોઈએ. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૨:૪૦, ૧૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) ::::::::::મારા મુખપૃષ્ઠ પર આજે લગભગ દસ દિવસે પાછું ચિત્ર અને તારીખ બદલાયાં છે, બીજા કોઈને એ તારીખ/ચિત્ર ૧૬-૧૮ તારીખની વચ્ચે અટવાયેલું હતું અને આજે જ બદલાયું છે? [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૬:૨૨, ૨૬ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૧૯:૫૨, ૨૦ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' ૦૧:૧૫, ૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૫૧, ૧૮ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> ૦૨:૩૧, ૨૦ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ચર્ચા]])</bdi> ૧૬:૪૫, ૧૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ માટે શિષ્યવૃત્તિ અરજીઓ ખુલ્લી == સૌને નમસ્કાર, વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ માટે શિષ્યવૃત્તિ માટેની અરજીઓ હવે શરૂ થઈ ગઈ છે. આ પરિષદ ૪ થી ૬ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ દરમિયાન કોચી, ભારત ખાતે યોજાશે. વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ભારત, દક્ષિણ એશિયા અને અન્ય વિસ્તારોના વિકિમીડિયન્સ, સમુદાય આયોજકો અને યોગદાનકારોને એકત્રિત કરે છે. આ પરિષદ જોડાવા, શીખવા, અનુભવો વહેંચવા અને મુક્ત જ્ઞાન ચળવળને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે સહકાર આપવાનો ઉત્તમ અવસર છે. જો તમે વિકિમીડિયા પ્રોજેક્ટ્સમાં સક્રિય યોગદાનકાર છો અથવા સમુદાય પ્રવૃત્તિઓમાં જોડાયેલા છો, તો તમને સ્કોલરશિપ માટે અરજી કરવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે. વિગતવાર જાહેરાત અહીં ઉપલબ્ધ છે. 🙂 અરજી કરવાની છેલ્લી તારીખ: ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૬ રાત્રે ૧૧:૫૯ (IST) અરજી કડી: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform વધુ માહિતી: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship]] કૃપા કરીને આ જાહેરાત તમારા સમુદાયના અન્ય સભ્યો સાથે પણ શેર કરો. આભાર. વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ આયોજક ટીમ -[[સભ્ય:Gnoeee|Gnoeee]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gnoeee|ચર્ચા]]) ૦૨:૨૮, ૨૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૨:૪૨, ૩ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૦:૧૧, ૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૬:૨૭, ૨૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૩૨, ૧૭ મે ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૨૨:૪૪, ૨૭ મે ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ચર્ચા]])</bdi> ૨૨:૪૧, ૨૩ જૂન ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૧૮:૫૯, ૨૫ જૂન ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == અમને આનંદ છે કે WikiConference India 2026 માટે સ્વ-ભંડોળ નોંધણી (Self-Funded Registration) અને પ્રસ્તાવ આમંત્રણ (Call for Submissions) હવે શરૂ થઈ ગયા છે == પ્રિય સમુદાય સભ્યો, અમને આનંદ છે કે WikiConference India 2026 માટે '''સ્વ-ભંડોળ નોંધણી (Self-Funded Registration)''' અને '''પ્રસ્તાવ આમંત્રણ (Call for Submissions)''' હવે શરૂ થઈ ગયા છે. WikiConference India 2026 નું આયોજન 4 થી 6 સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન કેરળના કોચીમાં થશે. આ પરિષદમાં ભારત અને દક્ષિણ એશિયાના વિવિધ વિસ્તારોમાંથી વિકિમીડિયન, સમુદાય નેતાઓ, ડેવલપર, સંશોધકો અને મુક્ત જ્ઞાનમાં રસ ધરાવતા લોકો એકત્રિત થશે, જેથી તેઓ પરસ્પર જોડાઈ શકે, સહકાર આપી શકે અને પોતાના અનુભવ વહેંચી શકે. આ વર્ષની પરિષદની મુખ્ય થીમ છે: '''“જ્ઞાન કોમન્સનું પુનઃકલ્પન: વિકસતા વિકિમીડિયા પરિતંત્રમાં સમુદાય નેતૃત્વ”''' કૃત્રિમ બુદ્ધિ (AI) ના વધતા પ્રભાવ અને જ્ઞાન નિર્માણની નવી પદ્ધતિઓ જેવા ઝડપી ટેક્નોલોજીકલ પરિવર્તનો વચ્ચે, આ પરિષદ સમુદાય નેતૃત્વ, જ્ઞાન સમાનતા, પ્રાદેશિક ભાષાઓ, મુક્ત જ્ઞાન અને ભારત તથા દક્ષિણ એશિયામાં વિકિમીડિયાના ભવિષ્ય અંગે ચર્ચા કરવા માટે એક મંચ પૂરું પાડશે. === સ્વ-ભંડોળ નોંધણી === સ્વ-ભંડોળ નોંધણી માટેની અરજી હવે Pretix પર ખુલ્લી છે. '''નોંધણી ફોર્મ:''' <nowiki>https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/</nowiki> '''વિગતો અને પાત્રતા:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration</nowiki> === પ્રસ્તાવ આમંત્રણ === પ્રસ્તાવ આમંત્રણ હવે Eventyay પર ખુલ્લું છે. અમે વર્કશોપ, ચર્ચા સત્રો, પેનલ ચર્ચાઓ, પરસ્પર ક્રિયાત્મક સત્રો, લાઇટનિંગ ટોક્સ અને પોસ્ટર પ્રસ્તુતિઓ માટે પ્રસ્તાવો આમંત્રિત કરીએ છીએ. તમે અનુભવી યોગદાનકર્તા હો કે નવા સમુદાય સભ્ય, તમારા વિચારો, અનુભવો અને શીખણો પરિષદના કાર્યક્રમને વધુ સમૃદ્ધ બનાવી શકે છે અને આંદોલનની મહત્વપૂર્ણ ચર્ચાઓમાં યોગદાન આપી શકે છે. '''વિગતો અને માર્ગદર્શિકા:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions</nowiki> '''પ્રસ્તાવ મોકલવાની છેલ્લી તારીખ:''' 15 જુલાઈ 2026 WikiConference India 2026 વિશેની સંપૂર્ણ માહિતી, જેમાં ભાગીદારીની વિગતો, મહત્વપૂર્ણ તારીખો, પરિષદના અપડેટ્સ અને પ્રસ્તાવ સંબંધિત માર્ગદર્શિકાઓ સામેલ છે, તે માટે કૃપા કરીને સત્તાવાર જાહેરાત જુઓ. '''વિસ્તૃત જાહેરાત:''' <nowiki>https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/</nowiki> અમે તમામ સમુદાય સભ્યોને નોંધણી કરવા, પોતાના પ્રસ્તાવો મોકલવા અને આ જાહેરાતને પોતાના સમુદાય અને નેટવર્કમાં શેર કરવા વિનંતી કરીએ છીએ. સાદર, '''WikiConference India 2026 આયોજન ટીમ''' [[સભ્ય:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Amrit Sufi|ચર્ચા]]) ૧૫:૪૩, ૩૦ જૂન ૨૦૨૬ (IST) == Reminder: WikiConference India 2026 – Deadline on 15 July 2026 == Dear Community Members, This is a friendly reminder that the deadline for '''Self-funded Registration''' and the '''Call for Submissions''' for '''WikiConference India 2026''' is '''15 July 2026'''. === Self-funded Registration === https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ === Call for Submissions === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions We invite proposals for workshops, discussions, panel sessions, interactive sessions, lightning talks, and poster presentations. === For more information === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 We encourage everyone to register, submit proposals, and share this reminder within your communities. Regards, '''WikiConference India 2026 Organizing Team''' [[સભ્ય:Gauri Guptaa|Gauri Guptaa]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gauri Guptaa|ચર્ચા]]) ૧૯:૨૯, ૭ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ૧૭:૫૪, ૨૪ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> dj04kbnzzyesmv2c32exw5hwche6490 0 3949 902805 901008 2026-07-25T05:42:35Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902805 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{infobox person/Wikidata | fetchwikidata = ALL | onlysourced = no }} '''આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન'''[[જર્મન ભાષા|જર્મન]] ([[:en:German language|German]]):{{audio-IPA|help=no|De-Albert Einstein.oga|ˈalbɐt ˈaɪ̯nʃtaɪ̯n|lang=German}};[[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]] ([[:en:English language|English]]):{{IPAEng|ˈælbɝt (-ət) ˈaɪnstaɪn}}(14 માર્ચ 1879 તથા - 18 એપ્રિલ 1955) [[જર્મની]] ([[:en:Germany|Germany]])માં જન્મેલા [[સૈદ્ધાંતિક પદાર્થ વિજ્ઞાન|પદાર્થ વિજ્ઞાની]] ([[:en:theoretical physics|theoretical physicist]]) હતા.તેઓ [[સાપેક્ષવાદની થીયરી|સાપેક્ષવાદ]] ([[:en:theory of relativity|theory of relativity]])ખાસ કરીને [[સામૂહિક ઊર્જામાં સમાનતા|સામૂહિક ઊર્જાની સમાનતા]] ([[:en:mass–energy equivalence|mass–energy equivalence]])ના સિદ્ધાંત માટે જાણીતા છે, જે ''ઈ''=''એમસી''²ના ગુણાંકમાં વ્યક્ત કરવામાં આવે છે.આઈન્સ્ટાઈનને તેમના પદાર્થ વિજ્ઞાન અને ખાસ કરીને [[ફોટોઈલેક્ટ્રીક અસર]] ([[:en:photoelectric effect|photoelectric effect]])ના કાયદાના સંશોધન માટે 1921માં [[પદાર્થ વિજ્ઞાન (ફિઝિક્સ)માં નોબેલ પારિતોષિક|ફિઝિક્સનું નોબેલ પારિતોષિક]] ([[:en:Nobel Prize in Physics|Nobel Prize in Physics]])મળ્યું હતું. <ref>{{cite web| url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1921/| title = The Nobel Prize in Physics 1921| access-date = 2007-03-06| publisher = [[Nobel Foundation]]| archive-url = https://www.webcitation.org/5bLXMl1V0?url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1921/| archive-date = 2008-10-05| url-status = live}}</ref> ==વિગત== આઈન્સ્ટાઈને [[સૈદ્ધાંતિક પદાર્થ વિજ્ઞાન]] ([[:en:physics|physics]])ના ક્ષેત્રમાં આપેલા અનેક ફાળામાં [[સાપેક્ષવાદની વિષેશ થીયરી|સાપેક્ષવાદની વિશેષ થીયરી]] ([[:en:special theory of relativity|special theory of relativity]])નો સમાવેશ થાય છે, જે [[યંત્રશાસ્ત્ર (મિકેનિક્સ)|યંત્રશાસ્ત્ર]] ([[:en:mechanics|mechanics]])ને [[ઈલેક્ટ્રોમેગ્નેટિઝમ-ચૂંબકીય બળોનું વિજ્ઞાન|ઈલેક્ટ્રોમેગ્નેટિઝમ]] ([[:en:electromagnetism|electromagnetism]]) સાથે જોડે છે તથા તેમની [[સાપેક્ષવાદની સામાન્ય થીયરી|સાપેક્ષવાદની તેમની સામાન્ય થીયરી]] ([[:en:general theory of relativity|general theory of relativity]])નો આશય [[સાપેક્ષવાદનો સિદ્ધાંત|સાપેક્ષવાદના સિદ્ધાંત]] ([[:en:principle of relativity|principle of relativity]])ને સમાન ન હોય તેવા સિદ્ધાંત સુધી લંબાવવાનો અને [[ગુરુત્વાકર્ષણ]] ([[:en:gravitation|gravitation]])ની નવી થીયરી આપવાનો હતો. તેમની અન્ય નોંધપાત્ર કામગીરીમાં [[શારીરિક સૃષ્ટિ|સાપેક્ષવાદી બ્રહ્માંડ]] ([[:en:physical cosmology|relativistic cosmology]]), [[સૂક્ષ્મ પગલાં]] ([[:en:capillary action|capillary action]]), [[પ્રકાશનું પરાવર્તન]] ([[:en:critical opalescence|critical opalescence]]), [[આંકડાકીય યંત્રશાસ્ત્ર|આંકડાશાસ્ત્રના મિકેનિક્સ]] ([[:en:statistical mechanics|statistical mechanics]])ની [[શાસ્ત્રીય પદાર્થ વિજ્ઞાન|સામાન્ય સમસ્યાઓ]] ([[:en:classical physics|classical problems]]) તથા [[જથ્થાનું યંત્રશાસ્ત્ર|જથ્થાની થીયરી]] ([[:en:Quantum mechanics|quantum theory]])માં તેનો અમલ, [[પરમાણુ]] ([[:en:molecule|molecule]])ની [[બ્રાઉનનો પ્રસ્તાવ|હિલચાલ અંગે બ્રાઉન]] ([[:en:Brownian motion|Brownian movement]]) થીયરીની સમજ, [[પરિવર્તનનો નિયમ|પરમાણુનું પરિવર્તન]] ([[:en:transition rule|atomic transition]]), [[સંભાવના|સંભાવનાઓ]] ([[:en:probability|probabilities]]), [[એકવર્ગીય ગેસ|એકમાર્ગી ગેસ]] ([[:en:monatomic gas|monatomic gas]])ના જથ્થાની થીયરી, નીચા [[રેડિએશન - વિકિરણ|રેડિયેશન]] ([[:en:radiation|radiation]]) સાથે [[પ્રકાશ - લાઈટ|પ્રકાશ]] ([[:en:light|light]])માં રહેલી [[થર્મોડાઈનેમિક્સ|ઉષ્ણતા]] ([[:en:thermodynamics|thermal]])ની માત્રા, ઘટ્ટતા (જેને પગલે [[ફોટોન]] ([[:en:photon|photon]]) થીયરીનો આધાર રચાયો), [[સ્ટિમ્યુલેટેડ ઈમિશન]] ([[:en:stimulated emission|stimulated emission]]) સહિત વિકિરણની થીયરી, [[શાસ્ત્રીય સંગઠિત ફિલ્ડ થીયરી|સર્વગ્રાહી ફિલ્ડ થીયરી]] ([[:en:classical unified field theories|unified field theory]])નો વિચાર તથા ફિઝિક્સના ભૌમિતિકરણનો સમાવેશ થાય છે. આઈન્સ્ટાઈને [[આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈનાં વૈજ્ઞાનિક પ્રકાશનોની યાદી|300 કરતાં વધુ વૈજ્ઞાનિક લેખો]] ([[:en:List of scientific publications by Albert Einstein|over 300 scientific works]]) તથા 150 કરતાં વધુ વિજ્ઞાન સિવાયના લેખો પ્રકાશિત કર્યા હતા. <ref>{{cite book | author = Paul Arthur Schilpp, editor | year = 1951 | title = Albert Einstein: Philosopher-Scientist, Volume II | publisher = Harper and Brothers Publishers (Harper Torchbook edition) | location = New York | pages = 730–746}}તેમની વિજ્ઞાન સિવાયની કામગીરીમાં: ''ઝિઓનિઝમ વિશે - પ્રોફેસર આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈનના ભાષણો અન્ય વ્યાખ્યાનો''(1930), "વ્હાય વૉર? " સમાવેશ થાય છે. (1933, સહ-લેખક [[સિગમન્ડ ફ્રોડ|સિગમન્ડ ફ્રોઈડ]] ([[:en:Sigmund Freud|Sigmund Freud]])).''ધ વર્લ્ડ એઝ આ સી ઈટ'' (1934), ''આઉટ ઑફ માય લેઈટર યર્સ ''(1950) તથા સામાન્ય વાચક માટે વિજ્ઞાન અંગેનું પુસ્તક, ''[[ફિઝિક્સની ઉત્ક્રાંતિ|ધ ઈવોલ્યુશન ઑફ ફિઝિક્સ]] ([[:en:The Evolution of Physics|The Evolution of Physics]]) ''(1938, સહ-લેખક [[લીઓપોલ્ડ ઈનફિલ્ડ]] ([[:en:Leopold Infeld|Leopold Infeld]]))</ref><ref>{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1921/einstein-bio.html|title=Albert Einstein&nbsp;— Biography|access-date=2007-03-07|publisher=[[Nobel Foundation]]}}</ref>1999માં [[ટાઈમ (સામયિક)|"ટાઈમ"]] ([[:en:Time (magazine)|''Time'']]) સામયિકે તેમને "[[પર્સન ઑફ ધ સેન્ચ્યુરી]] ([[:en:Person of the Century|Person of the Century]])" જાહેર કર્યા હતા. અત્યંત વિશાળ અર્થ અને સંદર્ભમાં "આઈન્સ્ટાઈન" નામ [[જીનિયસ - વિચક્ષણ વ્યક્તિ|જીનિયસ]] ([[:en:genius|genius]])નું સમાનાર્થી થઈ ગયું છે.{{Fact|date=February 2009}} == યુવાવસ્થા અને શિક્ષણ == આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન જર્મન સામ્રાજ્યના વુટ્ટમબર્ગનું કિંગડમમાં ઉલ્મ ખાતે એક યહુદી પરિવારમાં 14 માર્ચ 1879ના રોજ જન્મ્યા હતા. તેમના પિતા હર્મન આઈન્સ્ટાઈન એક સેલ્સમેન અને એન્જિનિયર હતા. તેમનાં માતાનું નામ પોલીન કોચ હતું.1880માં તેમનો પરિવાર સ્થળાંતર કરી મ્યુનિચ ગયો જ્યાં તેમના પિતા અને તેમના કાકાએ એલ્કટ્રોટેકનીશ ફેબ્રિક જે. આઈન્સ્ટાઈન એન્ડ કુ. નામની કંપની સ્થાપી. આ કંપની ડાયરેક્ટ કરન્ટ પર આધારિત ઈલેક્ટ્રીકલ સાધનો બનાવતી હતી. તેમના કાકા જેકબ હેરમાન નો પણ વિધ્યુત ઉપકરણ નો ધન્ધો હતો. આઈન્સ્ટાઈન પરિવાર યહુદી ધર્મ પાળતો નહોતો, અને આલ્બર્ટે કેથોલિક સ્કૂલમાં શિક્ષણ લીધું હતું. આઈન્સ્ટાઈનને પ્રારંભમાં ભાષાની મુશ્કેલી પડતી છતાં પ્રાથમિક શાળામાં તેઓ સૌથી હોંશિયાર વિદ્યાર્થી હતા. તેમનો પરિવાર ઈટાલી સ્થળાંતર કરી ગયો તે પહેલાં 1893માં (14 વર્ષની ઉંમરે) આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈને પૂરતું શિક્ષણ લઈ લીધું હતું. આઈન્સ્ટાઈન પાંચ વર્ષના હતા ત્યારે તેમના પિતાએ તેમને નાનકડું હોકાયંત્ર બતાવ્યું હતું. આઈન્સ્ટાઈનને સમજાયું કે અગાઉ જેને ખાલી હોવાનું માનતા તે ખાલી જગ્યામાં કંઈક તો હશે, ત્યાં હલનચલન કરતો કાંટો હતો અને પાછળથી તેમણે એક નિવેદનમાં કહ્યું હતું કે એ અનુભવે તેમના મનમાં "ઊંડી અને કાયમી છાપ" છોડી હતી.તેમની માતાના આગ્રહથી તેમણે છ વર્ષની ઉંમરે વાયોલિન શીખવાનું શરુ કર્યું, અને તેમને નહિ ગમતું હોવા છતાં અને શીખવાનું છોડી દીધું હોવા છતાં પાછળથી તેમને વોલ્ફગેન્ગ એમેન્ડયુસ મોઝાર્ટ વાયોલિન સોનાટામાં ખૂબ આનંદ આવતો. થોડા મોટા થયા પછી આઈન્સ્ટાઈને મોડલ શારીરિક તથા યાંત્રિક સાધનો બનાવવાનું શરુ કર્યું અને ગણિતમાં તેમની પ્રતિભા સ્પષ્ટ દેખાવા લાગી. 1889માં તેમના પારિવારિક મિત્ર અને મેડિકલના વિદ્યાર્થી ડુડલે હર્સબેક, "આઈન્સ્ટાઈન એઝ એ સ્ટુડન્ટ", કેમેસ્ટ્રી અને કેમિકલ બાયોલોજી વિભાગ, હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટી, કેમ્બ્રિજ, એમએ, યુએસએ, પાના નં. 3, વેબ - હાર્વર્ડકેમ-આઈન્સ્ટાઈન-પીડીએફ] અબાઉટ મેક્સ ટેલમુડે છ વર્ષ સુધી દર ગુરુવારે મુલાકાત લીધી હતી. મેક્સ ટેલમુડે તે સમયે 10 વર્ષની ઉંમરના આઈન્સ્ટાઈનને વિજ્ઞાન, ગણિતના ચાવીરુપ સિદ્ધાંતો તથા ઈમાન્યુઅલ કેન્ટટિક ઑફ પ્યોર રીઝન' અને [[યુક્લીડ|યુક્લીડના]] ([[:en:Euclid|Euclid's]]) ''[[યુક્લીડનાં એલિમેન્ટ્સ|એલિમેન્ટ્સ]] ([[:en:Euclid's Elements|Elements]])'' સહિત ફિલોસોફી પુસ્તકો વિશે માહિતી આપી. (આઈન્સ્ટાઈન તેને "ભૂમિતિનું નાનું પવિત્ર પુસ્તક" કહેતા.<ref name=HarvChemAE/>યુક્લીડમાંથી આઈન્સ્ટાઈન [[તાર્કિક તર્ક]] ([[:en:deductive reasoning|deductive reasoning]]) સમજવા લાગ્યા અને 12 વર્ષની ઉંમર સુધીમાં તેમણે યુક્લીડના સમયની ભૂમિતિ ([[:en:Euclidean geometry|Euclidean geometry]]) શીખી લીધી હતી. આ પછી તરત જ તેમણે( [[કેલ્ક્યુલસ|અતિસૂક્ષ્મ કેલ્ક્યુલસ]]) ([[:en:calculus|infinitesimal calculus]]) વિશે સંશોધન શરુ કરી દીધું. કિશોરાવસ્થાના પ્રારંભે આઈન્સ્ટાઈન [[લ્યુટપોલ્ડ જીમ્નેસિયમ]] ([[:en:Luitpold Gymnasium|Luitpold Gymnasium]]) જતા.તેમના પિતા આઈન્સ્ટાઈનને [[ઈલેક્ટ્રીકલ એન્જિનિયરિંગ|ઈલેક્ટ્રીકલ એન્જિનિયર]] ([[:en:electrical engineering|electrical engineering]]) બનાવવા માગતા હતા પરંતુ આઈન્સ્ટાઈન સત્તાવાળાઓ સાથે ઘર્ષણમાં ઉતર્યા અને શાળાકીય શિક્ષણ પ્રત્યે નારાજગી વ્યક્ત કરી.પછીથી તેમણે લખ્યું હતું કે [[ગોખવાની પદ્ધતિ દ્વારા અભ્યાસ|ગોખવાની શિક્ષણ પદ્ધતિ]] ([[:en:rote learning|rote learning]])ને કારણે શીખવાની પ્રક્રિયા અને રચનાત્મક વિચારો ખોવાઈ ગયા છે. 1894માં આઈન્સ્ટાઈન 15 વર્ષના હતા ત્યારે તેમના પિતાનો વ્યવસાય પડી ભાંગ્યો, કેમકે [[કરન્ટની સ્થિતિ બદલવી|ઓલ્ટર્નેટિંગ કરન્ટ]] ([[:en:alternating current|alternating current]]) (એસી) સામે ડીસી [[વૉર ઑફ કરન્ટ્સ]] ([[:en:War of Currents|War of Currents]]) હારી ગયું હતું.વ્યવસાયની શોધમાં આઈન્સ્ટાઈન પરિવારે [[ઈટલી|ઈટાલી]] ([[:en:Italy|Italy]])માં પહેલા [[મિલાન]] ([[:en:Milan|Milan]])ખાતે અને ત્યારબાદ થોડા મહિના પછી [[પાવિઆ]] ([[:en:Pavia|Pavia]]) સ્થળાંતર કર્યું. આ સમય દરમિયાન આઈન્સ્ટાઈને તેમનો પ્રથમ વૈજ્ઞાનિક લેખ "[[ચૂંબકીય ક્ષેત્ર|ચૂંબકીય ક્ષેત્રો]] ([[:en:magnetic field|Magnetic Fields]])માં [[ઈથર (અવકાશ)ની થીયરી|ઈથર]] ([[:en:aether theories|Aether]])ની સ્થિતિની તપાસ" લખ્યો. <ref>{{cite web | last =Mehra | first =Jagdish | title =Albert Einstein's first paper | work = | publisher = | date = | url =http://www.worldscibooks.com/phy_etextbook/4454/4454_chap1.pdf | format =PDF | access-date =2007-03-04 | archive-date =2008-09-09 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080909204640/http://www.worldscibooks.com/phy_etextbook/4454/4454_chap1.pdf | url-status =dead }}</ref> હાઈસ્કૂલનું શિક્ષણ પૂરું કરવા આઈન્સ્ટાઈન મ્યુનિચમાં રહી ગયા, પરંતુ 1895ની વસંત ઋતુમાં તેઓ પરિવાર સાથે રહેવા પાવિઆ ગયા, આ માટ તેમણે સ્કૂલમાં ડોક્ટરી પ્રમાણપત્ર આપ્યું હતું. સ્કૂલનું શિક્ષણ પૂરું કરવાને બદલે આઈન્સ્ટાઈને [[સ્વિટ્ઝરલેન્ડ]] ([[:en:Switzerland|Switzerland]])ના [[ઝુરિચ]] ([[:en:Zürich|Zürich]])માં [[ઈ ટી એચ|ઈડીગ્નોશી પોલિટેકનિક સ્કૂલ (પાછળથી ઈડીગ્નોશી ટેકનિક હાઈસ્કૂલ - ઈટીએચ)]] ([[:en:ETH|Eidgenössische Polytechnische Schule (later Eidgenössische Technische Hochschule (ETH))]])માં સીધી અરજી કરવાનો નિર્ણય લીધો. સ્કૂલનું પ્રમાણપત્ર નહિ હોવાને કારણે તેમણે એન્ટ્રસ પરીક્ષા આપવી પડી. એ પરીક્ષામાં ગણિત અને ફિઝિક્સમાં નોંધપાત્ર માર્ક મેળવવા છતાં તે પાસ ન થઈ શક્યા.<ref>{{Citation | last=Highfield | first=Roger | coauthors=Carter, Paul | title=The Private Lives of Albert Einstein | publisher=[[Faber and Faber]] | year=1993 | location=London | isbn=0-571-17170-2 | page=21}}</ref>આઈન્સ્ટાઈને લખ્યું કે એ જ વર્ષે, 16 વર્ષની ઉંમરે તેમણે તેમનો પ્રખ્યાત [[વૈચારિક પ્રયોગ]] ([[:en:thought experiment|thought experiment]]) કર્યો, જેમાં લાઈટના બીમ{{Harv|Einstein|1979}}ની બાજુમાં ટ્રાવેલિંગની કલ્પના કરવામાં આવી હતી. આઈન્સ્ટાઈન પરિવારે આલ્બર્ટને માધ્યમિક શિક્ષણ પૂરું કરવા સ્વિટ્ઝરલેન્ડના [[આરાઉ]] ([[:en:Aarau|Aarau]]) મોકલ્યા.પ્રોફેસર જોસ્ટ વિન્ટેલરના પરિવાર સાથેના રોકાણ દરમિયાન તેઓ એ પરિવારની દીકરી મારિઆના પ્રેમમાં પડ્યા. (આલ્બર્ટનાં બહેન [[માજા આઈન્સ્ટાઈન|માજા]] ([[:en:Maja Einstein|Maja]]) એ પછીથી પોલ વિન્ટેલર સાથે લગ્ન કર્યા.)<ref>{{Harvtxt|Highfield|1993|pp=21,31,56–57}}</ref>આરાઉમાં આઈન્સ્ટાઈન [[જેમ્સ ક્લાર્ક મેક્સવેલ|મેક્સવેલની]] ([[:en:James Clerk Maxwell|Maxwell's]]) [[ઈલેક્ટ્રો મેગ્નેટિક થીયરી|ઈલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક થીયરી]] ([[:en:electromagnetic theory|electromagnetic theory]]) ભણ્યા. તેઓ 17 વર્ષની ઉંમરે સ્નાતક થયા અને [[જર્મનીમાં લશ્કરી સેવા માટે ભરતી|લશ્કરી સેવા]] ([[:en:Conscription in Germany|military service]])માં જવાનું ટાળવા માટે તેમના પિતાની મંજૂરીથી [[જર્મન નાગરિકત્વ|જર્મન કિંગડમ વૃટ્ટમબર્ગના નાગરિકત્વનો]] ([[:en:German citizenship|citizenship in the German Kingdom of Württemberg]]) ત્યાગ કર્યો અને છેવટે 1896માં ઝુરિચમાં પોલિટેકનિક ખાતે ગણિત અને ફિઝિક્સમાં એડમિશન લીધું. મારિઆ વિન્ટેલર શિક્ષિકાની નોકરી માટે [[ઓલ્સબર્ગ, સ્વિટ્ઝરલેન્ડ|સ્વિટ્ઝરલેન્ડના ઓલ્સબર્ગ]] ([[:en:Olsberg, Switzerland|Olsberg, Switzerland]])માં ગયાં. એ જ વર્ષે, આઈન્સ્ટાઈનનાં ભાવિ પત્ની [[મિલેવા મેરિક]] ([[:en:Mileva Marić|Mileva Marić]]) પણ ગણિત અને ફિઝિક્સ ભણવા પોલિટેકનિકમાં દાખલ થયાં. એ જૂથમાં તેઓ એકલા મહિલા હતાં. ત્યારપછીના થોડા વર્ષમાં આઈન્સ્ટાઈન અને મેરિકની મિત્રતા રોમાન્સમાં પરિણમી.1900ની સાલમાં ગણિત અને ફિઝિક્સ<ref>{{cite web|url=http://www.ssqq.com/archive/alberteinstein.htm|title=A Brief Biography of Albert Einstein|month=April|year=2005|access-date=2007-06-11}}</ref>માં ડિપ્લોમા સાથે આઈન્સ્ટાઈન સ્નાતક થયા, જ્યારે મેરિક તેમની છેલ્લી પરીક્ષામાં પાસ થયાં નહિ. એ જ વર્ષે આઈન્સ્ટાઈનના મિત્ર [[માઈકલ બેસો|મિશેલ બેસો]] ([[:en:Michele Besso|Michele Besso]])એ તેમને [[અર્ન્સ્ટ મેક]] ([[:en:Ernst Mach|Ernst Mach]]) ના સંશોધનની માહિતી આપી.ત્યારપછીના વર્ષે આઈન્સ્ટાઈને પ્રતિષ્ઠિત'' [[એનાલીન ડેર ફિઝિક|એનાલેન ડેર ફિઝિક]] ([[:en:Annalen der Physik|Annalen der Physik]])''માં [[કેલિપરી એક્શન|કેલિઆરી ફોર્સિસ]] ([[:en:capillary action|capillary forces]]) ઓફ એ સ્ટ્રો{{Harv|Einstein|1901}} ઉપર એક પેપર પ્રકાશિત કર્યું. 21 ફેબ્રુઆરી 1901ના રોજ તેમને [[સ્વીસ-નાગરિકત્વ#નેચરલાઈઝેશન|સ્વીસ નાગરિકત્વ]] ([[:en:Swiss_citizenship#Naturalisation|Swiss citizenship]]) મળ્યું, જે તેમણે કદી પાછું આપ્યું નહિ.<ref>{{cite web | title=Einstein's nationalities at einstein-website.de | url=http://www.einstein-website.de/z_information/variousthings.html#national | dateformat=mdy | access-date=4 October 2006 | archive-date=22 જુલાઈ 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110722183129/http://www.einstein-website.de/z_information/variousthings.html#national | url-status=dead }}</ref> == પેટન્ટ ઓફિસ == સ્નાતક થયા પછી આઈન્સ્ટાઈનને શિક્ષક તરીકે નોકરી મળી નહીં.લગભગ બે વર્ષ સુધી તપાસ કર્યા પછી તેમના એક ભૂતપૂર્વ સહાધ્યાયીના પિતાએ તેમને [[બર્ન]] ([[:en:Berne|Berne]])માં [[સ્વીસ ફેડરલ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઈન્ટલેક્ચ્યુઅલ પ્રોપર્ટી|ફેડરલ ઓફિસ ફોર ઈન્ટલેક્ચ્યુઅલ પ્રોપર્ટી]] ([[:en:Swiss Federal Institute of Intellectual Property|Federal Office for Intellectual Property]]), <ref>હવે ધ{{cite web | title=Swiss Federal Institute of Intellectual Property | url=http://www.ipi.ch/E/institut/i1.shtm | dateformat=mdy | access-date=16 October 2006 | archive-date=28 સપ્ટેમ્બર 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070928123827/http://www.ipi.ch/E/institut/i1.shtm | url-status=dead }}ત્યાં પણ જૂઓ{{cite web| title=FAQ about Einstein and the Institute| url=http://www.ipi.ch/E/institut/i1094.shtm| access-date=2009-06-08| archive-date=2007-09-28| archive-url=https://web.archive.org/web/20070928123835/http://www.ipi.ch/E/institut/i1094.shtm| url-status=dead}}</ref>પેટન્ચ ઓફિસ ખાતે આસિસ્ટન્ટ [[પેટન્ટ નિરીક્ષક|નિરીક્ષક]] ([[:en:patent examiner|examiner]]) તરીકે નોકરી મેળવવામાં મદદ કરી. તેમની જવાબદારી ઈલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક સાધનો માટેની [[પેટન્ટની અરજી|પેટન્ટ અરજી]] ([[:en:patent application|patent application]])ઓની ચકાસણી કરવાની હતી.આઈન્સ્ટાઈને પ્રમોશન માટેની પરીક્ષા પાસ કરી લીધી હોવા છતાં તેઓ "મશીન ટેકનોલોજીની સંપૂર્ણ જાણકારી" મેળવે ત્યાં સુધી 1903માં તેમની સ્વીસ પેટન્ટ ઓફિસની પોસ્ટ કાયમી કરવામાં આવી.<ref name="GalisonClocks">[[પીટર ગેલિસન]] ([[:en:Peter Galison|Peter Galison]]), આઈન્સ્ટાઈન્સ ક્લોક્સ: ધ ક્વેશ્ચન ઓફ ટાઈમ ''મહત્વની તપાસ'' 26, નો.2 (વિન્ટર 2000): 355-389.</ref> બર્નમાં જે મિત્રો થયા તેમની સાથે આઈન્સ્ટાઈને વિજ્ઞાન અને ફિલોસોફીના વિષયોની ચર્ચા કરવા સાપ્તાહિક ચર્ચા ક્લબની રચના કરી, જેને મજાકમાં "ધ [[ઓલિમ્પિયા એકેડમી]] ([[:en:Olympia Academy|Olympia Academy]])" નામ આપવામાં આવ્યું હતું. તેમના વાચનમાં [[હેનરી પોનકેર|પોઈનકેર]] ([[:en:Henri Poincaré|Poincaré]]), [[અર્ન્સ્ટ મેક|મેક]] ([[:en:Ernst Mach|Mach]]), તથા [[ડેવિડ હુમ|હુમ]] ([[:en:David Hume|Hume]]) નો સમાવેશ થતો હતો જેમણે આઈન્સ્ટાઈનના વૈજ્ઞાનિક અને ફિલોસોફિકલ દ્રષ્ટિકોણને પ્રભાવિત કર્યો હતો.<ref name="GalisonClocksMaps">{{cite book | last = Galison | first = Peter | authorlink = Peter Galison | title = Einstein's Clocks, Poincaré's Maps: Empires of Time | publisher = W.W. Norton | location = New York | year = 2003 | isbn = 0393020010 }}</ref> આ ગાળા દરમિયાન આઈન્સ્ટાઈનને ફિઝિક્સના સમુદાય સાથે કોઈ સીધો અંગત સંબંધ નહોતો.<ref>ઈ.જી. (અર્થાત){{Citation | last = Pais | first = Abraham | author-link = Abraham Pais | year = 1982 | title = Subtle is the Lord. The Science and the Life of Albert Einstein | publisher = Oxford University Press | id = ISBN 0-19-520438-7 | page = 17 }}</ref>પેટન્ટ ઓફિસ ખાતે તેમનું મોટાભાગનું કામ ઈલેક્ટ્રીકલ સિગ્નલ્સનું ટ્રાન્સમિશન તથા સમયના ઈલેક્ટ્રીકલ-મિકેનિકલ સિંક્રોનાઈઝેશનને લગતા પ્રશ્નો સંબંધીત હતું, આ બંને ટેકનિકલ સમસ્યાઓ [[વૈચારિક પ્રયોગ|વૈચારિક પ્રક્રિયા]] ([[:en:thought experiment|thought experiment]])માં રહસ્યમય રીતે જોવા મળતી, જેને પગલે આઈન્સ્ટાઈને પ્રકાશના લક્ષણ તથા અવકાશ અને સમય વચ્ચેના મૂળભૂત જોડાણ અંગે આત્યંતિક તારણો કાઢ્યા.<ref name="GalisonClocks"/><ref name="GalisonClocksMaps"/> == લગ્ન અને પારિવારિક જીવન == આઈન્સ્ટાઈન અને [[મિલેવા મેરિક]] ([[:en:Mileva Marić|Mileva Marić]])ને એક દીકરી હતી જેને તેઓ [[લિસેરલ આઈન્સ્ટાઈન|લિસેરલ]] ([[:en:Lieserl Einstein|Lieserl]]) કહેતા. તેનો જન્મ 1902ના પ્રારંભિક મહિનાઓમાં સંભવત: [[નોવી સેડ]] ([[:en:Novi Sad|Novi Sad]]) ખાતે થયો હતો. <ref>આઈન્સ્ટાઈનના મેરિક સાથેના પત્રો ઉપરથી આ તારણ કાઢવામાં આવ્યું છે. લિસેરલનો પ્રથમ ઉલ્લેખ આઈન્સ્ટાઈને મેરિકને લખેલા પત્રમાં છે (લિસેરલના જન્મ સમયે મેરિક નોવી સેડમાં અથવા તેની નજીક તેમના પરિવાર સાથે હતાં) તા. 4 ફેબ્રુઆરી 1902 (''સંકલિત પેપરો'' વોલ્યુમ 1, ડોક્યુમેન્ટ 134)</ref>1903 પછી તેણીનું ભાવિ અનિશ્ચિત છે. આઈન્સ્ટાઈને 6 જાન્યુઆરી 1903ના રોજ મિલેવા સાથે લગ્ન કર્યા, જોકે આ લગ્ન સામે તેમની માતાનો વિરોધ હતો, તેમને સર્બ નાગરિકો પ્રત્યે પૂર્વગ્રહ હતો અને માનતાં કે મેરિક "મોટી ઉંમરની" અને "શારીરિક રીતે અશક્ત લાગતી"<ref>{{Harvtxt|Highfield|1993|pp=54,58}}"મિલેવા યહુદી નથી એ બાબતની તેને પરવા હોય તેવું લાગતું નહોતું"</ref> <!-- following cite url does not mention Pauline Einstein, precise url required: --><ref>{{Citation | author = Oregon Public Broadcasting | year = 2003 | url = http://www.pbs.org/opb/einsteinswife/ | title = Einstein's Wife: The Life of Mileva Maric Einstein | publisher = Public Broadcasting Service | access-date = 2006-11-8 | archivedate = 2015-05-12 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150512054746/http://www.pbs.org/opb/einsteinswife/ }}આ વેબસાઈટ, આ જ નામની વિવાદાસ્પદ ગેરાલ્ડીન હિલ્ટન ડોક્યુમેન્ટરીની કમ્પેનિયન છે, તે ઐતિહાસિક ખરાઈ માટે હાલ સમીક્ષા હેઠળ છે. (જૂઓ{{Citation | last=Getler | first=Michael | date=15 December 2006 | journal=PBS Ombudsman | title=Einstein’s Wife: The Relative Motion of ‘Facts’ | url=http://www.pbs.org/ombudsman/2006/12/einsteins_wife_the_relative_motion_of_facts.html | access-date=2007-03-25 }})</ref>તે સમયે તેમનો સંબંધ અંગત અને બૌદ્ધિક ભાગીદારીનો હતો.તેમને લખેલા પત્રમાં આઈન્સ્ટાઈને મેરિકને "મને સમાંતર વ્યક્તિ અને હું છું એટલી જ મજબૂત અને સ્વતંત્ર વ્યક્તિ" તરીકે ઓળખાવ્યાં હતાં. <ref>આઈન્સ્ટાઈને 3 ઓક્ટોબર 1900ના રોજ મેરિકને લખેલો પત્ર (''સંકલિત પેપરો'' વોલ. 1, ડોક્યુમેન્ટ 79).</ref>મેરિકે આઈન્સ્ટાઈનની કામગીરી ઉપર પ્રભાવ પાડ્યો હતો કે નહિ તે બાબતે ચર્ચા થઈ રહી છે, જોકે, મોટાભાગના ઇતિહાસકારોને નથી લાગતું કે મેરિકે કોઈ મોટો સહયોગ આપ્યો હોય. <ref>{{cite web | title= Arguing about Einstein's wife (April 2004) - Physics World&nbsp;— PhysicsWeb (See above) | url= http://physicsweb.org/articles/world/17/4/2 | dateformat= mdy | access-date= 21 November 2005 | author= Alberto A Martínez | archive-date= 8 જાન્યુઆરી 2006 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060108061728/http://physicsweb.org/articles/world/17/4/2 | url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.esterson.org/milevamaric.htm |title=Mileva Marić: Einstein’s Wife |access-date=2007-02-23 |author=Allen Esterson |archive-date=2007-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070207010945/http://www.esterson.org/milevamaric.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://philoscience.unibe.ch/lehre/winter99/einstein/Stachel1966.pdf |title=“Albert Einstein and Mileva Maric. A Collaboration That Failed to Develop” in: ''Creative Couples in the Sciences'', H. M. Pycior et al. (ed) |access-date=2007-02-23 |author=John Stachel |format=PDF |archive-date=2004-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040928162542/http://philoscience.unibe.ch/lehre/winter99/einstein/Stachel1966.pdf |url-status=dead }}</ref>14 મે 1904ના રોજ આલ્બર્ટ અને મિલેવાના પ્રથમ પુત્ર [[હેન્સ આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન]] ([[:en:Hans Albert Einstein|Hans Albert Einstein]])નો જન્મ [[સ્વિટ્ઝરલેન્ડ]] ([[:en:Switzerland|Switzerland]])ના [[બર્ન]] ([[:en:Berne|Berne]])માં થયો. તેમનો બીજા પુત્ર [[એડવર્ડ આઈન્સ્ટાઈન|એડવર્ડ]] ([[:en:Eduard Einstein|Eduard]])નો જન્મ [[ઝુરિચ]] ([[:en:Zurich|Zurich]])માં 28 જુલાઈ 1910ના રોજ થયો હતો. આલ્બર્ટ અને મેરિક પાંચ વર્ષ અલગ રહ્યાં પછી તેમની વચ્ચે 14 ફેબ્રુઆરી 1919ના રોજ છૂટાછેડા થયા.તે વર્ષની 2 જૂને આઈન્સ્ટાઈને [[એલ્સા આઈન્સ્ટાઈન|એલ્સા લોવેન્થલ]] ([[:en:Elsa Einstein|Elsa Löwenthal]]) (ની આઈન્સ્ટાઈન), સાથે લગ્ન કર્યા, જેણે આઈન્સ્ટાઈનની માંદગી દરમિયાન તેમની સારવાર કરી એલ્સા આલ્બર્ટની માતૃપક્ષે ફર્સ્ટ કઝીન અને પિતૃપક્ષે [[સેકન્ડ કઝીન]] ([[:en:second cousin|second cousin]]) હતી. એ બંનેએ સાથે મળીને એલ્સાના પ્રથમ લગ્નથી થયેલી દીકરીઓ મોર્ગોટ તથા ઈલ્સેનો ઉછેર કર્યો.<ref>{{cite web|url=http://www.einstein-website.de/biographies/einsteinelsa_content.html|title=Short life history: Elsa Einstein|access-date=2007-06-11|archive-date=2017-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803204554/http://www.einstein-website.de/biographies/einsteinelsa_content.html|url-status=dead}}</ref>જોકે તેમને બંનેને કોઈ બાળકો થયાં નહિ. == ''એનુસ મિરાબિલિસ'' તથા સ્પેશિયલ રિલેટિવિટી == [[ચિત્ર:Einstein patentoffice.jpg|thumb|upright|આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન, 1905]] 1905માં આઈન્સ્ટાઈન પેટન્ટ ઓફિસમાં કામ કરતા હતા ત્યારે તેમણે અગ્રણી જર્મન ફિઝિક જર્નલ ''[[એનાલીન ડેર ફિઝિક|એનાલેન ડેર ફિઝિક]] ([[:en:Annalen der Physik|Annalen der Physik]])''માં ચાર પેપરો પ્રકાશિત કર્યા હતા. આ એજ પેપરો ચે જેને ઇતિહાસ ''[[એનુસ મિરાબિલિસ પેપરો]] ([[:en:Annus Mirabilis Papers|Annus Mirabilis Papers]]) ''તરીકે ઓળખાવે છે. * પાર્ટિક્યુલેટ નેચર ઓફ લાઈટ અંગેના તેમના પેપરમાં એવો વિચાર વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો હતો કે કેટલાક પ્રાયોગિક પરિણામો, ખાસ કરીને [[ફોટોઈલેક્ટ્રીક અસર]] ([[:en:photoelectric effect|photoelectric effect]])ને એવા સિદ્ધાંતથી સમજી શકાય કે લાઈટ ઊર્જાના અલગ પેકેટોના([[ક્વોન્ટા]] ([[:en:quanta|quanta]])) સ્વરુપમાં મેટર સાથે ઈન્ટરેક્ટ કરે છે, આ વિચાર [[મેક્સ પ્લેન્ક]] ([[:en:Max Planck|Max Planck]]) દ્વારા 1900માં સંપૂર્ણ આંકડાકીય ફેરફારો દ્વારા દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો, અને તે લાઈટ અંગેની વર્તમાન થીયરીઓથી વિરોધી જણાય છે.{{harv|Einstein|1905a}} * [[બ્રાઉનનો પ્રસ્તાવ|બ્રાઉનના પ્રસ્તાવ]] ([[:en:Brownian motion|Brownian motion]]) અંગેના તેમના પેપરમાં નાના કણોની અસ્થાયી હિલચાલ વિશે સમજ આપવામાં આવી હતી જે મોલેક્યુલર એક્શનના સીધા પુરાવા રુપ હતી, આમ [[પરમાણુ થીયરી]] ([[:en:atomic theory|atomic theory]])ને તે ટેકો આપતા હતા. {{harv|Einstein|1905c}} * તેમના પદાર્થોના વહન અંગેના પેપર [[ઈલેક્ટ્રોડાઈનેમિક્સ|ઈલેક્ટ્રોડાયનેમિક્સ]] ([[:en:electrodynamics|electrodynamics]])માં [[વિશેષ સાપેક્ષવાદ|સ્પેશિયલ રિલેટિવિટી]] ([[:en:special relativity|special relativity]])ની ક્રાંતિકારી થીયરી રજૂ કરવામાં આવી હતી જેમાં દર્શાવવામાં આવ્યું હતું કે [[પ્રકાશની ગતિ|પ્રકાશની ઝડપ]] ([[:en:speed of light|speed of light]]) જોવાની સ્વતંત્રતા જોનારની ગતિ ઉપર આધાર રાખે છે અને તે માટે ગતિ [[રીલેટિવિટી ઓફ સિમલ્ટેનિઅટી|નીતિનિયમોના ઉલ્લંઘનની માન્યતા]] ([[:en:Relativity of simultaneity|notion of simultaneity]])માં મૂળભૂત ફેરફાર કરવાની જરૂર છે.તેના પરિણામોમાં ગતિ કરતાં તત્વોની [[સ્પેસટાઈમ|ટાઈમ સ્પેસ ફ્રેમ]] ([[:en:Spacetime|time-space frame]]) [[સમયનો વિસ્તાર|સ્લોઈંગ ડાઉન]] ([[:en:Time dilation|slowing down]]) તથા [[લંબાઈનું સંકોચન|કોન્ટ્રેક્ટિંગ]] ([[:en:Length contraction|contracting]]) (ગતિની દિશામાં) જોનારની ફ્રેમને અનુરુપ બાબતોનો સમાવેશ થાય છે.આ પેપરમાં એવી પણ દલીલ કરવામાં આવી હતી કે [[પ્રકાશમય ઈથર|લુમિનિફેરસ ઈથર]] ([[:en:luminiferous aether|luminiferous aether]])નો વિચાર જે તે સમયે ફિઝિક્સમાં એક અગ્રણી થીયરીનો ભાગ હતો તે તદન નકામો હતો.{{harv|Einstein|1905d}} * [[સામૂહિક ઊર્જાને સમકક્ષ]] ([[:en:mass–energy equivalence|mass–energy equivalence]]) અંગેના પોતાના પેપરમાં (જે અગાઉ એક નિશ્ચિત વિચાર ગણવામાં આવતો), આઈન્સ્ટાઈને જે તારણ કાઢ્યું તે વીસમી સદીના સૌથી જાણીતા સવાલ તરીકે ઓળખાય છે. ''ઈ'' અને એનબીએસપી, = અને એનબીએસપી, ''એમસી'' ²<ref>{{Citation | last = Hawking | first = S. W. | author-link = Stephen Hawking | year = 2001 | title = The Universe in a Nutshell | publisher = Bantam Books | isbn = 0-55-380202-X}}</ref><ref name="EfB">{{Citation | last = Schwartz | first = J. | last2 = McGuinness | first2 = M. | year = 1979 | title = Einstein for Beginners | publisher = Pantheon Books | isbn = 0-39-450588-3}}</ref>આ સૂચવે છે કે નાના સમૂહોને ઊર્જાના મોટા સમૂહોમાં [[સામૂહિક ઊર્જાને સમકક્ષ|તબદીલ]] ([[:en:mass-energy equivalence|converted]]) કરી શકાય છે અને [[પરમાણુ ઊર્જા]] ([[:en:nuclear power|nuclear power]])ના વિકાસનો અગાઉથી સંકેત મેળવી શકાય છે.{{harv|Einstein|1905e}} આજે તો તમામ પેપર ઘણી મોટી સફળતા તરીકે ગણવામાં આવે છે, અને તેથી 1905ને આઈન્સ્ટાઈનના [[એનુસ મિરાબિલિસ|શ્રેષ્ઠ વર્ષ]] ([[:en:Annus mirabilis|Wonderful Year]]) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.જોકે, તે સમયે મોટાભાગના ભૌતિક વિજ્ઞાનીઓએ તેના મહત્વની નોંધ નહોતી લીધી, અને જે લોકોએ તેની નોંધ લીધે તેમણે એ સિદ્ધાંતને સીધીસીધો ફગાવી દીધો હતો.આ પૈકી કેટલાક સંશોધન, જેમ કે થીયરી ઑફ લાઈટ ક્વોન્ટા, વર્ષો સુધી વિવાદાસ્પદ રહ્યા.<ref>સાપેક્ષવાદના સિદ્ધાંતને વિશ્વમાં જે પ્રતિભાવો મળ્યા અને તેને જે વિવાદોનો સામનો કરવો પડ્યો તે માટે થોમસ એફ. ગ્લીકના લેખો જૂઓ, ''ધ કમ્પેરેટિવ રીસેપ્શન ઑફ રીલેટિવિટી'' (ક્લુવર એકેડેમિક પબ્લિશર્સ, 1987), આઈએસબીએન 9027724989</ref><ref>{{Citation | last = Pais | first = Abraham | author-link = Abraham Pais | year = 1982 | title = Subtle is the Lord. The Science and the Life of Albert Einstein | publisher = Oxford University Press | pages = 382–386 | id = ISBN 0-19-520438-7 }}</ref> 26 વર્ષની ઉંમરે એક્સપરિમેન્ટર ફિઝિક્સના પ્રોફેસર [[આલ્ફ્રેડ ક્લેનર]] ([[:en:Alfred Kleiner|Alfred Kleiner]])ના હાથ નીચે અભ્યાસ કર્યા પછી આઈન્સ્ટાઈનને [[યુનિવર્સિટી ઑફ ઝુરિચ]] ([[:en:University of Zurich|University of Zurich]]) દ્વારા [[ડૉક્ટર ઑફ ફિલોસોફી|પીએચ.ડી]] ([[:en:Doctor of Philosophy|PhD]])ની ડિગ્રી આપવામાં આવી હતી.તેમના સંશોધનનું શીર્ષક હતું, ''એ ન્યુ ડીટર્મિનેશન ઑફ મોલેક્યુલર ડાઈમેન્શન્સ''.{{harv|Einstein|1905b}} == પ્રકાશ અને સામાન્ય સાપેક્ષતા == {{seealso|History of general relativity|Relativity priority dispute}} [[ચિત્ર:1919 eclipse positive.jpg|left|thumb|1919ના [[આર્થર સ્ટેનલી એડિંગ્ટન]] ([[:en:Arthur Stanley Eddington|Arthur Stanley Eddington]])ના એક્સિપિડિશન દરમિયાન ગ્રહણના જે ફોટા લેવામાં આવ્યા હતા તે પૈકી એક ફોટાના આધારે આઈન્સ્ટાઈનની ગ્રેવિટેશન બેન્ડિંગ ઑફ લાઈટની ધારણાને [[કન્ફર્મેશન (એપિસ્ટમોલોજી – જ્ઞાનમિમાંસા)|સમર્થન]] ([[:en:confirmation (epistemology)|confirmed]]) મળ્યું હતું.]] 1906માં પેટન્ટ ઓફિસે આઈન્સ્ટાઈનને પ્રમોશન આપી ટેકનિકલ એક્ઝામિર સેકન્ડ ક્લાસ બનાવ્યા, પરંતુ તેમણે એકેડેમિયા છોડ્યું નહિ.1908માં તેઓ [[યુનિવર્સિટી ઑફ બર્ન]] ([[:en:University of Bern|University of Bern]]) ખાતે [[પ્રાઈવેટડોઝેન્ટ]] ([[:en:privatdozent|privatdozent]]) બન્યા.<ref>{{Citation | last = Pais | first = Abraham | author-link = Abraham Pais | year = 1982 | title = Subtle is the Lord. The Science and the Life of Albert Einstein | publisher = Oxford University Press | id = ISBN 0-19-520438-7 | page = 522 }}</ref>1910માં તેમણે [[નિર્ણાયક રંગપરાવર્તન|ક્રિટિકલ ઓપેલેન્સ]] ([[:en:critical opalescence|critical opalescence]]) ઉપર પેપર લખ્યું જેમાં વાતાવરણમાં એકાંગી પદાર્થો દ્વારા વિખેરાયેલા લાઈટની સામૂહિક અસરોનું વર્ણન હતું, ''એટલે કે'', [[ડિફ્યુઝ સ્કાય રેડિએશન|શા માટે આકાશ ભૂરું છે]] ([[:en:Diffuse sky radiation|why the sky is blue]]).<ref name="Levenson">લેવેન્સન, થોમસ.[http://www.pbs.org/wgbh/nova/einstein/genius/ આઈન્સ્ટાઈનનો બિગ આઈડિયા].''[[પબ્લિક બ્રોડકાસ્ટિંગ સર્વિસ-જાહેર પ્રસારણ સેવા|જાહેર પ્રસારણ સેવા]] ([[:en:Public Broadcasting Service|Public Broadcasting Service]]).''2005.25 ફેબ્રુઆરી 2006ના રોજ સુધારો કરાયો.</ref> 1909 દરમિયાન, આઈન્સ્ટાઈને [[ક્વાન્ટાઇઝેશન (ફિઝિક્સ)|ક્વાન્ટાઇઝેશન]] ([[:en:quantization (physics)|quantization]]) ઑફ લાઈટ વિષય ઉપર ([[s:The Development of Our Views on the Composition and Essence of Radiation|ધ ડેવલપમેન્ટ ઑફ અવર વ્યૂઝ ઑન ધ કોમ્પોઝિશન એન્ડ ઈસેન્સ ઑફ રેડિએશન]]) નું પ્રકાશન કર્યું.આ પેપરમાં તેમજ 1909ના અન્ય એક પેપરમાં, આઈન્સ્ટાઈને દર્શાવ્યું કે [[મેક્સ પ્લેન્ક]] ([[:en:Max Planck|Max Planck]])ની [[ઊર્જા]] ([[:en:energy|energy]]) [[ક્વોન્ટા]] ([[:en:quanta|quanta]])ની [[મોમેન્ટમ|ગતિ]] ([[:en:momentum|momenta]]) સુનિશ્ચિત છે અને તે કેટલીક બાબતોમાં સ્વતંત્ર રીતે, [[પોઈન્ટ પાર્ટિકલ|પોઈન્ટ જેવા પાર્ટિકલ્સ]] ([[:en:point particle|point-like particles]]) પ્રમાણે વર્તે છે. આ પેપર દ્વારા ''[[ફોટોન]]''નો વિચાર વહેતો કરવામાં આવ્યો (જોકે આ શબ્દ 1926માં [[ગિલ્બર્ટ એન. લુઈસ]] ([[:en:Gilbert N. Lewis|Gilbert N. Lewis]]) દ્વારા પ્રયોજવામાં આવ્યો હતો) અને [[જથ્થાનું યંત્રશાસ્ત્ર|ક્વોન્ટમ મિકેનિક્સ]] ([[:en:quantum mechanics|quantum mechanics]])માં [[વેવ પાર્ટિકલનો બેવડો સિદ્ધાંત|વેવ જેવા પાર્ટિકલ્સ ડ્યુઆલિટી]] ([[:en:wave–particle duality|wave–particle duality]])ના વિચારને પ્રોત્સાહિત કર્યો. 1911માં, આઈન્સ્ટાઈન [[યુનિવર્સિટી ઑફ ઝુરિચ]] ([[:en:University of Zurich|University of Zurich]]) ખાતે [[એસોસિએટ પ્રોફેસર]] ([[:en:associate professor|associate professor]]) બન્યા.જોકે, ત્યારપછી ટૂંક સમયમાં જ તેમણે [[જર્મન ચાર્લ્સ-ફર્ડિનેન્ડ યુનિવર્સિટી|જર્મન ચાર્લ્સ-ફર્ડિનન્ડ યુનિવર્સિટી]] ([[:en:German Charles-Ferdinand University|German Charles-Ferdinand University]]),[[પ્રોગ]] ([[:en:Prague|Prague]]) ખાતે ફૂલટાઈમ પ્રોફેસરશીપ સ્વીકારી લીધી.ત્યાં આઈન્સ્ટાઈને પ્રકાશના ગુરુત્વાકર્ષણની અસરો, ખાસ કરીને [[ગુરુત્વાકર્ષણ રેડશીફ્ટ|ગુરુત્વાકર્ષણીય રેડશીફ્ટ]] ([[:en:gravitational redshift|gravitational redshift]]) તથા પ્રકાશના ગુરુત્વાકર્ષણીય પરાભવ અંગે પેપર પ્રકાશિત કર્યું.આ પેપર દ્વારા અવકાશ વિજ્ઞાનીઓને [[સૂર્ય ગ્રહણ]] ([[:en:solar eclipse|solar eclipse]]) દરમિયાન પરાભવનના માર્ગો શોધી કાઢવા અપીલ કરવામાં આવી હતી.<ref>{{cite journal | last=Einstein | first=Albert | title=On the Influence of Gravity on the Propagation of Light | journal=Annalen der Physik | year=1911 | volume=35 | pages=898–908 | doi=10.1002/andp.19113401005}}(''સંકલિત પેપરો''માં પણ વોલ. 3, ડોક્યુમેન્ટ 23)</ref>જર્મન અવકાશ વિજ્ઞાની [[ઈર્વિન ફિનલે-ફ્રેન્ડલિચ|ઈર્વિન ફિનલે-ફ્રેન્ડલિચે]] ([[:en:Erwin Finlay-Freundlich|Erwin Finlay-Freundlich]]) આઈન્સ્ટાઈને વિજ્ઞાનીઓને આપેલા આ પડકારનો આખી દુનિયામાં પ્રચાર કર્યો.<ref name="Crelinston_1">ક્રેલિન્સ્ટન, જેફરી.[http://www.pupress.princeton.edu/titles/8165.html આઈન્સ્ટાઈનની જ્યુરી: રેસ ટુ ટેસ્ટ રિલેટિવિટી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140828093308/http://www.pupress.princeton.edu/titles/8165.html |date=2014-08-28 }}.''[[પ્રિન્સટોન યુનિવર્સિટી પ્રેસ|પ્રિન્સ્ટોન યુનિવર્સિટી પ્રેસ]] ([[:en:Princeton University Press|Princeton University Press]]).''2006.13 માર્ચ 2007ના રોજ સુધારો કરાયો.આઈએસબીએન 9780691123103</ref> 1912માં આઈન્સ્ટાઈન સ્વિટ્ઝરલેન્ડ પાછા ફર્યા અને પોતાની [[માતૃ સંસ્થા|માતૃસંસ્થા]] ([[:en:alma mater|alma mater]]), [[ઈ ટી એચ ઝુરિચ|ઈટીએચ]] ([[:en:ETH Zurich|ETH]])ની પ્રોફેસરશીપ સ્વીકારી. ત્યાં તેમની મલુકાત ગણિતશાસ્ત્રી [[માર્સલ ગ્રોસમેન]] ([[:en:Marcel Grossmann|Marcel Grossmann]]) સાથે થઈ જેમણે તેમને [[રિમેનિઅન ભૂમિતિ (જિઓમેટ્રી)|રિમેનિઅન ભૂ્મિતિ]] ([[:en:Riemannian geometry|Riemannian geometry]])નો અને ખાસ કરીને [[ડિફરેન્સિયલ જિઓમેટ્રી|ડિફરેન્સિયલ ભૂમિતિ]] ([[:en:differential geometry|differential geometry]])નો પરિચય કરાવ્યો, તથા ઈટાલિયન ગણિતશાસ્ત્રી [[ટુલિઓ લેવી-સિવિટા]] ([[:en:Tullio Levi-Civita|Tullio Levi-Civita]])ની ભલામણથી આઈન્સ્ટાઈને [[સામાન્ય ગણતરી|જનરલ કોવેરિઅન્સ]] ([[:en:general covariance|general covariance]])ની ઉપયોગીતા વિશે અભ્યાસ શરુ કર્યો (પોતાની ગુરુત્વાકર્ષણ થીયરના [[ટેન્સર]] ([[:en:tensor|tensor]])ના આવશ્યક ઉપયોગ વિશે)જોકે થોડા સમય માટે આઈન્સ્ટાઈનને લાગ્યું કે એ અભિગમમાં સમસ્યાઓ છે, છતાં તેમણે ફરી તે કામગીરી શરુ કરી અને 1915ના અંતે તેમની [[સાપેક્ષવાદની સામાન્ય થીયરી|જનરલ થીયરી ઑફ રિલેટિવિટી]] ([[:en:general theory of relativity|general theory of relativity]]) પ્રકાશિત કરી, અને આજે પણ એ જ સ્વરુપમાં ઉપયોગમાં લેવાય છે{{Harv|Einstein|1915}}.આ થીયરીમાં ગુરુત્વાકર્ષણને [[સ્પેસટાઈમ]] ([[:en:spacetime|spacetime]])ના માળખાનું મેટર દ્વારા વિચ્છેદન અને અન્ય મેટરની [[નિષ્ક્રિયતા|ઈનર્સિયા]] ([[:en:inertia|inertia]])1 મોશન અસરની સમજૂતી આપી. ઘણા સ્થળાંતર પછી મિલેવાએ 1914માં [[પહેલું વિશ્વયુદ્ધ|પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ]] ([[:en:World War I|World War I]])ના થોડા સમય પહેલાં જ બાળકો સાથે ઝુરિચમાં કાયમી નિવાસસ્થાન કર્યું. આઈન્સ્ટાઈન [[બર્લિન]] ([[:en:Berlin|Berlin]])માં એકલા જ રહ્યા જ્યાં તેઓ [[પ્રુસિયન એકેડમી ઑફ સાયન્સીસ|પ્રુસિઅન એકેડમી ઑફ સાયન્સિસ]] ([[:en:Prussian Academy of Sciences|Prussian Academy of Sciences]])ના સભ્ય બન્યા.પોતાના નવા હોદ્દાની વ્યવસ્થાના ભાગરુપે, તેઓ [[હમ્બોલ્ડટ યુનિવર્સિટી ઑફ બર્લિન]] ([[:en:Humboldt University of Berlin|Humboldt University of Berlin]]) ખાતે પણ પ્રોફેસર બન્યા, જોકે તેમાં એક વિશેષ જોગવાઈ હતી જેથી તેઓ શિક્ષણકાર્યની ફરજોમાંથી મોટાભાગે મુક્ત રહી શકે.1914 થી 1932 દરમિયાન તેઓ [[કેઈસર વિલ્હેમ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ફૉર ફિઝિક્સ]] ([[:en:Kaiser Wilhelm Institute for Physics|Kaiser Wilhelm Institute for Physics]])ના ડિરેક્ટર પણ રહ્યા.<ref name="Kant">કેન્ટ, હોર્સ્ટ.આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન એન્ડ ધ [[કેઈસર વિલ્હેમ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ફૉર ફિઝિક્સ]] ([[:en:Kaiser Wilhelm Institute for Physics|Kaiser Wilhelm Institute for Physics]]) બર્લિનમાં. રેન, જુર્ગેનમાં.આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન અને એનબીએસપીઃ ચીફ એન્જિનિયર ઑફ ધ યુનિવર્સઃ વન હંડ્રેડ ઓથર્સ ફૉર આઈન્સ્ટાઈન.ઈડી. રેન, જુર્ગેન.''વિલે-વીસીએચ.'' 2005. પીપી.166-169.આઈએસબીએન = 3527405747</ref> પહેલા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન [[કેન્દ્રીય સત્તાઓ (સેન્ટ્રલ પાવર્સ)|સેન્ટ્રલ પાવર્સ]] ([[:en:Central Powers|Central Powers]])ના વિજ્ઞાનીઓનાં ભાષણો અને લખાણો [[રાષ્ટ્રીય સલામતી]] ([[:en:national security|national security]])ના કારણોસર માત્ર સેન્ટ્રલ પાવર્સ એકેડેમિક્સને જ ઉપલબ્ધ થતાં.આઈન્સ્ટાઈનના કેટલાક સંશોધક લખાણો ઓસ્ટ્રીઅન [[પૌલ એર્નફેસ્ટ]] ([[:en:Paul Ehrenfest|Paul Ehrenfest]]) તથા નેધરલેન્ડ્સના ભૌતિક વિજ્ઞાનીઓ, ખાસ કરીને 1902ના નોબેલ પારિતોષિક વિજેતા [[હેન્ડ્રીક લોરેન્ટ]] ([[:en:Hendrik Lorentz|Hendrik Lorentz]]) અને [[લીડેન યુનિવર્સિટી|લિડેન યુનિવર્સિટી]] ([[:en:Leiden University|Leiden University]])ના [[વિલેમ ડે સિટ્ટર]] ([[:en:Willem de Sitter|Willem de Sitter]]) મારફત યુનાઈટેડ કિંગ્ડમ (બ્રિટન) અને અમેરિકા પહોંચ્યા હતા.વિશ્વયુદ્ધ પૂરું થયા પછી આઈન્સ્ટાઈને લિડેન યુનિવર્સિટી સાથેનું તેમનું જોડાણ ચાલુ રાખ્યું, ''[[પ્રોફેસર#નેધરલેન્ડ્સ|અસાધારણ પ્રોફેસર]] ([[:en:Professor#Netherlands|Extraordinary Professor]])'' તરીકેનો કોન્ટ્રેક્ટ સ્વીકારર્યો, 1920 અને 1930 વચ્ચે લેક્ચર આપવા માટે નિયમિત હોલેન્ડ જતા.<ref>{{cite web|url=http://www.lorentz.leidenuniv.nl/history/einstein/einstein.html|title=Two friends in Leiden|access-date=2007-06-11}}</ref> 1917માં આઈન્સ્ટાઈને ''ફિઝિકાલિશ ઝેટશ્ક્રીફ્ટ''માં એક લેખ પ્રકાશિત કર્યો, જેમાં [[સ્ટિમ્યુલેટેડ ઈમિશન|સ્ટિમ્યુલેટેડ એમિશન]] ([[:en:stimulated emission|stimulated emission]])ની સંભાવનાની વાત કરી, તે એવી ફિઝિકલ પ્રક્રિયા હતી જેનાથી [[મેસર (રેડિયોના સૂક્ષ્મ તરંગો મોટાબનાવતું સાધન)|મેસર]] ([[:en:maser|maser]]) અને [[લેસર]] ([[:en:laser|laser]]) {{Harv|Einstein|1917b}}ની સંભાવના બનતી હતી.તેમણે સમગ્ર બ્રહ્માંડના વર્તનને મોડલ કરવાના પ્રયાસમાં જનરલ થીયરી ઑફ રિલેટિવિટીમાં [[કોસ્મોલોજિકલ કોન્સટન્ટ|કોસ્મોલોજિકલ કોન્સ્ટન્ટ]] ([[:en:cosmological constant|cosmological constant]]) નો નવો વિચાર રજૂ કરતું પેપર પણ પ્રકાશિત કર્યું{{Harv|Einstein|1917a}}. આઈન્સ્ટાઈને 1911માં પ્રોગથી જે પડકાર ફેંક્યો હતો તે દિશામાં કામગીરી કરવાનું અવકાશ વિજ્ઞાનીઓએ 1917માં શરુ કર્યું.અમેરિકાના કેલિફોર્નિયા સ્થિત [[માઉન્ટ વિલ્સન ઓબ્ઝર્વેટરી]] ([[:en:Mount Wilson Observatory|Mount Wilson Observatory]])એ સોલર [[સ્પેક્ટ્રોસ્કોપિક]] ([[:en:spectroscopic|spectroscopic]]) સમીક્ષા પ્રકાશિત કરી હતી જેમાં કોઈ ગુરુત્વાકર્ષણ રેડશીફ્ટ જણાઈ નહોતી.<ref>{{Citation | last =Crelinsten | first =Jeffrey | title =Einstein's Jury: The Race to Test Relativity | isbn =978-0-691-12310-3 | publisher =Princeton University Press | pages =103–108 | year =2006 | url =http://www.pupress.princeton.edu/titles/8165.html | access-date =2007-03-13 | archivedate =2014-08-28 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20140828093308/http://www.pupress.princeton.edu/titles/8165.html }}</ref> 1918માં કેલિફોર્નિયાની જ [[લિક ઓબ્ઝર્વેટરી]] ([[:en:Lick Observatory|Lick Observatory]])એ જાહેર કર્યું કે તેઓ પણ આઈન્સ્ટાઈનની ધારણાઓને નકારી કાઢે છે. જોકે તેમનાં તારણો પ્રકાશિત થયા નહોતા.<ref>{{Citation | last =Crelinsten | first =Jeffrey | title =Einstein's Jury: The Race to Test Relativity | isbn =978-0-691-12310-3 | publisher =Princeton University Press | pages =114–119 | year =2006 | url =http://www.pupress.princeton.edu/titles/8165.html | access-date =2007-03-13 | archivedate =2014-08-28 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20140828093308/http://www.pupress.princeton.edu/titles/8165.html }}</ref> જોકે, મે 1919માં બ્રિટિશ અવકાશ વિજ્ઞાની [[આર્થર સ્ટેનલી એડિંગ્ટન]] ([[:en:Arthur Stanley Eddington|Arthur Stanley Eddington]])ના નેતૃત્વ હેઠળની ટીમે ઉત્તરીય [[બ્રાઝિલ]] ([[:en:Brazil|Brazil]])ના [[સોબરલ, સીએરા|સોબરલ]] ([[:en:Sobral, Ceará|Sobral]]) તથા [[પ્રિન્સિપી]] ([[:en:Príncipe|Príncipe]])માં સૂર્ય ગ્રહણની ફોટોગ્રાફી વખતે [[ગુરુત્વાકર્ષણ લેન્સિંગ|સૂર્ય દ્વારા સ્ટારલાઈટના ગ્રેવિટેશનલ ડીફ્લેકશન]] ([[:en:gravitational lensing|gravitational deflection of starlight by the Sun]]) અંગેની આઈન્સ્ટાઈનની ધારણાને અનુમોદન આપ્યું.<ref name="Crelinston_1"/>7 નવેમ્બર 1919ના રોજ અગ્રણી બ્રિટિશ અખબાર ''[[ધ ટાઈમ્સ|ધ ટાઈમ્સે]] ([[:en:The Times|The Times]])'' મોટા મથાળે સમાચાર પ્રકાશિત કર્યા જેમાં લખ્યું હતું, વિજ્ઞાન અને એનબીએસપીમાં ક્રાંતિ - બ્રહ્માંડ અને એનબીએસપીની નવી થીયરી – ન્યુટનના સિદ્ધાંતો ફગાવી દેવાયા.<ref name="Eddington">{{cite journal | last = Andrzej | first = Stasiak | year = 2003 | title = Myths in science | journal = EMBO reports | volume = 4 | issue = 3 | page = 236| doi =10.1038/sj.embor.embor779 | id = | url = http://www.nature.com/embor/journal/v4/n3/full/embor779.html | access-date = 2007-03-31 }}</ref>એક મુલાકાતમાં નોબેલ વિજેતા [[મેક્સ બોર્ન|મેક્સ બોર્ને]] ([[:en:Max Born|Max Born]]) જનરલ રિલેટિવિટીને કુદરત અંગે માનવીય વિચારની સૌથી મહાન કામગીરી ગણાવી, <ref>{{cite news | title = The genius of space and time | url = http://books.guardian.co.uk/reviews/scienceandnature/0,,1571826,00.html | publisher = The Guardian | date = 2005-09-17 | access-date = 2007-03-31 }}</ref>જ્યારે અન્ય નોબેલ વિજેતા [[પૌલ ડિરેક]] ([[:en:Paul Dirac|Paul Dirac]])ને એમ કહેતા ટાંકવામાં આવ્યા કે, આ અત્યાર સુધી થયેલી કદાચ સૌથી મોટી વૈજ્ઞાનિક શોધ છે.<ref name="schmidhuber">સ્કમિધુબેર, જુર્ગન[http://www.idsia.ch/~juergen/einstein.html આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન (1879-1955) એન્ડ ધ ‘ગ્રેટેસ્ટ સાયન્ટિફિક ડિસ્કવરી એવર’].2006.4 ઓક્ટોબર 2006ના રોજ સુધારો કરાયો.</ref> બસ ત્યાર પછી આંતરરાષ્ટ્રીય માધ્યમોએ આઈન્સ્ટાઈનને વૈશ્વિક પ્રસિદ્ધિ આપી.થોડા વર્ષો પછી એવા દાવા થયા કે એડિંગ્ટન એક્સપિડિશન દરમિયાન લેવામાં આવેલા ચોક્કસ ફોટોગ્રાફ્સની ચકાસણી પરથી જણાય છે કે તે બાબતે પ્રાયોગિક અનિશ્ચિતતા છે જેની અસર હોવાનો એડિંગ્ટને દાવો કર્યો છે અને 1962ના -બ્રિટિશ એક્સપિડિશને તારણ કાઢ્યું કે એ પદ્ધતિ વિશ્વાસપાત્ર નહોતી,<ref name="Eddington"/> પરંતુ ત્યારબાદ વધુ ચોકસાઈપૂર્વકના નિરીક્ષણો બાદ સૂર્ય ગ્રહણ દરમિયાન પ્રકાશના પરાવર્તનની ધારણાને સમર્થન મળ્યું.<ref>મેથ પેજીસમાં ટેબલ જૂઓ [http://www.mathpages.com/rr/s6-03/6-03.htm બેન્ડિંગ લાઈટ]</ref> નવા આવેલા આઈન્સ્ટાઈનની પ્રસિદ્ધિ વૈજ્ઞાનિક સમુદાયમાં, ખાસ કરીને જર્મન ભૌતિક વિજ્ઞાનીઓને પસંદ નહોતી, અને તેમણે તો પછીથી ''[[ડેશ્યુ ફિઝિક]] ([[:en:Deutsche Physik|Deutsche Physik]])'' (જર્મન ફિઝિક્સ) ચળવળ પણ શરુ કરી હતી.<ref name="Hentschel">{{Citation | last = Hentschel | first = Klaus and Ann M. | year = 1996 | title = Physics and National Socialism: An Anthology of Primary Sources | pages = xxi | publisher = Birkhaeuser Verlag | isbn = 3-76-435312-0 | nopp = true}}</ref><ref>સાપેક્ષતા બાબતે અવકાશ વિજ્ઞાનીઓના વલણ અને ચર્ચા માટે જૂઓ {{Citation | last = Crelinsten | first = Jeffrey | title = Einstein's Jury: The Race to Test Relativity | publisher = Princeton University Press | year = 2006}}, ખાસ કરીને 6, 9, 10 તથા 11 નંબરના પ્રકરણો.</ref> == નોબેલ પારિતોષિક == <ref>{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1921/einstein-faq.html |title=Albert Einstein - Frequently Asked Questions |publisher=Nobelprize.org |date=1955-04-18 |access-date=2009-01-07}}</ref>થીઓરેટિકલ ફિઝિક્સમાં આપેલી સેવાઓ, અને ખાસ કરીને ફોટોઈલેક્ટ્રીક અસરના સિદ્ધાંતની શોધ બદલ આઈન્સ્ટાઈનને 1922માં 1921નું [[પદાર્થ વિજ્ઞાન (ફિઝિક્સ)માં નોબેલ પારિતોષિક|ફિઝિક્સનું નોબેલ પારિતોષિક]] ([[:en:Nobel Prize in Physics|Nobel Prize in Physics]]) આપવામાં આવ્યું.તેમાં તેમના 1905ના ફોટોઈલેક્ટ્રીક અસર અંગેના પેપર ‘ઓન એ હ્યુરિસ્ટિક વ્યૂપોઈન્ટ કન્સર્નિંગ ધ પ્રોડક્શન એન્ડ ટ્રાન્સફોર્મેશન ઑફ લાઈટ’નો ઉલ્લેખ હતો, જેને તે સમયના પ્રાયોગિક પુરાવા દ્વારા યોગ્ય રીતે ટેકો આપવામાં આવ્યો હતો. પારિતોષિક એનાયત કરવાના ભાષણનો પ્રારંભ આ રીતે થયો હતો, ‘તેમની રિલેટિવિટીની થીયરી જેના ઉપર ફિલોસોફિકલ વર્તુળો મોટાપાયે ચર્ચા થઈ હતી અને, તેની એસ્ટ્રોફિઝિકલ અસરો વિશે ચર્ચાઓ થઈ હતી તેને હાલના સમયમાં ગંભીરતાપૂર્વક ચકાસવામાં આવી રહી છે.’{{Harv|Einstein|1923}} ઘણા લાંબા સમય સુધી એવા અહેવાલો પ્રકાશિત થતા રહ્યા હતા કે આઈન્સ્ટાઈને 1919માં તેમના છૂટાછેડાની શરતના ભાગરુપે નોબેલ પુરસ્કારના નાણાં તેમનાં પ્રથમ પત્ની [[મિલેવા મેરિક]] ([[:en:Mileva Marić|Mileva Marić]])ને આપી દીધા હતા.જોકે, 2006<ref>{{Citation | author =BBC | author-link =BBC | title =Letters Reveal Einstein Love Life | journal =BBC News | publisher =BBC | year =2006 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5168002.stm | access-date =2008-11-25 }}</ref> માં પ્રકાશિત થયેલા અંગત પત્રવ્યવહાર પરથી સ્પષ્ટ થયું કે તેમણે નાણાં મિલેવાને નહોતા આપ્યા.તેમણે મોટાભાગની રકમનું અમેરિકામાં રોકાણ કર્યું હતું, પરંતુ તેમાંની ઘણીખરી રકમ મંદીમાં ધોવાઈ ગઈ હતી. આઈન્સ્ટાઈને 2 એપ્રિલ 1921ના રોજ અમેરિકાના [[ન્યૂયોર્ક શહેર]] ([[:en:New York City|New York City]])ની સૌપ્રથમ વખત મુલાકાત લીધી.તમને વૈજ્ઞાનિક આઈડિયા ક્યાંથી મળે છે તેવું પૂછવામાં આવ્યું ત્યારે આઈન્સ્ટાઈને કહ્યું હતું કે પોતે માને છે કે વૈજ્ઞાનિક કામગીરી શારીરિક વાસ્તવિક્તાના નિરીક્ષણથી તથા કંઈક કિંમતી શોધવાની તૈયારીના આધારે થાય છે જેમાં પ્રત્યેક ઉદાહરણમાં એપ્લાય થતા ખુલાસાનો સમાવેશ થાય છે અને એકબીજા પ્રત્યેનો વિરોધાભાસ ટાળવાનો હોય છે.તેમણે દૃશ્યમાન પરિણામો{{Harv|Einstein|1954}} સાથે પણ થીયરીની ભલામણ કરી.<ref>જૂઓ આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન, ‘જીઓમેટ્રી એન્ડ એક્સપિરિઅન્સ’, ''આઈડિયાસ એન્ડ ઓપિનિયન્સ''માં પુનઃ પ્રકાશિત.</ref> == સંગઠિત ફિલ્ડ થીયરી == આઈન્સ્ટાઈનના જનરલ રિલેટિવિટી અંગેના સંશોધનમાં પ્રાથમિક તબક્કે તેમની ગુરુત્વાકર્ષણની થીયરીને જનરલાઈઝ કરવાના પ્રયાસો હતા જેથી મૂળભૂત [[ફિઝિકલ લૉ|લૉઝ ઑફ ફિઝિક્સ]] ([[:en:physical law|laws of physics]]), ખાસ કરીને ગ્રેવિટેશન અને ઈલેક્ટ્રોમેગ્નેટિઝમને એક કરી શકાય અને સરળ બનાવી શકાય.1950માં, ''[[સાયન્ટિફિક અમેરિકન]] ([[:en:Scientific American|Scientific American]])'' સામયિકમાં ‘ઑન ધ જનરલાઈઝ્ડ થીયરી ઑફ ગ્રેવિટેશન’ શીર્ષક હેઠળના લેખમાં [[સંગઠિત ફિલ્ડ થીયરી|યુનિફાઈડ ફિલ્ડ થીયરી]] ([[:en:unified field theory|unified field theory]])ની સમજ આપી હતી {{Harv|Einstein|1950}}.થીયોરેટિકલ ફિઝિક્સમાં તેમની કામગીરીના વખાણ થતા હતા છતાં આઈન્સ્ટાઈન ધીમેધીમે તેમના સંશોધનમાં એકલા પડી રહ્યા હતા અને તેમના પ્રયાસો છેવટે અસફળ રહ્યા હતા.ફન્ડામેન્ટલ ફોર્સિસના યુનિફિકેશન માટેના પ્રયાસો દરમિયાન ફિઝિક્સમાં કેટલાક મુખ્ય પ્રવાહના ડેવલપમેન્ટની તેમણે ઉપેક્ષા કરી, જેમાં સૌથી નોંધપાત્ર હતું [[સ્ટ્રોંગ ન્યુક્લીયર ફોર્સ|સ્ટ્રોંગ]] ([[:en:strong nuclear force|strong]]) એન્ડ [[વીક ન્યુક્લીયર ફોર્સ]] ([[:en:weak nuclear force|weak nuclear force]]), જે તેમના મૃત્યુ પછી પણ ઘણા વર્ષો સુધી સારી રીતે સમજાયા નહિ, અને છેવટે મુખ્યપ્રવાહના થીયોરેટિકલ ફિઝિક્સે યુનિફિકેશન અંગેના આઈન્સ્ટાઈનના અભિગમની વ્યાપક પણે ઉપેક્ષા કરી.લૉઝ ઑફ ધ ફિઝિક્સને એક જ મોડલમાં એક કરવાના સ્વપ્નને હાલ ચાલી રહેલી [[ગ્રાન્ડ યુનિફિકેશન થીયરી]] ([[:en:grand unification theory|grand unification theory]]) ચળવળ દ્વારા સાકાર કરવામાં આવી રહ્યું છે.<ref>{{cite web | url=http://www.sciam.com/article.cfm?articleID=00013319-39C7-1C74-9B81809EC588EF21 | title=''A Unified Physics by 2050?'' | access-date=2007-10-04}}</ref> == સહકાર અને ઘર્ષણ == === બોઝ-આઈન્સ્ટાઈન સ્ટેટિસ્ટિક્સ === 1924માં, આઈન્સ્ટાઈનને [[ભારત|ભારતીય]] ([[:en:India|India]]) ભૌતિક વિજ્ઞાની [[સત્યેન્દ્રનાથ બોઝ]] ([[:en:Satyendra Nath Bose|Satyendra Nath Bose]]) તરફથી [[સ્ટેટિસ્ટિકલ મિકેનિક્સ|સ્ટેટિસ્ટિકલ]] ([[:en:statistical mechanics|statistical]]) મોડલની સમજૂતી મળી, જેનો આધાર ગણતરીની પદ્ધતિ ઉપર હતો જેમાં એવી ધારણા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી કે પ્રકાશને ઓળખીને અલગ ન પાડી શકાય તેવા તત્વોના ગેસ તરીકે સમજી શકાય.બોઝના સ્ટેટિસ્ટિક્સને કેટલાક એટમ તેમજ સૂચિત લાઈટ પાર્ટિકલ્સમાં એપ્લાય કરવામાં આવ્યા, અને આઈન્સ્ટાઈને બોઝના પેપરનું ભાષાંતર કરી તે ''ઝેસ્ક્રીફ્ટ ફર ફિઝિક :en:Zeitschrift für Physik|Zeitschrift für Physik]])'' માં રજૂ કર્યું.આઈન્સ્ટાઈને તેમના પોતાના લેખો પણ પ્રકાશિત કરીને મોડલ અને તેની અસરોની વિગતો આપી હતી, તે પૈકી [[બોઝ-આઈન્સ્ટાઈન કોન્ડેનસેટ|બોઝ-આઈન્સ્ટાઈન કન્ડેનસેટ]] ([[:en:Bose–Einstein condensate|Bose–Einstein condensate]]) વિભાવનાનો સમાવેશ થાય છે જે ઘણા નીચા તાપમાને દેખાય છે{{Harv|Einstein|1924}}.છેક 1995માં આવી વિભાવના [[એરિક એલિન કોર્નેલ]] ([[:en:Eric Allin Cornell|Eric Allin Cornell]]) તથા [[કાર્લ વિમેંન|કાર્લ વિમેન]] ([[:en:Carl Wieman|Carl Wieman]]) દ્વારા પ્રસ્તુત કરવામાં આવી. તેમણે [[યુનિવર્સિટી ઑફ કોલોરાડો, બોલ્ડર|બોલ્ડર ખાતેની યુનિવર્સિટી ઑફ કોલોરાડો]] ([[:en:University of Colorado at Boulder|University of Colorado at Boulder]])ની લેબોરેટરીમાં [[જિલા|જેઆઈએલએ]] ([[:en:JILA|JILA]]) [[નેશનલ ઈન્સ્ટિટ્યૂ ઑફ સ્ટાન્ડર્ડ્સ એન્ડ ટેકનોલોજી|એનઆઈએસટી]] ([[:en:National Institute of Standards and Technology|NIST]]) [[અલ્ટ્રાકોલ્ડ એટમ|અલ્ટ્રા કૂલિંગ]] ([[:en:ultracold atom|ultra-cooling]])ના સાધનોનો ઉપયોગ કર્યો હતો.<ref>{{cite web|url=http://www.nist.gov/public_affairs/releases/n01-04.htm|title=Cornell and Wieman Share 2001 Nobel Prize in Physics|date=2001-10-09|access-date=2007-06-11|archive-date=2013-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010115516/http://www.nist.gov/public_affairs/releases/n01-04.htm|url-status=dead}}</ref>[[બોઝ-આઈન્સ્ટાઈન સ્ટેટિસ્ટિક્સ]] ([[:en:Bose–Einstein statistics|Bose–Einstein statistics]])ને હવે [[બોસોન]] ([[:en:boson|boson]])ના કોઈપણ જોડાણની વર્તણૂકને સમજાવવા માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે.આ પ્રોજેક્ટ માટે આઈન્સ્ટાઈને જે ચિત્રો દોર્યાં હતાં તે [[લીડેન યુનિવર્સિટી]] ([[:en:Leiden University|Leiden University]]) ની આઈન્સ્ટાઈન આર્કાઈવની લાઈબ્રેરીમાં જોઈ શકાય.<ref name="Instituut-Lorentz">[http://www.lorentz.leidenuniv.nl/history/Einstein_archive/ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ-લોરેન્ઝ ખાતે આઈન્સ્ટાઈન આર્કાઈવ]. ''ઈન્સ્ટિટ્યૂટ-લોરેન્ઝ.''2005.21 નવેમ્બર 2005ના રોજ સુધારો કરવામાં આવ્યો.</ref> === સ્કોર્ડિંગર ગેસ મોડલ === આઈન્સ્ટાઈને [[ઈર્વિન સ્કોર્ડિંગર]] ([[:en:Erwin Schrödinger|Erwin Schrödinger]])ને [[મેક્સ પ્લેન્ક]] ([[:en:Max Planck|Max Planck]])ના વ્યક્તિગત [[પરમાણુ]] ([[:en:molecule|molecule]])ને બદલે [[ગેસ]] ([[:en:gas|gas]]) માટે [[ઊર્જાનું સ્તર|ઊર્જાના સ્તર]] ([[:en:energy level|energy level]])ના વિચારનો અમલ કરવા સૂચવ્યું, અને સ્કોર્ડિંગરે [[બોલ્ટમેન ડિસ્ટ્રીબ્યુશન|બોલ્ટઝમેન ડિસ્ટ્રીબ્યુશન]] ([[:en:Boltzmann distribution|Boltzmann distribution]]) નો ઉપયોગ તેમના પેપરમાં કર્યો જેના દ્વારા [[થર્મોડાઈનેમિક્સ|થર્મોડાઈનેમિક]] ([[:en:thermodynamics|thermodynamic]]) ના [[સેમી ક્લાસિકલ|સેમીક્લાસિકલ]] ([[:en:semiclassical|semiclassical]])નાં તત્વોમાંથી [[આઈડીઅલ ગેસ|આદર્શ ગેસ]] ([[:en:ideal gas|ideal gas]]) મળી શકે. સ્કોર્ડિંગરે આઈન્સ્ટાઈનને તેમનું નામ સહ-લેખક તરીકે ઉમેરવા વિનંતી કરી, પરંતુ આઈન્સ્ટાઈને નિમંત્રણ નકાર્યું.<ref>{{cite book | last=Moore | first=Walter | year=1989 | title=Schrödinger: Life and Thought | location=Cambridge | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-43767-9}}</ref> === આઈન્સ્ટાઈન રેફ્રિજરેટર === 1926માં, આઈન્સ્ટાઈન અને તેમના ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી [[લીઓ ઝિલાર્ડ]] ([[:en:Leó Szilárd|Leó Szilárd]]), જેઓ હંગેરિયન ભૌતિક વિજ્ઞાની હતા જેમણે પાછળથી [[મેનહટન પ્રોજેક્ટ]] ([[:en:Manhattan Project|Manhattan Project]]) ઉપર કામ કર્યું હતું અને [[ચેઈન રીએક્શન (શ્રેણીબદ્ધ પ્રત્યાઘાત)|ચેઈન રીએક્શન]] ([[:en:chain reaction|chain reaction]])ની શોધ કરવાનું માન તેમને ફાળે જાય છે, તેઓ [[આઈન્સ્ટાઈન રેફ્રિજરેટર]] ([[:en:Einstein refrigerator|Einstein refrigerator]])ના સંશોધનમાં સહભાગી હતા (જેની 1930માં પેટન્ટ કરાવવામાં આવી હતી), આ શોધ ક્રાંતિકારી હતી જેમાં કોઈ મૂવિંગ પાર્ટ્સ નહોતા અને તેના ઈનપૂટ તરીકે માત્ર ગરમીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. <ref name="Goettling">ગોટલિંગ, ગેરી.[http://gtalumni.org/Publications/magazine/sum98/einsrefr.html આઈન્સ્ટાઈન્સ રેફ્રિજરેટર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050525082445/http://gtalumni.org/Publications/magazine/sum98/einsrefr.html |date=2005-05-25 }} ''જ્યોર્જિઆ ટેક એલ્યુમ્ની મેગેઝિન.''1998.21 નવેમ્બર 2005ના રોજ સુધારો કરવામાં આવ્યો.</ref><ref>રેફ્રિજરેટર માટે આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન અને લીઓ ઝિલાર્ડને 11 નવેમ્બર 1930ના {{US patent|1781541}}રોજ પુરસ્કૃત કરવામાં આવ્યા.</ref> === બોહર વિરુદ્ધ આઈન્સ્ટાઈન === [[ચિત્ર:Niels Bohr Albert Einstein by Ehrenfest.jpg|left|thumb|upright|આઈન્સ્ટાઈન અને [[નિલ્સ બોહર]] ([[:en:Niels Bohr|Niels Bohr]]). તેમની 1925ની લિડેન મુલાકાત દરમિયાન [[પૌલ એર્નફેસ્ટ|પૌલ એરનફેસ્ટ]] ([[:en:Paul Ehrenfest|Paul Ehrenfest]]) દ્વારા લેવામાં આવેલો ફોટો.]] 1920ના દાયકામાં [[ક્વોન્ટમ મિકેનિક્સ]] ([[:en:quantum mechanics|quantum mechanics]]) નો વિકાસ વધારે સંપૂર્ણ થીયરીમાં થયો.[[નિલ્સ બોહર]] ([[:en:Niels Bohr|Niels Bohr]]) તથા [[વર્નર હેઈન્સબર્ગ]] ([[:en:Werner Heisenberg|Werner Heisenberg]]) દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલા ક્વોન્ટમ થીયરીના [[કોપનહેગન અર્થઘટન]] ([[:en:Copenhagen interpretation|Copenhagen interpretation]])થી આઈન્સ્ટાઈન નાખુશ હતા, જ્યારે ક્વોન્ટમ વિભાવના આંતરિક સંભાવનાઓ ઉપર આધારિત છે, જેમાં ચોક્કસ પરિણામ માત્ર [[શાસ્ત્રીય મર્યાદામાં ફિઝિક્સ|ક્લાસિકલ સીસ્ટમ]] ([[:en:Physics in the Classical Limit|classical systems]])માં જ મળે છે. આ પછી આઈન્સ્ટાઈન અને બોહર વચ્ચે એક જાહેર [[બોહર-આઈન્સ્ટાઈન ચર્ચા|ચર્ચા]] ([[:en:Bohr-Einstein debates|debate]]) શરુ થઈ, જે ઘણા વર્ષો સુધી ચાલી (તેમાં [[સોલવે કોન્ફરન્સ]] ([[:en:Solvay Conference|Solvay Conference]])નો પણ સમાવેશ થાય છે).આઈન્સ્ટાઈને કોપનહેગન અર્થઘટન સામે [[વૈચારિક પ્રયોગ|વૈચારિક પ્રયોગો]] ([[:en:thought experiment|thought experiment]]) તૈયાર કર્યા, જે તમામ બોહરે નકારી કાઢ્યા હતા. 1926માં [[મેક્સ બોર્ન]] ([[:en:Max Born|Max Born]])ને એક પત્રમાં આઈન્સ્ટાઈને લખ્યું કે, 'હું કોઈપણ સંજોગોમાં એટલું સમજું છું કે તે (ઈશ્વર) પાસા નથી ફેંકતા'{{Harv|Einstein|1969}}.<ref>1982માં એડિસન એરબ્રિક દ્વારા આ પુસ્તકનું પુનઃ પ્રકાશન કરવામાં આવ્યું હતું, આઈએસબીએન 388682005x</ref> આઇન્સ્ટાઇન જેને ક્વોન્ટમ થીયરીનું પ્રકૃતિનું અધૂરું વર્ણન સમજે છે તેનાથી તેમને ક્યારેય સંતોષ થયો નહોતો, અને 1935માં તેમણે [[બોરિસ પોડોલ્સ્કી]] ([[:en:Boris Podolsky|Boris Podolsky]])અને[[નેથન રોસેન|નાથન રોઝન]] ([[:en:Nathan Rosen|Nathan Rosen]]) ના સહયોગમાં આ મુદ્દાની ચકાસણી કરી હતી અને એમ નોંધ્યું હતું કે આ થીયરીમાં [[નોન-લોકલ (સ્થાનિક નહિ)|બિન સ્થાનિક]] ([[:en:non-local|non-local]])ક્રિયા-પ્રતિક્રિયાની જરૂર છે, આ [[ઈપીઆર વિરોધાભાસ|ઇપીઆર વિરોધાભાસ]] ([[:en:EPR paradox|EPR paradox]]){{Harv|Einstein|1935}}તરીકે જાણીતું છે.જ્યારથી ઇપીઆર પ્રયોગ કરવામાં આવ્યો હતો અને તેનું જે પરિણામ મળ્યું હતું તેણે ક્વોન્ટમ થીયરીની આગાહીઓનું સમર્થન કર્યું હતું.<ref>{{cite journal | author=Aspect, Alain; Dalibard, Jean; Roger, Gérard | title= Experimental test of Bell's inequalities using time-varying analyzers | journal=Physical Review Letters | year=1982 | volume=49 | issue=25 | pages=1804–1807 | doi= 10.1103/PhysRevLett.49.1804 }}ઈપીઆરને લગતા ઘણા પ્રયોગો પૈકી પ્રથમ.</ref>, વૈજ્ઞાનિક [[ડીટર્મિનિઝમ (મક્કમતા)|ડીટર્મિનિઝમ]] ([[:en:determinism|determinism]]) ના વિચાર બાબતે આઈન્સ્ટાઈન બોહર સાથે સંમત નહોતા.આ કારણોસર જ [[બોહર-આઈન્સ્ટાઈન ચર્ચા|આઈન્સ્ટાઈન-બોહર વચ્ચે થયેલી ચર્ચા]] ([[:en:Bohr-Einstein debates|Einstein-Bohr debate]]) ફક્ત તત્વજ્ઞાનને લગતા પ્રવચનો બની ગઇ હતી. == ધાર્મિક દૃષ્ટિકોણ == વૈજ્ઞાનિક સંકલ્પવાદના પ્રશ્ને [[થીઓલોજીકલ ડીટર્મિનિઝમ (મક્કમતા)|સૈધ્ધાંતિક સંકલ્પવાદ]] ([[:en:theological determinism|theological determinism]]) અંગે આઇન્સ્ટાઇનનું ક્યાં સ્થાન છે તે પ્રશ્નને અને તે ઇશ્વરમાં શ્રદ્ધા ધરાવે છે કે નહીં તે બાબતને વધુ વેગ મળ્યો1929માં આઇન્સ્ટાઇને રબ્બી [[હર્બટ એસ. ગોલ્ડસ્ટેઇન]] ([[:en:Herbert S. Goldstein|Herbert S. Goldstein]])ને કહ્યું હતું કે હું જે પોતાના ભાવિની અને માનવવજાત<ref>{{Citation | last = Brian | first = Dennis | year = 1996 | title = Einstein: A Life | publisher = New York: John Wiley & Sons | id = ISBN 0-471-11459-6 | page = 127 }}</ref>ના કામકાજની ચિંતા કરતો હોય એવા ભગવાનમાં નહીં, પરંતુ [[બેરુસ સ્પિનોઝા#ફિલોસોફી|સ્પિનોઝાના એ ભગવાન]] ([[:en:Baruch Spinoza#Philosophy|Spinoza's God]])માં શ્રદ્ધા ધરાવું છું જે વિશ્વની કાયદેસરની સંવાદિતામાં જ પોતાની જાતને જાહેર કરે છે.1950માં એમ. બર્કોવિટ્ઝને લખેલા પત્રમાં આઇન્સ્ટાઇને કહ્યું હતું કે ભગવાન અંગે મારો અભિપ્રાય [[અજ્ઞેયવાદ|અજ્ઞેયવાદી]] ([[:en:agnosticism|agnostic]]) જેવો છે હું માનુ છું કે જીવનના કલ્યાણ અને વિકાસ માટે નૈતિક સિદ્ધાંતોના પ્રાથમિક મહત્વની આબેહૂબ જાગૃતિને કાયદા આપનારના વિચારની કોઇ જરૂર નથી, અને ખાસ કરીને એવો કાયદા આપનાર જે સજા<ref>25 ઓક્ટોબર, 1950ના રોજ એમ. બર્કોવિટ્ઝને લખેલા પત્રમાં આઇન્સ્ટાઇન, એલિસ કેલાપ્રાઇસ, ઇડી., ની આઇન્સ્ટાઇન આર્કાઇવ્ઝ. [http://press.princeton.edu/titles/7921.html ધ ન્યૂક્વોટેબલ આઇન્સ્ટાઇન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090622063213/http://press.princeton.edu/titles/7921.html |date=2009-06-22 }},પ્રિન્સ્ટન, ન્યૂજર્સી. પ્રિન્સ્ટન યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 2000,પી216.</ref> અને બદલો આપવાના સિદ્ધાંત ઉપર કામ કરતો હોય.આઇન્સ્ટાઇને એમ પણ કહ્યું હતું કે મેં વારંવાર કહ્યું છે કે મારા અભિપ્રાય મુજબ તો વ્યક્તિગત ભગવાનનો જે વિચાર છે તે ખરેખર બાળબુદ્ધિ જેવો છે.તમે મને અજ્ઞેયવાદી કહી શકો છો, પરંતુ હું એવા નાસ્તિક વ્યક્તિના લડાયક જુસ્સો કોઇને આપી શકું નહીં જેની લાગણીઓની તિવ્રતા ખાસ કરીને યુવાનીમાં પ્રાપ્ત થયેલી કટ્ટર ધાર્મિક માનયતાઓ અને ધાર્મિક ગુલામીમાંથી મુક્ત થવાના પ્રયાસોમાંથી ટપકતી હોય. [[હ્યુબર્ટસ, લોવેન્સ્ટેઇન-વર્ધેઇમ-ફ્રૂડેનબર્ગના પ્રિન્સ|લોવેસ્ટેઇન-વર્ધેઇમ-ફ્રૂડેઇનબર્ગ ના રાજકુમાર હ્યુબર્ટસ]] ([[:en:Hubertus, Prince of Löwenstein-Wertheim-Freudenberg|Hubertus, Prince of Löwenstein-Wertheim-Freudenberg]]) સાથે થયેલી વાતચીતમાં તેમણે એમપણ કહ્યું હોવાનું સમજાય છે કે મારા મર્યાદીત માનવ દિમાગની મદદથી જેને હું સમજી શક્યો છું તે બ્રહ્માંડની આ પ્રકારની સંવાદીતાને જોતા તો એમ પણ કહી શકાય કે હજું પણ એવા લોકો છે જેઓ કહે છે કે ભગવાન છે જ નહીં.જો કે મને ગુસ્સો એ વાતનો આવે છે કે તેઓ મને આ પ્રકારના અભિપ્રાયો માટે ટાંકે છે. <ref name=eigod>{{cite web|title=Albert Einstein (1879-1955)|url=http://www.stephenjaygould.org/ctrl/quotes_einstein.html|access-date=2007-05-21|archive-date=2011-08-11|archive-url=https://www.webcitation.org/60qXsxr9G?url=http://www.stephenjaygould.org/ctrl/quotes_einstein.html|url-status=dead}}</ref>પોતે જૂડો-ક્રિશ્ચિયન ભગવાનની પૂજા કરે છે એવો દાવો કરનારા લોકોને આપેલા પત્ર દ્વારા આપેલા પ્રતિભાવમાં આઇન્સ્ટાઇને કહ્યું હતું કે મારી ધાર્મિક માન્યતા વિશે તમે જે કાંઇ વાંચ્યું છે તે અલબત્ત જૂઠાણું છે, અને આ એક એવું જૂઠાણું છે જે પદ્ધતિસર વારંવાર પુનરાવર્તન પામી રહ્યું છે.હું [[વ્યક્તિગત ભગવાન]] ([[:en:personal god|personal god]])માં માનતો નથી અને મેં તે અંગે ક્યારેય ઇન્કાર કર્યો નથી ઉલટાનું મેં તો તે અંગે સ્પષ્ટ અભિપ્રાય આપ્યો છે.જેને ધાર્મિક કહી શકાય એવું કાંઇક મારામાં પડ્યું છે તો તે અવશ્ય વૈશ્વિક માળખાની અમર્યાદ પ્રશંસા છે, ખાસ કરીને જ્યાં સુધી આપણું વિજ્ઞાન ઘટસ્ફોટ કરે ત્યાં સુધી. <ref>{{cite book|author=Helen Dukas and Banesh Hoffman (eds)|title= [http://press.princeton.edu/titles/562.html Albert Einstein, The Human Side] |publisher=[[Princeton University Press]]|year=1981|page=43}}</ref> ''વિશ્વ મારી નજરે'' નામના પોતાના પુસ્તકમાં તેમણે લખ્યું છે કે પોતાના સૌથી વધુ પ્રાથમિક સ્વરુપમાં આપણને ઉપલબ્ધ શઇ શકે એવું સૌંદર્યનું, અત્યંત ગૂઢ કારણની અભિવ્યક્તિનું અને જેમાં આપણે ઉંડાં ઉતરી શકીએ નહીં એવી બાબતના અસ્તિત્વનું જ્ઞાન એ એવું જ્ઞાન છે, એવી લાગણીઓ છે જે સાચા ધાર્મિક વર્તનની રચના કરે છે, અને આ રીતે જોતાં હું ઉંડાણપૂર્વકનો ધાર્મિક માનવી છું. <ref>{{cite book |title=The World as I See It|last=Einstein|first=Albert|year=1949|publisher=Philosophical Library|publication-place=New York|isbn=0806527900|url=http://www.einsteinandreligion.com/worldsee2.html|access-date=2007-10-14}}</ref> 1930માં ''ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ''માં પ્રસિદ્ધ થયેલા લેખ<ref>{{cite web|url=http://www.sacred-texts.com/aor/einstein/einsci.htm |title=Albert Einstein: Religion and Science |publisher=Sacred-texts.com |date=1930-11-09 |access-date=2009-01-07}}</ref>માં આઇન્સ્ટાઇને ત્રણ પદ્ધતિઓને નામાંકિત બનાવી હતી જે સામાન્યરીતે વાસ્તવિક ધર્મમાં પરસ્પર મિશ્ર થઇ જાય છે.પ્રથમ પદ્ધતિ મુખ્યત્વે કાર્યકારણની નબળી સમજ અને ભય દ્વારા પ્રોત્સાહિત થાય છે તેથી તે પારલૌકિક હસ્તીનું નિર્માણ કરે છે.બીજી પદ્ધતિ સામાજિક અને નૈતિક છે જે કાસ કરીને પ્રેમ અને સહકારની ઇચ્છા વડે પ્રોત્સાહિત બને છે.આઇન્સ્ટાઇને એવી નોંધ મૂકી છે કે આ બંને પદ્ધતિઓમાં નૃવંશશાસ્ત્રીય ઇશ્વરનો ખયાલ રહેલો છે.જેને આઇન્સ્ટાઇન પોતે પણ અત્યંત પાકટ માને છે એવી ત્રીજી પદ્ધતિ ભય અને રહસ્ય દ્વારા પ્રોત્સાહિત થઇ રહી છે.તેમણે કહ્યું હતું કે એવી વ્યવસ્થા અને શ્રેષ્ઠતાનો અનુભવ--- કરવા માંગે છે જે પોતે જ કુદરતમાં ઘટસ્ફોટ કરે છે--- અને તે સમગ્ર બ્રહ્માંડને એક મહત્વના ઐક્ય તરીકે અનુભવવા માંગે છે.આઇન્સ્ટાઇન વિજ્ઞાનને પ્રથમ બે પ્રકારના ધર્મનું પ્રતિસ્પર્ધી માને છે પરંતુ ત્રીજા પ્રકારના ધર્મનું ભાગીદાર માને છે. આઇન્સ્ટાઇન [[માનવતાવાદ|માનવતાવાદી]] ([[:en:Humanism|Humanist]]) પણ હતા અને [[નૈતિક સંસ્કૃતિ|નૈતિક સંસ્કૃતિને]] ([[:en:Ethical Culture|Ethical Culture]]) ટેકો આપનારા પણ હતા.તેમણે [[ન્યૂયોર્કની પ્રથમ માનવતાવાદી સોસાયટી|ન્યૂયોર્કની]] ([[:en:First Humanist Society of New York|First Humanist Society of New York]]) પ્રથમ માનવતાવાદી સોસાયટીના સલાહકાર બોર્ડમાં પણ સેવા આપી હતી.<ref>{{Citation | last =Stringer-Hye | first =Richard | contribution =Charles Francis Potter | title =Dictionary of Unitarian and Universalist Biography | publisher =Unitarian Universalist Historical Society | date =1999 | contribution-url =http://www.uua.org/uuhs/duub/articles/charlesfrancispotter.html | access-date =2006-05-14 | archivedate =2009-02-18 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20090218045309/http://www25.uua.org/uuhs/duub/articles/charlesfrancispotter.html }}</ref><ref>{{Citation | last =Wilson | first =Edwin H. | chapter =Chapter 2: The Background of Religious Humanism | title =Genesis of a Humanist Manifesto | publisher =The Secular Web Library | date =1995 | chapter-url =http://www.infidels.org/library/modern/edwin_wilson/manifesto/ch2.html | access-date =2006-05-14 }}</ref>''ન્યૂયોર્કની સોસાયટી ફોર એથિકલ કલ્ચર'' માટે તેમણે નોંધ્યું હતું કે નૈતિક સંસ્કૃતિનો વિચારધાર્મિક આદર્શવાદમાં સૌથી વધુ મૂલ્યવાન શું છે તે અંગેના તેમના અંગત વિચારને મૂર્ત-સ્વરુપ આપે છે.તેમણે અવલોકન વ્યક્ત કર્યું હતું કે નૈતિક સંસ્કૃતિ વિના માનવતા માટે કોઇ મુક્તિ નથી.<ref>{{cite web |url=http://ethicalunion.org/ericson2.html |title=The Humanist Way: An Introduction to Ethical Humanist Religion |access-date=2008-07-23 |author=Ericson, Edward L |date= |work= |publisher=The American Ethical Union |archive-date=2008-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080723104358/http://ethicalunion.org/ericson2.html |url-status=dead }}</ref> આઇન્સ્ટાઇને 1940ની સાલમાં''[[નેચર (જર્નલ)|પ્રકૃતિ]] ([[:en:Nature (journal)|Nature]])'' વિષયમાં વિજ્ઞાન અને ધર્મ<ref name="Nature146">{{cite journal|last=Einstein|first=A.|year=1940|title=Science and religion|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=146|issue=|pages=605–607|doi=10.1038/146605a0}}</ref>શીર્ષક ધરાવતા દસ્તાવેજો પ્રકાશીત કર્યા હતા જેમાં તેમણે કહ્યું હતું કે ધાર્મિક રીતે જે વ્યક્તિએ આત્મસાક્ષાત્કાર કર્યો છે તે પોતાની સર્વોચ્ચ ક્ષમતાઓનો ઉપયોગ કરીને પોતાની સ્વાર્થી ઇચ્છાઓથી મુક્ત બન્યો હોય છે અને તે અગાઉથી જ પોતાના એ ચોક્કસ વિચારો, લાગણીઓ અને મહત્વકાંક્ષાઓથી યુક્ત બનેલો હોય છે કે જેની સાથે તે પોતાના સર્વશ્રેષ્ઠ મૂલ્યો અને એનબીએસપીથી જોડાયેલો હોય છે જેમાં તે એવી પણ ચિંતા કરતો નથી કે આ બધી બાબતોને ઇશ્વરની સાથે જોડવા તેણે કોઇ પ્રયાસ કર્યો છે કે નહીં, કેમ કે જો તેમ ન હોય તો [[ગૌતમ બુદ્ધ|બુદ્ધ]] ([[:en:Gautama Buddha|Buddha]])અને [[બેરુસ સ્પિનોઝા|સ્પિનોઝા]] ([[:en:Baruch Spinoza|Spinoza]]) જેવા આત્મસ્થોને ધાર્મિક ગુરુઓ પણ ગણી શકાય નહીં.તદઅનુસાર ધાર્મિક વ્યક્તિ એવી ચુસ્ત ધાર્મિક શ્રદ્ધા અને માન્યતા ધરાવતો હોય છે કે તાર્કીક પાયા અને એનબીએસપી માટે અસક્ષમ અને બિનજરૂરી એવા પોતાના સર્વશ્રેષ્ઠ વ્યક્તિગત પદાર્થો અને લક્ષ્યાંકોના મહત્વ માટે તેને કોઇ શંકા નથી. આ દૃષ્ટિએ જોવા જઇએ તો આ તમામ મૂલ્યો અને લક્ષ્યાંકો પ્રત્યે સંપૂર્ણ અને સ્પષ્ટપણે જાગૃત થવા અને તેના પ્રભાવને સતત મજબૂત કરવા માનવજાત માટે ધર્મ સદીઓથી એક પ્રયાસ બન્યો છે તેમણે એવી દલીલ કરી હતી કે એક મહાન ભૂલમાંથી જ ધર્મ અને વિજ્ઞાન વચ્ચેના સઘર્ષનો જન્મ થયો છે.જો કે તેમ છતાં પણ ધર્મ અને વિજ્ઞાનના ક્ષેત્ર પોતપોતાની રીતે એકબીજાથી તદ્દન અલગ છે, તે ઉપરાંત બંને વચ્ચે પરસ્પર એક મજબૂત સંબંધ અને સ્વાવલંબન અને એનબીએસપી છે કે ધર્મ વિનાનું વિજ્ઞાન પાંગળુ છે અને વિજ્ઞાન વિનાનો ધર્મ આંધળો અને એનબીએસપી છે, જો કે વિજ્ઞાન અને ધર્મ વચ્ચેના કાયદેસરના સંઘર્ષનું ક્યારેય અસ્તિત્વ હોઇ શકે નહીં.આઇન્સ્ટાઇનની દૃષ્ટિએ પ્રાકૃતિક ઘટનાઓ માટે માનવી કે ઇશ્વર એમ બંને પૈકી કોઇનો પણ નિયમ ક્યારેય પણ એકમાત્ર જવાબદાર હશે નહીં.આ બાબતને સુનિશ્ચિત કરવા માટે એમ કહી શકાય કે કુદરતી ઘટનાઓમાં વ્યક્તિગત ઇશ્વરીય હસ્તક્ષેપના સિદ્ધાંતને વિજ્ઞાને ક્યારેય ''નકારી'' કાઢ્યો નથી કેમ કે માનવી હંમેશા એવા સ્થાનમાં જ આશ્રય લેતો હોય છે કે જ્યાં હજુ સુધી વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાન પહોંચી શક્યું નથી. {{Harv|Einstein|1940|pp=605–607}} એરિક ગુટકિંડને લખેલા પત્રમાં આઇન્સ્ટાઇને લખ્યું હતું કેઃ <blockquote> છેલ્લાં થોડાં દિવસો દરમ્યાન મેં તમારા પુસ્તકમાંથી ઘણુ બધું વાંચ્યુ અને આ પુસ્તક મોકલાવવા બદલ તમારો ખુબ ખુબ આભાર. આ પુસ્તકમાંથી મને સૌથી વધુ જે બાબત અસર કરી ગઇ તે એવી છે કે જીવન અને માનવજાત પ્રત્યેના વાસ્તવિક અભિગમ અને વર્તનની બાબતમાં આપણી વચ્ચે ઘણું બધું સામ્ય રહેલું છે. ...મારા માટે ઇશ્વર શબ્દ માનવીની નબળાઇઓ અને પેદાશોની અભિવ્યક્તિથી વિશેષ કાંઇ જ નથી, બાઇબલ એ અનેક સારી બાબતોનો સંગ્રહ ધરાવતું પુસ્તક છે તેમ છતાં હજું તે પ્રાચીન દંતકથાઓ જ છે જે ફક્ત બાળકોના દિમાગમાં જ ઉતરી શકે એવી છે.આ બાબત મારામાં કેટલું સુક્ષ્મ પરિવર્તન કરી શકશે તે અંગે કોઇ અર્થઘટન કરીશ નહીં. આ અર્થઘટનો તેના મૂળ સ્વરુપ અને પ્રકાર અનુસાર અનેકઘણા છે અને તેઓને અસલ વિષયવસ્તુ સાથે કોઇ લેવાદેવા હોતી નથી.મારા મતાનુસાર તો અન્ય ધર્મોની જેમ યહૂદી ધર્મ પણ મૂર્ખ અંધ માન્યતાઓનું મૂર્તમંત સ્વરુપ જ છે.અને જે લોકોમાંથી હું આવું છું અને જેઓની વિચારધારા સાથે હું ઉંડાણપૂર્વક સંકળાયેલો છું એવા યહુદી લોકો પણ મારા માટે અન્ય પ્રજાની તુલનાએ વધુ કોઇ ગુણવત્તા ધરાવતા નથી.જેમ જેમ મારો અનુભવ વધતો ગયો છે તેમ તેમ હું એવા નિષ્કર્ષ પર પહોંચ્યો છું કે તેઓ પણ ખરાબ બદીઓની સામે સત્તાની ઊણપ દ્વારા સંરક્ષિત હોવા છતાં અન્ય માનવીય સમુદાયો કરતા સહેજપણ સારા નથી.તે સિવાય તેઓ માટે હું અન્ય કાંઇ કહી શકું નહીં. સામાન્યતઃ મને જાણીને ઘણું દુખ થાય છે કે તમે એક વિશેષ સ્થાન ધરાવો છો અને માણસ તરીકે બાહ્ય અને યહૂદી તરીકે આંતરિક એમ ગૌરવની બે દિવાલો વડે તેનો બચાવ કરવાનો પ્રયાસ કરો છો.એક માણસ તરીકે તમે કાર્યકારણમાંથી છુટકારો મેળવવાનો દાવો કરો છો અને યહૂદી તરીકે તમે એકેશ્વરવાદનો વિશેષાધિકાર ભોગવો છો.જો કે મર્યાદીત કાર્યકારણ વધુ લાંબો સમય માટે કાર્યકારણ રહી શકતું નથી કેમ કે આપણા સર્વશ્રેષ્ઠ સ્પિનોઝાએ તમામ પ્રકારની ખણખોદ કરી છે અને ઘણુ કરીને તેમ કરનાર તે પ્રથમ હશે.અને વિવિધ ધર્મોના જડ અર્થઘટનો સૈદ્ધાંતિક રીતે ઇજારાશાહીથી ક્યારેય નાબૂદ થયા નથી.આ પ્રકારની દિવાલોથી તો આપણે ફક્ત કેટલાક પ્રકારની જાત સાથેની છેતરામણી જ મેળવી શકીએ જો કે આપણા નૈતિક પ્રયાસોને તેનાથી ક્યારેય બળ કે વેગ મળ્યો નથી. ઉલ્ટાનું હવે આપણા બૌદ્ધિક ચુકાદાઓ અંગે મેં આપણા મતભેદો જાહેર કરી દીધા છે તેમ છતાં હું એ બાબતે હજુ પણ સ્પષ્ટ છું કે માનવ વર્તન જેવી જરૂરી બાબતોમાં આપણે એકબીજાથી ઘણા નજદીક છીએ.આપણને ફક્ત આપણા બૌદ્ધિક વિચારો જ અને ફ્રોઇડની ભાષામાં કહીએ તો તર્કસંગતતા જ એકબીજાથી છૂટા પાડે છેતેથી જ મારું માનવું છે કે જો આપણે કોઇ નક્કર બાબત વિશે વાત કરીશું તો જરૂર એકબીજાને સમજી શકીશું.મૈત્રીપૂર્ણ આભાર અને શ્રેષ્ઠ શુભેચ્છાઓ સાથે. તમારો, એ. આઇન્સ્ટાઇન </blockquote> આઇન્સ્ટાઇને અગાઉ જ્યારે ટાઇમ મેગેઝિનને ઇન્ટરવ્યૂ આપ્યો ત્યારે તેણે ઇશ્વરદત્ત પ્રકૃતિને માનવી સમજી શકતો નથી એવી માન્યતાને ચકાસી હતી. તે સાથે તેમણે સમજાવ્યું હતું કે, <blockquote>હું નાસ્તિક નથી. હું એવું પણ માનતો નથી કે હું મારી જાતને સર્વેશ્વરવાદી કહી શકું.જે કાંઇ તકલીફ કે સમસ્યા છે તે એટલી વિશાળ છે કે આપણું મર્યાદિત દિમાગ સમજી શકે તેમ નથી.આપણે એવા બાળકની સ્થિતમાં છીએ જે અનેક ભાષાઓના પુસ્તકોથી ભરપુર એવા પુસ્તકાલયમાં પ્રવેશી રહ્યો છે.તે બાળક એટલું તો જાણે જ છએ કે કોઇકે તો આ પુસ્તકો લખ્યા જ હશે.જો કે તે જાણતો નથી કે કેવી રીતે પુસ્તકો લખાયા હશે.જે ભાષાઓમાં પુસ્તકો લખાયા છે તે પણ તે સમજી શકતો નથી.પુસ્તકો જે રહસ્યમય ક્રમમાં ગોઠવાયા છે તેના પ્રત્યે પણ બાળકને શંકા થાય છે, જો કે તે શું છે તેની તેને કાંઇ ગતાગમ પડતી નથી.મને તો એમ લાગે છે કે સૌથી વધુ બુધ્ધિશાળી મનુષ્ય પણ ઇશ્વર પ્રત્યે આ પ્રકારનું જ વર્તન ધરાવે છે.આપણે જોઇ શકીએ છીએ કે બ્રહ્માંડની ગોઠવણી ખુબ જ સુંદર રીતે થઇ છે અને તે કેટલાંક નિયમોનું પાલન કરી રહ્યું છે, પરંતુ આપણે તો તેના નિમયોને ભાગ્યેજ સમજી શકીએ છીએ.</blockquote> == રાજકારણ == [[ચિત્ર:Figh2.jpg|thumb|આઇન્સ્ટાઇન અને ભારતીય કવિ [[નોબેલ પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ([[:en:Nobel laureate|Nobel laureate]]) [[રવિન્દ્રનાથ ટાગોર]] ([[:en:Rabindranath Tagore|Rabindranath Tagore]]) તેઓની બહોળી પ્રસિદ્ધિ ધરાવતી જુલાઇ 1930ની વાતચીત|link=Special:FilePath/Figh2.jpg]] સતત વધતી જતી લોકોની માંગ, વિવિધ દેશોમાં રાજકીય, માનવીય અને શૈક્ષણિક પ્રોજેક્ટોમાં તેમની હિસ્સેદારી અને વિશ્વભરના વિદ્વાનો અને રાજકીય મહારથીઓ સાથેના તેમના થોડા પરિચયના કારણે તે કામ કરવા માટે અતિ આવશ્યક એવું રચનાત્મક એકાંત બહુ ઓછું મેળવી શક્યા હતા.<ref>{{Citation | last = Clark | first = Ronald W. | author-link = Ronald W. Clark | year = 1971 | title = Einstein: The Life and Times | publisher = Avon | id = ISBN 0-380-44123-3 }}</ref>તેમની કીર્તિ અને મેધાવી પ્રતિભાના કારણે તેમને અનેકવાર સૈદ્ધાંતિક ભૌતિકશાસ્ત્ર કે ગણીત જેવા વિષયની સાથે કાંઇ લેવાદેવા ન હોય એવી બાબતો અંગે પણ પોતાના નિષ્કર્ષ કે ચુકાદા આપવા પડ્યા હતા.તે કાયર નહોતા, અને તેમની આસપાસના વિશ્વથી પણ તે સજાગ હતા, અને તેમની સજાગતામાં એવી કોઇ ભ્રમણા નહોતી કે રાજકારણની ઉપેક્ષા કરીશું તો વિશ્વની ઘટનાઓ ફિક્કી પડી જશે.તેમની આંખે ઉડીને વળગે એવા દરજ્જાના કારણે તે તદ્દન છૂટથી બોલી શકતા હતા અને લખી પણ શકતા હતા, અને જ્યારે આત્માની થિયરીમાં માનનારા લોકો [[દ્વિતિય વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન થયેલો પ્રતિરોધ|ભૂગર્ભમાં]] ([[:en:Resistance during World War II|underground]]) ઉતરી જતા કે પછી આંતરિક સંઘર્ષના ભયથી પોતાની અંદર ચાલી રહેલી ગડમથલ કેટલા અંશે વિકાસ પામી છે તે અંગે તે લોકો જ્યારે શંકા કરતા ત્યારે તો તે અત્યંત ઉશ્કેરણીજનક પણ બોલતા હતા.આઇન્સ્ટાઇને [[નાઝીવાદ|નાઝી]] ([[:en:Nazism|Nazi]]) ચળવળના ઉદયનો વિરોધ કર્યો હતો અને [[ઇઝરાયલ|ઇઝરાયલ રાષ્ટ્ર]] ([[:en:Israel|State of Israel]])ની ખળભળાટ મચાવી દેનારી રચનામાં તેમણે મવાળવાદી બનવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો અને સામ્રાજ્યવાદ વિરોધી રાજકારણ અને અમેરિકામાં ચાલતી નાગરિક અધિકાર ચળવળને પ્રોત્સાહન અને ટેકો આપ્યો હતો.તેમણે 1927માં [[બ્રસેલ્સ]] ([[:en:Brussels|Brussels]])માં યોજાયેલી [[સામ્રાજ્યવાદ સામે સંગઠન|સામ્રાજ્યવાદ વિરોધી લીગ]] ([[:en:League against Imperialism|League against Imperialism]]) ઓફ કોંગ્રેસમાં પણ ભાગ લીધો હતો.<ref>{{cite web|url=http://san.beck.org/15-4-ChinaCivilWar1927-37.html|title=''Nationalist-Communist Civil War 1927-1937''|access-date=2007-10-03|archive-date=2007-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011161337/http://www.san.beck.org/15-4-ChinaCivilWar1927-37.html|url-status=dead}}</ref> === ઝાયોનવાદ === આઇન્સ્ટાઇન એવા [[શ્રમીક ઝાયોનવાદ|સમાજવાદી ઝાયોનિસ્ટ]] ([[:en:labor Zionism|socialist Zionist]]) હતા જેમણે [[પેલેસ્ટાઇન અંગે બ્રિટનનો આદેશ|પેલેસ્ટાઇન અંગેના બ્રિટિશ આદેશ]] ([[:en:British mandate of Palestine|British mandate of Palestine]])માં યહૂદી રાષ્ટ્રીય માતૃભૂમિની રચનાને ટેકો આપ્યો હતો.<ref>{{citation | author=Zionism and Israel Information Center | source=Zionism and Israel Information Center | title=Albert Einstein and Zionism | url=http://www.zionism-israel.com/Albert_Einstein/Albert_Einstein_about_zionism.htm | access-date=2008-08-14}}</ref>1931માં મેકમિલન કંપનીએ ''ઝાયોનિઝમ : પ્રોફેસર આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન'' નું પ્રકાશન કર્યું. <ref>એએસઆઈએનઃ બી00085એમ906</ref> [[ઇમાન્યુઅલ કેરીડો|કેરીડો]] ([[:en:Emanuel Querido|Querido]]) [[એમ્સ્ટર્ડેમ]] ([[:en:Amsterdam|Amsterdam]]) પબ્લિશીંગ હાઉસે 1933ની સાલમાં ''મેઇન વેલ્ટબિલ્ડ'' શીર્ષક ધરાવતા પુસ્તકમાં આઇન્સ્ટાઇનના 11 નિબંધોનો સંગ્રહ કર્યો હતો, આ પુસ્તકનો ''વિશ્વ મારી નજરે'' એ શીર્ષક સાથે અંગ્રેજીમાં અનુવાદ પણ થયો હતો. આઇન્સ્ટાઇનની પ્રસ્તાવના જર્મનીના યહૂદીઓની વિગતો ધરાવતા દસ્તાવેજો પ્રત્યે સમર્પિત હતી.<ref>ફિલિકોરિયન પબ્લિશીંગ, એલએલસી, આઇએસબીએન 1599869659 તરફથી પુનઃપ્રકાશીત પુસ્તક ઉપલબ્ધ</ref> જર્મનીના ઉદય પામી રહેલા લશ્કરવાદના પરિપ્રેક્ષ્યમાં આઇન્સ્ટાઇને શાંતિ માટે પ્રવચનો આપ્યા હતા અને અનેક લખાણો પણ લખ્યા હતા.<ref>{{Citation | author =American Museum of Natural History | author-link =American Museum of Natural History | title =Einstein's Revolution | year =2002 | url =http://www.amnh.org/exhibitions/einstein/revolution/index.php | access-date =2007-03-14 }}</ref><ref>ફ્રોઇડના અનુવાદિત પત્ર માટે એએનએમએચ વેબસાઇટનું પોપઅપ જુઓ, યુદ્ધના ઉપદ્રવમાંથી માનવજાતને ઉગારી લેવા શું થઇ શકે તે અંગે કરાયેલી સૂચિત સંયુક્ત રજૂઆતને લગતા “ ફ્રોઇડ અને આઇન્સ્ટાઇન” વિભાગમાં.</ref> [[ચિત્ર:Einsteinwiezmann.PNG|thumb|1921માં ન્યૂયોર્ક શહેરમાં થયેલા આગમન દરમ્યાન આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન તેમનાં પત્ની [[એલ્સા આઈન્સ્ટાઈન|એલ્સા આઇન્સ્ટાઇન]] ([[:en:Elsa Einstein|Elsa Einstein]]) ઇઝરાયલના ભાવિ પ્રમુખ [[સેઇમ વિઝમેન]] ([[:en:Chaim Weizmann|Chaim Weizmann]]) તેમનાં પત્ની [[વેરા વિઝમેન|ડો. વેરા વિઝમેન]] ([[:en:Vera Weizmann|Dr. Vera Weizmann]]), [[મેનાહેમ યુસિસ્કિન|મેનહેમ યુસિસ્કિન]] ([[:en:Menahem Ussishkin|Menahem Ussishkin]]) અને બેન ઝાયન મોસિન્સન સહિતના ઝાયોનિસ્ટ નેતાઓ સાથે જોઇ શકાય છે.]] પેલેસ્ટાઇનના સ્વતંત્ર આરબ રાષ્ટ્ર અને યહૂદી રાષ્ટ્ર એમ બે ભાગમાં ભાગલા પાડી તેના ઉપર બ્રિટનનું નિરીક્ષણ રહેશે એવા [[પેલેસ્ટાઇન અંગે બ્રિટનનો આદેશ|બ્રિટનના પેલેસ્ટાઇન અંગેના આદેશ]] ([[:en:British Mandate of Palestine|British Mandate of Palestine]])ની દરખાસ્ત સામે આઇન્સ્ટાઇને જાહેરમાં વિરોધ નોંધાવ્યો હતો.ઝાયોનવાદ પ્રત્યે આપણું ઋણ એ વિષય પર 1938માં આપેલા પ્રવચનમાં તેમણે કહ્યું હતું કે જૂડાઇઝમના મૂળ સ્વરુપ પ્રત્યે મારી જે જાગૃતિ છે તે સરહદો, સૈન્ય અને સત્તાનું પરિમાણ ધરાવતા અને ગમે તેટલું ઉદાર હોય તો પણ એવા યહૂદી રાષ્ટ્રના વિચારનો વિરોધ કરે છે. આપણી અંદર જે સંકુચિત રાષ્ટ્રવાદ જન્મ લેશે તેનાથી જૂડાઇઝમને કેટલું નુકસાન થશે તે અંગે મને શંકા છે, કેમ કે યહૂદી રાષ્ટ્ર વિના પણ સંકુચિત રાષ્ચ્રવાદની સામે લડાઇ આપવી જ પડી છે.જો બાહ્ય જરૂરિયાતો આપણને આ બોજ ઉપાડવાની ફરજ જ પાડતી હોય તો પછી આપણે ધૈર્ય અને યુક્તિઓ વડે તેને સહન કરવી જોઇએ.<ref>{{Citation | last =Rowe | first =David E.| last2 =Schulmann | first2 =Robert| title = [http://press.princeton.edu/titles/8359.html Einstein on Politics: His Private Thoughts and Public Stands on Nationalism, Zionism, War, Peace, and the Bomb] | publisher =Princeton University Press | year =2007 | isbn =0691120943 }}</ref> ભારતના વડાપ્રધાન [[જવાહરલાલ નહેરુ]] ([[:en:Jawaharlal Nehru|Jawaharlal Nehru]])ને 1947માં લખેલા પત્રમાં આઇન્સ્ટાઇને કહ્યું હતું કે પેલેસ્ટાઇનમાં યહૂદીઓ માટે રાષ્ટ્રીય વતનની સ્થાપના કરવા [[1917નું બેલ્ફોરનું જાહેરનામુ|બેલ્ફોરના જાહેરનામામાં]] ([[:en:Balfour Declaration of 1917|Balfour Declaration]]) જે દરખાસ્ત કરવામાં આવી છે તેનાથી ન્યાય અને ઇતિહાસના સંતુલનનો ઉકેલ આવી ગયો છે.<ref>{{citation | author=Jewish Virtual Library | source=Jewish Virtual Library | title=Albert Einstein on Zionism | url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Quote/einsteinq.html | access-date=2008-08-14 | archivedate=2008-07-18 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080718101849/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Quote/einsteinq.html }}</ref> [[સંયુક્ત રાષ્ટ્રો]] ([[:en:United Nations|United Nations]])એ આદેશનું વિભાજન કર્યુ અને [[ઇઝરાયલ રાષ્ટ્ર|ઇઝરાયલ]] ([[:en:State of Israel|State of Israel]]) સહીતના કેટલાક નવા દેશોનું સીમાંકન કર્યું હતું અને તે સાથે જ [[1948 આરબ-ઇઝરાયલ યુદ્ધ|યુદ્ધ]] ([[:en:1948 Arab-Israeli War|war]]) ભડકી ઉઠ્યું હતું.1948માં [[ધ ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ|ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સને]] ([[:en:the New York Times|the New York Times]]) મળેલા પત્રોના લેખકો પૈકી આઇન્સ્ટાઇન પણ હતા જેમાં તેમણે [[ડેઇર યાસીનનો નરસંહાર|ડેર યાસીનના નરસંહાર]] ([[:en:Deir Yassin massacre|Deir Yassin massacre]]) બદલ [[મેનાકેમ બેગીન]] ([[:en:Menachem Begin|Menachem Begin]])ની [[હેરટ]] ([[:en:Herut|Herut]]) (ફ્રીડમ) પાર્ટીની આકરી ઝાટકણી કાઢી હતી{{Harv|Einstein||||1948}}. આઇન્સ્ટાઇને [[હિબ્રુ યુનિવર્સિટી|જેરુસલેમની હિબ્રુ યુનિવર્સિટી]] ([[:en:The Hebrew University|The Hebrew University of Jerusalem]])ના બોર્ડ ઓફ ગવર્નર્સમાં પણ સેવા આપી હતી.1950માં આઇન્સ્ટાઇને કરેલા પોતાના વસીયતનામામાં પોતાના તમામ લખાણોના સાહિત્યના અધિકારો હિબ્રુ યુનિવર્સિટીને આપેલા છે જ્યાં આજે પણ આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન આર્કાઇવ્ઝમાં તેમના દસ્તાવેજો સાચવી રાખવામાં આવ્યા છે.<ref>{{Citation | last =Albert Einstein Archives | chapter =History of the Estate of Albert Einstein | title =Albert Einstein Archives | publisher =The Hebrew University of Jerusalem | year =2007 | chapter-url =http://albert-einstein.org/history5.html | url =http://albert-einstein.org/ | access-date =2007-03-25 | archivedate =2007-03-29 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20070329121541/http://www.albert-einstein.org/ }}</ref> 1952માં જ્યારે રાષ્ટ્રપ્રમુખ [[સેઇમ વિઝમેન]] ([[:en:Chaim Weizmann|Chaim Weizmann]])નું નિધન થયું ત્યારે તેમને ઇઝરાયલના બીજા રાષ્ટ્રપ્રમુખ બનવાનું કહેવામાં આવ્યું હતું પરંતુ તે સમયે તેમણે એમ કહીને તે ઓફર ફગાવી દીધી હતી કે તેમને માનવીય બાબતો સાથે વ્યવહાર કરવાનો કોઇ અનુભવ પણ નથી અને કુદરતી ક્ષમતા પણ નથી. <ref>{{Citation | last =TIME Online | source = Einstein declines&nbsp;— TIME | title =Einstein Declines | year =1952 | chapter-url =http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,817454,00.html | url =www.time.com | access-date = 2008-08-08}}</ref>તેમણે લખ્યું હતું કે ઇઝરાયલ રાષ્ટ્ર તરફથી મને કરવામાં આવેલી ઓફર બદલ હું ગદગદીત થઇ ગયો છું અને આ ઓફરનો હું સ્વીકાર કરી શકતો નથી તે બદલ મને દુખ પણ થયું છે અને શરમ પણ આવે છે.<ref name = "zqhsnv">{{Citation | author =Princeton Online | contribution =Einstein in Princeton: Scientist, Humanitarian, Cultural Icon | publisher =Historical Society of Princeton | date =1995 | contribution-url =http://www.princetonhistory.org/museum_alberteinstein.cfm | access-date =2007-03-14 | title =આર્કાઇવ ક .પિ | archivedate =2007-02-08 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20070208202014/http://www.princetonhistory.org/museum_alberteinstein.cfm }}</ref> === નાઝીવાદ વિરોધી === 1933માં [[જર્મનીના ચાન્સેલર (જર્મન રાષ્ટ્ર)|જર્મનીના ચાન્સેલર]] ([[:en:Chancellor of Germany (German Reich)|Chancellor of Germany]]) તરીકે નિયુક્ત થયેલા [[એડોલ્ફ હિટલર]] ([[:en:Adolf Hitler|Adolf Hitler]]) ના વહીવટીતંત્રનું સૌ પ્રથમ પગલું [[વ્યાવસાયિક નાગરિક સેવા કાયદોને ફરીથી અમલમાં મૂક્યો|વ્યાવસાયિક નાગરિક સેવાના કાયદો]] ([[:en:Law for the Restoration of the Professional Civil Service|Law for the Restoration of the Professional Civil Service]]) પુનઃજીવીત કરવાનું હતું, જે અંતર્ગત પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધમાં ભાગ લઇને જેઓએ જર્મની પ્રત્યે વફદારી દાખવી ન હોય એવા યહૂદી અને રાજકીય શકમંદ સરકારી કર્મચારીઓને નોકરીઓમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા. આ ધમકી અને પડકારના સંદર્ભે આઇન્સ્ટાઇને 1932ના ડિસેમ્બરમાં અમેરિકાની મુલાકાત લીધી હતી.કેટલાક વર્ષો તો તેમણે [[પાસાડેના, કેલિફોર્નિયા]] ([[:en:Pasadena, California|Pasadena, California]]),<ref>ક્લાર્ક, આરઆઇન્સ્ટાઇન – ધ લાઇફ એન્ડ ટાઇમ્સ હાર્પર એન્ડ કોલિન્સ, 1984. 880 પીપી</ref>ની [[કેલિફોર્નિયા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેકનોલોજી]] ([[:en:California Institute of Technology|California Institute of Technology]])માં વિતાવ્યા હતા, તે ઉપરાંત તેમણે [[અબ્રાહમ ફ્લેક્શનર]] ([[:en:Abraham Flexner|Abraham Flexner]]) દ્વારા [[પ્રિન્સ્ટન, ન્યૂજર્સી|પ્રિન્સ્ટન, ન્યુજર્સી]] ([[:en:Princeton, New Jersey|Princeton, New Jersey]])<ref>{{cite book | last = Hakim | first = Joy | title = A History of Us: War, Peace and all that Jazz | publisher = Oxford University Press | year = 1995 | location = New York | pages = | url = | doi = | id = | isbn = 0-19-509514-6 }}</ref> ખાતે નવી જ સ્થપાયેલી [[ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર એડવાન્સ સ્ટડી|ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ એડવાન્સ સ્ટડી]] ([[:en:Institute for Advanced Study|Institute for Advanced Study]])માં માનદ પ્રોફેસર તરીકે સેવા આપી હતી. આઇન્સ્ટાઇને પ્રિન્સ્ટનમાં ઘર ખરીદ્યું હતું ( જ્યાં 1936માં એલ્સાનું અવસાન થયું હતું) અને 1955માં તેમનું નિધન થયું ત્યાં સુધી તે ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ એડવાન્સ સ્ટડીનો અતૂટ હિસ્સો બની રહ્યા હતા.1930 અને દ્વિતિય વિશ્વયુદ્ધ દરમ્યાન આઇન્સાટાઇને એક [[સોગંદનામુ|સોગંદનામું]] ([[:en:affidavit|affidavit]]) લખ્યું હતું જેમાં તેમણે રાજકીય અત્યાચાર અને દમનમાંથી ભાગી છૂટવાનો પ્રયાસ કરનારા યુરોપના વિશાળ સંખ્યાના યહૂદીઓ માટે [[વિઝા (દસ્તાવેજ)|વિઝા]] ([[:en:visa (document)|visas]]) આપવાની અમેરિકાને ભલામણ કરી હતી.તેમણે ઝાયોનિસ્ટ સંગઠન માટે ભંડોળ ઉભું કર્યું હતું અને 1933માં [[આંતરરાષ્ટ્રીય બચાવ સમિતિ]] ([[:en:International Rescue Committee|International Rescue Committee]])ની રચનાનું શ્રેય પણ તેમના ફાળે જાય છે.<ref name = "zqhsnv"/><ref>[http://www.theirc.org/ આંતરરાષ્ટ્રીય બચાવ સમિતિ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613001214/http://www.theirc.org/ |date=2009-06-13 }} સામાજીક અને રાજકીય દમન-અત્યાચારનો ભોગ બનેલા નિરાશ્રીતોને ટેકો અને આશ્રય આપે છે.</ref> [[ચિત્ર:Citizen-Einstein.jpg|right|thumb|આઇન્સ્ટિને 1940માં ન્યાયમૂર્તિ [[ફિલિપ ફોરમેન]] ([[:en:Phillip Forman|Phillip Forman]]) પાસેથી અમેરિકાનું નાગરિકત્વ મેળવ્યું હતું.]] દરમ્યાન જર્મનીના જર્મન લેક્સીકન ખાતેના [[યહુદી ભૌતિકશાસ્ત્ર|યહૂદી ફિજિક્સ]] ([[:en:Jewish physics|Jewish physics]]) ''જૂડીસ ફિજિક'' નામે વિખ્યાત બનેલા આઇન્સ્ટાઇનના વર્કને નેસ્તનાબૂદ કરી નાંખવાના અભિયાનનું નેતૃત્વ નોબેલ પારિતોષિક વિજેતા [[ફિલિપ લિનાર્ડ]] ([[:en:Philipp Lenard|Philipp Lenard]]) અને [[જોહાનીસ સ્ટાર્ક|જોહાનિસ સ્ટાર્કે]] ([[:en:Johannes Stark|Johannes Stark]]). ''લીધું હતુ.[[ડેશ્યુ ફિઝિક|ડ્યુઇસ ફિજિક]] ([[:en:Deutsche Physik|Deutsche Physik]])''ના કાર્યકરોએ આઇન્સ્ટાઇનને નીમ્ન કક્ષાના દર્શાવતા ચોપાનિયાં અને પુસ્તકોનું વિતરણ કર્યું અને તેમની થિયરી ભણાવતા શિક્ષકોને [[બ્લેકલિસ્ટ]] ([[:en:blacklist|blacklist]])માં મૂકવામાં આવ્યા હતા જેમાં નોબેલ પારિતોષિક વિજેતા [[વર્નર હેઈન્સબર્ગ|વર્નર હેઇઝનબર્ગ]] ([[:en:Werner Heisenberg|Werner Heisenberg]]), કે જેમણે બોહર અને આઇન્સ્ટાઇન સાથે કોન્ટમ થિયરીની ચર્ચા કરી હતી, નો પણ સમાવેશ થતો હતો. ફિલિપ્સ લિનાર્ડે દાવો કર્યો હતો કે [[સામૂહિક ઊર્જાને સમકક્ષ|સામુહિક-ઊર્જા સમતુલ્ય]] ([[:en:mass–energy equivalence|mass–energy equivalence]]) ફોર્મ્યુલાને [[આર્ય વંશ#નાઝીવાદ|આર્યન]] ([[:en:Aryan race#Nazism|Aryan]]) સર્જન <ref>{{cite web|url=http://www.mathpages.com/rr/s8-08/8-08.htm|title=MathPages&nbsp;— Reflections on Relativity: Who Invented Relativity?|access-date=2007-06-25}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ame.epfl.ch/biblio/schlatter1.pdf|title=Philipp Lenard et la physique aryenne|author=Christian Schlatter|publisher=École Polytechnique Fédérale de Lausanne|month=April|year=2002|access-date=2007-06-25|format=PDF|archive-date=2007-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20070626191134/http://ame.epfl.ch/biblio/schlatter1.pdf|url-status=dead}}</ref> બનાવવા બદલ તેનું શ્રેય [[ફ્રેડરિક હેસનોહર્લ|ફ્રેડરિક હેઝનોર્હલ]] ([[:en:Friedrich Hasenöhrl|Friedrich Hasenöhrl]])ને ફાળે જવું જોઇએ. આઇન્સ્ટાઇન વિરોધી સંગઠનની રચના થઇ અને આઇન્સ્ટાઇનની હત્યાનું કાવતરું રચનારા માણસને ફક્ત છ ડોલર<ref name=organ>{{Citation | last = Hawking | first = S. W. | author-link = Stephen Hawking | year = 1988 | title = A Brief History of Time: The updated and expanded tenth anniversary edition | publisher = Bantam Books | isbn = 0-55-338016-8}}</ref>નો દંડ કરવામાં આવ્યો. આઇન્સ્ટાઇન 1940માં અમેરિકાના નાગરિક બન્યા અને શેષજીવન ત્યાં જ વિતાવ્યું હતું, જો કે તેમણે પોતાનું સ્વિસ નાગરિકત્વ <ref>{{cite web|url=http://www.aip.org/history/einstein/chron.htm|title=An Albert Einstein Chronology|access-date=2007-08-06|archive-date=2007-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20070715110214/http://www.aip.org/history/einstein/chron.htm|url-status=dead}}</ref>જાળવી રાખ્યું હતું. === અણુ બોંબ === [[ચિત્ર:Einstein-Roosevelt-letter.png|left|thumb|આઈન્સ્ટાઈન-ઝિલાર્ડ પત્ર]] અમેરિકાના યુરોપિયન એન્ટિ-સેમિટીઝમના અનેક નિરાશ્રીત વૈજ્ઞાનિકો સહિતના સંખ્યાબંધ વૈજ્ઞાનિકોએ નવા જ શોધાયેલા [[પરમાણુ દ્વિભાજન|ન્યુક્લિયર ફિસન]] ([[:en:nuclear fission|nuclear fission]])ના સિદ્ધાંત આધારિત જર્મન વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા વિકસાવાઇ રહેલ [[અણુ બોંબ]] ([[:en:atomic bomb|atomic bomb]])ના જોખમો ઓળખી કાઢ્યા હતા.પોતાના કાર્યમાં અમેરિકાની સરકારનો રસ જગાવવામાં નિષ્ફળ રહેલા હંગેરીના વસાહતી [[લીઓ ઝિલાર્ડ|લિયો ઝીલાર્ડે]] ([[:en:Leó Szilárd|Leó Szilárd]]) 1939માં અમેરિકાના પ્રમુખ [[ફ્રેન્કલિન ડેલેનો રુઝવેલ્ટ|ફ્રેંકલિન રુઝવેલ્ટ]] ([[:en:Franklin Delano Roosevelt|Franklin Delano Roosevelt]])ને પત્ર લખવામાં આઇન્સ્ટાઇની સાથે કામ કર્યું હતું, આઇન્સ્ટાઇને આ પત્ર ઉપર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા અને અમેરિકાને પણ આ પ્રકારનું શસ્ત્ર <ref>{{cite web| last = Discover Magazine March 2008| title = Chain Reaction: From Einstein to the Atomic Bomb| url=http://discovermagazine.com/2008/mar/18-chain-reaction-from-einstein-to-the-atomic-bomb }}</ref>બનાવવાનો અનુરોધ કર્યો હતો.ઓગસ્ટ 1939માં રુઝવેલ્ટને [[આઈન્સ્ટાઈન-ઝિલાર્ડ પત્ર|આઇન્સ્ટાઇન-ઝીલાર્ડ પત્ર]] ([[:en:Einstein-Szilárd letter|Einstein-Szilárd letter]]) મળ્યો અને લશ્કરી હેતુ <ref>{{cite web| last = The Atomic Heritage Foundation| title = Einstein's Letter to Franklin D. Roosevelt| url = http://www.mphpa.org/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=172| access-date = 2007-05-26| archive-date = 2022-06-17| archive-url = https://web.archive.org/web/20220617102507/http://www.mphpa.org/index2.php?option=com_content| url-status = dead}}</ref> માટે ફિસન ઉપર ગુપ્ત સંસોધન કરવાની સત્તા આપી. 1942 સુધીમાં તો આ પ્રયાસો [[મેનહટન પ્રોજ|મેનહટન પ્રોજેક્ટ]] ([[:en:Manhattan Project|Manhattan Project]]) બની ગયા જે તે સમયમાં હાથ ધરાયેલો સૌથી મોટો ગુપ્ત વૈજ્ઞાનિક પ્રયાસ હતો.1945 સુધીમાં તો અમેરિકાએ કાર્યકારી પરમાણુ સસ્ત્ર વિકસાવી દીધું હતું અને જાપાનના [[હિરોશિમા|હિરોશીમા]] ([[:en:Hiroshima|Hiroshima]]) અને [[નાગાસાકી, નાગાસાકી|નાગાસાકી]] ([[:en:Nagasaki, Nagasaki|Nagasaki]]) શહેરો ઉપર તેનો પ્રયોગ પણ કરી દીધો હતો.આઇન્સ્ટાઇને પત્રમાં સહી કરવા સિવાય અણુ બોંબ વિકસાવવામાં કોઇ ભૂમિકા ભજવી નહોતી.[[બીજું વિશ્વયુદ્ધ|યુદ્ધ]] ([[:en:World War II|the war]]).<ref>{{cite web |last=Schwarz |first=Frederic |date=1998-04 |publisher=AmericanHeritage.com |title=Einstein's Ordnance |url=http://www.americanheritage.com/articles/magazine/it/1998/4/1998_4_8.shtml |access-date=2008-03-23 |archive-date=2009-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090924035622/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/it/1998/4/1998_4_8.shtml |url-status=dead }}</ref> દરમિયાન અમેરિકાના નૌકા સૈન્યને સતાવતા કેટલાક અણુ બોંબ સાથે નિસ્બત ન ધરાવતા પ્રશ્નો ઉપર આઇન્સ્ટાઇને જરૂર કામ કર્યું હતું. જો કે [[લિનસ પૌલિંગ]] ([[:en:Linus Pauling|Linus Pauling]])ના જણાવ્યા મુજબ પાછળથી આઇન્સ્ટાઇને પત્ર લખવા બદલ રુઝવેલ્ટ<ref>''(https://web.archive.org/web/20061108075927/http://virtor.bar.admin.ch/pdf/ausstellung_einstein_fr/der_pazifist/A-Bomb_Regrets.pdf સાયન્ટિસ્ટ સામયિકે એ-બોંબ અંગે આઈન્સ્ટાઈનના ખેદની વાત કરી)''.ફિલાડેલ્ફિયા બુલેટિન, 13 મે 1955(ઈન્ટરનેટ આર્કાઈવમાંથી [http://virtor.bar.admin.ch/en/default.aspx સ્વીસ ફેડરલ આર્કાઈવ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070129060603/http://virtor.bar.admin.ch/en/default.aspx |date=2007-01-29 }}નું પીડીએફ ફોર્મેટ)</ref> સમક્ષ કેદ વ્યક્ત કર્યો હતો.1947માં આઇન્સ્ટાઇને '' [[એટલાન્ટિક માસિક|ધ એટલાન્ટિક મન્થલી]] ([[:en:The Atlantic Monthly|The Atlantic Monthly]])'' માટે એક લેખ લખ્યો હતો જેમાં એવી દલીલ કરી હતી કે અમેરિકાએ પરમાણુ ઇઝારાશાહી આગળ વધારવા માટે પ્રયાસો કરવા જોઇે નહીં, તેના બદલે તેણે પ્રતિરોધ<ref>{{cite journal |last=Einstein |first=Albert |year=1947 |month=11 |title=Atomic War or Peace |journal=Atlantic Monthly |url=http://theamericanideabook.theatlantic.com/archives/2007/09/atomic_war_or_peace.php |access-date=2008-03-23 |archive-date=2008-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080308034044/http://theamericanideabook.theatlantic.com/archives/2007/09/atomic_war_or_peace.php |url-status=dead }}</ref>ના એકમાત્ર હેતુસર [[સંયુક્ત રાષ્ટ્રો|યુનાઇટેડ નેશન્સ]] ([[:en:United Nations|United Nations]]) ને પરમાણુ શસ્ત્રોથી સજ્જ કરવું જોઇએ. === શીત યુદ્ધનો સમયમાટે === નાઝીવાદના ઉદય સામે કામ કરતા કરતા આઇન્સ્ટાઇન જ્યારે વિખ્યાત બન્યા ત્યારે તેમણે પશ્ચિમ જગત અને [[સોવિયેત બ્લોક]] ([[:en:Soviet bloc|Soviet bloc]])ની મદદ માંગી હતી અને તેઓ સાથે કામના સંબંધો વિકસાવ્યા હતા.દ્વિતિય વિશ્વયુદ્ધ બાદ અગાઉના સાથીરાષ્ટ્રો આંતરાષ્ટ્રીય ખ્યાતી પામેલા લોકો માટે અંત્યંત ગંભીર મુદ્દો બની ગયા હતા.આ મુદ્દાને વધુ ગંભીર બનાવતા આઇન્સ્ટાઇને [[મેકકાર્ટીઝમ|મેકાર્થિઝમ]] ([[:en:McCarthyism|McCarthyism]])ના પ્રથમ દિવસે જ એક જ [[વિશ્વ સરકાર]] ([[:en:world government|world government]]) વિશે લખ્યું હતું એવા સમયે તેમણે લખ્યું હતું કે હું નથી જાણતો કે ત્રીજું વિશ્વયુદ્ધ કેવી રીતે લડાશે, પરંતુ એટલું જરૂર કહું છું કે ચોથું વિશ્વયુદ્ધ પથરાઓ થી લડાશે<ref>{{Citation | first = Alice | last = Calaprice | title = [http://press.princeton.edu/titles/7921.html The new quotable Einstein] | publisher = [[Princeton University Press]] | year = 2005 | id = ISBN 0-691-12075-7 | page = 173 }}નિવેદનના અન્ય વર્ઝન ઉપલબ્ધ છે.</ref>હશે.1949માં ''[[મંથલી રીવ્યૂ|મંથલી રીવ્યૂએ]] ([[:en:Monthly Review|Monthly Review]])'' સમાજવાદ શા માટે? શીર્ષક હેઠળ લેખ પ્રકાશિત કર્યો.<ref>{{cite web|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1132/is_n8_v40/ai_6944290|title=Why Socialism?|access-date=2007-06-30}}</ref>આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇને તમામ દુષણોના સ્ત્રોત તરીકે અંધેર [[મૂડીવાદ|મૂડીવાદી]] ([[:en:capitalism|capitalist]]) સમાજને ગણાવ્યો હતો જેના ઉપર વિજય મેળવવાની જરૂરિયાત દર્શાવી હતી કેમ કે તેમની નજરે તે સમાજ માનવીય વિકાસ{{Harv|Einstein|1949}}નો વિનાશક તબક્કો હતો.[[આલ્બર્ટ સ્વીટ્ઝર|આલ્બર્ટ સ્વીટઝર]] ([[:en:Albert Schweitzer|Albert Schweitzer]]) અને [[બર્ટ્રાન્ડ રસેલ|બર્ટાન્ડ રસેલ]] ([[:en:Bertrand Russell|Bertrand Russell]]) સાથે ભેગા મળીને આઇન્સ્ટાઇને પરમાણુ પરીક્ષણો અને ભવિષ્યના બોંબને અટકાવી દેવા લોબિંગ કર્યું હતું.પોતાના મૃત્યુંના થોડા દિવસો પહેલાં જ આઇન્સ્ટાઇને [[રસેલ-આઈન્સ્ટાઈન મેનિફેસ્ટો (ઢંઢેરો)|રસેલ-આઇન્સ્ટાઇન જાહેરાનામા]] ([[:en:Russell-Einstein Manifesto|Russell-Einstein Manifesto]]) ઉપર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા જેના થકી બાદમાં [[પુગવોશ કોન્ફન્સ ઑન સાયન્સ એન્ડ વર્લ્ડ અફેર્સ|વિજ્ઞાન અને વૈશ્વિક બાબતો. ઉપર પગવાસ]] ([[:en:Pugwash Conferences on Science and World Affairs|Pugwash Conferences on Science and World Affairs]]) ખાતે પરિષદ યોજાઇ હતી.<ref>{{cite web | last =Butcher | first =Sandra Ionno | title =The Origins of the Russell-Einstein Manifesto | work = | publisher =Council of the Pugwash Conferences on Science and World Affairs | month =May | year =2005 | url =http://www.pugwash.org/publication/phs/history9.pdf | format =PDF | access-date =2007-05-02 | archive-date =2013-01-14 | archive-url =https://web.archive.org/web/20130114141507/http://www.pugwash.org/publication/phs/history9.pdf | url-status =dead }}</ref> આઇન્સ્ટાઇન કેટલાંક [[અમેરિકાની નાગરિક અધિકાર ચળવળ (1896-1954)|માનવ અધિકારો]] ([[:en:American Civil Rights Movement (1896–1954)|civil rights]]) જૂથના સભ્ય હતા, જેમાં [[અશ્વેતોની પ્રગતિ માટે રાષ્ટ્રીય સંગઠન|એનએએસીપી]] ([[:en:National Association for the Advancement of Colored People|NAACP]]) ના પ્રિન્સટન ચેપ્ટરનો પણ સમાવેશ થતો હતો. જ્યારે વયોવૃદ્ધ [[ડબલ્યુ.ઈ.બી.ડીયુ બોઈસ|ડબલ્યુ. ઇ. ડ્યું. બોઇસ]] ([[:en:W. E. B. Du Bois|W. E. B. Du Bois]])ની સામે સામ્યવાદી જાસૂસ હોવાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો ત્યારે આઇન્સ્ટાઇન સાક્ષી બન્યા હતા અને બાદમાં આ કેસ થોડા સમયમાં જ કાઢી નાંખવામાં આવ્યો હતો.મનસ્વી હિંસાખોરી પ્રથાનો અંત લાવવા [[મનસ્વી હિંસાખોરી વિરુદ્ધ અમેરિકાનો જંગ|અમેરિકન જંગ]] ([[:en:American Crusade Against Lynching|American Crusade to End Lynching]])નું જેમની સાથે સહ-નેતૃત્વ કર્યું હતું તે કાર્યકર [[પૌલ રોબેસન|પૌલ રોબ્સન]] ([[:en:Paul Robeson|Paul Robeson]]) સાથે આઇન્સ્ટાઇનની મિત્રતા વીસ વર્ષ ચાલી હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.news.harvard.edu/gazette/2007/04.12/01-einstein.html|title=Albert Einstein, Civil Rights activist|date=2007-04-12|access-date=2007-06-11}}</ref> 1946માં આઇન્સ્ટાઇને આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન ફાઉન્ડેશન ફોર હાયર લર્નિંગ ખાતે [[મિડલસેક્સ યુનિવર્સિટી (મેસાચ્યુસેટ્સ)|મિડલસેક્સ યુનિવર્સિટી]] ([[:en:Middlesex University (Massachusetts)|Middlesex University]])ના રબ્બી ઇઝરાયલ ગોલ્ડસ્ટેઇન, વારસદાર સી. રગલ્સ સ્મિથ અને કાર્યકર એટર્ની જ્યોર્જ આલ્પર્ટ સાથે સહયોગ કર્યો હતો, આ ફાઉન્ડેશન [[વોલ્ટહેમ, મેસાચ્યુસેટ્સ|વેલ્ધેમ, મેસેચ્યુસેટ્સ]] ([[:en:Waltham, Massachusetts|Waltham, Massachusetts]]) સ્થિત ભૂતપૂર્વ મિડલસેક્સ યુનિવર્સિટીના મેદાન ઉપર તમામ વિદ્યાર્થીઓ માટે ઓપન એવી યહૂદી પ્રાયોજીત બિનસાંપ્રદાયિક યુનિવર્સિટીની રચના માટે ઉભું કરાયું હતું. બોસ્ટન અને ન્યૂયોર્ક જેવા શહેરો તથા યુ. એસ. નાયહૂદી સાંસ્કૃતિક કેન્દ્રની નજીક મિડલસેક્સ આવેલું હોવાથી તેના ઉપર પસંદગી ઢોળાઇ હતી. તેઓની દીર્ઘદૃષ્ટિ એક એવી યુનિવર્સિટીની સ્થાપના કરવાની હતી જે સંસ્કૃતિને જન્મસિદ્ધ અધિકાર તરીકે અને અને અમેરિકાની શિક્ષિત લોકશાહી<ref name="Reis">{{Citation |last =Reis |first =Arthur H., Jr |year =1998 |title =The Albert Einstein Involvement |journal =Brandeis Review, 50th Anniversary Edition |url =http://www.brandeis.edu/publications/review/50threview/einstein.pdf | access-date =2007-03-25 }}</ref> તરફ જોનારી તોરાહની હિબ્રુ પરંપરાઓ પ્રત્યે ઉંડાણપૂર્વક જાગૃત હોય.આ લોકો સાથેનો સહયોગ તોફાની હતો તેમ છતાંઅંતે જ્યારે આઇન્સ્ટાઇને યુનિવર્સિટીના પ્રેસિડેન્ટ તરીકે બ્રિટિશ અર્થશાસ્ત્રી [[હેરલ્ડ લાસ્કી|હેરલ્ડ લેસ્કી]] ([[:en:Harold Laski|Harold Laski]])ની નિમણૂક કરવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી ત્યારે જ્યોર્જ આલ્પર્ચે એમ લખ્યું હતું કે લેસ્કી એક એવો માણસ છે જે અમેરિકાના લોકશાહીના સિદ્ધાંતો વિશે તદ્દન અજાણ છે અને તે સામ્યવાદીઓના રંગે<ref name="Reis"/> રંગાયેલો છે.આઇન્સ્ટાઇને તેમનો ટેકો પાછો ખેંચી લીધો હતો અને પોતાના નામનો<ref>{{Citation | last =New York Times | title =Dr. Einstein Quits University Plan | newspaper =The New York Times | date =22 June 1947 | year =1947 | url =http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F50812FA385D13728DDDAB0A94DE405B8788F1D3 | access-date =2007-03-14 }}</ref> ઉપયોગ કરવાનો પ્રતિબંધ ફરમાવી દીધો હતો.1948માં [[બ્રાન્ડિસ યુનિવર્સિટી|બ્રેન્ડિસ યુનિવર્સિટી]] ([[:en:Brandeis University|Brandeis University]]) તરીકે આ યુનિવર્સિટીને ખુલ્લી મૂકવામાં આવી હતી.1953માં બ્રેન્ડિસે આઇન્સ્ટાઇનને માનદ પદવી એનાયત કરવાની ઓફર કરી હતી પરંતુ તેમણે તે ઓફર સ્વીકારી નહોતી.<ref name="Reis"/> આઇન્સ્ટાઇનના જર્મની તથા ઝાયોનવાદ સાથેના સંપર્કો, તેમના સમાજવાદી આદર્શો તથા કેટલાક સામ્યવાદી નેતાઓ સાથેના તેમના સંપર્કોને ધ્યાનમાં લઇને યુ.એસ.ની [[ફેડરલ બ્યુરો ઑફ ઈન્વેસ્ટીગેશન|ફેડરલ બ્યૂરો ઓફ ઇન્વેસ્ટિગેશને]] ([[:en:Federal Bureau of Investigation|Federal Bureau of Investigation]]) આઇન્સ્ટાઇન<ref>{{cite web | url=http://www.wsws.org/articles/2002/sep2002/eins-s03.shtml | title=The FBI and Albert Einstein}}</ref> માટે એક ફાઇલ બનાવી હતી જે વધીને 1,427 પાનાંની થઇ હતી.એફબીઆઇને મોટાભાગના દસ્તાવેજો તો દેશના ચિતિંત નાગરિકો તરફથી મળ્યા હતા, જેમાં કેટલાક લોકોએ તેમના ઇમિગ્રેશન સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો જ્યારે કેટલાક લોકોએ તેમનું<ref>{{Citation | last =Federal Bureau of Investigation| chapter =Albert Einstein | title =FBI Freedom of Information Act Website | publisher =U.S. Federal Government, U.S. Department of Justice | year =2005 | chapter-url =http://foia.fbi.gov/foiaindex/einstein.htm | access-date =2005-11-21 }}</ref> રક્ષણ કરવા એફબીઆઇને વિનંતી કરી હતી. આઇન્સ્ટાઇન ઘણા લાંબા સમયથી [[શાકાહારવાદ]] ([[:en:vegetarianism|vegetarianism]])ના વિચાર પ્રત્યેસહાનુભૂતિ ધરાવતા હતા પરંતુ 1954ના આરંભે જ તેમણે શાકાહારી ભોજન<ref>{{cite web|url=http://www.ivu.org/history/northam20a/einstein.html|title=History of Vegetarianism&nbsp;— Albert Einstein|access-date=2007-06-11}}</ref>નો આકરો નિયમ અપનાવ્યો હતો. == મૃત્યુ == 17 એપ્રિલ, 1955ના રોજ કિડનીમાં રુધિરનું વહન કરતી નસ ફાટી જવાથી આઇન્સ્ટાઇનને શરીરનાં અંદરના ભાગમાં [[ઓર્ટિક એન્યુરીઝમ|રક્તસ્ત્રાવ]] ([[:en:aortic aneurysm|aortic aneurysm]]) શરુ થઇ ગયો હતો, જો કે આ રોગની અગાઉ સારવાર પણ કરાઇ હતી પરંતુ તે ફરીથી વકર્યો <ref>{{cite web|url=http://www.medscape.com/viewarticle/436253|title=The Case of the Scientist with a Pulsating Mass|date=2002-06-14|access-date=2007-06-11}}</ref> હતો.ઇઝરાયલ રાષ્ટ્રની સાતમી જયંતિની ઉજવણી નિમિત્તે પોતાને ટીવી ઉપર પ્રવચન આપવાનું હોવાથી તેમણે હોસ્પિટલમાં પણ પોતાના ભાષણનો મુસદ્દો સાથે લઇ લીધો હતો, પરંતુ તેને પૂર્ણ<ref>{{Citation | last =Albert Einstein Archives | contribution =Draft of projected Telecast Israel Independence Day, April 1955 (last statement ever written) | title =Einstein Archives Online | date =April 1955 | year =1955 | contribution-url =http://www.alberteinstein.info/db/ViewImage.do?DocumentID=20078&Page=1 | url =http://www.alberteinstein.info/ | access-date =2007-03-14 | archivedate =2011-08-11 | archiveurl =https://www.webcitation.org/60qXwH4mf?url=http://www.alberteinstein.info/ }}</ref> કરવા તે લાંબુ જીવી શક્યા નહોતા.બીજા દિવસે વહેલી સવારે પ્રિન્સ્ટન હોસ્પિટલમાં તેમનું નિધન થયું. છેલ્લા શ્વાસ સુધી તેમણે કામ ચાલુ રાખ્યું હતું. તેઓ 76 વર્ષના હતા. આઈન્સ્ટાઈનના પાર્થિવ શરીરના અંતિમ સંસ્કાર કરવામાં આવ્યા અને તેમની રાખ અલગ અલગ જગ્યાએ પધરાવવામાં આવી હતી.<ref>{{Citation | last =O'Connor | first =J.J. | last2 =Robertson | first2 =E.F. | chapter =Albert Einstein | title =The MacTutor History of Mathematics archive | publisher =School of Mathematics and Statistics, University of St. Andrews | date =1997 | chapter-url =http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Einstein.html | access-date =2007-03-14 }}</ref><ref>{{cite news |title=Dr. Albert Einstein Dies in Sleep at 76. World Mourns Loss of Great Scientist. |quote=[[Princeton, New Jersey]], 18 April 1955. Dr. Albert Einstein, one of the great thinkers of the ages, died in his sleep here early today. |publisher=New York Times |date=19 April 1955, Tuesday |access-date=2007-07-21 }}</ref> અંતિમક્રિયા પહેલા પ્રિન્સ્ટેન હોસ્પિટલના પેથોલોજિસ્ટ [[થોમસ સ્ટોલ્ઝ હાર્વી.|થોમસ સ્ટોલ્ઝ હાર્વીએ]] ([[:en:Thomas Stoltz Harvey|Thomas Stoltz Harvey]]) એવી આશા સાથે [[આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈનનું બ્રેઈન|આઈન્સ્ટાઈનનું બ્રેઈન]] ([[:en:Albert Einstein's brain|Einstein's brain]]) સાચવવા માટે કાઢી લીધું કે આઈન્સ્ટાઈન આટલા બધા બુદ્ધિશાળી કેવી રીતે હતા તે શોધવામાં ભવિષ્યના ન્યૂરોસાયન્સને મદદ મળશે.<ref>{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4602913|title=The Long, Strange Journey of Einstein's Brain|access-date=2007-10-03}}</ref> == વારસો == મુસાફરી દરમિયાન આઈન્સ્ટાઈન દરરોજ પત્ની એલ્સા તેમજ દત્તક દીકરીઓ મોર્ગોટ તથા ઈસેને પત્રો લખતા અને આ પત્રો પછીથી [[હિબ્રુ યુનિવર્સિટી]] ([[:en:The Hebrew University|The Hebrew University]])ને વારસામાં આપવામાં આવ્યા. માર્ગોટ આઈન્સ્ટાઈને એ અંગત પત્રો પ્રજાને જોવા મળે તેની પરવાનગી આપી, પરંતુ એટલી વિનંતી કરી કે તેમના મૃત્યુના 20 વર્ષ પછી જ એ પત્રો જાહેર કરવા. (તેઓ 1986માં મૃત્યુ પામ્યાં<ref>ધ ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ શ્રદ્ધાંજલિ[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DEFD9153FF931A25754C0A960948260]</ref>)હિબ્રુ યુનિવર્સિટીની આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન આર્કાઈવ્સનાં બાર્બરા વોલ્ફે [[બીબીસી]] ([[:en:BBC|BBC]])ને કહ્યું હતું કે 1912 થી 1955 વચ્ચે થયેલા અંગત પત્રવ્યવહારના આશરે 3,500 પાનાં છે.<ref>{{Citation | author =BBC | author-link =BBC | title =Letters Reveal Einstein Love Life | journal =BBC News | publisher =BBC | year =2006 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5168002.stm | access-date =2007-03-14 }}</ref> અમેરિકાની [[યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ નેશનલ એકેડમી ઑફ સાયન્સિસ|નેશનલ એકેડમી ઑફ સાયન્સિસ]] ([[:en:United States National Academy of Sciences|National Academy of Sciences]]) દ્વારા ''[[આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાન મેમોરિયલ|આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન મેમોરિયલ]] ([[:en:Albert Einstein Memorial|Albert Einstein Memorial]])'', ની રચના કરવામાં આવી અને [[રોબર્ટ બર્ક્સ|રોબર્ટ બર્કસ]] ([[:en:Robert Berks|Robert Berks]]) દ્વારા બ્રોન્ઝ અને માર્બલમાંથી પ્રતિમા બનાવડાવીને [[વૉશિંગ્ટન, ડી.સી.|વોશિંગ્ટન ડી.સી]] ([[:en:Washington, D.C.|Washington, D.C.]])માં તેના કેમ્પસ ખાતે 1979માં સમર્પિત કરવામાં આવી. આ સ્થળ [[મેળનલ મોલ|નેશનલ મોલ]] ([[:en:National Mall|National Mall]])ની નજીક છે. આઈન્સ્ટાઈને તેમની [[પર્સનાલિટી રાઈટ્સ|તસવીર]] ([[:en:personality rights|image]])ના ઉપયોગથી મળનાર [[રોયલ્ટી]] ([[:en:royalties|royalties]]) [[હિબ્રુ યુનિવર્સિટી|જેરુસલેમની હિબ્રુ યુનિવર્સિટી]] ([[:en:The Hebrew University|The Hebrew University of Jerusalem]])ને વસિયતમાં લખી આપી. [[રોજર રિચમેન એજન્સી]] ([[:en:The Roger Richman Agency|The Roger Richman Agency]]), ના અનુગામી [[કોર્બિસ|કોરબીસે]] ([[:en:Corbis|Corbis]]) હિબ્રુ યુનિવર્સીટી<ref>{{Citation | last =Roger Richman Agency | chapter =Albert Einstein Licensing | year =2007 | chapter-url =http://www.albert-einstein.net/index2.html | access-date =2007-03-25 | title =આર્કાઇવ ક .પિ | archivedate =2007-04-29 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20070429123720/http://www.albert-einstein.net/index2.html }},</ref><ref>{{cite web|url=http://einstein.biz/|title=Einstein|publisher=Corbis Rights Representation|access-date=2008-08-08|archive-date=2008-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080819220424/http://einstein.biz/|url-status=dead}}</ref> માટે તેમના નામ તથા તે સાથે સંકળાયેલી પ્રતિમાઓનો એક [[એજન્ટ (કાયદો)|એજન્ટ]] ([[:en:agent (law)|agent]]) તરીકે ઉપયોગ કરવાનું [[લાઈસન્સ|લાયસંસ]] ([[:en:license|license]]) આપ્યું હતું. == સન્માન == 1999માં, ''[[ટાઈમ (સામયિક)|ટાઇમ]] ([[:en:Time (magazine)|Time]])'' મેગેઝિને<ref>{{Citation | last =Isaacson | first =Walter | author-link =Walter Isaacson | title =Person of the Century: Why We Chose Einstein | magazine =[[Time (magazine)|Time]] | date =3 January 2000 | url =http://www.time.com/time/time100/poc/magazine/who_mattered_and_why4a.html | access-date =2007-07-16 | archivedate =2009-11-02 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20091102062307/http://www.time.com/time/time100/poc/magazine/who_mattered_and_why4a.html }}</ref><ref name = "slqbwn">{{Citation | last =Golden | first =Frederic | title =Person of the Century: Albert Einstein | magazine =[[Time (magazine)|Time]] | date =3 January 2000 | url =http://www.time.com/time/time100/poc/magazine/albert_einstein5a.html | access-date =2006-02-25 | archivedate =2006-02-21 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20060221080452/http://www.time.com/time/time100/poc/magazine/albert_einstein5a.html }}</ref> આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇનને [[પર્સન ઑફ ધ સેન્ચ્યુરી|પર્સન ઓફ ધ સેન્ચ્યુરી]] ([[:en:Person of the Century|Person of the Century]]) જાહેર કર્યા હતા જ્યારે [[ગેલપ પોલ|ગેલપના સર્વેક્ષણ]] ([[:en:Gallup poll|Gallup poll]])માં તેમને 20મી સદી<ref>{{cite web|url=http://www.gallup.com/poll/3367/Mother-Teresa-Voted-American-People-Most-Admired-Person-Century.aspx|title=Mother Teresa Voted by American People as Most Admired Person of the Century|date=1999-12-31|access-date=2008-08-13}}</ref>ના ચોથા સૌથી વધુ [[ગેલપની વ્યાપક પ્રસંશા પામેલા લોકોની યાદી|પ્રસંશા પામેલા]] ([[:en:Gallup's List of Widely Admired People|admired]]) વ્યક્તિ જાહેર કરાયા હતા અને ઇતિહાસમાં સૌથી વધુ પ્રભાવશાળી વ્યક્તિનું રેન્કિંગ તૈયાર કરનાર ધ 100 મુજબ'' ''આઇન્સ્ટાઇન 20મી સદીના સૌથી મહાન વૈજ્ઞાનિક હતા અને હરહંમેશ<ref>{{Citation | last =Hart | first =Michael H. | title =[[The 100|The 100: A Ranking of the Most Influential Persons in History]] | publisher =Citadel Press | date =1978 | page =52 | isbn =0-8065-1350-0 }}</ref>ના સર્વોચ્ચ બુદ્ધિશાળી વ્યક્તિ હતા. તેમના મેમોરિયલોની આંશિક યાદીઃ * એનસ મિરાબિલિસ પેપર્સ<ref>{{cite web |url=http://www.wyp2005.org/overview.html |title=World Year of Physics 2005 |access-date=2007-10-03 |archive-date=2011-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110616080341/http://www.wyp2005.org/overview.html |url-status=dead }}</ref>ના પ્રકાશનની 100મી જયંતિની ઉજવણીની યાદમાં ધ [[ઈન્ટરનેશનલ યુનિયન ઑફ પ્યોર એન્ડ એપ્લાઈડ ફિઝિક્સ|ઇન્ટરનેશનલ યુનિયન ઓફ પ્યોર એન્ડ એપ્લાઇડ ફિજિક્સે]] ([[:en:International Union of Pure and Applied Physics|International Union of Pure and Applied Physics]]) 2005ના વર્ષને [[ભૌતિક વિજ્ઞાનનું વૈશ્વિક વર્ષ|વર્લ્ડ યર ઓફ ફિજિક્સ]] ([[:en:World Year of Physics|World Year of Physics]]) નામ આપ્યું હતું. * [[મેક્સ પ્લેન્ક ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ફૉર ગ્રેવિટેશનલ ફિઝિક્સ|આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન ઈન્સ્ટિટ્યૂટ]] ([[:en:Max Planck Institute for Gravitational Physics|Albert Einstein Institute]]) * ''[[આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાન મેમોરિયલ]] ([[:en:Albert Einstein Memorial|Albert Einstein Memorial]])'', [[રોબર્ટ બર્ક્સ]] ([[:en:Robert Berks|Robert Berks]]) દ્વારા * [[ફોટોકેમેસ્ટ્રી|ફોટોકેમિસ્ટ્રી]] ([[:en:photochemistry|photochemistry]])માં ઉપયોગમાં લેવાતું એકમ, ધ ''[[આઈન્સ્ટાઈન (યુનિટ)|આઇન્સ્ટાઇન]] ([[:en:einstein (unit)|einstein]])'' *[[આઇન્સ્ટેનીયમ]] તત્વ * [[એસ્ટરોઈડ|ઉલ્કા]] ([[:en:asteroid|asteroid]]) [[2001 આઈન્સ્ટાઈન|2001 આઇન્સ્ટાઇન]] ([[:en:2001 Einstein|2001 Einstein]]) * [[આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન એવોર્ડ]] ([[:en:Albert Einstein Award|Albert Einstein Award]]) * [[આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન શાંતિ પુરસ્કાર]] ([[:en:Albert Einstein Peace Prize|Albert Einstein Peace Prize]]) 1990માં તેમના નામને [[વલહલ્લા મંદિર]] ([[:en:Walhalla temple|Walhalla temple]]).<ref>{{cite web |url=http://www.walhalla-regensburg.de/deutsch/index.shtml |title=Walhalla Ruhmes- und Ehrenhalle |access-date=2007-10-03 |language=German |archive-date=2007-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071002154540/http://www.walhalla-regensburg.de/deutsch/index.shtml |url-status=dead }}</ref> સાથે જોડવામાં આવ્યું હતું. == લોકપ્રિય સંસ્કૃતિ ઉપર પ્રભાવ == દ્વિતિય વિશ્વયુદ્ધ પહેલાંના સમય દરમિયાન આઇન્સ્ટાઇન અમેરિકામાં એટલી હદે લોકપ્રિય હતા કે લોકો તેમને રસ્તા ઉપર રોકી લેતાં હતા અને તેમને તે થિયરી સમજાવવાની વિનંતી કરતા હતા.છેવટે તેમણે વધતા જતાં પ્રશ્નોનો ઉકેલ શોધી કાઢ્યો હતો.તેમને પ્રશ્ન પૂછનારને તે ફક્ત એટલું જ કહેતાં મને માફ કરો, હું દિલગીર છુંહંમેશા મને લોકો પ્રોફેસર આઇન્સ્ટાઇન સમજી લેવાની ભૂલ કરે છે.<ref>ધ ન્યુયોર્કર એપ્રિલ 1939 પેજ 69 [http://www.newyorker.com/search/query?queryType=nonparsed&query=Einstein+&bylquery=Maloney&month1=01&day1=14&year1=1939&month2=01&day2=14&year2=1939&page=&sort=&submit.x=10&submit.y=5 ઢંકાયેલું] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081218230434/http://www.newyorker.com/search/query?queryType=nonparsed&query=Einstein+&bylquery=Maloney&month1=01&day1=14&year1=1939&month2=01&day2=14&year2=1939&page=&sort=&submit.x=10&submit.y=5 |date=2008-12-18 }}</ref> આઇ્સ્ટાઇન અનેક નવલકથાઓ, ફિલ્મો, અને નાટકો માટે એક વિષય અથવા તો પ્રેરણા બની રહ્યા હતા.[[પાગલ વૈજ્ઞાનિક]] ([[:en:mad scientist|mad scientist]]) અને [[ચસકેલા દિમાગનો પ્રોફેસર|ચસકેલા દિમાગના પ્રોફેસર]] ([[:en:absent-minded professor|absent-minded professor]])ની પ્રતિકૃતિ માટે આઇન્સ્ટાઇન અદ્દલ મોડેલ હતા, તેમનો અભિવ્યક્ત ચહેરો અને તેમની તદ્દન અલગ પ્રકારની હેરસ્ટાઇલની વ્યાપક નકલ અને અતિશયોક્તિ ''થઇ હતી.[[ટાઈમ (સામયિક)|ટાઇમ]] ([[:en:Time (magazine)|Time]])'' મેગેઝિનના ફ્રેડરિક ગોલ્ડને એમ લક્યું હતું કે આઇન્સ્ટાઇન એટલે એક કાર્ટૂનિસ્ટનું સાકાર થયેલું સ્વપ્ન.<ref name = "slqbwn"/> મહાન બુદ્ધિસાળી લોકો સાથેના આઇન્સ્ટાઇનના સંબંધો અને જોડાણોના કારણે ''આઇન્સ્ટાઇન'' નામ મેધાવી પ્રતિભાસંપન્ન વ્યક્તિનો પર્યાય બની ગયો હતો, જે અવારનવાર નાઇસ જોબ, આઇન્સ્ટાઇન! જેવા [[વિપરીતતા|કટાક્ષયુક્ત]] ([[:en:irony|ironic]]) વાક્યોમાં વપરાતો હતો. == આ પણ જૂઓ == <div style="-moz-column-count:3; -webkit-column-count:3; column-count:3;"> * [[સાપેક્ષવાદની વિશેષ થીયરી]] ([[:en:History of special relativity|History of special relativity]]) * [[સામાન્ય સાપેક્ષવાદનો ઇતિહાસ]] ([[:en:History of general relativity|History of general relativity]]) * [[આઈન્સ્ટાઈનની સાપેક્ષવાદની થીયરી]] ([[:en:The Einstein Theory of Relativity|The Einstein Theory of Relativity]]) (સાપેક્ષવાદની થીયરી અંગેની શૈક્ષણિક ફિલ્મ) * [[વિશેષ સાપેક્ષવાદની પ્રસ્તાવના]] ([[:en:Introduction to special relativity|Introduction to special relativity]]) * [[સાપેક્ષતાની અગ્રતાનો વિવાદ]] ([[:en:Relativity priority dispute|Relativity priority dispute]]) * [[આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈનાં વૈજ્ઞાનિક પ્રકાશનોની યાદી|આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈનનાં વૈજ્ઞાનિક પ્રકાશનોની યાદી]] ([[:en:List of scientific publications by Albert Einstein|List of scientific publications by Albert Einstein]]) * [[આઇન્સ્ટાઇનના નામ ઉપરથી તૈયાર થયેલી વસ્તુઓની યાદી]] ([[:en:List of things named after Einstein|List of things named after Einstein]]) * [[ફોટોઈલેક્ટ્રીક અસર]] ([[:en:Photoelectric effect|Photoelectric effect]]) * [[ઈપીઆર વિરોધાભાસ]] ([[:en:EPR paradox|EPR paradox]]) * [[ચીકણી અને પ્રવાહી દલીલો]] ([[:en:Sticky bead argument|Sticky bead argument]]) * [[એનુસ મિરાબિલિસ પેપરો]] ([[:en:Annus Mirabilis Papers|Annus Mirabilis Papers]]) * [[ગુરુત્વાકર્ષણ થીયરીનો ઇતિહાસ]] ([[:en:History of gravitational theory|History of gravitational theory]]) * [[સુમેશન કન્વેન્શન]] ([[:en:Summation convention|Summation convention]]) * [[તમામ બાબતોની થીયરી]] ([[:en:Theory of everything|Theory of everything]]) * [[બે પિતરાઇઓની યાદી]] ([[:en:List of coupled cousins|List of coupled cousins]]) * [[પૌલિન કોચ|પોલીન કોચ]] ([[:en:Pauline Koch|Pauline Koch]]) * [[હર્મન આઈન્સ્ટાઈન]] ([[:en:Hermann Einstein|Hermann Einstein]]) * [[હેઇનરિક બુરખાર્ડટ]] ([[:en:Heinrich Burkhardt|Heinrich Burkhardt]]) * [[સામૂહિક ઊર્જાને સમકક્ષ|સામુહિક ઊર્જા સમકક્ષતા]] ([[:en:Mass–energy equivalence|Mass–energy equivalence]]) (E=mc^{2 તરીકે પણ જાણીતું)} </div> == પ્રકાશનો == આ લેખમાં આઇન્સ્ટાઇનના નિમ્નદર્શીત પુસ્તકોનો સંદર્ભ છે.તેમના પ્રકાશનોની વધુ સંપૂર્ણ યાદી [[આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈનાં વૈજ્ઞાનિક પ્રકાશનોની યાદી|આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇનના વૈજ્ઞાનિક પ્રકાશનોની યાદીમાંથી મળી શકશે.]] ([[:en:List of scientific publications by Albert Einstein|List of scientific publications by Albert Einstein]]) <div class="references-small"> * {{cite book | last=Einstein | first=Albert | year=1901 | title=Folgerungen aus den Capillaritätserscheinungen (Conclusions Drawn from the Phenomena of Capillarity) | periodical=Annalen der Physik | volume=4 | page=513 | doi=10.1002/andp.19013090306 }} * {{Citation|last=Einstein|first=Albert|year=1905a|title=On a Heuristic Viewpoint Concerning the Production and Transformation of Light|journal=Annalen der Physik|volume=17|pages=132–148|url=http://lorentz.phl.jhu.edu/AnnusMirabilis/AeReserveArticles/eins_lq.pdf|access-date=2009-06-08|archivedate=2009-06-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090611234106/http://lorentz.phl.jhu.edu/AnnusMirabilis/AeReserveArticles/eins_lq.pdf}}.એનાલીન ડેર ફિજિકને 18 માર્ચના રોજ ફોટોઇલેકટ્રીક વિષય ઉપરના આ એનસ મિરાબિલિસ પેપર મળ્યા હતા. * {{Citation |last=Einstein|first=Albert|year=1905b |title=A new determination of molecular dimensions }}.પીએચડીનો આ થીસીસ 30 એપ્રિલના રોજ પૂર્ણ થયો હતો અને 20 જુલાઇએ સુપરત કરાયો * {{Citation |last=Einstein|first=Albert|year=1905c |title=On the Motion—Required by the Molecular Kinetic Theory of Heat—of Small Particles Suspended in a Stationary Liquid |journal=Annalen der Physik|volume=17|pages=549–560 }}બ્રોનિયન મોસન વિષય ઉપરના આ પેપર 11 મે ના રોજ પ્રાપ્ત થયા હતા. * {{Citation |last=Einstein|first=Albert|year=1905d |title=On the Electrodynamics of Moving Bodies |journal=Annalen der Physik|volume=17|pages=891–921 }}વિશેષ સાપેક્ષતા વિષય ઉપરના આ એનસ મિરાબિલિસ પેપર 30 જૂનના રોજ મળ્યા હતા. * {{Citation |last=Einstein|first=Albert|year=1905e |title= Does the Inertia of a Body Depend Upon Its Energy Content? |journal=Annalen der Physik|volume=18|pages=639–641 }}સામુહિક ઊર્જા-સમકક્ષતા વિષય ઉપરના આ એનસ મિરાબિલિસ પેપર 27 સપ્ટેમ્બરના રોજ મળ્યા હતા. * {{Citation | last =Einstein | first =Albert | title =Die Feldgleichungen der Gravitation (The Field Equations of Gravitation) | journal =Koniglich Preussische Akademie der Wissenschaften | pages =844–847 | year =1915 }} * {{Citation | last =Einstein | first =Albert | title =Kosmologische Betrachtungen zur allgemeinen Relativitätstheorie (Cosmological Considerations in the General Theory of Relativity) | journal =Koniglich Preussische Akademie der Wissenschaften | year =1917a }} * {{Citation | last =Einstein | first =Albert | title =Zur Quantentheorie der Strahlung (On the Quantum Mechanics of Radiation) | journal =Physikalische Zeitschrift | volume =18 | pages =121–128 | year =1917b }} * {{Citation | last =Einstein | first =Albert | year =1923 | date =11 July 1923 | contribution =Fundamental Ideas and Problems of the Theory of Relativity | title = Nobel Lectures, Physics 1901–1921 | publisher = Elsevier Publishing Company | place =Amsterdam | url =http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1921/einstein-lecture.pdf | access-date =2007-03-25 }} * {{Citation | last =Einstein | first =Albert | title =Quantentheorie des einatomigen idealen Gases (Quantum theory of monatomic ideal gases) | journal =Sitzungsberichte der Preussichen Akademie der Wissenschaften Physikalisch—Mathematische Klasse | pages =261–267 | year =1924 }}આ વિષય ઉરરની શ્રેણીના પ્રથમ પેપર * {{Citation | last =Einstein | first =Albert | title =Die Ursache der Mäanderbildung der Flussläufe und des sogenannten Baerschen Gesetzes | journal = Die Naturwissenschaften | pages =223–224 | year =1926 | doi =10.1007/BF01510300 | volume =14 }}[[બેઅર્સ કાયદો]] ([[:en:Baer's law|Baer's law]]) અને નદીના સંદર્ભમાં [[અનિયમિત ગતિ|અનિયિમત ગતિ]] ([[:en:meander|meander]]) * {{Citation | last =Einstein | first =Albert | last2 =Podolsky | first2 =Boris | last3 =Rosen | first3 =Nathan | title =Can Quantum-Mechanical Description of Physical Reality Be Considered Complete? | journal =Physical Review | issue =10 | volume =47 | pages =777–780 | date =15 May 1935 | year =1935 | doi =10.1103/PhysRev.47.777 }} * {{Citation | last =Einstein | first =Albert | title =On Science and Religion | journal =Nature | volume =146 | year =1940 | doi =10.1038/146605a0 | page =605 }} * {{Citation | last =Einstein | first =Albert, ''et al.'' | year =1948 | title =To the editors | newspaper =New York Times | date =4 December 1948 | url =http://phys4.harvard.edu/~wilson/NYTimes1948.html | access-date =8 જૂન 2009 | archivedate =17 ડિસેમ્બર 2007 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20071217113044/http://phys4.harvard.edu/~wilson/NYTimes1948.html }} * {{Citation | last =Einstein | first =Albert | title =Why Socialism? | magazine =Monthly Review | year =1949 | date =May 1949 | url =http://www.monthlyreview.org/598einst.htm | access-date =2006-01-16 | archivedate =2006-01-11 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20060111081948/http://www.monthlyreview.org/598einst.htm }} * {{Citation | last =Einstein | first =Albert | title =On the Generalized Theory of Gravitation | journal =Scientific American | volume =CLXXXII | issue =4 | pages =13–17 | year =1950 }} * {{Citation | last =Einstein | first =Albert | title =Ideas and Opinions | place=New York | publisher =Random House | year =1954 | isbn =0-517-00393-7 }} * {{Citation | last =Einstein | first =Albert | author-link = | title =Albert Einstein, Hedwig und Max Born: Briefwechsel 1916–1955 | publisher =Nymphenburger Verlagshandlung | year =1969 | location =Munich | language = German }} * {{Citation | last =Einstein | first =Albert | translator =Paul Arthur Schilpp | edition =Centennial | title =Autobiographical Notes | year =1979 | place =Chicago | publisher =Open Court | isbn =0-875-48352-6 }}''પ્રકાશના કિરણનો પીછો'' કરતા વિચારનો પ્રયોગનું પાન નંબર 48-51 ઉપર વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. * સંગ્રહીત પેપર્સઃ {{cite book | author = [[John Stachel|Stachel, John]], Martin J. Klein, a. J. Kox, Michel Janssen, R. Schulmann, Diana Komos Buchwald and others (Eds.) | year = 1987–2006 | title = [http://press.princeton.edu/einstein/writings.html#papers The Collected Papers of Albert Einstein, Vol 1–10] | publisher = [[Princeton University Press]] }} અત્યાર સુધી પ્રકાશીત થયેલા વોલ્યુમ્સની વધુ માહિતી [http://www.einstein.caltech.edu/index.html આઇન્સ્ટાઇન પેપર પ્રોજેક્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160811131907/http://www.einstein.caltech.edu/index.html |date=2016-08-11 }}ના વેબપેજ ઉપર અને [[પ્રિન્સ્ટોન યુનિવર્સિટી પ્રેસ.|પ્રિન્સ્ટન યુનિવર્સિટી પ્રેસ]] ([[:en:Princeton University Press|Princeton University Press]]) [http://press.princeton.edu/einstein/ આઇન્સ્ટાઇન પેજ] ઉપરથી મેળવી શકાશે. <!--Place new references above this line--></div> == સંદર્ભો == <!-- See http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Footnotes for a discussion of different citation methods and how to generate footnotes using the <ref>, </ref> and <reference /> tags --> {{Reflist|colwidth=30em}} == પૂરક વાચન == * મોરિંગ, ગેરી, [http://books.google.com/books?id=875TTxildJ0C&dq=idiots+guide+to+einstein&printsec=frontcover&source=bl&ots=W9rxRk0Ukn&sig=gbJach7BrzngSiFjODx95k8e1DU&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=6&ct=result ધ કમ્પલીટ ઈડિયટ્સ ગાઈડ ટુ અંડરસ્ટેન્ડ આઈન્સ્ટાઈન], ઇન્ડિયાનાપોલીસ, ઈન, આલ્ફા બુક્સ, મેકમિલન યુએસએ, આઈએનસી, 2000 (બીજી આવૃત્તિ, 2004)આઈએસબીએન 0028631803 == બાહ્ય કડીઓ == * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} {{sisterlinks|Albert Einstein|s=Author:Albert Einstein}} * [http://press.princeton.edu/einstein/ આઈન્સ્ટાઈન પેજ] [[પ્રિન્સ્ટોન યુનિવર્સિટી પ્રેસ.|પ્રિન્સટન યુનિવર્સિટી પ્રેસ]] ([[:en:Princeton University Press|Princeton University Press]]), 1921થી આઈન્સ્ટાઈનના લખાણોના પ્રકાશક. * [http://www.alberteinstein.info/ આઈન્સ્ટાઈન આર્કાઈવ્સ ઓનલાઈન]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811112756/http://www.alberteinstein.info/ |date=2011-08-11 }} * [http://photos.aip.org/exhibits/ein.jsp એમિલિઓ સર્ગે વિઝ્યુઅલ આર્કાઈવ્સઃ આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071127102934/http://photos.aip.org/exhibits/ein.jsp |date=2007-11-27 }}, અમેરિકન ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ફિઝિક્સ * [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Einstein.html ધ મેક ટ્યુટર હિસ્ટરી ઑફ મેથેમેટિક્સ આર્કાઈવ, આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન] યુનિવર્સિટી ઑફ સેંટ એન્ડ્રુસ, સ્કૂલ ઑફ મેથેમેટિક્સ એન્ડ સ્ટેટેસ્ટિક્સ (વધુ વાચન માટે બિબ્લિઓગ્રાફી) * [http://www.pbs.org/wgbh/nova/einstein/ આઈન્સ્ટાઈન્સ બિગ આઈડિયા] [[નોવા (ટીવી સીરીઝ)|નોવા]] ([[:en:Nova (TV series)|Nova]]) ટેલીવિઝન દસ્તાવેજી શ્રેણી વેબસાઈટ, પબ્લિક બ્રોડકાસ્ટિંગ સર્વિસ (જાહેર પ્રસારણ સેવા) * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1921/index.html નોબેલપ્રાઈઝ.ઓઆરજીઃ ધ નોબેલ પ્રાઈઝ ઈન ફિઝિક્સ 1921] * [http://genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=53269 મેથેમેટિક્સ જીનેલોજી પ્રોજેક્ટઃ આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન], [[મેથેમેટિક્સ જીનેલોજી પ્રોજેક્ટ]] ([[:en:Mathematics Genealogy Project|Mathematics Genealogy Project]]) ([[અમેરિકન મેથેમેટિકલ સોસાયટી]] ([[:en:American Mathematical Society|American Mathematical Society]])ની સાથે મળી [[નોર્થ ડેકોટા સ્ટેટ યુનિવર્સિટી|એન ડી એસ યુ]] ([[:en:North Dakota State University|NDSU]]) ડીપાર્ટમેન્ટ ઑફ મેથેમેટિક્સની સેવા) * [http://www.bbc.co.uk/radio4/science/ineinsteinsshadow.shtml આઈન્સ્ટાઈન્સ શેડો] વિજ્ઞાનના ક્ષેત્રમાં આઈન્સ્ટાઈને આપેલા ફાળા અંગેની બીબીસી રેડિયો 4 સીરિઝ. * [[wikilivres:Albert Einstein|આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન દ્વારા થયેલું કામ]] (કેનેડામાં જાહેર ડોમેઇન) * [[અમેરિકન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ફિજિક્સ]] ([[:en:American Institute of Physics|American Institute of Physics]])ના એઆઇપી સેન્ટર ફોર હિસ્ટરી ઓફ ફિજિક્સ ખાતે [http://www.aip.org/history/einstein/index.html એ. આઇન્સ્ટાઇનઃ ઇમેજ એન્ડ ઇમ્પેક્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051125123930/http://www.aip.org/history/einstein/index.html |date=2005-11-25 }} * [http://lorentz.phl.jhu.edu/AnnusMirabilis/ આઇન્સ્ટાઇનનું એનસ મિરાબિલિસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081219234056/http://lorentz.phl.jhu.edu/AnnusMirabilis/ |date=2008-12-19 }}- [[જોન્સ હોપકિન્સ યુનિવર્સિટી|જ્હોન હોપકિન્સ યુનિવર્સિટી]] ([[:en:Johns Hopkins University|Johns Hopkins University]]) ખાતેનું કલેક્શન ;વીડિયો * [http://www.youtube.com/watch?v=l-1Z2wi2uSA આઇન્સ્ટાઇનના સંગ્રહ કરાયેલા દૃશ્યો] * [http://www.youtube.com/watch?v=hpgXf5l_7dg&NR આઇન્સ્ટાઇન 1943માં] * [http://www.youtube.com/watch?v=CC7Sg41Bp-U&feature=related આઇન્સ્ટાઇન E=mc2] સમજાવે છે. * [http://www.youtube.com/watch?v=_lljToydDiA 1933માં આઇન્સ્ટાઇનનું 1933માં અમેરિકામાં થયેલું આગમન] * [http://www.youtube.com/watch?v=8GZdZUouzBY 1927માં યોજાયેલી સોલ્વે કોન્ફરન્સના દૃશ્યો] * [http://www.youtube.com/watch?v=L36vOx-_FeU આઇન્સાટાઇન પરમાણુ ઊર્જાની વાત કરે છે.] [[શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ]] [[શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક]] [[શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન]] [[શ્રેણી:ખગોળશાસ્ત્ર]] [[શ્રેણી:૧૯૫૫માં મૃત્યુ]] kgesu1b44pe8mqssvuv3gwic8t4b512 0 4883 902814 885002 2026-07-25T06:10:52Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902814 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ઇડર |native_name = |native_name_lang = <!-- ISO 639-1 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> |settlement_type = નગર |image_skyline = Idar hills.jpg |imagesize = |image_alt = |image_caption = ઇડરની ટેકરીઓ |image_flag = |flag_alt = |image_seal = |seal_alt = |image_shield = |shield_alt = |etymology = |nickname = |motto = |image_map = |map_alt = |map_caption = |pushpin_map = India Gujarat#India3 |pushpin_map_alt = |pushpin_map_caption = ઇડરનું ગુજરાત અને ભારતમાં સ્થાન |pushpin_label_position = |coordinates = {{coord|23.833333|73|type:city|display=inline}} |coor_pinpoint = |coordinates_footnotes = |subdivision_type = દેશ |subdivision_name = ભારત |subdivision_type1 = રાજ્ય |subdivision_name1 = [[ગુજરાત]] |subdivision_type2 = જિલ્લો |subdivision_name2 = [[સાબરકાંઠા જિલ્લો|સાબરકાંઠા]] |subdivision_type3 = તાલુકો |subdivision_name3 = [[ઇડર તાલુકો|ઇડર]] |established_title = |established_date = |founder = |seat_type = |seat = |government_footnotes = |government_type = |governing_body = |leader_party = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |unit_pref = Metric |area_footnotes = |area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_note = |area_water_percent = |area_rank = |area_blank1_title = |area_blank2_title = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_urban_km2 = |area_rural_km2 = |area_metro_km2 = |area_blank1_km2 = |area_blank2_km2 = |length_km = |width_km = |dimensions_footnotes = |elevation_footnotes = |elevation_m = 195 |population_as_of = ૨૦૦૧ |population_total = ૨૯૫૬૭ |population_density_km2 = auto |population_footnotes = |population_blank1_title = લિંગ પ્રમાણ |population_blank1 = |population_blank2_title = સાક્ષરતા |population_blank2 = |population_demonym = |timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]] |utc_offset1 = +૫:૩૦ |postal_code_type = પિનકોડ |postal_code = |area_code_type = ટેલિફોન કોડ |area_code = |area_codes = <!-- for multiple area codes --> |iso_code = |website = <!-- {{URL|example.com}} --> |module = |footnotes = }}'''ઇડર''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત]] રાજ્યના ઇશાન ભાગમાં આવેલા [[સાબરકાંઠા જિલ્લો|સાબરકાંઠા જિલ્લા]]ના [[ઇડર તાલુકો|ઇડર તાલુકા]]માં આવેલું નગર છે જે આ તાલુકાનું મુખ્ય મથક પણ છે. [[અમદાવાદ]]થી ૧૨૦ કિ.મી. ઉત્તરે આવેલું અને અરવલ્લીની ગિરિમાળાઓ વચ્ચે વસેલું નગર છે. == નામ == ઇડરનુ પ્રાચિન નામ '''ઇલ્વદુર્ગ''' હતુ, જેનો અર્થ ઇલ્વનો કિલ્લો થાય છે. અપભ્રંશ થઇને તે ઇડર થયું.<ref name="Inamdar1936">{{cite book|author=P. A. Inamdar|title=Some Archaeological Finds in the Idar State|url=http://books.google.com/books?id=y7U9AAAAIAAJ|year=૧૯૩૬|publisher=Department of Archaeology, Idar State|page=૯}}</ref><ref name="Jaipur1967">{{cite book|author=Man Singh (Maharaja of Jaipur)|title=A history of the Indian state forces|url=http://books.google.com/books?id=Zso8AQAAIAAJ|year=૧૯૬૭|publisher=Orient Longmans}}</ref> == ભૂગોળ == === ભૌગોલિક સ્થાન === ઇડર નગર ભૌગોલિક રીતે {{Coord|23.83|N|73.0|E}}<ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/09/Idar.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Idar |access-date=2010-03-07 |archive-date=2011-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905021318/http://www.fallingrain.com/world/IN/09/Idar.html |url-status=dead }}</ref>. પર આવેલું છે. સમુદ્રની સપાટીથી આ શહેરની સરેરાશ ઉંચાઇ ૧૯૫ મીટર (૬૩૯ ફીટ) જેટલી છે. === આબોહવા === શિયાળામાં ઓછામાં ઓછું તાપમાન ૯^o સે. રહે છે, ઉનાળામાં સૂકી હવા તાપમાનમાં વધારો કરે છે જેના કારણે ઉનાળામાં મહત્તમ તાપમાન ૫૨^o સે. સુધી પહોંચી જાય છે. સામાન્ય રીતે અહીં વિષમ આબોહવા હોય છે. == જોવાલાયક સ્થળો == * ઈડરિયો ગઢ * પવિત્ર ઝરણેશ્વર મહાદેવનું મંદિર: ઇડર ગઢના બે-ચાર પગથિયાં ચડતાની સાથે જ ડાબી બાજુએ એક પ્રાકૃતિક ગુફામાં આ મંદિર આવેલું છે. શિવલિંગ પર કુદરતી રીતે જ મીઠા ઝરણા દ્વારા અભિષેક થતો હોવાથી આ સ્થળ ઝરણેશ્વર મહાદેવ તરીકે ઓળખાય છે. વિશાળ પથ્થરની વચ્ચે નીચે ગુફામાં ઉતરતાં જ શિવલિંગના દર્શન થાય છે. * રાજ મહેલ  * મહાકાળી મંદિર  * રૂઠી રાણીનું માળિયું * નવગજા પીરની દરગાહ તેમજ બગીચો. * પુરાતન પંચમુખી મહાદેવનું મંદિર * પાતાળ કુંડ: લોકવાયકા પ્રમાણે કહેવાય છે કે વર્ષો પહેલાં આ પ્રદેશમાં વેણીવચ્છરાજ નામે એક રાજા હતો. જેનો જન્મ ઈલ્વ દુર્ગના ડુંગરોમાં થયો હતો. આજે પણ ઈડરના ગઢ પર વેણીવચ્છરાજ કુંડ હયાત છે. કહેવાય છે કે વેણીવચ્છરાજની માતા હિમાલયના [[તેહરી ગઢવાલ જિલ્લો|ગઢવાલ તહેરી]] પ્રદેશમાં આવેલા શ્રીનગર ગામના રાજાની રાણી હતી. જ્યારે તે ગર્ભવતી હતી ત્યારે ગરજ નામનો યક્ષીરાજ તેને ઈડરના ડુંગરોમાં લઈ આવ્યો હતો. જેથી વેણીવચ્છરાજનો જન્મ ઇડરમાં થયો. ત્યાર બાદ વેણીવચ્છરાજ મોટો થયો અને અહીં પોતાનું રાજ્ય સ્થાપ્યું અને કેટલાક વર્ષ અહી રાજ કર્યુ. દંતકથા પ્રમાણે વેણીવચ્છરાજનો વિવાહ એક નાગકન્યા સાથે થયો હતો. * દિગંબર/શ્વેતાંબર જૈન દેરાસરો  * હિંગળાજ માતાજી, વાજરેશ્વરી માતાજી, જ્વાળા માતાજીના મંદિરો, * લાખુંમા તળાવ/આશ્રમ. * રણમલ ચોકી  * ભુરાબાવાની ગુફા  આ ઉપરાંત ઈડરિયા ગઢ ઉપર તળાવ, પવન પાવડીઓ, સર્પ આકારના પથ્થરો, મહેલની પાસે આવેલો પકોડી આકાર ધરાવતો પથ્થર તેમજ સનસેટ પોઇન્ટ જેવા સ્થળો આવેલા છે. અહીં આશરે ત્રણ કિલોમીટરના અંતરે ગાંધીજીના આઘ્યાત્મિક ગુરુ શ્રીમદ રાજચંદ્રની ભૂમિ તરીકે જાણીતું ''શ્રીમદ રાજચન્દ્ર વિહાર'' નામનું દિવ્ય સ્થળ આવેલું છે. શહેરમાં પથ્થરની ગુફા અંદર ખોખાનાથ, ચંદ્રેશ્વર, મહંકાલેશ્વર, કાકલેશ્વર નામના શિવાલયો આવેલા છે. ખોખનાથ મહાદેવની બિલકુલ પાસે પ્રાચીન કુંડ જોવાલાયક સ્થળ છે. શહેરમાં અનેકો મંદિરો જોવાલાયક છે. સાથે ઇડર ઘાંટી ઉતરતા પૌરાણિક વાવ આવેલી છે. રાણીના સ્નાન માટે બનાવવામાં આવેલું રાણી તળાવ આવેલું છે જ્યાં હાલ મધ્યમાં જૈન મંદિર બનેલું છે. મંદિરની પાછળ પાંજરાપોળ જોવાલાયક છે. આ ઉપરાંત ઇડરમાં આશરે ૮થી ૧૦ હજાર વર્ષ જૂના શીલાચૈત્રી ગુફાના અવશેષો પણ જોવાલાયક છે. જે સાપવાડા, લાલોડા, ગંભીરપુરામાં આવેલા છે. શહેરની વચ્ચે આવેલો ટાવર શહેરની શોભા વધારે છે જે જોવાલાયક છે. ટાવરની બાજુમાંથી જઈએ તો લાકડાનું રામકડાં બજાર આવેલું જે ઇડરને આગવી ઓળખ અપાવે છે. ઇડરમાં આવેલા શીલા ઉદ્યાન અને આયુર્વેદ વનની મુલાકાત હર કોઈ અવશ્ય કરે છે. શહેરમાં આવેલી ૧૩૦ વર્ષ ઉપર જૂની ઇડરની સર પ્રતાપ હાઇસ્કૂલ પણ જોવા લાયક છે, જ્યાં ઉમાશઁકર જોશી તેમજ પન્નાલાલ પટેલ અભ્યાસ કરી ચુક્યા છે. સદાતપુરામાં આવેલ અરવિંદ ત્રિવેદીનું મકાન જ્યાં તે અવારનવાર આવતા જતા હોય છે. ઇડરિયા ગઢ ડુંગર પાછળ આવેલું કર્ણનાથ મહાદેવનું પૌરાણિક મંદિર અને તેની પાસે આવેલ ''બાળ-ગંગા'' નામનું પવિત્ર સ્થળ પણ જોવાલાયક છે. સાથે ગોધમજીમાં સદ્દગુરુનું સ્થાન અને ત્યાંથી સાબલી જઈએ ત્યાં મહાકાળી માતાનું ગુફામાં મંદિર પણ જોવાલાયક છે. == મુખ્ય વિસ્તારો == બસ સ્ટેશન, શ્રી નગર, રેલવે સ્ટેશન, બરેલા તળાવ વિસ્તાર, કોલેજ રોડ, વલાસણા રોડ ઉપર આવેલા ઉમિયાનગર, શુભ સીટી, કલરવ સોસાયટી, શિલાલેખ સોસાયટી, આનંદનગર સોસાયટી, ટાવર પાસે સાગરવાડા, ભોઈ વાડા ગઢવાડા, ખરાદી બજાર, કસ્બા વિસ્તાર વગેરે ઇડરના મુખ્ય વિસ્તારો છે. == સગવડો == [[File:Sir Pratap High School Idar2.jpg|thumb|સર પ્રતાપ હાઇ સ્કૂલ જ્યાં [[ઉમાશંકર જોષી]] તેમજ [[પન્નાલાલ પટેલ|પન્નાલાલ પટેલે]] અભ્યાસ કર્યો હતો.]] [[ચિત્ર:Idar Bus Station.jpg|thumb|ઇડર બસ સ્ટેશન]] [[પ્રાથમિક શાળા|પ્રાથમિક]] અને [[માધ્યમિક શાળા]], સરકારી શાળા, સરકારી આર્ટસ અને કોમર્સ કોલેજ, આઈ.ટી.આઈ, પંચાયતઘર, આંગણવાડી, દૂધની ડેરી, બસ સ્ટેશન, રેલ્વે સ્ટેશન. == જાણીતી વ્યક્તિઓ == [[File:Pratap Singh of Idar 1914.jpg|thumb|right|160px|મહારાજા પ્રતાપ સિંહ, ૧૯૧૪]] લેફ્ટનન્ટ જનરલ-મહારાજા શ્રી સર પ્રતાપ સિંહ સાહેબ બહાદુર ઓફ ઇડર GCB GCSI GCVO KIH ([[ઓક્ટોબર ૨૨|૨૨ ઓક્ટોબર]] ૧૮૪૫ - [[સપ્ટેમ્બર ૪|૪ સપ્ટેમ્બર]] ૧૯૨૨) કે જે સામાન્ય રીતે ''સર પ્રતાપ'' તરીકે ઓળખાય છે, તેઓ ઇડર રજવાડાના બ્રિટીશ ભારતીય સેના અધિકારી હતાં અને [[ઇડર રજવાડું|ઇડર રજવાડા]]ના મહારાજા હતા. સર પ્રતાપે તેમની ટુકડીઓ સાથે પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન [[ફ્રાન્સ]] અને ફ્લેન્ડર્સમાં શૂરવિરતાથી લડી બતાવ્યું હતું. તેમણે ઘણીવાર યુરોપનો પ્રવાસ કર્યો હતો અને રાણી વિક્ટોરિયા અને તેમનું કુટુંબ ખુબ નજીકના સંબંધો ધરાવતું હતું. [[પન્નાલાલ પટેલ]] ([[મે ૭|૭ મે]] ૧૯૧૨ - [[એપ્રિલ ૬|૬ એપ્રિલ]] ૧૯૮૯) જે, ગુજરાતી લેખક હતા. તેઓ ૧૯૮૫ના [[જ્ઞાનપીઠ એવોર્ડ]] અને ૧૯૫૦ના [[રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક]]ના વિજેતા રહી ચૂક્યા છે<ref name="Jnanpith Website">{{cite web|url=http://jnanpith.net/laureates/index.html|title=Jnanpith Laureates Official listings|publisher=Jnanpith Website|access-date=૩ એપ્રિલ ૨૦૧૬|archive-date=2007-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013122739/http://jnanpith.net/laureates/index.html|url-status=dead}}</ref>. પન્નાલાલ પટેલ તેમની નવલકથાઓમાં [[સાબરકાંઠા જિલ્લો|સાબરકાંઠા]]માં બોલાતી સ્થાનિક બોલીનો ઉપયોગ સવિશેષ કરતા. તેમણે ઇડરની સર પ્રતાપ હાઇસ્કુલમાંથી અભ્યાસ કર્યો હતો. [[ઉમાશંકર જોષી]] ([[જુલાઇ ૨૧]] ૧૯૧૧ - [[ડિસેમ્બર ૧૯]] ૧૯૮૮) એક પ્રતિષ્ઠિત કવિ અને વિદ્વાન લેખક હતા. તેમણે ગુજરાતી સાહિત્યમાં યોગદાન બદલ ૧૯૬૭માં [[જ્ઞાનપીઠ એવોર્ડ]] અને ૧૯૩૯માં [[રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક]] મેળવ્યો હતો<ref name="Jnanpith Website"/>. તેઓ પણ ઇડરની સર પ્રતાપ હાઇસ્કુલમાં ભણ્યા હતા. [[અરવિંદ ત્રિવેદી]] એક ભારતીય અભિનેતા છે. તે તેમના ભાઈ [[ઉપેન્દ્ર ત્રિવેદી]] સાથે ગુજરાતી ચિત્રપટમાં છવાયેલા રહ્યાં. તેમણે રામાનંદ સાગરની ટેલિવિઝન શ્રેણી 'રામાયણ'માં [[રાવણ]]ની ભૂમિકા ભજવીને ખાસ્સી એવી પ્રસિદ્ધિ મેળવી હતી. બંને ભાઈઓ ઇડર નજીકના [[કુકડીયા (તા. ઇડર)|કુકડીયા]] ગામના વતની છે. == આ પણ જુઓ == * [[ઇડર રજવાડું]] * [[ઇડર તાલુકો]] == સંદર્ભ == {{reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} * {{commonscat inline|Idar|ઇડર}} {{EB1911 Poster}} [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો]] [[શ્રેણી:ગુજરાતના પર્વતો]] [[શ્રેણી:ઇડર તાલુકો]] 3uk22mgqc1xpld1djuapsnllzhmrkmt 0 5694 902828 884412 2026-07-25T11:31:52Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902828 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction | native_name = કપડવંજ | type = નગર | latd = 23.02 | longd = 73.07 | locator_position = right | state_name = ગુજરાત | district = [[ખેડા જિલ્લો]] | leader_title = | leader_name = | altitude = 69 | population_as_of = ૨૦૧૧ | population_total = ૪૯૩૦૮ | population_total_cite = <ref>{{Cite web | url=https://www.censusindia.co.in/towns/kapadvanj-population-kheda-gujarat-802571| title = Kapadvanj Population, Caste Data Kheda Gujarat - Census India | website=www.censusindia.co.in| language = en-US | access-date=2018-11-17| archive-date = 2022-04-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220403204029/https://www.censusindia.co.in/towns/kapadvanj-population-kheda-gujarat-802571| url-status=dead }}</ref> | population_density = | area_magnitude= sq. km | area_total = | area_telephone = ૦૨૬૯૧ | postal_code = ૩૮૭૬૨૦ | vehicle_code_range = જીજે-૭ | sex_ratio = | unlocode = | website = | footnotes = | સ્થિતિ = ચકાસો }} '''કપડવંજ''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[ખેડા જિલ્લો|ખેડા જિલ્લા]]માં આવેલું શહેર છે, જે [[કપડવંજ તાલુકો|કપડવંજ તાલુકા]]નું મુખ્ય મથક પણ છે. ==ઇતિહાસ== [[File:Kapadvanj bus station.jpg|thumb|કપડવંજ ખાતેનું જી.એસ.આર.ટી.સી બસ સ્ટેશન]] [[File:Patel ni vadi, in kapadvanj.jpg|thumb|right|160px|પટેલની વાડી, કપડવંજના એક ઘરની બહારની કોતરણી]] કપડવંજ અથવા કપડવણજ શહેરનું પ્રાચિન નામ ''કર્પટવણીજ્ય'' માનવામાં આવે છે. આ નામ અપભ્રંશ પામી "કપડવણજ" થયું અને ત્યારબાદ "કપડવંજ" થયુ. મળી આવેલા તામ્રપત્રો પરથી જાણવા મળે છે કે પ્રાચિન કાળમાં આ નગર કર્પટવાણિજયના નામે પ્રચલિત હતું. આ ઉપરાંત પ્રાચીન અનુમૈત્રિક યુગના નકશાઓ અને જૂના લશ્કરના માર્ગો જોતાં પણ કર્પટવાણિજય શબ્દ મળી આવે છે.<ref name="તાપં">{{cite web |url=http://nadiyaddp.gujarat.gov.in/nadiyad/taluka/kapadvanj/ |title=કપડવંજ તાલુકા વિષે |publisher=નડિયાદ જિલ્લા વિકાસ અધિકારી વેબસાઇટ |date= |access-date=૧૮ જાન્યુઆરી ૨૦૧૧ }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> કપડવંજ શહેરની ફરતે પહેલા કોટ બાંધવામાં આવ્યો હતો. તેના પૂર્વિય વિસ્તારને આજે પણ 'નદી દરવાજા' અને પશ્ચિમી વિસ્તારને 'અંતિસર દરવાજા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જ્યાં વિશાળ દરવાજા બાંધવામાં આવ્યા હતા. કપડવંજ કાપડ અને કાચ ઉદ્યોગ માટે પ્રખ્યાત હતું. આજે પણ કપડવંજમાં બનેલી કાચની વસ્તુઓ [[વડોદરા]] સયાજીરાવ મ્યુઝીયમમાં સાચવી રાખવામાં આવેલ છે. કપડવંજ પર [[સિદ્ધરાજ જયસિંહ]], ગાયકવાડથી માંડી અંગ્રેજો સુધી ઘણા શાસકોએ રાજ કર્યું છે. સિધ્ધરાજ જયસિંહે બાંધેલા ભવ્ય તોરણ તેમજ બે વાવ અહીં આવેલી છે, જેને કુંડવાવ અને [[બત્રીસ કોઠાની વાવ]]<nowiki/>ના નામથી ઓળખાય છે. == ભૂગોળ == કપડવંજ {{coor d|23.02|N|73.07|E|}}<ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/9/Kapadvanj.html |title=ફોલીંગ રેઇન જેનોમીક્સ, Inc - કપડવંજ |access-date=2008-06-11 |archive-date=2007-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070311044017/http://www.fallingrain.com/world/IN/9/Kapadvanj.html |url-status=dead }}</ref> પર વસેલું છે. સમુદ્રની સપાટીથી આ શહેરની સરેરાશ ઊંચાઇ ૬૯ મીટર (૨૨૬ ફીટ) છે. આ શહેર [[રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ નં. ૫૯]] ઉપર વસેલું છે. == જાણીતા વ્યક્તિઓ == <!-- સંદર્ભ કે વિકિપીડિયાના લેખ વગર નામ ઉમેરવા નહી --> * [[રાજેન્દ્ર શાહ]] - પ્રસિધ્ધ ગુજરાતી લેખક * હરિશચંદ્ર જાલીવાલા - ઐતિહાસિક વ્યાપારી * જાબીરભાઈ મેહતા - ફિલાનથ્રોપીસ્ટ * ઈસ્હાકભાઈ બંદૂકવાલા - મુંબઈના મેયર ==શિક્ષણ સંસ્થાઓ== * પારેખ બ્રધર્સ સાયન્સ કૉલેજ (સ્થાપના ૧૯૬૧) * આર્ટ્સ એન્ડ કોમર્સ કોલેજ * જડાવબા શિશું કેન્દ્ર * માણેકલાલ દેસાઈ કિશોર મંદિર * ચંપકલાલ નવચેતન વિદ્યાલય * શારદા મંદિર * કુમાર શાળા * કન્યા શાળા * એમ. પી. હાઇસ્કૂલ * પી.ટી.સિ કોલેજ * બી. એડ કોલેજ * એમ. પી. પટેલ કોલેજ ઓફ ફાર્મસી (બી.ફાર્મ) * કે. પી. પટેલ સ્કૂલ ઓફ મેનેજમેન્ટ (એમ.બી.એ.) એન્ડ કોમ્પ્યુટર સ્ટડીઝ (એમ.સી.એ.) * માતૃશ્રી મૉઘીબા બાલમંદિર * જીવનશિલ્પ વિદ્યાલય * આદર્શ માધ્યમિક શાળા == પ્રવાસન == * [[સિદ્ધરાજ જયસિંહ]]ના તોરણ * [[કુંડ વાવ|કુંડ વાવ અને કુંડવાવનું ટાવર]] * વ્હોરાવાડનું ટાવર * [[બત્રીસ કોઠાની વાવ]] * મહાત્મા ગાંધી ઉદ્યાન * નાના રત્નાકરમાતા મંદિર * સિંધવાઇ માતા મંદિર * પાર્શ્વનાથ દેરાસર * કાચના દેરાસર * પુનિત આશ્રમ * કાચની ભટી * જુમ્મા મસ્જીદ * શ્રી નારાયણદેવ મંદિર (કુંડવાવમાંથી સ્વયંભૂ શ્રી હરિની ચતુર્ભુજ મૂર્તિ) == સંદર્ભ == {{Reflist}} [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો]] [[શ્રેણી:કપડવંજ તાલુકો]] [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો]] eym9oyznmyydpxczbcyt1h4owd7zbyc 0 5703 902797 897462 2026-07-25T04:25:07Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902797 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = આણંદ |native_name = |native_name_lang = <!-- ISO 639-1 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> |settlement_type = શહેર |image_skyline = |imagesize = |image_alt = |image_caption = |image_flag = |flag_alt = |image_seal = |seal_alt = |image_shield = |shield_alt = |etymology = |nickname = |motto = |image_map = |map_alt = |map_caption = |pushpin_map = India Gujarat#India3 |pushpin_map_alt = |pushpin_map_caption = |pushpin_label_position = |coordinates = {{coord|22.556000|72.951000|type:city|display=inline}} |coor_pinpoint = |coordinates_footnotes = |subdivision_type = દેશ |subdivision_name = ભારત |subdivision_type1 = રાજ્ય |subdivision_name1 = [[ગુજરાત]] |subdivision_type2 = જિલ્લો |subdivision_name2 = [[આણંદ જિલ્લો|આણંદ]] |subdivision_type3 = તાલુકો |subdivision_name3 = [[આણંદ તાલુકો|આણંદ]] |established_title = |established_date = |founder = |seat_type = |seat = |government_footnotes = |government_type = |governing_body = |leader_party = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |unit_pref = Metric |area_footnotes = |area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_note = |area_water_percent = |area_rank = |area_blank1_title = |area_blank2_title = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_urban_km2 = |area_rural_km2 = |area_metro_km2 = |area_blank1_km2 = |area_blank2_km2 = |length_km = |width_km = |dimensions_footnotes = |elevation_footnotes = |elevation_m = |population_as_of = ૨૦૦૧ |population_total = 130462 |population_density_km2 = auto |population_footnotes = |population_blank1_title = લિંગ પ્રમાણ |population_blank1 = |population_blank2_title = સાક્ષરતા |population_blank2 = ૮૪.૩૭ |population_demonym = |timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]] |utc_offset1 = +૫:૩૦ |postal_code_type = પિનકોડ |postal_code = ૩૮૮૦૦૧ |area_code_type = ટેલિફોન કોડ |area_code = 02692 |area_codes = <!-- for multiple area codes --> |iso_code = |website = <!-- {{URL|example.com}} --> |module = |footnotes = }} '''આણંદ''' ({{ઉચ્ચારણ|Anand town.ogg|help=no}}) શહેર [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્ય]]ના [[આણંદ જિલ્લો|આણંદ જિલ્લા]]નું તેમ જ [[આણંદ તાલુકો|આણંદ તાલુકા]]નું મુખ્ય મથક છે. આણંદને દૂધ અને તેના ઉત્પાદનનું મુખ્ય મથક પણ કહેવામાં આવે છે. == ભૂગોળ == આણંદ {{coord|22.57|N|72.93|E|}}.<ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/9/Anand.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Anand |access-date=2008-06-12 |archive-date=2008-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080418043150/http://www.fallingrain.com/world/IN/9/Anand.html |url-status=dead }}</ref> પર આવેલું છે. સમુદ્રની સપાટીથી આણંદની સરેરાશ ઉચાંઇ ૩૯ મીટર (૧૨૭ ફુટ) છે. આણંદ શહેર એ [[અમદાવાદ]] અને [[વડોદરા]]ને જોડતી રેલ્વે લાઇન પર આવે છે. == વસ્તી == ઇ.સ. ૨૦૦૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ આણંદ શહેરની વસ્તી ૧,૩૦,૪૬૨ હતી જેમાં પુરુષોની સંખ્યા ૫૨% અને સ્ત્રીઓની સંખ્યા ૪૮% હતા. == સંસ્થાઓ == આણંદ ખાતે [[ઈન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ રુરલ મેનેજમેન્ટ ,આણંદ (ઈરમા)|ઈન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ રુરલ મેનેજમેન્ટ (ઈરમા)]] આવેલી છે. [[અમૂલ|અમૂલ ડેરી]] અને રાષ્ટ્રીય ડેરી વિકાસ નિગમ (NDDB) અહીં આવેલા છે. અહીં આણંદ કૃષિ યુનિવર્સિટી પણ આવેલી છે. ગુજરાત કોઓપરેટિવ મિલ્ક માર્કેટિંગ ફેડરેશન લિ.નું વડું મથક<ref>[https://anand.nic.in/history/ આણંદ ઇતિહાસ]</ref> પણ આણંદમાં આવેલું છે. == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == {{Commons category|Anand|આણંદ}} {{Wikivoyage|Anand|આણંદ}} [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો]] [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો]] [[શ્રેણી:આણંદ તાલુકો]] 0sr1xnqkk9qqhl238oypvp2m0olp3f2 0 7308 902817 789370 2026-07-25T07:39:22Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902817 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ઉના |native_name = |native_name_lang = <!-- ISO 639-1 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> |settlement_type = નગર |image_skyline = |imagesize = |image_alt = |image_caption = |image_flag = |flag_alt = |image_seal = |seal_alt = |image_shield = |shield_alt = |etymology = |nickname = |motto = |image_map = |map_alt = |map_caption = |pushpin_map = India Gujarat#India3 |pushpin_map_alt = |pushpin_map_caption = |pushpin_label_position = |coordinates = {{coord|20.820064|71.035924|type:city|display=inline}} |coor_pinpoint = |coordinates_footnotes = |subdivision_type = દેશ |subdivision_name = ભારત |subdivision_type1 = રાજ્ય |subdivision_name1 = [[ગુજરાત]] |subdivision_type2 = [[ગુજરાતના જિલ્લાઓ|જિલ્લો]] |subdivision_name2 = [[ગીર સોમનાથ જિલ્લો|ગીર સોમનાથ]] |subdivision_type3 = તાલુકો |subdivision_name3 = [[ઉના તાલુકો|ઉના]] |established_title = |established_date = |founder = |seat_type = |seat = |government_footnotes = |government_type = |governing_body = |leader_party = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |unit_pref = Metric |area_footnotes = |area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_note = |area_water_percent = |area_rank = |area_blank1_title = |area_blank2_title = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_urban_km2 = |area_rural_km2 = |area_metro_km2 = |area_blank1_km2 = |area_blank2_km2 = |length_km = |width_km = |dimensions_footnotes = |elevation_footnotes = |elevation_m = 14 |population_as_of = ૨૦૧૧ |population_total = 58528 |population_density_km2 = auto |population_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=545787|title=Census of India: Search Details|access-date=૧૯ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૬}}</ref> |population_blank1_title = લિંગ પ્રમાણ |population_blank1 = ૯૭૭ |population_blank2_title = સાક્ષરતા |population_blank2 = |population_demonym = |timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]] |utc_offset1 = +૫:૩૦ |postal_code_type = પિનકોડ |postal_code = ૩૬૨૫૬૦ |area_code_type = ટેલિફોન કોડ |area_code = |area_codes = <!-- for multiple area codes --> |iso_code = |website = <!-- {{URL|example.com}} --> |module = |footnotes = }} '''ઉના''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[ગીર સોમનાથ જિલ્લો|ગીર સોમનાથ જિલ્લા]]ના મહત્વના [[ઉના તાલુકો|ઉના તાલુકા]]માં આવેલું નગર છે, જે આ તાલુકાનું મુખ્ય મથક પણ છે. == ભૂગોળ == ઉના મચ્છુન્દ્રી નદી {{coor d|20.81|N|71.04|E|}}<ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/9/Una.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Una |access-date=2008-12-11 |archive-date=2008-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080323055143/http://www.fallingrain.com/world/IN/9/Una.html |url-status=dead }}</ref> પર આવેલું નગર છે. સમુદ્ર સપાટીથી તેની સરેરાશ ઉંચાઈ ૧૪ મીટર (૪૫ ફૂટ) છે. તેની પશ્ચિમે [[કોડીનાર]] અને પૂર્વે [[રાજુલા]] આવેલાં છે. કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશ [[દીવ]] તેની દક્ષિણે આવેલો છે. તે દીવથી ૧૪ કી.મી. દૂર આવેલું છે. ==વસ્તી== {| class="wikitable" |- !શહેરની કુલ વસ્તી <small>(૨૦૧૧)</small> ! પુરુષો ! સ્ત્રીઓ ! બાળકો |- |૫૮,૫૨૮ |૩૦,૧૨૯ |૨૮,૩૯૯ |૬,૯૭૧ |} == વાહનવ્યવહાર == ગુજરાતનાં અન્ય મુખ્ય શહેર જેવાકે [[વડોદરા]], [[અમદાવાદ]], [[રાજકોટ]], [[જૂનાગઢ]], [[જામનગર]], [[ભાવનગર]] અને [[સુરત]] સાથે ઉના સરકારી અને ખાનગી ક્ષેત્રની બસ સેવા દ્વારા સારી રીતે જોડાયેલું છે. ઉના રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ ૮ઈ પર આવેલું છે. આ માર્ગ ભાવનગરને સોમનાથ સાથે જોડે છે. == સંદર્ભ == {{Reflist}} ==બાહ્ય કડીઓ== * [https://girsomnathdp.gujarat.gov.in/gu/taluka/Una/home ઉના તાલુકા પંચાયતન] * [http://www.apmcuna.com/gamoni_yadi1.php ઉના તાલુકાનાં તમામ ગામોની યાદી, ગુજરાતીમાં, ખેતીવાડી ઉત્ન્નપ બજાર સમિતિ વેબ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120721163350/http://www.apmcuna.com/gamoni_yadi1.php |date=2012-07-21 }} [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો]] [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો]] [[શ્રેણી:ઉના તાલુકો]] bu0l1zmnspmupuqeziiuwyse6cm0q9m 0 10876 902812 828540 2026-07-25T05:55:31Z Snehrashmi 41463 /* જાણીતા વ્યક્તિઓ */ [[રઘુભાઈ મોરારજી નાયક]] 902812 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = ચલથાણ | state_name = ગુજરાત | district = સુરત | taluk_names = [[પલસાણા તાલુકો|પલસાણા]] | latd = 21.08538 | longd = 72.978535 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો | blank_value_3 = [[ડાંગર]], [[શેરડી]], [[કેળાં]], [[સૂરણ]], <br /> [[પપૈયાં]], [[કેરી]] તેમજ [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''ચલથાણ''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્ય]]ના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[સુરત જિલ્લો|સુરત જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[પલસાણા તાલુકો|પલસાણા તાલુકા]]માં આવેલું ગામ છે. આ ગામના વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] અને [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં [[ડાંગર]], [[શેરડી]], [[કેળાં]], [[સૂરણ]], [[પપૈયાં]], [[કેરી]] તેમ જ [[શાકભાજી]] જેવાં ખેત-ઉત્પાદનોના પાક લેવામાં આવે છે. ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[માધ્યમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરીની સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામ ખાતે સહકારી ધોરણે ચાલતું ખાંડનું કારખાનું આવેલું છે. == સ્થાન == આ ગામ રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ નં.૮ પર [[કડોદરા]] ચાર રસ્તાથી [[નવસારી]] તરફ જતાં બે કિલોમીટર જેટલા અંતરે આવેલું છે. == જાણીતા વ્યક્તિઓ == * [[રઘુભાઈ મોરારજી નાયક]] – ભારતીય કેળવણીકાર, સમાજસેવક અને સરદાર પટેલ વિદ્યાલયના સ્થાપક આચાર્ય {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:સુરત જિલ્લો]] [[શ્રેણી:પલસાણા તાલુકો]] l2ll3rxiwvw6w6a99t4d2qxib1m78xo 0 15347 902826 901135 2026-07-25T10:30:25Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902826 wikitext text/x-wiki {{માહિતીચોકઠું દેશ |native_name = ઓમાનની સલ્તનત |conventional_long_name = <big> سلطنة عُمان </big> |common_name = ઓમાન |image_flag = Flag of Oman.svg |image_coat = National_emblem_of_Oman.svg |symbol_type = રાષ્ટ્ર પ્રતીક |image_map = Oman in its region.svg |national_motto = કોઈ નહીં |national_anthem = ''[[Nashid as-Salaam as-Sultani]]'' |official_languages = [[અરબી]] |demonym = ઓમાની |capital = [[મસ્કત]] |latd=૨૩ |latm=૩૬ |latNS=N |longd=૫૮ |longm=૩૩ |longEW=E |largest_city = [[મસ્કત]] |government_type = [[પૂર્ણ રાજશાહી]] |leader_title1 = સુલ્તાન |leader_name1 = કાબૂસ બિન અલ સૈદ |leader_title2 = ચાંસેલર |leader_name2 = ફહદ ઇબ્ન મહમૂદ અલ સૈદ |sovereignty_type = [[સ્વતન્ત્રતા]] |established_event1 = પોર્ટુગીઝ સામ્રાજ્ય થી સ્વતંત્રતા |established_date1 = ૧૬૫૧ |area_rank = ૭૦ મો |area_magnitude = ૧ E૧૧ |area = ૩૦૯,૫૦૦ |areami² = ૧૧૯,૪૯૮ <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> |percent_water = નગણ્ય |population_estimate = ૨,૫૭૭,૦૦૦ |population_estimate_year = મધ્ય ૨૦૦૬ |population_estimate_rank = ૧૩૯ મો |population_census = ૨,૩૪૧,૦૦૦ |population_census_year = ૨૦૦૩ |population_density = ૮.૩ |population_densitymi² = ૨૧.૫ <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> |population_density_rank = ૧૮૨ મો |GDP_PPP_year = ૨૦૦૭ |GDP_PPP = $૬૧.૬૫૮ બિલિયન |GDP_PPP_rank = - |GDP_PPP_per_capita = $૨૩,૯૮૭ |GDP_PPP_per_capita_rank = - |HDI_year = ૨૦૦૭ |HDI = {{increase}} ૦.૮૧૪ |HDI_rank = ૫૮ મો |HDI_category = <font color="#૦૦૯૯૦૦">ઉચ્ચ</font> |currency = [[ઓમાની રિયાલ|રિયાલ]] |currency_code = OMR |country_code = OMN |time_zone = |utc_offset = +૪ |time_zone_DST = |utc_offset_DST = +૪ |cctld = [[.om]] |calling_code = ૯૬૮ |footnote = Population estimate includes ૬૯૩,૦૦૦ non-nationals. }} '''ઓમાન''' અરબી પ્રાયદ્વીપ ના અગ્નિ ભાગમાં સ્થિત એક દેશ છે. આ [[સાઉદી અરેબિયા]] ની પૂર્વ અને દક્ષિણ દિશામાં [[અરબી સમુદ્ર]] ની સીમા થી લાગેલો છે. [[સંયુક્ત અરબ અમીરાત]] આની વાયવ્યમાં સ્થિત છે. ઓમાન ની કુલ જનસંખ્યા ૨૫ લાખ ની આસપાસ છે અને અહીં બાહરથી આવીને રહવા વાળા (આપ્રવાસિઓ) ની સંખ્યા ઘણી છે. લગભગ પૂરી જનસંખ્યા મુસ્લિમ છે જેમાં ઇબાદિયોં ની સંખ્યા સૌથી અધિક છે. == ઇતિહાસ == ઈસાપૂર્વ છઠી સદી થી લઈ સાતમી સદી ના મધ્ય સુધી અહીં ઈરાન ([[ફ઼ારસ]])ના ત્રણ વંશોં નું શાસન રહ્યું - [[હખ઼ામની]], [[પાર્થિયન]] અને [[સાસાની]]. સાતમી સદીમાં [[મુહમ્મદ]] સાહેબ ના જીવનકાળમાં જ ઓમાનમાં [[ઇસ્લામ]]નું આગમન થઈ ગયું હતું . સન્ ૧૫૦૮-૧૬૪૮ સુધી અહીં પોર્ટુગીઝ ઉપનિવેશ હતું જે [[વાસ્કોડિગામા]] દ્વારા [[ભારત]] ની શોધ કરાયા બાદ સમુદ્રી રસ્તા પર નિયંત્રણ માટે બનાવેલ હતું . [[પોર્ટુગલ]] પર [[સ્પેન]]નો અધિકાર બાદ પોર્ટુગલ (વલંદા)ઓને પાછું જાવું પડ્યું . આ બાદ ઓમાનિઓએ પૂર્વી અફ્રીકી તટીય પ્રદેશોંથી પણ પોર્ટુગલ (વલંદા)ને મારી ભગાવ્યાં. == વિભાગ == [[ચિત્ર:Oman admin divisions.png‎|thumb|right|400px|ઓમાન કે પ્રશાસકીય વિભાગ]] ઓમાનમાં ૫ પ્રદેશ (મિંતક઼ા) અને ૪ શાસકીય પ્રખંડ છે - {| class="wikitable sortable" |- |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" ! ''[[વિલાયત]]'' |- | colspan=૬ align=center bgcolor="#EFEFEF" | '''પ્રદેશ''' (''[[મિન્તક઼ા]]'') |- | ૧ || [[અદ દાખ઼િલિયા]]|| منطقة الداخلية || [[નિજ઼વા]] || align="right" | ૩૧ ૯૦૦ || align="right" | ૨૬૭ ૧૪૦ || align="right" | ૮ |- | ૩ || [[અલ બતિના]]|| منطقة الباطنة || [[સુહર]] || align="right" | ૧૨ ૫૦૦|| align="right" | ૬૫૩ ૫૦૫ || align="right" | ૧૩ |- | ૫ || [[અલ વુસ્તા]]|| المنطقة الوسطى || [[છેમા]] || align="right" | ૭૯ ૭૦૦|| align="right" | ૨૨ ૯૮૩ || align="right" | ૪ |- | ૬ || [[અશ શર્કિયા]]|| المنطقة الشرقية || [[સુર]] || align="right" | ૩૬ ૮૦૦|| align="right" | ૩૧૩ ૭૬૧ || align="right" | ૧૧ |- | ૨ || [[અદ ધરિયા]]|| منطقة الظاهرة|| [[Ibri]] || align="right" | ૩૭ ૦૦૦^૧)|| align="right" | ૧૩૦ ૧૭૭ || align="right" | ૩ |- | colspan=૬ align=center bgcolor="#EFEFEF" | '''[[પ્રખંડ]]''' (''[[મુહાફ઼જ઼દા]]'') |- | ૯ || [[મસ્કટ પ્રખંડ|મસ્કટ]]|| محافظة مسقط || [[સીબ]] || align="right" | ૩ ૫૦૦|| align="right" | ૬૩૨ ૦૭૩ || align="right" | ૬ |- | ૮ || [[મુસનનદામ]]|| محافظة مسندم || [[ખ઼સાબ]] || align="right" | ૧ ૮૦૦|| align="right" | ૨૮ ૩૭૮ || align="right" | ૫ |- | ૭ || [[ધોપર]]|| محافظة ظفار || [[સલાલાહ]] || align="right" | ૯૯ ૩૦૦|| align="right" | ૨૧૫ ૯૬૦ || align="right" | ૯ |- | ૪ || [[અલ બુરાયમી]]|| محافظة البريمي || [[અલ બુરાયમી]] || align="right" | ૭ ૦૦૦^૧)|| align="right" | ૭૬ ૮૩૮ || align="right" | ૩ |- style="background: #CCC;" | Total || [[ઓમાન]]|| سلطنة عمان || [[મસ્ક઼ટ]] || align="right" | ૩૦૯ ૫૦૦ || align="right" | ૨ ૩૪૦ ૮૧૫ || align="right" | ૬૨ |- | colspan=૯ bgcolor="#ffffff" | ^૧)[[Al Buraymi]] was created from parts of [[Ad Dhahirah]] on ૧૫ October ૨૦૦૬ by Royal Decree ૧૦૮ |} == બાહરી કડીઓ == * [http://www.mofa.gov.om Omani Ministry of Foreign Affairs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060207021009/http://www.mofa.gov.om/ |date=2006-02-07 }} * [http://www.omanet.om/ Omani Ministry of Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071010124752/http://www.omanet.om/ |date=2007-10-10 }} * [http://www.mohe.gov.om/ Omani Ministry of Higher Education] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061224215139/http://www.mohe.gov.om/ |date=2006-12-24 }} * [http://www.moe.gov.om/ Omani Ministry of Education] * [http://www.manpower.gov.om/ Omani Ministry of Manpower] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061225035250/http://www.manpower.gov.om/ |date=2006-12-25 }} ; General information * [http://www.al-bab.com/arab/countries/oman.htm al-Bab - ''Oman''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206054613/http://www.al-bab.com/arab/countries/oman.htm |date=2006-12-06 }} * [http://www.apexstuff.com/ ApexStuff.com - An informative site on Oman and Tourism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070104125404/http://www.apexstuff.com/ |date=2007-01-04 }} * [http://www.britannica.com/nations/Oman Encyclopaedia Britannica, ''Oman'' - Country Page] * [http://news.bbc.co.uk/૨/hi/world/middle_east/country_profiles/૭૯૧૮૯૨.stm BBC News Country Profile - ''Oman'']{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html CIA World Factbook - ''Oman''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224211136/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html |date=2018-12-24 }} * [http://www.apexstuff.com/common/omanessentials.asp Oman Essentials - A quick look at the Sultanate of Oman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070104125419/http://www.apexstuff.com/common/omanessentials.asp |date=2007-01-04 }} * [http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=oman&search_crit=subject&search=Search&date૧=Anytime&date૨=Anytime&type=form Congressional Research Service (CRS) Reports regarding Oman]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.lonelyplanet.com/destinations/middle_east/oman/history.htm Lonely Planet - ''Oman''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050706040146/http://www.lonelyplanet.com/destinations/middle_east/oman/history.htm |date=2005-07-06 }} * [http://www.nizwa.net/ Nizwa.NET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061129233154/http://www.nizwa.net/ |date=2006-11-29 }} * [http://dmoz.org/Regional/Middle_East/Oman Open Directory Project - ''Oman''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615015105/http://dmoz.org/Regional/Middle_East/Oman/ |date=2006-06-15 }} directory category * [http://www.state.gov/p/nea/ci/c૨૪૧૭.htm US State Department - ''Oman''] includes Background Notes, Country Study and major reports * [http://dir.yahoo.com/Regional/Countries/Oman Yahoo! - ''Oman''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081007084412/http://dir.yahoo.com/regional/countries/Oman/ |date=2008-10-07 }} directory category * [http://www.worldarab.net World Arab, Arts, Architecture and Design] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920114254/http://www.worldarab.net/ |date=2019-09-20 }} Design Compeition, Events, Arts and Forum ; Other * [http://www.omania.net/ OmaniaNet, a very popular forum in Oman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061221084457/http://omania.net/ |date=2006-12-21 }} this website was closed by the Omani authorities in November ૨૦૦૬ pending investigations * [http://translate.google.com/translate?u=http%૩A%૨F%૨Fwww.omania.net%૨Favb&langpair=ar%૭Cen&hl=en&ie=UTF-૮&oe=UTF-૮&prev=%૨Flanguage_tools/ and in English] * [http://www.edwebproject.org/oman-dubai/ Andy Carvin's Oman Photo Gallery] * [http://www.mepra.org/ Middle East Public Relations Association (MEPRA)] * [http://www.pdo.co.om/ Petroleum Development Oman] * [http://www.newsbriefsoman.info/ newsBriefsOman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061204162003/http://www.newsbriefsoman.info/ |date=2006-12-04 }} * [http://www.nordog.net/photos/gallery/૭/oman.aspx Oman Photo Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310184435/http://nordog.net/photos/gallery/%e0%ab%ad/oman.aspx |date=2016-03-10 }} * [http://www.expertsexchange.com] {{એશિયા}} [[શ્રેણી:દેશ]] [[શ્રેણી:એશિયા]] [[શ્રેણી:એશિયાના દેશો]] [[શ્રેણી:મધ્યપૂર્વના દેશો]] 6nxx00fd1fz5z9q3j63q3j73phyiq9m 0 17305 902818 881258 2026-07-25T07:53:52Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902818 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ઉમરેઠ | settlement_type = નગર | image_skyline = | image_caption = | subdivision_type = દેશ | subdivision_name = ભારત | subdivision_type1 = [[ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો|રાજ્ય]] | subdivision_name1 = [[ગુજરાત]] | subdivision_type2 = [[ગુજરાતના જિલ્લાઓ|જિલ્લો]] | subdivision_name2 = [[આણંદ જિલ્લો|આણંદ]] | subdivision_type3 = તાલુકો | subdivision_name3 = [[ઉમરેઠ તાલુકો|ઉમરેઠ]] | coordinates = {{coords|22.699554|73.113613 | locator_position = right|type:city|display=inline}} | pushpin_map = India Gujarat#India3 | seat_type = મુખ્ય મથક | seat = | area_total_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | population_as_of = ૨૦૧૧ | population_total = ૩૩૭૬૨ |population_footnotes = <ref>{{Cite web| url = https://www.censusindia.co.in/towns/umreth-population-anand-gujarat-802559| title=Umreth Population, Caste Data Anand Gujarat - Census India| website = www.censusindia.co.in| language=en-US| access-date = 2018-12-24| archive-date=2020-07-19| archive-url = https://web.archive.org/web/20200719043654/https://www.censusindia.co.in/towns/umreth-population-anand-gujarat-802559| url-status = dead}}</ref> | population_density_km2 = | elevation_m = 47 | postal_code = | area_code = }} '''ઉમરેઠ''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના [[આણંદ જિલ્લો|આણંદ જિલ્લા]]ના [[ઉમરેઠ તાલુકો|ઉમરેઠ તાલુકા]]માં આવેલું નગર છે, જે આ તાલુકાનું મુખ્ય મથક પણ છે. આ ગામ ગુજરાત રાજ્યના [[ચરોતર]] પ્રદેશના મધ્યભાગમાં આવેલું છે. == ભૂગોળ == ઉમરેઠ {{Coord|22.7|N|73.12|E|}} પર સ્થિત છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/9/Umreth.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Umreth |access-date=2016-08-23 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303191606/http://www.fallingrain.com/world/IN/9/Umreth.html |url-status=dead }}</ref> તેની સરેરાશ ઉંચાઇ {{convert|47|m|ft}} છે. ગામની ચારેય દિશાઓનાં ચાર ખૂણાઓમાં ચાર સરોવરો આવેલા છે: * વરસતું સરોવર (પડતા વરસાદનું સરોવર) * પીપળીયા સરોવર (ગોમતીનાથ સરોવર) * રામ સરોવર * કલાવતી સરોવર == નગર == [[ચિત્ર:Umreth Bus Station Gujarat.jpg|thumb|ઉમરેઠ બસ સ્ટેશન]] નગરની ફરતે કોટ (કિલ્લો), ચારેય દિશામાં દરવાજા, પ્રત્યેક દિશામાં સરોવરો અને વનરાજીથી આવેલી છે. ઉમરેઠની વિવિધ પોળ અને ફળીયાઓમાં રાજા રજવાડાના સમયના કોતરણી કરેલ મકાનો આજે પણ જોવા મળે છે. == ઉદ્યોગો == હાલમાં સાડીઓની દુકાનોથી પ્રચલિત થયેલ ઉમરેઠને હવે ''સિલ્ક સિટી'' તરીકે પણ ઓળખવામા આવે છે.{{સંદર્ભ}} મમરા-પૌંઆની ફેક્ટરીની સંખ્યા પણ ઉમરેઠમાં મોટા પ્રમાણમા આવેલ છે. == જોવાલાયક સ્થળો == ગામમાં શ્રી મૂળેશ્વર મહાદેવ, શ્રી જાગનાથ મહાદેવ, શ્રી બદ્રિનાથ મહાદેવ વગેરે પ્રાચીન શિવમંદિરો છે તથા વિષ્ણુ, ગણપતિ વગેરે વેદમાન્ય પંચદેવોના મંદિરો પણ છે. આ ઉપરાંત ઉમરેઠમાં સંતરામ મંદિર, શ્રી ગિરિરાજધામ પણ અનેરું ધાર્મિક મહત્વ ધરાવે છે. અહીં [[ભદ્રકાળી વાવ]] આવેલી છે.<ref>{{Cite web|last=જેટલી|first=કૃષ્ણવદન|title=ઉમરેઠ – Gujarati Vishwakosh – ગુજરાતી વિશ્વકોશ|url=https://gujarativishwakosh.org/%E0%AA%89%E0%AA%AE%E0%AA%B0%E0%AB%87%E0%AA%A0/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240910130432/https://gujarativishwakosh.org/ઉમરેઠ/|archive-date=2024-09-10|access-date=2024-11-14|language=gu}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો]] [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો]] [[શ્રેણી:ઉમરેઠ તાલુકો]] [[શ્રેણી:ચરોતર]] gct7616rz6tqepek16jjqakv7b6vw57 0 19517 902786 897817 2026-07-24T19:32:06Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902786 wikitext text/x-wiki {{સુધારો}} {{Infobox film | name = Slumdog Millionaire | image = Slumdog millionaire ver2.jpg | caption = UK theatrical release poster | director = [[Danny Boyle]] | producer = | writer = [[Simon Beaufoy]] | starring = [[Dev Patel]]<br />[[Freida Pinto]]<br />[[Madhur Mittal]]<br />[[Anil Kapoor]]<br />[[Ayush Mahesh Khedekar]]<br />[[Tanay Chheda]]<br />[[Rubina Ali]]<br />[[Tanvi Ganesh Lonkar]]<br />[[Azharuddin Mohammed Ismail]]<br />Ashutosh Lobo Gajiwala | music = [[A. R. Rahman]] | cinematography = [[Anthony Dod Mantle]] | editing = [[Chris Dickens]] | studio = [[Pathé|Pathé Pictures International]]<br />[[Celador|Celador Films]]<br />[[Film4 Productions|Film4]] | distributor = [[Fox Searchlight Pictures]]<br />[[Warner Bros.]] | released = 12 November 2008 <small>(US, limited)</small><br />18 December 2008 <small>(Australia)</small><br />9 January 2009 <small>(UK)</small><br />23 January 2009 <small>(US, wide)</small><br />23 January 2009 <small>(India)</small> | runtime = 121 min. | country = {{FilmUK}} | language = English<br />[[Hindi]] | budget = $15.1 million<ref name="mojototal"/> | gross = $377,417,293<ref name="mojototal"/>}} '''''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' ''' એ {{fy|2008}} [[ડેની બોયેલ]] દ્વારા દિગ્દર્શીત, [[સિમોન બ્યુફોય]] દ્વારા લિખીત અને ભારતમાં [[લવલીન ટંડન]] દ્વારા સહદિગ્દર્શીત એક [[બ્રિટીશ ફિલ્મ]] છે.<ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/content/interview/danny_boyle |title=Danny Boyle interview |author=Tasha Robinson |date=26 November 2008 |publisher=[[The A.V. Club]] |access-date=24 May 2009 |archive-date=2 ડિસેમ્બર 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081202232428/http://www.avclub.com/content/interview/danny_boyle |url-status=dead }}</ref> તે [[ભારતીય લેખક]] અને રાજદૂત [[વિકાસ સ્વરૂપ]]ની નવલકથા ''[[ક્યૂ એન્ડ એ]]'' પર આધારિત છે. ભારતમાં નિર્માણ પામેલી આ ફિલ્મમાં [[મુંબઇ]]ની [[ઝૂંપડપટ્ટી]]ઓના એક યુવાનની વાર્તા છે જે ''[[હૂ વોન્ટ્સ ટુ બી એ મિલિયોનેર]]'' ની ભારતીય આવૃત્તિમાં ભાગ લે છે ([[હિન્દી]] સંસ્કરણમાં ''[[કૌન બનેગા કરોડપતિ]]'' ) અને લોકોની અપેક્ષામાં વધારો કરે છે, એ પ્રમાણે ગેમ શોના પ્રસ્તુતકર્તા અને કાયદાનું પાલન કરાવતા અધિકારીઓમાં શંકાને ઉત્તેજન આપે છે. [[ટેલ્લુરાઇડ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ]] ખાતે વર્લ્ડ પ્રિમીયર તથા ત્યારબાદ [[ટોરેન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ]] અને [[લંડન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ]]<ref>{{cite web |title=Slumdog Millionaire <nowiki>|</nowiki> The Times BFI 52nd London Film Festival |publisher=[[British Film Institute|BFI]] |url=http://www.bfi.org.uk/lff/slumdog_millionaire |access-date=9 March 2009 |archive-date=23 ફેબ્રુઆરી 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090223230153/http://www.bfi.org.uk/lff/slumdog_millionaire |url-status=dead }}</ref> ખાતેના સ્ક્રિનીંગ બાદ ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' પ્રારંભમાં ઉત્તર અમેરિકામાં 12મી નવેમ્બર, 2008ના રોજ મર્યાદિત ધોરણે રજૂ થઇ હતી. ત્યારબાદ તે 9મી જાન્યુઆરી, 2009ના રોજ યુનાઇટેડ કિંગ્ડમમાં અને 23મી જાન્યુઆરી, 2009ના રોજ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સમગ્ર દેશમાં પ્રભાવી રીતે રજૂ થઇ હતી.<ref name="release">[http://www.imdb.com/title/tt1010048/releaseinfo રજૂઆતની તારીખો], [[ઇન્ટરનેટ મુવિ ડેટાબેઝ]]</ref> મુંબઇમાં 22મી જાન્યુઆરી, 2009ના રોજ તેનું પ્રિમીયર યોજાયું હતું.<ref>{{cite news |url=http://ca.reuters.com/article/entertainmentNews/idCATRE50L4WW20090122?sp=true |title="Slumdog" premieres in India amid Oscar fanfare |author=Shilpa Jamkhandikar |date=22 January 2009 |agency=[[Reuters]] |access-date=24 May 2009 |archive-date=4 ફેબ્રુઆરી 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090204160829/http://ca.reuters.com/article/entertainmentNews/idCATRE50L4WW20090122?sp=true |url-status=dead }}</ref> યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં 31મી માર્ચ, 2009ના રોજ [[ડીવીડી]] અને [[બ્લૂ-રે]] પર તે રિલીઝ કરવામાં આવી હતી.<ref>{{Cite web |url=http://kriselen.com/d.php?contentID=452 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=17 ડિસેમ્બર 2009 |archive-date=21 એપ્રિલ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090421154118/http://kriselen.com/d.php?contentID=452 |url-status=dead }}</ref> ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' નું નામાંકન દસ [[એકેડેમી પુરસ્કાર 2009]] માટે થયું હતું અને [[શ્રેષ્ઠ ચિત્રપટ]], [[શ્રેષ્ઠ દિગ્દર્શક]] અને [[શ્રેષ્ઠ આધારિત વાર્તા]] સહિતના વર્ષ 2008માં કોઇ પણ ફિલ્મ માટે વધુ એવા આઠ પુરસ્કાર જીત્યા હતા. તેણે સાત [[બાફ્ટા પુરસ્કારો]] ([[શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ]] સહિત), પાંચ [[ક્રિટીક્સ ચોઇસ પુરસ્કાર]] અને ચાર [[ગોલ્ડન ગ્લોબ્સ]] જીત્યા હતા. ''સ્લમડોગ મિલિયોનેરે'' [[ઉપયોગમાં લેવામાં આવેલી ભાષા]], ભારતીયો અને [[હિન્દુત્વ]]ના ચિત્રણ તથા તેના [[બાળ કલાકારો]]ના કલ્યાણને લઇને ઘણા [[વિવાદો]]ને જન્મ આપ્યો હતો. == પ્લોટ(કથાવસ્તુ) == {{Plot|date=September 2009}} 2006ના સમયમાં ફિલ્મની શરૂઆત [[મુબંઇ]]ના ''[[મિડીયાઝ રેસમાં]]'' થાય છે, જેમાં પોલિસ અધિકારી [[જુહુ]]ની [[ઝૂંપડપટ્ટી]]ના પૂર્વ [[શેરીના બાળક]] [[જમાલ મલિક]] ([[દેવ પટેલ]])ને માનસિક યાતના આપતા હોય છે. શરૂઆતના દ્રશ્યમાં, ટાઇટલ કાર્ડ રજૂ થાય છે: {| cellpadding="5" cellspacing="2" style="width:500px;background:#fff" |- style="text-align:center;background:darkBlue" | colspan="2"| <span style="color:#fff">'''જમાલ મલિક 20 મિલિયન રૂપિયા જીતવાથી ફક્ત એક પ્રશ્ન દૂર છે. ''' </span><span style="color:#fff">'''આ તેમણે કેવી રીતે કર્યુ?''' </span> |- style="text-align:left;background:darkBlue" | style="width:50%"|<span style="color:orange">'''• A:''' </span> <span style="color:rgb(255, 255, 255)">છેતરપિંડી આચરીને</span> | | <span style="color:orange">'''• B:''' </span> <span style="color:rgb(255, 255, 255)">તેઓ નસીબદાર છે</span> |- style="text-align:left;background:darkBlue" | <span style="color:orange">'''• C:''' </span> <span style="color:rgb(255, 255, 255)">તે પ્રતિભાસંપન્ન છે</span> | <span style="color:orange">'''• D:''' </span> <span style="color:rgb(255, 255, 255)">તે લખાયેલું છે</span> |} જમાલ પ્રેમ કુમાર ([[અનિલ કપૂર]]) દ્વારા પ્રસ્તુત કરવામાં આવતા ''[[હૂ વોન્ટ્સ ટુ બી એ મિલિયોનેર]]'' ની ભારતીય આવૃત્તિના સ્પર્ધક છે તે [[રૂ.]] 10,000,000 જીતી ચૂક્યો છે અને રૂ. 20,000,000 માટેના અંતિમ પ્રશ્ન સુધી પહોંચી ગયો છે, જે બીજા દિવસે પૂછવામાં આવનાર છે. પ્રેમ કુમાર દ્વારા છૂપી સૂચના અપાયા બાદ, પોલિસને જમાલ પર છેતરપિંડીની શંકા થાય છે, કેમકે તેની પાસે બહોળુ જ્ઞાન છે અથવા તે ખૂબ નસીબદાર છે તેવી અન્ય શક્યતાઓની સંભાવના ખૂબ ઓછી છે. જમાલે પછી સમજાવ્યું કે [[બોલિવુડ]]ના સુપરસ્ટાર [[અમિતાભ બચ્ચન]] વિષેનો પ્રશ્ન તેના માટે ખૂબ સરળ હતો, તે મોટા ભાગના પ્રશ્નોના જવાબો આકસ્મિક રીતે જાણતો હતો, કેમકે [[પૂર્વ દ્રશ્યો]] દર્શાવતી શ્રેણીમાં તેના જીવનમાં બનેલી ઘટનાઓની પર આધારિત હતી અને તેમાં તેનું બાળપણ દર્શાવવામાં આવ્યું હતું. તેમાં બચ્ચનના હસ્તાક્ષર લેતા દ્રશ્ય (જે તેની મંજૂરી વિના તેના ભાઈ દ્વારા વેચી દેવામાં આવ્યો હતો), મુસ્લિમવિરોધી હિંસામાં તેની માતાના મૃત્યુ (બોમ્બેની ઝૂપડપટ્ટીમાં [[1993ના મુસ્લિમ-વિરોધી હુમલા]]ની યાદ અપવાતા)<ref>[http://www.asianews.it/index.php?l=en&amp;art=14555 સ્લમડોગ મિલિયોનેર સાથે સંબંધ ધરાવતો ઓસ્કાર નાઇટ, હિંસક ભારત પર એક નજર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241204121645/https://www.asianews.it/index.php?l=en&art=14555 |date=2024-12-04 }} એશિયા ન્યૂઝ</ref> અને તે તથા તેનો ભાઈ લતિકા ([[રૂબિના અલી]])ના મિત્રો બને છે તેનો સમાવેશ થાય છે. તેણે સલિમ અને પોતાને [[એથોસ]] તથા [[પોર્થોસ]] ગણાવ્યા અને લતિકાને ત્રીજી વ્યકિત તરીકે ''[[ધ થ્રી મસ્કિટીયર્સ]]'' ગણાવી, જેના નામ વિષે તેણે ક્યારે અભ્યાસ કર્યો ન હતો. જમાલના પૂર્વદ્રશ્યોમાં, બાળકો જ્યારે કચરના ઢગલાઓ વચ્ચે રહેતા હતા ત્યારે મામન ([[અંકુર વિકાલ]]) દ્વારા અંતે શોધી કાઢવામાં આવે છે. મામન એ [[ગુનેગાર]] છે (આ વાસ્તવિકતા તેઓ મુલાકાત સમયે જાણતા ન હતા) જે શેરીના બાળકોને એકત્ર કરવા માટે અનાથાશ્રમ ચલાવવાનો ઢોંગ કરતો હતો કે જેથી તેમને નાણાની ભીખ માગવા માટે તાલિમ આપીને તૈયાર કરી શકાય. સલિમને મામનની કામગીરીનો એક ભાગ બનવા માટે તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યો હતો અને તેને જમાલને [[એસિડ]]થી આંધળો બનાવવા અને ગરમ સળીયાથી તેની આંખો કાઢી લેવા માટે તેમની પાસે લઇ આવવા જણાવવામાં આવ્યું (જેનાથી ગાતા ભીખારી તરીકે તેની આવકમાં વધારાની સંભાવનામાં વધારો કરશે). સલિમ તેના ભાઈ અને અન્ય ત્રણ બાળકોને બચાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે, પરંતુ ફક્ત તે અને જમાલ જ છટકવામાં સફળ થાય છે, અને જઇ રહેલી ટ્રેનમાં કૂદકો મારીને બેસી જાય છે. લતિકા સલિમનો હાથ પકડી લે છે, પરંતુ સલિમ હાથે કરીને તેને છોડી દે છે, અને ટ્રેનની ઝડપ વધતા તે ફરીથી ગુનેગારોના હાથમાં આવી જાય છે. બંને ભાઈ ટ્રેનની ઉપર મુસાફરી કરી, માલનું વેચાણ, પાકિટ મારીને અને [[તાજ મહાલ]] ખાતે ભોળા પ્રવાસીઓને માર્ગદર્શક બનીને છેતરે છે. જમાલ લતિકાને શોધવા માગતો હોવાથી તે મુંબઇ પરત ફરવા માટે આગ્રહ કરે છે, જે સલિમને પસંદ નથી. અંતે તેઓ તેને શોધી લે છે, મામન દ્વારા તેને ઉછેરીને એક સાંસ્કૃતિક રીતે પ્રતિભાશાળી વેશ્યા બનાવવામાં આવે છે, જેના કૌમાર્યના વેચાણથી ઉંચી કિંમત મળશે. ભાઈઓ તેને બચાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે, પરંતુ મામન વચ્ચે આવે છે અને સંઘર્ષને અંતે સલિમ બંદૂકથી મામનનુ ખૂન કરે છે. ત્યારબાદ સલિમ એવી વાસ્તવિકતાનો ઉપયોગ કરે છે કે તેણે પ્રતિસ્પર્ધી મુખ્ય ગુનેગાર જાવેદ ([[મહેશ માંજરેકર]]) પાસેથી કામ મેળવવા માટે મામનનું ખૂન કર્યું હતું. સલિમ તેઓ ત્રણ જ્યા રહેતા હતા ત્યા આવીને જમાલને રૂમની બહાર જવાનો આદેશ આપે છે. સલિમ લતિકાને સેક્સ માટે બોલાવતો હોવાનું સાંભળી, તેના ભાઈ પર હિસંક હુમલો કરે છે અને સલિમ તેને મારી નાખવાની ધમકી આપે છે અને તે રિવોલ્વર સામે ઉભો રહે છે. લતિકા વચ્ચે પડે છે અને જમાલને બહાર નીકળી જવા કહે છે અને તેના હદય તથા તેણીને સલામત રાખવા માટે તેણે આપેલા બલિદાનનું અપમાન કરે છે. સલિમને શોધવા માટે મામનના માણસો ફરતા હોવાથી, સલિમ અને લતિકા અજાણ્યા સ્થળે ભાગી જાય છે અને જમાલને એકલાને તેમને રોકવા માટે છોડી જાય છે. વર્ષો બાદ, જમાલે [[કોલ સેન્ટર]] ખાતે "[[ચાઇ]] [[વાલા]]" (ચા આપનાર) તરીકે સ્થાન મેળવ્યું. તેણે જ્યારે બે મિનીટ માટે તેના સાથી કાર્યકરને કવર કરવા જણાવ્યું, ત્યારે તેણે સલિમ અને લતિકા વિષે માહિતી શોધી કાઢી અને તે સલિમનો સંપર્ક સાધવામાં સફળ નિવડ્યો, જે જાવેદની સંસ્થામાં ઉચ્ચ કક્ષાનો માણસ બની ગયો હતો. જમાલ તંગ સ્થિતીમાં ખિન્ન સલિમનો સામનો કરે છે. જમાલે તેને પૂછ્યું કે લતિકા ક્યા છે. તેનો ભાઈ હજુ તેને યાદ કરીને સંભાળ રાખે તે વાતની ચિડાયેલા સલિમે જવાબ આપ્યો કે તે "બહુ દૂર" જતી રહી છે. સલિમે જમાલને પોતાની સાથે રહેવાનું આમંત્રણ આપ્યું, અને જ્યારે જમાલ જાવેદના ઘર સુધી તેને અનુસર્યો ત્યારે તેણે લતિકાને ([[ફ્રેન્ડા પિન્ટો]]) ત્યાં જોઇ અને તેણીએ પણ તેને જોયો. શરૂઆતમાં રસોઇયા તરીકે અને પછી ડીશ ધોનારા તરીકે ડોળ કરીને તેણે ઘરમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. જમાલ અને લતિકા વચ્ચે ફરી લાગણીના તાર બંધાઇ ગયા, પરંતુ તેમની ખુશી બહુ જલ્દી નિરાશામાં ફેલાઇ ગઇ, કેમકે જમાલને એ વાતની ખબર પડી કે લતિકા જાવેદ સાથે જોડાયેલી છે. આ વાતની ખબર પડ્યા પછી, જમાલે લતિકને છોડી દેવા સમજાવી. તેણીએ તેને ધુત્કારી દીધો અને તેણીને ભૂલી જવા તેમજ ત્યાંથી જતા રહેવા દબાણ કર્યુ, પરંતુ તેના બદલે જમાલે તેના માટેના પ્રેમનો એકરાર કર્યો અને મુંબઇના સૌથી મોટા ટ્રેઇન સ્ટેશન વીટી સ્ટેશન પર તેણી માટે "પાંચ વાગ્યા સુધી તેણી ન આવે ત્યાં સુધી દરરોજ" રાહ જોવાનું વચન આપ્યું. એક દિવસ, જમાલ ત્યાં રાહ જોતો હતો ત્યારે લતિકા નક્કી કરવામાં આવેલા સ્થળે મળવાનો પ્રયત્ન કરે છે,પરંતુ સલિમ અને જાવેદના માણસો દ્વારા તેને ફરી પકડી લેવામાં આવે છે. તેમાંથી એક માણસે તેણીના ગાલ પર ચપ્પાથી લિસોટો કર્યો ત્યારે સલિમ ગાડી ચલાવતો હતો અને ગુસ્સે થયેલો જમાલ આ બનાવ જોઇ રહેલા ટોળામાં રહી ગયો. જાવેદે મુંબઇની બહાર બીજા એક ઘરમાં જતો રહ્યો અને જમાલનો લતિકા સાથેનો સંપર્ક ફરી તૂટી ગયો. લતિકાને શોધી કાઢવાના બીજા પ્રયાસમાં, જમાલે જાણીતા ગેમ શો ''હૂ વોન્ટ્સ ટુ બી એ મિલિયોનેર'' નો સહારો લીધો, કેમકે તે જાણતો હતો કે તેણી આ શો જોવે છે. વિરામ દરમિયાન જમાલને ખોટા જવાબ માટે સંકેત કરનારા શત્રુતાભર્યુ વલણ ધરાવતા પ્રસ્તુતકર્તા હોવા છતાં તે અંતિમ પ્રશ્ન સુધી પહોંચી ગયો. શોના પ્રથમ દિવસના અંતે, જમાલ સામે 20 મિલિયન રૂપિયા જીતવા માટે એક પ્રશ્ન હતો, પરંતુ પ્રસ્તુતકર્તાએ પોલિસ બોલાવી અને જમાલને પોલિસની કસ્ટડીમાં લઇ જવામાં આવ્યો, જ્યાં તેના પર દમન ગુજારવામાં આવ્યા, કેમકે પોલિસ જાણવા માગતી હતી કે એક સામાન્ય "સ્લમડોગ" આટલા સવાલોના જવાબ કેવી રીતે આપી શકે. શોની ટેપ જોતા જોતા, દરેક પ્રશ્ન સમયે જમાલ તેની પોતાની કથા કહેતો હતો અને જણાવતો હતો કે કેવી રીતે તેના જીવનમાં પ્રસંગો બન્યા જે સંયોગિક રીતે દરેક પ્રશ્નના જવાબ સમાન હતા. પોલિસ ઇન્સ્પેક્ટરે ([[ઇરફાન ખાન]]) જમાલની જૂબાનીને વિચિત્ર સંભવિતતા ગણાવી અને તે નાણાં માટે નથી આવ્યો તેવું સમજાતા તેને અંતિમ પ્રશ્નનો જવાબ આપવા માટે શોમાં જવાની મંજૂરી આપી. જાવેદના ઘરમાં, લતિકા શોમાં જમાલના ચમત્કારિક દેખાવ અંગેના સમાચાર જોઇ રહી હતી. સલિમ લતિકાને તેનો ફોન અને કારની ચાવી આપે છે. તે તેણીને ભાગી જવા અને "તેણે કરેલા કાર્યો માટે માફી" આપવાની વિનંતી કરે છે. લતિકાના ભાગે છે એના થોડા સમયમાં જ, સલિમ તેનું બાથટબ ચલણી નોટોથી ભરી છે અને ટબમાં બેસી તેના મોતની રાહ જોવે છે. જમાલને પૂછવામાં આવેલો છેલ્લો પ્રશ્ન એ હતો કે ''ધી થ્રી મસ્કિટિયર્સ'' વાર્તામાં ત્રીજા મસ્કિટિયરનું નામ આપો. જમાલ જ્યારે તેની અંતિમ લાઇફલાઇન [[ફોન-એ-ફ્રેન્ડ]]નો ઉપયોગ કરીને સલિમને ફોન કરે છે ત્યારે, લતિકા યોગ્ય સમયમાં ફોન ઉપાડીને વાત કરવામાં સફળ રહે છે અને તેઓ ફરી મળી જાય છે. તેણી અંતિમ પ્રશ્નનો જવાબ જાણતી નથી હોતી, પરંતુ તે જમાલને જણાવે છે કે તેણી સલામત છે અને (હિન્દીમાં નહીં) બોલવાની શરૂઆત કરે છે "ભગવાન તારી સાથે છે" પરંતુ ફોનનું જોડાણ વાક્યના મધ્યમાં કપાઇ જાય છે. યોગ્ય જવાબ ન મળતા, જમાલ સાચા ઉત્તર ([[એરામિસ]]) માટે ધારણા કરે છે, જે એક મસ્કિટિયર વિષે તેઓ ક્યારેય ભણ્યા નથી, અને તે જંગી ઇનામ જીતી જાય છે. આ સાથે, જાવેદને ખબર પડે છે કે સલિમે લતિકાને ભાગવામાં મદદ કરી છે. જાવેદ અને તેના માણસો બાથરૂમનો દરવાજો તોડી નાખે છે અને સલિમ જાવેદને ગોળી મારે છે. ત્યારબાદ જાવેદના માણસો સલિમને ગોળીઓથી વિંધી નાખે છે. સલિમના છેલ્લા શબ્દો "[[ભગવાન મહાન છે]] " હતા. તે રાત્રે પછી, જમાલ અને લતિકા રેલવે સ્ટેશન પર મળે છે અને એકબીજાને ચુંબન કરે છે. ત્યારબાદ એ છતું થાય છે કે પ્રારંભિક પ્રશ્નનો સાચો જવાબ "ડી) તે લખાયેલું છે" હતો, તેનો અર્થ જમાલની કથા તેના નસીબમાં જ છે તેમ થાય. અંતિમ દ્રશ્યો દરમિયાન, જમાલ અને લતિકા અન્ય સાથે ઉભેલા લોકો અને તેમનું પાત્ર ભજવનારા યુવાન લોકો સાથે [[સીએસટી]] સ્ટેશન પર "[[જય હો]]" ગીત પર નૃત્ય કરે છે. == ''ક્યૂ એન્ડ એ'' પુસ્તકની તુલનાએ તફાવત == {{See also|Q & A (novel)}} ''ક્યૂ એન્ડ એ'' માં, વાર્તા કહેનાર પ્રથમ વ્યક્તિ અને ક્વિઝ શોના સ્પર્ધકને રામ મહોમ્મદ થોમસ નામ આપવામાં આવ્યું છે, જ્યારે ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' માં મુખ્ય પાત્રને જમાલ મલિક નામ આપવામાં આવ્યું છે. રામને જન્મ સમયે દિલ્હીમાં કેથલિક ચર્ચની કપડાની ટોપલીમાં છોડી દેવામાં આવ્યો હતો અને ફાધર ટિમોથી નામના હિતકારી અંગ્રેજ ખ્રિસ્તી સાધુ દ્વારા આઠ વર્ષ સુધી ઉછેરવામાં આવ્યો હતો. ચર્ચને પરત આપ્યા પહેલા ત્રણ વર્ષ માટે તેને દત્તક લેનાર કુટુંબ પરથી તેની અટક પાડવામાં આવી હતી. સ્થાનિક ધાર્મિક નેતાઓને તેના પ્રથમ અને મધ્યમ નામનું સૂચન કર્યું હતું, જેની પાછળ તેને જન્મ આપનારા માતાપિતા હિન્દુ અથવા મુસ્લિમ હોવાની માન્યતાનો આધાર હતો.<ref>વિકાસ સ્વરૂપ, ''ક્યૂ એન્ડ એ'' , 2005, સ્ક્રિબનર, પાનુ. 39</ref> ફાધર ટિમોથી તથા કેથલિક ચર્ચ કે દિલ્હીને ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' માં દર્શાવવામાં આવ્યા નથી. જ્યારે ફાધર ટિમોથીને અન્ય સાધુ દ્વારા મોતને ઘાટ ઉતારવામાં આવ્યા, ત્યારે રામને કિશોરો માટેના ઘરમાં મોકલી આપવામાં આવ્યો, જ્યાં તે એકમાત્ર અંગ્રેજી બોલી શકે તેવો છોકરો હોવાથી, તે 150 રહેવાસીઓનો નેતા બની ગયો.<ref>''ક્યૂ એન્ડ એ'' , પાનુ 76</ref> એક વર્ષ બાદ, સાત વર્ષની ઉંમરનો નવો રહેવાસી સલિમ ઇલયાસી એક અનાથ તરીકે સાત વર્ષની ઉંમરે આવ્યો, કેમકે તેના મુસ્લિમ કુટુંબને હિન્દુઓના ટોળાએ મારી નાખ્યું હતું. તેઓ બંને સારા મિત્રો બની ગયા. ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' માં સલિમ મલિક એ જમાલનો મોટો ભાઈ છે અને બંને ભાઈઓ હિન્દુઓના ટોળા દ્વારા અનાથ બનાવવામાં આવ્યા હતા, ત્યાર બાદ તેઓ દિલ્હીના કિશોરો માટેના ઘરને બદલે મુંબઇ શહેરના કચરા વચ્ચે રહ્યા. ફિલ્મમાં સલિમ બદમાશની અને એક કરૂણ ભૂમિક ભજવે છે, જ્યારે સલિમ પુસ્તકમાં સારુ જીવન જીવી ફિલ્મ સ્ટાર બને છે. ફિલ્મ અને પુસ્તક બંનેમાં, બંને બાળકોને મુંબઇ નજીકની રેસિડેન્સીયલ મ્યુઝીક સ્કૂલમાં લઇ જવામાં આવે છે, જ્યાં બધા જ બાળકો લંગડા હોય છે. તેમને અંધ કવિ સૂરદાસના ગીતો શીખવવામાં આવે છે અને તેઓ અંધ તથા ગાતા ભીખારી તરીકે કામ કરે તે માટે તેમને ગીતો શીખવ્યા બાદ આંધળા બનાવવામાં આવે તેવી શક્યતા હોય છે. મોટો ભાઈ ભાગવામાં મદદ કરે છે: ફિલ્મમાં સલિમ અને પુસ્તકમાં રામ. પુસ્તકની સરખામણીએ ફિલ્મમાં વધુ સ્પષ્ટ હિંસા છે. ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' ના સૌથી વધુ ભૌગોલિક હિંસક દ્રશ્યમાં, એક ભીખારી છોકરાને ઘસડીને બેભાન કરી તેને એસિડથી આંધળો બનાવી દેવામાં આવે છે. ''ક્યૂ એન્ડ એ'' માં આ પ્રકારનું કોઇ દ્રશ્ય નથી. જોકે તેમાં તેની શક્યતા દર્શાવવામાં આવી છે. અગિયારથી તેર વર્ષની ઉંમરના ત્રણ વર્ષ સુધી, રામ નિવૃત્ત આધેડ વયની નીલિમા કુમારી નામની ફિલ્મ અભિનેત્રીના દિવસના સમયના હાઉસબોય તરીકે કામ કરે છે. તેનો બોયફ્રેન્ડ તેણીને મારે છે, તેના સ્તનો પર સિગારેટ લગાડી દે છે અને તેને આત્મહત્યા તરફો દોરી જાય છે અને રામની રોજગારીનો અંત આવે છે. અભિનેત્રી માટે કામ કરતો હતો ત્યારે રામ મુંબઇની [[ચાલી]]ના બીજા માળે સલિમ સાથે રહેતો હતો. ગુડિયા નામની તેનાથી મોટી છોકરી ચાલીમાં તેના દારૂડીયા પિતા શાંતારામ સાથે રહેતી હતી, જેનો ચહેરો રામે ક્યારેય જોયો ન હતો. તેઓ બંને વચ્ચેની દિવાલ દ્વારા સાંભળી શકતા હતા.<ref>''ક્યૂ એન્ડ એ'' , પાનુ 72</ref> શાંતારામ તેની છોકરીને ત્યાં સુધી શારિરીક અને જાતિય રીતે પરેશાન કરતો રહ્યો જ્યાં સુધી રામે તેને મારી નાખવા માટે બાલ્કનીમાં ધક્કો માર્યો. ત્યારબાદ રામ સલિમને છોડી દિલ્હી પરત આવી ગયો અને તેણે ઓસ્ટ્રેલિયાના રાજદૂતને ત્યાં હાઉસબોય તરીકે અને પછી આગ્રામાં તાજ મહાલ ખાતે ટુર ગાઇડ તરીકેનું કામ શોધી લીધું, જ્યાં તે નીતા નામની વેશ્યા સાથે પ્રેમમાં પડ્યો. અહીં પણ નીલિમાની ઇજાની જેમ નીતાને તેના ગ્રાહકોને સ્તન પર સિગારેટના લિસોટા પાડ્યા હતા. બંને સ્ત્રીઓને પરેશાન કરનારી વ્યક્તિ એક જ હતી. ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' માં, જમાલ ઝૂંપડપટ્ટીના સમયની તેની મિત્ર લતિકાને પ્રેમ કરતો હતો, જેને પરાણે મુંબઇમાં વેશ્યાવૃત્તિમાં ધકેલવામાં આવી હતી. પાંચ વર્ષના લાંબા ગાળા બાદ, મુંબઇની ગલીઓમાં રામનો સલિમ સાથે આકસ્મિક ભેટો થાય છે. તેની ગેરહાજરીમાં શું બન્યુ તે અંગે સલિમ જણાવે છે. મુંબઇમાં અપંગ ભીખારી બનાવવા માટે દિલ્હીથી મુંબઇ મ્યુઝિક સ્કૂલમાં લઇ જનારા બાબુ પિલ્લાઇ ઉર્ફે મામન સાથે તેનો ફરી ભેટો થયો. તેઓ એકબીજાને ઓળખી ગયા હતા, મામને તેનો પીછો કર્યો અને સલિમ બસમાં ચડીને ફરીથી ભાગી ગયો, જે બસને પાછળથી તેમાં રહેલા બધા મુસ્લિમોને મારી નાખવા માટે હિન્દુઓના ટોળા દ્વારા રોકવામાં આવી હતી. સલિમને એક વ્યક્તિએ હેન્ડગનમાંથી ફાયરિંગ કર્યા વિના બચાવી લીધો અને તેણે સલિમને હાઉસબોય તરીકે રાખ્યો. આ બંદૂક સાથેની વ્યક્તિ [[કોન્ટ્રેક્ટ કિલર]] સાબિત થઇ. તેનો મેઇલ ખોલી તેમજ તેના એસાઇન્મેન્ટમાં ફેરફાર કરીને, સલિમ ફિલ્મ પ્રોડ્યુસરનો જીવ બચાવવામાં સફળ રહ્યો અને તેના સ્થાને તેણે મામને મરાવી નાખ્યો. આભારવશ પ્રોડ્યુસરે સલિમને અભિનયના પાઠ શીખાવાડ્યા અને તેને ફિલ્મના ઉદ્યોગમાં પ્રવેશ કરાવ્યો. ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' માં, જમાલના માટો ભાઈ સલિમ, જેનો નાનો મિત્ર નહીં તેવો એક બંદૂક સાથે બતાવવામાં આવ્યો છે. બંને એકબીજાને મળ્યા ત્યારે સલિમે મામનને બંદૂકથી ગોળી મારી દીધી. સલિમ ત્યાર બાદ લતિકાને મદદ માટે કામ કરે છે અને તેનું હદય પરિવર્તન ન થાય ત્યાં સુધી પોતાની પાસે રાખે છે અને પોતાની કાર અને મોબાઇલ ફોન આપીને તેણીને ભાગવામાં મદદ કરે છે. સલિમ ત્યારબાદ ભડવાને ગોળી મારે છે અને તેના શંકાસ્પદ સાથીઓ તેને મારી નાખે છે. મુંબઇમાં બારટેન્ડર તરીકે, રામ તેના મૃત્યુ પામેલા આશ્રયદાતાની રિવોલ્વર ચોરી લે છે અને પ્રથમ વખત હથિયાર હાથમાં લે છે. રામ જ્યારે ગેમ શોનો સ્પર્ધક બને છે, ત્યારે એક સંયોગ મુજબ મોટા ભાગના સવાલોના જવાબ તેના જીવનના અનુભવો પર આધારિત હોય છે. જ્યારે તે બારમા પ્રશ્નનો જવાબ આપીને એક બિલિયન રૂપિયા જીતી જાય છે ત્યારે તેને એવું જણાવવામાં આવે છે કે તે પ્રશ્ન ગણતરીમાં નહીં લેવાય અને વાસ્તવિક પ્રશ્ન #12 વ્યાપારી જાહેરાત બાદ પૂછવામાં આવશે. વિરામ દરમિયાન, રામ અને પ્રસ્તુતકર્તા, પ્રેમ કુમાર બંને બાથરૂમમાં એકલા હોય છે. મૃત્યુ પામેલા બારના આશ્રયદાતા પાસેથી લીધેલી બંદૂક કાઢીને રામ ક્વિઝ શોમાં ભાગ લેવા પાછળના હેતુથી જાહેરાત કરે છે, તે તેના જીવનની બે સ્ત્રીઓ નીલિમા કુમારી અને આગ્રાની વેશ્યા નિતાને પરેશાન કરનારા પ્રેમની નજીક પહોંચવા માગતો હતો. તે હિંમત ગુમાવી દે છે અને તે ટ્રિગર દબાવવાને બદલે તે નવા પ્રશ્ન #12 નો જવાબ કહે તો પ્રેમને તેનું જીવન બક્ષી દેવાનો પ્રસ્તાવ મુકે છે.<ref>''ક્યૂ એન્ડ એ'' , પાનુ 306</ref> આટલી મોટી રકમ ફરીથી જીત્યા બાદ, <ref>''ક્યૂ એન્ડ એ'' , પાનુ 312</ref>રામને પોલિસ પકડી લે છે અને તેના પર છેતરપિંડીની કબૂલાત કરવા માટે દમન ગુજારે છે. આ દ્રશ્ય પુસ્તકની શરૂઆતમાં આવે છે. સ્મિતા તરીકેની ઓળખ આપનારી મહિલા વકીલે તેને દમનમાંથી મુક્ત કરાવ્યો અને તેણીએ સંબંધિત પ્રશ્નોના ક્રમ પ્રમાણે તેની કથની વર્ણવી. પાછળથી તે પોતે ચાલીની ગુડિયા હોવાનું જણાવે છે, જેના પિતાને રામે બાલ્કનીમાંથી ધક્કો માર્યો ત્યારે તેમનો પગ તૂટી ગયો હતો અને તેને પગલે તેઓ ગુડિયા પર બળાત્કાર ગુજારતા ન હતા. ગુડિયાએ તેને જીતેલી રકમ મેળવી આપી, રામે નિતા સાથે લગ્ન કર્યા, સલિમ ફિલ્મ સ્ટાર બની ગયો અને અપંગ બાળકોને જેલવાસમાંથી મુક્ત કરાવવામાં આવ્યા. ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' માં, જમાલે ક્યારે બંદૂક ઉપાડી નહોતી કે તેણે કોઇના પર ગોળી છોડવા માટે ધમકી પણ આપી ન હતી. સલિમે ગોળી છોડી હતી. તેમાં કોઇ વકીલ કે ગુડિયા નથી. જમાલની પોલિસ દ્વારા પૂછપરછ છેલ્લા પ્રશ્નની પછી નહીં પહેલા કરવામાં આવે છે. પોલિસ તેને ક્વિઝ શો પૂર્ણ કરવા માટે છોડી દે છે. પ્રસ્તુતકર્તા, પ્રેમ કુમારનો જમાલ કે તેની સ્ત્રીઓ સાથે કોઇ ઇતિહાસ નથી કે ખરાબ પાત્ર પણ નથી, જોકે તે જમાલને પ્રશ્નનો ખોટો જવાબ આપીને યુક્તિ અજમાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે. શોમાં ભાગ લેવા પાછળનો જમાલનો ઉદ્દેશ લતિકાનું ધ્યાન આકર્ષવાનો હતો, જેની સાથે તેનો સંપર્ક તૂટી ગયો હતો (તેણી તેના ભાઈ સલિમની નજરકેદ હેઠળ હોવા છતાં). પુસ્તકમાં દર્શાવ્યા પ્રમાણે, તેને નાણાં અને છોકરી બંને મળે છે. ''ક્યૂ એન્ડ એ'' માં, ક્વિઝ શોને ''હૂ વીલ વિન એ બિલિયન?'' નામ અથવા ''W3B'' આપવામાં આવ્યું છે, જેમાં ઇનામની રકમ તરીકે સૌથી વધુ એક બિલિયન રૂપિયાની ઓફર કરવામાં આવે છે.<ref>''ક્યૂ એન્ડ એ'' , પાનુ 5</ref> ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' માં, શોનું નામ ''હૂ વોન્ટ્સ ટુ બી એ મિલિયોનેર?'' છે અને ઇનામની સૌથી વધુ રકમ 20 મિલિયન રૂપિયા છે. == નિર્માણ == [[ચિત્ર:Slumdog Millionaire screening at Ryerson.jpg|thumb|300px|કેનેડામાં આવેલા ટોરેન્ટોના રાઇર્સન થિયેટર ખાતે સ્લમડોગ મિલિયોનેરનું સ્ક્રિનીંગ ]] લેખક [[સિમોન બ્યુફોયે]] [[બોએક પ્રાઇઝ]] વિજેતા અને [[કોમનવેલ્થ રાઇટર્સ પ્રાઇઝ]] માટે નામાંકિત થયેલી, [[વિકાસ સ્વરૂપ]] દ્વારા લિખિત નવલકથા ''[[ક્યૂ એન્ડ એ]]'' ને આધારે ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' લખી હતી.<ref name="interviewsradio">{{cite web| url=http://www.pyroradio.com/index.cfm/act/interview_details/id/89| title=Slumdog Millionaire Interviews| publisher=Pyro Radio| access-date=17&nbsp;January 2009| archive-date=15 જુલાઈ 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110715133738/http://www.pyroradio.com/index.cfm/act/interview_details/id/89| url-status=dead}}</ref> કથાને ન્યાય આપવા માટે, બ્યુફોયે ભારતમાં ત્રણ સંશોધક પ્રવાસો કર્યા હતા અને [[શેરીના બાળકો]]ની મુલાકાત લીધી હતી તથા તેમના દ્રષ્ટિકોણથી તેઓ પ્રભાવિત થયા હતા. વાર્તા માટેના પોતાના લક્ષ્ય અંગે લેખકે જણાવ્યું: "હું મોટા પ્રમાણમાં મનોરંજન, હાસ્ય, વાત અને સમુદાય માટેની સમજને ફેલાવવા માગું છુ, જે ઝૂંપડપટ્ટીમાં જોવા મળે છે. તમે તેમાંથી શું લેશો તેનો આધાર તમારા પર છે." 2006ના ઉનાળા સુધીમાં, બ્રિટીશની પ્રોડક્શન કંપની [[કેલેડોર ફિલ્મ્સ]] અને [[ફિલ્મ4 પ્રોડક્શન્સે]] દિગ્દર્શક [[ડેની બોયેલ]]ને ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' ની વાર્તા વાચવા માટે બોલાવ્યા. કેલેડોર દ્વારા પ્રસ્તુત થયેલી ''[[હૂ વોન્ટ્સ ટુ બી એ મિલિયોનેર?]]'' વિષેની ફિલ્મમાં તેઓ રસ ધરાવતા ન હોવાથી પ્રારંભમાં તેઓ અવઢવમાં હતા.<ref name="rags">{{cite journal| last=Roston| first=Tom| url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/features/awards-season/e3ib77f797483aeeed69fe2c15bcc9ccf4e| title='Slumdog Millionaire' shoot was rags to riches| journal=[[The Hollywood Reporter]]| date=4&nbsp;November 2008| access-date=12&nbsp;November 2008| archive-date=17 ડિસેમ્બર 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20081217092914/http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/features/awards-season/e3ib77f797483aeeed69fe2c15bcc9ccf4e| url-status=dead}}</ref> આમ છતાં, બોયેલને જ્યારે ખબર પડી કે તેની પસંદગીની [[બ્રિટીશ ફિલ્મ્સ]]માંથી એક ''[[ધી ફૂલ મોન્ટી]]'' ([[1997]])ના લેખક બ્યુફોયે ફિલ્મ લખી છે ત્યારે તેમણે ફરીથી ફિલ્મની વાર્તા વાંચી.<ref name="sunshine">{{cite news| last=Evry| first=Max| coauthors=Ryan Rotten| url=http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=22029| title=Exclusive: Danny Boyle on ''Sunshine''!| work=ComingSoon.net| publisher=Coming Soon Media, L.P| date=16&nbsp;July 2007| access-date=15&nbsp;January 2008| archive-date=2008-02-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20080210014515/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=22029| url-status=dead}}</ref> બ્યુફોયે સ્વરૂપના પુસ્તકની બહુવિધ વાર્તાને એક વાર્તામાં સાંકળી લીધી તેનાથી બોયેલ પ્રભાવિત થયા અને દિગ્દર્શકે આ પ્રોજેક્ટમાં ભાગ લેવાનું નક્કી કરી લીધું. આ ફિલ્મ માટે 15 મિલિયન યુએસ ડોલરનો અંદાજ મુકવામાં આવ્યો, આથી કેલેડોરે ખર્ચ વહેંચી લેવા માટે યુ.એસ.ના વિતરકોને જણાવ્યું. [[ફોક્સ સર્ચલાઇટ પિક્ચર્સે]] પ્રથમ ઓફર કરી જે બે મિલિયન ડોલરની આસપાસ હોવાનું મનાય છે, પરંતુ [[વોર્નર ઇન્ડીપેન્ડન્ટ પિક્ચર્સે]] ફિલ્મના હક્કો જીતવા માટે પાંચ મિલિયન ડોલરની ઓફર કરી.<ref name="rags"/> ગેલ સ્ટિવન્સ વૈશ્વિક પસંદગી માટે આગળ આવ્યા. સ્ટિવન્સે તેની સમગ્ર કારકીર્દિ દરમિયાન બોયેલ સાથે કામ કર્યું હતું અને તેઓ નવી પ્રતિભાઓ શોધવા માટે જાણીતા હતા. મેરેડિથ ટકરને યુએસમાં પસંદગી માટે નિમવામાં આવ્યા. ફિલ્મના નિર્માતાઓ સપ્ટેમ્બર 2007માં થોડા સભ્યો સાથે [[મુંબઇ]] આવ્યા અને [[કરજત]]માં પ્રોડક્શન માટે સ્થાનિક લોકોની પસંદગીની શરૂઆત કરી. ભારતમાં અસલમાં નિમવામાં આવેલા પાંચ કાસ્ટિંગ ડિરેક્ટરોમાંના એક, [[લવલીન ટંડને]] જણાવ્યું, "મેં ડેની અને ''સ્લમડોગ'' ના લેખક સિમોન બ્યુફોયને એવું સૂચન કર્યું કે ફિલ્મમાં જીવંતતા લાવવા માટે તેનો કેટલોક ભાગ [[હિન્દી]]માં રાખવો જરૂરી છે [...] તેમણે મને હિન્દીમાં સંવાદો લખવા જણાવ્યું, અને હું પ્રારંભિક પણે તે કરવા માટે સહમત થઇ. અને અમે નિર્માણની શરૂઆત કરવાની તારીખની ખૂબ નજીક પહોંચ્યા ત્યારે, ડેનીએ મને સહ-દિગ્દર્શક બનવા માટે જણાવ્યું."<ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=f1483b43-906b-4212-9798-737e0f1b860a |title=I sometimes feel like I'm the off-screen 'millionaire': Loveleen |work=[[Hindustan Times]] |date=1 January 2009 |access-date=24 May 2009 }}{{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ત્યાર પછી બોયેલે ફિલ્મના ત્રીજા ભાગના અંગ્રેજી સંવાદોનું હિન્દીમાં ભાષાંતર કરવાનો નિર્ણય કર્યો. દિગ્દર્શકે વોર્નર ઇન્ડીપેન્ડન્ટના અધ્યક્ષનો સંપર્ક કરી જણાવ્યું કે તે 10 ટકા સંવાદો હિન્દીમાં રાખવા ઇચ્છે છે અને તેણીએ આ ફેરફાર પર મંજૂરીની મહોર મારી.{{Citation needed|date=May 2009}} ફિલ્મીંગ માટેના સ્થળોમાં મુંબઇની મોટી ઝૂંપડપટ્ટી અને [[જુહુ]]ના [[શાંતિટાઉન]]માં શૂટીંગનો સમાવેશ થાય છે, કે જેથી ફિલ્મ-નિર્માતાઓ લોકો સાથે મિત્રતાસભર વર્તન કરીને લોકો પર અંકુશ રાખી શકાય.<ref name="rags"/> 5મી નવેમ્બર, 2007ના રોજ ફિલ્મ નિર્માણની શરૂઆત થઇ હતી.<ref name="direct"/> સ્વરૂપની મૂળ નવલકથા ''ક્યૂ એન્ડ એ'' ઉપરાંત ફિલ્મે [[ભારતીય સિનેમા]]માંથી પ્રેરણા લીધી હતી. <ref name="Hindu"/><ref name="Kumar"/> ટંડને ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' ને [[હિન્દી વ્યાપારી સિનેમા]]ને અંજલી સમાન ગણાવી હતી, અને જણાવ્યું " સિમોન બ્યુફોયે [[સલિમ-જાવેદ]]ના પ્રકારના સિનેમાનો ખૂબ ઝીણવટથી અભ્યાસ કર્યો હતો."<ref name="Hindu">{{cite web |title='Slumdog Millionaire' has an Indian co-director |work=[[The Hindu]] |date=11 January 2009 |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/009200901110925.htm |access-date=23 January 2009 |archive-date=25 માર્ચ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325234357/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/009200901110925.htm |url-status=dead }}</ref> બોયેલે મુંબઇમાં ઘણા [[બોલિવુડ]] ફિલ્મ સેટનો પ્રભાવ હોવાનો સ્વીકાર કર્યો હતો.{{ref label|footnote_1|i|i}} ''[[સત્ય]]'' (1998)(''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' માં કોન્સ્ટેબલ શ્રીનિવાસનું પાત્ર ભજવનાર [[સૌરભ શુક્લા]] દ્વારા સહલિખીત) અને ''[[કંપની]]'' (2002) ([[ડી-કંપની]] પર આધારિત), બંનેમાં [[મુંબઇ અંડરવર્લ્ડ]]ના સંમોહિત કરી દે તેવા પાત્રોની રજૂઆત કરે છે અને વાસ્તવિક રીતે "નિર્દયી અને શહેરી અહિંસા" દર્શાવે છે. બોયેલે એવું પણ જણાવ્યું હતું કે ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' ના શરૂઆતમાં દર્શાવવામાં આવેલા એકબીજાની પાછળ દોડતા દ્રશ્ય ''[[બ્લેક ફ્રાઇડે]]'' (2004)માં ભીડ ધરાવતી [[ધારાવી]]ની ઝૂંપડપટ્ટીમાંથી પોલિસ પાછળ પડી હોય છે તે દ્રશ્ય પર આધારિત હતું ([[1993ના બોમ્બે બોમ્બકાંડ]] પર આધારિત સમાન નામ ધરાવતા એસ. હુસૈન ઝૈદીના પુસ્તક પર આધારિત).<ref name="Kumar"/><ref>{{cite news |title=All you need to know about Slumdog Millionaire |work=[[The Independent]] |date=21 January 2009 |url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/all-you-need-to-know-about-slumdog-millionaire-1452119.html |access-date=21 January 2009 |archive-date=22 જાન્યુઆરી 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090122063030/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/all-you-need-to-know-about-slumdog-millionaire-1452119.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |author=Lisa Tsering |title='Slumdog' Director Boyle Has 'Fingers Crossed' for Oscars |publisher=IndiaWest |date=29 January 2009 |url=http://www.indiawest.com/readmore.aspx?id=860&sid=5 |access-date=30 January 2009 |archive-date=2 માર્ચ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090302235319/http://www.indiawest.com/readmore.aspx?id=860&sid=5 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=DGA nominees borrow from the masters: Directors cite specific influences for their films |author=Anthony Kaufman |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |date=29 January 2009 |url=http://www.variety.com/index.asp?layout=awardcentral&jump=contenders&id=director&articleid=VR1117999259&cs=1 |access-date=30 January 2009 |archive-url=https://archive.today/20121228224328/http://www.variety.com/awardcentral/?layout=awardcentral&jump=contenders&id=director&articleid=VR1117999259&cs=1 |archive-date=28 ડિસેમ્બર 2012 |url-status=live }}</ref> બોયેલ જેને "[[ભારતીય સિનેમા]]ની સંપૂર્ણ ચાવી" ગણાવતા હતા તેવી ''[[દીવાર]]'' (1975) એ બોમ્બેના ગેન્ગસ્ટર [[હાજી મસ્તાન]]ના જીવન પર આધારિત [[ક્રાઇમ ફિલ્મ]] છે અને બોલિવુડ સ્ટાર [[અમિતાભ બચ્ચને]] આ પાત્ર ભજવ્યું હતું, જેના હસ્તાક્ષર ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' ની શરૂઆતમાં જમાલ માગે છે.<ref name="Kumar">{{cite web |author=Amitava Kumar |title=Slumdog Millionaire's Bollywood Ancestors |work=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]] |date=23 December 2008 |url=http://www.vanityfair.com/online/oscars/2008/12/slumdog-millionaires-bollywood-ancestors.html |access-date=4 January 2008 |archive-date=29 મે 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120529011746/http://www.vanityfair.com/online/oscars/2008/12/slumdog-millionaires-bollywood-ancestors |url-status=dead }}</ref> [[અનિલ કપૂરે]] એવું નોંધ્યું હતું કે ફિલ્મના કેટલાક દ્રશ્યો "''દીવાર'' જેવા લાગતા હતા, બે ભાઈઓની વાર્તા કે જેમાં મોટો ભાઈ હંમેશા પૈસા પાછળ દોડતો હોય છે, જ્યારે નાનો ભાઈ પ્રામાણિક અને પૈસામાં રસ ધરાવતો હોતો નથી."<ref>{{cite web |author=Runna Ashish Bhutda, Ashwini Deshmukh, Kunal M Shah, Vickey Lalwani, Parag Maniar, Subhash K Jha |title=The Slumdog Millionaire File |work=[[Mumbai Mirror]] |date=13 January 2009 |url=http://www.mumbaimirror.com/index.aspx?page=article&sectid=11&contentid=200901132009011303014836695d00b9e |access-date=30 January 2009 |archive-date=8 મે 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090508021832/http://www.mumbaimirror.com/index.aspx?page=article&sectid=11&contentid=200901132009011303014836695d00b9e |url-status=dead }}</ref> પછીની ઘણી મુલાકાતોમાં અન્ય ભારતીય ફિલ્મોનો પ્રભાવ હોવાનું બોયેલે સ્વીકાર્યું હતું.{{ref label|footnote_2|ii|ii}}<ref name="Jivani">{{cite web |author=Alkarim Jivani |title=Mumbai rising |work=[[Sight & Sound]] |date=February 2009 |url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/feature/49511 |access-date=1 February 2009 |archive-date=1 ફેબ્રુઆરી 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090201115836/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/feature/49511/ |url-status=dead }}</ref> 1950ના દાયકાથી 1980ના દાયકા સુધીમાં ઉત્તમ બોલિવુડ ફિલ્મોમાં [[ગરીબીથી અમીરી]], [[લાચારી]] દર્શાવતા વિષય પર ખૂબ ફિલ્મો બનતી હતી, જ્યારે "ભારત પણ ભૂખમરા અને ગરીબીથી ઉપર આવવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યું હતું."<ref name="Age">{{cite web |title=Slumdog draws crowds, but not all like what they see |work=[[The Age]] |author=Mark Magnier |date=25 January 2009 |url=http://www.theage.com.au/world/slumdog-draws-crowds-but-not-all-like-what-they-see-20090124-7p33.html |access-date= 24 May 2009}}</ref> ક્લાસિક બોલિવુડના અન્ય [[અલંકારો]]માં ફેન્ટસી સિક્વન્સ અને [[મોન્ટાજ સિક્વન્સ]]નો સમાવેશ થાય છે જેમાં "ભાઈ ટ્રેનમાંથી કૂદકો મારે છે અને અચાનક તે સાત વર્ષ મોટો બની જાય છે".<ref name="Jivani"/> બોલિવુડ સ્ટાર [[શાહરૂખ ખાન]], ''[[કૌન બનેગા કરોડપતિ]]'' (''હૂ વોન્ટ્સ ટુ બી એ મિલિયોનેર'' ના ભારતીય સંસ્કરણ)ની અંતિમ શ્રેણીના પ્રસ્તુતકર્તા કે જે ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' ફિલ્મની શરૂઆત થાય ત્યારે દર્શાવવામાં આવે છે, તેમને શરૂઆતમાં ફિલ્મમાં શોમાં પ્રસ્તુતકર્તા બનવાની ઓફર કરવામાં આવી હતી, પણ તેમણે નકારી દીધી હતી. આ ભૂમિકા અન્ય બોલિવુડ સ્ટાર [[અનિલ કપૂરે]] અદા કરી હતી.<ref name="dontregret">{{cite web |author= |title=I don't regret turning down Slumdog: SRK |work=[[Times of India]] |date=20 January 2009 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Entertainment/I_dont_regret_turning_down_Slumdog_SRK/articleshow/4001941.cms |access-date= 21 January 2009}}</ref><ref name="ggpr">{{cite web |author= |title=Shah Rukh Khan Set As Presenter at Golden Globes Awards (Press Release) |date=9 January 2009 |url=http://www.goldenglobes.org/news/id/123 |access-date=21 January 2009 |archive-date=18 જાન્યુઆરી 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090118210139/http://www.goldenglobes.org/news/id/123 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |author=Kaveree Bamzai |title=Million-dollar baby |work=[[India Today]] |date=9 January 2009 |url=http://indiatoday.digitaltoday.in/index.php?option=com_content&task=view&id=24826&sectionid=25&secid=24&Itemid=1&issueid=88 |access-date= 20 January 2009}}</ref> ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' ના એક્ઝિક્યુટિવ પ્રોડ્યુસર અને કેલેડોર ફિલ્મ્સના ચેરમેન, પૌલ સ્મિથ અગાઉ ''હૂ વોન્ટ્સ ટુ બી એ મિલિયોનેર?'' ના આંતરરાષ્ટ્રીય હકો ધરાવતા હતા.<ref>{{cite web |author=Eoghan Williams |title=Quiz show king didn't want to be a millionaire |work=[[Sunday Independent]] |date=21 October 2007 |url=http://www.independent.ie/business/irish/quiz-show-king-didnt-want-to-be-a-millionaire-1200517.html}}</ref> == કલાકારો == * મુખ્ય પાત્ર '''જમાલ મલિક''' તરીકે '''[[દેવ પટેલ]]''' , જે બોમ્બે/મુંબઇની ગરીબીમાં જન્મ્યો અને ઉછર્યો.<ref>{{cite web |url=http://www.newyorker.com/arts/reviews/film/slumdog_millionaire_boyle |title=Slumdog Millionaire: The Film File: The New Yorker |author=[[Anthony Lane]] |date=1 December 2008 |work=[[The New Yorker]] |access-date=24 May 2009 |archive-date=17 ડિસેમ્બર 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217071203/https://www.newyorker.com/arts/reviews/film/slumdog_millionaire_boyle |url-status=dead }}</ref> બોયેલે હજારો યુવાન પુરૂષ અભિનેતાઓને મળ્યા અને તેમણે જાણ્યું કે [[બોલિવુડ]]ના અભિનેતાઓ સામાન્ય રીતે "મજબૂત, દેખાવડા હિરો જેવા હોય છે." બોયેલની પુત્રીએ [[બ્રિટીશ ટેલીવિઝન]] પર આવતા નાટક ''[[સ્કિન્સ]]'' માં કલાકારોમાંના એક દેવ પટેલ તરફ આંગળી ચીંધી.<ref name="rags"/><ref name="direct">{{cite journal| last=Dawtrey| first=Adam| url=http://www.variety.com/article/VR1117971102.html?categoryid=13&cs=1| title=Danny Boyle to direct 'Slumdog'| journal=[[Variety (magazine)|Variety]]| date=30 August 2007| access-date= 15 January 2008}}</ref> ** '''[[આયુષ મહેશ ખેડેકર]]''' '''નાના જમાલ તરીકે''' ** '''[[તનય છેડા]]''' '''કિશોર જમાલ''' તરીકે * ''' [[ફ્રેડા પિન્ટો]]''' '''લતિકા''' , જમાલના પ્રેમ તરીકે. પિન્ટો એક ભારતીય મોડેલ હતી અને તેણે અગાઉ ક્યારે ફિલ્મોમાં કામ કર્યુ ન હતું.<ref name="rags"/> તેણી એક પ્રકારનો સ્કાર્ફ પહેરે છે તે અંગે ડિઝાઇનર સટ્ટીરેટ એન લાર્લર્બ જણાવે છે, "હું તેના બાળપણની પીળા વસ્ત્રોની છાપ પછીની વાર્તામાં પણ રાખવા માગતી હતી."<ref>લિન્ડસે સોલે જણાવ્યું હતું તેમ, "ફાઇન્ડર્સ કિપર્સ", ''એન્ટરટેઇન્મેન્ટ વિકલી'' 1029 (9 જાન્યુઆરી, 2009), પાનુ&nbsp;10.</ref> ** '''[[રૂબિના અલી]]''' '''નાની લતિકા''' તરીકે. રૂબિના એ વાસ્તવિક જિંદગીમાં મુંબઇની ઝૂંપડપટ્ટીનું બાળક છે.<ref name="sify"/> ** '''[[તન્વી ગણેશ લોંકર]]''' '''શરૂઆતની કિશોર લતિકા''' તરીકે * '''[[મધુર મિત્તલ]]''' '''સલિમ મલિક''' , જમાલના મોટા ભાઈ તરીકે. ** '''[[અઝરૂદ્દિન મહોમ્મદ ઇસ્માઇલ]]''' '''નાના સલિમ''' તરીકે. અઝરૂદ્દિન એ વાસ્તવિક જિંદગીમાં મુંબઇની ઝૂંપડપટ્ટીનું એક બાળક છે.<ref name="sify"/> ** '''[[આશુતોષ લોબો ગાજિવાલા]]''' '''શરૂઆતના કિશોર સલિમ''' તરીકે * '''[[અનિલ કપૂર]]''' , '''પ્રેમ કુમાર''' તરીકે, ગેમ શોના પ્રસ્તુતકર્તા. બોયેલ પ્રારંભમાં એવું ઇચ્છતા હતા કે ભારતીય અભિનેતા [[શાહરૂખ ખાન]] આ ભૂમિકા અદા કરે,<ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/India_Buzz/Freeze_kiya_jaaye_SRK/articleshow/2304946.cms |title=Freeze kiya jaaye? SRK |author=Sandipan Dalal |publisher=[[The Times of India]]| date=24&nbsp;August 2007 |access-date= 24 May 2009}}</ref> પરંતુ તે શક્ય બન્યું ન હતું. ખાને ''હૂ વોન્ટ્સ ટુ બી એ મિલિયોનેર?'' ના ભારતીય સંસ્કરણ ''[[કૌન બનેગા કરોડપતિ]]'' ની અંતિમ શ્રેણીમાં કાર્યક્રમનું સંચાલન કર્યું હતું. કપૂરે [[અમિતાભ બચ્ચન]] સાથે શોમાં ભાગ લીધો હતો અને રૂ. 5,000,000 જીત્યા હતા. * '''[[ઇરફાન ખાન]]''' '''પોલિસ ઇન્સ્પેક્ટર''' તરીકે * '''[[સૌરભ શુક્લા]]''' '''હેડ કોન્સ્ટેબલ શ્રીનિવાસ''' તરીકે * '''[[મહેશ માંજરેકર]]''' '''જાવેદ''' તરીકે * '''અંકુર વિકાલ''' '''મામન''' તરીકે * '''[[રાજેન્દ્રનાથ ઝૂત્શી]]''' '''''મિલિયોનેર'' શો પ્રોડ્યૂસર''' તરીકે * '''સંચિતા ચૌધરી''' '''જમાલની માતા''' તરીકે * '''શાહ રૂખ મુન્શી''' '''ઝૂંપડપટ્ટીના બાળક''' તરીકે. શાહ રૂખ વાસ્તવિકતામાં મુંબઇની ઝૂંપડપટ્ટીનો એક બાળક છે.<ref name="Age"/> * '''મોહઝીમ શકિમ શેખ કુરેશી''' '''ઝૂંપડપટ્ટીના અપંગ બાળક''' તરીકે. મોહઝીમ શકિમ એ વાસ્તવિકતામાં મુંબઇની ઝૂંપડપટ્ટીનો એક બાળક છે.<ref name="sify">{{cite web|title=Two Mumbai slum kids set for fairytale journey to Oscars|publisher=[[Sify]]|date=19 February, 2009|url=http://sify.com/movies/fullstory.php?id=14858756|access-date= 19 February 2009}}</ref> * '''ડેવિડ ગીલિયમ''' , [[તાજ મહાલ]] ખાતે '''અમેરિકન પ્રવાસી''' તરીકે * '''જેનેટ દે વિગ્ને''' , [[તાજ મહાલ]] ખાતે '''જર્મન પ્રવાસી''' તરીકે. * '''દેવેશ રાવલ''' , ભગવાન રામના વસ્ત્રોમાં સજ્જ છોકરા તરીકે, વાદળી રંગ. == રજૂઆત અને બોક્સ ઓફિસ પર દેખાવ == ઓગસ્ટ 2007માં, [[વોર્નર ઇન્ડીપેન્ડન્ટ પિક્ચર્સે]] ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' ને થિયેટરોમાં પ્રસ્તુત કરવા માટેના ઉત્તર અમેરિકાના હક્કો અને [[પાથે]] મેળવ્યા હતા.<ref name="direct"/> આમ છતાં, મે 2008માં, વોર્નર ઇન્ડીપેન્ડન્ટ પિક્ચર્સ બંધ થઇ ગયું હતું અને તેના બધા જ પ્રોજેક્ટ્સ તેના મુખ્ય સ્ટુડિયો [[વોર્નર બ્રધર્સે]] હસ્તક લીધા હતા. વોર્નર બ્રધર્સને ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' ના વ્યાપારી ભવિષ્ય અંગે શંકા હતી અને તેમણે યુ.એસ.માં થિયેટરોમાં રજૂઆતને બદલે સીધી [[ડીવીડી]] રજૂ કરવાનું સૂચન કર્યું હતું.<ref>{{cite news| first=Tim| last=Walker| title=All you need to know about Slumdog Millionaire| date=21 January 2009| url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/all-you-need-to-know-about-slumdog-millionaire-1452119.html| work=The Independent| access-date=21 January 2009| archive-date=22 જાન્યુઆરી 2009| archive-url=https://web.archive.org/web/20090122063030/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/all-you-need-to-know-about-slumdog-millionaire-1452119.html| url-status=dead}}</ref> ઓગસ્ટ 2008માં, વર્ષના અંતની ફિલ્મોના ભારને હલકો કરવા માટે વિવિધ પ્રોડક્શન્સ માટે ખરીદદારોની શોધ કરવાનું સ્ટુડિયોએ શરૂ કર્યું.<ref>{{cite news| last=Goldstein| first=Patrick| url=http://latimesblogs.latimes.com/the_big_picture/2008/08/warners-films-m.html| title=Warners' films: Movie overboard! | work=[[Los Angeles Times]]| date=12&nbsp;August 2008| access-date= 12&nbsp;November 2008}}</ref> મહિનાના મધ્ય ભાગમાં, વોર્નર બ્રધર્સે ફિલ્મના વિતરણ માટે [[ફોક્સ સર્ચલાઇટ પિક્ચર્સ]] સાથે કરાર કર્યો, જેમાં ફોક્સ સર્ચલાઇટે ફિલ્મમાં વોર્નર બ્રધર્સનો 50 ટકા હિસ્સો ખરીદ્યો અને યુએસમાં વિતરણનું કાર્ય સંભાળ્યું.<ref>{{cite journal| last=Flaherty| first=Mike| url=http://www.variety.com/article/VR1117990881.html?categoryId=13&cs=1| title=Fox, WB to share 'Slumdog' distribution| journal=[[Variety (magazine)|Variety]]| date=20&nbsp;August 2008| access-date= 12&nbsp;November 2008}}</ref> [[81માં એકેડેમી એવોર્ડ્સ]]માં ફિલ્મને મળેલી સફળતા બાદ, ફિલ્મ વિશ્વના બોક્સ ઓફિસમાં ટોચ પર આવી ગઇ (ઉત્તર અમેરિકા સિવાય), એકેડેમી એવોર્ડ પછીના સપ્તાહમાં 34 બજારોમાંથી 16 મિલિયન ડોલરનો વકરો થયો.<ref name="Bresnan">{{cite web|title=Around the World Roundup: 'Slumdog' Surges|author=Conor Bresnan|date=5 March 2009|publisher=[[Box Office Mojo]]|url=http://www.boxofficemojo.com/news/?id=2556&p=.htm|access-date= 16 March 2009}}</ref> વૈશ્વિક સ્તરે, ફિલ્મે અત્યાર સુધીમાં કુલ 377 મિલિયન ડોલરની કમાણી કરી છે.<ref name="mojototal">{{cite web |url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=slumdogmillionaire.htm |title=Slumdog Millionaire (2008) |publisher=[[Box Office Mojo]] |access-date= 12 October 2009}}</ref> === ઉત્તર અમેરિકા === [[ચિત્ર:FreidaPintoDevPatel08TIFF.jpg|thumb|right|2008 ટોરેન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ખાતે કલાકારો દેવ પટેલ અને ફ્રેડા પિન્ટો ]] 30મી ઓગસ્ટ, 2008ના રોજ ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' પ્રથમ વખત [[ટેલ્લુરાઇડ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ]] ખાતે દર્શાવવામાં આવી, જ્યા તેને પ્રેક્ષકોએ હકારાત્મક રીતે તેનો સ્વીકાર કર્યો અને રોમાંચ ઉભો કર્યો.<ref>{{cite news| last=Kearney| first=Christine| url=http://uk.reuters.com/article/entertainmentNews/idUKN0132417920080901| title=Boyle film leads buzz at Telluride Film festival| publisher=Reuters| date=1&nbsp;September 2008| access-date=12&nbsp;November 2008| archive-date=2008-10-12| archive-url=https://web.archive.org/web/20081012121800/http://uk.reuters.com/article/entertainmentNews/idUKN0132417920080901| url-status=dead}}</ref> 7મી સપ્ટેમ્બર, 2008ના રોજ ફિલ્મ [[ટોરેન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ]] ખાતે પણ દર્શાવવામાં આવી, જ્યા તેણે પીપલ્સ ચોઇસ એવોર્ડ જીતીને,<ref>{{cite news| last=Phillips| first=Michael| url=http://www.chicagotribune.com/features/lifestyle/chi-toronto-0908sep08,0,3062082.story| title='Slumdog' artful, if extreme| work=[[Chicago Tribune]]| date=8&nbsp;September 2008| access-date=12&nbsp;November 2008| archive-date=16 સપ્ટેમ્બર 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080916195958/http://www.chicagotribune.com/features/lifestyle/chi-toronto-0908sep08,0,3062082.story| url-status=dead}}</ref> "ફેસ્ટિવલની સૌથી વધુ જાણીતી લોકપ્રિય" સફળતા બની.<ref>{{cite news| last=Knegt| first=Peter| url=http://www.indiewire.com/ots/2008/09/toronto_08_slum.html| title=''Slumdog Millionaire'' Takes People's Choice, ''Hunger'', ''Lost Song'' Among Other Winners| publisher=[[indieWire]]| date=13&nbsp;September 2008| access-date=13&nbsp;November 2008| archive-date=5 ડિસેમ્બર 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20081205071442/http://www.indiewire.com/ots/2008/09/toronto_08_slum.html| url-status=dead}}</ref> ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' 12મી નવેમ્બર, 2008ના રોજ મર્યાદિત રીતે ઉત્તર અમેરિકામાં રજૂ થઇ, અને ત્યાર બાદ 23મી જાન્યુઆરી, 2009ના સમગ્ર યુનાઇટડે સ્ટેટ્સમાં રજૂ થઇ.<ref name="bomdaily">{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?page=daily&id=slumdogmillionaire.htm| title=Slumdog Millionaire (2008) – Daily Box Office| publisher=[[Box Office Mojo]]| access-date= 26 January 2009}}</ref> બુધવારના રોજ રજૂ થયા બાદ, ફિલ્મે પ્રથમ સપ્તાહમાં જ 10 થિયેટરોમાં 360,018 ડોલરની કમાણી કરી, જે થિયેટરદીઠ 36,002 ડોલરની મજબૂત સરેરાશ દર્શાવે છે.<ref name="bomweekly">{{cite web | url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?page=weekend&id=slumdogmillionaire.htm | title=Slumdog Millionaire (2008) - Weekend Box Office Results | publisher=[[Box Office Mojo]] | access-date= 31 March 2009}}</ref><ref>{{cite news | last=Germain | first=David | url=http://www.usatoday.com/life/movies/16 November 2008-1945988660_x.htm | title=Bond finds 'Solace' in $70.4M box office debut | work=[[USA Today]] | agency=[[Associated Press]] | date=16 November 2008 | access-date= 31 March 2009}}{{dead link|date=October 2009}}</ref> તેના બીજા સપ્તાહમાં, થિયેટરની સંખ્યા 32 થઇ અને તેણે પ્રતિ થિયેટર 29,619 ડોલરની સરેરાશ સાથે 947,795 ડોલરની કમાણી કરી, જે ફક્ત 18 ટકાનો ઘટાડો દર્શાવે છે.<ref name="bomweekly"/> જે 10 અસલ થિયેટરોમાં તે રજૂ થઇ હતી, તેમાં વ્યૂઅરશીપમાં 16 ટકાનો વધારો થયો હતો અને તે શબ્દોથી થયેલા મજબૂત પ્રસારને આભારી હતો.<ref>{{cite news| last=Knegt| first=Peter| url=http://www.indiewire.com/biz/2008/11/iw_bot_slumdog.html| title=indieWIRE: iW BOT - "Slumdog" Poised To Become Season's Success Story| publisher=[[indieWIRE]]| date=24&nbsp;November 2008| access-date=26&nbsp;November 2008| archive-date=28 ડિસેમ્બર 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20081228042348/http://www.indiewire.com/biz/2008/11/iw_bot_slumdog.html| url-status=dead}}</ref> 25મી ડિસેમ્બર, 2008ના રોજ, ફિલ્મ 614 થિયેટર્સ સુધી વિસ્તરી હતી અને લાંબા નાતાલના વેકેશનમાં 5,647,007 ડોલરની કમાણી કરી હતી.<ref name="bomdaily"/> [[81માં એકેડેમી એવોર્ડ]] ખાતે મળેલી સફળતા બાદ, ફિલ્મની કમાણીમાં 43 ટકાનો વધારો થયો હતો,<ref>{{cite web |title=USA Box Office Returns for the weekend starting 27&nbsp;February 2009 |publisher=[[Internet Movie Database]] |url=http://www.imdb.com/boxoffice/?date=27 February 2009&region=us |access-date= 5 March 2009}}</ref> જે ''[[ટાઇટેનિક]]'' બાદ કોઇ પણ ફિલ્મ માટે વધારે હતી.<ref>{{cite web |title=Oscars give Slumdog Millionaire box-office boost as child stars readjust|author=Ben Child |work=[[The Guardian]] |date=2 March 2009 |url=http://www.guardian.co.uk/film/2009/mar/02/oscars-slumdog-millionaire-box-office |access-date= 5 March 2009}}</ref> 27મી ફેબ્રુઆરીથી 1લી માર્ચ સુધીના સપ્તાહમાં, ફિલ્મ સૌથી વધુ 2,943 થિયેટરોમાં રજૂ થઇ હતી.<ref name="autogenerated1">{{cite web |url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=slumdogmillionaire.htm |title=Slumdog Millionaire (2008) |publisher=[[Box Office Mojo]] |access-date= 20 March 2009}}</ref> ફિલ્મે ઉત્તર અમેરિકન બોક્સ ઓફિસ પર 140 મિલિયન ડોલરથી વધુની કમાણી કરી.<ref name="mojototal"/> 31મી માર્ચ, 2009ના રોજ ફિલ્મ ડીવીડી અને બ્લૂ-રે પર રજૂ કરવામાં આવી હતી. અગાઉ એવી જાહેરાત કરવામાં આવી હતી કે 20મી સેન્ચુરી ફોક્સ હોમ એન્ટરટેઇન્મેન્ટ પ્રત્યેક અલગ રજૂઆત માટે નવા માર્કેટીંગ કાર્યક્રમની રજૂઆત કરશે: રેન્ટલ માર્કેટ માટે સામાન્ય નાની આવૃત્તિ અને રિટેલ બજાર માટે પરંપરાગત પૂર્ણ આવૃ્ત્તિ, જેમાં કોમેન્ટરી અને "મેકીંગ ઓફ" જેવી વધારાની લાક્ષણિકતાઓ પણ હોય. રજૂઆત સમયે પ્રોડક્શનમાં મિશ્રણ થઇ ગયુ; કેટલીક પૂર્ણ આવૃત્તિઓ રેન્ટલ બજારોમાં મોકલવામાં આવી અને કેટલીક રિટેલ આવૃત્તિઓની બોક્સની બહાર લખ્યું હોવા છતાં તેમાં એવું કંઇ જોવા ન મળ્યું. ફોક્સ અને એમેઝોન દ્વારા જાહેર માફી માગવામાં આવી. <ref>http://www.variety.com/article/VR1118001992.html?categoryid=1009&amp;cs=1 'સ્લમડોગ' સાથે ફોક્સ ડીવીડીને સમસ્યા રિટેલ અને રેન્ટલ આવૃત્તિઓનું મિશ્રણ થઇ ગયુ</ref> === યુરોપ === આ ફિલ્મ 9મી જાન્યુઆરી, 2009ના રોજ યુનાઇટેડ કિંગ્ડમમાં રજૂ થઇ અને યુકે બોક્સ ઓફિસ પર બીજા ક્રમ સાથે શરૂ થઇ.<ref>{{cite web |url=http://www.ukfilmcouncil.org.uk/15109 |title=UK Box Office: 9 - 11 January 2009 |publisher=[[UK Film Council]] |access-date=24 May 2009 |archive-date=8 જૂન 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090608111325/http://ukfilmcouncil.org.uk/15109 |url-status=dead }}</ref> ફિલ્મ તેના બીજા સપ્તાહના અંતે પ્રથમ ક્રમ પર પહોંચી અને ફિલ્મની કમાણીમાં 47 ટકાનો વધારો થતા તેણે યુકે બોક્સ ઓફિસ પર વિક્રમ સર્જ્યો. યુકેમાં ફિલ્મોના ઇતિહાસમાં આ વધારો સૌથી વધારે હતો, "આ વિક્રમ અગાઉ 13 ટકા સાથે ''[[બિલી ઇલિયટ]]'' {{'}} ધરાવતી હતી." ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' ચાર ગોલ્ડન ગ્લોબ અને અગિયાર [[બાફ્ટા]] એવોર્ડ જીતી ત્યાર બાદ બીજા સપ્તાહમાં વિક્રમજનક ટિકીટોનું વેચાણ થયું. યુકેના રજૂઆતના પ્રથમ અગિયાર દિવસમાં ફિલ્મે 6.1 મિલિયન પાઉન્ડની કમાણી કરી હતી.<ref>{{cite web |title=Slumdog Mauls Box Office Record |publisher=[[Sky News]] |date=20 January 2009 |url=http://news.sky.com/skynews/Home/UK-News/British-Film-Slumdog-Millionaire-Breaks-UK-Box-Office-Record-For-Ticket-Sales/Article/200901315206917 |access-date= 23 January 2009}}</ref> પછીના સપ્તાહમાં કમાણીમાં વધુ સાત ટકાનો વધારો થયો, તે સાથે યુકેમાં પ્રથમ સત્તર દિવસોમાં ફિલ્મની કમાણી વધીને 10.24 મિલિયન પાઉન્ડ <ref name="Guardian">{{cite web |title=Slumdog runs and runs atop UK box office |work=[[The Guardian]] |date=27 January 2009 |url=http://www.guardian.co.uk/film/filmblog/2009/jan/27/danny-boyle-tom-cruise |access-date= 28 January 2009}}</ref><ref>{{cite web |author=Matt Smith |title=Slumdog Is Top Dog In UK Cinemas |publisher=[[Sky News]] |date=26 January 2009 |url=http://news.sky.com/skynews/Home/UK-News/Slumdog-Millionaire-Beats-Tom-Cruises-Valkyrie-To-Top-UK-Box-Office-For-Second-Week/Article/200901415210564?lpos=UK_News_Top_Stories_Header_4&lid=ARTICLE_15210564_Slumdog_Millionaire_Beats_Tom_Cruises_Valkyrie_To_Top_UK_Box_Office_For_Second_Week |access-date= 27 January 2009}}</ref>અને ત્રીજા સપ્તાહમાં 14.2 મિલિયન પાઉન્ડ થઇ.<ref>{{cite news |title=Slumdog still leads UK box office |publisher=BBC News |date=3 February 2009 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/7867201.stm |access-date= 3 February 2009}}</ref> 20મી ફેબ્રુઆરી, 2009ના રોજ, યુકે બોક્સ ઓફિસ પર ફિલ્મની કમાણી 22,973,110 પાઉન્ડ થતા<ref>{{cite web |title=United Kingdom Box Office Returns for the weekend starting 20&nbsp;February 2009 |publisher=[[Internet Movie Database]] |url=http://www.imdb.com/boxoffice/?region=uk |access-date= 2 March 2009}}</ref> તે "છેલ્લા 12 મહિનાની યુકેથી આઠમા ક્રમની સૌથી વધુ સફળ ફિલ્મ બની."<ref>{{cite web|title=UK box office: Half-term shot in the arm for Bolt |work=[[The Guardian]] |url=http://www.guardian.co.uk/film/filmblog/2009/feb/24/uk-box-office |access-date= 2 March 2009}}</ref> 1 માર્ચ, 2009ના રોજ પૂરા થયેલા સપ્તાહમાં, [[81માં એકેડેમી એવોર્ડ]]માં તેને આઠ ઓસ્કાર્સ મેળવવામાં મળેલી સફળતા પછી, ફિલ્મ 2 માર્ચ, 2009 સુધીમાં 26 મિલિયન ડોલરની કમાણી કરીને યુકે બોક્સ ઓફિસ<ref>{{cite web |url=http://www.ukfilmcouncil.org.uk/15267 |title=UK Box Office: 27 February - 1 March 2009 |publisher=[[UK Film Council]] |access-date=24 May 2009 |archive-date=23 મે 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090523054218/http://www.ukfilmcouncil.org.uk/15267 |url-status=dead }}</ref> પર પ્રથમ ક્રમે પરત ફરી.<ref>{{cite web |title=Slumdog tops box office again |publisher=[[Teletext]] |date=2 March 2009 |url=http://www.teletext.co.uk/entertainment/news/75b798f8570bb1bb1baa944b75592f95/Slumdog+tops+box+office+again.aspx |access-date=2 March 2009 |archive-date=6 માર્ચ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090306172330/http://www.teletext.co.uk/entertainment/news/75b798f8570bb1bb1baa944b75592f95/Slumdog+tops+box+office+again.aspx |url-status=dead }}</ref> 17મી મે, 2009ના રોજ, યુકેમાં કુલ કમાણી 31.6 મિલિયન પાઉન્ડથી વધારે હતી.<ref>{{cite web |url=http://www.ukfilmcouncil.org.uk/15565 |title=UK Box Office: 15 - 17 May 2009 |publisher=[[UK Film Council]] |access-date=24 May 2009 |archive-date=23 મે 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090523104106/http://www.ukfilmcouncil.org.uk/15565 |url-status=dead }}</ref> આ ફિલ્મ 1 જૂન, 2009ના રોજ ડીવીડી અને બ્લૂ-રે પર રજૂ કરવામાં આવી હતી. ફિલ્મને એકેડેમી એવોર્ડમાં મળેલી સફળતા બાદ પછીના સપ્તાહોમાં યુરોપમાં દરેક સ્થળોએ તેની કમાણીમાં મોટો વધારો નોંધાયો. તેનો એક દેશમાં નોંધાયેલો સૌથી મોટો ઉછાળો ઇટાલીમાં નોંધાયો હતો, જે પાછળના સપ્તાહથી 556 ટકા વધ્યો હતો. ફ્રાન્સ અને સ્પેનમાં પણ અનુક્રમે 61 ટકા અને 73 ટકાનો વધારો થયો હતો. સમાન સપ્તાહ દરમિયાન, ફિલ્મ અન્ય યુરોપિયન દેશોમાં સફળતાપૂર્વક રજૂ થઇ: ક્રોએશિયામાં તેણે 10 સ્ક્રીન્સમાંથી 170,419 ડોલરની કમાણી કરી, જે છેલ્લા ચાર મહિનાનું તેનું સૌથી મોટું ઓપનીંગ હતું; અને પોલેન્ડમાં 715,677 ડોલર સાથે બીજા ક્રમે રહ્યું. આ ફિલ્મ સ્વીડનમાં 6 માર્ચ, 2009 અને જર્મનીમાં 19 માર્ચ, 2009ના રોજ રજૂ થઇ હતી.<ref name="Bresnan"/> === ભારત === ભારતમાં, ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' નું [[પ્રિમીયર]] 22મી જાન્યુઆરી, 2009ના રોજ [[મુંબઇ]] ખાતે યોજાયું અને તેમાં સોથી વધારે લોકોએ ભાગ લીધો હતો, જેમાં [[ભારતીય ફિલ્મ ઉદ્યોગ]]ના અગ્રણી લોકોનો સમાવેશ થાય છે. ફિલ્મની મૂળ આવૃત્તિ ઉપરાંત ભારતમાં [[હિન્દી]]માં ડબીંગ થયેલી આવૃત્તિ ''સ્લમડોગ કરોડપતિ'' (स्लमडॉग करोड़पति)ની પણ રજૂઆત કરવામાં આવી હતી.<ref>{{cite news| url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article5576403.ece| title=A thousand words: Slumdog Millionaire opens in India| work=[[The Times]]| author=Jeremy Page| date=24&nbsp;January 2009| access-date=24&nbsp;May 2009| archive-date=2011-06-15| archive-url=https://web.archive.org/web/20110615172333/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article5576403.ece| url-status=dead}}</ref> ફિલ્મને અસલમાં ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર: કૌન બનેગા કરોડપતિ'' નામ અપાયું હતું, પરંતુ વૈધાનિક કારણોને લીધે તેને ટૂંકુ કરવામાં આવ્યું હતું. ડબીંગનું કામકાજ સંભાળનાર, [[લવલીન ટંડને]] જણાવ્યું, "અનિલ કપૂર, ઇરફાન ખાન અને અંકુર વિકાલ સહિતના બધા મૂળ અંગ્રેજી ફિલ્મમાં રહેલા કલાકારોએ ડબીંગ કર્યું હતું. મુખ્ય પુરૂષ કલાકાર, દેવ પટેલના અવાજ માટે અમને [[ચેમ્બુર]]માંથી પ્રદિપ મોટવાણી નામનો યુવક મળી ગયો. મારે અતિશયોક્તિભર્યુ ડબીંગ કરવું ન હતું. મારે યુવાન અક્ષીણ અવાજની જરૂર હતી."<ref>{{cite news| url=http://www.newkerala.com/topstory-fullnews-72071.html| title='Slumdog Millionaire' in Hindi will be 'Crorepati| agency=[[Indo-Asian News Service]]| last=Jha| first=Subhash K.| date=9&nbsp;January 2009| access-date= 23&nbsp;January 2009}}</ref> ફોક્સ સર્ચલાઇટે 23મી જાન્યુઆરી, 2009ના રોજ સમગ્ર ભારતમાં રજૂઆત માટે 351 પ્રિન્ટ્સ ફાળવી હતી.<ref name="Singh">{{cite news |author=Madhur Singh |title=Slumdog Millionaire, an Oscar Favorite, Is No Hit in India |work=[[Time (magazine)|Time]] |date=26 January 2009 |url=http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1873926,00.html?imw=Y |access-date=27 January 2009 |archive-date=21 મે 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130521074841/http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1873926,00.html?imw=Y |url-status=dead }}</ref> ફોક્સ સર્ચલાઇટના કહેવા પ્રમાણે, તેણે ભારતીય બોક્સ ઓફિસ પર પ્રથમ સપ્તાહમાં [[રૂ.]] 2,35,45,665 અથવા<ref name="boxofficeindia">{{cite web |title=Box Office India |publisher=[[Bollywood Hungama]] |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/boxoffice/13980/index.html |access-date=9 February 2009 |archive-date=2 ડિસેમ્બર 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111202011319/http://www.bollywoodhungama.com/movies/boxoffice/13980/index.html |url-status=dead }}</ref> 2.2 મિલિયન ડોલરની કમાણી કરી હતી. પ્રથમ સપ્તાહ દરમિયાન ભારતની મુખ્ય [[બોલિવુડ]] ફિલ્મોની રજૂઆત જેટલી સફળતા ન મળી હોવા છતાં, તે કોઇ પણ [[ફોક્સ]] ફિલ્મ માટે સૌથી વધુ સપ્તાહના અંતની કમાણી અને દેશમાં [[પાશ્ચાત્ય]] રજૂઆત માટે સૌથી વધુ ત્રીજા ક્રમની કમાણી ધરાવતી હતી, જે ફક્ત ''[[સ્પાઇડર મેન]]'' અને ''[[કેસિનો રોયાલ]]'' થી જ પાછળ હતી.<ref name="Singh"/> ભારતીય બોક્સ ઓફિસ ખાતે તેના બીજા સપ્તાહમાં ફિલ્મની કમાણી વધીને રૂં. 3,04,70,752 થઇ હતી.<ref name="boxofficeindia"/> કેટલાક વિશ્લેષકોએ ભારતીય બોક્સ ઓફિસ પર ફિલ્મના દેખાવ અંગે અભિપ્રાય વ્યક્ત કર્યા. ટ્રેડ એનાલિસ્ટ કોમલ નાહ્ટાએ જણાવ્યુ, " આ ફિલ્મમાં નામમાં જ સમસ્યા છે. મોટા ભાગના ભારતીયો માટે સ્લમડોગ શબ્દ અજાણ્યો છે." આ ઉપરાંત, ટ્રેડ એનાલિસ્ટ અમોદ મેહરે જણાવ્યું કે [[અનિલ કપૂર]] સિવાય ફિલ્મમાં કોઇ જાણીતો કલાકાર ન હતો, આથી "ફિલ્મ... ભારતીય સેન્ટીમેન્ટ માટે યોગ્ય જણાતી નથી." એક સિનેમાના માલિકે ટિપ્પણી કરી, "ઝૂંપડપટ્ટીના છોકરો સચોટ અંગ્રેજી બોલે તે બંધ બેસતુ નથી પરંતુ જ્યારે તેઓ હિન્દીમાં બોલે છે ત્યારે તે સત્યની વધુ નજીક લાગે છે." ફિલ્મની ડબ થયેલી હિન્દી આવૃત્તિ, ''સ્લમડોગ કરોડપતિ'' એ બોક્સ ઓફિસ પર સારી કમાણી કરી અને તે આવૃત્તિની વધારાની નકલો પણ રજૂ કરવામાં આવી.<ref>{{cite news |author=Shilpa Jamkhandikar |title=Piracy, controversy mar Slumdog's India run |agency=[[Reuters]] |date=30 January 2009 |url=http://news.yahoo.com/s/nm/20090130/film_nm/us_slumdog_india |access-date=30 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202171352/http://news.yahoo.com/s/nm/20090130/film_nm/us_slumdog_india |archive-date=2 ફેબ્રુઆરી 2009 |url-status=dead }}</ref> ફિલ્મને [[81માં એકેડેમી એવોર્ડ]]માં મળેલી સફળતા બાદ પછીના સપ્તાહોમાં ભારતમાં ફિલ્મની કમાણીમાં 470 ટકાનો વધારો થયો અને તે સપ્તાહમાં કુલ 6.3 મિલિયન ડોલરની કમાણી થઇ.<ref name="Bresnan"/> 15મી માર્ચ, 2009 સુધીમાં, ''સ્લમડોગ કરોડપતિ'' એ ભારતીય બોક્સ ઓફિસ પર રૂ. 15,86,13,802ની કમાણી કરી હતી.<ref>{{cite web |publisher=IBOS - The Complete Channel on Indian Film Industry Box Office |title=Results for Week Updated 3/15/2009 |url=http://www.ibosnetwork.com |access-date=20 March 2009 }}{{Dead link|date=ડિસેમ્બર 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === એશિયા-પેસિફીક === ફિલ્મને એકેડેમી એવોર્ડમાં મળેલી સફળતા બાદ [[એશિયા-પેસિફીક]] ક્ષેત્રમાં તેની કમાણીમાં જંગી વધારો થયો હતો. ઓસ્ટ્રેલિયામાં, કમાણીમાં 53 ટકાનો વધારો થતા તે ફિલ્મ બીજા ક્રમે પહોંચી ગઇ હતી.<ref name="Bresnan"/> હોંગ કોંગમાં, ફિલ્મની રજૂઆત બાદના પ્રથમ સપ્તાહમાં એક મિલિયન ડોલરની કમાણી હતી, જે તે વર્ષની બીજા ક્રમનું સૌથી મોટુ ઓપનીંગ હતું.<ref name="Bresnan"/> આ ફિલ્મ 18મી એપ્રિલ, 2009ના રોજ જાપાનમાં, 19મી માર્ચ, 2009ના રોજ દક્ષિણ કોરિયામાં, 26મી માર્ચ, 2009ના રોજ ચીનમાં, 10મી એપ્રિલ, 2009ના રોજ [[વિયેટનામ]]માં<ref name="Bresnan"/> અને 11મી એપ્રિલ, 2009ના રોજ [[ફિલીપાઇન્સ]]માં રજૂ થઇ હતી. મોટે ભાગ, ફિલ્મે [[પૂર્વ એશિયા]]માં જંગી સફળતા મેળવી હતી. પીપલ્સ રિપબ્લીક ઓફ ચાઇનામાં, ફિલ્મે શરૂઆતના સપ્તાહ (27-29 માર્ચ)માં 2.2 મિલિયન ડોલરની કમાણી કરી હતી. જાપાનમાં, ફિલ્મે 12 મિલિયન ડોલરની કમાણી હતી, જે કોઇ પણ એશિયન દેશ કરતા વધારે હતી.<ref>{{cite web|title='Slumdog' ends tour with Asian feat: China, Japan embrace Oscar-winning pic|author=Pamela McClintock|publisher=''[[Variety (magazine)|Variety]]''|date=24 April 2009|url=http://www.variety.com/article/VR1118002826.html?categoryid=1278&cs=1|access-date= 18 May 2009}}</ref> == ક્રિટીકલ રીસેપ્શન(સ્વીકાર) == {| class="infobox" style="width:26em;font-size:85%" |- style="background:#ccc;text-align:center" ! colspan="8"| [[એકેડેમી એવોર્ડના વિક્રમો]] |- | '''1. ''' '''[[શ્રેષ્ઠ ચિત્રપટ]]''' |- | '''2. ''' '''[[શ્રેષ્ઠ દિગ્દર્શક]]''' , [[ડેની બોયેલ]] |- | '''3. ''' '''[[શ્રેષ્ઠ એડેપ્ટેડ સ્ક્રીનપ્લે]]''' , [[સિમોન બ્યુફોય]] |- | '''4. ''' '''[[શ્રેષ્ઠ સિનેમટોગ્રફિ]]''' , [[એન્થની ડોડ મેન્ટલ]] |- | '''5. ''' '''[[શ્રેષ્ઠ ઓરિજીનલ સ્કોર]]''' , [[એ. આર. રહેમાન]] |- | '''6. ''' '''[[શ્રેષ્ઠ અસલ ગીત]] - "[[જય હો]]"''' , એ. આર. રહેમાન અને [[ગુલઝાર]] |- | '''7. ''' '''[[શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ એડિટીંગ]]''' , [[ક્રિસ ડીકન્સ]] |- | '''8. ''' '''[[શ્રેષ્ઠ સાઉન્ટ મિક્સીંગ]]''' , [[રસુલ પૂકુટ્ટી]], રિચર્ડ પાઇક, અને ઇયાન ટેપ |- style="background:#ccc;text-align:center" ! colspan="7"| [[બાફ્ટા એવોર્ડના વિક્રમો]] |- | '''1. ''' '''[[શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ]]''' , ક્રિસ્ટીયન કોલ્સન |- | '''2. ''' '''[[શ્રેષ્ઠ દિગ્દર્શક]]''' , ડેની બોયેલ |- | '''3. ''' '''[[શ્રેષ્ઠ એડેપ્ટેડ સ્કીનપ્લે]]''' , સિમોન બ્યુફોય |- | '''4. ''' '''[[શ્રેષ્ઠ સિનેમટીગ્રફિ]]''' , એન્થની ડોડ મેન્ટલ |- | '''5. ''' '''[[શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ સંગીત]]''' , એ. આર. રહેમાન |- | '''6. ''' '''[[શ્રેષ્ઠ એડિટીંગ]]''' , ક્રિસ ડીકન્સ |- | '''7. ''' '''[[શ્રેષ્ઠ સાઉન્ડ]]''' , ગ્લેન ફ્રીમેન્ટલ, [[રસુલ પૂકુટ્ટી]], રિચર્ડ પાઇક, ટોમ સેયર્સ, ઇયાન ટેપ |- style="background:#ccc;text-align:center" ! colspan="4"| [[ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સના વિક્રમ]] |- | '''1. ''' '''[[શ્રેષ્ઠ ચિત્રપટ – નાટક]]''' |- | '''2. ''' '''[[શ્રેષ્ઠ દિગ્દર્શક]]''' , ડેની બોયેલ |- | '''3. ''' '''[[શ્રેષ્ઠ વાર્તા]]''' , સિમોન બ્યુફોય |- | '''4. ''' '''[[શ્રેષ્ઠ ઓરિજીનલ સ્કોર]]''' , એ. આર. રહેમાન |} === પુરસ્કારો અને સન્માનો === {{Main|List of awards and nominations received by Slumdog Millionaire}} ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' સૌથી વધુ સ્વીકૃત, વિવિધ સમાચારપત્રોમાં ટોચના 10 સમાચારોમાં સ્થાન પામી હતી.<ref name="mctop08">{{cite web |url=http://www.metacritic.com/film/awards/2008/toptens.shtml |title=Metacritic: 2008 Film Critic Top Ten Lists |publisher=[[Metacritic]] |access-date=11 January 2009 |archive-date=24 ફેબ્રુઆરી 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100224083805/http://www.metacritic.com/film/awards/2008/toptens.shtml |url-status=dead }}</ref> 22મી ફેબ્રુઆરી, 2009ના રોજ, [[શ્રેષ્ઠ ચિત્રપટ]] અને [[શ્રેષ્ઠ દિગ્દર્શક]] સહિત જેના માટે નામાંકન થયું હતું તેવા [[દસ એકેડેમી એવોર્ડ]]માંથી આઠ જીત્યા હતા. આ ફક્ત આઠમી ફિલ્મ છે કે જેણે આઠ એકેડેમી એવોર્ડ<ref>{{cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/film/oscars/4786193/Oscar-winners-Slumdog-Millionaire-and-Kate-Winslet-triumph-in-great-night-for-British-film.html |title=Oscar winners: Slumdog Millionaire and Kate Winslet lead British film sweep |author=Anita Singh |date=23 February 2009 |work=[[The Daily Telegraph]] |access-date= 24 May 2009}}</ref> જીત્યા હોય અને સિંગલ એક્ટીંગ નોમિનેશન સિવાય અગિયારમું શ્રેષ્ઠ ચિત્રપટ માટેનો ઓસ્કાર જીતી હોય.<ref>{{cite web |url=http://www.tvguide.com/news/2009-oscar-predictions-1003134.aspx |title=Oscars: Who Will Win and Who Will Surprise? |author=Joyce Eng |date=20 February 2009 |work=[[TV Guide]] |access-date= 24 May 2009}}</ref> આ ફિલ્મે અગિયાર [[બાફ્ટા એવોર્ડ્સ]]માંથી સાત જીત્યા કે જેના માટે તે નામાંકિત થઇ હતી, જેમાં [[શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ]]નો સમાવેશ થાય છે; બધા જ [[ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સ]] જેના માટે તે નામાંકિત થઇ હતી, જેમાં [[શ્રેષ્ઠ નાટક ફિલ્મ]]નો સમાવેશ થાય છે; અને છમાંથી પાંચ [[ક્રિટીક્સ ચોઇસ એવોર્ડ્સ]] જીત્યા હતા કે જેના માટે તે નામાંકિત થઇ હતી. આ ફિલ્મની શ્રેણીને બ્રોડકાસ્ટ ડિઝાઇન એવોર્ડની કક્ષામાં પ્રેસિજીયસ 2009 [[રશીસ]] સોહો શોર્ટ્સ ફેસ્ટિવલમાં નામાંકન આપીને સન્માન કરવામાં આવ્યું, જેની સામે [[આર્ડમેન]]ના ટાઇટલ સાથેની [[મેચ ઓફ ધી ડે]] [[યુરો 2008]] અને [[એજન્ડા કલેક્ટિવ]] દ્વારા બે પ્રોજેક્ટ્સ સામે સ્પર્ધામાં હતી. === ભારત બહારની પ્રતિક્રિયાઓ === [[ચિત્ર:Cast "Slumdog Millionaire".JPG|thumb|left|300px|81માં એકેડેમી એવોર્ડમાં યુએસ ખાતે સ્લમડોગ મિલિયોનેરની ટીમ]] ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' ને વિશ્વના પશ્ચિમના દેશો તરફથી ટીકાત્મક સ્વીકાર મળ્યો હતો.[[]] 16 એપ્રિલ, 2009 સુધીમાં, [[રોટ્ટેન ટોમેટોસે]] ફિલ્મને 94 ટકા રેટિંગ સાથે 193 ''ફ્રેશ'' અને 13 ''રોટ્ટેન'' સમીક્ષા આપી હતી. તેનો [[સરેરાશ]] સ્કોર 8.2/10 છે.<ref name="rt">{{cite web| url=http://www.rottentomatoes.com/m/slumdog_millionaire/| title=Slumdog Millionaire Movie Reviews| work=[[Rotten Tomatoes]]| publisher=IGN Entertainment, Inc| access-date= 25&nbsp;November 2008}}</ref> મુખ્ય ટીકાકારોમાંથી સમીક્ષા કરીને 100માંથી [[સામાન્ય]] રેટિંગ આપતી [[મેટાક્રિટીક]] ખાતે, ફિલ્મને 36 સમીક્ષાઓને આધારે 86 રેટીંગ મળ્યા હતા.<ref name="meta">{{cite web| url=http://www.metacritic.com/film/titles/slumdogmillionaire| title=Slumdog Millionaire (2008): Reviews| work=[[Metacritic]]| publisher=CNET Networks, Inc| access-date=25&nbsp;November 2008| archive-date=2010-07-30| archive-url=https://web.archive.org/web/20100730053015/http://www.metacritic.com/film/titles/slumdogmillionaire| url-status=dead}}</ref> મુવી સિટી ન્યૂઝ એવુ દર્શાવે છે કે ફિલ્મ 286 જેટલા ક્રિટીક યાદીમાંથી 123 વિવિધ ટોપ ટેન યાદીમાં આ ફિલ્મને સ્થાન મળ્યું હતું, જે 2008માં કોઇ પણ ફિલ્મ કરતા ત્રીજા ક્રમની સૌથી વધુ યાદીમાં સ્થાન પામેલી ફિલ્મ હતી.<ref>{{cite news |url=http://moviecitynews.com/awards/2009/top_ten/00scoreboard.htm |year=2008 |author=David Poland |title=The 2008 Movie City News Top Ten Awards |access-date=25 January 2009 |archive-date=21 જાન્યુઆરી 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090121082159/http://moviecitynews.com/awards/2009/top_ten/00scoreboard.htm |url-status=dead }}</ref> ''[[શિકાગો સન ટાઇમ્સ]]'' ના [[રોજર એબર્ટે]] ચારમાંથી ચાર સ્ટાર આપ્યા હતા, અને જણાવ્યું હતું કે "આ શ્વાસ થંભાવી દે તેવી રોમાંચક વાર્તા, આનંદ આપે તેવી ફિલ્મ છે."<ref>{{cite journal| last=Ebert| first=Roger| authorlink=Roger Ebert| url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20081111/REVIEWS/811110297/1023| title=Slumdog Millionaire| journal=[[Chicago Sun Times]]| date=11&nbsp;November 2008| access-date=13&nbsp;January 2009| archive-date=15 જાન્યુઆરી 2009| archive-url=https://web.archive.org/web/20090115211545/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20081111%2FREVIEWS%2F811110297%2F1023| url-status=dead}}</ref> ''[[વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ]]'' ના ટીકાકાર [[જો મોર્ગન્સ્ટને]] ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' ને "વિશ્વની પ્રથમ વૈશ્વિક શ્રેષ્ઠ કૃતિ તરીક ગણાવી હતી."<ref>{{cite journal| last=Morgenstern| first=Joe| url=http://online.wsj.com/article/SB122661670370126131.html| title='Slumdog' Finds Rare Riches in Poor Boy's Tale| journal=[[Wall Street Journal]]| date=14&nbsp;November 2008| access-date= 16&nbsp;January 2009}}</ref> ''[[ધી વોશિંગ્ટન પોસ્ટ]]'' ના એન હોર્નાડેએ એવી દલીલ કરી હતી, નવા જમાનાની રંકથી રાજા તરફ જતી ફિલ્મે ચાલુ વર્ષની શરૂઆતમાં [[ટોરેન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ]]માં ઓડિયન્સ એવોર્ડ જીત્યો અને તે કેમ તેવું પૂછવાની જરૂર નથી. ટીવી શો "હૂ વોન્ટ્સ ટુ બી એ મિલિયોનેર"ના દેશની પોતાની આવૃત્તિમાં ભારત ખૂબ જ ઝડપથી વૈશ્વિક કક્ષાએ ફેલાતા કે જેમાં ટાઇમલેસ મેલોડ્રામા અને જીવનના બધા જ દુખો સાથે જીવતા મહેનતકશ અનાથોને જોતા "સ્લમડોગ મિલિયોનેરે" એકવીસમી સદી માટે [[ચાર્લ્સ ડિકન્સ]]નું કામ કર્યું છે."<ref>{{cite news |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/11/11/AR2008111102775.html |title=From 'Slumdog' to Riches In a Crowd-Pleasing Fable |work=[[The Washington Post]] |last=Hornaday|first=Ann |date=12&nbsp;November 2008 |access-date= 13&nbsp;January 2009}}</ref> ''[[લોસ એન્જલસ ટાઇમ્સ]]'' ના [[કેનેથ ટુરાને]] વર્ણવ્યું, "ફિલ્મ હોલિવુડ પ્રકારની રોમેન્ટીક મેલોડ્રામા છે જે અલ્ટ્રા-મોર્ડન માર્ગે સ્ટુડિયોના બધા જ લોકોને સંતોષ આપી શકે છે" અને "સ્ટાર-ક્રોસ્ડ રોમાન્સને કારણે અસલ વોર્નર બ્રધર્સ ભેટી પડતા અને કદાચ એવું વર્તન કરતા કે કોઇએ તે કરવાનો વિચાર પણ ન કર્યો હોય."<ref name="los">{{cite news| url=http://www.calendarlive.com/movies/reviews/cl-et-slumdog12-2008nov12,0,3610327.story| title='Slumdog Millionaire'| work=[[Los Angeles Times]]| last=Turan| first=Kenneth| date=12&nbsp;November 2008| access-date=12&nbsp;November 2008| archive-date=17 ડિસેમ્બર 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20081217061216/http://www.calendarlive.com/movies/reviews/cl-et-slumdog12-2008nov12,0,3610327.story| url-status=dead}}</ref> ''[[ન્યૂ યોર્કર]]'' ના [[એન્થની લેને]] જણાવ્યું, "અહીં કઇં બંધબેસતુ નથી. બોયેલ અને ફોટોગ્રાફીના દિગ્દર્શક એન્થની ડોડ મેન્ટલની આગેવાની હેઠળની ટીમ સ્પષ્ટપણે એવું માનતી હતી કે તેની ઉંચી બિલ્ડીંગો અને પંદર મિલિયનથી પણ વધુ વસ્તી ધરાવતા મુંબઇ શહેરને તેમણે ડિકન્સના લંડન તરીકે લીધું હતું [...] ઉપરાંત તેમણે પસંદ કરેલી વાર્તા ફક્ત માત્ર કલ્પના હતી, તેમાં કોઇ સ્પષ્ટ વિગતો નહીં પરંતુ લાગણીસભર આવેગો છે. ફિલ્મના અંતમાં રેલરોડ સ્ટેશન ખાતે બોયેલ કેવી રીતે પોતાના કલાકારોને એક આઇટમ ગીત માટે એકત્ર કરી શકે? વાસ્તવિકતાનો દાવો કરતી આ ફિલ્મને તમે ઠપકો આપી શકો અથવા તમે ચાલી રહેલા પ્રવાહ સાથે રહીને તેને યોગ્ય પસંદ કહી શકો. "[[મેન્ક્સ ઇન્ડીપેન્ડન્ટ]]ના <ref>{{cite journal |last=Lane |first=Anthony |authorlink=Anthony Lane |year=2008 |month=November |day=24 |title=The Current Cinema: Hard Times|journal=[[The New Yorker]] |volume=84 |issue=38 |pages=130–131 |url=http://www.newyorker.com/arts/critics/cinema/2008/11/24/081124crci_cinema_lane |access-date= 16 April 2009}}</ref>કોલ્મ એન્ડ્રૂએ પણ એવું કહેતા ફિલ્મના ખૂબ વખાણ કર્યા, સફળ મિશ્રણ અને સારી વાર્તા સાથે ઉચ્ચતમ અભિનય તથા હૂ વોન્ટ્સ ટુ બી એ મિલિયોનેર પ્રસંગોને દર્શાવવા માટે આદર્શ સાધન સાબિત થયું".<ref>[http://www.iomtoday.co.im/reviews/FILM-Slumdog-Millionaire-.5020366.jp કોલ્મ એન્ડ્રૂ દ્વારા સમીક્ષા] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120803085059/http://www.iomtoday.co.im/reviews/FILM-Slumdog-Millionaire-.5020366.jp |date=3 ઑગસ્ટ 2012 }}, આઇઓએમ ટૂડે</ref> ઘણા અન્ય સમીક્ષકોએ ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' ને બોલિવુડ પ્રકારની "[[મસાલા]]" ફિલ્મ ગણાવી <ref>{{cite web |author=Sudhish Kamath |title=The great Indian dream: Why "Slumdog Millionaire", a film made in India, draws crowds in New York |work=[[The Hindu]] |date=17 January 2009 |url=http://www.hindu.com/mp/2009/01/17/stories/2009011751051300.htm |access-date=22 January 2009 |archive-date=26 જાન્યુઆરી 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126180319/http://hindu.com/mp/2009/01/17/stories/2009011751051300.htm |url-status=dead }}</ref>કેમકે ફિલ્મમાં "કૌટુંબિક સંબંધોમાંથી અસ્વસ્થ મસાલા<ref>{{cite web |author=Scott Foundas |title=Fall Film: Slumdog Millionaire: Game Show Masala |work=[[LA Weekly]] |date=12 November 2008 |url=http://www.laweekly.com/2008-11-13/film-tv/game-show-masala-in-slumdog-millionaire |access-date=22 January 2009 |archive-date=30 જાન્યુઆરી 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090130011723/http://www.laweekly.com/2008-11-13/film-tv/game-show-masala-in-slumdog-millionaire/ |url-status=dead }}</ref>ની રજૂઆત કરવામાં આવી છે અને એકબીજાને શોધતા મુખ્ય રોમેન્ટિક પાત્રો પરાકાષ્ઠાએ પહોંચે છે."<ref>{{cite web |author=Greg Quill|title=Slumdog wins hearts here |work=[[Toronto Star]] |date=21 January 2009 |url=http://www.thestar.com/Entertainment/article/574394 |access-date= 22 January 2009}}</ref> અન્ય ટીકાકારોએ મિશ્રીત અભિપ્રાયો વ્યક્ત કર્યા હતા. ઉદાહરણ તરીકે, ''[[ગાર્ડિયન]]'' ના [[પિટર બ્રેડશો]]એ આ ફિલ્મને એવું કહેતા પાંચમાંથી ત્રણ સ્ટાર આપ્યા હતા, "સારી વાર્તા અને ભારતના શેરીના બાળકો દ્વારા કરવામાં આવેલા સારા અભિનય છતાં આ વાર્તા આનંદની માગ ન કરતી અને પ્રતિબિંબીત ન થાય તેવી ફિલ્મ છે, જેમાં ભારતનું વર્ણન પ્રવાસીની નજરે નહીં પરંતુ બાહ્ય વ્યક્તિ તરીકે કરવામાં આવ્યું છે; તે ફક્ત મનોરંજન માટે છે, તેને ગંભીર રીતે લઇ શકાય નહીં." તેણે એવો પણ નિર્દેશ કર્યો કે આ ફિલ્મના સહ-પ્રસ્તુતકર્તા [[કેલેડોર]] છે, જે અસલ ''[[હૂ વોન્ટ્સ ટુ બી એ મિલિયોનેર?]]'' ના હકો ધરાવે છે. અને એવો દાવો પણ કર્યો " તે આ કાર્યક્રમ માટે ખૂબ લાંબા [[પ્રોડક્ટ પ્લેસમેન્ટ]] જેવું લાગે છે."<ref>{{cite web |author=Peter Bradshaw |title=Slumdog Millionaire |work=[[The Guardian]] |url=http://www.guardian.co.uk/film/2009/jan/09/slumdog-millionaire-review-danny-boyle |access-date= 9 January 2009 |date=9 January 2009}}</ref> ઘણા ટીકાકારોએ તેમ પણ જણાવ્યું હતું. ''[[સાન ફ્રાન્સિસ્કો ક્રોનિકલ]]'' ના [[મિક લાસેલે]] જણાવ્યુ, "''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' ની વાર્તામાં જ સમસ્યા છે. આ ફિલ્મ સ્ટાર્ટ-એન્ડ-સ્ટોપના માર્ગે બધુ બહાર પાડે છે, જે સસ્પેન્સના તત્વને મારી નાખે છે, ફક્ત ફ્લેશબેક પર જ આધાર રાખે છે જે ફિલ્મની ઝડપને શોષી લે છે.... સંપૂર્ણ ફિલ્મમાં યુક્તિભરી વાર્તાનો વ્યૂહ છે જે ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' છેલ્લી 30 મિનીટ બાદ લોકોને જકડી રાખે છે. પરંતુ ત્યારે ખૂબ મોડુ થઇ ગયું હોય છે."<ref>{{cite news| url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2008/11/12/DDU9142B25.DTL| title='Slumdog Millionaire' ultimately pays off| work=[[San Francisco Chronicle]]| last=LaSalle| first=Mick| authorlink=Mick LaSalle| date=12&nbsp;November 2008| access-date=13&nbsp;January 2009| archive-date=2009-04-16| archive-url=https://web.archive.org/web/20090416000441/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2008/11/12/DDU9142B25.DTL| url-status=dead}}</ref> [[ઇન્ડીવાયર]]ના એરિક હેન્સ તેને પ્રતિસ્પર્ધી ફિલ્મ ''[[ફોરેસ્ટ ગમ્પ]]'' સામે બોમ્બાસ્ટીક અને રોમેન્ટીક ટ્રેમ્પ્સની વાર્તા પર ડિકન્સ બાદની કહાની તથા નૈતિકતા અને કલ્પનાઓની દ્રષ્ટિએ મૂર્ખામીભરી [[નવલકથા]] ગણાવે છે.<ref>{{cite news |url=http://www.indiewire.com/article/review_trivial_pursuit_danny_boyles_slumdog_millionaire/| title=Trivial Pursuit: Danny Boyle's "Slumdog Millionaire" |publisher=[[IndieWIRE]] |last=Hynes|first=Eric |date=11&nbsp;November 2008 |access-date= 12&nbsp;November 2008}}</ref> === ભારત અને ભારતીય ડાયસ્પોરા તરફથી પ્રતિભાવો === {{Main|Reactions from India and the Indian diaspora to Slumdog Millionaire}} ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' ભારત અને [[ભારતીય ડાયસ્પોરા]]ના વિવિધ લોકો વચ્ચે એક ચર્ચાનો વિષય બની ગયો છે. કેટલાક ટીકાકારોએ આ ફિલ્મને હકારાત્મક પ્રતિભાવ આપ્યો છે. એ જ સમયે, અન્ય લોકોએ જમાલ દ્વારા [[બ્રિટીશ અંગ્રેજી]]ના ઉપયોગ અથવા આ પ્રકારની ફિલ્મો માટે ભારતીય ફિલ્મનિર્માતાઓને સમાન પ્રકારને ન મળેવી સ્વીકૃતિનો પણ વિરોધ કર્યો હતો. [[આમિર ખાન]] અને [[પ્રિયદર્શન]] જેવા અગ્રણી ફિલ્મનિર્માતાઓએ આ ફિલ્મની ટીકા કરી હતી. લેખક અને સમીક્ષક [[સલમાન રશ્દી]]એ એવી દલીલ કરી કે "તેમાં વિચિત્ર રીતે મિથ્યાભિમાન દર્શાવવામાં આવ્યું છે." <ref name="pickle">{{cite news| url=http://www.guardian.co.uk/books/2009/feb/28/salman-rushdie-novels-film-adaptations|title= A Fine Pickle| work=The Guardian| last=Rushdie| first=Salman| date=28&nbsp;February 2009| access-date= 01&nbsp;March 2009}}</ref> === વિવાદો === {{Main|Controversial issues surrounding Slumdog Millionaire}} ''સ્લમડોગ મિલિયોનેરે'' તેના [[બાળ કલાકારો]]ના કલ્યાણ તેમજ ભારતીયો તથા [[હિન્દુવાદ]]ના વર્ણન જેવા થોડા મુદ્દાઓ અંગે [[વિવાદ]] ઉભા કર્યા હતા. === સામાજિક અસર === ફિલ્મની લોકપ્રિયતાને કારણે, "જય હો" અને "સ્લમડોગ" જેવા શબ્દો આંતરરાષ્ટ્રીય શબ્દકોશમાં સ્થાન પામ્યા. <ref>{{cite news |url=http://ibnlive.in.com/news/jai-ho-slumdog-in-fight-to-be-millionth-english-word/94312-19.html |title='Jai ho', 'Slumdog' in fight to be millionth English word |publisher=[[IBN Live]] |last=LIVE |first=IBN |date=06&nbsp;June 2009 |access-date=06&nbsp;June 2009 |archive-date=9 જૂન 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609051251/http://ibnlive.in.com/news/jai-ho-slumdog-in-fight-to-be-millionth-english-word/94312-19.html |url-status=dead }}</ref> == સાઉન્ડ ટ્રેક == {{Main|Slumdog Millionaire (soundtrack)}} ''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' ના [[સાઉન્ડટ્રેક]]નું નિર્માણ [[એ. આર. રહેમાન]] કર્યું હતું, જેમણે બે મહિના સુધી સ્કોરનું આયોજન કર્યું હતું અને બે સપ્તાહમાં તેને પૂર્ણ કર્યું હતું.<ref name="rahmannym">{{cite news| url=http://nymag.com/daily/entertainment/2008/11/ar_rahman_on_slumdogs_sound.html| title=Composer A.R. Rahman on the Sounds of 'Slumdog Millionaire' and Being M.I.A.'s Idol| work=[[New York (magazine)|New York]]| last=Hill| first=Logan| date=12&nbsp;November 2008| access-date= 14&nbsp;November 2008}}</ref> ડેની બોયેલે જણાવ્યું હતું કે તેણે રહેમાનની પસંદગી "ફક્ત [[ભારતીય ક્લાસિકલ મ્યુઝિક]]ને કારણે જ નહીં, અમેરિકાથી આવતા [[આરએન્ડબી]] અને [[હિપ પોપ]], યુરોપના [[હાઉસ મ્યુઝિક]] અને તેણે દર્શાવેલા અલભ્ય મિશ્રણને કારણે કરવામાં આવી હતી."<ref name="Jivani"/> રહેમાને 2009નો [[શ્રેષ્ઠ ઓરિજીનલ સ્કોર માટે ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ]] જીત્યો અને [[એકેડેમી એવોર્ડ]]ના બેમાંથી ત્રણમાં નામાંકન મેળવ્યું, જેમાં [[શ્રેષ્ઠ ઓરિજીનલ સ્કોર]] અને એક તેના [[જય હો]] માટે [[શ્રેષ્ઠ ઓરિજીનલ ગીત]]નો સમાવેશ થાય છે. ગીત "[[ઓ...]] [[સાયા]]"ને [[એમ.આઇ.એ.]] સાથે નામાંકન મળ્યું, અને [[જય હો]] ગીતે ઓસ્કાર જીત્યો, જે એ. આર. રહેમાને લેખક [[ગુલઝાર]] સાથે બનાવ્યું હતું. આ સાઉન્ડટ્રેક [[રેડિયો સરગમ]] પર એમ.આઇ.એના રેકોર્ડ લેબલ [[N.E.E.T.]] પર રજૂ થયો હતો, ફિલ્મ સમીક્ષક ગોહર ઇકબાલ પુને સાઉન્ડટ્રેકને રહેમાનનું મેગ્નમ ઓપસ ગણાવ્યું જે સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન તેની ક્ષમતા પર ખેંચે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.radiosargam.com/films/archives/31928/movie-review-slumdog-millionaire.html |title=Review: Slumdog Millionaire |author=Goher Iqbal Punn |date=25 January 2009 |publisher=[[Radio Sargam]] |access-date= 24 May 2009}}</ref> == નોંધ == {{refbegin}} * {{note label|footnote_1|i|i}}વિશેષરૂપે, કુમાર આર્ટિકલમાં, બોયેલે [[યશ ચોપરા]]ની ''[[દીવાર]]'' (1975) અને [[સલિમ-જાવેદ]]ની ''[[સત્યા]]'' (1998) અને [[રામ ગોપાલ વર્મા]]ની ''[[કંપની]]'' (2002) અને [[અનુરાગ કશ્યપ]]ની ''[[બ્લેક ફ્રાઇડે]]'' (2004)નો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. * {{note label|footnote_2|ii|ii}}બોયેલે કેટલીક અન્ય ફિલ્મોનો સંદર્ભ લીધાનું સ્વીકાર્યું હતું જેમાં સમાવિષ્ટ [[સત્યજીત રે]]ની ''[[પાથેર પાંચાલિ]]'' , અને ''[[સલામ બોમ્બે!]]'' જેવી [[મિરા નાયર]]ની ફિલ્મ (1988), [[આશુતોષ ગોવારિકર]]ની ''[[લગાન]]'' (2001) અને [[આમિર ખાન]]ની ''[[તારે ઝમિન પર]]'' (2007) છે. {{refend}} == સંદર્ભો == {{reflist|colwidth=25em}} == બાહ્ય લિન્ક્સ == {{wikiquote|Slumdog Millionaire}} * [http://www.slumdogmillionairemovie.co.uk/ યુકેની અધિકૃત સાઇટ (Pathé)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105052920/http://www.slumdogmillionairemovie.co.uk/ |date=5 જાન્યુઆરી 2009 }} * [http://www.foxsearchlight.com/slumdogmillionaire/ સત્તાવાર યુએસ સાઇટ(ફોક્સ સર્ચલાઇટ)] * {{imdb title|id=1010048|title=Slumdog Millionaire}} * {{Amg movie|415379|Slumdog Millionaire}} * {{mojo title|id=slumdogmillionaire|title=Slumdog Millionaire}} * {{rotten-tomatoes|id=slumdog_millionaire|title=Slumdog Millionaire}} * {{metacritic film|id=slumdogmillionaire|title=Slumdog Millionaire}} {{s-start}} {{s-ach|aw&ach}} {{s-bef|before=''[[No Country for Old Men (film)|No Country for Old Men]]}} {{s-ttl|title=[[Academy Award for Best Picture]]|years=[[81st Academy Awards|2008]]}} {{s-aft|rows=3|after={{TBD}}}} {{s-bef|rows=2|before=''[[Atonement (film)|Atonement]]''}} {{s-ttl|title=[[BAFTA Award for Best Film]]|years=[[62nd British Academy Film Awards|2009]]}} |- {{s-ttl|title=[[Golden Globe Award for Best Motion Picture – Drama]]|years=2009}} {{end}} {{Danny Boyle}} {{AcademyAwardBestPicture 2001-2020}} {{GoldenGlobeBestMotionPictureDrama 2001-2020}} [[શ્રેણી:2000ના દાયકાની ડ્રામા ફિલ્મો]] [[શ્રેણી:2008ની ફિલ્મો]] [[શ્રેણી:બાફ્ટા વિજેતા (ફિલ્મો)]] [[શ્રેણી:શ્રેષ્ઠ ડ્રામા ચિત્રપટ ગોલ્ડન ગ્લોબ વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:શ્રેષ્ઠ ચિત્રપટ એકેડેમી એવોર્ડ વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:બ્રિટીશ ડ્રામા ફિલ્મો]] [[શ્રેણી:બ્રિટીશ ભારતીય ફિલ્મો]] [[શ્રેણી:કમિંગ-ઓફ-એજ ફિલ્મો]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજી ભાષાની ફિલ્મો]] [[શ્રેણી:Film4 films]] [[શ્રેણી:ભારતમાં સંગઠિત ગુન્હા પરની ફિલ્મો]] [[શ્રેણી:અનાથ વિષેની ફિલ્મો]] [[શ્રેણી:નવલકથા પર આધારિત ફિલ્મો]] [[શ્રેણી:મુંબઇમાં ફિલ્મોના સેટ]] [[શ્રેણી:ડીજીટલી બનેલી ફિલ્મો]] [[શ્રેણી:વિવિધ માળખામાં બનેલી ફિલ્મો]] [[શ્રેણી:એકેડેમી એવોર્ડ્સમાં શ્રેષ્ઠ સાઉન્ડ મિશ્રણ માટે એવોર્ડ જીતેલી ફિલ્મો]] [[શ્રેણી:એકેડેમી એવોર્ડમાં શ્રેષ્ઠ સિનેમટોગ્રફિ માટે એવોર્ડ જીત્યા તેવા સિનેમટોગ્રફિ સાથે ફિલ્મોની યાદી]] [[શ્રેણી:જેના દિગ્દર્શક શ્રેષ્ઠ દિગ્દર્શક એકેડેમી એવોર્ડ જીત્યા હોય તેવી ફિલ્મો]] [[શ્રેણી:જેના લેખક શ્રેષ્ઠ એડેપ્ટેડ સ્ક્રીનપ્લે એકેડેમી એવોર્ડ જીત્યા હોય તેવી ફિલ્મોની યાદી]] [[શ્રેણી:ફોક્સ સર્ચલાઇટ ફિલ્મો]] [[શ્રેણી:હિન્દી ભાષાની ફિલ્મો]] [[શ્રેણી:પાથે ફિલ્મ્સ]] [[શ્રેણી:રોમાન્સ ફિલ્મો]] [[શ્રેણી:સ્લમડોગ મિલિયોનેર]] [[શ્રેણી:વોર્નર બ્રધર્સ ફિલ્મો]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજી ચલચિત્ર]] lg26et7saiid85ezrjfw89cvshnsab1 0 23137 902773 902769 2026-07-24T14:03:28Z Dsvyas 561 [[Special:Contributions/~2026-41307-49|~2026-41307-49]] ([[User talk:~2026-41307-49|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 868531 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = દેવની મોરી | state_name = ગુજરાત | district = અરવલ્લી | taluk_names = ભિલોડા | latd = 23.769116 | longd = 73.2441 | skyline = Head of Buddha Shakyamuni LACMA M.79.8.jpg | skyline_caption = દેવની મોરી માંથી મળેલું ટેરાકોટાનું બનેલું બુદ્ધનું મસ્તક (ઇ.સ. ૩૭૫-૪૦૦‌) | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]],<br /> [[દિવેલી]], [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''દેવની મોરી (તા. ભિલોડા)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્ય]]ના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં અરવલ્લીની ગિરિમાળામાં આવેલા [[અરવલ્લી જિલ્લો|અરવલ્લી જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[ભિલોડા તાલુકો|ભિલોડા તાલુકા]]માં [[મેશ્વો નદી]]ના કિનારે આવેલું એક ગામ છે. દેવની મોરી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી|દિવેલી]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. == પુરાતત્વીય મહત્ત્વ == [[File:Stone Relic Casket Devni Mori.jpg|thumb|દેવની મોરીમાંથી મળેલો પથ્થરનો દાબડો]] '''દેવની મોરી''' એક બૌદ્ધ પુરાતત્વીય સ્થળ છે. તે ત્રીજી કે ચોથી સદી અથવા લગભગ ઈ.સ. ૪૦૦ના સમયગાળાનું સ્થળ છે.<ref name="Schastok"/><ref name="Behrendt 170">{{cite book|last1=Behrendt|first1=Kurt A.|title=Handbuch der Orientalistik|date=2004|publisher=BRILL |isbn=9004135952|page=170|url=https://books.google.com/books?id=C9_vbgkzUSkC&pg=PA170|language=en}}</ref> તેનું સ્થાન ગુજરાતના વિસ્તારમાં વેપારી માર્ગો અને વણજારો સાથે સંકળાયેલું હતું.<ref>{{cite book|last1=Mishra|first1=Susan Verma|last2=Ray|first2=Himanshu Prabha|title=The Archaeology of Sacred Spaces: The Temple in Western India, 2nd Century BCE–8th Century CE|year= 2016|publisher=Routledge|isbn= 9781317193746|page=44|url=https://books.google.com/books?id=CtDLDAAAQBAJ&pg=PA44|language=en}}</ref> ખોદકામમાં સૌથી નીચલા સ્તરમાં ૮મી સદી પહેલાંની બૌદ્ધ કલાકૃતિઓ મળી આવી છે.મધ્યસ્તરમાં ગુર્જર-પ્રતિહાર સમયગાળાની બૌદ્ધ અને હિંદુ પ્રભાવની મિશ્ર કલાકૃતિઓ જોવા મળી છે જ્યારે સૌથી ઉપરના સ્તરે મુસ્લિમ પ્રભાવ ધરાવતા ૧૪મી સદીના ચમકતા વાસણો મળી આવ્યા છે.<ref name="Schastok"/> આ સ્થળનું ખોદકામ ૧૯૬૦થી ૧૯૬૩ વચ્ચે કરવામાં આવ્યું હતું.<ref name="Schastok">{{cite book|last1=Schastok|first1=Sara L.|title=The Śāmalājī Sculptures and 6th Century Art in Western India|date=1985|publisher=BRILL|isbn=9004069410|page=24-27 with footnotes|url=https://books.google.com/books?id=jh1fF8HvJmMC&pg=PA24 }}</ref> મેશ્વો નદી પર બાંધવામાં આવેલા જળાશયના પાણીથી આ સ્થળ પૂરગ્રસ્ત બન્યું હતું.<ref>[https://guj-nwrws.gujarat.gov.in/showpage.aspx?contentid=1796&lang=english Meshwo Water Reservoir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190109011838/https://guj-nwrws.gujarat.gov.in/showpage.aspx?contentid=1796&lang=english |date=2019-01-09 }}, Government of Gujarat (India)</ref> ===બૌદ્ધ શિલ્પો=== દેવની મોરીમાંથી ખોદકામ કરતાં બૌદ્ધ સ્તુપ અનેે વિહાર મળી આવ્યા છે.<ref>{{Cite web|url=https://www.gujarat-samachar.com/%E0%AA%B8%E0%AA%AE%E0%AA%BE%E0%AA%9A%E0%AA%BE%E0%AA%B0/%E0%AA%97%E0%AB%81%E0%AA%9C%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%A4/%E0%AA%89%E0%AA%A4%E0%AB%8D%E0%AA%A4%E0%AA%B0-%E0%AA%97%E0%AB%81%E0%AA%9C%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%A4/%E0%AA%AC%E0%AB%81%E0%AA%A6%E0%AB%8D%E0%AA%A7%E0%AA%A8%E0%AB%8B-%E0%AA%A6%E0%AA%BE%E0%AA%82%E0%AA%A4-%E0%AA%AE%E0%AA%B3%E0%AB%8D%E0%AA%AF%E0%AB%8B-%E0%AA%B9%E0%AA%A4%E0%AB%8B-%E0%AA%A4%E0%AB%87-%E0%AA%B8%E0%AB%8D%E0%AA%A5%E0%AA%B3|title=બુદ્ધનો દાંત મળ્યો હતો તે સ્થળ.|website=www.gujarat-samachar.com|language=gu-IN|access-date=૧૦ જૂન ૨૦૧૯}}</ref> [[ગૌતમ બુદ્ધ]]ના અવશેષો રાખેલા હોય તેવા વિશ્વના પાંચ સ્થળોમાંથી દેવની મોરી એક છે, જ્યાં દાબડામાં બૌદ્ધના દાંત રાખવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{cite web|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/JM-TID-know-when-lord-budha-came-in-gujarat-budha-teeth-find-near-shamlaji-5593982-PHO.html|title=દેવની મોરી|date=૯ મે ૨૦૧૭|access-date=૧૦ જૂન ૨૦૧૯|work=[[દિવ્ય ભાસ્કર]]|archive-date=2020-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200719043759/https://www.divyabhaskar.co.in/news/JM-TID-know-when-lord-budha-came-in-gujarat-budha-teeth-find-near-shamlaji-5593982-PHO.html|url-status=dead}}</ref> આ સ્થળેથી મળી આવેલા ટેરાકોટા બૌદ્ધ શિલ્પો ૩જી થી ૪થી સદીના છે અને તે [[ગુજરાત]]માં જોવા મળતી પ્રારંભિક મૂર્તિઓમાંની એક છે.<ref name="Schastok"/> આ અવશેષો શામળાજી સંગ્રહાલય અને [[વડોદરા મ્યુઝિયમ અને પિક્ચર ગૅલેરી|વડોદરા સંગ્રહાલય]]માં રાખવામાં આવ્યા છે. ===વિહાર=== [[File:Devnimori Vihara.jpg|thumb|દેવની મોરી વિહાર]] દેવની મોરી એક મઠ માટેની વિશિષ્ટ બાંધકામની ભાત ધરાવે છે, જેમાં પ્રવેશદ્વારની સામે એક મૂર્તિનું મંદિર બાંધવામાં આવ્યું છે. આ પ્રકારની વ્યવસ્થા ઉત્તર-પશ્ચિમના સ્થળો જેવા કે કાલવન ([[પાકિસ્તાન]]ના [[તક્ષશિલા]] વિસ્તારમાં) અથવા ધર્મરાજિક ([[તક્ષશિલા]] વિસ્તાર)માં શરૂ કરવામાં આવી હતી.<ref name="Behrendt 170"/> એવું માનવામાં આવે છે કે દેવની મોરીની આ સ્થાપત્યશૈલી [[અજંતાની ગુફાઓ]], [[ઔરંગાબાદ]], [[ઇલોરાની ગુફાઓ]], નાલંદા, રત્નાગિરિ - ઓડિશા તથા અન્ય ધાર્મિક સ્થળોના વિકાસ માટે આદિરૂપ બની ગઈ હતી.<ref name="Behrendt 170"/><ref>{{cite book|last1=Behrendt|first1=Kurt A.|title=Handbuch der Orientalistik|date=2004|publisher=BRILL|isbn=9004135952|page=171|url=https://books.google.com/books?id=C9_vbgkzUSkC&pg=PA171|language=en}}</ref> દેવની મોરીના વિહારનું નિર્માણ પાકી ઇંટોમાંથી કરવામાં આવ્યું હતું.<ref name="Schastok"/> દેવની મોરીમાં [[જૂનાગઢ]]ના [[ઉપરકોટ કિલ્લો|ઉપરકોટ]]ના કિલ્લાની જેમ જ જળકુંડ સાથેની આવાસીય ગુફાઓ છે.<ref name="Mishra 17">{{cite book|last1=Mishra|first1=Susan Verma|last2=Ray|first2=Himanshu Prabha|title=The Archaeology of Sacred Spaces: The Temple in Western India, 2nd Century BCE–8th Century CE|date=2016|publisher=Routledge|isbn=9781317193746|page=17|url=https://books.google.com/books?id=CtDLDAAAQBAJ&pg=PA17|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Mishra|first1=Susan Verma|last2=Ray|first2=Himanshu Prabha|title=The Archaeology of Sacred Spaces: The Temple in Western India, 2nd Century BCE–8th Century CE|date=2016|publisher=Routledge|isbn=9781317193746|page=35|url=https://books.google.com/books?id=CtDLDAAAQBAJ&pg=PA35|language=en}}</ref> ===સ્તૂપ=== દેવની મોરી પાસે એક સ્તૂપ પણ છે, જ્યાં ઢગલાબંધ અવશેષો મળી આવ્યા હતા.<ref>{{cite book|last1=Behrendt|first1=Kurt A.|title=Handbuch der Orientalistik|date=2004|publisher=BRILL|isbn=9004135952|page=73|url=https://books.google.com/books?id=C9_vbgkzUSkC&pg=PA73|language=en}}</ref> સ્તૂપની અંદર [[બુદ્ધ]]ની નવ મૂર્તિઓ મળી આવી હતી.<ref>{{cite book|last1=Le|first1=Huu Phuoc|title=Buddhist Architecture|date=2010|publisher=Grafikol|isbn=9780984404308|page=200|url=https://books.google.com/books?id=9jb364g4BvoC&pg=PA200|language=en}}</ref> બુદ્ધની મૂર્તિઓ ગાંધારની ગ્રેકો-બૌદ્ધ કળાનો પ્રભાવ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે.<ref name="JIABS">The Journal of the International Association of Buddhist Studies, Volume 4 1981 Number I [https://journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/jiabs/article/viewFile/8536/2443 An Exceptional Group of Painted Buddha Figures at Ajanṭā, p.97 and Note 2]</ref> અને પશ્ચિમી ક્ષત્રપની પશ્ચિમી ભારતીય કલાના ઉદાહરણ તરીકે વર્ણવવામાં આવી છે.<ref name="JIABS"/> ==સમયગાળો અને પ્રભાવ== સ્તૂપમાંથી ત્રણ અવશેષો મળી આવ્યા હતા.<ref name="Schastok 28"/> આમાંના એક તાબૂતમાં એક શિલાલેખ છે જેમાં તારીખનો ઉલ્લેખ છે - પશ્ચિમી ક્ષત્રપ શાસક રુદ્રસેનના શાસનમાં ૧૨૭મું વર્ષ :<ref name="Schastok"/> {{quote|"પશ્ચિમ ક્ષત્રપના ૧૨૭ વર્ષના શાસનમાં જ્યારે રાજા રુદ્રસેન શાસન કરી રહ્યા હતા, ત્યારે આ સ્તૂપનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. [[ભાદરવો|ભાદરવા]]નો પાંચમો દિવસ હતો."|પ્રોફેસર એસ.એન. ચૌધરી દ્વારા અનુવાદ<ref>{{cite web|title=Dev ni Mori|url=https://www.youtube.com/watch?v=tHeJswoeCq4|access-date=2017-11-04|date=19 November 2014}}</ref><ref>{{cite book|last1=Schopen|first1=Gregory|title=Figments and Fragments of Mahayana Buddhism in India: More Collected Papers|date=2005|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824825485|page=244|url=https://books.google.com/books?id=6Gq-IsWFpXkC&pg=PA244|language=en}}</ref>}} પશ્ચિમી ક્ષત્રપ રાજાઓ તેમના સિક્કા પર [[શક સંવત]] અંકિત કરતા હતા, આથી આ તારીખ ઈ.સ. ૨૦૪ હશે અને શાસક રુદ્રસેન પ્રથમ હશે.<ref name="Schastok"/> જો કાલચુરી સંવતની ગણતરી કરવામાં આવે તો તારીખ ઈ.સ. ૩૭૫ હશે અને શાસક રુદ્રસેના તૃતીય હશે.<ref>{{cite book|last1=Ghosh|first1=Amalananda|title=An Encyclopaedia of Indian Archaeology|publisher=BRILL|isbn=9004092641|page=173|url=https://books.google.com/books?id=Wba-EZhZcfgC&pg=PA173|language=en}}</ref> [[File:Rudrasimha II coin.jpg|thumb|રુદ્રસિંહ દ્વિતીય (ઈ.સ.૩૦૫-૩૧૩)ના સિક્કાને મળતો આવતો, દેવનીમોરી સ્તૂપમાંથી મળી આવેલો સિક્કો]] અન્ય તાબૂતમાંથી પશ્ચિમી ક્ષત્રપ શાસકોના ૮ સિક્કા મળી આવ્યા છે, જેમાંનો એક પશ્ચિમી ક્ષત્રપ શાસક વિશ્વસેન (૨૯૪-૩૦૫)નો સિક્કો હતો.<ref name="Schastok"/> એકંદરે આ જુદી જુદી તારીખોને કારણે, દેવની મોરીનું સ્થળ ક્યારેક ત્રીજી સદીનું અને ક્યારેક ચોથી સદીનું મનાય છે.<ref name="Schastok"/> પશ્ચાદ પશ્ચિમી ક્ષત્રપોના સિક્કાઓની અનુપસ્થિતી અને વિભિન્ન તિથિઓ (તારીખો) એવું સૂચિત કરે છે કે સ્તૂપનું કોઈ એક સમયે (લગભગ ઈ.સ. ૩૦૫ થી ૩૧૩ વચ્ચે) પુનઃનિર્માણ કરવામાં આવ્યું હશે.<ref name="Schastok 28"/> મહેતા અને ચૌધરીના જણાવ્યા અનુસાર, દેવની મોરીની કલા ગુપ્તકાળથી પૂર્વની પશ્ચિમી ભારતની કલાત્મક પરંપરાના અસ્તિત્વને સાબિત કરે છે. તેઓ સૂચવે છે કે આ પરંપરાએ પાંચમી સદીથી અજંતા ગુફાઓ, સારનાથ અને અન્ય સ્થળોની કલાને પ્રભાવિત કરી હશે. શાહ અસંમત થતાં જણાવે છે કે 'તથાકથિત પૂર્વ ગુપ્ત પ્રભાવ'ને બદલે ગાંધાર કલાએ તેને પ્રભાવિત કરી હતી, જ્યારે ગુપ્ત કલા પૂર્વ-ગુપ્ત યુગની પશ્ચિમી પરંપરાથી પ્રભાવિત હતી. સ્કાસ્તોકના જણાવ્યા અનુસાર, અહીં તારણનું મહત્વ એ છે કે તેમાં અનેક કેન્દ્રો સંકળાયેલા હતાં. વિલિયમ્સના જણાવ્યા અનુસાર, આ સિદ્ધાંતોને સ્વીકારવા મુશ્કેલ છે કારણ કે "ઐતિહાસિક મહત્વ મેળવવા માટે ઘણી બધી લાક્ષણિકતાઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો" અને પશ્ચિમ ભારતીય પરંપરા મથુરા શૈલીના પ્રભાવો સાથે સ્થાનિક નવીનતાનું મિશ્રણ હોઈ શકે છે.<ref name="Schastok 28">{{cite book|last1=Schastok|first1=Sara L.|title=The Śāmalājī Sculptures and 6th Century Art in Western India|date=1985|publisher=BRILL| isbn=9004069410|page=28-31|url=https://books.google.com/books?id=jh1fF8HvJmMC&pg=PA28|language=en}}</ref> {{clear}} ==ચિત્ર દીર્ઘા== <gallery widths="170px" heights="170px"> File:Devnimori Stupa.jpg|દેવની મોરી સ્તૂપ File:Devnimori Buddha statues.jpg|ટેરાકોટાની બુદ્ધ પ્રતિમા File:Devnimori Bronze figure of Atlantes.jpg|એટલાન્ટ્સની કાંસાની મૂર્તિ, દેવની મોરી.<ref>{{cite book |title=Indian Archaeology 1960-61 a Review |page=58, item 19 |url=https://dokumen.tips/documents/indian-archaeology-1960-61-a-review.html |language=en |access-date=2020-11-28 |archive-date=2020-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200112091604/https://dokumen.tips/documents/indian-archaeology-1960-61-a-review.html |url-status=dead }}</ref> File:Devnimori Kshatrapa coins.jpg|ક્ષત્રપ સિક્કા (દેવની મોરી) </gallery> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.gujarattourism.com/destination/details/6/69 ગુજરાતટુરિઝમ.કોમ પર - દેવની મોરી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215172406/https://www.gujarattourism.com/destination/details/6/69 |date=2018-12-15 }} [[શ્રેણી:ભિલોડા તાલુકો]] [[શ્રેણી:બૌદ્ધ ધર્મ]] gczaqvy8cc18r3tf90vo5yak6buxcbb 0 24832 902803 864205 2026-07-25T04:43:02Z Snehrashmi 41463 /* જાણીતા વ્યક્તિઓ */ [[મૂળજીભાઈ નાયક]] 902803 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = ઉમતા | state_name = ગુજરાત | district = મહેસાણા | taluk_names = [[વિસનગર તાલુકો|વિસનગર]] | latd = 23.7 | longd = 72.55 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''ઉમતા''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્યના]] ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[મહેસાણા જિલ્લો|મહેસાણા જિલ્લામાં]] આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[વિસનગર તાલુકો|વિસનગર તાલુકામાં]] આવેલું એક ગામ છે. ઉમતા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. આ ગામમાં જુના જૈન દેરાસરો તેમજ જૈન મુર્તિઓ પ્રાપ્ત થયેલ છે અને તે એક જૈન યાત્રાધામ તરીકે પ્રખ્યાત છે. == જાણીતા વ્યક્તિઓ == * [[રામચંદ્ર પટેલ]] – ગુજરાતી કવિ અને લેખક. * [[મૂળજીભાઈ નાયક]] – ગુજરાતી રંગભૂમિના નાટ્ય નિર્દેશક અને અભિનેતા == આ પણ જુઓ == * [[રાજગઢી ટીંબો]] {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:વિસનગર તાલુકો]] iuh9e22i9uhzi8t0kssxjym3oqchvgd 0 26626 902785 898370 2026-07-24T18:33:19Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902785 wikitext text/x-wiki '''સોડિયમ''' (ક્ષારાતુ) ({{respell|SOH|dee-əm}}) '''Na''' સંકેત ધરાવતું (from લેટિન ''નેટ્રિયમ'' કે અરેબિક ناترون ''natrun'' ; કદાચ ઇજિપ્તિયન ''નેટજેર્જ'' માંથી ઉતરી આવેલ) ધાત્વિક તત્વ છે અને તેનો પરમાણુક્રમાંક 11 છે. તે નરમ, ચાંદી જેવી સફેદ, ઉચ્ચ સક્રિય ધાતુ અને "જૂથ એક" (અગાઉ ‘જૂથ આઇએ’ તરીકે જાણીતું હતું) ની અંદર ક્ષારીય ધાતુઓની સભ્ય છે. તેની પાસે એકમાત્ર સ્થિર આઇસોટોપ છે ²³Na . સર હમ્ફ્રી ડેવીએ 1807માં પીગાળેલા સોડિયમ હાઇડ્રોસાઇડમાંથી વીજપ્રવાહ પસાર કરીને પહેલી વખત સોડિયમ ને છૂટો પાડ્યો હતો. કાયમી સોડિયમ પૃથ્વી પર કુદરતી સ્વરૂપે જોવા મળતું નથી, કારણ કે તે હવામાં ઝડપથી ઓક્સિડેશન પામે છે અને પાણી સાથે તોફાની પ્રતિક્રિયા આપે છે. એટલે તેને પ્રવાહી હાઇડ્રોકાર્બન જેવા નિષ્ક્રિય માધ્યમમાં સંગ્રહ કરવી જોઈએ. મુક્ત ધાતુનો ઉપયોગ કેટલાંક રાસાયણિક રેષા, વિશ્લેષણ અને ગરમીનું ટ્રાન્સફર કરતા સાધનોમાં થાય છે. સોડિયમ આયન અને તેના સંયોજનો પાણીમાં દ્રાવ્ય છે અને એટલે પૃથ્વી પરના મહાસાગરોમાં અને પાણીના અન્ય સ્થિર ભાગોમાં મોટા પ્રમાણમાં હોય છે. આ ભાગોમાં તેનું મોટા ભાગે ક્લોરાઇડ આયન દ્વારા પ્રતિસંતુલન થાય છે, જેથી દરિયાનું પાણી ઘન સ્થિતિમાં ફેરવાય છે, જેમાંથી મોટું પ્રમાણ સોડિયમ ક્લોરાઇડ કે ભોજન માટે ઉપયોગી મીઠું હોય છે. અનેક ખનીજોમાં સોડિયમ પણ એક ભાગ છે. મનુષ્ય સહિત તમામ જીવધારી પ્રાણીઓ અને કેટલાંક પ્રકારની વનસ્પતિઓ માટે સોડિયમ એક આવશ્યક તત્વ છે. પ્રાણીઓમાં કોષીય અંતઃત્વચા પર સ્થિર વીજભારનું નિર્માણ કરી શકે તે માટે સોડિયમ આયનોનો ઉપયોગ પોટેશ્યમ આયનોની સામે થાય છે. વોલ્ટેજના પ્રવાહમાં ફેરફાર વડે ચાર્જ વેરવિખેર થાય છે ત્યારે જ્ઞાનતંતુઓને ધક્કો લાગે છે. આ કારણે સોડિયમ ને પ્રાણીઓ માટે “પાચક અકાર્બનિક સૂક્ષ્મખનીજ” તરીકે વર્ગીકૃત્ત કરાઈ છે. સોડિયમ પાણીમાં દ્રાવ્ય હોવાથી જમીન પર અત્યંત ઓછા પ્રમાણમાં કે ભાગ્યે જ જોવા મળે છે, જેથી વરસાદ દ્વારા લાંબા સમય સુધી ટકી તેવા જળાશયોમાં શુદ્ધિકરણ જોવા મળે છે. ઘણી અંતરિયાળ જમીનોમાં જોવા મળતી ખેંચથી વિપરીત પ્રાણીઓમાં મોટા પ્રમાણમાં તેની જરૂરિયાત હોવાથી શાકાહારી પ્રાણીઓએ સોડિયમ આયન માટે વિશેષ સ્વાદ માળખું વિકસાવ્યું છે. == ગુણધર્મો == ઓરડાના તાપમાને સોડિયમ ધાતુ પૂરતી નરમ છે, જેના છરી વડે ટુકડાં કરી શકાય છે. હવામાં નવી બહાર આવેલી ચાંદી જેવી ચળકતી સોડિયમ ઝડપથી બગડી જાય છે. સામાન્ય રીતે પરમાણુક્રમાંક વધવાની સાથે ક્ષારીય ધાતુઓની ઘનતા વધે છે, પણ સોડિયમ એ પોટેશ્યમ કરતાં વધારે ઘન છે. સોડિયમ ઉષ્મા સુવાહક છે. === રાસાયણિક ગુણધર્મો === [[ચિત્ર:Sodium.jpg|thumb|left|100px|ઓઇલ હેઠળ સોડિયમ ધાતુ (ca. 10 g)]] "મેન્ડેલીફના નિયમ" અનુસાર અન્ય ક્ષાર ધાતુઓની સરખામણી કરીએ તો સોડિયમ ધાતુ પોટેશ્યમ કરતાં ઓછી અને લિથિયમ<ref>{{cite web|author=De Leon, N.|title=Reactivity of Alkali Metals|url=http://www.iun.edu/~cpanhd/C101webnotes/modern-atomic-theory/alkali-reac.html|publisher=[[Indiana University Northwest]]|access-date=2007-12-07|archive-date=2018-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20181016113143/http://www.iun.edu/~cpanhd/C101webnotes/modern-atomic-theory/alkali-reac.html|url-status=dead}}</ref> કરતાં વધારે સક્રિય હોય છે. દાખલા તરીકે પાણી, ક્લોરિન વાયુમાં પ્રતિક્રિયા વગેરે. સોડિયમ પાણી સાથે ઉષ્મા ઉત્સર્જકીય પ્રતિક્રિયા આપે છેઃ જ્યાં સુધી પાણી તેનો સંપૂર્ણપણે ઉપયોગ ન કરે ત્યાં સુધી તેના નાનાં નાનાં ટુકડાં સપાટીની ચારેબાજુ ઉછળશે, જ્યારે મોટા ટુકડા ફૂટશે. સોડિયમ ઓરડાના તાપમાને પાણી સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે ત્યારે સોડિયમ ના ટુકડા મોટાં હોય તો ઉષ્માની પ્રતિક્રિયા સાથે સોડિયમ ધાતુના ટુકડા સપાટીની રચના કરે છે. પાણી સાથેની પ્રતિક્રિયાથી કોસ્ટિક સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ અને મોટી જ્યોત ધરાવતા હાઇડ્રોજન વાયુનું ઉત્પાદન કરે છે. આ બહુ મોટું જોખમ છે (નીચે ''સાવચેતીઓ'' જુઓ). સોડિયમ હવામાં સળગે ત્યારે સોડિયમ પેરોક્સાઇડ Na₂O₂ કે મર્યાદિત ઓક્સિજન સાથે ઓક્સાઇડ Na₂Oની રચના કરે છે (લિથિયમની જેમ નાઇટ્રાઇડની રચના થતી નથી). ઓક્સિજનમાં દબાણ હેઠળ સળગાવવામાં આવે તો સોડિયમ સુપરઓક્સાઇડ NaO₂નું ઉત્પાદન થશે. === સંયોજનો === સોડિયમ ના સંયોજનો રસાયણ, કાચ, ધાતુ, પેપર, પેટ્રોલિયમ, પાયરોટેકનિક, સાબુ અને ટેક્સટાઇલ ઉદ્યોગ માટે મહત્વપૂર્ણ છે. સામાન્ય રીતે ભારે સાબુ કેટલાંક ફેટી એસિડ્સ (પોટેશ્યમ હળવા કે પ્રવાહી સાબુનું ઉત્પાદન કરે છે)ના સોડિયમ સોડિયમ હોય છે.<ref name="Holl">{{cite book|publisher = Walter de Gruyter|year = 1985|edition = 91–100|issue = |pages = 931–943|isbn = 3-11-007511-3|title = Lehrbuch der Anorganischen Chemie|first = Arnold F.|last = Holleman|coauthors = Wiberg, Egon; Wiberg, Nils;|language = German|chapter = Natrium}}</ref> ઉદ્યોગોમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ સોડિયમ સંયોજનોમાં સર્વસામાન્ય મીઠું (NaCl), સોડા એશ (Na₂CO₃), ખાવાનો સોડા (NaHCO₃), કોસ્ટિક સોડા (NaOH), સોડિયમ નાઇટ્રેટ (NaNO₃), ડાય અને ટ્રાય સોડિયમ ફોસ્ફેટ્સ, સોડિયમ થાયોસલ્ફેટ (Na₂S₂O₃ · 5H₂O), and બોરેક્સ (Na₂B₄O₇·10H₂O).<ref name="Holl"/> સોડિયમ એ હેલાઇડ્સ, સલ્ફેટ, નાઇટ્રેટ, કાર્બોઝીલેટ્સ અને કાર્બોનેટ્સ જેવા પાણીમાં દ્રાવ્ય હોય તેવા સંયોજનોની રચના કરવાનું વલણ ધરાવે છે. પાણીના દ્રાવણમાંથી બાષ્પીભવન થઈ જાય તેવું સોડિયમ નું એકમાત્ર સંયોજન છે. જોકે પ્રકૃતિમાં ફેલ્ડસ્પર્સ (સોડિયમ , પોટેશ્યમ અને કેલ્શ્યમના એલ્યુમિનિયમ સિલિકેટ્સ) જેવા સોડિયમ ના અનેક અદ્રાવ્ય સંયોજનો પણ જોવા મળે છે. અન્ય અદ્રાવ્ય સોડિયમ ક્ષારો પણ છે, જેમ કે સોડિયમ બિસ્મુથેટ NaBiO₃, સોડિયમ ઓક્ટોમોલીબ્ડેટ Na₂Mo₈O₂₅·4H₂O, સોડિયમ થાયોપ્લેટિનેટ Na₄Pt₃S₆, સોડિયમ યુરેનેટ Na₂UO₄. સોડિયમ મેટા-એન્ટિમોનેટની 2NaSbO₃·7H₂O દ્રાવ્યતા 0.3 g/L છે,જે આ મીઠાનું પાયરો સ્વરૂપ Na₂H₂Sb₂O₇·H₂ ઓ છે. સોડિયમ મેટાફોસ્ફેટ NaPO₃ એક દ્રાવ્ય અને અદ્રાવ્ય સ્વરૂપ છે.<ref>{{cite book|title=Lange's Handbook of Chemistry|publisher=McGraw-Hill|year=1998|isbn=0070163847|author=Dean, John Aurie; Lange, Norbert Adolph}}</ref> === વર્ણપટ્ટદર્શક === [[ચિત્ર:Na-D-sodium D-lines-589nm.jpg|thumb|left|સોડિયમ વર્ણપટ્ટીય રેખાઓ.]] [[ચિત્ર:Lampe a vapeur de sodium.jpg|thumb|left|સંપૂર્ણ વીજળી પર ઓછા દબાણ ધરાવતો સોડિયમ કે સોડિયમ ઓક્સાઇડ (એલપીએસ/એસઓએક્સ)(LPS/SOX) સ્ટ્રીટલેમ્પ]] [[ચિત્ર:Starfire_Optical_Range_-_sodium_laser.jpg|thumb|right|200px|A FASOR સોડિયમ ડી લાઇનના ડી2એ (D2A) ભાગમાં ફેરવાય છે, ઉપલા વાતાવરણમાં સોડિયમ અણુઓને ઉત્તેજિત કરવા સ્ટારફાયર ઓપ્ટિકલ રેન્જનો ઉપયોગ થાય છે. ]] સોડિયમ કે તેના સંયોજનો જ્યોતમાં પ્રેરિત થાય છે ત્યારે જ્યોત ચળકતી પાળી રંગમાં ફેરવાઈ જાય છે. સોડિયમ બાષ્પની એક જાણીતી અણુ વર્ણપટ્ટીય રેખા ડી-લાઇન તરીકે ઓળખાય છે, જે સોડિયમ ફ્લેમ-ટેસ્ટ લાઇન (જુઓ કામગીરી) તરીકે અને ઓછા દબાણના સોડિયમ લેમ્પ્સ (જે ઊંચા દબાણયુક્ત લેમ્પ્સના ઓછા નારંગની રંગના પ્રકાશને બદલે કૃત્રિમ પીળો પ્રકાશ આપે છે) તરીકે જોઈ શકાય છે. ડી-લાઇન એક વર્ગીકૃત ફ્રોનહોફર લાઇન્સમાંની એક છે, જે સૂર્યના વીજચુંબકીય કિરણોત્સર્ગના જોઈ શકાય તેવો વર્ણપટ્ટ છે. સૂર્યના ઉપલા સ્તરોમાં સોડિયમ ની બાષ્પ 589.5 એનએમની તરંગલંબાઈની બેન્ડમાં દેખી શકાય તેવી પ્રકાશનું શોષણ કરી વીજચુંબકીય કિરણોત્સર્ગના બહાર ફેંકાતા વર્ણપટ્ટમાં ઘાટ્ટી રેખાઓ રચે છે. આ તરંગલંબાઈ અણુ સોડિયમ માં સક્રિયતાને તુલ્ય હોય છે, જેમાં ઇલેક્ટ્રોન-સંયોજકતા સંક્રમણ 3p થી 3s વીજ સ્થિતિની હોય છે. સોડિયમ પરમાણુના દૃશ્યમાન વર્ણપટ્ટનું બારીકાઈપૂર્વક પરિક્ષણ કરતાં જણાય છે કે ડી-લાઇન અનુક્રમે 589.6 nm અને 589.0 nm પર D₁ and D₂ તરીકે ઓળખાતી બે લાઇન ધરાવે છે. 3p વીજ સ્થિતમાં ઇલેક્ટ્રોન સંયોજકતાના ગોળ-ભ્રમણ ક્રિયાપ્રતિક્રિયામાંથી આ સુંદર માળખું રચાય છે. ગોળ-ભ્રમણ ક્રિયા-પ્રતિક્રિયામાં બે સ્થિતિની રચના કરવા ગોળ કોણીય ગતિ અને કોણીય ભ્રમણ ગતિ જોવા મળે છે, જેને એલએસ કપલિંગ યોજનામાં 3p(²P{{su|b=1/2|p=0}}) અને 3p(²P{{su|b=3/2|p=0}}) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ઇલેક્ટ્રોનની 3s સ્થિતિથી એક સ્થિતિમાં વધારો થાય છે, જે એલએસ કપલિંગ યોજનામાં 3s(²S_1/2) તરીકે જાણીતી છે. D₁ લાઇન એ 3s(²S_1/2) નીચી સ્થિતિ અને 3p(²P{{su|b=1/2|p=0}}) ઊંચી સ્થિતિ વચ્ચે વીજ સંક્રમણનું પરિણામ છે. D₂-લાઇન એ 3s(²S_1/2) નીચી સ્થિતિ અને 3p(²P{{su|b=3/2|p=0}}) ઊંચી સ્થિતિ વચ્ચેનું વીજ સંક્રમણનું પરિણામ છે. અણુ સોડિયમ ના દ્રશ્યમાન વર્ણપટ્ટનું બારીક પરિક્ષણ કરવાથી જાણવા મળશે કે હકીકતમાં ડી-લાઇન બેથી વધારે રેખા ધરાવે છે. આ રેખાઓ 3p ઉચ્ચ સ્થિતિ અને 3s નીચ સ્થિતિના અતિસુંદર માળખા સાથે સંકળાયેલી છે. 589.5 nm નજીક દ્રશ્યમાન પ્રકાશ સાથે સંકળાયેલી અનેક વિવિધ સંક્રમણો જુદી જુદી ઉચ્ચ અને અતિસુંદર સ્તરો વચ્ચે જોવા મળી શકે છે.<ref name="Citron-PRL-1977">{{cite journal|author=Citron, M. L., et al.|year=1977|title=Experimental study of power broadening in a two level atom|journal=Physical Review A|volume=16|doi=10.1103/PhysRevA.16.1507|url=http://prola.aps.org/abstract/PRA/v16/i4/p1507_1|pages=1507}}{{Dead link|date=ડિસેમ્બર 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web| author=Steck, Daniel A.| title=Sodium D. Line Data| url=http://george.ph.utexas.edu/~dsteck/alkalidata/sodiumnumbers.pdf| format=PDF| publisher=Los Alamos National Laboratory (technical report)| access-date=2010-09-06| archive-date=2011-07-20| archive-url=https://web.archive.org/web/20110720104716/http://george.ph.utexas.edu/~dsteck/alkalidata/sodiumnumbers.pdf| url-status=dead}}</ref> લેસર્સના વ્યવહારિક ઉપયોગથી કૃત્રિમ લેસર ગાઇડ સ્ટાર્સનું નિર્માણ થાય છે, જે મોટા અને જમીન આધારિત દ્રશ્યમાન પ્રકાશીય ટેલીસ્કોપ્સ માટે ગ્રહણશીલ ચશ્મામાં સહાય કરે છે. લેસર્સ સોડિયમ ડી-લાઇન સંક્રમણ કામ કરે છે (જુઓ એફએસઓઆર (FASOR) સમજ). === આઇસોટોપ્સ === સોડિયમ ના 13 આઇસોટોપની ઓળખ થઈ છે. તેમાં એકમાત્ર સ્થિર આઇસોટોપ ²³Na છે. સોડિયમ બે રેડિયોસક્રિય કોસ્મોજેનિક આઇસોટોપ્સ ધરાવે છે, જે લાંબુ અર્ધજીવન ધરાવતા બે આઇસોટોપ્સ છે, ²²Na આઇસોટોપ્સનું અર્ધજીવન (કોઈ પણ પદાર્થનો કિરણોત્સર્ગી ગુણ ઘટીનો અડધો થતાં લાગતો સમય) 2.6 વર્ષ છે અને ²⁴Naનું અર્ધજીવન 15 કલાક છે. અન્ય તમામ આઇસોટોપ્સનું અર્ધઆયુષ્ટ એક મિનિટ કરતાં પણ ઓછું છે.<ref>{{cite journal| last = Audi|first = Georges|title = The NUBASE Evaluation of Nuclear and Decay Properties|journal = Nuclear Physics A|volume = 729|pages = 3–128| publisher = Atomic Mass Data Center|year = 2003|doi=10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001}}</ref> ન્યુટ્રોનનું તીવ્ર રેડિયેશન (દાખલા તરીકે અણુ જોખમકારક અકસ્માતમાંથી) મનુષ્યના રક્તકોષમાં કેટલાંક સ્થિર ²³Naને ²⁴Naમાં ફેરવે છે. આ આઇસોટોપના કેન્દ્રીયકરણના માપન દ્વારા પીડિતને ન્યુટ્રોન કિરણોત્સર્ગ દવાની ગણતરી કરી શકાય છે.<ref>{{cite journal|title = Neutron Activation of Sodium in Anthropomorphous Phantoms|journal = Health Physics|volume = 8|issue = 4|pages = 371–379|year = 1962|last = Sanders|first = F. W.|coauthors = Auxier, J. A.|url = http://www.health-physics.com/pt/re/healthphys/abstract.00004032-196208000-00005.htm|doi = 10.1097/00004032-196208000-00005}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ઇતિહાસ == [[ચિત્ર:Flametest--Na.swn.jpg|thumb|left|200px|સોડિયમ માટે જ્યોતનું પરિક્ષણ ચળકતી પીળો પ્રકાશ દેખાડે છે, જે માટે 588.9950 and 589.5924 નેનોમીટર્સ પર "સોડિયમ ડી-રેખાઓ" જવાબદાર હોય છે.]] મનુષ્યની રોજિંદી પ્રવૃત્તિમાં મીઠું એક મહત્વપૂર્ણ વસ્તુ છે. તેના માટે અંગ્રેજી શબ્દ ''સેલેરી'' છે, જેનો ઉલ્લેખ ''સેલેરિયમ'' તરીકે થાય છે. રોમન સૈનિકોને કેટલીક વખત અન્ય વેતન સાથે મીઠાની વેફર અપાતી હતી. મધ્યકાલિન [[યુરોપ]]માં માથાનો દુઃખાવો દૂર કરવા સોડિયમ નું સંયોજન લેટિન નામ ''સોડાનમ'' સાથે વપરાતું હતું. સોડિયમ નામનું મૂળ અરબી શબ્દ સુદામાં રહેલું છે. સુદાનો અર્થ માથાનો દુઃખાવો થાય છે. અગાઉના સમયમાં માથાના દુઃખાવો દૂર કરવાના ગુણધર્મ ધરાવતા સોડિયમ કાર્બોનેટ કે સોડા બહુ જાણીતા હતા.<ref name="newton">{{cite book|author=Newton, David E. |title=Chemical Elements|isbn=0-7876-2847-6}}</ref> સોડિયમ નું રાસાયણિક ટૂંકું નામ ''Na'' છે, જે સૌપ્રથમ તેની અણુ સંકેતો (થોમસ થોમ્સન, ''એન્નાલ્સ ઓફ ફિલોસોફી'' )ની વ્યવસ્થામાં જોન્સ જેકોબ બર્ઝીલિયસએ પ્રકાશિત કર્યું હતું અને તત્વનું નવું લેટિન નામ ''નેટ્રિયમ'' નું સંક્ષિપ્ત સ્વરૂપ છે, જેનો સંદર્ભ ઇજિપ્તિયન ''નેટ્રોન'' <ref name="newton"/> છે. આ શબ્દ કુદરતી ખનિજ મીઠા માટે છે, જેમાં મુખ્ય ઘટક હાઇડ્રેટેડ સોડિયમ કાર્બોનેટ છે. ઐતિહાસિક રીતે જોઇએ તો હાઇડ્રેટેડ સોડિયમ કાર્બોનેટના કેટલાંક મહત્વપૂર્ણ ઔદ્યોગિક અને ઘરગથ્થું ઉપયોગ હતાં, જેનો પાછળથી સોડા એશ, ખાવાના સોડા અને સોડિયમ ના અન્ય સંયોજનોમાં લોપ થયો હતો. સોડિયમ (કેટલીક વખત [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]માં "સોડા" તરીકે ઓળખાતું) લાંબા સમયે સંયોજનોમાં ઓળખાય છે, છતાં સર હમ્ફ્રી ડેવીએ 1807માં કોસ્ટિક સોડાનું વિદ્યુતવિઘટન ન કર્યું ત્યાં સુધી સોડિયમ વિયોજીત થયું નહોતું.<ref name="Davy1807">{{cite journal |first=Humphry |last=Davy |title=On some new phenomena of chemical changes produced by electricity, particularly the decomposition of the fixed alkalies, and the exhibition of the new substances which constitute their bases; and on the general nature of alkaline bodies |year=1808 |volume=98 |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |pages=1–44 |url= http://books.google.com/?id=gpwEAAAAYAAJ&pg=PA57#v=onepage&q |doi=10.1098/rstl.1808.0001}}</ref> સોડિયમ એક તીવ્ર પીળા રંગની જ્યોત આપે છે. 1860ની શરૂઆતમાં કિર્ચોફ અને બન્સેનએ સોડિયમ ઊંચી સંવેદનશીલતા ધરાવતી જ્યોત આપી શકશે તેવું નોંધ્યું હતું. તેમણે "વર્ણપટના નિરીક્ષણ દ્વારા રાસાયણિક અવલોકન" પેપરમાં એન્નાલેન ડેર ફિઝિક એન્ડ કેમીમાં જણાવ્યું કેઃ ''પ્રયોગના સાધનોથી અત્યંત દૂર અમારા 60 m³ના ઓરડાના એક ખૂણામાં અમે ખાંડવાળા દૂધ સાથે ત્રણ મિલીગ્રામ સોડિયમ ક્લોરેટનો ધડાકો કર્યો ત્યારે લાંબા કાપા અગાઉ અપ્રકાશિત જ્યોત જોઈ. '' ''થોડા સમય પછી તેમાં ચમકતો પીળો પ્રકાશ દેખાયો અને મજૂબ સોડિયમ લાઇન દેખાઈ, જે ફક્ત 10 મિનિટ પછી દેખાતી બંધ થઈ ગઈ. '' ''ઓરડામાં સોડિયમ મીઠાના વજન અને હવામાં કદમાંથી અમે સરળતાપૂર્વક ગણતરી કરી કે હવાનો વજનનો એક ભાગ સોડિયમ ના 1/20 મિલિયન્થ વજન કરતાં વધારે ન શકે.'' == સર્જન == તારાઓમાં સોડિયમ ના સ્થિર સ્વરૂપોનું સર્જન કાર્બનના બે અણુઓના ગલન દ્વારા અણુ સંયોજન મારફતે થાય છે. આ માટે 600 મેગાકેલ્વિન્સથી વધારે તાપમાનની અને ઓછામાં ઓછા ત્રણ સૂર્ય જેટલું દ્રવ્ય ધરાવતા મોટા તારાની જરૂર છે. == ઉદ્દભવ == [[ચિત્ર:Albite2.jpg|thumb|સોડિયમ ધરાવતી એક ખનીજ આલ્બાઇટ (NaAlSi3O8).]] તેની ઊંચી પ્રતિક્રિયાશીલતાના કારણે સોડિયમ કુદરતમાં સંયોજન સ્વરૂપે જ મળે છે. તે ક્યારેક મુક્ત સ્વરૂપે ઉપલબ્ધ નથી. [[પૃથ્વી]]ના પોપડાના વજનમાં સોડિયમ નો હિસ્સો 2.6 ટકા જેટલો છે, જેથી તે છઠ્ઠું સૌથી વધારે વિપુલ તત્વ છે <ref>{{RubberBible86th}}</ref>અને સૌથી વિપુલ ક્ષારયુક્ત ધાતુ છે. સોડિયમ અનેક જુદી જુદી ધાતુઓમાં જોવા મળે છે, જેમાંથી સૌથી સામાન્ય સ્વરૂપ મીઠું (સોડિયમ ક્લોરાઇડ) છે, જે દરિયાના પાણીમાં મોટા જથ્થામાં દ્રાવ્ય સ્વરૂપે અને ઘન સ્વરૂપે( હેલાઇટ)માં જોવા મળે છે અન્ય સ્વરૂપોમાં એમ્ફિબોલે, ક્રાયોલાઇટ, સોડા નાઇટર અને ઝીયોલાઇટ સામેલ છે. સોડિયમ તારાઓમાં વિપુલ પ્રમાણમાં હોય છે અને તારીય પ્રકાશમાં આ તત્વની ડી વર્ણપટ્ટીય રેખા સૌથી વધુ જાણીતા છે. સોડિયમ તત્વ બાષ્પીભવન માટે ઊંચું તાપમાન ધરાવે છે છતાં પ્રમાણમાં તેની વિપુલતા ઊંચી છે અને પૃથ્વી પર ટેલીસ્કોપ દ્વારા તેજ વર્ણપટ્ટીય રેખાઓ વડે તેની હાજરી જોઈ શકાય છે. [[બુધ (ગ્રહ)|બુધ]] ગ્રહના પાતળા વાતાવરણમાં મેરિનેર 10 અને મેસેન્જર (MESSENGER) અવકાશયાન દ્વારા તેની પુષ્ટિ મળી છે.<ref>{{cite web|url = http://findarticles.com/p/articles/mi_m1200/is_v128/ai_3898126|date = 1985-08-17|first = Dietrick E. last = Tjrhonsen|access-date = 2008-09-18|title = Sodium found in Mercury's atmosphere|publisher = BNET|archive-url = https://archive.today/20120708031658/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1200/is_v128/ai_3898126/|archive-date = 2012-07-08|url-status = live}}</ref> == વ્યાવસાયિક ઉત્પાદન == કાર્બન સાથે 1100&nbsp;°C પર સોડિયમ કાર્બોનેટના ઉષ્મીય રૂપાંતરણ દ્વારા 1855માં પહેલી વખત સોડિયમ નું ઉત્પાદન થયું હતું. આ પ્રક્રિયા ડેવિલ પ્રક્રિયા તરીકે જાણીતી છે.<ref name="kirk">એગમેન, ટિમ. સોડિયમ અને સોડિયમ ની મિશ્રધાતુઓ. ''રાસાયણિક શબ્દાવલીનો કિર્ક-ઓથમેર એન્સાયક્લોપીડિયા'' . જોહન વિલી એન્ડ સન્સ, ઇન્ક. ઓનલાઇન પ્રકાશિત '''2007'''. {{doi|10.1002/0471238961.1915040912051311.a01.pub2}}</ref> : Na₂CO₃ (l) + 2 C (s) → 2 Na (g) + 3 CO (g) સોડિયમ હાઇડ્રોસાઇડના રૂપાંતરણ પર આધારિત એક પ્રક્રિયા 1886માં વિકસાવવામાં આવી હતી.<ref name="kirk"/> હવે સોડિયમ નું ઉત્પાદન વ્યાવસાયિક ધોરણે પ્રવાહી સોડિયમ ક્લોરાઇડના વિદ્યુતવિઘટન દ્વારા થાય છે. આ પ્રક્રિયા વર્ષ 1924માં થયેલી શોધ પર આધારિત છે.<ref name="pauling">પોલિંગ લિનસ, ''જનરલ કેમિસ્ટ્રી'' (સામાન્ય રસાયણશાસ્ત્ર), 1970ની આવૃ્ત્તિ, ડોવર પબ્લિકેશન્સ</ref><ref name="losal">{{cite web|url=http://periodic.lanl.gov/elements/11.html|title=Los Alamos National Laboratory – Sodium|access-date=2007-06-08|archive-date=2007-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20070617082210/http://periodic.lanl.gov/elements/11.html|url-status=dead}}</ref> આ પ્રક્રિયા ડાઉન્સ સેલમાં થાય છે, જેમાં ગલનબિંદુ 700 ડિગ્રી સેં. કરતાં નીચું લાવવા સોડિયમ ક્લોરાઇડને કેલ્શ્યમ ક્લોરાઇડ સાથે મિશ્ર કરવામાં આવે છે. સોડિયમ કરતાં કેલ્શ્યમ ઓછો ધનવીજભારયુક્ત હોવાથી એનોડ પર એક પણ કેલ્શ્યમની રચના થતી નથી. સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડને ઇલેક્ટ્રોલાઇઝિંગની કેસનર પ્રક્રિયાની સરખામણીમાં આ પદ્ધતિ ઓછી ખર્ચાળ છે. સોડિયમ એઝાઇડના ઉષ્મીય વિભાજનથી અત્યંત શુદ્ધ સોડિયમ ને અલગ કરી શકાય છે.<ref>મર્ક સૂચકાંક, નવમી આવૃત્તિ, મોનોગ્રાફ 8325 </ref> વર્ષ 2009માં સોડિયમ ની '''ટનરૂપી જથ્થા''' માં ખરીદી કરવામાં આવી ત્યારે રીએજન્ટ-ગ્રેડમાં સોડિયમ ધાતુનું વેચાણ પાઉન્ડ ($3.30/kg) દીઠ $1.50માં થયું હતું. ઓછી શુદ્ધતા ધરાવતી ધાતુનું વેચાણ નોંધપાત્ર રીતે ઓછા દરે થાય છે. આ ધાતુને સંગ્રહ કરવી અને તેની આયાત-નિકાસ મુશ્કેલ હોવાથી તેનું બજાર અનિયમિત છે. તે સોડિયમ ઓક્સાઇડ કે સોડિયમ સુપરઓક્સાઇડની સપાટી સ્તરની રચના ન કરે તે માટે તેને સૂકાં નિષ્ક્રિય વાયુના વાતાવરણમાં કે નિર્જળ મિનરલ ઓઇલમાં રાખવી જોઈએ. આ ઓક્સાઇડ્સ કાર્બનિક ચીજવસ્તુઓની હાજરીમાં તોફાની પ્રતિક્રિયા આપી શકે છે. સોડિયમ હવામાં ગરમ થાય ત્યારે ધડાકા સાથે બળે છે. <ref>{{Cite web |url=http://www.galliumsource.com/index.html |title=સોડિયમ ધાતુ 99.97% શુદ્ધતા |access-date=2010-09-06 |archive-date=2011-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711070456/http://www.galliumsource.com/index.html |url-status=dead }}</ref> સોડિયમ ના કિલોગ્રામ જેટલા નાના જથ્થાની વધુ કિંમત હોય છે. તે કિલોગ્રામદીઠ 165ડોલરમાં મળે છે. આ માટે આ જોખમકારક સામગ્રીની આયાતનિકાસનો ખર્ચ જવાબદાર છે. <ref>[http://www.mcssl.com/store/gallium-source/sodium-metal 007-સોડિયમ ધાતુ]{{Dead link|date=ફેબ્રુઆરી 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ઉપયોગો == === ધાત્વિક સોડિયમ === * સોડિયમ તેના ધાત્વિક સ્વરૂપમાં ઝિર્કોનિયમ અને પોટેશ્યમ જેવી કેટલીક પ્રતિક્રિયાશીલ ધાતુઓને તેમના સંયોજનોમાંથી શુદ્ધ કરવા ઉપયોગમાં આવી શકે છે * કેટલીક મિશ્રધાતુઓનું માળખુ સુધારવા તેનો ઉપયોગ થઈ શકે છે. * ધાતુઓની સપાટીને સપાટ અને સમતલ બનાવવા તેનું ડીસ્કેલિંગ કરવા. * પીગળેલી ધાતુઓને શુદ્ધ કરવા. * શહેરોમાં માર્ગોને પ્રકાશિત કરવા અવારનવાર સોડિયમ બાષ્પથી ચાલતા લેમ્પમાં ઉપયોગ થાય છે, જે વીજળીમાંથી પ્રકાશનું ઉત્પાદન કરવાનો અસરકારક માર્ગ છે. ઓછા દબાણવાળા સોડિયમ લેમ્પ વિશિષ્ટ પ્રકારનો પીળો-નારંગી પ્રકાશ ફેંકે છે, જે મુખ્યત્વે જોડીમાં સોડિયમ ડી લાઇન્સ ધરાવે છે. ઊંચું-દબાણ ધરાવતા સોડિયમ લેમ્પ્સ વધુ કુદરતી આછા કેસરી રંગનો પ્રકાશ ફેંકે છે, જે લેમ્પની આજુબાજુના વિસ્તારમાં વધુ વ્યાપકપણે તરંગલંબાઈ ગોઠવે છે. * કેટલાંક પ્રકારના અણુ રીએક્ટર્સમાં અને ઉચ્ચસ્તરીય કામગીરી આપતાં આંતરિક દહન એન્જિનના ખાલી વાલ્વની અંદર હીટ ટ્રાન્સફર ફ્લડ (બાષ્પ સ્થળાંતરણ પ્રવાહ) તરીકે. * કાર્બનિક તત્વોમાં સોડિયમ નો ઉપયોગ રીડ્યુસિંગ એજન્ટ તરીકે થાય છે, જેમ કે બિર્ચ રીડક્શનમાં. * રસાયણશાસ્ત્રમાં સોડિયમ નો ઉપયોગ અવારનવાર મિશ્રધાતુમાં એકલા અથવા પોટેશ્યમ સાથે થાય છે. સૂકા દ્રાવકો માટે ડેસિકન્ટ (પાણી કે પ્રવાહી અને ભેજશોષક) તરીકે NaK. બેન્ઝોફીનોન સાથે ઉપયોગ થાય છે, દ્રાવક સૂકો અને ઓક્સીજનવિહીન હોય છે ત્યારે તે જાંબુડિયા રંગની રચના કરે છે. * સોડિયમ મિશ્રણ પરિક્ષણમાં સંયોજનોના ગુણવત્તાયુક્ત વિશ્લેષણ માટે સોડિયમ ની ઊંચી પ્રતિક્રિયાશક્તિ, નીચા ગલનબિંદુ છે અને તેના સંયોજનોની લગભગ સાર્વત્રિક દ્રાવ્યતાનો ઉપયોગ કરે છે. == અણુ રીએક્ટરમાં શીતક તરીકે == પીગાળેલ સોડિયમ નો ઉપયોગ કેટલાંક પ્રકારના અણુ રીએક્ટર્સમાં શીતક તરીકે થાય છે. વર્ષ 1995માં જાપાનના મોન્જુમાં ફાસ્ટ બ્રીડર રીએક્ટરમાંથી લગભગ ત્રણ ટન સોડિયમ લીક થયો હતો અને પછી આગ લાગી હતી. દુનિયામાં આ પ્રકારના લીકેજની અન્ય અનેક ઘટનાઓ બની છે. સોડિયમ 98&nbsp;°C પર પીગળે છે એટલે રીએક્ટર બંધ હોય ત્યારે તેનો ઉપયોગ કરનાર શીતક પાઇપ્સ જામી શકે છે. જે રીએક્ટર્સને અવારનવાર બંધ કરવાની જરૂર હોય તેમાં સોડિયમ અને પોટેશ્યમની NaK તરીકે ઓળખાતી મિશ્રધાતુનો ઉપયોગ થાય છે. તે −11&nbsp;°C પર પીગળે છે એટલે ઓરડાના તાપમાને શીતક પાઇપ્સ જામી જશે નહીં. લીકેજ થાય તો શુદ્ધ સોડિયમ કરતાં નાક વધારે જોખમકારક છે, કારણ કે પોટેશ્યમ તો હવામાં સોડિયમ કરતાં પણ વધારે સક્રિય છે. === સોડિયમ સંયોજનો === * આ ક્ષારયુક્ત ધાતુ Na⁺ તરીકે પ્રાણીજીવન માટે આવશ્યક છે. * સાબુમાં ફેટ્ટી એસિડના મીઠા તરીકે સોડિયમ . સોડિયમ ના સાબુઓ પોટેશ્યમના સાબુઓ કરતાં ભારે (ઊંચું ગલનબિંદુ) હોય છે. * કેટલીક દવાઓની ફોર્મ્યુલામાં જૈવઉપલબ્ધતા વધારવા સોડિયમ કે પોટેશ્યમ સાથે મીઠું સક્રિય ઘટક સ્વરૂપે ઉપયોગમાં લેવાય છે. * સોડિયમ અને ક્લોરાઇડ આયનનું સંયોજન સોડિયમ ક્લોરાઇડ એક મહત્વપૂર્ણ હીટ ટ્રાન્સફર સામગ્રી છે. == જૈવિક ભૂમિક == === પ્રાણીઓના શરીરમાં પ્રવાહી હિસ્સાનું કદ જાળવવું === સોડિયમ ની જાળવણી અને શરીરમાં પ્રવાહી હિસ્સાનું સંતુલન જાળવવા તથા મીઠું/સોડિયમ અને પાણીનું સંતુલન ખોરવાથી શારીરિક અસંતુલનના કારણે ઊભા થતા વિકારનું નિદાન કરવાની દવામાં સીરમ સોડિયમ અને યુરિન સોડિયમ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. સસ્તન પ્રાણીઓમાં લોહીના દબાણમાં ઘટાડો અને કિડનીની અંદર સોડિયમ ના પ્રમાણમાં ઘટાડો થતાં રેનિન અંતઃસ્ત્રાવનું ઉત્પાદન થાય છે, જે અનેક કાર્યો કરે છે, જેમાંથી એક કામગીરી એ છે કે તે પરોક્ષ રીતે આલ્ડોસ્ટેરોનનું ઉત્પાદન કરે છે, જ મૂત્રમાં સોડિયમ ના ઉત્સર્જનનો ઘટાડો કરે છે. સસ્તન પ્રાણીઓના દેહમાં સોડિયમ નું પ્રમાણ વધારે જળવાઈ રહેતું હોવાથી અન્ય અન્તસ્ત્વચિયનિયમન વ્યવસ્થાઓ એન્ટિાડાયુરેટિક હોર્મોન (મૂત્રનું પ્રમાણ મર્યાદિત રાખતા અંતઃસ્ત્રાવ)નું ઉત્પાદન કરે છે. અન્તસ્ત્વચિયનિયમન વ્યવસ્થાઓ લોહીમાં પાણી અને સોડિયમ ના પ્રમાણમાંથી અન્તસ્ત્વચિય દબાણની જાણકારી મેળવે છે. આ રીતે શરીરમાં પાણીનું પ્રમાણ જળવાઈ રહે છે, જેથી શરીરમાં પ્રવાહી પદાર્થોનું પ્રમાણ જાળવી રાખવામાં મદદ મળે છે. એક પ્રતિસંતુલન વ્યવસ્થા પણ છે, જે કદની જાણકારી રાખે છે. પ્રવાહી પદાર્થો જળવાઈ રહેતાં હ્રદય અને નસોમાં રીસેપ્ટર એટ્રાયલ નેટ્રિયુરેટિક પેપ્ટાઇડનું ઉત્પાદન થાય છે, જે સોડિયમ માટેના લેટિન શબ્દના ભાગમાં એક નામ છે. રીસેપ્ટરથી આંતરિક દબાણની જાણકારી મળે છે. આ અંતઃસ્રાવ વિવિધ રીતે મૂત્રમાં સોડિયમ ના ઉત્સર્જનનું કારણ બને છે. તેના કારણે શરીરના અન્તસ્ત્વચિય સંતુલનઘટી જાય છે (સોડિયમ નું નીચા પ્રમાણથી સીધી અસર થાય છે), જેથી અન્તસ્ત્વચિયનનિયમન વ્યવસ્થા વધારાના પાણીનું ઉત્સર્જન કરે છે. સંતુલન-પ્રતિસંતુલનની આ પ્રક્રિયાની ચોખ્ખી અસર સ્વરૂપે શરીરમાં પ્રવાહી પદાર્થોનું સ્તર પુનઃ સામાન્ય થઈ જાય છે. === પ્રાણીઓની પેશીઓમાં વીજશક્તિની જાળવણી === સોડિયમ ધનાયન મજ્જાતંતુ કોશિકા (મગજ અને જ્ઞાનતંતુ)ની કામગીરીમાં મહત્વપૂર્ણ છે અને તે કહેવાતા 6}Na⁺/K⁺-એટીપેસ પમ્પ દ્વારા તેની વિતરણ વ્યવસ્થા સાથે કોશિકાઓ અને પેશીઓ સંબંધિત પ્રવાહી વચ્ચે અન્તસ્ત્વચિય સંતુલન પર અસર કરે છે.<ref>{{cite book |last = Campbell |first = Neil |title = Biology |date=1987 |isbn = 0-8053-1840-2 |pages = 795 |publisher = Benjamin/Cummings Pub. Co. |location = Menlo Park, Calif.}}</ref> સસ્તન પ્રાણીઓના શરીરમાં કોષિકાઓની બહાર (બાહ્યકોષીય ભાગ)રહેતાં પ્રવાહીમાં સોડિયમ મુખ્ય ધનાયન છે, જ્યારે કોષિકાઓની અંદર સોડિયમ નું પ્રમાણ અત્યંત ઓછું હોય છે. સામાન્ય રીતે બાહ્યકોષીય ભાગમાં પ્રવાહી પદાર્થોનું પ્રમાણ 70 કિલોગ્રામનું વજન ધરાવતી વ્યક્તિમાં 15 લિટર હોય છે. ઉપરાંત તેમાં 50 ગ્રામ સોડિયમ હોય છે, જે શરીરમાં સોડિયમ ના કુલ પ્રમાણનો 90 ટકા હિસ્સો છે. == ભોજનની જાળવણી માટે ઉપયોગ == સૌથી સામાન્ય સોડિયમ મીઠું, સોડિયમ ક્લોરાઇડ ('સામાન્ય મીઠું' કે 'ટેબલ મીઠું')નો ઉપયોગ મસાલા અને ગરમ ભોજનની જાળવણી માટે થાય છે, જેમ કે સરકો અને માંસની ચીરી જાળવવામાં તેનો ઉપયોગ થાય છે (મીઠાના ઊંચા પ્રમાણમાં બેક્ટેરિયા અને ફુગની વૃદ્ધિ અટકાવે છે). મનુષ્યને પાચન માટે દરરોજ 1.5 ગ્રામ સોડિયમ નની જરૂર હોય છે, <ref>{{cite web|title=It's Your Health|url=http://www.hc-sc.gc.ca/hl-vs/iyh-vsv/food-aliment/sodium-eng.php|publisher=Canadian Government|year=2008|access-date=2010-09-06|archive-date=2010-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20100304144104/http://www.hc-sc.gc.ca/hl-vs/iyh-vsv/food-aliment/sodium-eng.php|url-status=dead}}</ref>જે અનેક પાચકોનો સ્વાદ માણવાની સરખામણીમાં દસમા ભાગ જેટલું ઓછું છે. મોટા ભાગના લોકો મનોવૈજ્ઞાનિક રીતે જરૂર હોય તેના કરતાં વધારે પ્રમાણમાં સોડિયમ નો ઉપયોગ કરે છે. Low સોડિયમ intake may lead to ક્ષારા તુdeficiency (hyponatremia). જે લોકો કોલેરા જેવી તીવ્ર ડીહાઇડ્રેશનની સમસ્યાથી પીડતાં હોય તેની સારવાર ઓરલ રીહાઇડ્રેશન થેરપીથી થઈ શકે છે, જેમાં તેમને સોડિયમ ક્લોરાઇડ, પોટેશ્યમ ક્લોરાઇડ અને ગ્લુકોઝ પીવડાવવામાં આવે છે. આ સરળ અને અસરકારક થેરપીથી વિકાસશીલ દુનિયામાં દર વર્ષે લાખો બાળકોનો જીવ બચે છે. == સાવચેતીઓ == સોડિયમ ધાતુ કે તત્વ સાથે કામ લેતા અત્યંત સાવધાની રાખવાની જરૂર છે. સોડિયમ પાણીમાં વિસ્ફોટ સર્જવાની સંભવિતતાત ધરાવે છે (જથ્થાના આધારે), અને તે ભેજના સંપર્કમાં આવતા ઝડપથી સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડમાં રૂપાંતરિત થઈ જાય છે, જે સડો કરે તેવો પદાર્થ છે. તેનું પાવડર સ્વરૂપ હવા કે ઓક્સિજનમાં સળગવાની સંભવિતતા ધરાવે છે. સોડિયમ નો સંગ્રહ નિષ્ક્રિય (ઓક્સિજન અને ભેજમુક્ત) વાતાવરણ (નાઇટ્રોજન કે આર્ગોન જેવા કે ખનિજ તેલ કે કેરોસીન જેવા પ્રવાહી હાઇડ્રોકાર્બન હેઠળ)માં કરવો જોઈએ. સોડિયમ અને પાણી વચ્ચેની રાસાયણિક પ્રક્રિયાથી પ્રયોગશાળાઓ પરિચિત છે અને પેન્સિલની અણી કાઢવાના સંચા કરતાં ઓછા પ્રમાણમાં સોડિયમ નો ઉપયોગ થાય અને લોકો આંખોનું સંરક્ષણ કરતી પ્લાસ્ટિકની પ્લેટ પાછળ ઊભા રહીને પ્રક્રિયા હાથ ધરે તો તેમાં ઓછું જોખમ છે. જોકે સોડિયમ -પાણીની પ્રક્રિયા સારા એવા પ્રમાણમાં હાથ ધરવામાં આવતી નથી અને સોડિયમ નો મોટા પાયે ઉપયોગ કરવામાં આવે છે ત્યારે તેમાં જોખમ વધારે છે. સોડિયમ ના મોટા ટુકડા પ્રક્રિયાને પરિણામે ઉત્પન્ન થતી બાષ્પ હેઠળ પીગળે છે અને ધાતુના પીગળેલા ગઠ્ઠા હાઇડ્રોજનમાં ટકાવી રાખવામાં આવે છે અને પ્રતિક્રિયાત્મક દ્રવ્ય પર પ્રવાહીના છાંટા ન ઉડે ત્યાં સુધી પાણી સાથે સ્થિર પ્રતિક્રિયા કરતી હોય તેમ લાગે છે. તેના પરિણામે ઉષ્માનું વિસર્જન અને વિસ્ફોટ થાય છે, પીગળેલા સોડિયમ અને સોડાખારનું મિશ્રણ વેરવિખેર થાય છે અને કેટલીક વખત જ્યોત પ્રગટે છે. (18.5 g explosion [http://video.google.de/videoplay?docid=-2158222101210607510&amp;q=sodium ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120419024758/http://video.google.de/videoplay?docid=-2158222101210607510&q=sodium |date=2012-04-19 }})આ વર્તણૂંક અનપેક્ષિત છે અને ક્ષારયુક્ત ધાતુઓમાં સામાન્ય રીતે સોડિયમ આશ્ચર્ય સર્જે છે, કારણ કે લિથિયમ પૂરતી સક્રિય નથી અને પોટેશ્યમ અતિસક્રિય ધાતુ છે. રસાયણશાસ્ત્રના વિદ્યાર્થીઓ પોટેશ્યમના મોટા ટુકડા સાથે પ્રક્રિયાની કસોટી કરવાનો પ્રયાસ ન કરવો જોઈએ. સોડિયમ એ મેગ્નેશ્યમ કરતાં ઘણી વધારે પ્રતિક્રિયાશીલ છે, સોડિયમ ના અતિ નીચા ગલનબિંદુના કારણે પ્રતિક્રિયાશીલતા વધુ વધારી શકાય છે. સોડિયમ હવામાં સળગે (સોડિયમ સાથે પાણીની પ્રક્રિયાથી હાઇડ્રોજન વાયુ ઉત્પાદન થાય છે તેના કરતાં ઊલટું) ત્યારે વધુ સરળતાથી સોડિયમ પીગળી શકે તેટલા ઊંચા તાપમાનનું ઉત્પાદન થાય છે, તેની વધુ સપાટી હવાના સંપર્કમાં આવે છે અને આગ ફેલાય છે. સોડિયમ થી લાગેલી આગને બુઝાવવા કેટલાંક સામાન્ય અગ્નિશામકો અસરકારક નિવડે છે. ચોક્કસ પાણી અને પાણી આધારિત ફીણથી સોડિયમ વડે લાગેલી આગ વધુ ભડકે છે. સોડિયમ ની આગ બુઝાવવા CO₂ અને હેલોન અવારનવાર બિનઅસરકારક નિવડ્યાં છે. જ્યારે અગ્નિશામક નુકસાનીયુક્ત હોય ત્યારે આગ વધારે પ્રજ્વલિત થાય છે. સોડિયમ ની આગ બુઝાવવા બહુ ઓછી ચીજવસ્તુઓ અસરકારક છે, જેમાં પાયરોમેટ અને મેટ-એલ-એક્સ સામેલ છે. પાયરોમેટ ફ્લો કે એન્ટિ-ક્લમ્પ એજન્ટ્સ સાથે NaCl/(NH₄)₂HPO₄નું મિશ્રણ છે તે આગને ઓછી કરે છે, ઉષ્મા ખેંચી લે છે અને અભેદ્ય સ્તર બનાવવા પીગાળે છે. તમામ પ્રકારની આગ માટે આ ગુણવત્તાયુક્ત સૂકા-પાવડરના ધાતુનું બનેલું અગ્નિશામક છે. મેટ-એલ-એક્સ એ મોટા ભાગે સોડિયમ ક્લોરાઇડ, નચલ છે, જેમાં અભેદ્ય-પડ તરીકે અને ફ્લો કે એન્ટિ-ક્લમ્પિંગ એજન્ટ્સ તરીકે અંદાજે પાંચ ટકા સરન પ્લાસ્ટિક હોય છે. તે મોટા ભાગે હાથથી ઉપયોગ કરી શકાય તેવો ચમચો છે. અન્ય આત્યંતિક અગ્નિશામક ચીજવસ્તુઓમાં Lith+ સામેલ છે, જે ઓર્ગેનોફોસ્ફેટ સાથે સૂકા પાવડર આધારિત ગ્રેફાઇટ છે. તે અગ્નિ મંદ કરે છે અને Na+, એ Na₂CO₃ આધારિત વસ્તુ છે. વૈકલ્પિક રીતે સ્પષ્ટ સૂકી રેતી ઓક્સિજનને મંદ કરી શકે છે અને સોડિયમ ને મળતાં ભેજના પ્રવાહને ઓછી કરી શકે છે. રાસાયણિક પ્રક્રિયાની ચર્ચા કરી હોવાથી મોટા જથ્થામાં સોડિયમ (10 કે 100 ગ્રામ કરતાં વધારે)નો નિકાસ પરવાનાયુક્ત જોખમી ચીજવસ્તુઓ દૂર કરવાના સાધન વડે કરવો જોઈએ. નાનો જથ્થો હોય તો તેના ટુકડા કરી શકાય છે અને ઇથેનોલ સાથે તટસ્થ કરી શકાય છે (જેમાં પાણીની સરખામણીમાં બહુ ઓછી પ્રક્રિયા થાય છે). મિથેનોલ સાથે પણ તેને તટસ્થ કરી શકાય છે (જેમાં ઇથેનોલ કરતાં પ્રક્રિયા વધારે ઝડપથી થાય છે, પણ પાણી કરતાં ઓછી સક્રિયતા જોવા મળે છે), પણ તેમ છતાં સાવધાની લેવી જોઈએ, કારણ કે ઇથેનોલ કે મિથેનોલ પ્રક્રિયામાંથી પ્રાપ્ત થતાં કોસ્ટિક ઉત્પાદનો આંખો અને ત્વચા માટે નુકસાનકારક છે. આલ્કોહોલ પ્રતિક્રિયા સંપૂર્ણ થઈ હોય તેવું લાગે અને પ્રક્રિયાના તમામ ટુકડા તૂટી જાય કે ઓગળ જાય પછી આલ્કોહોલ અને પાણીના મિશ્રણ (શુદ્ધ પાણી)નો ઉપયોગ અંતિમ શુદ્ધિકરણ માટે સાવધાનીપૂર્વક કરવો જોઈએ. નીપેજલા ઉત્પાદનો સંપૂર્ણપણે ઓગળી ન જાય અને નહેરમાંથી વહી ન જાય ત્યાં સુધી થોડી મિનિટ ઊભા રહેવું જોઈએ. કોઈ પણ નીપજેલા દ્રવ્ય કે સોડિયમ ધરાવતા વાસણને ધોવાનો અને પાણીમાં પલાળવાનો હેતુ નીકના ખાંચામાં આલ્કોહાલ અક્રિયાશીલ સોડિયમ નું વહન ન કરે તેની સુનિશ્ચતતા કરવાનો છે. નીકની જગ્યામાં પાણી સાથે પ્રક્રિયા થઈને હાઇડ્રોજનનું ઉત્પાદન થઈ શકે છે, જે પ્રજ્વલિત થઈને નીકના મોરીમાં વિસ્ફોટ કરી શકે છે. == સંદર્ભો == {{reflist|2}} ==બાહ્ય કડીઓ== * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} * [http://www.balashon.com/2008/07/neter-and-nitrogen.html "નેટ્રિયમ"નું વ્યૂતપતિશાસ્ત્ર-ના સંકેતનો સ્રોત] * [http://www.webelements.com/sodium/ WebElements.com – સોડિયમ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230805202544/https://webelements.com/sodium/ |date=2023-08-05 }} * [http://www.theodoregray.com/PeriodicTable/Elements/011/index.html વૂડન આવર્ત કોષ્ટક કોષ્ટકમાં સોડિયમ પર પ્રવેશ] * [http://www.americanheart.org/presenter.jhtml?identifier=4708 પાચક સોડિયમ ] * [http://ie.lbl.gov/education/parent/Na_iso.htm ''ધ બર્કલી લેબોરેટરરી પ્રોજેક્ટ'' માંથી સોડિયમ આઇસોટોપના માહિતી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070712011829/http://ie.lbl.gov/education/parent/Na_iso.htm |date=2007-07-12 }} {{આવર્ત કોષ્ટક}} [[શ્રેણી:સોડિયમ]] [[શ્રેણી:શોષકપદાર્થો]] [[શ્રેણી:પાચક ખનીજો]] [[શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો]] jqf5794ywyx36bv2ndqxrhktueg1lnt 0 26664 902772 901689 2026-07-24T13:40:36Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902772 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Sri Lankan Civil War | partof = | image = [[Image:Sri Lanka-CIA WFB Map.png|250px]] | caption = Sri Lanka is on an island off the coast of India | date = July 23, 1983 – May 18, 2009<ref name='mod-defeat'/> | place = [[Sri Lanka]] | coordinates = | map_type = | latitude = | longitude = | map_size = | map_caption = | territory = The LTTE had controlled most of the north of the country and half of the eastern coastline from 2002 to 2008. In 2009 all of the territory was recaptured by the government. | result = Sri Lankan government victory *Rebel [[Liberation Tigers of Tamil Eelam]] organization is wiped out *Sri Lankan government reestablishes control over entire island | casus = | status = | combatant1 = [[Image:Flag of Sri Lanka.svg|18px]] [[Sri Lanka]]<br />[[Image:Flag of India.svg|18px]] [[Indian Peace Keeping Force]]<small> (1987–90)</small> | combatant2 = <!-- Commented out: [[Image:Ltte emblem.jpg|18px]] --> <!--Do NOT remove this emblem--> [[Image:Tamil-tigers-flag.svg|18px]] [[Liberation Tigers of Tamil Eelam]]<br/> | commander1 = {{Flagicon|Sri Lanka}} [[Junius Richard Jayawardene]] (1983–89)<br/> {{Flagicon|India}} [[Rajiv Gandhi]] (1987–89) {{KIA}}<br/> {{Flagicon|India}} [[V P Singh]] (1989–90)<br/> {{Flagicon|Sri Lanka}} [[Ranasinghe Premadasa]] (1989–93){{KIA}}<br/> {{Flagicon|Sri Lanka}} [[Dingiri Banda Wijetunge]] (1993–94)<br/> {{Flagicon|Sri Lanka}} [[Chandrika Kumaratunga]] (1994–2005)<br/> {{Flagicon|Sri Lanka}} [[Mahinda Rajapaksa]] (2005–2009)<br/> | commander2 =[[Image:Tamil-tigers-flag.svg|18px]] [[Velupillai Prabhakaran]] (1983-2009){{KIA}} |strength1={{Flagicon|Sri Lanka}} '''[[Sri Lanka Armed Forces]]''':<br /> 95,000 (2001)<br /> 118,000 (2002)<br /> 158,000 (2003)<br /> 151,000 (2004)<br /> 111,000 (2005)<br /> 150,900 (2006)<ref name="iiss1">''International Institute for Strategic Studies'', [http://acd.iiss.org/armedconflict/MainPages/dsp_ConflictWeapons.asp?ConflictID=174&YearID=961#2007 Armed Conflicts Database].</ref><br /> {{Flagicon|India}} '''[[Indian Peace Keeping Force]]''':<br /> 100,000 (peak) |strength2= '''[[Liberation Tigers of Tamil Eelam|LTTE]]''':<br /> 6,000 (2001)<br /> 6,000 (2002)<br /> 7,000 (2003)<br /> 7,000 (2004)<br /> 11,000 (2005)<br /> 8,000 (2006)<br /> 7,000 (2007)<ref name="iiss1"/><ref>[https://web.archive.org/web/20081226020413/http://www.asianewsnet.net/news.php?id=3019 Opposition leader rebutts{{sic|nolink=y}} Sri Lankan government claims].</ref> | casualties1 = 23,327+ killed<br>59,037+ wounded (Sri Lankan military and police)<ref>{{cite journal| author = | year = | title = Psychological Management of Combat Stress&mdash;A Study Based on Sri Lankan Combatants| url = http://mailer.fsu.edu/~cfigley/vets/documents/PsychologicalManagementofCombatStress_SriLanka.pdf| access-date = 2008-04-20| format = PDF| journal = | archive-date = 2009-02-05| archive-url = https://web.archive.org/web/20090205004230/http://mailer.fsu.edu/~cfigley/vets/documents/PsychologicalManagementofCombatStress_SriLanka.pdf| url-status = dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090205004230/http://mailer.fsu.edu/~cfigley/vets/documents/PsychologicalManagementofCombatStress_SriLanka.pdf |date=2009-02-05 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/assessment2007.html |title=Sri Lanka Assessment 2007 |publisher=Satp.org |date= |access-date=2009-05-17 |archive-date=2016-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161228103717/http://www.satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/assessment2007.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161228103717/http://www.satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/assessment2007.html |date=2016-12-28 }}</ref><ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8062922.stm | work=BBC News | title=Sri Lankan army deaths revealed | date=May 22, 2009 | access-date= April 9, 2010}}</ref><ref>http://www.bollywhat-forum.com/index.php?topic=25614.0</ref><br />1,155 killed<br>(Indian Peace-Keeping Force)<ref>[http://in.news.yahoo.com/indiaabroad/20080428/r_t_ians_wl_asia/twl-finally-sri-lanka-to-build-memorial-d5d6288_1.html Finally, Sri Lanka to build memorial for Indian soldiers - Yahoo! India News<!-- Bot generated title -->].</ref> | casualties2 = 27,639 Tigers killed<ref name="srilankaunrestfightingfonseka1">[http://news.yahoo.com/s/afp/20090118/wl_afp/srilankaunrestfightingfonseka_20090118135505;_ylt=AjtAZv1QDFPHLN54En4Oktr9xg8F]{{Dead link|date=May 2009}}</ref><ref name="casualties4">{{cite web |url=http://satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/database/annual_casualties.htm |title=Sri Lanka Database - Casualties of Terrorist violence in Sri Lanka |publisher=Satp.org |date= |access-date=2009-05-30 |archive-date=2009-06-03 |archive-url=https://www.webcitation.org/5hFCuzIgL?url=http://satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/database/annual_casualties.htm |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090606142454/http://satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/database/annual_casualties.htm |date=2009-06-06 }}</ref><ref>[http://www.southasianoutlook.com/issues/2009/march/sri_lanka_eelam_war_IV_imminent_end.html Eelam War IV: Imminent End] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171012060922/http://www.southasianoutlook.com/issues/2009/march/sri_lanka_eelam_war_IV_imminent_end.html |date=2017-10-12 }}.</ref><ref name=LTTES>''Tamils mark 25-years of Tiger sacrifice'' [http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=23869 [[Tamilnet]] ].</ref><ref>[http://us.rediff.com/news/2009/jan/06ltte-iranamadu-air-strip-sri-lanka.htm 4073 LTTE cadres killed in ongoing battle].</ref><br>1,800 Tigers captured<ref>http://www.wjla.com/news/stories/0509/624578.html{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | casualties3 = 80,000-100,000 killed overall (estimate)<ref name="ABC200509">{{cite news|title=Up to 100,000 killed in Sri Lanka's civil war: UN |url=http://www.abc.net.au/news/stories/2009/05/20/2576543.htm|newspaper=[[ABC Australia]]|date=20 May 2009}}</ref> | notes = May 16, 2009: Sri Lankan Government declared a military defeat of LTTE.<ref>{{cite web |url=http://www.680news.com/more.jsp?content=20090516_100120_7192 |title=Homepage - 680News - ALL NEWS RADIO |publisher=680News |date=2009-05-17 |access-date=2009-05-30 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br />May 17, 2009: LTTE admit defeat by Sri Lankan Government.<ref>{{cite web|url=http://www.detnews.com/article/20090518/NATION/905180344/1020/Rebels-admit-defeat-in-Sri-Lankan-civil-war |title=Rebels admit defeat in Sri Lankan civil war &#124; detnews.com &#124; The Detroit News |publisher=detnews.com |date= |access-date= 2009-05-30}}</ref><br />May 19, 2009: Mahinda Rajapaksa officially declares civil war over in parliament. }} શ્રીલંકાનો આંતરવિગ્રહએ [[શ્રીલંકા]]ના [[ટાપુ]] પર લડાયેલો વિગ્રહ હતો. આ લડાઈનો પ્રારંભ જુલાઈ 23, 1983નાં રોજ થયો હતો અને તે સમયે [[લિબરેશન ટાઈગર્સ ઓફ તમિલ ઇલમ]] (એલટીટીઈ (LTTE), કે જે તમિલ ટાઈગર્સ તરીકે પણ ઓળખાય છે.) દ્વારા [[સરકાર]]ની વિરુદ્ધમાં સમયાંતરે [[વિદ્રોહ]] કરવામાં આવતો હતો. આ જૂથ એક [[અલગાવવાદી]] આક્રમણખોર સંગઠન હતું જે આ ટાપુની ઉત્તર-પૂર્વ દિશામાં [[તમિલ ઇલમ]] નામનું એક [[સ્વતંત્ર]] [[તમિલ]] રાજ્ય રચવા માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યું હતું. 30 વર્ષ ચાલેલા સૈન્ય અભિયાન બાદ, મે 2009માં શ્રીલંકાની સેનાએ તમિલ ટાઈગર્સને હાર આપી હતી.<ref name="mod-defeat">{{cite news | title=LTTE defeated; Sri Lanka liberated from terror | date=2009-05-18 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090518_10 | work=Ministry of Defence | access-date=2009-05-18 | archive-date=2009-05-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090521113622/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090518_10 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090521113622/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090518_10 |date=2009-05-21 }}</ref> 25 વર્ષ સુધી વિદ્રોહ્રની પરિસ્થિતિને કારણે દેશના લોકો, પર્યાવરણ અને [[અર્થતંત્ર]]ને ભારે હાડમારીનો સામનો કરવો પડ્યો હતો, એક અંદાજ પ્રમાણે આ સમયગાળા દરમ્યાન આશરે 80,000-1,00,000 લોકો માર્યા ગયા હતા.<ref name="ABC200509"></ref> લિબરેશન ટાઈગર્સ ઓફ તમિલ ઇલમએ જે રીત રસમો અપનાવી તેને કારણે [[યુનાઈટેડ સ્ટેટસ]], [[ભારત]], [[ઓસ્ટ્રેલિયા]], [[કેનેડા]] અને [[યુરોપીય સંઘ]]ના સંખ્યાબંધ સભ્ય રાષ્ટ્રો સહિતના 32 દેશોમાં તે [[ત્રાસવાદી]] સંગઠન તરીકે કુખ્યાત થઇ ગયું. બે દશક સુધી ચાલેલા યુદ્ધ અને શાંતિ મંત્રણાનાં ત્રણ નિષ્ફળ પ્રયત્નો તેમજ 1987થી 1990 દરમિયાન [[ભારતીય શાંતિરક્ષક દળ]]ના રૂપમાં [[ભારતીય સૈન્યનાં ઉપયોગ]] બાદ, 2001માં જ્યારે વાટાઘાટો કર્યા બાદ યુદ્ધ-વિરામની ઘોષણા કરવામાં આવી ત્યારે જ આ સંઘર્ષમાં કોઈ ટકાઉ સમજૂતી સંભવ બની હતી, 2002માં આંતરરાષ્ટ્રીય દરમિયાનગીરીથી યુદ્ધવિરામનાં કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા.<ref name="gd1">{{cite news | url =http://www.guardian.co.uk/international/story/0,3604,655451,00.html | title =Ceasefire raises Sri Lankan peace hopes| work =|publisher = Guardian|date = February 22, 2002 | location=London | access-date= April 9, 2010}}</ref> જો કે, 2005ના આખરી ગાળામાં મર્યાદિત પ્રમાણમાં વિગ્રહ પુનઃ શરૂ થયો અને જ્યાં સુધી સરકારે જુલાઈ 2006માં એલટીટીઈની વિરુદ્ધમાં સંખ્યાબંધ મોટાં લશ્કરી હુમલાઓ કરવા શરૂ કર્યાં ત્યા સુધી વિગ્રહ વકરતો ગયો, સરકારનાં આ સૈન્ય અભિયાનને લીધે ટાપુનાં સમગ્ર [[પૂર્વીય પ્રદેશ]]માંથી એલટીટીઈનો સફાયો થઈ ગયો. ત્યારબાદ એલટીટીઈએ જાહેરાત કરી કે તેઓ રાજ્યનો દરજ્જો પ્રાપ્ત કરવા માટે પોતાની સ્વાતંત્ર્ય ચળવળ પુનઃ શરૂ કરશે.<ref name="fox1">{{cite news | url =http://www.foxnews.com/wires/2007Feb23/0,4670,SriLanka,00.html | title =Monitors Say 4,000 Dead in Sri Lanka| work =Dillip Ganguly|publisher = Fox News|date = February 23, 2007}}</ref><ref name="wt-7/14/07-ffo">{{cite news | url = http://washingtontimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070714/FOREIGN/107140037/1003 | title =Sri Lanka's war seen far from over | work =Amal Jayasinghe|publisher = AGENCE FRANCE-PRESSE|date = July 14, 2007}}</ref><ref name="nyt3">{{cite news | url = http://www.nytimes.com/2007/02/25/world/asia/25lanka.html?pagewanted=1 | title =Sri Lankan Government Finds Support From Buddhist Monks| work =Somini Sengupta|publisher = The New York Times|date = February 25, 2007}}</ref> 2007માં, સરકાર દેશના ઉત્તર ભાગમાં આક્રમણ કર્યું, અને એલટીટીઈએ આશરે 10,000 વખત યુદ્ધવિરામના કરારનો ભંગ કર્યો હોવાના આક્ષેપ સાથે 2 જુલાઈ, 2008ના રોજ યુદ્ધવિરામમાંથી પોતે ખસી ગયા હોવાની ઔપચારિક જાહેરાત કરી.<ref name="mod-cfa-1/2/08">{{cite news | first = | last = | coauthors = | title =Government takes policy decision to abrogate failed CFA | date =2008-01-02 | publisher = | url =http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080102_12 | work =Ministry of Defence | pages = | access-date =2008-01-02 | language = | archive-date =2008-01-05 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080105051601/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080102_12 | url-status =dead }}</ref> ત્યારપછી, હથિયારોની દાણચોરી માટે વપરાતાં એલટીટીઈના સંખ્યાબંધ વિશાળ જહાજોના વિધ્વંસ,<ref name="mod-kkd-10/08/07">{{cite news | first= | last= | coauthors= | title=Sri Lanka Navy destroys the 10th LTTE arms ship 1700 km off Dondra | date=2007-10-08 | publisher= | url=http://www.navy.lk/index.php?id=482 | work=Sri Lanka Navy | pages= | access-date=2007-11-19 | language= | archive-date=2007-10-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071026220011/http://www.navy.lk/index.php?id=482 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071026220011/http://www.navy.lk/index.php?id=482 |date=2007-10-26 }}</ref> અને તમિલ ટાઈગર્સના નાણાકીય સ્રોતો ઉપર આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે આવેલી તવાઈ તેવા સકારાત્મક પરિબળોને કારણે, અગાઉ તમિલ ટાઈગર્સના કબ્જામાં રહેલા સમગ્ર વિસ્તાર ઉપર સરકારે નિયંત્રણ મેળવ્યું, આ વિસ્તારોમાં ટાઈગર્સની વાસ્તવિક રાજધાની [[કિલિનોચ્ચી]], મુખ્ય લશ્કરી થાણું [[મલાઈતિવુ]] અને સમગ્ર [[એ9 હાઈ-વે]]<ref name="blm-1/26-rebelbase">[http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&amp;sid=a5Kn9DSTKa30&amp;refer=home શ્રીલંકાના દળોએ ઉત્તરપૂર્વમાં બળવાખોરોનો છેલ્લો મહત્વનો બૅઝ કબ્જે કર્યો], ''બ્લૂમબર્ગ'' .</ref>નો સમાવેશ થાય છે, આ કારણોસર એલટીટીઈએ આખરે 17 મે, 2009ના રોજ પરાજયનો સ્વીકાર કરવો પડ્યો.<ref name="correspondentscivil">{{cite web |author=From correspondents in Colombo |url=http://www.news.com.au/story/0,27574,25496902-401,00.html |title=Tamil Tigers admit defeat in civil war after 37-year battle |publisher=News.com.au |date= |access-date=2009-05-17 |archive-date=2009-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090519011848/http://www.news.com.au/story/0%2C27574%2C25496902-401%2C00.html |url-status=dead }}</ref> આ યુદ્ધના અંતને પગલે, શ્રીલંકાની સરકારે શ્રીલંકાને પોતાની ધરતી પરથી [[આતંકવાદ]]ને નેસ્તનાબુદ કરનાર આધુનિક વિશ્વના સૌપ્રથમ દેશ તરીકે વર્ણવ્યો.<ref>{{Cite web |url=http://defence.lk/new.asp?fname=20100522_09 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-07 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304170706/http://defence.lk/new.asp?fname=20100522_09 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304170706/http://defence.lk/new.asp?fname=20100522_09 |date=2016-03-04 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.philly.com/inquirer/currents/81082802.html#axzz0oktSyYYS |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-07 |archive-date=2010-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100113094544/http://www.philly.com/inquirer/currents/81082802.html#axzz0oktSyYYS |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113094544/http://www.philly.com/inquirer/currents/81082802.html#axzz0oktSyYYS |date=2010-01-13 }}</ref> ==ઉદભવ અને વિકાસ == આધુનિક સંઘર્ષના મૂળ બ્રિટીશ રાજ સુધી લંબાય છે, જયારે આ દેશ [[સિલોન]] તરીકે ઓળખાતો હતો. 20મી સદીના પ્રારંભિકગાળામાં આ દેશમાં રાજકીય સ્વતંત્રતા પ્રાપ્ત કરવાના ઉદ્દેશ સાથે [[સિંહાલી]] જાતિની રાષ્ટ્રવાદી રાજકીય ચળવળ શરૂ થઇ હતી, શાંત મંત્રણાઓ બાદ બ્રિટીશરોએ 1948મા આ દેશને આઝાદી આપી હતી. સ્વતંત્રતાબાદ જયારે દેશના સૌપ્રથમ બંધારણની રચના કરવાની ઘડી આવી ત્યારે તે સમયે સિંહાલી અને તમિલ જાતિ વચ્ચેના મતભેદો ભડકી ઉઠ્યાં. 1936માં [[સ્ટેટ કાઉન્સિલ]]ની ચૂંટણી બાદ, [[લંકા સામા સમાજા પાર્ટી]] (એલએસએસપી)ના સદસ્યો [[એન. એમ. પરેરા]] અને [[ફિલીપ ગુણવર્દના]]એ સત્તાવાર ભાષા તરીકે અંગ્રેજીના સ્થાને સિંહાલી અને તમિલ ભાષાને રાખવાની માગ કરી. વર્ષ 1936ના નવેમ્બરમાં, સ્ટેટ કાઉન્સિલ દ્વારા 'આ ટાપુની નગરપાલિકા અને પોલીસ અદાલતોની કાર્યવાહી [[સ્થાનિક]] ભાષામાં હોવી જોઈએ' અને '[[પોલીસ મથકો]]માં કરાતી નોંધો સરકારે જણાવેલી ભાષામાં નોંધાવી જોઈએ' એવા પ્રસ્તાવ પસાર કરવામાં આવ્યા અને તે કાયદા સચિવને સોંપવામાં આવ્યા. જો કે, 1944માં, [[જે. આર. જયવર્ધને]]એ સ્ટેટ કાઉન્સિલમાં એવી રજૂઆત કરી કે સત્તાવાર ભાષા તરીકે [[અંગ્રેજી]]ના સ્થાને [[સિંહાલી]]ને રાખવી જોઈએ.<ref>{{cite web|title=Mr.J.R.Jayawardene on 'Sinhala Only and Tamil Also' in the Ceylon State Council|url=http://www.tamilnation.org/indictment/indict004.htm#Mr.J.R.Jayawardene}}</ref> 1956માં વડાપ્રધાન [[એસ. ડબલ્યુ. આર. ડી. ભંડારનાયકે]]એ [[સિંહાલા ઓન્લી એક્ટ]] પસાર કરતા જાતીય હિંસા ભડકી ઉઠી. આ આંતરવિગ્રહ એ ત્યારપછીના ભડકાઉ રાજકારણમાં વૃદ્ધિનું પ્રત્યક્ષ પરિણામ છે.{{Citation needed|date=May 2009}}[[તમિલ યુનાઈટેડ લિબરેશન ફ્રન્ટ]] (ટીયુએલએફ)ની રચના અને તેના 1976ના વેડુકોટ્ડેઈ (વેટ્ટુકોટ્ટઈ) ઠરાવને કારણે આ મુદ્દો વધુ ઉગ્ર બન્યો. 1963માં, શ્રીલંકાની સરકાર દ્વારા ઓઈલ કંપનીઓના રાષ્ટ્રીયકરણના ટૂંક સમય બાદ જ, એક અલગ તમિલ રાજ્ય '[[તમિલ ઈલમ]]' સાથે સંબંધિત દસ્તાવેજોનું વિતરણ થવું શરૂ થયું. આ સમયે, કોલમ્બોમાં બ્રિટીશ [[હાઈ કમિશન]]નાં એક કર્મચારી [[એન્ટન બાલાસિંઘમે]] અલગાવવાદી ગતિવિધિમાં ભાગ લેવાનું શરૂ કર્યું. બાદમાં તેણે બ્રિટન સ્થળાંતર કર્યું, જ્યાં તે લિબરેશન ટાઈગર્સ ઓફ તમિલ ઈલમનો મુખ્ય વિચારક બન્યો. 1960ના દશકના આખરી ભાગમાં, ઘણાં તમિલ યુવાનોએ, જેમાં [[વેલુપિલ્લઈ પ્રભાકરન]] પણ હતો, પણ આ ગતિવિધિમાં ભાગ લેવાનું શરૂ કર્યું. આ તમામ દળોએ એકસાથે ભેગા થઈને 1972માં [[તમિલ ન્યૂ ટાઈગર્સ]]ની રચના કરી. આ સંગઠન પહેલી સદીના [[ચૌલ સામ્રાજ્ય]]ની વિચારસરણીની આસપાસ રહીને રચાયું હતું. આ સામ્રાજ્યનું પ્રતીક વાઘ હતો. આ ઉપરાંતની હિલચાલમાં, [[માન્ચેસ્ટર]] તથા [[લંડન]]માં ઈલમ રિવોલ્યૂશનરી ઓર્ગેનાઈઝેશન ઓફ સ્ટુડન્ટ્સની રચના થઈ; જે આ પ્રદેશમાં ઈલમીસ્ટ ગતિવિધિની કરોડરજ્જુ સમાન બની ગયું, આ સંગઠન વસવાટ માટે આવતા લોકોના પાસપોર્ટ તથા રોજગારની વ્યવસ્થા કરતું તથા તેમની પાસેથી ભારે વેરો વસૂલતું. આ સંગઠન ઈલમવાદી લોજિસ્ટીકલ ઓર્ગેનાઈઝેશનનો આધાર બની હતી, તેને બાદમાં [[લિબરેશન ટાઈગર્સ ઓફ તમિલ ઈલમે]] સંપૂર્ણપણે હસ્તગત કરી લીધી હતી. ટીયુએલએફએ ટીએનટીના યુવાન આક્રમણખોરોનાં સશસ્ત્ર પગલાને ટેકો આપ્યો હતો અને તેમને "અમારા છોકરા" તરીકેનું બિરૂદ આપ્યું હતું. આ "છોકરા" યુદ્ધ બાદ વસતીમાં જે વધારો થાય તેની ફળશ્રુતિરૂપ હતા. ઘણાં થોડાઘણાં શિક્ષિત, બેરોજગાર તમિલ યુવાનોએ પોતાની સમસ્યાના ઉકેલ માટે ક્રાંતિકારી રીતો તરફ વળ્યાં. ડાબેરી પક્ષો લાંબા સમય સુધી "બિન-સાંપ્રદાયિક" રહ્યાં હતા, પરંતુ ફેડરલ પાર્ટી (તેમજ તેના ફણગાં સમાન ટીયુએલએફ), અત્યંત રૂઢિચુસ્ત હતી અને તેમાં વેલ્લાલા જાતિવાદનું વર્ચસ્વ હતું, તેણે ભાષાકીય અધિકારો માટેની પોતાની લડાઈમાં ડાબેરીઓ સાથે રહીને રાષ્ટ્રીય જોડાણની રચના કરવાનો પ્રયાસ કર્યો નહીં. જુલાઈ 1977માં [[યુએનપી]]ને ચૂંટણીમાં જ્વલંત વિજય મળ્યો, તેને પગલે ટીયુએલએફ મુખ્ય વિરોધ પક્ષ બન્યો, જેણે કુલ મતોમાંથી આશરે છઠ્ઠાં ભાગના મત શ્રીલંકાના ભાગલાની વિચારધારાના આધારે જીત્યાં હતા. 1977ના ઓગસ્ટમાં, [[જુનિયસ રિચર્ડ જયવર્ધને]]ની નવી યુએનપી સરકારે બહુમતી સિંહાલી વિસ્તારોમાં રહેતા તમિલોની વિરુદ્ધ એક સુઆયોજિત કાર્યક્રમ સાથે ડાબેરીઓ ઉપર પોતાનો હુમલો ચાલુ રાખ્યો. ઓગસ્ટમાં, સરકારે કેવળ તમિલો દ્વારા માગવામાં આવેલા શિક્ષણના અધિકારોને જ મંજૂરી આપી.<ref name="kms">ch. 38.</ref> પરંતુ શ્રીલંકાનું વિભાજન કરીને તમિલ રાજ્યની રચના કરવાના પોતાના ચૂંટણી વાયદાને પૂરો કરવામાં નિષ્ફળ સાબિત થયેલી તમિલ નેતાગીરી હવે તમિલ આક્રમણખોરો ઉપર પોતે જે નિયંત્રણ ધરાવતી હતી તે ગુમાવી રહી હતી.{{Citation needed|date=May 2009}} ==આંતરવિગ્રહમાં ભડકો== શ્રીલંકામાં ચાલી રહેલી સંઘર્ષની રાજનીતિને પગલે, ઉત્તર અને પૂર્વનાં તમિલ યુવાનોએ [[આક્રમણવાદી જૂથો]]ની રચના કરવાનું શરૂ કર્યું. આ જૂથોએ સ્વતંત્ર ધોરણે કોલમ્બો તમિલ નેતાગીરી વિકસાવી. આ પૈકીનું સૌથી જાણીતું જૂથ હતું ટીએનટી, જેણે બાદમાં 1976માં પોતાનું નામ બદલીને લિબરેશન ટાઈગર્સ ઓફ તમિલ ઈલમ અથવા [[એલટીટીઈ]] કર્યું. પ્રારંભિક ગાળામાં, એલટીટીઈએ રાજ્ય વિરૂદ્ધ હિંસાત્મક અભિયાન હાથ ધર્યું, જેમાં ખાસ કરીને પોલીસના માણસોને લક્ષ્ય બનાવવામાં આવ્યા હતા. આ ઉરાંત તેણે ઉદારમતવાદી તમિલ રાજકારણીઓનો પણ ઉપયોગ કર્યો જેમણે સરકાર સાથે વાતચીત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો. 1975માં પ્રભાકરન દ્વારા જાફનાનાં મેયર આલ્ફ્રેડ દુરાઈઅપ્પાહની હત્યા એ એલટીટીઈની સૌપ્રથમ મોટી કામગીરી હતી. પ્રારંભિક વિગ્રહમાં એલટીટીઈની ''કામ કરવાની રીત'' હત્યાઓ ઉપર આધારિત રહી હતી. 1977માં ખુદ એલટીટીઈના આગેવાન પ્રભાકરન દ્વારા તમિલ સાંસદ એમ. કેનેગારત્નમની હત્યા કરવામાં આવી.<ref>નારાયણ સ્વામી, "ઈનસાઇડ અન ઇલ્યૂઝિવ માઇન્ડ-પ્રભાકરન" કોણાર્ક પબ્લિશર્સ, નવી દિલ્હી, 2003.</ref> જુલાઈ 1983માં, દેશની ઉત્તરમાં રહેલા લશ્કર ઉપર એલટીટીઈએ જાનલેવા હુમલો કરીને 13 સૈનિકોને મારી નાખ્યાં.<ref>{{cite news | url = http://www.radioaustralia.net.au/news/timelines/s1708507.htm | title = Timeline - Conflict in Sri Lanka|work =|publisher = [[Radio Australia]]| date =}}</ref> પોતાના લાભ માટે રાષ્ટ્રવાદી લાગણીઓનો ઉપયોગ કરીને, જયવર્ધનેએ દેશની રાજધાની [[કોલમ્બો]] તથા અન્ય જગ્યાઓએ (જુઓ [[બ્લેક જુલાઈ]]) સામુહિક હત્યાઓ અને [[કતલ]]ની ગોઠવણ કરી - અલબત્ત દેશના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં સંખ્યાબંધ કતલો નોંધાઈ હતી, જે એલટીટીઈના હુમલા પૂર્વે થઈ હતી.{{Citation needed|date=July 2009}} 400થી 3,000 વચ્ચેની સંખ્યામાં તમિલો માર્યા ગયા હોય તેવો અંદાજ છે,<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3090111.stm | title = Twenty years on - riots that led to war|work =|publisher = BBC News| date = 23 July 2003 | access-date= January 4, 2010}}</ref> તથા ઘણાં લોકો સિંહાલી-બહુમતી વિસ્તારોમાંથી નાસી ગયા હતા. સામાન્ય રીતે આ તબક્કાને આંતરવિગ્રહની શરૂઆત માનવામાં આવે છે. પ્રારંભમાં એલટીટીઈ ઉપરાંત, સંખ્યાબંધ આક્રમણવાદી જૂથો હતા. એલટીટીઈનો અભિપ્રાય એવો હતો કે સંખ્યાબંધ જૂથોને બદલે એક જ જૂથ હોવું જોઈએ, તેનો ખ્યાલ [[પીએલઓ]] પરથી આવ્યો હતો. પ્રારંભમાં એલટીટીઈએ 1984ના [[કેન્ટ અને ડૉલર ફાર્મ્સ ખાતે નાગરિકોના હત્યાકાંડ]] અને 1985ના [[અનુરાધાપુરા ખાતે 146 નાગરિકોની હત્યા]] જેવા વિનાશક હુમલાઓને લીધે વર્ચસ્વ હાંસલ કર્યું હતું. [[કુમુદિની બોટ હત્યાકાંડ]] કે જેમાં 23 તમિલ નાગરિકો માર્યા ગયા હતા તે ઘટનાનો સરકારી દળો સામે દેખીતો બદલો લેવા માટે અનુરાધાપુરા હત્યાકાંડ કરવામાં આવ્યો હતો. સમય સાથે એલટીટીઈએ અન્ય લગભગ તમામ આક્રમણવાદી તમિલ જૂથોને પોતાની સાથે ભેળવી દીધા અથવા તો તેઓ મહદઅંશે નાશ પામ્યાં. આના પરિણામસ્વરૂપે, ઘણાં તમિલ જૂથો-નાના પક્ષોએ શ્રીલંકાની સરકાર સાથે [[અર્ધલશ્કરી]] દળો તરીકે કામ કરવાનું બંધ કર્યું અથવા તો હિંસાનો અસ્વીકાર કરીને રાજકારણની મુખ્ય ધારામાં ભળી ગયા, અને એવાં કેટલીક તમિલ-કેન્દ્રી રાજકીય પક્ષો પણ રહ્યાં કે જેમણે સ્વતંત્ર રાજ્યની એલટીટીઈની કલ્પનાનો વિરોધ કર્યો. એલટીટીઈ અને સરકાર વચ્ચેની શાંતિ મંત્રણાનો 1985માં [[થિમ્પુ]]માં પ્રારંભ થયો, પરંતુ તે ટૂંક સમયમાં જ નિષ્ફળ નીવડી, અને વિગ્રહ યથાવત રહ્યો. 1986માં આ વિગ્રહના ભાગરૂપે ઘણાં નાગરિકોની [[હત્યા]] કરવામાં આવી. 1987માં, સરકારના દળોએ એલટીટીઈના લડવૈયાઓને ઉત્તરીય શહેર [[જાફના]] સુધી ધકેલી દીધા. એપ્રિલ 1987માં, સરકારી દળો અને એલટીટીઈના લડવૈયાઓ વચ્ચેનાં સંઘર્ષે વિકરાળ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું અને બન્ને પક્ષો શ્રેણીબદ્ધ વખત લોહિયાળ સંઘર્ષમાં ઉતર્યાં. એલટીટીઈના આધિપત્ય હેઠળ રહેલા જાફના દ્વીપકલ્પના પ્રદેશને પુનઃ પ્રાપ્ત કરવા માટે મે-જૂન 1987માં શ્રીલંકાના સૈન્યએ "ઓપરેશન લિબરેશન" અથવા "વદામરાચ્ચી ઓપરેશન" તરીકે ઓળખાતા આક્રમણનો પ્રારંભ કર્યો. આ આક્રમણ એ સ્વતંત્રતા મેળવ્યા બાદ શ્રીલંકાની ધરતી ઉપર શ્રીલંકાના સૈન્યએ લડેલી સર્વપ્રથમ પરંપરાગત યુદ્ધ હતું. આ સૈન્ય આક્રમણ સફળ રહ્યું હતું અને વલ્વેટ્ટીથુરાઈ ખાતે એલટીટીઈના નેતા પ્રભાકરન તેમજ [[સી ટાઈગર]]ના નેતા સૂસાઈ આગળ વધતા દળોના હાથમાંથી માંડ માંડ બચ્યાં હતા. આ ઓપરેશનમાં સામેલ થયેલા મુખ્ય લશ્કરી અધિકારીઓમાં લેફ્ટનન્ટ કર્નલ વિપુલ બોતેજુ, લેફ્ટનન્ટ કર્નલ સરથ જયવર્ધને, કર્નલ [[વિજયા વિમલરત્ને]], બ્રિગેડિયર [[ડેન્ઝિલ કોબેકદુવા]] અને મેજર [[ગોતબ્ય રાજપક્ષા]]નો સમાવેશ થાય છે. જુલાઈ 1987માં, એલટીટીઈએ સૌપ્રથમવાર [[આત્મઘાતી]] હુમલો કર્યોઃ [[બ્લેક ટાઈગર્સ]]ના "કેપ્ટન મિલરે" વિસ્ફોટકો ભરેલી એક નાની ટ્રક હંકારીને કિલ્લેબંધી ધરાવતા શ્રીલંકાન સૈન્યના કેમ્પની દિવાલમાં ઘુસાડી દીધી, આ ઘટનામાં ચાલીસ સૈનિકો માર્યા ગયા હોવાના અહેવાલ હતા. ત્યારપછી તેમણે આશરે 170 આત્મઘાતી હુમલા કર્યાં, જે વિશ્વભરમાં અન્ય કોઈ પણ સંગઠને કરેલા આત્મઘાતી હુમલાની તુલનાએ વધારે છે, તેમજ આત્મઘાતી હુમલાઓ એલટીટીઈનો ટ્રેડમાર્ક અને આંતરવિગ્રહનું લક્ષણ બની ગયા.<ref name="janes1">''જેન'સ ઇન્ફર્મેશન ગ્રૂપ'' , [http://www.janes.com/security/international_security/news/usscole/jir001020_1_n.shtml સ્યુસાઇડ ટેરેરિઝમઃ અ ગ્લોબલ થ્રેટ]. </ref> માનવ અધિકાર કાર્યકર્તા [[ફાધર મેરી બેસ્ટિયન]] અને [[જ્યોર્જ જયરાજાસિંઘમ]]ની હત્યા સરકારી દળોને કારણે થઈ હતી. આ સમયગાળા દરમિયાન થયેલી સેંકડો હત્યાઓના નમૂનારૂપ આ હત્યાઓ હતી.<ref name="pc">{{cite web |url=http://storage.paxchristi.net/AP29E97.pdf#search=%22Fr.%20Mary%20Bastian%20%22|title= Speaking truth to power:the human rights situation in Sri Lanka|access-date= 2006-03-26 |work=Paxchristi }}</ref> ==ભારતની સંડોવણી== ભારતના નેતાઓ ભારતને આ પ્રદેશમાં પ્રાદેશિક તાકાત તરીકે રજૂ કરવાની આકાંક્ષા ધરાવતા હતા, તથા તેમને એ ડર પણ હતો કે ક્યાંક ભારતના તમિલો પણ સ્વતંત્રતાની માગ ન ઉઠાવે, આ કારણોસર 1980ના દશકમાં [[ભારતે]] આ વિગ્રહમાં ઝૂકાવ્યું. ભારતના રાજ્ય [[તમિલનાડુ]]માં ખાસ કરીને આ પ્રકારની માગ મજબૂત હતી, જ્યાં જાતિય સમાનતાને કારણે શ્રીલંકાના તમિલોને સ્વતંત્રતા માટે મજબૂત આધાર મળ્યો હતો. આ સંઘર્ષ દરમિયાન, ભારતની કેન્દ્ર તથા રાજ્ય સરકારોએ બન્ને પક્ષે ભિન્ન રીતે ટેકો આપ્યો. 1980ના દશકના પ્રારંભમાં, ભારતે પોતાની ગુપ્તચર સંસ્થા [[રૉ]] મારફત એલટીટીઈ અને તેની પ્રતિસ્પર્ધી [[તમિલ ઈલમ લિબરેશન ઓર્ગેનાઈઝેશન]] (ટીઈએલઓ) સહિતના શ્રીલંકાના સંખ્યાબંધ આતંકવાદી જૂથોને હથિયારો, તાલીમ અને નાણાકીય ટેકો આપ્યો.{{Citation needed|date=October 2009}} એલટીટીઈનો વિકાસ રૉ પાસેથી તેને મળેલી પ્રારંભિક સહાયને લીધે થયો. એવું માનવામાં આવે છે કે વિવિધ આતંકવાદી જૂથોને ટેકો આપીને, ભારતની સરકાર, તમિલ સ્વતંત્રતા ચળવળ વિભાજિત રહેશે તથા તેમના ઉપર પોતે સીધો કાબુ રાખી શકશે, એવી આશા સેવતી હતી.<ref name="at1">''એશિયા ટાઈમ્સ'' [http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/FC26Df04.html વ્હૂ'સ બિહાઈન્ડ ધ એલટીટીઇ સ્પ્લિટ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160821195541/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/FC26Df04.html |date=2016-08-21 }}.</ref> 1980ના દશકના આખરી ભાગમાં ભારતે આ વિગ્રહમાં વધુ સક્રિય ભાગ લીધો, અને 5 જુલાઈ, 1987ના રોજ, [[ભારતીય વાયુ દળે]] [[જાફના]]માં [[હવામાંથી ખોરાકના પાર્સલ ફેંક્યાં]], તે સમયે આ વિસ્તાર શ્રીલંકાના દળોના [[કબ્જા હેઠળ]] હતો. શ્રીલંકાની સરકારે એવું જણાવ્યું કે તેઓ એલટીટીઈને મ્હાત આપવાની નજીક છે તે સમયે, ભારતે એલટીટીઈના આધિપત્ય હેઠળના વિસ્તારોમાં પેરાશુટ દ્વારા 25 ટન ખોરાક અને દવા ઉતારી અને બળવાખોરોને પ્રત્યક્ષપણે ટેકો આપ્યો.<ref>{{cite news|url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=health&res=9B0DE0D8173FF936A35755C0A961948260&n=Top%2fNews%2fWorld%2fCountries%20and%20Territories%2fIndia| title = India airlifts aid to tamil rebels| work = STEVEN R. WEISMAN|publisher = New York Times| date = 5 June 1987 | first=Steven R. | last=Weisman | access-date= April 9, 2010}}</ref> વાટાઘાટો યોજાઈ, અને 29 જુલાઈ, 1987ના રોજ ભારતના વડાપ્રધાન [[રાજીવ ગાંધી]] તથા શ્રીલંકાના પ્રમુખ [[જયવર્ધને]] દ્વારા [[ભારત-શ્રીલંકા શાંતિ સમજૂતી]] પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા. આ સમજૂતી હેઠળ, શ્રીલંકાની સરકારે [[પ્રાંતો]]ને [[સત્તા સોંપણી]], બાદમાં જનમત લેવાની શરતે ઉત્તરીય અને પૂર્વીય પ્રાંતોનો [[એક જ પ્રાંત]]માં સમન્વય અને તમિલ ભાષાને આધિકારિક દરજ્જા ([[શ્રીલંકાના બંધારણ]]માં 13મા સુધારા દ્વારા આ જોગવાઈને કાયદાનું સ્વરૂપ અપાયું હતું)સહિતની તમિલોની વિવિધ માંગણીઓ સામે સંખ્યાબંધ છૂટછાટ આપી હતી. ભારત શ્રીલંકાના ઉત્તર તથા પૂર્વ વિસ્તારમાં [[ભારતીય શાંતિ રક્ષક દળ]] (આઈપીકેએફ) તરીકે ઓળખાતા દળ દ્વારા વ્યવસ્થા સ્થાપિત કરવા તથા તમિલ બળવાખોરોને સહાય કરવાનું બંધ કરવા સંમત થયું. એલટીટીઈ સહિતના આતંકવાદી જૂથો, અલબત્ત પ્રારંભમાં અનિચ્છા હોવા છતાં, આઈપીકેએફ (IPKF) સામે પોતાના હથિયારો મૂકવા સંમત થયા, જેને કારણે પ્રારંભમાં યુદ્ધવિરામ થયો અને આતંકવાદી જૂથોમાં સામાન્ય [[નિઃશસ્ત્રીકરણ]] જોવા મળ્યું. ભારત-શ્રીલંકા સમજૂતિ પર હસ્તાક્ષર થયા પછી તરત જ જે. આર. જયવર્ધનેએ એવી ઘોષણા કરી કે તેઓ છેલ્લી બુલેટ સુધી ભારતીયો સામે લડશે. આના લીધે દક્ષિણમાં અશાંતિ ઊભી થઈ. શ્રીલંકાના ઉત્તરના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં નિયંત્રણ હાથમાં લેવા માટે આઈપીકેએફનું આગમન થતાં શ્રીલંકાની સરકારે વિરોધને કચડી નાખવા માટે પોતાના દળો દક્ષિણમાં (ભારતના વિમાનોમાં) ખસેડ્યાં. આને લીધે દક્ષિણમાં [[જનાથા વિમુક્થિ પેરામુના]] દ્વારા [[બળવો]] થયો, જેને આગામી બે વર્ષમાં લોહિયાળ ઢબે દાબી દેવામાં આવ્યો હતો. મોટાભાગના તમિલ આતંકવાદી જૂથો પોતાના હથિયારો હેઠા મૂકી દેવા તથા સંઘર્ષનો શાંતિજનક ઉકેલ શોધવા સંમત થયા, તે સમયે એલટીટીઈએ પોતાના લડવૈયાઓને શસ્ત્રવિહીન કરવાની ના પાડી દીધી.<ref name="cp1">{{cite news| url =http://www.chinapost.com.tw/latestnews/20061228/43353.htm| title =Tamil rebels abduct 2 rivals, Sri Lankan military says| work =| agency =Associated Press| date =12 December 2006| access-date =7 સપ્ટેમ્બર 2010| archive-date =17 ઑક્ટોબર 2015| archive-url =https://web.archive.org/web/20151017111914/http://www.chinapost.com.tw/latestnews/20061228/43353.htm| url-status =dead}}</ref> સમજૂતીની સફળતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે આતુર બનેલી, આઈપીકેએફે (IPKF) બળ દ્વારા એલટીટીઈ (LTTE) ને વિખેરી નાખવાનો પ્રયાસ કર્યો અને આખરે તેમની સાથે પૂર્ણ-સ્વરૂપના સંઘર્ષમાં ઉતરી. આ ત્રણ વર્ષના સંઘર્ષ દરમિયાન ઘણાં માનવ અધિકાર જૂથો તેમજ કેટલાક ભારતીય માધ્યમોએ આઈપીકેએફ પર માનવ અધિકારોનો વિવિધ પ્રકારે ભંગ કરાતો હોવાનો આરોપ પણ મૂકવામાં આવ્યો. ટૂંક સમયમાં જ તમિલોએ પણ આઈપીકેએફ સામે ઉગ્ર વિરોધ નોંધાવ્યો.<ref>બાલાસિંઘમ, એડલ. (2003) ''ધ વિલ ટુ ફ્રીડમ- અન ઇનસાઇડ વ્યૂ ઓફ તમિલ રેઝિસ્ટન્સ'' . ફૅરમેક્સ પબ્લિશિંગ લિ., બીજી આવૃત્તિ. આઈએસબીએન 1-929145-01-2</ref><ref>નોર્થઇસ્ટ સેક્રેટેરિયટ રિપોર્ટ ઓન હ્યુમન રાઇટ્સ 1974-2004 (જુઓ વધુ વાંચન વિભાગ)</ref> તેની સાથે સાથે જ, રાષ્ટ્રવાદી લાગણીએ ઘણાં સિંહાલીઓને શ્રીલંકામાં ભારતની ઉપસ્થિતિ ચાલુ રહેવાની સામે વિરોધ નોંધાવવા પ્રેર્યા. આના પરિણામે શ્રીલંકાની સરકારે ભારતને આ દ્વીપમાંથી ચાલ્યા જવા જણાવ્યું, અને તેણે કથિતરૂપે એલટીટીઈ સાથે એક ગુપ્ત સંધિ કરી જેના લીધે યુદ્ધવિરામ થયો. એલટીટીઈ અને આઈપીકેએફની વચ્ચેનો વારંવારનો સંઘર્ષ ચાલુ રહ્યો, અને કેટલાક અહેવાલો અનુસાર, ભારતના દળો પાછા ચાલ્યા જાય તે માટે ખુદ શ્રીલંકાની સરકારે જ બળવાખોરોને શસ્ત્રો પૂરા પાડ્યાં.<ref>દિસ્સાનાયકા, ટી. ડી. એસ. એ. - "વૉર ઓર પીસ ઇન શ્રીલંકા, વોલ્યુમ ટુ" પેજ 332. સ્વસ્તિક (પ્રા.) લિ., 1998.</ref> આઈપીકેએફમાં જાનહાનિનો આંક ઊંચો હોવા છતાં અને બન્ને પક્ષે આઇપીકેએફને પાછી ખેંચવાના પોકારો ઉઠવા છતાં, ગાંધીએ શ્રીલંકામાંથી આઇપીકેએફને હટાવવાનો ઇનકાર કરી દીધો. જો કે, ડિસેમ્બર 1989માં ભારતીય સંસદની ચુંટણીમાં તેમની હારને પગલે, નવા વડા પ્રધાન [[વી. પી. સિંહે]] આઇપીકેએફને પાછી ખેંચવાના આદેશ આપ્યા, 24 માર્ચ, 1990ના રોજ શ્રીલંકાથી આઇપીકેએફનું છેલ્લું જહાજ રવાના થયું. શ્રીલંકામાં 32 મહિના સુધી આઇપીકેએફની ઉપસ્થિતિ દરમિયાન 1,100 ભારતીય સૈનિકો અને આશરે 5,000 શ્રીલંકાવાસીઓ માર્યા ગયા. ભારત સરકારને આશરે રૂ. 20 અબજનો ખર્ચ થયો હોવાનો અંદાજ છે.{{Citation needed|date=March 2008}} ===રાજીવ ગાંધીની હત્યા=== 1991માં ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન [[રાજીવ ગાંધી]]ની આત્મઘાતી બૉમ્બર [[થેનમુલી રાજારત્નમે]] હત્યા કરતાં, ભારત દ્વારા એલટીટીઈને અપાતા ટેકાના પ્રમાણમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો. ત્યારપછીના ભારતીય માધ્યમોના અહેવાલોમાં જણાવવામાં આવ્યા અનુસાર પ્રભાકરને રાજીવ ગાંધીનો ખેલ ખતમ કરવાનો નિર્ણય કર્યો હતો કારણ કે તે ગાંધીને તમિલ સ્વાતંત્ર્ય સંઘર્ષનો વિરોધી માનતો હતો અને તેને એવો ડર હતો કે જો રાજીવ ગાંધી 1991ની ચૂંટણી જીતી જશે તો તે આઇપીકેએફને ફરી મોકલી શકે છે. પ્રભાકરને આઇપીકેએફને "શેતાની દળ" ગણાવ્યું હતું.<ref>{{cite news|url = http://www.rediff.com/news/1998/jan/28rajiv3.htm| title = Prabhakaran had Rajiv killed for being 'anti-Tamil'| work =|publisher = Rediff| date = 31 August 2006}}</ref> 1998માં, ખાસ જજ વી. નવનીથમની અદાલતે એવું તારણ કાઢ્યું કે એલટીટીઇ અને તેનો નેતા વેલુપિલ્લઈ પ્રભાકરન આ હત્યા માટે જવાબદાર છે.<ref>{{cite news | url = http://www.rediff.com/news/1998/jan/28rajiv.htm| title = 26 sentenced to death for Rajiv Gandhi's assassination| work = | publisher = Rediff| date = 31 August 2006}}</ref> 2006માં એક મુલાકાતમાં, એલટીટીઈનાં વિચારક એન્ટન બાલાસિંઘમે આ હત્યા બદલ ખેદ વ્યક્ત કર્યો હતો, અલબત્ત તેમણે આ માટે કોઈ સીધી જવાબદારી સ્વીકારી નહોતી.<ref>{{cite news | url = http://www.ndtv.com/template/template.asp?template=Lanka&slug=LTTE+regrets+Rajiv+assassination%3A+Anton&id=19706&callid=0| title = LTTE regrets Rajiv assassination: Anton| work = | publisher = NDTV.com| date = 28 June 2006}}</ref><ref>{{cite news | url = http://www.wtop.com/index.php?nid=385&sid=833337 | title = Tiger Apologizes for Rajiv Gandhi's Death| work =|publisher = Associated Press via WTOP|date = 27 June 2006 }}</ref> શ્રીલંકામાં ચાલી રહેલી શાંતિ પ્રક્રિયાનું ભારત બાહ્ય નિરીક્ષક બની રહ્યું છે. ઘણા જૂથોએ વારંવાર [[વેલુપિલ્લઈ પ્રભાકરન]]નાં પ્રત્યાર્પણની માગ પણ ઉઠાવી. પ્રભાકરન હવે મૃત્યુ પામ્યો છે.<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1932835.stm | title = Tamil Nadu demands Tiger extradition| work =|publisher = BBC |date = 16 April 2006 | access-date= January 4, 2010}}</ref> ===તમિલોનો ટેકો=== 2008માં, ભારતની મિશ્ર કેન્દ્ર સરકાર [[તમિલ રાષ્ટ્રવાદ]] પર આધારિત પડકારો, રાજીનામાઓ અને ધરપકડો વડે હચમચી ઉઠી, અને તેથી શ્રીલંકાના તમિલોને ટેકો આપ્યો. તમિલ-તરફી ડીએમકે પાર્ટી રાજ્ય અને કેન્દ્રમાં સત્તામાં આવતા, એવું માનવામાં આવતું હતું કે ભારત તરફથી તમિલોને વધુ રાજકીય ટેકો મળશે. 2008માં, આ પક્ષનાં વડા અને તમિલનાડુના મુખ્યપ્રધાન [[કરુણાનિધિ]]એ શ્રીલંકાના સંઘર્ષમાં તમિલ નાગરિકોની જાનહાનિનાં વધતા જતા આંક સામે પોતાનાં પક્ષના વિરોધસ્વરૂપે પોતાના [[ઘણાં સાંસદોના રાજીનામાંનો સ્વીકાર]] કર્યો હતો. ત્યારપછી, એમડીએમકેના સ્થાપક અને [[મહાસચિવ]] [[વેઈકો]]ની રાષ્ટ્રદ્રોહના આરોપસર ધરપકડ કરવામાં આવી કેમ કે તેમણે એવું કહ્યું હતું કે તમિલોના પક્ષે રહીને લડવા માટે પોતે હથિયારો ઉઠાવશે. તેમણે શ્રીલંકાના તમિલોની હત્યા કરવામાં શ્રીલંકાની સરકારને મદદગારી કરવાનો ભારત સરકાર ઉપર આરોપ મૂક્યો હતો. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે જો ભારત શ્રીલંકા સામે આર્થિક પ્રતિબંધો લાદે તો શ્રીલંકાએ યુદ્ધવિરામની વિનંતી ધ્યાનમાં લેવી પડે.<ref>[http://www.expressbuzz.com/edition/story.aspx?Title=%E2%80%98Impose+economic+sanctions+on+Lanka%E2%80%99&amp;artid=jaOZ19vtMzY=&amp;SectionID=vBlkz7JCFvA=&amp;MainSectionID=vBlkz7JCFvA=&amp;SectionName=EL7znOtxBM3qzgMyXZKtxw==&amp;SEO= ઇમ્પોઝ ઇકોનોમિક સેંક્શન્સ ઓન લંકા]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref>એક જવલ્લે જ જોવા મળતી એકતાના પ્રદર્શનમાં, તમિલનાડુ વિધાનસભાના તમામ પક્ષોએ સર્વસંમતિથી આ સંઘર્ષનો યુદ્ધવિરામ કરાવવાની માગ કરી, જ્યારે કેન્દ્ર સરકારને એવી અપીલ કરી કે તે શ્રીલંકાના સૈન્ય આક્રમણને રોકવાનો પ્રયાસ કરે. એક દશક કરતા પણ વધુ સમય સુધી આ મુદ્દે દૂરી જાળવી રાખનારા કૉંગ્રેસ પક્ષે જણાવ્યું કે યુદ્ધવિરામની આવશ્યક્તાના મુદ્દે બે મત હોઈ શકે નહિ. પક્ષનાં સ્થાનિક નેતા ડી સુદર્શનમે જણાવ્યું કે આ યુદ્ધને અટકાવવા માટે કેન્દ્ર પ્રયાસ કરી રહ્યું છે અને ટૂંક સમયમાં જ પરિણામો જાણવા મળશે. કૉંગ્રેસના વ્હિપ પીટર આલ્ફોન્સે પોતાનો પક્ષ શ્રીલંકાના તમિલોના હિતોની વિરુદ્ધમાં કામગીરી કરી રહ્યો હોવાનો ઈનકાર કર્યો હતો અને જણાવ્યું હતું કે તેઓ શ્રીલંકાના તમિલોના કલ્યાણ માટે કૉંગ્રેસ પક્ષે કરેલા પ્રયાસોનું વર્ણન કરવા તૈયાર છે. વિરોધપક્ષનાં ઉપ-નેતા અને એઆઈએડીએમકેનાં વરિષ્ઠ નેતા, ઓ. પનીરસેલ્વમે એવો આક્ષેપ મૂક્યો હતો કે શ્રીલંકાની સરકારનો "હઠીલો અભિગમ" આ યુદ્ધ ચાલુ રહેવા પાછળનું કારણ હતું. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે શ્રીલંકાનું સૈન્ય શાળાઓ અને જાહેર સ્થળોએ બોમ્બ વરસાવી રહી છે જેના કારણે બાળકો સહિત નિર્દોષ લોકોના મોત નીપજ્યાં છે. આ ટાપુના એક નાના ભાગમાં ધકેલાઈ ગયેલી એલટીટીઈએ પોતાની નેતાગીરીને નેસ્તનાબૂદ થવામાંથી બચાવી લેવા માટે ભારતના તમિલ પક્ષોને ગંભીર આજીજી કરી, જેના પરિણામે ભારતના ઘણાં તમિલ રાજકારણીઓએ શ્રીલંકાની સરકારને તાત્કાલિક યુદ્ધવિરામ જાહેર કરવા માટે વિનંતી કરી.<ref>[http://www.thestatesman.net/page.news.php?clid=2&amp;theme=&amp;usrsess=1&amp;id=230675 ]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050428034318/http://www.thestatesman.net/page.news.php?clid=2 |date=2005-04-28 }}</ref> ==એલમ યુદ્ધ-2== તમિલ સમુદાયને મનાવીને શાંત કરવા માટે 1980 અને 1990ના દશક દરમિયાન શ્રીલંકાની એક પછી એક સરકારે સંખ્યાબંધ સત્તાવાર કાયદાઓ ઘડ્યાં જેમાં તમિલને [[અધિકારીક ભાષા]] તરીકે માન્યતા આપવાનો અને દેશના ઉત્તરીય અને પૂર્વીય પ્રાંતનો વિલય કરવા જેવા પગલાઓનો સમાવેશ થતો હતો. તેમ છતાં, હિંસાનો દોર ચાલુ રહ્યો, કેમકે એલટીટીઈએ પૂર્વીય અને ઉત્તર-પૂર્વીય વિસ્તારોના આંતરિયાળ ગ્રામીણ પ્રદેશોમાં રહેતા નિર્દોષ ગામવાસીઓની હત્યા કરવાનું યથાવત રાખ્યું હતું. ડૉલર અને કેન્ટ ફાર્મનાં હત્યાકાંડ કે જેમાં રાત્રિના સમયે નિંદ્રા માણી રહેલા સેંકડો પુરુષો, સ્ત્રીઓ અને બાળકોની મસ્તક ઉપર કુહાડાઓનાં જીવલેણ ઘા મારીને હત્યા કરવામાં આવી હતી, તે બન્ને હત્યાકાંડ એલટીટીઈનાં આતંકવાદના દયાવિહીન કારસ્તાન હતા. એલટીટીઈનો પ્રતિકાર કરનાર કેટલાક પુરુષોનાં હાથ પાછળથી બાંધી દઇને કતલ કરવામાં આવી. આતંકવાદની આ રીતરસમોનો ઉપયોગ એલટીટીઈએ સિંહાલી તથા મુસ્લિમ ખેડૂતોને ડરાવીને ભગાડી દેવા માટે કર્યો અને ટૂંક સમયમાં જ ઉત્તરના વિસ્તારો પર નિયંત્રણ મેળવી લીધું. આ દેખતી રીતે જ શ્રીલંકામાં જાતિય નાબૂદીકરણની દિશામાં કરાયેલું કામ હતું. [[ભારતીય શાંતિ રક્ષક દળ]]ને જ્યારે પાછું ખેંચવામાં આવ્યું, તે સમયે એલટીટીઈએ પોતાના આધિપત્ય હેઠળના આ વિસ્તારોમાં સરકાર-જેવી ઘણી કામગીરીઓ શરૂ કરી. જે સમયે સરકારે જેવીપી પર આક્રમણ કર્યું, તે સમયે એલટીટીઇ એ હરીફ તમિલ જૂથોનો નાશ કરવાની કામગીરી ઉપાડી, જેથી 1990માં હંગામી યુદ્ધવિરામ થયો. યુદ્ધના બન્ને પક્ષો પોતપોતાનું વર્ચસ્વ સ્થાપિત કરી ચૂક્યાં હતા, તે સમયે બન્ને એકબીજાનો સામનો કરવા ઉત્સાહિત હતા અને યુદ્ધવિરામનો ભંગ થયો. જાફનાનો કબ્જો પુનઃ પ્રાપ્ત કરવાનો પ્રયાસ કરવા માટે સરકારે આક્રમણ શરૂ કર્યું. ટૂંક સમયમાં જ યુદ્ધના આ તબક્કાને ''એલમ યુદ્ધ-2'' નામ મળ્યું. તેને આ નામ યુદ્ધની અભૂતપૂર્વ પાશવતાને કારણે આપવામાં આવ્યું. એલટીટીઈએ [[સારી વર્તણૂંકનું વચન આપીને આત્મસમર્પણ કરનારા 113 સિંહાલી અને મુસ્લિમ પોલીસ જવાનોની હત્યા]] કરી. જાફના દ્વીપકલ્પમાં ખોરાક અને દવાના પ્રવેશ સામે સરકારે પ્રતિબંધ લાદી દીધો તથા વાયુસેનાએ આ વિસ્તારમાં એલટીટીઈના લક્ષ્યાંકો ઉપર એકધારી બોમ્બ વરસાવ્યા હતા. એલટીટીઈએ [[સિંહાલી અને મુસ્લિમ ગામો પર હુમલો]] કરી નાગરિકોની હત્યા કરીને તેનો પ્રતિસાદ આપ્યો. આ યુદ્ધનો સૌથી મોટો નાગરિક હત્યાકાંડ ત્યારે થયો કે જ્યારે એલટીટીઈએ [[પલ્લિયાગોડેલ્લા ખાતે 166 મુસ્લિમ નાગરિકોની હત્યા]] કરી. સરકારે હોમ ગાર્ડ મુસ્લિમ એકમોને તાલીમ અને હથિયારો વડે સજ્જ કર્યાં અને તમિલ ગામો પર બદલો લીધો. ખાસ કરીને પૂર્વીય પ્રાંતમાં સરકારના દળોને કારણે તમિલ નાગરિકોની નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં હત્યા થઈ હતી. નામાંકિત આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાવિદ [[નીલમ થિરુસેલ્વમે]], આઈસીઇએસ-કોલમ્બો ખાતે એક સંબોધનમાં, એવો સંકેત આપ્યો હતો કે [[કટોકટી]]ના [[કાયદા]]ઓ લાગુ થવાને કારણે દંડમુક્તિનું વાતાવરણ સર્જાયું હોવાથી [[Wiktionary:massacre|હત્યાકાંડો]] તથા નાગરિકો ગુમ થઈ જવા અંગેના બનાવોની યોગ્ય તપાસને અસર થઈ છે. આ બનાવોમાં [[સથુરુકો્દન]], [[પૂર્વીય યુનિવર્સિટી]], [[માયલાન્થનઈ]] ખાતે બાળકો સહિત કેટલાય નાગરિકોની હત્યા અને [[સૂરિયાકન્દા]]માં શાળાના બાળકોની સામુહિક હત્યા તથા તેમને દફનાવી દેવાના બનાવોનો સમાવેશ થાય છે.<ref>[http://www.icescolombo.org/Neelan/ps060994.htm કટોકટી વિશેની ચર્ચામાં નીલમ તિરુશેલ્વમનું વ્યક્તવ્ય] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120208082545/http://www.icescolombo.org/Neelan/ps060994.htm |date=2012-02-08 }}.</ref> ઉત્તર અને પૂર્વમાં રસ્તાની બાજુમાં સળગી રહેલા શરીરોના દૃશ્યો સામાન્ય બની ગયા હતા. દેશભરમાં, સરકારની ડેથ સ્ક્વૉડ જે સિંહાલી અથવા તમિલ યુવાન પર અનુક્રમે જેવીપીનો સદસ્ય અથવા એલટીટીઈનો શુભચિંતક હોવાની શંકા જાય તેનું અપહરણ કરી લેતી અથવા તેને મોતને ઘાટ ઉતારી દેતી.<ref>{{cite web|url= http://www.hrw.org/reports/1990/WR90/ASIA.BOU-11.htm#P718_161127 |title= Sri Lanka|access-date= 2006-08-07|year= 1990|work= |publisher= [[Human Rights Watch]]}}</ref> ઓક્ટોબર 1990માં, એલટીટીઈએ [[જાફનામાં રહેતા તમામ મુસ્લિમોને બહાર કાઢી મૂક્યાં.]] કુલ 28,000 મુસ્લિમોને કશું પણ લીધા વિના ફક્ત પોતાના વસ્ત્રો સાથે ઘર ત્યજી દેવાની ફરજ પડી હતી. આ યુદ્ધની સૌથી મોટી લડાઈ જુલાઈ 1991માં થઈ, તે વખતે યપાનયા (જાફના) દ્વીપકલ્પમાં પ્રવેશવાના માર્ગ પર નિયંત્રણ ધરાવતી સૈન્યની [[એલિફન્ટ પાસ]] (અલીમંકડા) બેઝને એલટીટીઈના 5,000 માણસોએ ઘેરી લીધો હતો. એક મહિના સુધી ચાલેલી ઘેરાબંધી દરમિયાન બન્ને પક્ષે 2,000 કરતા વધુ લોકોના મોત થયા, ત્યારબાદ સરકારના 10,000 સૈનિકો આ બેઝને છોડાવવા માટે આવી પહોંચ્યા.<ref>{{cite web|url= http://www.hrw.org/reports/1992/WR92/ASW-14.htm#P860_317153 |title= Sri Lanka|access-date= 2006-08-07|year= 1992|work= |publisher= [[Human Rights Watch]]}}</ref> ફેબ્રુઆરી 1992માં, ભારતના હસ્તક્ષેપને લીધે જાફનાને હાંસલ કરવા માટેના શ્રીલંકા સરકારનું બીજું શ્રેણીબદ્ધ આક્રમણ નિષ્ફળ નીવડ્યું. આ વખતે ભારતે શ્રીલંકા પર હુમલો કરવાની ધમકી આપતાં શ્રીલંકન સૈન્ય થોડા સમય માટે થંભી ગયું હતું. શ્રીલંકાની સરકારે પાછીપાની કરી અને પોતાના દળોને પરત બોલાવવાના આદેશ છોડ્યાં, તે વખતે શ્રીલંકાના સૈન્યને એલટીટીઈના સુપ્રિમો વેલુપિલ્લઈ પ્રભાકરન, કે જે પોતાના શહેર વેલ્વેટિથુરાઈમાં ચારે બાજુથી ઘેરાઈ ગયો હતો, તેને ઝડપી પાડવામાં થોડા દિવસની જ વાર હતી. 8 ઓગસ્ટ, 1992ના રોજ [[જાફના]]નાં એરાલિ (એરાઇલા) પોઇન્ટ ખાતે [[ભૂમિ સુરંગ]]નો વિસ્ફોટ થતાં લેફ્ટનન્ટ જનરલ [[ડેન્ઝિલ કોબ્બેકદુવા]], મેજર જનરલ [[વિજયા વિમલરત્ને]] અને [[રિયર એડમિરલ]] [[મોહન જયમહા]] મૃત્યુ પામ્યા, જેને લીધે સૈન્યનાં નૈતિક જુસ્સા ઉપર ખરાબ અસર પડી. એલટીટીઈના પક્ષે, મોટી સફળતા ત્યારે મળી કે જ્યારે તેનાં આત્મઘાતી બૉમ્બરે મે 1993માં શ્રીલંકાના રાષ્ટ્રપતિ [[રાનાસિંઘે પ્રેમદાસા]]ની હત્યા કરી. નવેમ્બર 1993માં એલટીટીઈને [[પૂનેર્યનની લડાઈ]]માં જીત મળી હતી. ==એલમ યુદ્ધ 3== 1994ની સંસદીય ચૂંટણી દરમિયાન, યુએનપીની હાર થઈ અને, ઊંચા આશાવાદ વચ્ચે [[ચંદ્રિકા કુમારતુંગા]]નાં વડપણ હેઠળની [[પીપલ'સ અલાયન્સ]]ની સરકાર સત્તામાં આવી, જેના શિરે શાંતિ પ્રક્રિયાની જવાબદારી હતી. વિરોધ પક્ષના નેતા [[જેમિની ડિસ્સાનાયકે]]ની એલટીટીઈએ હત્યા કરી હોવા છતાં, [[ચંદ્રિકા કુમારતુંગા]] પ્રમુખપદની ચૂંટણી પણ જીતી ગયા. જાન્યુઆરી 1995માં યુદ્ધવિરામ પર સહમતિ સધાઈ, પરંતુ ત્યારપછીની વાટાઘાટો નિષ્ફળ સાબિત થઈ. 19 એપ્રિલના રોજ એલટીટીઈએ યુદ્ધવિરામનો ભંગ કર્યો અને તેથી યુદ્ધનો ત્યારપછીનો તબક્કો શરૂ થયો, જેને ''એલમ યુદ્ધ 3'' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.<ref name="hrw2">''હ્યુમન રાઇટ્સ વૉચ'' , [http://www.hrw.org/reports/1996/WR96/Asia-08.htm શ્રીલંકા હ્યુમન રાઇટ્સ ડેવલપમેન્ટ્સ].</ref> ત્યારબાદ નવી સરકારે "શાંતિ માટે યુદ્ધ"ની નીતિને અપનાવી. બળવાખોરોના મુખ્ય ગઢ સમાન જાફના, જે 2,000 બળવાખોરોના નિયંત્રણમાં હતું,<ref name="nyt1">{{cite news|url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F60714F7385D0C778EDDA80994DD494D81|title= Sri Lanka Says It Has Sealed Rebel Stronghold|access-date= 2007-03-09|date= November 24, 1995|work= |publisher= New York Times}}</ref> તેને પુનઃ પ્રાપ્ત કરવાના નિર્ધાર સાથે સરાકરે આ દ્વીપકલ્પમાં પોતાના સૈનિકો દાખલ કર્યાં. ઓગસ્ટ 1995માં બનેલા એક ખાસ બનાવમાં, નેવાલી (નાવેલ્લા) ખાતે સેન્ટ પીટર'સ ચર્ચ પર વાયુસેનાના જેટે બોમ્બ વરસાવ્યા, જેના લીધે લગભગ 65 શરણાર્થીઓના [[મોત]] નીપજ્યાં અને અન્ય 150 ઘાયલ થયા.<ref>{{cite web|url= http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/htmlall/57jmas?opendocument|title= Sri Lanka: displaced civilians killed in air strike|access-date= 2006-08-07|date= 11 July 1995|work= |publisher= International Committee of the Red Cross|archive-date= 2006-08-21|archive-url= https://web.archive.org/web/20060821143058/http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/htmlall/57jmas?opendocument|url-status= dead}}</ref> સૌપ્રથમ તો સરકારી દળોએ બાકીના ટાપુથી આ દ્વીકલ્પનો સંપર્ક કાપી નાખ્યો,<ref name="nyt1"></ref>[95] અને ત્યારબાદ સાત સપ્તાહ સુધી ચાલેલી ભીષણ લડાઈ બાદ પાછલા લગભગ એક દશકના ગાળામાં સૌપ્રથમવાર જાફનાને સરકારના અંકુશ હેઠળ લાવવામાં સફળતા મળી. 5 ડિસેમ્બર, 1995ના રોજ શ્રીલંકાના સંરક્ષણ પ્રધાન અનુરુદ્ધા રેતવત્તેએ એક ઝાકમઝોળભર્યાં સમારંભમાં, જાફનાના કિલ્લાની અંદર રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવ્યો. સરકારના અંદાજ અનુસાર આ આક્રમણમાં લગભગ 2,500 સૈનિકો અને બળવાખોરો માર્યા ગયા હતા, અને અંદાજે 7,000 ઘાયલ થયા હતા.<ref name="cnn1">{{cite news|url= http://www.cnn.com/WORLD/9512/sri_lanka/index.html|title= Sri Lankan army hails capture of Jaffna|access-date= 2007-03-09|date= December 5, 1995|work= |publisher= CNN|archive-date= 2005-02-06|archive-url= https://web.archive.org/web/20050206004515/http://www.cnn.com/WORLD/9512/sri_lanka/index.html|url-status= dead}}</ref> આ સંઘર્ષ દરમિયાન ઘણાં નાગરિકો પણ માર્યા ગયા હતા, જેમકે [[નેવાલી ચર્ચ પર બોમ્બવર્ષા]]નો બનાવ કે જેમાં આશરે 125 નાગરિકોના મોત થયા હતા. એલટીટીઈના દબાણને કારણે 3,50,000 કરતા પણ વધુ નાગરિકોને જાફના<ref name="hrw1">{{cite web|url=http://www.hrw.org/reports/1997/WR97/ASIA-06.htm#P487_223952|title= Sri Lanka|access-date= 2006-08-07|year= 1997|work= |publisher= [[Human Rights Watch]]}}</ref> છોડીને દેશના આંતરિક ભાગમાં આવેલા [[વન્ની વિસ્તાર]]માં જતા રહેવું પડ્યું હતું. ત્યારપછીના વર્ષના આખરી ભાગમાં મોટાભાગના શરણાર્થીઓ પરત ફર્યા હતા. આનો જવાબ એલટીટીઈએ [[ઓપરેશન અનસિઝીંગ વેવ્ઝ]] શરૂ કરીને આપ્યો હતો અને જુલાઈ 1996માં [[મલાઈત્તિવુનું યુદ્ધ]] જીતી લીધું હતું. સરકારે પોતાનું ત્યાર પછીનું આક્રમણ ઓગસ્ટ 1996માં શરૂ કર્યું. વધુ 2,00,000 નાગરિકોને હિંસાથી બચવા ભાગી જવું પડ્યું.<ref name="hrw1"></ref> [[કિલિનોચ્ચી]] (ગિરાનિક્કે) નગરનો 29 સપ્ટેમ્બરના રોજ કબ્જો લેવામાં આવ્યો. 13 મે, 1997ના રોજ, સરકારના દળોએ એલટીટીઈના અંકુશ હેઠળના વન્ની વિસ્તારમાં પૂરવઠા લાઈન શરૂ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ તેમાં નિષ્ફળતા મળી. બન્ને પક્ષ દ્વારા નિયમિતપણે નાગરિકોની હત્યા થતી રહી અને લોકો ઈજાગ્રસ્ત થતા રહ્યાં. ઉત્તરમાં હિંસાનો દોર યથાવત રહ્યો હતો, તેવા સમયે દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા ગીચ શહેરી વિસ્તારો તથા જાહેર પરિવહનના સાધનો એલટીટીઈના આત્મઘાતી અને ટાઈમ બોમ્બ્સથી અસંખ્ય વખત ધણધણી ઉઠયાં, જેમાં હજારો નાગરિકો માર્યા ગયા. જાન્યુઆરી 1996માં, એલટીટીઈએ કોલમ્બોની સેન્ટ્રલ બેન્ક ખાતે આત્મઘાતી બોમ્બ દ્વારા તેનો સૌથી ઘાતક હુમલો કર્યો, આ હુમલામાં 90 લોકો માર્યા ગયા અને 1,400 લોકો ઈજાગ્રસ્ત થયા. ઓક્ટોબર 1997માં, એલટીટીઈએ શ્રીલંકાનું વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરને બોમ્બથી ઉડાવી દીધું અને, જાન્યુઆરી 1998માં, આ સંગઠને [[કેન્ડી]] (મહાનુવારા)માં એક ટ્રક બૉમ્બનો વિ્ફોટ કરીને [[ટેમ્પલ ઓફ ધ ટૂથ]] કે જે વિશ્વભરમાં બૌદ્ધધર્મનું સૌથી પવિત્ર યાત્રાધામ હતું, તેને નુકશાન પહોંચાડ્યું. આ બૉમ્બ હુમલાના જવાબમાં, શ્રીલંકાની સરકારે એલટીટીઈને કાયદારક્ષણમાંથી બહિષ્કૃત કરી અને વિશ્વની અન્ય સરકારો પર પણ આવું કરવા માટે સફળતાપૂર્વક દબાણ લાવી, જેને લીધે એલટીટીઈની ભંડોળ એકત્રીકરણની કામગીરી ઉપર નોંધપાત્ર અસર પડી. 27 સપ્ટેમ્બર, 1998ના રોજ, એલટીટીઈએ ઓપરેશન [[અનસિઝીંગ વેવ્ઝનો બીજો ભાગ]] શરૂ કર્યો અને ભીષણ યુદ્ધ બાદ તેણે [[કિલિનોચ્ચી]]ને પુનઃ પ્રાપ્ત કર્યું, આમ તેણે [[કિલિનોચ્ચીના યુદ્ધ]]માં વિજય મેળવ્યો હતો. માર્ચ 1999માં, ઓપરેશન રણ ગોસા અંતર્ગત, સરકારે દક્ષિણ દિશામાંથી વન્ની ઉપર હુમલો કરવાનો પ્રયાસ કર્યો. ઓદુસુદન (ઓથાથન-થુડુવા) અને મધુ જેવા વિસ્તારો પર અંકુશ મેળવીને સૈન્યએ થોડીઘણી જીત મેળવી, પરંતુ તે આ પ્રદેશમાંથી એલટીટીઈને હટાવી શક્યું નહીં. સપ્ટેમ્બર 1999માં, એલટીટીઈએ [[ગોનાગલા ગામમાં 50 સિંહાલી નાગરિકોની હત્યા]] કરી. 2 નવેમ્બર, 1999ના રોજ એલટીટીઈ [[ઓપરેશન અનસિઝીંગ વેવ્ઝનાં ત્રીજા તબક્કા]] સાથે પરત ફરી. ઝડપભેર લગભગ આખો વન્ની વિસ્તાર ફરી એલટીટીઈના કબ્જામાં આવી ગયો. આ વિસ્તારમાં એલટીટીઈએ 17 સફળ હુમલાઓ કર્યા હતા, તેની પરાકાષ્ઠા તો ત્યારે આવી કે જ્યારે એલટીટીઈ પરાન્થન (પુરનથાયન્ના) કેમિકલ્સ ફેક્ટરી બેઝ અને કુરાક્કન કદુકુલમ (કુરાક્કન-કાયેલા વાયેવા) બેઝથી પણ આગળ વધી ગઈ.<ref name="tamilnet">{{cite web|url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=16249|title= Sixth anniversary of Unceasing Waves-III commemorated|access-date= 2009-02-09|date=November 3, 2005|work= |publisher=Tamilnet}}</ref> આ લડાઈમાં સેંકડો લોકો માર્યા ગયા. બળવાખોરો ઉત્તરમાં એલિફન્ટ પાસ (અલિમાનકડા) અને જાફના (યપાનયા) તરફ પણ આગળ વધ્યાં. એલટીટીઈએ [[કિલિનોચ્ચી]] શહેરની દક્ષિણ, પશ્ચિમ અને ઉત્તર દિશાએથી શ્રીલંકાના સશસ્ત્ર દળોની જમીન અને દરિયાઈ માર્ગની તમામ પૂરવઠા રેખાઓ સફળતાપૂર્વક કાપી નાખી હતી. ડિસેમ્બર 1999માં, એલટીટીઈએ ચૂંટણી પૂર્વેની એક રેલીમાં આત્મઘાતી હુમલા દ્વારા શ્રીલંકાના પ્રમુખ ચંદ્રિકા કુમારતુંગાની હત્યા કરવાનો પ્રયાસ કર્યો. શ્રીલંકન પ્રમુખે એક આંખ ગુમાવી તથા તેમને અન્ય ઈજાઓ પણ થઈ, પરંતુ પ્રમુખપદની ચૂંટણીમાં તેઓ વિરોધપક્ષના નેતા [[રાનિલ વિક્રમસિંગે]]ને હાર આપી શક્યાં અને પ્રમુખપદે બીજી મુદત માટે ફરી ચૂંટાઈ આવ્યા.<ref name="tribune1">{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/1999/99dec23/head1.htm|title= Chandrikare-elected President|access-date= 2006-08-07|date= December 23, 1999|work= |publisher=The Tribune}}</ref> જાફના દ્વીપકલ્પને વન્નીની મુખ્યભૂમિથી 17 વર્ષ સુધી અલગ રાખનાર એલિફન્ટ પાસનું સૈન્ય સંકુલ 22 એપ્રિલ, 2000ના રોજ સંપૂર્ણપણે એલટીટીઈના અંકુશ હેઠળ આવ્યું.<ref>{{cite web|url= http://www.wsws.org/articles/2000/apr2000/sri-a25.shtml |title= Military debacle at Elephant Pass set to trigger political crisis in Sri Lanka|access-date= 2006-08-07|date= 25 April 2000|work= |publisher= World Socialist Web Site}}</ref><ref>{{cite web|url= http://brcslproject.gn.apc.org/slmonitor/april2000/tiger.html|title= Tigers seize Elephant Pass|access-date= 2006-08-07|date= |work= |publisher= Sri Lanka Monitor|archive-date= 2009-01-19|archive-url= https://web.archive.org/web/20090119043408/http://brcslproject.gn.apc.org/slmonitor/april2000/tiger.html|url-status= dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090119043408/http://brcslproject.gn.apc.org/slmonitor/april2000/tiger.html |date=2009-01-19 }}</ref> ત્યારબાદ સૈન્યએ દક્ષિણ જાફના દ્વીપકલ્પને પરત મેળવવા માટે ઓપરેશન અગ્નિ ખેલા શરૂ કર્યું, પરંતુ તેમાં નુકશાન સહન કરવું પડ્યું. એલટીટીઈએ જાના તરફ આગળ વધવાનું ચાલુ રાખ્યું, ઘણાંને એવી દહેશત હતી કે આ વિસ્તાર એલટીટીઈના અંકુશમાં આવી જશે, પરંતુ સૈન્યએ એલટીટીઈને હાર આપી અને તેણે આ શહેર પરનો અંકુશ જાળવી રાખ્યો. ===અગાઉના શાંતિ પ્રયાસો === યુદ્ધને કારણે જાનહાનિનો આંક વધતો જતો હતો અને યુદ્ધનો કોઈ અંત દેખાતો ન હોવાથી સૈન્યમાં થાકનું પ્રમાણ વધ્યું હતું. માનવ અધિકાર જૂથોના અંદાજ પ્રમાણે 2000ના મધ્યભાગ સુધીમાં, શ્રીલંકામા વસતા આશરે 10 લાખ કરતા પણ વધુ લોકો એ [[આંતરિકપણે વિસ્થાપિત થયેલા]], શિબિરમાં રહેતા, ઘરવિહીન અને જીવન ટકાવી રાખવા માટે સંઘર્ષ કરી રહેલા લોકો હતા. પરિણામસ્વરૂપે, 1990ના દશકના આખરી ભાગમાં [[શાંતિ પ્રક્રિયા]]ની ગતિવિધિનો નોંધપાત્ર વિકાસ થયો, ઘણાં સંગઠનોએ શાંતિ શિબિરો, સભા-પરિષદો, તાલીમ અને શાંતિ ચિંતનનું આયોજન કર્યું, અન્ય ઘણાં સંગઠનોએ બન્ને પક્ષો વચ્ચેનું અંતર પૂરી દેવા માટે તમામ સ્તરે પ્રયાસો કર્યાં. ફેબ્રુઆરી 2000ના પ્રારંભમાં, બન્ને પક્ષોએ [[નોર્વે]]ને મધ્યસ્થી કરવા જણાવ્યું, અને આ સંઘર્ષનો વાતચીતના આધારે ઉકેલ શોધી કાઢવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય રાજદ્વારીઓ દ્વારા પ્રારંભિક પ્રક્રિયા શરૂ કરાઈ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/627281.stm |title= Norway role in Sri Lanka peace plan|date=February 1, 2000|work=Susannah Price|publisher= BBC News | access-date= January 4, 2010}}</ref> ડિસેમ્બર 2000માં એલટીટીઈએ એકપક્ષીય યુદ્ધવિરામની જાહેરાત કરતા શાંતિ માટેનો આશાવાદ પ્રબળ બન્યો, પરંતુ 24 એપ્રિલ 2001ના રોજ તેણે આ યુદ્ધવિરામ રદ કર્યો, અને સરકાર વિરુદ્ધ વધુ એક આક્રમણ શરૂ કર્યું. સૈન્યના અંકુશ હેઠળ રહેલા વિશાળ વિસ્તાર પર કબ્જો જમાવ્યા બાદ, એલટીટીઈએ ઉત્તરતરફ વધુ આગેકૂચ કરી. એલટીટીઈની આગેકૂચને લીધે એલિફન્ટ પાસ (અલિમાનકદા) સૈન્ય સંકુલ સમક્ષ ગંભીર ખતરો ઉભો થયો, આ સંકુલમાં શ્રીલંકન સૈન્યનાં 17,000 સૈનિકો રહેતા હતા.<ref>{{cite web|url= http://www.flonnet.com/fl1708/17080520.htm|title= Another LTTE offensive|access-date= 2006-08-07|date= April 15–28, 2000|work= |publisher= Frontline|archive-date= 2006-05-26|archive-url= https://web.archive.org/web/20060526111833/http://www.flonnet.com/fl1708/17080520.htm|url-status= dead}}</ref> જુલાઈ 2001માં, એલટીટીઈએ [[ભંડારનાયકે આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનીમથક ઉપર વિનાશક આત્મઘાતી હુમલો]] કર્યો અને વાયુસેનાનાં 8 વિમાનો (2 [[આઈએઆઈ કેએફઆઈઆર]], 1 [[મિલ-17]], 1 [[મિલ-24]], 3 [[કે-8 ટ્રેનર્સ]], 1 [[મિગ-27]]) અને શ્રીલંકન એરલાઈન્સનાં ચાર વિમાનોને (2 [[એરબસ]] [[એ-330]], 1 [[એ-340]] અને 1 [[એ-320]]) ફૂંકી મારીને અર્થતંત્ર પર આકરો પ્રહાર કર્યો તથા સરકારને મળતા વિદેશી હુંડિયામણના મહત્વના સ્રોતસમાન પ્રવાસન ઉપર વિપરીત અસર પડી. ==2002ની શાંતિ પ્રક્રિયા== ====યુદ્ધ વિરામનો પ્રારંભ==== 2001ના અંતભાગમાં, જો કે, ૯/11ના હુમલા બાદ, એલટીટીઈએ આ સંઘર્ષનો શાંતિપ્રિય ઉકેલના પગલા શોધવા માટે પોતે તૈયાર હોવાની જાહેરાત કરવાનું શરૂ કર્યું. એવું માનવામાં આવે છે કે એલટીટીઈએ આ પગલું આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ સર્જાવાની અને આતંકવાદ વિરુદ્ધની લડાઈના ભાગરૂપે શ્રીલંકાની સરકારને અમેરિકાની સીધી મદદ મળવાની દહેશતને લીધે લીધું હતું.<ref name="bbct"></ref> દક્ષિણમાં, પોતાની "શાંતિ માટે યુદ્ધ"ની વ્યૂહરચના બદલ સરકાર સામેની આકરી ટીકાઓ વધતી જતી હતી, કારણ કે શાંતિનું ક્યાંય નામોનિશાન નહોતું, અને અર્થવ્યવસ્થા ચીંથરેહાલ બની હતી. અવિશ્વાસનાં પ્રસ્તાવમાં હાર પામ્યા બાદ, પ્રમુખ કુમારતુંગાને સંસદને બર્ખાસ્ત કરી નવી ચૂંટણીઓની જાહેરાત કરવાની ફરજ પડી. [[5 ડિસેમ્બર, 2001ના રોજ યોજાયેલી ચૂંટણીઓ]]માં, [[રાનિલ વિક્રમસિંઘે]]ની આગેવાની હેઠળના [[યુનાઈટેડ નેશનલ ફ્રન્ટ]]નો જ્વલંત વિજય થયો, તેમણે શાંતિતરફી વિચારાધારા સાથે પ્રચાર ઝુંબેશ કરી હતી તથા આ સંઘર્ષનો વાતચીતના આધારે ઉકેલ શોધી કાઢવાનું વચન આપ્યું હતું. સરકાર અને તમિલ ટાઈગર્સને મંત્રણાના ટેબલ પર લાવવાના નોર્વેના પ્રયાસો ચાલુ હતા તે દરમિયાન, 19 ડિસેમ્બરના રોજ, એલટીટીઈએ શ્રીલંકાની સરકાર સાથેના યુદ્ધમાં 30 દિવસના વિરામની જાહેરાત કરી અને સરકારી દળો વિરુદ્ધના તમામ હુમલાઓ અટકાવી દેવાનું વચન આપ્યું.<ref name="bbc1">{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/1719133.stm | title =Sri Lanka rebels announce truce| work =|publisher = BBC News|date = December 19, 2001 | access-date= January 4, 2010}}</ref> નવી સરકારે આ પગલાને આવકાર આપ્યો, અને બદલા સ્વરૂપે સરકારે પણ 2 દિવસ બાદ, એક મહિનાના યુદ્ધવિરામની જાહેરાત કરી તથા બળવાખોરોના અંકુશ હેઠળના વિસ્તારો સામે લાંબા સમયથી લદાયેલા આર્થિક [[પ્રતિબંધો]]ને ઉઠાવવા સંમતિ આપી.<ref name="bbc2">{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/1723419.stm | title =Sri Lanka enters truce with rebels| work =|publisher = BBC News|date = December 21, 2001 | access-date= January 4, 2010}}</ref> ====સમજૂતી કરાર પર હસ્તાક્ષર==== [[File:Sea Tiger Fast Attack boat.jpg|thumb|left|250px|શાંતિ દરમિયાન એલટીટીઇ સી ટાઈગર બોટનું પેટ્રોલિંગ]] 22 ફેબ્રુઆરી, 2002ના રોજ બન્ને પક્ષોએ સમજૂતી કરાર (એમઓયુ)ને ઔપચારિક સ્વરૂપ આપ્યું, અને સ્થાયી યુદ્ધવિરામ કરાર (સીએફએ) પર હસ્તાક્ષર કર્યાં. નોર્વે આ પ્રક્રિયામાં [[લવાદ]] હતું, અને તેણે અન્ય નોર્ડિક રાષ્ટ્રો સાથે રહીને, [[શ્રીલંકા મોનિટરિંગ મિશન]] તરીકે ઓળખાતી નિષ્ણાતોની સમિતિ દ્વારા યુદ્ધવિરામ પર દેખરેખ રાખવાનો નિર્ધાર કર્યો.<ref name="bbc3">{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/1835737.stm | title =Sri Lanka seals truce deal | publisher = BBC News | date = February 22, 2002] | access-date= January 4, 2010}}</ref> ઓગસ્ટમાં, સરકારે એલટીટીઈ પરનો પ્રતિબંધ ઉઠાવી લેવા સંમતિ આપી અને એલટીટીઈ સાથે સીધી મંત્રણાના પ્રારંભનો માર્ગ મોકળો કર્યો.<ref name="bbc4">{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/2217189.stm | title =Colombo lifts ban on Tamil Tigers| publisher = BBC News | date = August 26, 2002 | access-date= January 4, 2010}}</ref> યુદ્ધવિરામ કરાર પર હસ્તાક્ષર થયા બાદ, જાફનામાં વાણિજ્યિક વિમાની સેવાનો પ્રારંભ થયો અને એલટીટીઈએ ધોરીનસ જેવો એ9 હાઈવે ખુલ્લો મક્યો, જે એલટીટીઈના આધિપત્ય હેઠળના વિસ્તારમાંથી પસાર થઈને દક્ષિણના સરકાર દ્વારા અંકુશિત પ્રદેશને જાફના સાથે જોડતો હતો. એલટીટીઈને વેરો ચૂકવવાની શરતે ઘણાં વર્ષોમાં સૌપ્રથમવાર વન્ની પ્રદેશમાં નાગરિક પરિવહનને છૂટ આપવામાં આવી. ઘણાં વિદેશી રાષ્ટ્રોએ જો શાંતિ પ્રક્રિયા પાર પડે તો જંગી નાણાકીય ટેકો આપવાની ઓફર મૂકી. આમ દશકોથી ચાલ્યા આવતા આ સંઘર્ષનો અંત નજીક હોવાનો આશાવાદ પ્રબળ બન્યો. 16 સપ્ટેમ્બરના રોજ [[થાઈલેન્ડ]]ના [[ફુકેત]] ખાતે અતિ અપેક્ષિત શાંતિ મંત્રણા શરૂ થઈ, ત્યારપછી ફકેત, નોર્વે, [[બર્લિન]] અને [[જર્મની]]માં મંત્રણાનાં પાંચ તબક્કા યોજાયા.<ref name="bbc5">{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/2260047.stm | title =Upbeat opening for Sri Lanka talks |publisher = BBC News | date = September 16, 2002 | access-date= January 4, 2010}}</ref> આ મંત્રણા દરમિયાન, બન્ને પક્ષો એક સમવાય ઉકેલ માટે સંમત થયા અને ટાઈગર્સે તેમની અલગ રાજ્યની લાંબા સમયથી પડતર માગ પડતી મૂકી. એલટીટીઈના પક્ષે આ એક મહત્વનું સમાધાન હતું, કેમકે તે હંમેશાથી સ્વતંત્ર તમિલ રાજ્યનો આગ્રહ સેવતું આવ્યું હતું અને તેણે સરકાર સમક્ષ સમાધાનની રજૂઆત પણ કરી હતી. અગાઉ તે સત્તાસોંપણી કરતા ઓછી કિંમત માટે ભાગ્યે જ સંમત થઈ હતી. બન્ને પક્ષોએ સૌપ્રથમવાર યુદ્ધકેદીઓની અદલબદલ પણ કરી હતી.<ref name="bbct">''બીબીસી ન્યૂઝ'' , [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/country_profiles/1166237.stm ટાઇમલાઇનઃ શ્રીલંકા].</ref> ====દક્ષિણમાં રાજકીય પરિવર્તનો==== 2001ની ચૂંટણીઓ બાદસ, શ્રીલંકાના ઇતિહાસમાં સૌપ્રથમવાર બે જુદા જુદા પક્ષોના માણસો પ્રમુખ અને વડાપ્રધાન બન્યાં. આ સહવાસ કપરો હતો, ખાસ કરીને એટલા માટે કે વડાપ્રધાન વિક્રમસિંઘે અને [[યુએનપી]] આ સંઘર્ષના સમવાય ઉકેલની તરફેણમાં હતા, જ્યારે પ્રમુખ કુમારતુંગાના પક્ષમાં રહેલા કટ્ટરવાદી તત્વો અને અન્ય સિંહાલી રાષ્ટ્રવાદી ઘટક જૂથોએ આનો વિરોધ કર્યો હતો કારણ કે તેમને એલટીટીઈ ઉપર વિશ્વાસ નહોતો. એલટીટીઈએ કરવેરા વસૂલવાની, હથિયારો અને દારૂગોળાની દાણચોરી કરીને પોતાને મજબૂત બનાવવાની, બાળ સૈનિકોને કામે રાકવાની, અને પ્રતિસ્પર્ધી તમિલ જૂથો તથા સરકારના ઇન્ટેલિજન્સ એજન્ટોની હત્યા કરવાની કામગીરી યથાવત રાખી હતી. આ સમયગાળા દરમિયાન, એલટીટીઈ ત્રિંકોમાલી (ગોકન્ના) બંદર (જુઓ [[એલમ યુદ્ધ-5]]) અને પૂર્વીય પ્રદેશમાં શ્રેણીબદ્ધ મહત્વના બેઝ સ્થાપવામાં સફળ પણ થઈ ગઈ હતી. 21 એપ્રિલ, 2003ના રોજ તમિલ ટાઈગર્સે એવી જાહેરાત કરી કે તેઓ કેટલાક "ગંભીર મુદ્દાઓ"ના ઉકેલથી "નાખુશ" હોવાથી તેઓ આગળની વાટાઘાટો સ્થગિત કરી રહ્યાં છે. આ સાથે વાટાઘાટો પડી ભાંગી હતી. ટાઈગર્સે આ પાછળના કારણોમાં વૉશિંગ્ટન ડીસીમાં 14 એપ્રિલે યોજાયેલી પુર્નરચના માટેની વાટાઘાટોમાં તેમને અળગા રખાયા હતા અને તેમને શાંતિનો સંપૂર્ણ આર્થિક બદલો મળી રહ્યો ન હોવાના કારણ આપ્યા હતા. એલટીટીઈના દૃષ્ટિકોણ અનુસાર, યુદ્ધના વિરામને લીધે સર્જાયેલી શાંતિના તેમને જોઇએ તેવા લાભદાયી પરિણામ મળી રહ્યાં નહોતા અને સરકાર નિયંત્રિત ઉત્તરપૂર્વીય વિસ્તારમાં શાંતિ અને એલટીટીઈના તાબા હેઠળના પ્રદેશમાં હિંસાચાર યથાવત રહ્યો હોવાથી અસમાન પરિસ્થિતિ ઉભી થઈ હતી. જો કે, એલટીટીઈએ જણાવ્યું હતું કે તે બે દશકથી ચાલ્યા આવતા આ સંઘર્ષના સમાધાન માટે પ્રતિબદ્ધ છે, પરંતુ સમાધાનની દિશામાં આગળ પ્રગતિ કરતા પૂર્વે ભૂમિ ઉપર પ્રગતિ સાધવી પડે.<ref name="bbc6">{{cite news | url =http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/2964349.stm | title =Tamil Tigers call off peace talks| publisher = BBC News | date = April 21, 2003 | access-date= January 4, 2010}}</ref> 31 ઓક્ટોબરના રોજ, એલટીટીઈએ તેનો પોતાનો શાંતિ પ્રસ્તાવ જારી કર્યો, અને ''[[ઈન્ટરિમ સેલ્ફ ગવર્નિંગ ઓથોરિટી]]'' (આઈએસજીએ) માટે સૂચના આપી. એલટીટીઈના પ્રસ્તાવ પ્રમાણે આઈએસજીએનું સંપૂર્ણ નિયંત્રણ એલટીટીઈના હાથમાં રહે અને ઉત્તર તથા પૂર્વમાં (જુઓ [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/3232913.stm પ્રસ્તાવોનું સંપૂર્ણ લખાણ]) તે વ્યાપક સત્તાઓ ભોગવે તેમ હતી. આને લીધે દક્ષિણમાંના કટ્ટરવાદી તત્વોની નકારાત્મક પ્રતિક્રિયાને જન્મ આપ્યો, આ લોકોએ વિક્રમસિંઘે પર ઉત્તર તથા પૂર્વ પ્રદેશ એલટીટીઈને ધરી દેવાનો આરોપ મૂક્યો. પોતાના પક્ષમાં જ પગલા લેવા માટે સર્જાયેલા દબાણને કારણે, કુમારતુંગાએ કટોકટીની જાહેરાત કરી અને સરકારનાં ત્રણ મુખ્ય મંત્રાલયો - સમૂહ માધ્યમોનું મંત્રાલય, ગૃહ મંત્રાલય અને મહત્વનું ગણાતું સંરક્ષણ મંત્રાલય પોતાને હસ્તક લીધાં.<ref name="bbc7">{{cite news | url =http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/3239303.stm | title =Sri Lanka thrown into political crisis| publisher = BBC News | date = November 4, 2003 | access-date= January 4, 2010}}</ref> બાદમાં, તેમણે જેવીપી સાથે ગઠબંધનની રચના કરી, જે [[યુનાઈટેડ પિપલ'સ ફ્રીડમ અલાયન્સ]] તરીકે ઓળખાતું હતું. આ અલાયન્સે આઇએસજીએનો વિરોધ કર્યો અને એલટીટીઈ વિરુદ્ધમાં અમુક નીતિઓને વળગી રહેવાની તરફેણ કરી, તેમજ નવેસરથી ચૂંટણીઓ યોજવાનું આહવાન આપ્યું. 8 એપ્રિલ, 2004ના રોજ યોજાયેલી [[ચૂંટણીઓ]]માં, યુપીએફએનો વિજય થયો અને [[મહિન્દા રાજાપક્ષે]]ની વડાપ્રધાન તરીકે નિમણૂંક થઈ. નવી સરકારે શાંતિ પ્રક્રિયાને યથાવત રાખવાની તેમજ વાતચીતના આધારે સંઘર્ષનો ઉકેલ લાવવાની પોતાની મહેચ્છા વ્યક્ત કરતા ફરી સંઘર્ષના મંડાણ થવાની દહેશતો ખોટી સાબિત થઈ. ===એલટીટીઈનું વિભાજન=== દરમિયાન, માર્ચ 2004માં એલટીટીઈની ઉત્તરીય અને પૂર્વીય શાખાઓમાં ગંભીર તડાં પડ્યાં. એલટીટીઈના પૂર્વના કમાન્ડર અને પ્રભાકરનનાં વિશ્વાસું અધિકારી [[કર્નલ કરુણા]]એ એવો દાવો કર્યો કે શ્રીલંકાના પૂર્વ ભાગના તમિલોને અપૂરતા સાધનો અને સત્તા આપવામાં આવી રહ્યાં છે તથા એલટીટીઈના પૂર્વ વિભાગમાંથી 5,000 સૈનિકો પોતાની સાથે લઈ લીધા. એલટીટીઈના ઇતિહાસમાં કોઈના દ્વારા વ્યક્ત કરાયેલો આ સૌથી મોટો મતભેદ હતો અને એલટીટીઈની અંદર જ આંતરવિગ્રહ તોળાઈ રહેલો જણાતો હતો. સંસદીય ચૂંટણી બાદ, ત્રિન્કોમાલીની (જે પહેલા ગોકન્ના તરીકે ઓળખાતું હતું) દક્ષિણે થયેલી ટૂંકી લડાઈને કારણે કરુણાના જૂથમાં ઝડપથી પીછેહટ અને આત્મસમર્પણ થયું, આખરે ખુદ કરુણા સહિત આ જૂથના નેતાઓ અજ્ઞાતવાસમાં જતા રહ્યાં, તેણે શાસક પક્ષના શક્તિશાળી રાજકારણી [[સૈયદ અલી ઝહીર મૌલાના]]ને છટકી જવામાં મદદ કરી. જો કે, "કરુણા જૂથે" પૂર્વમાં નોઁધપાત્ર ઉપસ્થિતિ જાળવી રાખી હતી અને એલટીટીઈની સામે હુમલાઓ કરવાનું ચાલુ રાખ્યું.<ref name="nyt2">{{cite news | url =http://www.nytimes.com/2006/12/31/world/asia/31lanka.html?_r=1&oref=slogin | title =Sri Lanka Says Rebels Took Losses in Raids| publisher = New York Times | date = December 31, 2006}}</ref> એલટીટીઈએ સૈન્ય ઉપર અલગ થયેલા જૂથને છૂપો ટેકો આપવાનો આક્ષેપ કર્યો. ત્યારબાદ આ જૂથે [[તમિલઈલા મક્કલ વિદુથલાઈ પુલિકલ]] (ટીએમવીપી) નામનો એક રાજકીય પક્ષ સ્થાપ્યો અને ભવિષ્યમાં ચૂંટણી લડવાનો આશાવાદ વ્યક્ત કર્યો. આ ધમાચકડીના મોટાભાગના સમયગાળા દરમિયાન યુદ્ધવિરામ રહ્યો, શ્રીલંકા મોનિટરિંગ મિશન (એસએલએમએમ) દ્વારા કરાયેલી નોંધણી અનુસાર આ દરમિયાન એલટીટીઈ દ્વારા આશરે 3,000 વખત અને શ્રીલંકાના સૈન્ય દ્વારા લગભગ 300 વખત યુદ્ધવિરામનો ભંગ કરાયો હતો.<ref>શ્રીલંકા પીસ સેક્રેટેરિયટ રિપોર્ટ, 2005</ref> બન્ને પક્ષો એકબીજાની વિરુદ્ધમાં છૂપી ગતિવિધિ હાથ ધરી રહ્યાં છે તેવા બન્ને પક્ષના સામસામાં આક્ષેપોને લીધે પરિસ્થિતિ વધુ વણસી. સરકારે એવો દાવો કર્યો કે એલટીટીઈ રાજકીય વિરોધીઓને ખતમ કરી રહી છે, બાળકોને કામે રાખી રહી છે, હથિયારો આયાત કરી રહી છે, અને સરકારના સુરક્ષા અને ગુપ્તચર અધિકારીઓની હત્યા કરી રહી હતી. બળવાખોરોએ સરકાર ઉપર એવો આક્ષેપ મૂક્યો કે તે તેમની વિરુદ્ધમાં અર્ધસૈનિક જૂથો, ખાસ કરીને કરુણા જૂથને મદદ કરી રહી છે. ===સુનામી અને તેના પછીનો ઘટનાક્રમ=== 26 ડિસેમ્બર, 2004ના રોજ, [[ભારતીય સમુદ્રનું સુનામી]] શ્રીલંકા પર ત્રાટક્યું, અને 30,000 કરતા પણ વધુ લોકો માર્યા ગયા, અને અન્ય ઘણાંબધા ઘરવિહોણાં બન્યા. દાતા રાષ્ટ્રોએ મદદ મોકલી, પરંતુ તરત જ એલટીટીઇના અંકુશ હેઠળના પ્રદેશોમાં તેનું વિતરણ કેવી રીતે થવું જોઈએ તે અંગે મતભેદો ઊભર્યા. 24 જૂન સુધીમાં, સરકાર અને એલટીટીઇ પોસ્ટ-સુનામી ઓપરેસનલ મેનેજમેન્ટ સ્ટ્રક્ચર (પી-ટીઓએમએસ) અંગે સંમત થયા, પરંતુ જેવીપીએ તેની તીખી આલોચના કરી, જેણે સરકારનો વિરોધ કર્યો. પી-ટીઓએમએસની કાયદેસરતાને અદાલતોમાં પણ પડકારવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ પ્રમુખ કુમારતુંગાને પી-ટીઓએમએસનું વિસર્જન કરવું પડ્યું, જેના કારણે વ્યાપકપણે એવી આલોચના થઈ કે દેશની ઉત્તર અને પૂર્વમાં પૂરતી મદદ પહોંચી રહી નહોતી. જો કે, સુનામીની તુરંત બાદ ઉત્તરમાં હિંસાના દરમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો હતો. 12 ઓગસ્ટ, 2005ના રોજ શ્રીલંકાના તમિલ વિદેશ પ્રધાન [[લક્ષ્મણ કાદિરગામાર]], કે જેઓ વિદેશી મુત્સદ્દીઓમાં ઉચ્ચ માનપાન ધરાવતા હતા અને એલટીટીઈના તીવ્ર આલોચક હતા, તેમને પોતાના જ ઘરમાં કથિતપણે એલટીટીઇના હુમલાખોર દ્વારા મોતને ઘાટ ઉતારી દેવામાં આવ્યા.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4147196.stm |title=Senior Sri Lanka minister killed |access-date= 2005-08-13 |work=BBC News | date=August 13, 2005}}</ref> તેમની હત્યાને પગલે વિદેશી સમાજમાં એલટીટીઈની પ્રતિષ્ઠામાં ઘટાડો થયો, અને આ બનાવ એવા સમયે બન્યો કે જ્યારે એલટીટીઈ વિદેશી રાષ્ટ્રોની મોટાભાગની સહાનૂભુતિ ગુમાવી ચૂકી હતી. તેથી જ, 2006માં જ્યારે એલટીટીઇએ મવિલ ઓયા (મવિલ આરુ)ના પાણીના દરવાજા બંધ કરી દેવાતા શ્રીંલંકાની સરકારે એલટીટીઇની વિરુદ્ધમાં સૈન્ય ગતિવિધિ હાથ ધરી, તે સમયે આંતરરાષ્ટ્રીય સમાજ ચૂપ રહ્યો હતો. [[શ્રીલંકાની સર્વોચ્ચ અદાલતે]] પ્રમુખ કુમારતુંગાની બીજી અને આખરી મુદત પૂરી થયેલી જાહેર કરીને તેમને નવેસરની ચૂંટણી યોજવાનો આદેશ આપતા વધુ રાજકીય પરિવર્તનો સર્જાયા. નવેમ્બરમાં યોજાયેલી [[ચૂંટણી]]ના મુખ્ય ઉમેદવારોમાં યુએનએફના ઉમેદવાર હતા એલટીટીઈ સાથે ફરી વાતચીત શરૂ કરવાની તરફેણ કરનાર ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન રાનિલ વિક્રમસિંઘે, અને યુપીએફએના ઉમેદવાર હતા એલટીટીઇ વિરુદ્ધ કડક વલણ અપનાવનાર અને યુદ્ધવિરામ અંગે ફરી ચર્ચાની માગ કરનાર વડાપ્રધાન રાજાપક્ષાનો સમાવેશ થતો હતો. એલટીટીઇએ તમિલો દ્વારા ચૂંટણીઓના [[બહિષ્કાર]] કરવાનું ખુલ્લું એલાન આપ્યું. આ પૈકીના ઘણા લોકો વિક્રમસિંઘેને મત આપે તેવી સંભાવના હતી, તેમના મત નહીં પડવાની ઘટના વિક્રમસિંઘેની વડાપ્રધાન બનવાની તક માટે નકારાત્મક સાબિત થઈ અને રાજાપક્ષે પાતળી સરસાઇથી જીતી ગયા. ચૂંટણી બાદ, એલટીટીઇના નેતા [[વેલુપિલ્લઈ પ્રભાકરને]] પોતાના વાર્ષિક સંબોધનમાં જણાવ્યું હતું કે જો સરકાર શાંતિની દિશામાં ગંભીરતાપૂર્વક પગલા લેશે નહિ તો ટાઈગર્સ 2006માં તેમના સંઘર્ષને પુનર્જીવિત કરશે. ==વિગ્રહનો પુનઃ પ્રારંભ== પ્રભાકરનના સંબોધનનાં થોડા દિવસો બાદ જ, હિંસાનો નવેસરથી દોર શરૂ થયો. ડિસેમ્બર 2005ના પ્રારંભમાં, ઉત્તરપૂર્વમાં ગોરિલા ગતિવિધિનું પ્રમાણ વધ્યું, જેમાં [[બેધારી સુરંગ]] દ્વારા કરાયેલા હુમલાઓનો સમાવેશ થતો હતો જેમાં સરકારના 150 સૈનિકો માર્યા ગયા હતા. આ સિવાય આ ગતિવિધિઓમાં [[સી ટાઈગર્સ]] અને શ્રીલંકાનાં જળસેના વચ્ચેની અથડામણો, એલટીટીઇ-તરફી પત્રકાર [[તરાકી શિવરામ]] અને એલટીટીઇ-તરફી સાંસદ [[જોસેફ પેરારાજાસિંઘમ]]ની કથિતપણે શ્રીલંકા સરકાર દ્વારા હત્યાનો સમાવેશ થતો હતો.<ref name="st1">{{cite news | url =http://www.sundaytimes.lk/060430/index.html | title =How President decided on retaliation| work =|publisher = The Sunday Times|date = April 30, 2006}}</ref> 2008ના પ્રારંભમાં, આંતરવિગ્રહનું લક્ષ્ય નાગરિક લક્ષ્યાંકો ભણી ફેરવાયું, અને દેશના મોટાભાગના હિસ્સાઓમાં નિત્ય આવજા કરતી બસો અને ટ્રેઈનોમાં બોમ્બ ધડાકા કરવામાં આવ્યા.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7440183.stm|title=Sri Lanka's war turns on civilians|work=BBC News|date=6 June 2008 | access-date= January 4, 2010}}</ref> કોલમ્બોની અંદર અને બહાર આવજા કરતી બસોમાં શ્રેણીબદ્ધ હુમલા કરવામાં આવ્યા હતા.<ref>[http://english.aljazeera.net/NR/exeres/BCADEB7F-1755-4499-8719-C5E4181273B7.htm શ્રીલકામાં સર્જાયેલા ઘાતક બસ ધડાકા].</ref> ====વાટાઘાટો અને વધુ હિંસા==== આ હિંસાચારને નજર સમક્ષ રાખીને, [[ટોકિયો]] ડોનર કોન્ફરન્સનાં ઉપ-પ્રમુખે બન્ને પક્ષોને મંત્રણાના ટેબલ ઉપર પરત આવવા આહવાન આપ્યું. ખાસ કરીને કો-ચૈર યુનાઈટેડ સ્ટેટસે એલટીટીઈ દ્વારા આચરવામાં આવી રહેલી હિંસાની ભારે ટીકા કરી હતી. [[યુએસ સ્ટેટ વિભાગ]]ના અધિકારીઓ તેમજ શ્રીલંકા ખાતેના યુએસનાં રાજદૂતે ટાઈગર્સને ચેતવણી આપતા જણાવ્યું હતું કે વિગ્રહના માર્ગે પરત ફરવાને કારણે શ્રીલંકાનું સૈન્ય વધુ સક્ષમ અને વધુ કૃતનીશ્ચયી બનશે.<ref name="ind1">{{cite news| url =http://news.independent.co.uk/world/asia/article338232.ece| title =Sri Lanka bomb attack fuels fear of return to civil war| work =Justin Huggle| publisher =[[The Independent]]| date =January 13, 2006| location =London| first =Justin| last =Huggler| access-date =April 9, 2010| archive-date =જાન્યુઆરી 10, 2008| archive-url =https://web.archive.org/web/20080110153720/http://news.independent.co.uk/world/asia/article338232.ece| url-status =dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080110153720/http://news.independent.co.uk/world/asia/article338232.ece |date=જાન્યુઆરી 10, 2008 }}</ref> વાટાઘાટ ચાલી રહી હતી તેવા સમયે નાગરિકોને લક્ષ્ય બનાવીને હિંસાચાર કરવામાં આવ્યો હતો. 2 જાન્યુઆરી, 2006ના રોજ [[ત્રિકોમાંલી]] ખાતે સમુદ્રકિનારે હાઈસ્કૂલનાં વિદ્યાર્થીઓ રમી રહ્યા હતા ત્યારે ટૂંક સમય માટે અટકાયત કર્યા બાદ [[પાંચ તમિલ વિદ્યાર્થીઓની ગોળી મારીને હત્યા]] કરી દેવાના બનાવનો પણ આમાં સમાવેશ થતો હતો.<ref>{{cite web|url=http://www.nation.lk/2006/07/23/newsfe3.htm|title=Is the State complacent?|access-date=2007-01-30|work=The Nation|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930224026/http://www.nation.lk/2006/07/23/newsfe3.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ahrchk.net/statements/mainfile.php/2006statements/612/|title='Murder of five Tamil youths highlights need to end impunity' – Govt must protect witnesses to Trinco killings – HRW|access-date=2007-01-30|work=Human Rights Watch|archive-date=2009-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20090108034108/http://www.ahrchk.net/statements/mainfile.php/2006statements/612/|url-status=dead}}</ref> બંને પક્ષો વચ્ચેના કરારને બચાવવાના છેલ્લા પ્રયાસ તરીકે, નોર્વેના ખાસ દૂત [[એરિક સોલ્હેઈમ]] અને એલટીટીઈનાં વિચારક એન્ટન બાલાસીન્ઘમ શ્રીલંકા આવી પહોંચ્યા. મંત્રણાનાં સ્થળ વિષે બંને પક્ષો વચ્ચે વ્યાપક મતભેદો હતા; જોકે, સતત પ્રયાસોને લીધેને સફળતા ત્યારે મળી કે જ્યારે બન્ને પક્ષો 7 ફેબ્રુઆરી, 2006ના રોજ નવી વાટાઘાટો 22 ફેબ્રુઆરી તથા 23 ફેબ્રુઆરીએ [[સ્વિટ્ઝરલેન્ડ]]ના [[જીનેવા]]માં યોજી શકાય તે અંગે સંમત થયા. આ વાટાઘાટોમાં સરકાર અને એલટીટીઈ, બન્ને હિંસા ખતમ કરવા તથા 19-21 એપ્રિલના રોજ વધુ વાટાઘાટો યોજવા માટે સંમત થઈ જતા આ વાટાઘાટો "અપેક્ષાથી પણ ઊંચી" સાબિત થઈ.<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4742208.stm|title = Sri Lanka foes to 'curb violence'| work =|publisher = BBC News| date = February 24, 2006 | access-date= January 4, 2010}}</ref> આ વાટાઘાટો યોજાયા પછીના એક સપ્તાહ દરમિયાન, હિંસામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો હતો. જો કે, એલટીટીઈએ એપ્રિલમાં જ સૈન્ય વિરુદ્ધના હુમલાઓ ફરી શરૂ કરી દીધા અને તેન પ્રારંભ 11 એપ્રિલના રોજ સૈન્યના વાહનો ઉપર માનવ-વિરોધી ભૂમિગત સુરંગો દ્વારા કરાયેલા હુમલાથી થયો, જેમાં નૌકાદળના 10 ખલાસીઓ માર્યા ગયા. ત્યારપછીના દિવસે, બળવાખોરો દ્વારા કરાયેલા બૉમ્બ હુમલાઓ અને દેશના ઉત્તર-પૂર્વ હિસ્સામાં તોફાનોને લીધે 16 લોકો માર્યા ગયા. સૌપ્રથમ તો, [[ત્રિંકોમાલી]] ખાતે એક ભૂમિગત માનવ-વિરોધી સુરંગનો વિસ્ફોટ થયો, જેમાં બે પોલીસ જવાનો તેમના વાહનમાં જ માર્યા ગયા. બીજો ધડાકો, ભીડભર્યાં શાકભાજીના બજારમાં થયો, જેમાં એક સૈનિક અને થોડાં નાગરિકોનાં જીવ ગયા. આગામી સમયમાં થયેલા તોફાનોમાં એક ડઝન કરતા પણ વધુ લોકો માર્યા ગયા.<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4901952.stm|title = Sri Lanka violence leaves 16 dead| publisher = BBC News | date = April 12, 2006 | access-date= January 4, 2010}}</ref> આ હુમલાઓની જવાબદારી [[અપસર્જીંગ પિપલ'સ ફૉર્સ]] નામના એક સંગઠને લીધી, જે એલટીટીઈ માટે કામ કરતું હોવાનો સૈન્યએ આક્ષેપ કર્યો હતો. આ હિંસાચાર ચાલુ હતો તેવા સમયે, એલટીટીઈએ જીનેવાની વાટાઘાટોને 24-25 એપ્રિલ સુધી મુલતવી રાખવા જણાવ્યું, અને પ્રારંભમાં તો સરકાર આ અંગે સંમત થઈ ગઇ હતી. મંત્રણાઓ બાદ, સરકાર અને બળવાખોરો- બન્ને પક્ષો આંતરરાષ્ટ્રીય યુદ્ધવિરામ નિરીક્ષકો સાથે એલટીટીઈના નેતાઓને 16 એપ્રિલના રોજ એક નાગરિક જહાજમાં લઈ જવામાં આવે તે અંગે સંમત થયા, આ જહાજ દ્વારા આ લોકોને સરકાર અંકુશિત હદ-વિસ્તારમાંથી બહાર લઈ જવાના હતા. જો કે, તમિલ ટાઈગર્સે આ બેઠક રદ કરતા પરિસ્થિતિએ જોરદાર વળાંક લીધો, તેમણે એવો દાવો કર્યો કે તેઓ વળાવિયા તરીકે સાથે આવનારી નૌકાદળની ટૂકડી માટે સંમત થયા નહોતા. એસએલએમએમએ જણાવ્યા અનુસાર, તમિલ બળવાખોરો અગાઉ વળાવિયા તરીકે સાથે આવનારી ટૂકડી માટે સંમત થઈ ગયા હતા. આને લીધે એસએલએમએમનાં પ્રવક્તા હેલન ઓલાફ્સડોટિરે જણાવ્યું કે, "આ સમજૂતીનો એક ભાગ જ હતો. બળવાખોરોએ કલમો કાળજીપૂર્વક વાંચવી જોઈતી હતી. અમે હતાશ થયા છીએ."<ref name="bbc8">{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/4911554.stm | title = Tamil Tigers harden talks stance| work = | publisher = BBC News| date = April 17, 2006 | access-date= January 4, 2010}}</ref> 20 એપ્રિલ, 2006ના રોજ, એલટીટીઈએ સત્તાવારરીતે અનિશ્ચિત ગાળા માટે પોતાને શાંતિ પ્રક્રિયાથી અળગી કરી દીધી. તેમણે એવું જણાવ્યું કે પરિવહનનાં પ્રશ્નોને લીધે તેઓ તેમના પ્રાદેશિક નેતાઓને મળી શક્યા નહોતા. આને લીધે કેટલાક વિશ્લેષકો તથા આંતરરાષ્ટ્રીય સમાજના મનમાં ઊંડો સંશય જાગ્યો, તેમને લાગ્યું કે એલટીટીઇનો પરિવહનનો મુદ્દો એ જીનીવાની શાંતિ વાટાઘાટોમાં ઉપસ્થિતિ ટાળવા માટે વિલંબ કરવાનો કિમીયો હતો.<ref name="bbc9">{{cite news | url = http://www.bbc.co.uk/sinhala/news/story/2006/04/printable/060423_eu_ban.shtml | title = EU ban on LTTE urged| publisher = BBC News | date = April 23, 2006}}</ref> હિંસાચાર વધતો ગયો અને 23 એપ્રિલ, 2006ના રોજ, શંકાસ્પદ એલટીટીઈ સૈનિકોએ [[ત્રિંકોમાલી]] જિલ્લામાં ડાંગર/ચોખાના ખેતરમાં કામ કરી રહેલા [[છ સિંહાલી ખેડૂતોની હત્યા]] કરી નાખી.<ref>{{Cite web |url=http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/COL157189.htm |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-07 |archive-date=2006-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060514204120/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/COL157189.htm |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060514204120/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/COL157189.htm |date=2006-05-14 }}</ref> ત્યારપછીના દિવસે, [[બટ્ટીકલોઆ]]માં બે શંકાસ્પદ તમિલ ટાઈગર્સ બળવાખોરો, એક યુવાન માતાની હત્યા કરીને તેના બાળકનું અપહરણ કર્યા બાદ, સુરંગો બિછાવતા ઝડપાતા તેમને ઠાર મારવામાં આવ્યા.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4937624.stm |title = 'Eight die' in Sri Lanka violence |publisher = BBC News | date = April 24, 2006 | access-date= January 4, 2010}}</ref> એલટીટીઈએ નૌકાદળના કાફલા ઉપર આત્મઘાતી હુમલો કર્યો જેમાં 18 ખલાસીઓ માર્યા ગયા. ત્યારબાદ ઉત્તરીય શ્રીલંકાના [[નાનકડાં ટાપુ કેટ્સ (ઉરૂથોટા)]]ના ત્રણ ગામોમાં [[અલ્લાઈપિડ્ડી હત્યાકાંડ]] સર્જાયો જેમાં 13 મે, 2006ના રોજ બનેલા જુદા જુદા બનાવોમાં 13 લઘુમતી [[તમિલ]] નાગરિકોની હત્યા કરવામાં આવી.<ref>{{cite news | first = Dumeetha | last = Luthra | title = Sri Lanka villagers flee massacre | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5000920.stm | work = [[BBC]] | date = May 20, 2006 | access-date = 2007-08-16}}</ref> એલટીટીઈ [[બ્લેક ટાઈગર]]ની ગર્ભવતી [[આત્મઘાતી બૉમ્બર]] [[અનોજા કુગેન્થિરાસાહે]] શ્રીલંકાના સૈન્યના કમાન્ડર, લેફ્ટનન્ટ જનરલ [[સરથ ફોન્સેકા]]ની હત્યા કરવાની કોશિશ કરતાં એલટીટીઈની વિરુદ્ધમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ટીકાઓનું પ્રમાણ ઘણું વધી ગયું. આ બનાવમાં બૉમ્બરે દેશની રાજધાની [[કોલમ્બો]]માં [[શ્રીલંકાન સૈન્ય]]નાં મુખ્ય મથક ખાતે પોતાની જાતને ઉડાવી દીધી હતી. આ હુમલામાં લેફ્ટ. જનરલ ફોન્સેકા અને 27 અન્ય લોકો ઈજાગ્રસ્ત થયા, જ્યારે 10 લોકો માર્યા ગયા. આ હુમલાની પ્રતિક્રિયા સ્વરૂપે, 2001ના યુદ્ધવિરામ બાદ સૌપ્રથમવાર, શ્રીલંકાની વાયુસેનાએ દેશના ઉત્તર-પૂર્વીય હિસ્સામાં બળવાખોરોના સ્થાન ઉપર હવાઈ હુમલા કર્યાં.<ref>{{cite news |url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4941744.stm |title = Bomb targets Sri Lanka army chief |publisher = BBC News | date = April 25, 2006 | access-date= January 4, 2010}}</ref> એક વર્ષ અગાઉ થયેલી લક્ષ્મણ કાદિરગામારની હત્યા અને રજા મનાવવા માટે જઈ રહેલા સુરક્ષા દળનાં 710 નિઃશસ્ત્ર જવાનોને લઇ જઇ રહેલા જહાજ પરના નિષ્ફળ હુમલા ઉપરાંત થયેલો આ હુમલો એક અસરકારક બનાવ સાબિત થયો કેમકે 19 મે, 2006ના રોજ યુરોપીય સંઘે એલટીટીઇને એક ત્રાસવાદી સંગઠન ગણીને તેને ગેરકાયદેસર ઠરાવવાનો નિર્ણય કર્યો. આને પરિણામે યુરોપીય સંઘના સદસ્ય રાષ્ટ્રોમાં એલટીટીઈની મિલ્કતો ટાંચમાં લેવાઈ અને શ્રીલંકામાં પોતાના ત્રાસવાદી અભિયાન માટે ભંડોળ એકત્ર કરવાના એલટીટીઇના પ્રયાસો પર પૂર્ણવિરામ લાગી ગયું. [[યુરોપની સંસદે]] એક નિવેદનમાં એલટીટીઇ તમામ તમિલોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી ન હોવાનું જણાવ્યું અને તેને શ્રીલંકાના ઉત્તરીય તથા પૂર્વીય હિસ્સામાં લોકશાહીનો વિકલ્પ બનવાનું સૂચન કર્યું.<ref name="hindu1">{{cite news| url =http://www.hindu.com/2006/05/31/stories/2006053117200100.htm| title =European Union bans LTTE| work =Amit Baruah| publisher =The Hindu| date =May 31, 2006| access-date =સપ્ટેમ્બર 7, 2010| archive-date =જૂન 1, 2006| archive-url =https://web.archive.org/web/20060601100958/http://www.hindu.com/2006/05/31/stories/2006053117200100.htm| url-status =dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060601100958/http://www.hindu.com/2006/05/31/stories/2006053117200100.htm |date=જૂન 1, 2006 }}</ref> દેશનાં ઉત્તર અને પૂર્વ ભાગમાં હુમલાઓ યથાવત રહ્યાં હતા, તેવા સમયે નોર્વેના ઓસ્લોમાં 8-9 જૂનનાં રોજ નવી વાટાઘાટો યોજવાનું નક્કી થયું. બન્ને પક્ષોનાં પ્રતિનિધિ મંડળો ઓસ્લો આવી પહોંચ્યા, પરંતુ એલટીટીઇએ પોતાના ટાઈગર્સને વાટાઘાટોના સ્થળ સુધીની મુસાફરી માટે સુરક્ષિત માર્ગની છૂટ આપવામાં ન આવી હોવાનો આક્ષેપ કરીને સરકારના પ્રતિનિધિ મંડળ સાથે પ્રત્યક્ષ બેઠક યોજવાનો ઇનકાર કરી દેતા વાટાઘાટો રદ કરાઈ. નોર્વેના મધ્યસ્થી એરિક સોલ્હેઇમે પત્રકારોને જણાવ્યું કે એલટીટીઇએ આ વાટાઘાટો પડી ભાંગવા અંગેની સીધી જવાબદારી સ્વીકારવી જોઈએ.<ref name="bbc10">{{cite news | url =http://www.bbc.co.uk/sinhala/news/story/2006/06/060609_saroj-oslo.shtml| title =Collapse of talks | work =Saroj Pathirana|publisher = BBC News|date = June 9, 2006}}</ref> ત્યારબાદ જે હિંસાનો દોર ચાલ્યો, તે પૈકી [[વનકલાઈ હત્યાકાંડ]]માં 8 જૂન, 2006ના રોજ [[શ્રીલંકા]]ના [[મન્નાર]] જિલ્લાના [[વનકલાઈ]] ગામના ચાર લોકોના [[લઘુમતી શ્રીલંકન તમિલો]]ના કુટુંબ પર સિતમ ગુજારીને તેમની હત્યા કરાઈ. માતા અને તેની નવ વર્ષની બાળકીની હત્યા કરતા પૂર્વે બન્નેની પર કથિતપણે બળાત્કાર ગુજારવામાં આવ્યો હતો. બળવાખોરો તરફી ન્યૂઝ સાઈટ [[તમિલનેટ]] દ્વારા પ્રદર્શિત કરાયેલી આ લોકોની લોહીથી ખરડાયેલી લાશોની તસવીરોએ શ્રીલંકા અને વિદેશમાં વિવાદ સર્જ્યો હતો. શ્રીલંકાના સૈન્ય અને તમિલ [[ટાઈગર બળવાખોરો]]એ આ હત્યા માટે એકબીજા ઉપર આક્ષેપો કર્યા હતા.<ref name="ml">{{cite web | url = http://www.themorningleader.lk/20060614/focus.html | title = Another family wiped out in Vankalai | access-date = 2010-09-07 | archive-date = 2009-02-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090220015546/http://www.themorningleader.lk/20060614/focus.html | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090220015546/http://www.themorningleader.lk/20060614/focus.html |date=2009-02-20 }}</ref><ref name="hhr">{{cite web|url=http://www.hhr-srilanka.org/hhr/news/summary.pdf|title=Details of few extra judicial claims|format=PDF|access-date=2010-09-07|archive-date=2007-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20071127110521/http://www.hhr-srilanka.org/hhr/news/summary.pdf|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071127110521/http://www.hhr-srilanka.org/hhr/news/summary.pdf |date=2007-11-27 }}</ref><ref name="AN">{{cite web | url = http://www.asianews.it/index.php?l=en&art=6425 | title = People terrorized after massacre of Tamil family | access-date = 2010-09-07 | archive-date = 2011-02-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110220093630/http://www.asianews.it/index.php?l=en&art=6425 | url-status = dead }}</ref><ref name="pw">{{cite web | url = http://www.peacewomen.org/resources/Human_Rights/Statement_womensgroup.html | title = Statement by women for democracy and human rights | access-date = 2010-09-07 | archive-date = 2008-05-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080516230758/http://www.peacewomen.org/resources/Human_Rights/Statement_womensgroup.html | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516230758/http://www.peacewomen.org/resources/Human_Rights/Statement_womensgroup.html |date=2008-05-16 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.homeoffice.gov.uk/rds/pdfs06/sri_lanka_021106.doc|title=Country of origin information report– Sri Lanka|access-date=2010-09-07|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325153828/http://www.homeoffice.gov.uk/rds/pdfs06/sri_lanka_021106.doc|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325153828/http://www.homeoffice.gov.uk/rds/pdfs06/sri_lanka_021106.doc |date=2009-03-25 }}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.peacewomen.org/resources/Human_Rights/Statement_womensgroup.html|title= Sri Lankan Combatants Rape Women to Terrorize|access-date= 2010-09-07|archive-date= 2008-05-16|archive-url= https://web.archive.org/web/20080516230758/http://www.peacewomen.org/resources/Human_Rights/Statement_womensgroup.html|url-status= dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516230758/http://www.peacewomen.org/resources/Human_Rights/Statement_womensgroup.html |date=2008-05-16 }}</ref> 15 જૂન, 2006ના રોજ [[કબિથિગોલ્લેવા હત્યાકાંડ]] પણ થયો જેમાં એલટીટીઇએ એક બસ પર હુમલો કરીને ઓછામાં ઓછાં 64 સિંહાલી નાગરિકોને મારી નાખ્યા હતા અને તેને કારણે શ્રીલંકાની વાયુસેના<ref name="usinfo1">''યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઇન્ટરનેશનલ ઇન્ફર્મેશન પ્રોગ્રામ્સ'' ", [http://usinfo.state.gov/xarchives/display.html?p=washfile-english&amp;y=2006&amp;m=June&amp;x=20060615115032ndyblehs0.351742&amp;t=livefeeds/wf-latest.html યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ દ્વારા શ્રીલંકામાં બસ પરના આતંકવાદી હુમલાઓની આલોચના] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071219172235/http://usinfo.state.gov/xarchives/display.html?p=washfile-english&y=2006&m=June&x=20060615115032ndyblehs0.351742&t=livefeeds%2Fwf-latest.html |date=2007-12-19 }}.</ref>એ વધુ હવાઈ હુમલા કરવા પડ્યાં હતા. આ સિવાય, 26 જૂનનાં રોજ એલટીટીઈની આત્મઘાતી બૉમ્બરે શ્રીલંકાના ત્રીજા ક્રમનાં સર્વોચ્ચ સૈન્ય અધિકારી અને ડેપ્યુટી ચીફ ઓફ સ્ટાફ [[જનરલ પરામી કલુટુંગા]]ને મોતને ઘાટ ઉતારી દીધા.<ref name="bbc11">{{cite news | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5115968.stm| title =Sri Lanka general killed in blast| work =|publisher = BBC News|date = June 26, 2006 | access-date= January 4, 2010}}</ref> આ બનાવોને લીધે [[એસએલએમએમ]]ને પ્રશ્ન થયો કે હજુ પણ યુદ્ધવિરામ ચાલુ રાખી શકાય કે કેમ.<ref name="slmm1">{{cite web|url= http://www.slmm.lk/intros/press_releases.htm|title= Press releases|access-date= 2006-08-07|date= |work= |publisher= Sri Lanka Monitoring Mission|archive-date= 2007-03-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20070312223248/http://www.slmm.lk/intros/press_releases.htm|url-status= dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312223248/http://www.slmm.lk/intros/press_releases.htm |date=2007-03-12 }}</ref> જો કે, મોટાભાગના વિશ્લેષકો સતત એવું માનતા હતા કે ફરી પૂર્ણ-ફલકનું યુદ્ધ થવાની શક્યતા નથી અને "નીચી-તીવ્રતા ધરાવતો વિગ્રહ" ચાલુ રહેશે.<ref name="bbc11"></ref> ===માવિલ ઓયા (મવિલ અરુ) જળ તકરાર=== 21 જુલાઈના રોજ એલટીટીઇએ માવિલ ઓયા ([[મવિલ અરુ]]) [[જળાશય]]ના [[સ્લુઈસ ગેટ]] બંધ કરીને સરકારના અંકુશ હેઠળના 15,000 ગામોમાં [[પાણીનો પૂરવઠો]] કાપી નાખ્યો, આ નવી કટોકટીને કારણે યુદ્ધવિરામની સમજૂતી પર હસ્તાક્ષર કરાયા બાદ સૌપ્રથમવાર વિશાળ-ફલકનો સંઘર્ષ થયો.<ref name="bbc12">{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5249884.stm | title = Sri Lanka forces attack reservoir|work =|publisher = BBC News|date=August 6, 2006 | access-date= January 4, 2010}}</ref> આ ગેટ્સ ખોલાવવા માટે એસએલએમએમ દ્વારા હાથ ધરાયેલી પ્રારંભિક મંત્રણા અને પ્રયાસો નિષ્ફળ નીવડ્યા બાદ, વાયુસેનાએ 26 જુલાઈના રોજ એલટીટીઈના સ્થાનો પર હુમલો કર્યો અને ભૂમિદળોએ આ ગેટ ખોલાવવા માટે અભિયાન શરૂ કર્યું.<ref name="dm1">{{cite news | url = http://www.dailymirror.lk/2006/07/27/front/6.asp | title = Air Force jets hit LTTE targets|work =Sunil Jayasiri|publisher = The Daily Mirror| date =July 27, 2006}}</ref> ત્યારબાદ 8 ઓગસ્ટના રોજ આ સ્લુઈસ ગેટ ખોલવામાં આવ્યા, આ ગેટ ખરેખર કોણે ખોલ્યા તે અંગેના અહેવાલો વિરોધાભાસી છે. શરૂઆતમાં, એસએલએમએમએ એવો દાવો કર્યો કે જળાશયના બંધ ગેટ ખોલાવા માટે તેણે એલટીટીઈની સાથે શરતી સમજૂતી સાધી હતી.<ref name="fline1"></ref> જો કે, સરકારના પ્રવક્તાએ એવું જણાવ્યું કે બળવાખોરો<ref name="bbc12"></ref> દ્વારા "સૌદાબાજીના સાધન તરીકે વ્યવહારિક ઉપયોગિતાની વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરી શકાય નહિ" અને સરકારના દળોએ જળાશયની આસપાસના એલટીટીઈના સ્થાનો ઉપર નવેસરથી હુમલા કર્યાં હતા. આ હુમલાને કારણે એસએલએમએમનાં ચીફ ઓફ સ્ટાફે તેની નિંદા કરી અને જણાવ્યું કે "એલટીટીઈએ આ ઓફર કરી હોવાની સરકાર પાસે માહિતી છે." "એ વાત અત્યંત સ્પષ્ટ છે કે તેઓ પાણીમાં રસ ધરાવતા નહોતા. તેઓને અન્ય કશાંકમાં જ રસ હતો."<ref name="bbc12"></ref> એલટીટીઇએ ત્યારપછી એવો દાવો કર્યો હતો કે તેણે "માનવતાના ધોરણે" આ સ્લુઈસ ગેટ ખોલી નાખ્યાં હતા, અલબત્ત તેની સામે સૈન્યના સંવાદદાતાઓએ વાંધો ઉઠાવ્યો હતો અને જણાવ્યું હતું કે સુરક્ષા દળોએ માવિલ અરુ અનિકટના ચોક્કસ સ્થળે બૉમ્બિંગ કર્યા બાદ તરત જ પાણી વહેવું શરૂ થઈ ગયું હતું.<ref name="st2">''ધ સન્ડે ટાઇમ્સ સિચ્યુએશન રિપોર્ટ'' , [http://sundaytimes.lk/060813/index.html ઇલમ વૉર 4માં વિવિધ મોરચે ભડકો].</ref> આખરે, બળવાખોરો સાથેના ભીષણ યુદ્ધ બાદ, સરકારના દળોએ મવિલ અરુ જળાશય પર 15 ઓગસ્ટના રોજ સંપૂર્ણપણે કબ્જો સ્થાપી દીધો.<ref name="jw1">''ઇકબાલ અથાસ, જેન'સ ડિફેન્સ વિકલી,'' [http://www.janes.com/defence/news/jdw/jdw060817_1_n.shtml શ્રીલંકામાં ભડકી ઉઠેલું પૂર્ણ ફલકનું યુદ્ધ].</ref> ===મુત્તુર અને જાફનામાં એલટીટીઇના આક્રમણો=== માવિલ અરુ (માવિલ ઓયા)ની નજીકમાં ઉગ્ર લડાઈ ચાલી રહી હતી, તેવા સમયે ગોકન્ના (ત્રિંકોમાલી) સુધી પણ હિંસા ફેલાઈ, ત્યાં એલટીટીઇએ શ્રીલંકાના નૌકાદળના મહત્વના મથક ઉપર,<ref name="fline1">{{cite news |url = http://www.hinduonnet.com/fline/fl2316/stories/20060825001405400.htm |title = Water war |work = B. Muralidhar Reddy |publisher = The Hindu |date = August 12, 2006 |access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010 |archive-date = ફેબ્રુઆરી 1, 2008 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080201115217/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2316/stories/20060825001405400.htm |url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080201115217/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2316/stories/20060825001405400.htm |date=ફેબ્રુઆરી 1, 2008 }}</ref> અને ઓગસ્ટના પ્રારંભમાં સરકારના અંકુશ હેઠળના સમુદ્રતટે વસેલાં વ્યૂહાત્મક મુત્તુર નગર પર હુમલો કર્યો, જેના પરિણામે લગભગ 30 નાગરિકોના મોત નિપજ્યાં તથા આશરે 25,000 લોકો આ વિસ્તારમાંથી વિસ્થાપિત થયા.<ref>{{cite news |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5240864.stm |title = Civilians die in Sri Lanka clash |work = |publisher = BBC News |date = August 3, 2006 | access-date= January 4, 2010}}</ref> 2 ઓગસ્ટ, 2006ના રોજ એલટીટીઇએ મુત્તુર<ref name="toi1">{{cite news |url =http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/1859354.cms |title = 152 LTTE rebels killed in Sri Lanka |work = |publisher = [[The Times of India]] |date = August 4, 2006}}</ref> પર તોપખાનાં સાથે ભારે હુમલો કર્યો અને ત્યારબાદ તેમાં ઘૂસી જઈને નગરના કેટલાક ભાગો ઉપર નિયંત્રણ મેળવી લીધું, જેને લીધે અથડામણો ફાટી નીકળી.<ref name="hindu2">{{cite news |url = http://www.hindu.com/2006/08/04/stories/2006080408511500.htm |title = 34 killed as LTTE `overruns' Muttur town |work = B. Muralidhar Reddy |publisher = The Hindu |date = August 4, 2006 |access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010 |archive-date = સપ્ટેમ્બર 30, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070930235841/http://www.hindu.com/2006/08/04/stories/2006080408511500.htm |url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930235841/http://www.hindu.com/2006/08/04/stories/2006080408511500.htm |date=સપ્ટેમ્બર 30, 2007 }}</ref> સૈન્યએ આનો પ્રતિક્રિયા આપી અને ભારે યુદ્ધમાં એલટીટીઇના આશરે 150 બળવાખોરોને મારી નાખીને 5 ઓગસ્ટના રોજ નગર ઉપર ફરી પોતાનું નિયંત્રણ સ્થાપી દીધું.<ref name="toi1"></ref> તેના ટૂંક સમય બાદ જ, મૂદુથારા (મુથુર)માં ફ્રાન્સની આંતરરાષ્ટ્રીય સદભાવના સંસ્થા [[એક્સન અગેઈન્સ્ટ હંગર]] (એસીએફ)માં કામ કરતા 17 લોકો [[મૃત્યુ પામેલી હાલતમાં મળી આવ્યા]]. આ લોકો તેમની ઓફિસમાં જમીન તરફ મોઢું રાખીને સુતેલી હાલતમાં મળી આવ્યા હતા, તેમણે પહેરેલી ટી-શર્ટ કે જેના પર બુલેટના ઘાનાં નિશાન હતા તેના પરથી એવો સંકેત મળ્યો કે તેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય માનવતાવાદી કાર્યકરો હતા. આ હત્યાઓની વિશ્વભરમાંથી વ્યાપક નિદા થઈ.<ref>{{cite web |url= http://www.hindu.com/2006/08/08/stories/2006080808521200.htm |title=15 NGO workers killed |access-date= 2007-01-30 |work=The Hindu}}</ref> એસએલએમએમએ એવો દાવો કર્યો કે આ હુમલા પાછળ સરકારનો હાથ હતો,<ref>{{cite news |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5298470.stm |title = Military 'killed Lanka aid staff' |publisher = BBC |date = August 30, 2006 | access-date= January 4, 2010}}</ref> પરંતુ સરકારે આ આક્ષેપોને "ખિન્નતા ઉપજાવનારા અને પક્ષપાતી" ગણાવીને તેને રદિયો આપ્યો હતો, અને જણાવ્યું હતું કે એસએલએમએમને "આ પ્રકારના નિવેદનો આપવાનો કોઈ અધિકાર નથી કારણ કે તેઓ ઓટોપ્સી અથવા પોસ્ટ-મોર્ટમ સાથે સંકળાયેલા નથી."<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5298470.stm | title = Sri Lanka forces attack reservoir|work =|publisher = BBC News|date=August 6, 2006 | access-date= January 4, 2010}}</ref> આંતરરાષ્ટ્રીય ફૉરેન્સિક નિષ્ણાતોની મદદથી સરકારે શરૂ કરેલી સત્તાવાર તપાસ હાલમાં ચાલી રહી છે.<ref>[http://www.foreignminister.gov.au/releases/2007/fa007_07.html ઓસ્ટ્રેલિયાના સુવિખ્યાત ધારાશાસ્ત્રી શ્રીલંકામાં માનવ અધિકારની તપાસમાં મદદરૂપ થશે].</ref> દરમિયાન, દેશની ઉત્તરમાં, 11 ઓગસ્ટના રોજ એલટીટીઈએ [[શ્રીલંકાના સૈન્ય]]ની સુરક્ષા હરોળ પર ભીષણ હુમલો કર્યો, ત્યાર બાદ 2001 પછીની સૌથી લોહિયાળ લડાઈઓ પૈકીની લડાઇ થઈ. આ હુમલાઓમાં એલટીટીઇએ 400થી 500 ફાઈટર્સના જૂથનો ઉપયોગ કર્યો અને તેમાં જમીન તથા અન્ય જગ્યાએથી કરાયેલા હુમલાઓનો સમાવેશ થતો હતો, આ હુમલામાં પલુયાલા ([[પલય]]) ખાતેના લશ્કરના મુખ્ય ઍરબેઝ સહિતના સરકારના સ્થાનો ઉપર ભારે તોપમારો પણ કરવામાં આવ્યો હતો.<ref name="hindu3">{{cite news | url = http://www.hindu.com/thehindu/holnus/000200608121801.htm | title = At least 127 combatants killed in Lanka fighting: military | work = | publisher = The Hindu | date = August 12, 2006 | access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010 | archive-date = સપ્ટેમ્બર 30, 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070930211134/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/000200608121801.htm | url-status = dead }}</ref> શરૂઆતમાં, ટાઈગર્સે મુહામલાઈ (મહાકન્દા)ની આસપાસની સૈન્યની સુરક્ષા હરોળને તોડી પાડી, અને ઉત્તર તરફ વધુ આગળ વધ્યાં,<ref name="oi1">{{cite news | url = http://news.oneindia.in/2006/08/12/sri-lanka-rebels-say-destroy-northern-defences-advance-1155353635.html | title = Lanka rebels destroy northern defenses, advance | work = | publisher = One India | date = August 12, 2006 | access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010 | archive-date = મે 10, 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110510083652/http://news.oneindia.in/2006/08/12/sri-lanka-rebels-say-destroy-northern-defences-advance-1155353635.html | url-status = dead }}</ref> પરંતુ 10 કલાકની ભીષણ લડાઈ બાદ તેઓ થંભી ગયા. આગામી થોડા દિવસો સુધી આ લડાઈઓ ચાલતી રહી, પરંતુ ભારે જાનહાનિને કારણે એલટીટીઇએ પોતાનું આક્રમણ છોડી દેવું પડ્યું.<ref name="ht1">{{cite news | url = http://www.hindustantimes.com/news/7598_1883909,000500020002.htm | title = Lanka's chilling 2006 timeline | work = PK Balachandran | publisher = [[Hindustan Times]] | date = December 30, 2006 | access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010 | archive-date = સપ્ટેમ્બર 30, 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070930045807/http://www.hindustantimes.com/news/7598_1883909,000500020002.htm | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930045807/http://www.hindustantimes.com/news/7598_1883909,000500020002.htm |date=સપ્ટેમ્બર 30, 2007 }}</ref> આ અભિયાનમાં એલટીટીઇએ આશરે 250<ref name="ht1"></ref> સૈનિકો ગુમાવ્યા હોવાનો અંદાજ છે, જ્યારે શ્રીલંકાના 90 સૈનિકો અને ખલાસીઓ પણ માર્યા ગયા હતા.<ref name="usatoday1">{{cite news | url = http://www.usatoday.com/news/world/2006-08-15-sri-lanka_x.htm | title = Fighting rages in northern Sri Lanka in fourth week of hostilities |work = |publisher = [[USA Today]]| date = August 15, 2006}}</ref> ===ચેન્કોલાઈ હવાઈ હુમલો=== શ્રીલંકાની ઉત્તર અને પૂર્વમાં જમીન પર લડાઈ ચાલી રહી હતી, તેવા સમયે શ્રીલંકાની વાયુસેનાએ બળવાખોરોના કબ્જામાં રહેલા મલ્લાઈતિવુ વિસ્તારમાં આવેલી સુવિધાઓ ઉપર હવાઈ હુમલો હાથ ધર્યો, જેમાં [[સંખ્યાબંધ તમિલ છોકરીઓ મૃત્યુ પામી]]. એલટીટીઈએ 61 છોકરીઓના મોત થયા હોવાનો દાવો કર્યો હતો, તેમછતાં એસએલએમએમએ જણાવ્યું કે તેમણે ફક્ત 19 મૃતદેહો જ ગણ્યાં હતા. સરકારે જણાવ્યું કે તે એલટીટીઇની તાલીમ સુવિધા હતી અને આ બાળકો એ એલટીટીઇના બાળ સૈનિકો હતા,<ref name="mg1">{{cite news |url = http://www.mg.co.za/articlepage.aspx?area=/breaking_news/breaking_news__international_news/&articleid=280855|title = Unicef: Bombed orphans were not Tamil Tigers |publisher = [[Mail and Guardian Online]] |date = August 15, 2006}}</ref> અલબત્ત એલટીટીઇએ એવો દાવો કર્યો કે ભોગ બનનાર છોકરીઓ શાળાની વિદ્યાર્થિનીો હતી જે એક અનાથાલયમાં પ્રાથમિક સારવારના કોર્સમાં ભાગ લઇ રહી હતી.<ref name="mg1"></ref> ===પાકિસ્તાનનાં હાઈ કમિશ્નર પર હુમલો=== તે જ દિવસે, શ્રીલંકા ખાતેના [[પાકિસ્તાન]]ના [[હાઈ કમિશ્નર]] [[બશીર વલી મોહમદ]]ને લઇ જઈ રહેલા પર એક [[ઓટો રીક્ષા]]માં છુપાવવામાં આવેલી [[ભૂમિગત માનવ-વિરોધી સુરંગ]] દ્વારા હુમલો કરવામાં આવ્યો. આ ધડાકામાં હાઈ કમિશ્નર એક પણ ઈજા વગર બચી ગયા, પણ સાત લોકો માર્યા ગયા અને 17 લોકો ઈજાગ્રસ્ત થયા.<ref name="ndtv1">{{cite web|url=http://www.ndtv.com/template/template.asp?id=20040&template=Lanka&callid=0&frmsrch=1&txtsrch=Lanka | title=Lanka blast: Pak envoy safe, 7 killed | author = Rica Roy & Anisa Khan |date=August 14, 2006 | publisher =NDTV }}</ref> આ હુમલાની જવાબદારી એક પણ જુથે સ્વીકારી નહોતી, પણ શ્રીલંકાની સરકારે એલટીટીઈ પર આક્ષેપ કર્યો હતો. [[પાકિસ્તાન]]ના [[હાઈ કમિશ્નર]], [[બશીર વલી મોહમદ]]એ એવો દાવો કર્યો કે પાકિસ્તાનને ડરાવવા માટે,<ref name="at2">{{cite web |url=http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/HI22Df01.html |title=The Pakistani muscle behind Colombo |author=Sudha Ramachandran |date=September 22, 2006 |publisher=Asia Times |access-date=સપ્ટેમ્બર 7, 2010 |archive-date=જુલાઈ 25, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725112954/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/HI22Df01.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725112954/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/HI22Df01.html |date=જુલાઈ 25, 2011 }}</ref> ભારતે આ હુમલો કરાવ્યો હોય તેવી મજબુત ધારણા છે. પાકિસ્તાન શ્રીલંકાની સરકારને સૈન્ય સાધન-સરંજામ પુરા પડતા મુખ્ય સપ્લાયરો પૈકીનું એક છે.<ref name="at2"></ref> પાકિસ્તાને આવનારા મહિનાઓમાં દર 10 દિવસે એક વાર જરૂરી સહાયનું વચન આપ્યું, પાકિસ્તાને મજબુત ટેકાની ખાતરી આપતા શ્રીલંકાનાં સંરક્ષણ સચિવ ગોતાભ્ય રાજપક્ષેએ જાહેરમાં એવું જણાવ્યું કે એલટીટીઈનાં મુખ્ય મથક કિલીનોચ્ચીને ડીસેમ્બરના અંત સુધીમાં મુક્ત કરવામાં આવશે. ===સંપુરનું પતન === હિંસાનો દોર ફરી શરુ થયો ત્યારથી, ત્રીન્કોમાંલી ખાતેના શ્રીલંકાના નૌકાદળનાં વ્યુહાત્મક રીતે અગત્યના<ref name="reuters1">{{cite news|url = http://today.reuters.co.uk/news/CrisesArticle.aspx?storyId=COL24804|title = Sri Lanka army battles rebels in northeast|work = Peter Apps|publisher = Reuters|date = September 12, 2006|access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010|archive-date = સપ્ટેમ્બર 3, 2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20060903184404/http://today.reuters.co.uk/News/CrisesArticle.aspx?storyId=COL24804|url-status = dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060903184404/http://today.reuters.co.uk/News/CrisesArticle.aspx?storyId=COL24804 |date=સપ્ટેમ્બર 3, 2006 }}</ref> મથકને સંપૂર અને તેની આસપાસનાં એલટીટીઈનાં સ્થાનોથી ખતરો હોવા અંગે સૈન્યના ઘટકોમાં ચિંતા વધતી જતી હતી. સમ્પુરનું સ્થાન ત્રિકોમાંલીથી કોદ્દીયારનાં અખાત પર છે.<ref name="saag1">{{cite news|url = http://www.saag.org/%5Cnotes4%5Cnote331.html|title = Sri Lanka: LTTE's moment of truth at Sampur - Update 101|work = Col R Hariharan (retd.)|publisher = South Asai Analysis Group|date = September 8, 2006|access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010|archive-date = જુલાઈ 6, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20070706090043/http://www.saag.org//notes4/note331.html|url-status = dead}}</ref><ref name="hindu4">{{cite news|url = http://www.hindu.com/2006/09/05/stories/2006090505251300.htm|title = Sri Lankan army captures Sampur|work = B. Muralidhar Reddy|publisher = The Hindu|date = September 5, 2006|access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010|archive-date = ઑક્ટોબર 1, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20071001023247/http://www.hindu.com/2006/09/05/stories/2006090505251300.htm|url-status = dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001023247/http://www.hindu.com/2006/09/05/stories/2006090505251300.htm |date=ઑક્ટોબર 1, 2007 }}</ref> આ વિસ્તારમાંથી એલટીટીઈનાં થાણાઓમાંથી થતો તોપમારો નૌકાદળના મથકને છિન્નભિન્ન કરીને જાફનાને સૈન્ય પુરવઠો પૂરો પડી શકે એવી એકમાત્ર સૈન્ય કડીને કાપી નાખે અને સૈન્યને સંપૂર્ણપણે અસહાય બનાવી શકે તેવી સંભાવના હતી. નૌકાદળના જહાજોની તમામ હિલચાલ પર પણ એલટીટીઈની ચાંપતી નજર રહેતી હતી.<ref name="saag1"></ref> 2005માં શ્રીલંકાની મુલાકાતે આવેલી યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સના સૈન્યની સલાહકારી ટૂકડીએ પણ આ દહેશતને ટેકો આપ્યો હતો. માવિલ અરુ (માવિલ ઓયા) અને મુત્તુર (મૂદુથારા)માં અથડામણોને પગલે, એલટીટીઇએ ત્રિંકોમાલી (ગોકન્ના)માં આવેલા નૌકાદળના મથકને લક્ષ્યાંક બનાવીને તીવ્ર હુમલાઓ કર્યાં,<ref name="hindu4"></ref> અને 21 ઓગસ્ટના રોજ, શ્રીલંકાના પ્રમુખ મહિન્દા રાજાપક્ષેએ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે સરકારનો આશય સમ્પૂરમાં એલટીટીઇનો ડર નિકાળવાનો હતો.<ref name="hindu4"></ref> 28 ઓગસ્ટના રોજ, શ્રીલંકાનાં સૈન્યએ સમ્પૂર તથા તેની નજીકના કદ્દાઈપરિકચન (ગાયેતા-બારા-હેના) અને થોપ્પુર (થુપાપુરા) વિસ્તારોમાં એલટીટીઇના કૅમ્પ ફરી હાંસલ કરવા માટે આક્રમણ કર્યું. આને કારણે એલટીટીઇએ એવી જાહેરાત કરી કે જો આ આક્રમણ ચાલુ રહેશે, તો યુદ્ધવિરામ સત્તાવાર રીતે પૂરો થશે. એકધારી પ્રગતિ બાદ, 4 સપ્ટેમ્બરના રોજ બ્રિગેડ કમાન્ડર સરથ વિજેસિંઘે<ref name="hindu5"></ref>ની આગેવાની હેઠળનાં શ્રીલંકાના સુરક્ષા દળોએ એલટીટીઇના કબ્જામાંથી સમ્પૂર (સોમાપુરા)ને પુનઃ હાંસલ કર્યું, અને ત્યાં સૈન્યના મથકો સ્થાપવાનું શરૂ કર્યું.<ref>{{cite news |url = http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601080&sid=ax6hzULkWuCE|title = Sri Lanka Army captures Sampur |publisher = [[Bloomberg.com]] |date = September 4, 2006}}</ref> એલટીટીઇએ હારનો સ્વીકાર કર્યો અને પોતે આ વ્યૂહાત્મકરીતે મહત્વના નગરમાંથી પોતાના સૈનિકો "પરત ખેંચ્યાં" હોવાનું જણાવ્યું.<ref>{{cite news |url = http://www.bbc.co.uk/sinhala/news/story/2006/09/060904_sampoor_defeat.shtml| title = LTTE admits defeat in Sampoor|work = |publisher = BBC |date = September 4, 2006}}</ref> 2002માં યુદ્ધવિરામના કરાર પર હસ્તાક્ષર થયા બાદ પ્રાદેશિક કબ્જામાં થયેલો આ સૌપ્રથમ મહત્વનો ફેરફાર હતો.<ref name="iht1">{{cite news|url = http://www.iht.com/articles/ap/2006/09/04/asia/AS_GEN_Sri_Lanka.php|title = Sri Lankan military captures key rebel territory, Tigers vow to keep fighting|work = |publisher = International Herald Tribune|date = September 3, 2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20080205184829/http://www.iht.com/articles/ap/2006/09/04/asia/AS_GEN_Sri_Lanka.php|archive-date = ફેબ્રુઆરી 5, 2008|access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010|url-status = live}}</ref> શ્રીલંકાના સૈન્યના અંદાજ પ્રમાણે આ હુમલામાં તેના 33 અધિકારીઓ અને એલટીટીઇના આશરે 200 લડવૈયાઓ માર્યા ગયા હતા.<ref name="hindu5">{{cite news|url = http://www.hindu.com/2006/09/12/stories/2006091204601400.htm|title = Fierce battles continue in Jaffna|work = B. Muralidhar Reddy|publisher = The Hindu|date = September 12, 2006|access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010|archive-date = માર્ચ 12, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20070312233039/http://www.hindu.com/2006/09/12/stories/2006091204601400.htm|url-status = dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312233039/http://www.hindu.com/2006/09/12/stories/2006091204601400.htm |date=માર્ચ 12, 2007 }}</ref> ===એલટીટીઇની પ્રતિક્રિયા અને આગળની શાંતિ મંત્રણા=== ઓક્ટોબરમાં એલટીટીઇ પુનઃ ત્રાટકી. સૌપ્રથમ તો દેશની ઉત્તરે આવેલા સરકાર તથા એલટીટીઇના અંકુશ હેઠળના વિસ્તારો વચ્ચેનાં ક્રોસિંગ પોઇન્ટરૂપ મુહામલાઈ (મહાકન્દા) ખાતે થયેલા ઉગ્ર યુદ્ધમાં એલટીટીઇએ લગભગ 130 સૈનિકોને મારી નાખ્યા.<ref name="dm2">{{cite news | url = http://www.dailymirror.lk/2006/10/18/front/1.asp | title = No repeat of Muhamalai, President warns; orders full probe into debacle |work =Poorna Rodrigo and Sunil Jayasiri |publisher = The Daily Mirror|date=October 18, 2006}}</ref> થોડા દિવસ બાદ જ, એલટીટીઇના એક આત્મઘાતી બૉમ્બરે દેશની મધ્યમાં આવેલા હાબાર્બા ખાતે ઘરે રજા વિતાવવા માટે પરત ફરી રહેલા [[નૌકાદળના ખલાસીઓના કાફલા ઉપર હુમલો]] કરીને આશરે 100 ખલાસીઓનાં મોત નિપજાવ્યાં.<ref>{{cite news | url = http://www.playfuls.com/news_10_1683-Bloodbath-in-Sri-Lanka-At-Least-100-Unarmed-Sailors-Dead.html | title = Bloodbath in Sri Lanka: At Least 100 Unarmed Sailors Dead | work = | publisher = Playfuls.com | date = October 16, 2006 | access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010 | archive-date = જાન્યુઆરી 13, 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090113224201/http://www.playfuls.com/news_10_1683-Bloodbath-in-Sri-Lanka-At-Least-100-Unarmed-Sailors-Dead.html | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090113224201/http://www.playfuls.com/news_10_1683-Bloodbath-in-Sri-Lanka-At-Least-100-Unarmed-Sailors-Dead.html |date=જાન્યુઆરી 13, 2009 }}</ref><ref>{{cite news |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6045866.stm| title = Analysis: Sri Lanka military setbacks|work = |publisher = BBC |date = October 16, 2006 | access-date= January 4, 2010}}</ref> તમિલ વિગ્રહના ઇતિહાસનો આ સૌથી ઘાતક આત્મઘાતી હુમલો હતો.<ref name="zaman1">{{cite news | url = http://www.zaman.com/?bl=international&alt=&hn=37451 | title = Bloody Day in Sri Lanka: 103 Dead | work = | publisher = Zaman Daily | date = October 17, 2006 | access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010 | archive-date = મે 11, 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110511061254/http://www.zaman.com/?bl=international&alt=&hn=37451 | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511061254/http://www.zaman.com/?bl=international&alt=&hn=37451 |date=મે 11, 2011 }}</ref> બે દિવસ બાદ, એલટીટીઇ સી ટાઈગરના લડવૈયાઓએ દેશની દક્ષિણે આવેલા તટીય શહેર [[ગાલે]]માં આવેલા ''દક્ષિણ'' નૅવલ બૅઝ પર હુમલો કર્યો. દક્ષિણના દૂરના પ્રદેશમાં થયેલો આ સૌથી મોટો એલટીટીઈ હુમલો હતો, અને તેમાં એલટીટીઇના 15 લડાયકો સામેલ હતા જેઓ પાંચ સ્યુસાઈડ બૉટ્સમાં આવ્યા હતા. સરકારે આ હુમલાને નિષ્ફળ બનાવ્યો હતો, અને નૌકાદળના મથકને ઓછું નુકશાન થયું હતું. શ્રીલંકાના નૌકાદળના એક નાવિક ઉપરાંત, આ હુમલામાં સામેલ એલટીટીઇના તમામ 15 આત્મઘાતી લડવૈયાઓ પણ માર્યા ગયા હોવાનું માનવામાં આવે છે.<ref name="hindu6">{{cite news | url = http://www.hindu.com/2006/10/19/stories/2006101915420100.htm | title = LTTE attack on Galle repulsed | work = B. Muralidhar Reddy | publisher = The Hindu | date = October 19, 2006 | access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010 | archive-date = નવેમ્બર 5, 2006 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061105150432/http://www.hindu.com/2006/10/19/stories/2006101915420100.htm | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061105150432/http://www.hindu.com/2006/10/19/stories/2006101915420100.htm |date=નવેમ્બર 5, 2006 }}</ref> આ બનાવો બનવા છતાં, બન્ને પક્ષો 28-29 ઓક્ટોબરના રોજ જીનેવામાં યોજાનારી શાંતિ મંત્રણામાં બિનશરતી ઉપિસ્થિતિ માટે સંમત થયા.<ref name="car1">{{cite news | url = http://conflict-religion.boker.tv/news/conflicts/hinduism/sri_lanka_tamil_tigers_ok_talks_with_sri_lanka_tamil_tigers_agree_to_unconditional_talks_with_sri_lankan_government | title = Sri Lanka - Tamil Tigers OK Talks With Sri Lanka: Tamil Tigers Agree to Unconditional Talks With Sri Lankan Government | work = BHARATHA MALLAWARACHI | publisher = Conflict and Religion | date = October 3, 2006 | access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010 | archive-date = માર્ચ 25, 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090325181330/http://conflict-religion.boker.tv/news/conflicts/hinduism/sri_lanka_tamil_tigers_ok_talks_with_sri_lanka_tamil_tigers_agree_to_unconditional_talks_with_sri_lankan_government | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325181330/http://conflict-religion.boker.tv/news/conflicts/hinduism/sri_lanka_tamil_tigers_ok_talks_with_sri_lanka_tamil_tigers_agree_to_unconditional_talks_with_sri_lankan_government |date=માર્ચ 25, 2009 }}</ref> જો કે, મહત્વનો એ-9 હાઇ-વે ફરી ખુલ્લો મૂકવા અંગે થયેલા મતભેદોને કારણે આ શાંતિ મંત્રણા પડી ભાંગી, આ હાઇ-વે દક્ષિણમાં જાફના અને સરકાર અંકુશિત વિસ્તારોને સાંકળી કડીરૂપ હતો. ઓગસ્ટમાં થયેલી ભીષણ લડાઈ બાદ બંધ કરી દેવાયેલા આ આ હાઇ-વેને એલટીટીઇ પુનઃ શરૂ કરવા ઇચ્છતી હતી, પરંતુ સરકારે ઇનકાર કર્યો, અને જણાવ્યું કે એલટીટીઇ તેનો ઉપયોગ ત્યાંથી પસાર થતા લોકો પાસેથી વેરો વસૂલવા માટે કરશે, વસૂલાયેલા નાણાંનો ઉપયોગ તે સરકારના દળોની વિરુદ્ધ વધુ હુમલાઓ કરવા માટે કરશે.<ref>{{cite news|url = http://www.iht.com/articles/ap/2006/10/29/europe/EU_GEN_Switzerland_Sri_Lanka_Talks.php|title = Sri Lankan peace talks end in deadlock over road blockade|work = |publisher = International Herald tribune|date = October 28, 2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20061104192937/http://www.iht.com/articles/ap/2006/10/29/europe/EU_GEN_Switzerland_Sri_Lanka_Talks.php|archive-date = નવેમ્બર 4, 2006|access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010|url-status = dead}}</ref> નવા વર્ષના પ્રારંભ બાદ, [[એલટીટીઇ]]ના શંકાસ્પદ લડવૈયાઓએ દેશની દક્ષિણે બે બસમાં બૉમ્બ ધડાકા કરીને 21 નાગરિકોને મોતને ઘાટ ઉતાર્યાં. સમાચાર અહેવાલોમાં જણાવવામાં આવ્યા પ્રમાણે આ હુમલાઓ એલટીટીઈના હુમલાની તમામ હદોને ઓળંગી ગયા હતા.<ref name="an1">{{cite news | url =http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/COL157334.htm| title =Fear and loathing in south Sri Lanka after bus bombs| work =Buddhika Weerasinghe|publisher = Reuters|date = January 8, 2007}}</ref> શ્રીલકાના પ્રમુખે આ હુમલાઓની નિંદા કરી અને આ હુમલો એલટીટીઇએ કરાવ્યો હોવાનો આક્ષેપ કર્યો,<ref name="mcns1">''મિડીયા સેન્ટર ફોર નેશનલ સિક્યોરિટી'' , [http://www.nationalsecurity.lk/fullnews.php?id=3298 નાગરિકો પર એલટીટીઇના આતંકવાદી હુમલાની સરકાર દ્વારા આલોચના] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070223055805/http://www.nationalsecurity.lk/fullnews.php?id=3298 |date=2007-02-23 }}.</ref> અલબત્ત એલટીટીઇએ આમાં પોતાની સામેલગીરી હોવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. જેન'સ ડિફૅન્સ વિકલીનાં વિશ્લેષક ઇકબાલ અથાસે એવી ટિપ્પણી કરી કે નાગરિકોને લક્ષ્ય બનાવવાની એલટીટીઇની નીતિ એક ચિંતાજનક પરિબળ છે, અને નાગરિકો વિરુદ્ધના વધુ હુમલાઓની શક્યતા નકારી શકાય નહિ.<ref name="glp1">{{cite news| url =http://godlikeproductions.com/news/item.php?keyid=11224&category=1| title =Suspected suicide bomber attacks S. Lanka bus| work =Simon Gardner| publisher =Reuters| date =January 6, 2007}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> અન્ય વિશ્લેષકોએ પણ એલટીટીઇના હુમલાની દહેશત વ્યક્ત કરતા જણાવ્યું હતું કે વિગ્રહના અપેક્ષિત તબક્કામાં બનતું હોય છે તે રીતે નાગરિકોને લક્ષ્યાંક બનાવતા એલટીટીઇના હુમલાઓ વધી શકે છે. યુદ્ધવિરામના સમયગાળા દરમિયાન એલટીટીઇના હુમલાઓનું લક્ષ્ય મોટેભાગે સૈન્ય અને રાજકીય રહ્યું હતું. ===પૂર્વમાં સરકારનું આક્રમણ=== ડિસેમ્બર 2006માં, સૈન્યના કમાન્ડર અને અન્ય વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીઓએ તેમની એવી યોજના રજૂ કરી કે પહેલા તો એલટીટીઇને શ્રીલંકાના [[પૂર્વીય પ્રદેશ]]માંથી બહાર કાઢવી, અને ત્યારબાદ દેશની ઉત્તરમાં રહેલી એલટીટીઇને પછાડવા માટે સૈન્યની પૂરી તાકાતનો ઉપયોગ કરવો.<ref name="dm1"/> ઉત્તરમાં આક્રમણ માટે સૈન્ય દ્વારા આપવામાં આવેલા કારણોમાં "આ વિસ્તારના નાગરિકોને એલટીટીઇથી મુક્ત કરાવવાની" આવશ્યક્તાનું એક કારણ મુખ્ય હતું, સૈન્યએ જણાવ્યા પ્રમાણે એલટીટીઇ નાગરિક મિલ્કતો પર તોપમારો કરી રહી હતી અને 35,000 લોકોનો માનવ કવચ તરીકે ઉપયોગ કરી રહી હતી.<ref name=reuters-12/14/2006>{{cite news | url =http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/COL298949.htm | title =Sri Lanka military vows to drive Tigers from east coast| work =|publisher = Reuters|date = December 14, 2006}}</ref> સૈન્યના આ દાવાને બાદમાં નાગરિકો દ્વારા સમર્થન મળ્યું જેમણે પત્રકારોને એવું જણાવ્યું હતં કે તેમને તમિલ ટાઈગર્સે બળજબરીથી પોતાના કબ્જામાં રાખ્યાં હતા. <ref name=iht-12/18/2006>{{cite news|url = http://www.iht.com/articles/ap/2006/12/18/asia/AS_GEN_Sri_Lanka_Refugees.php|title = Fleeing Tamil refugees describe being held by separatists as Sri Lanka shelled camps|publisher = International Herald Tribune|date = December 18, 2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20080205184839/http://www.iht.com/articles/ap/2006/12/18/asia/AS_GEN_Sri_Lanka_Refugees.php|archive-date = ફેબ્રુઆરી 5, 2008|access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010|url-status = dead}}</ref> આ સંઘર્ષ ચાલી રહ્યો હતો તે દરમિયાન, 7 નવેમ્બર, 2006ના રોજ [[વહારાઇ બૉમ્બિંગ]] તરીકે ઓળખાતા હત્યાકાંડમાં આશરે 45 તમિલ નાગરિકોના મોત નિપજ્યાં હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો. ત્યારબાદ, 8 ડિસેમ્બર, 2006ના રોજ સૈન્યએ [[વકારાઇ]]ને પ્રાપ્ત કરવાના લક્ષ્યાંક સાથે બટ્ટીકોલોઆ જિલ્લામાં એલટીટીઇની સામે આક્રમણની શરૂઆત કરી, જે પૂર્વ પ્રદેશમાં એલટીટીઇનો ગઢ હતો, <ref name=Hindu-12/9/06>{{cite news|url = http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200612091430.htm|title = Heavy fighting in Sri Lanka's restive east, 13 injured|work = |publisher = The Hindu|date = December 9, 2006|access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010|archive-date = ફેબ્રુઆરી 22, 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20080222023439/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200612091430.htm|url-status = dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080222023439/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200612091430.htm |date=ફેબ્રુઆરી 22, 2008 }}</ref> પરંતુ આ વિસ્તારમાં નાગરિકોની વિશાળ સંખ્યા તથા વરસતાં [[વરસાદ]]ને લીધે લડાઇના ઓપરેશન હાથ ધરવામાં પડતી મુશ્કેલીને લીધે લડાઈના એક સપ્તાહ બાદ થોડા વખત માટે આ આક્રમણ છોડી દેવામાં આવ્યું. <ref name=saloon-12/16/06>{{cite news|url = http://www.salon.com/wire/ap/archive.html?wire=D8M22IEO0.html|title = 3,000 Tamils Flee to Escape Fighting|work = GEMUNU AMARASINGHE|publisher = The Hindu|date = December 16, 2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20070929141203/http://www.salon.com/wire/ap/archive.html?wire=D8M22IEO0.html|archive-date = સપ્ટેમ્બર 29, 2007|access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010|url-status = live}}</ref> આગામી થોડા સપ્તાહો દરમિયાન, તોળાઇ રહેલા આક્રમણની દહેશતને કારણે એક અંદાજ મુજબ આશરે 20,000 નાગરિકોએ વકારાઇમાંથી સરકારના અંકુશ હેઠળના વિસ્તારોમાં પલાયન કર્યું. જાન્યુઆરીના મધ્યભાગમાં સૈન્યએ નવેસરથી આક્રમણ કર્યું, અને 19 જાન્યુઆરી, 2007ના રોજ વકારાઇ આગળ ધપતાં સૈન્યનાં અંકુશ હેઠળ આવી ગયું. પૂર્વમાં આક્રમણ ચાલી રહ્યું હતું, તેવા સમયે એલટીટીઇ અને અન્ય લોકોએ સરકાર ઉપર 2 જાન્યુઆરી, 2007ના રોજ [[પેદાહુથુરાઇ બૉમ્બ હુમલા]]માં 15 નાગરિકોની હત્યા કરવાનો આક્ષેપ મૂક્યો, આ બનાવમાં [[શ્રીલંકાની વાયુસેના]]એ ઉત્તરીય [[શ્રીલંકા]]ના ઈલ્લુપ્પાઇકડવઇ, કે જેને તે બળવાખોર [[એલટીટીઇ]]નું નૌકા મથક હોવાનો દાવો કરતી હતી, તેના ઉપર બૉમ્બવર્ષા કરી હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.boston.com/news/world/asia/articles/2007/01/02/sri_lankan_air_force_says_tamil_base_hit/|title=Rebel base hit, says government|access-date=2006-01-07|work=Boston.com|archive-date=2007-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20070310024231/http://www.boston.com/news/world/asia/articles/2007/01/02/sri_lankan_air_force_says_tamil_base_hit/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.slmm.lk/press_releases/statement%20-%20air%20strike.pdf|format=PDF|title=Press release on 29 April 2006 SUBJECT: Air strikes violate the Ceasefire Agreement|access-date=2007-03-02|work=SLMM|archive-date=2007-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20070625102927/http://www.slmm.lk/press_releases/statement%20-%20air%20strike.pdf|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070625102927/http://www.slmm.lk/press_releases/statement%20-%20air%20strike.pdf |date=2007-06-25 }}</ref> સૈન્યએ ત્રણ અલગ અલગ દિશામાંથી હુમલા કર્યાં, અને સંરક્ષણ પ્રવક્તા કેહૈલ્યા રામબુકવેલ્લાએ જાહેરાત કરી કે, "વકારાઇના લોકોને આતંકવાદીઓના સકંજામાંથી મુક્ત કરાવવામાં આવ્યા છે". વાકરી (વકારાઇ) ગુમાવવાને લીધે, ઉત્તરમાં રહેલા ટાઈગર્સ અને પૂર્વના તેના લડવૈયા વચ્ચેનો પૂરવઠાનો માર્ગ કપાઈ ગયો હતો તેવુ અનુમાન છે, જેનાથી નબળાં પડેલા ટાઈગર્સની પૂર્વ પરની પકડ ઢીલી પડવા લાગી હતી.<ref>{{cite news | url =http://www.asiantribune.com/index.php?q=node/4211 | title =Tigers admit fall of Vakarai | publisher =Asian Tribune | date =January 20, 2007 | access-date =જુલાઈ 10, 2021 | archive-date =જુલાઈ 26, 2018 | archive-url =https://web.archive.org/web/20180726040911/http://www.asiantribune.com/index.php?q=node%2F4211 | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite news | url =http://www.asiantribune.com/index.php?q=node/4208 | title =Sri Lanka Security forces captured LTTE controlled Vaharai | publisher =Asian Tribune | date =January 19, 2007 | access-date =જુલાઈ 10, 2021 | archive-date =જુલાઈ 26, 2018 | archive-url =https://web.archive.org/web/20180726040919/http://www.asiantribune.com/index.php?q=node%2F4208 | url-status =dead }}</ref> સૈન્ય આક્રમણ ચાલી રહ્યું હતું, તેવા સમયે એલટીટીઇએ સરકારના અંકુશ હેઠળના વિસ્તારોમાં નાગરિકો વિરુદ્ધ હુમલાઓ કરવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું. 1 એપ્રિલ, 2007ના રોજ, શ્રીલંકાનાં સૈન્યએ એલટીટીઇ ઉપર પૂર્વનાં બટ્ટીકલોઆ જિલ્લામાં છ સિંહાલી સુનામી સહાયનાં કર્મચારીઓની હત્યાનો આરોપ મૂક્યો.<ref name="smh-4/2/07">{{cite news | title=Sri Lanka says rebels killed aid workers | date=April 2, 2007 | url =http://www.smh.com.au/news/World/Sri-Lanka-says-rebels-killed-aid-workers/2007/04/02/1175366108841.html | work =Sydney Morning Herald | access-date = 2007-04-22}}</ref><ref name="toi-4/2/07">{{cite news | title=Tamil Tigers kill 6 civilian workers in Lanka | date=2007-04-02 | url =http://timesofindia.indiatimes.com/NEWS/World/Rest_of_World/Tamil_Tigers_kill_6_civilian_workers_in_Lanka/articleshow/1842392.cms | work =Times of India | access-date = 2007-04-22}}</ref> ત્યારપછીના દિવસે, એલટીટીઇના શંકાસ્પદ લડવૈયાઓએ અમ્પારામાં નાગરિકોને લઇ જતી એક બસમાં બૉમ્બ ધડાકો કરીને 17 લોકોના મોત નિપજાવ્યાં, જેમાં ત્રણ બાળકોનો પણ સમાવેશ થતો હતો.<ref name="bbc-4/2/07">{{cite news | title=Sri Lanka blast 'kills civilians' | date=2007-04-02 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6517167.stm | work =BBC | access-date = 2007-04-22}}</ref><ref name="mod-bus-4/2/07">{{cite news | title=Seventeen persons killed, over two dozens injured- Ampara [4th Lead] | date=2007-04-02 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070402_07 | work=Ministry of Defence | access-date=2007-04-22 | archive-date=2007-04-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070407165748/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070402_07 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070407165748/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070402_07 |date=2007-04-07 }}</ref> મુખ્યત્વે ખાસ દળોના બનેલા નાના જૂથોમાં કામ કરતા સૈનિકો અને કમાન્ડો યુનિટ્સે પૂર્વીય પ્રાંતમાં બાકી બચેલા એલટીટીઇના લડવૈયાઓને સાફ કરવા માટે ફેબ્રુઆરી<ref name="ra-4/12/07"></ref>માં નવું ઓપરેશન શરૂ કર્યું. આ ઓપરેશનનાં ભાગરૂપે, સરકારના દળોએ 28 માર્ચ<ref name="mod-kkd-3/28/07">{{cite news | title=Kokkadicholai LTTE base falls to SL Army | date=2007-03-28 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070328_06 | work=Ministry of Defence | access-date=2007-04-22 | archive-date=2007-04-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070403180143/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070328_06 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070403180143/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070328_06 |date=2007-04-03 }}</ref>ના રોજ એલટીટીઇના મહત્વના મથક ગોકાટગોલ્લા ([[કોક્કાડિચોલઇ]])ને હાંસલ કર્યું અને 12 એપ્રિલના રોજ વ્યૂહાત્મક એ-5 હાઇવે પર કાબુ મેળવ્યો, જેને લીધે 15 વર્ષમાં સૌપ્રથમવાર સંપૂર્ણ હાઇ-વે સરકારના અંકુશ હેઠળ આવી ગયો.<ref name="mod-a5-4/12/07">{{cite news | title=SL Army Troops gain complete control over the A-5 Main Road | date=2007-04-12 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070411_07 | work=Ministry of Defence | access-date=2007-04-22 | archive-date=2007-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070927175656/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070411_07 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927175656/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070411_07 |date=2007-09-27 }}</ref> આને કારણે પૂર્વમાં એલટીટીઇની ઉપસ્થિતિ ઘટીને માદકલપુવા (બટટ્ટીકલોઆ)ની ઉત્તર-પશ્ચિમે થોપ્પીગલ વિસ્તારના જંગલના 140 ચોરસ કિલોમીટરના એક હિસ્સા પૂરતી સીમિત થઈ ગઇ. સૈન્યના અંદાજ પ્રમાણે, આ આક્રમણમાં 9 સૈનિકો અને 184 ટાઈગર લડવૈયાઓ માર્યા ગયા, જ્યારે એક પણ નાગરિક જાનહાનિ થઇ નહોતી.<ref name="ra-4/12/07">{{cite news | title=Sri Lanka captures key highway in rebel territory | date=2007-04-12 | url =http://www.radioaustralia.net.au/news/stories/s1895901.htm | work =Radio Australia | access-date = 2007-04-22}}</ref> ===ઉત્તરમાં સરકારનું આક્રમણ. એલટીટીઇની નેતાગીરીને લક્ષ્યાંક બનાવાઈ=== ઉત્તરમાં મહિનાઓ સુધી છૂટીછવાઇ લડાઇ ચાલી આવતી હતી, પરંતુ સપ્ટેમ્બર 2007 બાદ તેની તીવ્રતામાં વધારો થયો. આગલી સુરક્ષા હરોળમાં થયેલી અથડામણો દરમિયાન, બન્ને પક્ષોએ તેમના દળોને અલગ અલગ કરીને, એકબીજા ઉપર ભારે તોપમારો કર્યો, ત્યારબાદ લશ્કરી ચડાઇ કરવામાં આવી.<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7046629.stm | title = Sri Lanka on brink of all-out war | publisher = BBC News| date = October 16, 2007 | access-date = 2007-12-31}}</ref> 22 ડિસેમ્બર, 2007 સુધીમાં, શ્રીલંકાનાં સૈન્યની આગળ વધતી કૂમકો સામે એલટીટીઇ ઉયિલન્કુલામા અને થામ્પાનાઇ હારી ગયું.<ref name="mod-ma-12/22/07">{{cite news | title=LTTE defences in Mannar and Vavuniya fall to army; terrorists on the run with soaring casualties | date=December 22, 2007 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071222_08 | work=Ministry of Defence | access-date=2007-12-31 | archive-date=2007-12-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071225110603/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071222_08 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071225110603/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071222_08 |date=2007-12-25 }}</ref> 29 ડિસેમ્બર, 2007ના રોજ, સૈન્યએ [[મન્નાર જિલ્લા]]માં આવેલા એલટીટીઇના ગઢ પેરાપ્પાકંદલ પર વિજય મેળવી લીધો.<ref name="mod-ma-12/29/07">{{cite news | title=SLA overruns LTTE stronghold: several LTTE leaders injured- Mannar | date=2007-12-29 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071229_04 | work=Ministry of Defence | access-date=2007-12-31 | archive-date=2007-12-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071230211156/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071229_04 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071230211156/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071229_04 |date=2007-12-30 }}</ref><ref name="mod-ma-12/30/07">{{cite news | title=33 terrorists killed, 38 wounded: SLA overruns LTTE stronghold- Mannar | date=2007-12-30 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071230_02 | work=Ministry of Defence | access-date=2007-12-31 | archive-date=2007-12-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071230220342/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071230_02 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071230220342/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071230_02 |date=2007-12-30 }}</ref> [[સન્ડે ઓબ્ઝર્વર]]ને આપેલી એક મુલાકાતમાં સૈન્યના કમાન્ડર લેફ્ટનન્ટ જનરલ સરથ ફોન્સેકાએ જણાવ્યું હતું કે સૈન્યએ એલટીટીઇની અગ્રિમ સુરક્ષા હરોળ પર કાબુ મેળવી લીધો હતો અને એલટીટીઇના વન્ની મથકને તમામ દિશાએથી ઘેરી લીધું હતું. તેમણે એવું પણ જણાવ્યું હતું કે આશરે 3,000 ટાઈગર્સ બચ્યાં છે અને આગામી વર્ષના પ્રથમ છ મહિનાની અંદર સૈન્ય તેમનો જડમૂળથી નાશ કરવાનો આશય ધરાવે છે.<ref name="mod-no-12/30/07">{{cite news | title=Wanni is surrounded on all prongs | date=December 30, 2007 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071230_05 | work=Ministry of Defence | access-date=2007-12-31 | archive-date=2008-01-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080101155601/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071230_05 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080101155601/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071230_05 |date=2008-01-01 }}</ref> એક દિવસ બાદ ભૂમિદળ, વાયુસેના અને નૌકાદળના કમાન્ડરોએ ઓછાં આશાવાદી નિવેદનો આપ્યા હતા. સૈન્યએ વન્નીમાં અંદાજિતપણે 5,000 ટાઈગર્સનો મુકાબલો કરવાનો હતો. સૈન્યના કમાન્ડર હાલની લડાઇને અગ્રિમ સુરક્ષા હરોળોમાં લઇ જઇને ઓગસ્ટ 2008માં લડાઇને નિર્ણાયક તબક્કામાં લાવવા માગતા હતા. કમાન્ડરના દૃષ્ટિકોણ અનુસાર, 2008માં એલટીટીઇને હરાવવું અત્યંત આસાન હતું.<ref name="autogenerated2">{{cite news | first= | last= | coauthors= | title=Forces' Chiefs predict Tiger extinction in 2008 | date=2007-12-31 | publisher= | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071231_01 | work=Ministry of Defence | pages= | access-date=2007-12-31 | language= | archive-date=2008-01-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080101155611/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071231_01 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080101155611/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071231_01 |date=2008-01-01 }}</ref> [[શ્રીલંકાના સૈન્ય]]એ એવો દાવો કર્યો હતો કે [[શ્રીલંકાની વાયુસેના]] દ્વારા 26 નવેમ્બર, 2007ના રોજ જયંથિનગરમાં આવેલા એક બંકર કૉમ્પલૅક્સ પર કરાયેલા હવાઈ હુમલા દરમિયાન એલટીટીઇના નેતા [[વેલુપિલ્લઈ પ્રભાકરન]]ને ગંભીર ઈજા થઈ હતી.<ref name="mod-vp-12/19/07">{{cite news | title=Prabhakaran injured in air attack | date=December 19, 2007 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071219_05 | work=Ministry of Defence | access-date=2007-12-26 | archive-date=2007-12-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071221192746/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071219_05 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221192746/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071219_05 |date=2007-12-21 }}</ref> અગાઉ, 2 નવેમ્બર, 2007ના રોજ, બળવાખોરોની રાજકીય પાંખના વડા [[એસ. પી. થમિલસેલ્વન]] સરકારના બીજા એક હવાઇ હુમલામાં માર્યા ગયા હતા.<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7074450.stm | title = Senior Tamil Tiger leader killed | publisher = BBC News| date = November 2, 2007 | access-date = 2007-12-31}}</ref> શ્રીલંકાની વાયુસેના એલટીટીઇની સંપૂર્ણ નેતાગીરીનો નાશ કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ હતી.<ref name="autogenerated2"></ref> એક એલટીટીઇ-તરફી વૅબસાઇટે જણાવ્યા અનુસાર, 5 જાન્યુઆરી, 2008ના રોજ, શ્રીલકાના સૈન્યનાં શંકાસ્પદ ડીપ પેનિટ્રેશન યુનિટ દ્વારા કરાયેલા એક [[ભૂમિગત સુરંગ]] હુમલામાં એલટીટીઇની મિલિટરી ઇન્ટેલિજન્સનાં વડા કર્નલ ચાર્લ્સનું મોત થયું હતું.<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7173679.stm | title = Tamil intelligence chief killed | publisher = BBC News| date = January 6, 2008 | access-date = 2008-01-06}}</ref><ref>{{cite news | url = http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=24197 | title = LTTE's Head of Military Intelligence killed in Claymore ambush | publisher = [[TamilNet]]| date = January 6, 2008 | access-date = 2008-01-06}}</ref> ==યુદ્ધવિરામમાંથી સરકારના ખસી ગયા બાદની સમયરેખા== 2 જાન્યુઆરી, 2008ના રોજ, શ્રીલંકાની સરકારે સત્તાવારરીતે પોતે યુદ્ધવિરામમાંથી ખસી ગયા હોવાની જાહેરાત કરી.<ref name="afp">{{cite news| url = http://www.france24.com/france24Public/en/archives/news/world/20080102-sri-lanka-tamil-tiger-cease-fire-end.php| title = Government ends ceasefire with Tamil Tigers| publisher = Agence France Presse| date = January 2, 2008| archive-url = https://web.archive.org/web/20081205104725/http://www.france24.com/france24Public/en/archives/news/world/20080102-sri-lanka-tamil-tiger-cease-fire-end.php| archive-date = ડિસેમ્બર 5, 2008| access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010| url-status = live}}</ref> સંરક્ષણ સચિવ [[ગોતભ્ય રાજાપક્ષા]]એ 29 ડિસેમ્બર, 2007ના રોજ આની માગ કરી હતી, તેના બાદ સરકારે આ પગલું લીધું.<ref name="Daily">{{cite news|url = http://www.dailynews.lk/2007/12/29/sec01.asp|title = Ban LTTE, end truce|work = |publisher = Daily News|date = December 29, 2007|access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010|archive-date = ડિસેમ્બર 31, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20071231054702/http://www.dailynews.lk/2007/12/29/sec01.asp|url-status = dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071231054702/http://www.dailynews.lk/2007/12/29/sec01.asp |date=ડિસેમ્બર 31, 2007 }}</ref> યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ,<ref name="State">{{cite news|url = http://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2008/jan/98381.htm/|title = Government of Sri Lanka’s Withdrawal from Ceasefire Agreement|publisher = U.S. Department of State|date = January 3, 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20080104214927/http://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2008/jan/98381.htm/|archive-date = જાન્યુઆરી 4, 2008|access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010|url-status = live}}</ref> કેનેડા <ref name="Foreign">{{cite news|url = http://w01.international.gc.ca/MinPub/Publication.aspx?isRedirect=True&Language=E&publication_id=385729&docnumber=2|title = Statement on the possible escalation of violence in sri lanka|publisher = Foreign Affairs and International Trade Canada|date = January 3, 2008|access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010|archive-date = જાન્યુઆરી 7, 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20080107090421/http://w01.international.gc.ca/MinPub/Publication.aspx?isRedirect=True&Language=E&publication_id=385729&docnumber=2|url-status = dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080107090421/http://w01.international.gc.ca/MinPub/Publication.aspx?isRedirect=True&Language=E&publication_id=385729&docnumber=2 |date=જાન્યુઆરી 7, 2008 }}</ref> અને નોર્વે<ref name="Ministry">{{cite news | url= http://www.regjeringen.no/en/dep/ud/Press-Contacts/News/2008/Norway-regrets-the-Government-of-Sri-Lan.html?id=495581 | title = Norway regrets the Government of Sri Lanka’s decision to terminate the 2002 ceasefire agreement| work =|publisher = Ministry of Foreign Affairs|date = January 2, 2008}}</ref> જેવા દાતા રાષ્ટ્રોએ શ્રીલંકાની સરકારના આ નિર્ણય અંગે ઊંડી દિલગીરી દર્શાવી. શ્રીલંકાએ યુદ્ધવિરામ રદ કરતા પડોશી રાષ્ટ્ર ભારતે પણ પોતાનો ખેદ વ્યક્ત કર્યો.<ref name="India">{{cite news | url= http://mea.gov.in/pressbriefing/2008/01/04pb01.htm | title = In response to questions about Sri Lankan Government’s abrogation of Ceasefire Agreement of 2002, Official Spokesperson said:| publisher = Ministry of External Affairs, India|date = January 4, 2008}}</ref> 10 જાન્યુઆરી, 2008ના રોજ, ટાઈગર્સની રાજકીય પાંખના નવા વડા બી. નાદેશન તરફથી એલટીટીઇએ ઔપચારિક પ્રતિસાદ આપ્યો. તેમણે જણાવ્યા અનુસાર, એલટીટીઇને આને કારણે આઘાત લાગ્યો છે અને હતાશા સાંપડી છે, કારણ કે શ્રીલંકાની સરકારે કોઇ ન્યાયિક તર્ક વિના જ યુદ્ધવિરામના કરારમાંથી એકપક્ષીય રીતે ખસી ગઇ હતી. આ પ્રતિસાદમાં વધુમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે, એલટીટીઇ ત્યારપછી પણ યુદ્ધવિરામ કરારની પ્રત્યેક કલમોનો અમલ કરવા તૈયાર હતી અને તેનું 100 ટકા પાલન કરતી હતી. એલટીટીઇએ એવો દાવો કર્યો હતો કે, સરકારના આ પગલાને લક્ષ્યમાં રાખીને, એલટીટીઇ પર લગાવવામાં આવેલા પ્રતિબંધો તાત્કાલિકપણે હટાવી લેવા એ આંતરરાષ્ટ્રીય સમાજનું કર્તવ્ય છે.<ref name="bbc">{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7180761.stm | title = Tamil Tigers in ceasefire appeal | publisher = BBC |date = January 10, 2008 | access-date= January 4, 2010}}</ref><ref name="cfa">{{cite news | url= http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=24249 | title = LTTE requests Norway to continue facilitation, urges IC's support for Tamil rights | publisher = TamilNet |date = January 10, 2008}}</ref> 23 એપ્રિલ, 2008ના રોજ શ્રીલંકાના 185 સૈનિકો માર્યા ગયા હોવાનું અહેવાલોમાં નોંધવામાં આવ્યું હતું, તે સમયે [[મહામલાઇ અગ્રિમ સુરક્ષા હરોળ]] પર રહેલા દળોએ ત્રીજો મોરચો ખોલવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો અને જાફના પ્રાંતથી [[કિલિનોચ્ચી]] તરફ આગળ વધ્યાં હતા. બળવાખોરોને નાબૂદ કરવાના સૈન્યના પ્રયાસો માટે આ બનાવ આંચકારૂપ હતો.<ref name="apr2308">{{cite news | url= http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/04/23/srilanka.battle/index.html | title= Sources: Tigers' feint kills 100 Sri Lanka troops | publisher= CNN | date= April 23, 2008 | access-date= સપ્ટેમ્બર 7, 2010 | archive-date= એપ્રિલ 11, 2023 | archive-url= https://web.archive.org/web/20230411090205/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/04/23/srilanka.battle/index.html | url-status= dead }}</ref> 9 મે, 2008ના રોજ, શ્રીલંકાના સૈન્યએ એદમ્પન નગર જીતી લીધું હતું.<ref name="mod-ma-05/09/08">{{cite news | title =Army captures Adampan Town - Mannar front | date =May 19, 2008 | url =http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080509_02 | work =Ministry of Defence | access-date =2008-05-11 | archive-date =2008-05-12 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080512112242/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080509_02 | url-status =dead }}</ref> 30 જૂન, 2008ના રોજ, શ્રીલંકાના સૈન્યના દળોએ પેરિયામાધુની દક્ષિણપશ્ચિમે આવેલા વાવુનિયા યુદ્ધભૂમિ સાથે મન્નાર યુદ્ધભૂમિને જોડી દીઘી.<ref name="mod-ma-07/01/08">{{cite news | title=Wanni liberation enters decisive phase; Two warfronts linked up | date=July 1, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080701_01 | work=Ministry of Defence | access-date=2008-07-01 | archive-date=2008-07-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080704114119/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080701_01 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704114119/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080701_01 |date=2008-07-04 }}</ref> 16 જુલાઈ, 2008ના રોજ, શ્રીલંકાના સૈન્યના દળોએ ટાપુનાં ઉત્તર-પશ્ચિમ કિનારે આવેલા સૌથી મોટા શહેર [[વિદાત્તલતિવુ]]ને જીતી લીધું, જે [[સી ટાઇગર]]નું મુખ્ય મથક હતું.<ref name="mod-ma-07/16/08">{{cite news | title =Vidattaltivu Liberated; terrorists suffer fatal blow | date =July 16, 2008 | url =http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080716_03 | work =Ministry of Defence | access-date =2008-07-16 | archive-date =2008-07-18 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080718234304/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080716_03 | url-status =dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080718234304/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080716_03 |date=2008-07-18 }}</ref> 20 જુલાઈ, 2008ના રોજ, શ્રીલંકાના સૈન્યએ લુપ્પઇક્કાદાવઇ નગર જીતી લીધું.<ref name="mod-ma-07/20/08">{{cite news | title=Troops Liberate Illuppaikkadavai | date=July 20, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080720_02 | work=Ministry of Defence | access-date=2008-07-20 | archive-date=2008-07-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080722223609/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080720_02 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080722223609/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080720_02 |date=2008-07-22 }}</ref> 21 જુલાઈ, 2008ના રોજ, એલટીટીઇએ જાહેરાત કરી કે, તે 28 જુલાઈથી 4 ઓગસ્ટ સુધીનો એકપક્ષીય યુદ્ધવિરામ જાહેર કરી રહી છે, આ સમયે [[કોલમ્બો]]માં [[સાર્ક]] દેશોના વડાઓની 15મી શિખર મંત્રણા યોજાવાની હતી.<ref name="dm 22/07/08">{{cite news | first=Jamila | last=Najmuddin | coauthors= | title=LTTE set to declare unilateral ceasefire | date=July 22, 2008 | publisher=Daily Mirror | url=http://www.dailymirror.wijeya.lk/DM_BLOG/Sections/frmNewsDetailView.aspx?ARTID=21107 | access-date=2008-07-22 | archive-date=2008-07-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080722223548/http://www.dailymirror.wijeya.lk/DM_BLOG/Sections/frmNewsDetailView.aspx?ARTID=21107 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080722223548/http://www.dailymirror.wijeya.lk/DM_BLOG/Sections/frmNewsDetailView.aspx?ARTID=21107 |date=2008-07-22 }}</ref> જો કે, શ્રીલંકાની સરકારે એલટીટીઇના આ પ્રસ્તાવને જરૂર વિનાનો અને છેતરપિંડીયુક્ત ગણાવીને ફગાવી દીધો.<ref name="mod-ma-07/25/08">{{cite news | title=LTTE's ceasefire: Public relations or more? | date= July 25, 2008 | url =http://in.rediff.com/news/2008/jul/25guest2.htm | work =Rediff News | access-date = 2008-08-04}}</ref> ===સરકાર દ્વારા નોંધપાત્ર સૈન્ય વિજય=== 2 ઓગસ્ટ, 2008ના રોજ, [[મન્નાર જિલ્લા]]માં એલટીટીઇનો છેલ્લો બચેલો ગઢ વેલ્લાનકુલમ નગર શ્રીલંકાના સૈન્યના આગેકૂચ કરતા દળોએ જીતી લીધો.<ref name="mod-ma-08/02/08">{{cite news | title=Troops capture LTTE's last stronghold in Mannar District | date=August 2, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080802_06 | work=Ministry of Defence | access-date=2008-08-02 | archive-date=2008-08-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080805155156/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080802_06 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080805155156/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080802_06 |date=2008-08-05 }}</ref> આ સાથે સંપૂર્ણ મન્નાર જિલ્લાને સૈન્યએ મુક્ત કરાવ્યો, જેમાં તેને આઠ મહિનાનો સમય લાગ્યો.<ref name="mod-ma-08/03/08">{{cite news | title=Sri Lanka Army captured Vellankulam – last bastion of Tigers in Mannar district | date=August 3, 2008 | url=http://www.asiantribune.com/?q=node/12554 | work=Asian Tribune | access-date=2008-08-04 | archive-date=2018-03-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180323092800/http://www.asiantribune.com/?q=node%2F12554 | url-status=dead }}</ref> બે દિવસ અગાઉ મન્નાર-કિલિનોચ્ચી સીમાને ઓળંગીને સૈન્ય [[કિલિનોચ્ચી જિલ્લા]]માં પ્રવેશ્યું.<ref>{{cite web |author=Gamini Gunaratna, Sri Lanka News Paper by LankaPage.com (LLC)- Latest Hot News from Sri Lanka |url=http://www.colombopage.com/archive_08/August1145347CH.html |title=Sri Lankan troops enter Tigers’ final frontier |publisher=Colombopage.com |date=2008-08-01 |access-date=2009-05-17 |archive-date=2008-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012213506/http://www.colombopage.com/archive_08/August1145347CH.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012213506/http://www.colombopage.com/archive_08/August1145347CH.html |date=2008-10-12 }}</ref> સંરક્ષણ સચિવ [[ગૌતભ્ય રાજાપક્ષા]]એ એવી ટિપ્પણી કરી કે સૈન્ય આ વર્ષના અંત પૂર્વે બળવાખોરોના ગઢસમાન [[કિલિનોચ્ચી]]ને હાંસલ કરવાનો લક્ષ્યાંક ધરાવે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.dailymirror.lk/DM_BLOG/Sections/frmNewsDetailView.aspx?ARTID=23222 |title=Sri Lanka Breaking News-Daily Mirror Online |publisher=Dailymirror.lk |date= |access-date=2009-05-17 |archive-date=2008-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080909230842/http://www.dailymirror.lk/DM_BLOG/Sections/frmNewsDetailView.aspx?ARTID=23222 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080909230842/http://www.dailymirror.lk/DM_BLOG/Sections/frmNewsDetailView.aspx?ARTID=23222 |date=2008-09-09 }}</ref> ત્યારપછીના સપ્તાહો ભારે સૈન્ય જમાવટના હતા, 2 સપ્ટેમ્બર, 2008ના રોજ, સૈન્યએ [[મલ્લાવી]] નગર પર સંપૂર્ણપણે કબ્જો મેળવી લીધો.<ref name="mod-ma-09/02/08">{{cite news | title =LTTE's strategic bastion Mallavi falls to security forces | date =September 2, 2008 | url =http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080902_07 | work =Ministry of Defence | access-date =2008-09-02 | archive-date =2008-09-06 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080906000010/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080902_07 | url-status =dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080906000010/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080902_07 |date=2008-09-06 }}</ref> 9 સપ્ટેમ્બર, 2008ના રોજ, એલટીટીઇએ [[વવુનિયા]] હવાઇમથક પર ઓચિંતો હુમલો કર્યો. સૈન્યએ એવો દાવો કર્યો કે આ હુમલાને નિષ્ફળ બનાવવામાં આવ્યો હતો, બન્ને પક્ષે ભારે જાનહાનિ થઈ હતી, જ્યારે બળવાખોરોએ એવો દાવો કર્યો કે આ હુમલો સફળ રહ્યો હતો.<ref name="mod-va-09/09/08">{{cite news | title=Security Forces crush major terror attack at Vavuniya | date=September 9, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080909_02 | work=Ministry of Defence | access-date=2008-09-09 | archive-date=2008-09-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080911203435/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080909_02 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080911203435/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080909_02 |date=2008-09-11 }}</ref><ref name="mod-tn-09/09/08">{{cite news | title=Mission on Vanni SF HQ successful, Tiger aircrafts safe - LTTE | date=September 9, 2008 | url =http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=26876 | work =TamilNet | access-date = 2008-09-10}}</ref><ref name="mod-bbc-09/10/08">{{cite news | title=Sri Lanka jets attack rebel base | date=September 10, 2008 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7607610.stm | work =BBC News | access-date = 2008-09-10}}</ref> 15 સપ્ટેમ્બર, 2008ના રોજ, કિલિનોચ્ચીની નજીક આવેલા અક્કારાયનકુલમ વિસ્તારમાં ભીષણ લડાઇ શરૂ થઈ.<ref name="mod-ki-09/15/08">{{cite news | title =Fierce gun battle in Akkarayankulam, 18 terrorists killed, many injured | date =September 15, 2008 | url =http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080915_05 | work =Ministry of Defence | access-date =2008-09-15 | archive-date =2008-09-16 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080916015734/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080915_05 | url-status =dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916015734/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080915_05 |date=2008-09-16 }}</ref> 3 ઓક્ટોબર, 2008ના રોજ, આશરે 650 ટન ખાદ્ય સામગ્રી ભરેલી 51 ટ્રકોનો યુનાઇટેડ નેશન્સનો મદદનો કાફલો કિલિનોચ્ચી જિલ્લામાં ઉતર્યો, જ્યારે કિલિનોચ્ચી નગરને "લગભગ દરેકજણે" છોડી દીધું હતું એવા અહેવાલ હતા.<ref name="mod-bbc-10/03/08">{{cite news | title=Civilians flee Tamil Tiger centre | date=October 10, 2008 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7651232.stm | work =BBC News | access-date = 2008-10-03}}</ref> 6 ઓક્ટોબર, 2008ના રોજ નિવૃત્ત મેજર જનરલ [[જનકા પરેરા]] એક આત્મઘાતી વિસ્ફોટમાં અન્ય 26 હતભાગીઓ સાથે માર્યા ગયા. સરકારે આ હુમલા બદલ [[એલટીટીઇ]] પર આક્ષેપ કર્યો. દરમિયાન, સૈન્યના વડાએ એવું જણાવ્યું કે તેમના દળો કિલિનોચ્ચીમાં ટાઈગર્સના વહીવટી વડામથકની અંદર{{convert|2|km|mi|abbr=on}} છે.<ref name="mod-bbc-10/06/08">{{cite news | title = Suicide blast hits Sri Lanka town | date=October 6, 2008 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7653945.stm | work =BBC News | access-date = 2008-10-06}}</ref> શ્રીલંકાના સૈન્યના દળોએ નચ્ચિકુદાની ઉત્તરે મન્નાર-પૂનારયન (એ-32) માર્ગને કાપી નાખીને, નચ્ચિકુદાને અસરકારક રીતે ઘેરી લીધું, શ્રીલંકાના ઉત્તરપૂર્વીય તટે [[સી ટાઈગર]]નો બાકી બચેલો આ છેલ્લો ગઢ હતો.<ref name="mod-ki-10/17/08">{{cite news | title=Troops encircle Nachchikudha; LTTE on the verge of losing Sea Tiger stronghold | date=October 17, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081017_07 | work=Ministry of Defence | access-date=2008-10-17 | archive-date=2008-10-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081020031941/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081017_07 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081020031941/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081017_07 |date=2008-10-20 }}</ref> આ સમયે લડાઇના છેલ્લા દૌરમાં વિસ્થાપિત થયેલા આશરે 2,00,00 કરતા પણ વધુ નાગરિકોની પરિસ્થિતિ માનવીય સંકટમાં પરિવર્તિત થઈ રહી હતી; જોકે, એલટીટીઇની વાટાઘાટોની વિશ્વસનીયતાને લગતી શંકાઓ સહિતના સંખ્યાબંધ કારણોને લીધે, યુદ્ધવિરામ કરાવવા માટે પશ્ચિમી સરકારો કે ભારતે હસ્તક્ષેપ કર્યો નહીં.<ref name="mod-bbc-10/17/08-2">{{cite news | title=West urged not to ignore Sri Lanka | date=October 17, 2008 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7676839.stm | work =BBC News | access-date = 2008-10-18}}</ref> પશ્ચિમ કિલિનોચ્ચી યુદ્ધભૂમિ પર રહેલા શ્રીલંકાના દળોએ 28 ઓક્ટોબર, 2008ના રોજ, એલટીટીઇના પશ્ચિમી તટીય ગઢ જેવા નચ્ચિકુદા પર આખરી હુમલો શરૂ કર્યો, પછીના જ દિવસે નચ્ચિકુદ્દાનું પતન થયું.<ref name="mod-ki-10/28/08">{{cite news | title=SLA crush LTTE defences: fall of Nachchikuda imminent | date=October 28, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081028_08 | work=Ministry of Defence | access-date=2008-10-28 | archive-date=2008-10-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081031072110/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081028_08 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081031072110/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081028_08 |date=2008-10-31 }}</ref><ref name="mod-ki-10/29/08">{{cite news | title=Nachchikuda falls to troops - Kilinochchi | date=October 29, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081029_08 | work=Ministry of Defence | access-date=2008-10-29 | archive-date=2008-11-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081101061848/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081029_08 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081101061848/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081029_08 |date=2008-11-01 }}</ref> ત્યારબાદ આર્મી ટાસ્ક ફોર્સ વનએ પૂનીર્યન તરફ પોતાની આગેકૂચ જારી રાખી અને કિરાન્ચ્ચી, પલાવી, વેરાવિલ, વલઈપાદુ અને ડેવિલ'સ પોઇન્ટને કબ્જે કર્યાં.<ref name="mod-ki-11/11/08">{{cite news | title=Heavy fighting at Wanni fronts; Troops recover 9 LTTE bodies | date=November 11, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081111_11 | work=Ministry of Defence | access-date=2008-11-11 | archive-date=2011-05-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110510102849/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081111_11 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110510102849/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081111_11 |date=2011-05-10 }}</ref><ref name="mod-bbc-11/11/08">{{cite news | title=Tamil Tiger 'strong point taken' | date=November 11, 2008 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7722705.stm | work =BBC News | access-date = 2008-11-12}}</ref> 15 નવેમ્બર 2008ના રોજ, આર્મી ટાસ્ક ફોર્સ વનનાં સૈનિકો તમિલ ટાઈગરના વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વના ગઢ એવા [[પૂનીર્યન]]માં પ્રવેશ્યાં.<ref name="mod-bbc-11/15/08">{{cite news | title=Sri Lanka army 'takes Tiger base' | date=2008-11-15 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7730850.stm | work =BBC News | access-date = 2008-11-15}}</ref><ref name="mod-ki-11/15/08">{{cite news | title=Mop up operations in progress in Pooneryn salient; Air Force comes to troops assistance | date=November 15, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081115_04 | work=Ministry of Defence | access-date=2008-11-16 | archive-date=2008-12-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081201171559/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081115_04 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201171559/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081115_04 |date=2008-12-01 }}</ref> 3 નવેમ્બર 2008ના રોજ, નવરચિત આર્મી ટાસ્ક ફૉર્સ થ્રીને માનકુલમ વિસ્તારમાં ઉતારવામાં આવી, જેનું લક્ષ્ય હતું એલટીટીઇના લડવૈયાઓને જાફના-કેન્ડી (એ-9) માર્ગની પૂર્વ તરફની નવી યુદ્ધભૂમિમાં રોકી રાખવા.<ref name="mod-mu-11/03/08">{{cite news | title=Army Task Force 3 comes into action; pounds LTTE positions in Mankulam | date=November 3, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081103_05 | work=Ministry of Defence | access-date=2008-11-03 | archive-date=2008-11-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081106110927/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081103_05 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081106110927/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081103_05 |date=2008-11-06 }}</ref> શ્રીલંકાના સૈન્યના સૈનિકોએ 17 નવેમ્બર, 2008ના રોજ [[માનકુલમ]] અને તેની આસપાસનો વિસ્તાર જીતી લીધો.<ref name="mod-mu-11/17/08">{{cite news | title=Troops overrun Mankulama: LTTE flee amidst heavy casualties- Mullaittivu | date=November 17, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081117_06 | work=Ministry of Defence | access-date=2008-11-22 | archive-date=2011-05-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110510103335/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081117_06 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110510103335/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081117_06 |date=2011-05-10 }}</ref> પૂર્વીય મલ્લાઈતિવુ યુદ્ધભુમિમાં શ્રીલંકાના સૈન્યના સૈનિકો 4 ડિસેમ્બર, 2008ના રોજ, [[મલ્લાઈતિવુ]]ની દક્ષિણે આવેલા,{{convert|10|km|mi|abbr=on}} અલામ્પિલમાં પ્રવેશ્યાં.<ref name="mod-bbc-12/05/08">{{cite news | title=S Lanka army 'enters rebel town' | date=December 5, 2008 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7766378.stm | work =BBC News | access-date = 2008-12-06}}</ref><ref name="mod-mu-12/04/08">{{cite news | title=59 Div troops enter Alampil sea tiger bastion | date=December 4, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081204_03 | work=Ministry of Defence | access-date=2008-12-06 | archive-date=2008-12-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081205131234/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081204_03 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205131234/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081204_03 |date=2008-12-05 }}</ref> ===કિલિનોચ્ચીનું પતન અને ત્યારપછીની ઘટનાઓ=== શ્રીલંકાના સૈન્યએ જણાવ્યા અનુસાર, કિલિનોચ્ચી પર 23 નવેમ્બર, 2008નાં રોજ હુમલો શરૂ કરવામાં આવ્યો. સૈનિકો બળવાખોરો દ્વારા ત્રણ દિશાએથી કરાતા પ્રતિકારનો સામનો કરતા કરતા હુમલો કરી રહ્યાં હતા.<ref name="mod-bbc-11/24/08">{{cite news | title=S Lanka attack on rebel 'capital' | date=November 24, 2008 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7745162.stm | work =BBC News | access-date = 2008-11-24}}</ref> જોકે, એલટીટીઇએ ઉગ્ર પ્રતિકાર કર્યો, અને હુમલો લાંબો સમય ચાલવાથી બન્ને પક્ષે ભારે જાનહાનિ થઈ.<ref name="mod-bbc-12/17/08">{{cite news | title='Many dead' in Sri Lanka battles | date=December 17, 2008 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7786183.stm | work =BBC News | access-date = 2008-12-26}}</ref> 1 જાન્યુઆરી, 2009 સુધી, શ્રીલંકાના સૈન્યના સૈનિકો એ-9 માર્ગ પર કિલિનોચ્ચીની ઉત્તરે આવેલા [[પરાન્થન]]ને હાંસલ કરી શક્યા નહોતા. નામવિહોણાં સુરક્ષા નિરીક્ષકોએ જણાવ્યા અનુસાર, પરાન્થનના પતનને લીધે એલટીટીઇના ગઢસમાન એલિફન્ટ પાસનો દક્ષિણ ઘેરાવો જૂદો /એકલો પડી ગયો અને કિલિનોચ્ચી ખાતે એલટીટીઇની મુખ્ય કિલ્લેબંધી પણ ખુલ્લી પડી ગઈ.<ref name="mod-ki-01/01/09">{{cite news | title=Paranthan LTTE garrison captured: Troops make headway at Wanni battles | date=January 1, 2009 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090101_01 | work=Ministry of Defence | access-date=2009-01-06 | archive-date=2011-05-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110510103220/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090101_01 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110510103220/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090101_01 |date=2011-05-10 }}</ref> 2 જાન્યુઆરી, 2009ના રોજ, શ્રીલંકાના પ્રમુખ [[મહિન્દા રાજાપક્ષા]]એ સૈનિકોએ કિલિનોચ્ચી પર વિજય મેળવ્યો હોવાની જાહેરાત કરી, જેનો એક દશક કરતા વધુ સમયથી બળવાખોરો પોતાની વાસ્તવિક વહીવટી રાજધાની તરીકે ઉપયોગ કરતા આવ્યા હતા.<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2009/01/03/stories/2009010357740100.htm |title=Kilinochchi captured in devastating blow to LTTE |publisher=Hindu.com |date= |access-date= 2009-05-17}}</ref> એક નોઁધ પ્રમાણે, કિલિનોચ્ચીના પતનને કારણે એક સક્ષમ, નિર્દયી આતંકવાદી જૂથ તરીકેની એલટીટીઇની છબિને જોરદાર ફટકો પડ્યો હતો.<ref>{{cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-01/03/content_10596928.htm |title=The fall of rebel headquarters: what does it hold for Sri Lanka? |publisher=News.xinhuanet.com |date=2009-01-03 |access-date= 2009-05-17}}</ref> શ્રીલંકાના સૈન્યના સૈનિકોના હાથે કિલિનોચ્ચીના પતનની દેશભરમાં ફટાકડા ફોડીને ઉજવણી કરવામાં આવી હતી. એવું જણાવવામાં આવ્યું કે કિલિનોચ્ચીના પતન બાદ અનેક મોરચે સૈન્યના દબાણ હેઠળ એલટીટીઇ પડી ભાંગે એવી શક્યતા હતી.<ref>[http://www.island.lk/2009/01/03/editorial.html વૈશ્વિક આતંકવાદને ફટકો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090624062509/http://www.island.lk/2009/01/03/editorial.html |date=2009-06-24 }}.</ref> 8 જાન્યુઆરી, 2009 સુધીમાં, ટાઈગર્સે જાફના પ્રાંતમાં તેમનું સ્થાન ત્યજી દઇને [[મલ્લાઈતિવુ]], કે જે તેમનો છેલ્લો મહત્વનું બૅઝ હતો, તેના જંગલોમાં તેમનો છેલ્લો મુકામ કર્યો.<ref name="mod-bbc-01/08/09">{{cite news | title=Army 'takes more Tiger territory' | date=January 8, 2009 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7817110.stm | work =BBC News | access-date = 2009-01-08}}</ref> 14 જાન્યુઆરી, 2009 સુધીમાં સંપૂર્ણ જાફના પ્રાંત પર શ્રીલંકાના સૈન્યએ કબ્જો કરી લીધો.<ref>{{cite web|url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601091&sid=aehebYR1I8gI&refer=india |title=Sri Lankan Military Seizes Last Rebel Base on Jaffna Peninsula |publisher=Bloomberg.com |date=2009-01-14 |access-date= 2009-05-17}}</ref> 25 જાન્યુઆરી, 2009ના રોજ, શ્રીલંકાના સૈન્યના સૈનિકોએ તમિલ ટાઈગર બળવાખોરોનો છેલ્લો ગઢ [[મલ્લાઈતિવુ]] નગરને કબ્જે કર્યું.<ref name="mod-bbc-01/25/09">{{cite news | title=Last Tamil Tiger bastion 'taken' | date=January 25, 2009 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7849684.stm | work =BBC News | access-date = 2009-01-25}}</ref><ref name="nytimes 2009/01/26">{{cite news | author = Somini Sepgupta |title = Sri Lankan Troops Take Last Rebel Stronghold |date = January 26, 2009 |publisher=New York Times |url = http://www.nytimes.com/2009/01/26/world/asia/26lanka.html?hp |access-date = 2009-01-26 }}</ref> 3 ફેબ્રુઆરી, 2009ના રોજ, [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]], [[યુરોપીયન યુનિયન]], [[જાપાન]] અને [[નોર્વે]]એ એક સંયુક્ત નિવેદન બહાર પાડીને તમિલ ટાઈગર્સને તેમના હથિયારો હેઠા મૂકી દેવાં તથા વિગ્રહનો અંત લાવવા વિનંતી કરી, કારણ કે ટાઈગર્સ હજુ થોડા સમય પૂર્વે તેમના નિયંત્રણ હેઠળ રહેલો સમગ્ર પ્રદેશ ગુમાવી ચૂક્યાં હતા.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7867743.stm શ્રીલંકા ટાઈગર્સે યુદ્ધના અંત માટે વિનંતી કરી], ''બીબીસી ન્યૂઝ'' .</ref> 5 ફેબ્રુઆરી, 2009ના રોજ, સૈન્યએ ચેલાઈમાં આવેલું [[સી ટાઇગર]]નું છેલ્લું મથક કબ્જે કર્યું, જેના લીધે બળવાખોરોના કાબુ હેઠળનો પ્રદેશ ઘટીને 200 કિ.મી.² કરતા પણ ઓછો રહી ગયો.<ref name="mod-mu-02/05/09">{{cite news | title=Army captures last sea tiger base & clears entire Visuamadu area | date=February 5, 2009 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090205_08 | work=Ministry of Defence | access-date=2009-02-05 | archive-date=2009-02-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090227182635/http://defence.lk/new.asp?fname=20090205_08 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227182635/http://defence.lk/new.asp?fname=20090205_08 |date=2009-02-27 }}</ref> 20 ફેબ્રુઆરી, 2009ના રોજ, એક આત્મઘાતી યોજના હેઠળ એલટીટીઇના બે પ્લેને શ્રીલંકાની રાજધાની [[કોલમ્બો]] પર હુમલો કર્યો, જેમાં 2 લોકોના મોત થયા અને 45 ઘાયલ થયા. બન્ને પ્લેન તેમનાં અપેક્ષિત લક્ષ્યાંકો - સૈન્યનું વડુમથક તથા વાયુસેનાનાં મુખ્ય બૅઝને નુકશાન કરે તે પૂર્વે જ [[શ્રીલંકાની વાયુસેના]]એ તેમને તોડી પાડ્યાં.<ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=Cricket&id=be92742a-93ec-45ae-8445-3255107d44ef&MatchID1=4932&TeamID1=7&TeamID2=8&MatchType1=1&SeriesID1=1247&PrimaryID=4932&Headline=LTTE+air+power+has+collapsed%3a+officials |title=LTTE air power has collapsed: officials |publisher=Hindustantimes.com |date=2009-02-23 |access-date=2009-05-17 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news | title=Tamil Tiger planes raid Colombo | date=February 20, 2009 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7902392.stm | work=BBC | access-date = 2009-02-20 }}</ref> લડાઇના આ તબક્કામાં નાગરિકોની વિરુદ્ધની ક્રૂરતામાં વધરો થયો અને નાગરિકોની જાનહાનિ ઝડપથી વધતી જતી હતી. 19 ફેબ્રુઆરી, 2009ના રોજ, [[હ્યુમન રાઈટ્સ વૉચે]] એક અહેવાલ બહાર પાડ્યો, જેમાં શ્રીલંકાના સૈન્ય પર અવિવેકભર્યાં તોપમારાના હુમલાઓ (હોસ્પિટલો પરના વારંવારના તોપમારા સહિત) દરમિયાન નાગરિકોનો 'સંહાર' કરવાનો આરોપ મૂક્યો અને શ્રીલંકાની સરકારને સૈન્ય-સંચાલિત કેદ શિબિરોમાં "વિસ્થાપિત લોકોને અટકાયતમાં રાખવા"ની નીતિનો અંત લાવવાનું સૂચન કર્યું. હ્યુમન રાઈટ્સ વૉચે તમિલ ટાઈગર્સને પણ એવી વિનંતી કરી કે ફસાઇ ગયેલા નાગરિકોને યુદ્ધભુમિમાંથી નીકળી જવાની છૂટ આપવામાં આવે અને "છટકી જવાનો પ્રયત્ન કરનારા લોકોને ઠાર મારવાનું બંધ" કરવામાં આવે.<ref name="hrw-2/19/08">[http://www.hrw.org/sites/default/files/reports/srilanka0209webwcover_0.pdf વૉર ઓન ડિસપ્લેસ્ડઃ વન્નીમાં નાગરિકો પર શ્રીલંકાના સૈન્ય અને એલટીટીઇનો સિતમ], ''હ્યુમન રાઇટ્સ વૉચ'' . ફેબ્રુઆરી 19, 2006.</ref> [[યુનાઇટેડ નેશન્સે]] પણ આંતરિકપણે વિસ્થાપિત થયેલા લોકોની સ્થિતિ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી અને વન્નીમાં તટ પરની જમીનનાં 14 ચોરસ કિલોમીટરના નાના ટુકડામાં આશરે 2,00,000 લોકો પેસી ગયા હોવાનો અંદાજ આપ્યો હતો, જેને સરકારે 'નો-ફાયર ઝોન' તરીકે ઘોષિત કર્યો હતો.<ref name="un-2/27/08">[http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=30046&amp;Cr=sri+lanka&amp;Cr1= અથડામણો વચ્ચે ઘેરાયેલા શ્રીલંકાના નાગરિકોની શારીરિક સ્થિતિ અંગે યુનાઇટેડ નેશન્સના વૉર રિલીફ ચીફની ચિંતા], ''યુનાઇટેડ નેશન્સ'' . ફેબ્રુઆરી 12, 2003.</ref> 26 માર્ચ, 2009ના રોજ, સૈન્યએ એવો દાવો કર્યો કે નો-ફાયર ઝોનની બહાર તમિલ ટાઈગર્સના અંકુશ હેઠળ ફક્ત એક ચોરસ કિલોમીટરનો વિસ્તાર જ રહી ગયો છે. ત્રણ વર્ષ કરતા પણ ઓછાં સમય પૂર્વે, એલટીટીઇનો 15,000 કિ.મી.² વિસ્તાર પર અંકુશ હતો. મહિન્દા રાજાપક્ષા પર આ સંઘર્ષનો રાજકીય ઉકેલ શોધી કાઢવા માટે દબાણ કરવામાં આવ્યું અને તેમણે ટાઈગર્સ સાથે જોડાયેલા સાંસદો સાથેની એક બેઠક બોલાવી, પરંતુ સરકાર લડાઇમાં ફસાયેલા નાગરિકો દ્વારા ભોગવવા પડતાં માનવીય સંકટનો ઉકેલ કાઢે નહીં ત્યાં સુધી તેમણે આનો ઈનકાર કરી દીધો.<ref>[http://ca.news.yahoo.com/s/reuters/090326/world/international_us_srilanka_war શ્રીલંકાએ જણાવ્યા પ્રમાણે ટાઈગર્સથી આખરી મુક્તિ નજીકમાં]{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> ===નો-ફાયર ઝોનમાં લડાઈ=== 5 એપ્રિલ, 2009ના રોજ, શ્રીલંકાના સૈન્યના સૈનિકોએ સંપૂર્ણ પુથુક્કુદિયિરીપ્પુ વિસ્તારને પોતાનાં કબ્જામાં લઈ લીધો, જેના કારણે તમિલ ટાઈગર્સ નાગરિકો માટે ઉભા કરાયેલા નો-ફાયર ઝોનમાં પેસી ગયા.<ref name="mod-mu-04/05/09">{{cite news | title=Troops unshackle LTTE grip on Puthukkudiyirippu: Over 250 terrorists killed | date=April 5, 2009 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090405_04 | work=Ministry of Defence | access-date=2009-04-05 | archive-date=2009-04-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090408124001/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090405_04 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090408124001/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090405_04 |date=2009-04-08 }}</ref><ref>{{cite news | title=Army 'routs Tigers in north-east' | date=April 5, 2009 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7984184.stm | work=BBC | access-date = 2009-04-05 }}</ref> 20 એપ્રિલ, 2009ના રોજ, નો-ફાયર ઝોનની પશ્ચિમી હદે એલટીટીઇ દ્વારા બાંધવામાં આવેલા{{Convert|3|km|adj=on|0}} લાંબા અર્થ બન્ડને શ્રીલંકાના સૈન્યના સૈનિકોએ કબ્જે કરીને પુથુમથાલન તથા આમ્પલાલાવનપોક્કાની વિસ્તારમાં ફસાયેલા આશરે 30,000 નાગરિકોને છોડાવ્યાં.<ref name="mod-mu-04/20/09">{{cite news | title=World's largest hostage rescue mission becomes success; over 30,000 rescued | date=April 20, 2009 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090420_09 | work=Ministry of Defence | access-date=2009-04-20 | archive-date=2012-09-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120923171711/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090420_09 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120923171711/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090420_09 |date=2012-09-23 }}</ref><ref>{{cite news | title=Thousands flee Sri Lanka combat | date=April 20, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8007465.stm | work=BBC | access-date = 2009-04-20 }}</ref> દરમિયાન, એલટીટીઇએ શ્રીલંકાની સરકાર પર તેના છેલ્લાં લશ્કરી આક્રમણ દરમિયાન આશરે 1,000 નાગરિકોની હત્યા કરવાનો અને અન્ય ઘણાંને ઘાયલ કરવાનો આરોપ લગાવ્યો.<ref>{{cite news | title=Sri Lanka army 'killed civilians' | date=April 21, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8009459.stm | work=BBC | access-date = 2009-04-21 }}</ref> જો કે, એલટીટીઇએ ભાગી રહેલા નાગરિકો પર એક આત્મઘાતી બૉમ્બરનો ઉપયોગ કરીને આશરે 15 નાગરિકોને મારી નાખ્યા હતા. 21 એપ્રિલ, 2009ના રોજ, શ્રીલંકાના સૈનિકોએ એલટીટીઇ વિરુદ્ધ "આખરી આક્રમણ" કર્યું, ખાસ કરીને તેના નેતા, [[વેલુપિલ્લઈ પ્રભાકરન]]ને નિશાન બનાવ્યો. તે જ સમયે, 'નો-ફાયર ઝોન'માંથી મોટાપાયે તમિલોની હિજરત ચાલુ હતી.<ref>{{cite news | title=Final assault begins as LTTE vows to fight on | date=April 22, 2009 | url = http://timesofindia.indiatimes.com/Final-assault-begins-as-LTTE-vows-to-fight-on/articleshow/4432129.cms | work=The Times of India | access-date = 2009-04-22 }}</ref><ref>{{cite news | title=Mass Tamil exodus from rebel area | date=April 21, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8010818.stm | work=BBC | access-date = 2009-04-22 }}</ref> 22 એપ્રિલ, 2009ના રોજ, એલટીટીઇના બે વરિષ્ઠ સભ્યોએ (એલટીટીઇના મિડીયા કો-ઓર્ડિનેટર વેલાયુથન થેયાનિથિ, ઉર્ફે દયા માસ્ટર, અને ટોચના ઇન્ટરપ્રિટર કુમાર પંચરત્થનમ, ઉર્ફે જ્યોર્જ)<ref>[http://defence.lk/new.asp?fname=20090422_07 દયા માસ્ટર અને જ્યોર્જે સૈન્યનું શરણ માગ્યું] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426230549/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090422_07 |date=2009-04-26 }}.</ref> આગળ ધપી રહેલાં શ્રીલંકાના સૈન્ય સમક્ષ આત્મસમર્પણ કર્યું. બળવાખોરોની નેતાગીરી માટે આ એક 'આકરા આઘાતરૂપ' બનાવ હતો અને મોટો આંચકો હતો.<ref>{{cite news | title=Two key Tamil Tigers 'surrender'| date=April 22, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8012016.stm | work=BBC news | access-date = 2009-04-24 }}</ref> 25 એપ્રિલ, 2009 સુધીમાં, એલટીટીઇનાં અંકુશ હેઠળનો વિસ્તાર ઘટીને 10 કિલોમીટર² થઈ ગયો. 'નો-ફાયર ઝોન'માંથી તમિલોની હિજરત યથાવત હતી, તે વખતે [[યુનાઇટેડ નેશન્સે]] જાન્યુઆરી 2009 અને એપ્રિલ 2009ની વચ્ચેના ગાળામાં આશરે 6,500 નાગરિકો માર્યા ગયા હોવાનો અને અન્ય 14,000 ઘાયલ થયા હોવાનો અંદાજ કાઢ્યો હતો.<ref>{{cite news | title=Prabhakaran trapped in 10sqkm area:Lanka army| date=April 24, 2009 | url = http://timesofindia.indiatimes.com/World/Prabhakaran-trapped-in-10sqkm-areaLanka-army/articleshow/4445465.cms | work=Times Of India| access-date = 2009-04-24 }}</ref><ref>{{cite news | title=Sri Lanka rejects rebel ceasefire| date=April 27, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8019865.stm | work=BBC news | access-date = 2009-05-12 }}</ref> બીબીસીએ જણાવ્યા અનુસાર, સૈન્ય દ્વારા બળવાખોરો પાસેથી પાછલા થોડા મહિનાઓમાં પુનઃ કબ્જે લેવાયેલી જમીન સંપૂર્ણપણે ખાલીખમ હતી અને તમામ જગ્યાએ વિનાશ જોવા મળતો હતો.<ref>{{cite news | title=Journey to Sri Lanka's frontline| date=April 25, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8017945.stm | work=BBC news | access-date = 2009-05-11 }}</ref> 29 એપ્રિલ, 2009ના રોજ, સંરક્ષણ મંત્રાલયે '[http://defence.lk/new.asp?fname=HiddenReality હિડન રિયાલિટી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090502080311/http://www.defence.lk/new.asp?fname=HiddenReality |date=2009-05-02 }}' તરીકે ઓળખાતી મુલાકાતનું પ્રસારણ કર્યું, જેમાં દયા માસ્ટર તથા જ્યોર્જે 'નો-ફાયર ઝોન'માં તેમનો અનુભવ અને તેમણે વિતાવેલા સમયગાળાનું વર્ણન કર્યું. તમે શા માટે આત્મસમર્પણ કર્યુ હતું તેવું પૂછવામાં આવતા, બન્નેએ એ વાત પર ભાર મૂક્યો કે બળવાખોરો નાગરિકોને ઠાર કરી રહ્યાં હતા અને તેમને 'નો-ફાયર ઝોન'માંથી છટકીને સરકાર-અંકુશિત વિસ્તારોમાં સુરક્ષા મેળવવા માટે જતા અટકાવી રહ્યાં હતા. તેમણે એ વાતને સમર્થન આપ્યું કે એલટીટીઇ હજુ પણ 14 વર્ષ જેટલા નાનાં બાળકોનું અપહરણ કરીને તેમને ફરજિયાતપણે લશ્કરમાં ભરતી કરતી હતી, અને પ્રતિકાર કરનાર કોઇ પણ બાળકને ઠાર કરી દેતી હતી. બીબીસી ન્યૂઝે પણ એવા અહેવાલ આપ્યા હતા કે ટાઈગર્સ બળજબરીથી નાના બાળકોને ભરતી કરતી હતી અને લોકોને સરકાર-અંકુશિત વિસ્તારોમાં જતા અટકાવી રહી હતી.<ref>{{cite news|last=Natarajan |first=Swaminathan |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/7985155.stm |title=World &#124; South Asia &#124; Sri Lanka civilians tell of war ordeal |publisher=BBC News |date=2009-04-06 |access-date= 2009-05-17}}</ref> 8 મે, 2009ના રોજ, યુનાઇટેડ નેશન્સના સ્વતંત્ર નિષ્ણાતોનાં એક જૂથે [[હ્યુમન રાઇટ્સ કાઉન્સિલ]]ને શ્રીલંકામાં સૈન્ય અને તમિલ બળવાખોરોની લડાઈ વચ્ચે ઉભી થયેલી 'ગંભીર' પરિસ્થિતિના ઉકેલ માટે તાત્કાલિકપણે આંતરરાષ્ટ્રીય તપાસ કરવા જણાવ્યું. [[યુએન ઓફિસ ફોર કોઓર્ડિનેશન ઓફ હ્યુમેનિટેરિયન અફેર્સ]] ([[ઓસીએચએ]])એ જણાવ્યા અનુસાર, આશરે 1,96,000 લોકો ઉત્તર-પૂર્વીય તટ પ્રદેશનાં એક નાનકડાં હિસ્સામાં આવેલા સંઘર્ષગ્રસ્ત વિસ્તારમાંથી વિસ્થાપિત થયા હતા. આ વિસ્તારમાં સરકારના દળો એ એલટીટીઇ વચ્ચે અથડામણો ચાલુ હતી. જ્યારે લગભગ 50,000 લોકો હજુ પણ ત્યાં ફસાયા હતા.<ref>{{cite news | title=Urgent international scrutiny needed in Sri Lanka, say UN rights experts | date=May 8, 2009 | url = http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=30740&Cr=Sri%20Lanka&Cr1= | work=UN | access-date = 2009-05-11 }}</ref> વિગ્રહગ્રસ્ત વિસ્તારમાં કામચલાઉ ધોરણે ઉભી કરાયેલી હોસ્પિટલમાં કામ કરતા ડૉ. વી. શનમુગરાજાહે એવો દાવો (જેની બીબીસીએ "ખાતરી કરવી અશક્ય" હોવાનું જણાવ્યું હતું.)કર્યો હતો કે 9 મે, 2009ની રાતભર ભારે અને લાંબા ચાલેલા તોપમારા દરમિયાન આશરે 378 નાગરિકો માર્યા ગયા હતા, જ્યારે અન્ય 1,122 ઈજાગ્રસ્ત થયા હતા. એક અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે શ્રીલંકાના સૈન્ય દ્વારા અંકુશિત વિસ્તારમાંથી તોપમારો થઈ રહ્યો હતો. સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલયે વિગ્રહગ્રસ્ત વિસ્તારમાં બીબીસીનો સ્રોત એક સરકારી અધિકારી હોય તે વાતનો ઇનકાર કર્યો હતો. શ્રીલંકાના સૈન્યએ 'નો-ફાયર ઝોન' પર તોપમારો કર્યો હોવાનો ઇનકાર કર્યો હતો, અને તે એલટીટીઇને આભારી હોવાનું જણાવ્યું હતું. માધ્યમોને આપવામાં આવેલો આ સ્થળનો વિડીયો અને આ સ્થળ પર યુદ્ધની અસર સ્પષ્ટપણે જણાતી હતી.<ref>{{cite news | title='Steep rise' in Sri Lanka deaths | date=May 10, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8042341.stm | work=BBC news | access-date = 2009-05-10 }}</ref><ref name="mod-mu-05/12/09">{{cite news | title=BBC - What they do not wish to see | date=May 12, 2009 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090511_15 | work=Ministry of Defence | access-date=2009-05-12 | archive-date=2009-05-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090515011258/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090511_15 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090515011258/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090511_15 |date=2009-05-15 }}</ref> કોલમ્બોમાં રહેલા યુએનના ંપ્રવક્તા, ગોર્ડન વૅઇસે જણાવ્યું હતું કે 'નાગરિકોની મોટેપાયે હત્યા' દરમિયાન 100 કરતા વધુ બાળકો માર્યા ગયા હતા અને ઉત્તરીય શ્રીલંકામાં પ્રવર્તતી સ્થિતિને "ખુનામરકી" તરીકે વર્ણવી હતી.<ref>{{cite news | title=UN mourns Sri Lanka 'bloodbath' | date=May 11, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8043169.stm | work=BBC news | access-date = 2009-05-11 }}</ref> [[યુએનનાં મહાસચિવ]] બાન કી-મૂને જણાવ્યું હતું કે, પાછલા એક સપ્તાહથી સૈન્ય અને અલગાવવાદી તમિલ બળવાખોરો વચ્ચે ચાલી રહેલા વિગ્રહમાં સપડાયેલાં સેંકડો શ્રીલંકન નાગરિકોની હત્યાથી તેઓને આઘાત લાગ્યો છે. તેમણે યુદ્ધગ્રસ્ત વિસ્તારમાં ભારે હથિયારોનો ઉપયોગ ચાલુ રહેવા અંગે ઊંડી ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી, પરંતુ તે વાત પર ભાર મૂક્યો હતો કે "નાગરિકોની સુરક્ષા પ્રત્યે એલટીટીઇએ દર્શાવેલા અવિચારી અનાદરને કારણે સેંકડો લોકો આ વિસ્તારમાં ફસાયેલાં છે."<ref>{{cite news | title=UN chief ‘appalled’ by weekend death toll in Sri Lankan conflict | date=May 11, 2009 | url = http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=30759&Cr=sri+lanka&Cr1= | work=UN | access-date = 2009-05-12 }}</ref> 13 મે, 2009ના રોજ, મલ્લીવૈકલમાં ડૉ. ટી. વરથરાજાહે બીબીસીને જણાવ્યું હતું કે આ ઝોનની મુખ્ય હોસ્પિટલના પ્રાંગણમાં બે તોપગોળાં આવી પડતાં 50થી વધુ લોકોના મોત થયા હતા. યુએનમાં રહેલા સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે તેઓ આ આંકડા સાથે સહમત છે અને તેમણે 100 લોકો ઈજાગ્રસ્ત થયા હોવાનું પણ જણાવ્યું હતું. તોપમારા દરમિયાન [[ઇન્ટરનેશનલ કમિટિ ઓફ ધ રેડ ક્રોસ]] માટે કામ કરતો એક શ્રીલંકન ટેક્નીશિયન તેની માતા સમેત મૃત્યુ પામ્યો હતો, એવું આ સંસ્થાએ જણાવ્યું હતું. અમેરિકાના પ્રમુખ બરાક ઓબામાએ શ્રીલંકાને નાગરિકો પર "અવિવેકી તોપમારો" બંધ કરવા વિનંતી કરી હતી અને તમિલ ટાઈગર બળવાખોરોને તેમના હથિયારો હેઠાં મૂકી દેવા માટે વિનંતી કરી હતી.<ref>{{cite news | title=Tamil war zone hospital hit again | date=May 13, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8048087.stm | work=BBC news | access-date = 2009-05-13 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lankasrinews.com/view.php?2b34OXJ4a3df5Am34d0IOoM3a03O4BBa4d35TmA4e0d60Mmcce0ccYdZ2cce3lYo2e |title=SLA shells hospital again, several killed including doctor, ICRC worker |publisher=Lankasrinews.com |date= |access-date= 2009-05-17}}</ref> સર્વસંમતિથી બહાર પાડેલા એક નિવેદનમાં, યુએન સિક્યોરિટી કાઉન્સિલે "નાગરિકોનો માનવ ઢાલ તરીકે ઉપયોગ કરવા બદલ એલટીટીઇની કડક આલોચના કરી હતી અને આતંકવાદનો મુકાબલો કરવાનો શ્રીલંકાની સરકારને કાયદેસરનો અધિકાર હોવાનો સ્વીકાર કર્યો હતો." તેની સાથે સાથે, કાઉન્સિલનાં સદસ્યોએ "નાગરિકોની ગીચ વસતી ધરાવતા વિસ્તારોમાં ભારે ક્ષમતા ધરાવતા હથિયારોનો ઉપયોગ ચાલુ રહેવા અંગેના અહેવાલો પ્રત્યે ઊંડી ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી, અને આ સંદર્ભમાં શ્રીલંકાની સરકાર પોતાની પ્રતિબદ્ધતાનું પાલન કરે તેવી અપેક્ષા વ્યક્ત કરી હતી."<ref>{{cite news | title=Security Council voices ‘grave’ concern over Sri Lanka humanitarian crisis | date=May 13, 2009 | url = http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=30785&Cr=sri+lanka&Cr1= | work=UN | access-date = 2009-05-14 }}</ref> 16 મે, 2009ના રોજ, શ્રીલંકાના સૈનિકોએ એલટીટીઇની કિલ્લેબંધી તોડી પાડી અને તમિલ ટાઈગર બળવાખોરોના કબ્જામાં રહેલું સમુદ્રતટનું છેલ્લું મથક નિયંત્રણમાં લીધું. સૈન્યએ એક હેવાલમાં જણાવ્યું હતું કે તે થોડા દિવસોમાં જ બળવાખોરોના અંકુશમાં રહેલી બાકીની જમીનને "સાફ" કરવા માટે સજ્જ છે.<ref>{{cite news | title=Sri Lanka army 'controls coast' | date=May 16, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8053091.stm | work=BBC news | access-date = 2009-05-16 }}</ref><ref name="mod-mu-05/16/09">{{cite news | title=Sri Lanka's coast free of terror; Army 58 Div links up with the 59 Div | date=May 16, 2009 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090516_02 | work=Ministry of Defence | access-date=2009-05-16 | archive-date=2009-05-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090519180146/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090516_02 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090519180146/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090516_02 |date=2009-05-19 }}</ref> સૈન્યએ દાવો કર્યા બાદ, એલટીટીઇના આંતરવામાં આવેલા સંદેશાવ્યવહારમાં જાણવા મળ્યું કે, બચી નીકળવાના તમામ રસ્તાઓ સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ જવાથી બળવાખોરો સામુહિક આત્મહત્યા કરવા માટે તૈયારી કરી રહ્યાં હતા.<ref name="mod-nfz-05/16/09">{{cite news | title=LTTE prepares for mass suicide; key terror leaders trapped | date=May 16, 2009 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090516_08 | work=Ministry of Defence | access-date=2009-05-16 | archive-date=2009-05-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090519180152/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090516_08 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090519180152/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090516_08 |date=2009-05-19 }}</ref> કેટલાક બળવાખોરોએ પોતાની જાતને ધડાકામાં ઉડાવી દીધી હોવાના અહેવાલ પણ હતા.<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2009/may/17/tamil-tigers-surrender|title=Tamil Tigers announce plan to surrender|last=Chamberlain|first=Gethin|coauthors=David Batthy|date=17 May 2009|work=The Observer|access-date= 2009-05-17 | location=London}}</ref> ''[[ધ ટાઈમ્સ]]'' અખબારે યુનાઇટેડ નેશન્સમાં રહેલા એક સ્રોતના હવાલાથી એવો અહેવાલ આપ્યો હતો કે, સુરક્ષિત વિસ્તારમાં લગભગ 20,000 નાગરિકોના જાન ગયા હતા.<ref name="times">{{cite news | url= http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/leading_article/article6382706.ece | title= Slaughter in Sri Lanka | publisher= The Times | access-date= 29 May 2009 | date= 29 May 2009 | location= London | archive-date= 29 એપ્રિલ 2011 | archive-url= https://web.archive.org/web/20110429054611/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/leading_article/article6382706.ece | url-status= dead }}</ref> આ અખબારે વધુમાં એવું ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે કેટલાંક મોત પાછળ તમિલ ટાઈગર્સ જવાબદાર હતા, પરંતુ મોટાભાગનાં મોત શ્રીલંકાના સૈન્ય દ્વારા કરાયેલા તોપમારાના પરિણામે થયા હતા. યુએને એવો અંદાજ આપ્યો હતો કે એપ્રિલના મધ્યભાગ સુધીના ત્રણ મહિનાઓમાં 6,500 નાગરિકોના મોત નિપજ્યાં હતા, આ તારીખ પછીનો કોઈ સત્તાવાર આંકડો તેની પાસે નહોતો. ''ધ ટાઇમ્સે'' એવું ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે લડાઇના આખરી બે સપ્તાહ દરમિયાન મૃત્યુનો આંક વધીને પ્રતિદિન 1,000 સુધી પહોંચ્યો હતો.<ref name="aljazeera">{{cite web | url= http://english.aljazeera.net/news/asia/2009/05/200952964049285757.html | title = Sri Lanka fighting 'killed 20,000' | publisher= [[Al Jazeera]] | access-date= 29 May 2009 | date = 29 May 2009}}</ref> યુનાઇટેડ નેશન્સે જણાવ્યું કે તેની પાસે નાગરિક જાનહાનિનો કોઇ જ ખાતરીપૂર્વકનો અંદાજ નથી અને શ્રીલંકાની સરકારે પણ ''ટાઈમ્સ'' ના આક્ષેપોને રદિયો આપ્યો હતો.<ref name="bbc290509">{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/8073540.stm | title = Sri Lanka rejects deaths report | publisher= BBC News | access-date= 29 May 2009 | date = 29 May 2009}}</ref> ''ધ ગાર્ડિયન'' અખબારે, યુનાઇટેડ નેશન્સના અન્ય એક અધિકારીને ટાંકીને, ટાઈમ્સના આંકડાને "અજાણપણે ગંભીર અનુમાન કરનારાં આંકડા" ગણાવ્યા હતા. ધ ગાર્ડિયને, ધ ટાઇમ્સના આંકડાઓમાં વ્યક્ત કરાયેલા ઘણાં અનુમાનો સામે પ્રશ્નાર્થ ઉઠાવ્યો હતો.<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2009/may/29/sri-lanka-casualties-united-nations |title=Sri Lanka death toll 'unacceptably high', says UN &#124; World news &#124; guardian.co.uk |publisher=Guardian |date= May 29, 2009|access-date= 2009-05-30 | location=London}}</ref> અહેવાલમાં નાગરિક વિગ્રહના આખરી તબક્કામાં સામુહિક નાગરિક જાનહાનિનું વર્ણન કરનારા પાંચ ડોક્ટરો (શિવપાલન, વી. શનમુગારાજા, થુરઇરાજા વરથરાજા, સત્યમૂર્થિ અને ઈલાંચેલિયાન)એ 8 જુલાઈ, 2009ના રોજ નિવેદનો જારી કરીને પોતાના અહેવાલોનું જ ખંડન કર્યું હતું.<ref name="bbc080709">{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/8141007.stm | title = S Lanka medics recant on deaths | publisher= [[BBC News]] | access-date= 12 July 2009 | date = 8 July 2009 | author=Charles Haviland}}</ref> તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેમણે જારી કરેલા જાનહાનિના આંકડા અતિશયોક્તિપૂર્ણ હતા અને તેમને તે [[તમિલ ટાઈગર્સ]] દ્વારા આપવામાં આવ્યા હતા. તેમણે જણાવ્યા પ્રમાણે જાન્યુઆરી 2009 અને મે 2009માં યુદ્ધનો અંત આવ્યો તે વચ્ચેના ગાળા દરમિયાન આશરે 600-700 નાગરિકોના મોત થયા હતા અને તેનાથી બમણી સંખ્યામાં રહેલા લોકોને ઇજા થઈ હતી. આ આંકડા અને આંતરરાષ્ટ્રીય રાહત સંસ્થાઓ દ્વારા જારી કરાયેલા આંકડા વિરોધાભાસી હતાઃ [[યુનાઈટેડ નેશન્સે]] જણાવ્યું કે જાન્યુઆરીના અંતભાગ અને એપ્રિલના પ્રારંભની વચ્ચેના ગાળામાં 6,500 લોકોના મોત થયા હતા; અને [[રેડ ક્રોસે]] ફેબ્રુઆરીના મધ્યભાગ અને મેનાં મધ્યભાગની વચ્ચેના ગાળામાં 14,000 માંદા તથા ઇજાગ્રસ્ત લોકોને બહાર કાઢ્યાં હતા. ડૉક્ટરોએ પણ જણાવ્યું હતું કે 2 ફેબ્રુઆરીના રોજ કોઇ હોસ્પિટલ પર તોપમારો કરવામાં આવ્યો હતો તે વાત સાચી નથી. જો કે, યુનાઇટેડ નેશન્સ અને રેડ ક્રોસે, કે જેમના કર્મચારીઓ સુરક્ષિત વિસ્તારમાં તૈનાત હતા, જણાવ્યું કે હોસ્પિટલ પર તોપમારો કરવામાં આવ્યો હતો અને નાગરિકો માર્યા ગયા હતા.<ref name="bbc080709"></ref> યુનાઇટેડ નેશન્સે જણાવ્યું કે તે જાનહાનિના પોતાના આંકડાઓ પર મક્કમ છે.<ref name="bbc080709"></ref> [[એમ્નેસ્ટી ઇન્ટરનેશનલે]] જણાવ્યું કે ડોક્ટરો દ્વારા અહેવાલોનું કરાયેલું [[ખંડન]] [[ભરોસા]]ને પાત્ર નથી કેમ કે તેમને શ્રીલંકાના સૈન્યએ બે મહિના સુધી અટકાયતમાં રાખ્યા હતા અને તેમને [[વકીલો]]ને મળવા દીધા નહોતા; તેમના પર [[સિતમ]] ગુજારવામાં આવ્યો, ગેરવર્તણૂંક કરવામાં આવી અને [[જોર-જબરદસ્તી]]ના અન્ય વિકલ્પો પણ અજમાવવામાં આવ્યા; વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીઓએ ડૉક્ટરોને [[રાજદ્રોહ]] સહિતના ગંભીર ગુનામાં સંડોવવાની ધમકી આપી; અને ડોક્ટરોના તાજેતરના વિરોધાભાસી નિવેદનો પોતે જ [[સત્ય]] પ્રમાણિત કરે છે.<ref>{{cite web | url= http://www.amnesty.org/en/library/asset/ASA37/015/2009/en/b25685b7-31d7-4056-ad7c-6e94c641cba1/asa370152009eng.html | title= ASA 37/015/2009 Sri Lanka: Statements by detained doctors underline need for independent inquiry | publisher= [[Amnesty International]] | access-date= 12 July 2009 | date= 9 July 2009 | archive-date= 1 ઑગસ્ટ 2012 | archive-url= https://archive.today/20120801065523/http://www.amnesty.org/en/library/asset/ASA37/015/2009/en/b25685b7-31d7-4056-ad7c-6e94c641cba1/asa370152009eng.html | url-status= dead }}</ref> એમ્નેસ્ટીએ જણાવ્યું કે તેને ડોક્ટરોની સુરક્ષાની ચિંતા સતાવે છે. આ સંસ્થાએ બન્ને પક્ષો દ્વારા આચરવામાં આવેલા કથિત[[ યુદ્ધ ગુનાં]]ઓની સ્વતંત્ર તપાસ યોજવાની વારંવાર માગ કરી હતી. એમ્નેસ્ટીએ યુએન અને રેડ ક્રોસ સહિતની તમામ સ્વતંત્ર સંસ્થાઓ, કે જેમણે યુદ્ધના આખરી તબક્કા અંગેની માહિતી એકત્ર કરી હતી, તેમને આ માહિતી જારી કરવાની વિનંતી કરી જેથી વિશ્વ જાનહાનિના આંકડા તથા યુદ્ધ ગુન્હાઓ અંગેનું સત્ય જાણી શકે. ==યુદ્ધનો અંત== ===16 મેઃ પ્રમુખે વિજયની ઘોષણા કરી=== શ્રીલંકાના પ્રમુખ [[મહિન્દા રાજાપક્ષા]]એ 16 મે, 2009ના રોજ વિજયની ઘોષણા કરી. જો કે, ત્યારપછીના દિવસ સુધી યુદ્ધનો અંત આવ્યો નહોતો. શ્રીલંકાનાં સૈનિકો એલટીટીઇના છેલ્લાં પ્રતિકાર સ્થાનોની સાફસૂફી કરવા માટે આગળ ધપી રહ્યાં હતા. એલટીટીઇનાં છેલ્લા ગઢસમાન સ્થળોનો નાશ થયો, બોટ દ્વારા ભાગી જવાનો પ્રયાસ કરી રહેલા 70 બળવાખોરોને શ્રીલંકાના સૈનિકોએ મારી નાખ્યા. એલટીટીઇનો નેતા [[વેલુપિલ્લઈ પ્રભાકરન]] અને અન્ય મહત્વના બળવાખોર નેતાઓનાં સ્થાન અંગે ખાતરી કરી શકાઇ નહોતી, જો કે, શ્રીલંકાની સરકારે 17 મે, 2009ના રોજ પ્રભાકરનને મૃત ઘોષિત કર્યો.<ref name="MSN news, Sunday, May 17, 2009">{{cite web | title = Is LTTE chief Prabhakaran dead? Yes, says Lanka govt | url = http://news.in.msn.com/international/article.aspx?cp-documentid=3016836 | access-date = 2009-05-17 | archive-date = 2009-05-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090520011234/http://news.in.msn.com/international/article.aspx?cp-documentid=3016836 | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090520011234/http://news.in.msn.com/international/article.aspx?cp-documentid=3016836 |date=2009-05-20 }}</ref> એલટીટીઇના વિવિધ અન્ય મહત્વના કમાન્ડરોએ આત્મહત્યા કરી.{{Citation needed|date=May 2009}} શ્રીલંકાના વિજયના સમાચાર સાંભળીને, લોકોએ [[કોલમ્બો]]માં ઉજવણી કરી.<ref>{{cite web |url=http://www.news.yahoo.com/s/ap/20090517/ap_on_re_as/as_sri_lanka_civil_war |title=Sri Lanka rebels concede defeat in civil war |publisher=News.yahoo.com |date= |access-date=2009-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090521161711/http://www.news.yahoo.com/s/ap/20090517/ap_on_re_as/as_sri_lanka_civil_war |archive-date=2009-05-21 |url-status=live }}</ref> ===17 મેઃ ટાઈગર્સે પરાજય સ્વીકાર્યો=== આખરે 17 મે, 2009ના રોજ એલટીટીઇએ પરાજયનો સ્વીકાર કર્યો, તે સાથે જ બળવાખોરોના આંતરરાષ્ટ્રીય રિલેશન્સ વિભાગના વડા [[સેલ્વરાસા પથ્મનાથને]] વેબસાઇટ પર જણાવ્યું કે "આ યુદ્ધ તેના કડવા અંત સુધી પહોંચી ગયું છે... અમે અમારી બંદૂકોને શાંત કરી દેવાનો નિર્ણય કર્યો છે. અમને એકમાત્રપણે જેમના જીવ ગયા છે તેમના માટે દિલગીરી છે તથા અમે લાંબો સમય પ્રતિકાર ચાલુ રાખી શકીએ તેમ નથી".<ref name="correspondentscivil"></ref><ref>[http://www.nytimes.com/2009/05/19/world/asia/19lanka.html?pagewanted=2&amp;_r=1&amp;partner=rss&amp;emc=rss શ્રીલંકન સે રેબેલ્સ ક્રશ્ડ એન્ડ લીડર કિલ્ડ] [[ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ]], મે 18, 2009.</ref> ===18 મેઃ પ્રભાકરનનું મોત=== શ્રીલંકાના સૈન્ય દળોએ એલટીટીઇના નેતા [[વેલુપિલ્લઈ પ્રભાકરન]]નું 18 મે, 2009ની સવારે મોત નિપજ્યું હોવાની વાતને સમર્થન આપ્યું. સૈન્યએ જણાવ્યું કે તેણે ઉત્તર-પૂર્વીય પ્રદેશના જંગલોનાં એક નાનકડાં હિસ્સામાં પ્રભાકરનને ઘેરી લીધો હતો, સૈન્યના આ નિવેદનના ટૂંક સમય બાદ સરકારના ટેલિવિઝન પર ઘોષણા કરવામાં આવી. ''ધ ડેઇલી ટેલિગ્રાફ'' ના અહેવાલ પ્રમાણે, શ્રીલંકન ટીવીએ જણાવ્યા અનુસાર પ્રભાકરન જ્યારે પોતાના નજીકના સાથીઓ સાથે એક એમ્બ્યુલન્સમાં બેસીને યુદ્ધભુમિમાંથી ભાગવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો હતો ત્યારે એક રોકેટ-સંચાલિત ગ્રેનેડ હુમલામાં તેનું મોત થયું. તેના "[[સી ટાઈગર્સ]]" નૌકાદળના વડા [[કર્નલ સૂસાઈ]], અને તેનો ઇન્ટેલિજન્સ ચીફ [[પોટ્ટુ અમ્માન]] પણ આ હુમલામાં માર્યા ગયા હતા.<ref>{{cite news|last=Nelson |first=Dean |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/srilanka/5343129/Sri-Lanka-Tamil-Tiger-leader-Velupillai-Prabhakaran-and-his-lieutenants-eliminated.html |title=Sri Lanka: Tamil Tiger leader Velupillai Prabhakaran and his lieutenants 'eliminated' |publisher=Telegraph |date=2009-05-18 |access-date= 2009-05-30 | location=London}}</ref> શ્રીલકાના સૈન્યના વડા [[જનરલ]] [[સરથ ફોન્સેકા]]એ જણાવ્યું કે સૈન્યએ બળવાખોરોને હાર આપી છે અને "સમગ્ર દેશને મુક્તિ" અપાવી છે. સૈન્યના પ્રવક્તા [[બ્રિગેડિયર]] [[ઉદયા નનાયાક્કારા]]એ પ્રભાકરનનાં મોતને સમર્થન આપતા, જણાવ્યું કે રાત દરમિયાન 250 તમિલ ટાઈગર્સ પણ માર્યા ગયા હતા.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/8055015.stm |title=South Asia &#124; Sri Lanka's rebel leader 'killed' |publisher=BBC News |date=2009-05-19 |access-date= 2009-05-30}}</ref> માત્ર નાગરિકો માટે જ ઉભા કરાયેલા ઝોનમાં તેઓ છૂપાયા હતા તથા લડત આપી રહ્યાં હતા.<ref>{{cite web |url=http://www.sundayobserver.lk/2009/05/17/sec04.asp |title=Security News &#124; Sundayobserver.lk - Sri Lanka |publisher=Sundayobserver.lk |date=2009-05-17 |access-date=2009-05-30 |archive-date=2009-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090521095500/http://www.sundayobserver.lk/2009/05/17/sec04.asp |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090521095500/http://www.sundayobserver.lk/2009/05/17/sec04.asp |date=2009-05-21 }}</ref> [[જનરલ]] [[સરથ ફોન્સેકા]]એ 19 મે, 2009ના રોજ પ્રભાકરનનું શબ મળી આવ્યું હોવાને સમર્થન આપ્યું હતું. એલટીટીઇના વડાનું શબ [[મેજર જનરલ]] [[કમલ ગૂણરત્ને]]ની આગેવાની હેઠળના [[53 ડિવિઝન]] ટ્રૂપ્સને મળી આવ્યું હતું.<ref>{{cite web |url=http://defence.lk/new.asp?fname=20090519_03 |title=Prabhakaran's body found |publisher=Defence.lk |date= |access-date=2009-05-30 |archive-date=2009-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090522101554/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090519_03 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090522101554/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090519_03 |date=2009-05-22 }}</ref> ===પ્રત્યાઘાત:=== ====શ્રીલંકા==== 18 મે 2009ના રોજ, [[યુનાઈટેડ નેશનલ પાર્ટી]]ના નેતા [[રાનિલ વિક્રમસિંઘે]]એ, એક ટેલિફોન કૉલ દ્વારા પ્રમુખ [[મહિન્દા રાજાપક્ષા]]ને તથા દેશના સુરક્ષા દળોને તેમણે મેળવેલા વિજય બદલ અભિનંદન આપ્યા.<ref>{{cite web |author=Gamini Gunaratna, Sri Lanka News Paper by LankaPage.com (LLC)- Latest Hot News from Sri Lanka |url=http://www.colombopage.com/archive_091/May1242653081CH.html |title=Sri Lanka: Opposition Leader congratulates Sri Lanka President |publisher=Colombopage.com |date=2009-05-18 |access-date=2009-05-30 |archive-date=2009-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090521074242/http://www.colombopage.com/archive_091/May1242653081CH.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090521074242/http://www.colombopage.com/archive_091/May1242653081CH.html |date=2009-05-21 }}</ref> એ જ દિવસે જારી કરાયેલી એક અખબારી યાદીમાં, [[રોમન કેથોલિક આર્કબિશપ]] [[ઓસ્વાલ્ડ ગોમિસે]] પણ અભિનંદન પાઠવ્યા હતા. {{quote|1=I congratulate His Excellency President Mahinda Rajapakse, President of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka, for his very courageous leadership and thank the Chiefs of the Defense outfit who supported him with deep commitment and self-sacrifice. I also offer my deepest sympathies to those who laid down their lives in battle and those innocent civilians killed, trapped in war. In a sense we could say that we have won the battle but the war is not ended. The war would end only on the day that we grow in nationhood realizing that we are all one people in one country with equal right. We have to realize the fact that we are a multi-ethnic, multi-religious and multi-cultural community. As such we are now left with the great task of nation- building forgetting our ethnic, political and religious differences. It is imperative that there be a political formula that will inspire confidence and promote a sense of belonging among the minority groups in the country. We have to leave the sad and bitter memories of the past three decades and look positively and optimistically towards the future in hope. All of us have to share the blame for our division and forgive each other. We should have the humility and wisdom to learn from the sad experiences of that past. It is then, and only then, that we could build nationhood that will bring true peace and prosperity to our beloved country - Sri Lanka. Let us always remember that united we will flourish but divided we will perish.<ref>{{cite web |url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090518_15 |title=Archbishop congratulates Armed forces on the conclusion of war |publisher=Defence.lk |date=2009-05-18 |access-date=2009-05-30 |archive-date=2011-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510102857/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090518_15 |url-status=dead }}</ref> }} યુદ્ધના અંતની જાહેરાત થતાની સાથે, શ્રીલંકાના [[શેરબજાર]]માં કોઇ પણ સમયનો ટકાવારીની દૃષ્ટિએ સૌથી મોટો ઉછાળો નોંધાયો.<ref name="lbo-victorystocks">{{cite news | title=Sri Lankan stocks shoot up on war victory | date=2009-05-18 | url=http://lbo.lk/fullstory.php?nid=491291415 | work=Times Online | access-date=2009-05-18 | archive-date=2011-05-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110510014843/http://lbo.lk/fullstory.php?nid=491291415 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110510014843/http://lbo.lk/fullstory.php?nid=491291415 |date=2011-05-10 }}</ref> ====આંતરરાષ્ટ્રિય સંસ્થાઓ==== {{Flag|United Nations}}- [[જીનેવા]] ખાતે 19 મે, 2009ના રોજ યોજાયેલી એક પત્રકાર પરિષદમાં, [[યુનાઇટેડ નેશન્સના મહાસચિવ]] [[બાન કી-મૂને]] જણાવ્યું હતું કે, "સૈન્ય ઓપરેશનની પૂર્ણાહુતિને લીધે મે નિરાંતનો શ્વાસ લીધો છે, પરંતુ અસંખ્ય નાગરિકોની જાનહાનિને લીધે હું ભારે વ્યથિત છું. હવે શ્રીલંકાના લોકોની સામે જે કાર્ય આવી પડ્યું છે તે વિરાટ છે અને તેમાં તમામ લોકોની મદદની જરૂર છે. દેશમાં સુધારણા અને રાષ્ટ્રમાં મતભેદોની પતાવટની પ્રક્રિયા શરૂ કરવા માટે તમામ પ્રયાસ કરવામાં આવે એ સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે. આજે પ્રમુખ રાજાપક્ષાએ સંસદમાં જે સંબોધન કર્યું હતું તે મેં અત્યંત કાળજીપૂર્વક સાંભળ્યું હતું. તમિલ લોકો અને અન્ય લઘુમતીઓની કાયદેસરની ચિંતાઓ તથા આકાંક્ષાઓ સંપૂર્ણપણે સંતોષાવી જ જોઈએ." ત્યારપછી મહાસચિવે યુદ્ધગ્રસ્ત પ્રદેશની તેમની આગામી મુલાકાતની જાહેરાત કરી હતી.<ref>{{cite web | url= http://www.un.org/apps/sg/offthecuff.asp?nid=1291 | title = Geneva, 19 May 2009 - Joint Press Conference held by UN Secretary-General and World Health Organization Director-General, Margaret Chan | publisher= [[United Nations]] | access-date= 19 May 2009 | date = 19 May 2009}}</ref> [[બ્રુસેલ્સ]]માં 18 મે, 2009ના રોજ [[યુરોપીય સમિતિ]]ની બેઠક યોજાઇ હતી, જેમાં "ધ ગવર્મેન્ટ ઓફ શ્રીલંકા અરજન્ટલી ટુ પ્રોસીડ ટુવર્ડસ અ કોમ્પ્રિહેન્સિવ પોલિટિકલ પ્રોસેસ" અને "ધ પ્રેસિડેન્ટ ઓફ શ્રીલંકા ટુ આઉટલાઇન અ ક્લીઅર પ્રોસેસ લિડીંગ ટુ અ ફુલ્લી ઇન્ક્લુઝિવ પોલિટિકલ સોલ્યુશન, બેઝ્ડ ઓન કન્સેન્ટ, ઇક્વાલિટી એન્ડ ધ રૂલ ઓફ લૉ" તરીકે ઓળખાતા નિવેદનોનો સ્વીકાર કરવામાં આવ્યો. આ સમિતિએ જણાવ્યા પ્રમાણે આ પ્રકારના પગલાં એ શ્રીલંકામાં લાંબા ગાળાની સુરક્ષા, વિગ્રહ પછીની પુનઃરચના અને સમૃદ્ધિ તરફ દોરી જતો એકમાત્ર રસ્તો છે. આ નિવેદનનાં નિષ્કર્ષ અનુસારઃ "યુરોપીયન યુનિયન યુનાઇટેડ નેશન્સની હ્યુમન રાઇટ્સ કાઉન્સિલ દ્વારા યોગ્ય પગલાની માગ યથાવત રાખે છે."<ref>{{cite web | url= http://www.eu-un.europa.eu/articles/en/article_8730_en.htm | title = Summary: 18 May 2009, Brussels - Council of the European Union, 2942nd GENERAL AFFAIRS Council meeting, Conclusions on Sri Lanka | publisher= [[European Union]] | access-date= 19 May 2009 | date = 18 May 2009}}</ref> ધ ટાઇમ્સના અહેવાલ પ્રમાણે, યુરોપીયન યુનિયનનાં સદસ્ય રાષ્ટ્રોએ માનવ અધિકારોના ઉલ્લંઘનની દહેશત હોવા છતાં પણ શ્રીલંકાની સરકારને હથિયારોનું વેચાણ કર્યું હતું.<ref>{{Cite web |url=http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23702375-details/WORLD:+Britain+sold+arms+to+Sri+Lanka+while+civil+war+raged/article.do |title=નાગરિક વિગ્રહ ભડકેલો હોવા છતાં બ્રિટન દ્વારા શ્રીલંકાને શસ્ત્રોનું વેચાણ |access-date=2010-09-07 |archive-date=2009-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090614041448/http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23702375-details/WORLD:+Britain+sold+arms+to+Sri+Lanka+while+civil+war+raged/article.do |url-status=dead }}</ref> ====અન્ય દેશો==== વિદેશ પ્રધાન [[લૉરેન્સ કેનને]] જણાવ્યું હતું કે, "શ્રીલંકામાં સૈન્યના પગલાને લીધે નાગરિકો પર પડેલી આઘાતજનક અસર અને પગલાં બાદનાં ખરાબ પ્રત્યાઘાતથી કેનેડાના લોકો અત્યંત ચિંતિત છે." આ ભયાવહ, દશકો-લાંબા યુદ્ધે શ્રીલંકાના લોકો ઉપર કહી ન શકાય તેવો વિનાશ અને અતિશય દુઃખ લાદ્યું છે. કેનેડાની સરકાર નાગરિકોની જાનહાનિ માટે ચિંતા વ્યક્ત કરવા ઇચ્છે છે અને આ જુગુપ્સાપ્રેરક સંઘર્ષમાં પોતાના મિત્રો તથા કૌટુંબિક સદસ્યોને ગુમાવનારા શ્રીલંકાના લોકો તથા વિશ્વભરના લોકોને પોતાની દિલસોજી પાઠવવા ઇચ્છે છે. શ્રીલંકાના તમામ લોકોની કાયદેસરની અપેક્ષાઓ સંતોષે તેવો લાંબા ગાળાનો રાજકીય ઉકેલ શોધી કાઢવાની ક્વાયત શરૂ કરવા માટે કેનેડાની સરકાર શ્રીલંકાની સરકારને વિનંતી કરે છે. રાજકીય સમજૂતી અને લાંબો સમય ટકી રહે તેવી શાંતિનો રસ્તો શોધવા માટેના શ્રીલંકાના પ્રયાસોમાં મદદરૂપ થવા કેનેડા તૈયાર છે."<ref>{{cite web |url=http://w01.international.gc.ca/minpub/publication.aspx?publication_id=387175&lang=eng&docnum=135 |title=Department of Foreign Affairs and International Trade - Media Room - News Releases |publisher=W01.international.gc.ca |date=2009-03-25 |access-date=2009-05-30 |archive-date=2009-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091001090108/http://w01.international.gc.ca/MinPub/Publication.aspx?lang=eng&publication_id=387175&docnum=135 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001090108/http://w01.international.gc.ca/MinPub/Publication.aspx?lang=eng&publication_id=387175&docnum=135 |date=2009-10-01 }}</ref> [[ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે]] 18 મે, 2009ના રોજ એક નિવેદન બહાર પાડ્યું હતું જેમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે "આજે દિવસના પ્રારંભમાં [[વિદેશી બાબતોના પ્રધાન]] [[શ્રી પ્રણવ મુખર્જી]] સાથેની ટેલિફોન પર થયેલી વાતચીતમાં, શ્રીલંકાના પ્રમુખે શ્રીલંકામાં સશસ્ત્ર વિગ્રહનો અંત આવ્યો હોવાને અને એલટીટીઇનો નેતા વેલુપિલ્લઈ પ્રભાકરન મૃત્યુ પામ્યો હોવાની વાતને પુષ્ટિ આપી હતી. આ દુઃખદ સંઘર્ષને લીધે અસર પામેલા લોકોને રાહત પૂરી પાડવા તથા વિસ્થાપિત થયેલા તમામ લોકોનું ઝડપી પુનઃવસન કરાવીને તેમનું જીવન શક્ય તેટલી જલ્દી પુનઃ સામાન્ય કરવા માટે ભારત શ્રીલંકાના લોકો અને સરકારની સાથે મળીને કામ કરશે. અમારા દૃષ્ટિકોણ પ્રમાણે શ્રીલંકામાં પરંપરાગત સંઘર્ષનો અંત આવ્યો છે, આ એક એવી ઘડી છે કે જ્યારે શ્રીલંકામાં સંઘર્ષના મૂળ કારણોનો ઉકેલ લાવી શકાશે. આ ઉકેલમાં શ્રીલંકાના બંધારણની સીમામાં રહીને સત્તાનાં અસરકારક વિકેન્દ્રીકરણ તરફના રાજકીય પગલાઓનો સમાવેશ થાય છે જેથી તમિલ સહિતની તમામ જાતિના શ્રીલંકાવાસીઓને પોતાની ખુદની માતૃભૂમિની લાગણી થાય અને તેઓ તેમની સ્વૈચ્છા મુજબ જીવન જીવી શકે.<ref>{{cite web | url= http://meaindia.nic.in/ | title = Statement by the Official Spokesperson on Sri Lanka | publisher= [[Ministry of External Affairs (India)]] | access-date= 19 May 2009 | date = 18 May 2009}}</ref> {{IRN}}- [[ઇસ્લામિક રિપબ્લિક ઓફ ઇરાન]]નાં [[વિદેશ પ્રધાન]] [[મનોશેહર મોટ્ટેકી]]એ 19 મે, 2009ના રોજ શ્રીલંકાના[[ વિદેશ પ્રધાન]] [[રોહિતા બોગોલાગામા]] સાથે ટેલિફોન પર થયેલી વાતચીત દરમિયાન એલટીટીઇના આતંકવાદને પરાસ્ત કરવામાં શ્રીલંકાએ મેળવેલી સફળતા બદલ પ્રમુખ, વિદેશ પ્રધાન અને શ્રીલંકાની સરકારને ઉમળકાભેર અભિનંદન પાઠવ્યા હતા. "ઇરાન શ્રીલંકા સાથે નજીકના સંબંધો ધરાવે છે અને તેણે હંમેશા આતંકવાદની આલોચના કરી છે અને, સતતપણે શ્રીલંકાના સાર્વભૌમત્વ અને પ્રાદેશિક અખંડતાનો પક્ષ લીધો છે." તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ ઇરાનના રાષ્ટ્રપતિ વતી વાત કરી રહ્યાં છે જેમણે શ્રીલંકાને તેમની હાર્દિક શુભકામનાઓ પાઠવી છે તથા તેઓ પરસ્પર અનુકૂળ સમયે [[શ્રીલંકાના પ્રમુખ]] સાથે અંગતપણે વાત કરશે. ઉત્તરીય શ્રીલંકામાં આઇડીપીની માટે તાત્કાલિક રાહત અભિયાન હાથ ધરવા માટે, ઇરાને રેડ ક્રેસન્ટ મારફત સહાયનો પ્રસ્તાવ પણ મૂક્યો છે.<ref>{{cite web |url=http://defence.lk/new.asp?fname=20090519_11 |title=Iran congratulates Sri Lanka on defeating terrorism |publisher=Defence.lk |date=2009-05-19 |access-date=2009-05-30 |archive-date=2009-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090523161801/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090519_11 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090523161801/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090519_11 |date=2009-05-23 }}</ref> {{JPN}}- જપાનનાં વડાપ્રધાનના કાર્યાલયે, શ્રીલંકાના પ્રમુખ મહિન્દા રાજાપક્ષે સાથે જાપાનનાં [[વડાપ્રધાન]] [[તારો આસો]]એ ટેલિફોન પર કરેલી વાતચીતની યાદી બહાર પાડી હતી. આ નિવેદનમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે વડાપ્રધાને શ્રીલંકા સરકાર અને લિબરેશન ટાઈગર્સ ઓફ તમિલ ઇલમ વચ્ચેના આંતરવિગ્રહનાં અંતને આવકાર આપ્યો હતો. આ નિવેદનમાં જણાવવામાં આવ્યા અનુસાર "હવે, આંતરિકપણે વિસ્થાપિત લોકોને મદદરૂપ થવાનું તથા તેમનું પુનઃસ્થાપન કરવાનું તેમજ શાંતિના નિર્માણની દિશામાં રાજકીય પ્રક્રિયામાં આગેકૂચ દર્શાવવાનો પ્રારંભ કરવો એ મહત્વની બાબતો છે." તેમણે એ વાત ઉપર પણ વિશેષ ભાર આપ્યો હતો કે ગરીબી એ આતંકવાદની પૃષ્ઠભૂમિ તૈયાર કરી આપનારા પૈકીનું એક પરિબળ છે. આ યાદીમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે શ્રીલંકાના વડાપ્રધાનને શ્રીલંકામાં બુનિયાદી સુવિધાઓનું નિર્માણ જોવું ગમશે, અને ઉમેર્યું હતું કે જાપાન શ્રીલંકાના પ્રયાસોમાં શક્ય તેટલી મદદ કરશે.<ref>{{cite web |url=http://www.lankabusinessonline.com/fullstory.php?nid=1503900039 |title=Japan PM welcomes end of Sri Lanka war |publisher=Lanka Business Online |date=2009-05-19 |access-date=2009-05-30 |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511135304/http://www.lankabusinessonline.com/fullstory.php?nid=1503900039 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511135304/http://www.lankabusinessonline.com/fullstory.php?nid=1503900039 |date=2011-05-11 }}</ref> {{MDV}}- માલદીવના [[પ્રમુખ]] [[મોહમદ નાશીદ]] અને [[ઉપ-પ્રમુખ]] [[મોહમ્મદ વાહીદ હસને]] શ્રીલંકાની સરકાર અને લોકોને તેમના દેશમાં દશકોથી ચાલતા સંઘર્ષનો અંત લાવવામાં સફળ થવા બદલ અભિનંદન પાઠવ્યાં હતા. શ્રીલંકાની સરકાર અને લોકો પ્રત્યે તેમના ટેકા અને સહાનુભૂતિ ચાલુ રહેવાનો પ્રમુખે પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો, કેમકે શ્રીલંકા પણ એકસમાન રાષ્ટ્ર જ છે. "આ અવસરે હું માલદીવની સરકાર તથા લોકોની વતી આપના રાષ્ટ્રપતિ તથા શ્રીલંકાના લોકોને અમારી હાર્દિક શુભકામનાઓ પાઠવું છું."<ref>{{cite web |author=Miadhu News |url=http://miadhu.com.mv/news.php?id=10177 |title=President congratulates Sri Lankan President on ending civil war |publisher=Miadhu.com.mv |date=2009-05-19 |access-date=2009-05-30 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> "શ્રીલંકાના ઇતિહાસનો આ સૌથી મહત્વનો પ્રસંગ શ્રીલંકાના લોકોને વધુ સમાનતા અને ન્યાયિતાની અનુભૂતિની દિશામાં દોરી જતો માર્ગ મોકળો કરશે."<ref>{{cite web |url=http://www.minivannews.com/news_brief.php?id=6542 |title=Maldives News |publisher=Minivan News |date=2009-05-19 |access-date=2009-05-30 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{NOR}}- [[નોર્વેના વિદેશ પ્રધાન]] [[જોનાસ ગેહર સ્ટોરે]] એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે "આ યુદ્ધમાં પોતાના સંબંધીઓ અને પ્રિયજનોને ગુમાવનારા તમામ લોકોની સાથે અમારી સહાનુભૂતિ છે. આપણે ભોગ બનનારા લોકોને મદદ કરવા માટે સહકાર આપવો જ જોઈએ. શરણાર્થી શિબિરમાં રહેલા લોકોને ઘરે પરત ફરવાની તાત્કાલિકપણે છૂટ અવશ્ય મળવી જોઈએ." સ્ટોરે એમ પણ જણાવ્યું હતું કે, આંતરિકપણે વિસ્થાપિત લોકો માટેની શરણાર્થી શિબિરોમાં યુનાઇટેડ નેશન્સ દ્વારા કરાયેલી માગ અનુસાર પરિસ્થિતિમાં સુધારો અવશ્ય થવો જોઇએ.<ref>{{cite web |author=James Wray and Ulf Stabe |url=http://www.monstersandcritics.com/news/southasia/news/article_1478210.php/Norway_urges_Sri_Lanka_to_aid_refugees_ |title=Norway urges Sri Lanka to aid refugees |publisher=Monsters and Critics |date=2009-05-19 |access-date=2009-05-30 |archive-date=2012-09-06 |archive-url=https://archive.today/20120906132624/http://news.monstersandcritics.com/southasia/news/article_1478210.php/Norway_urges_Sri_Lanka_to_aid_refugees_ |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120906132624/http://news.monstersandcritics.com/southasia/news/article_1478210.php/Norway_urges_Sri_Lanka_to_aid_refugees_ |date=2012-09-06 }}</ref> {{PAK}}-પાકિસ્તાનનાં વિદેશ રાજ્ય પ્રધાન [[નવાબઝાદા મલિક આમદ ખાને]] શ્રીલંકાના ઉપ વિદેશ પ્રધાન [[હુસૈન એ. ભાઈલા]]ની સાથે ટેલિફોન કરીને શ્રીલંકાને "આતંકવાદ પર મેળવેલા ભવ્ય વિજય" બદલ અભિનંદન પાઠવ્યા હતા. પાકિસ્તાનના વિદેશ રાજ્ય પ્રધાને જણાવ્યું કે પાકિસ્તાન હંમેશાથી શ્રીલંકાનું અડગ મિત્ર રહ્યું છે અને તે આ દેશની એકતા, સાર્વભૌમત્વ અને પ્રાદેશિક અખંડિતતાનું મજબૂત ટેકેદાર રહ્યું છે. આતંકવાદનો સામનો કરવામાં શ્રીલંકાને તેમની સરકારનો સતત સહકાર મળતો રહેશે તે બાબતનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. તેમણે પોતાની શુભેચ્છાઓ તથા અભિનંદનને પ્રમુખ મહિન્દા રાજાપક્ષે અને વિદેશ પ્રધાન રોહિતા બોગોલાગામા સુધી પહોંચાડવા ઉપ પ્રધાનને વિનંતી કરી હતી.<ref>{{cite web |url=http://defence.lk/new.asp?fname=20090523_02 |title=Pakistan felicitates Sri Lanka on 'great victory over terrorism' |publisher=Defence.lk |date= |access-date=2009-05-30 |archive-date=2009-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090529112727/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090523_02 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090529112727/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090523_02 |date=2009-05-29 }}</ref> {{PHI}}- ફિલિપાઈન્સના વિદેશી બાબતોના વિભાગે 22 મે, 2009ના રોજની અખબારી યાદીમાઃ "ઉત્તરીય શ્રીલંકામાં કાયદો અને વ્યવસ્થાની સ્થિતિની વાપસીનું સ્વાગત કર્યું હતું અને ત્યાના તમિલ લઘુમતીઓ દ્વારા ભોગવવી પડતી સમસ્યાઓનો સર્વગ્રાહી, ન્યાયિક અને ટકી રહે એવો રાજકીય ઉકેલ શોધવા માટેના શ્રીલંકાના પ્રયાસોને ટેકો જાહેર કર્યો હતો. ફિલિપાઇન્સે તમિલ લઘુમતીઓ તેમના દેશમાં શાંતિના ફળ ચાખી શકે એવો લાંબા સમયનો રાજકીય ઉકેલ શોધવામાં આવશે એવી આશા વ્યક્ત કરી હતી."<ref>{{cite web |url=http://dfa.gov.ph/?p=5236 |title=On the End of Sri Lankan Civil War: Department of Foreign Affairs |publisher=Dfa.gov.ph |date=2009-05-22 |access-date=2009-05-30 |archive-date=2015-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912175749/http://dfa.gov.ph/?p=5236 |url-status=dead }}</ref> {{RUS}}- "રશિયાની સરકાર એલટીટીઇ (લિબરેશન ટાઈગર્સ ઓફ તમિલ ઇલમ)ના આતંકવાદને પરાજય આપવામાં આ દેશને મળેલી સફળતા બદલ શ્રીલંકાના પ્રમુખ અને લોકોને ઉષ્માસભર અભિનંદન પાઠવે છે," એવું રશિયાની સરકારના માહિતી વિભાગે એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું. શ્રીલંકાના વિદેશ મંત્રાલયના અધિકારીઓએ જણાવ્યા પ્રમાણે રશિયાએ આતંકવાદ અને અલગાવવાદ વિરુદ્ધની શ્રીલંકાની સરકારની લડાઇને ટેકો આપતું હોવાનું જણાવ્યું હતું. રશિયાએ એવી આશા વ્યક્ત કરી હતી કે શ્રીલંકામાં અડધી સદી કરતા પણ વધુ સમયથી ચાલનારા આ લોહિયાળ સશસ્ત્ર સંઘર્ષનો અંત દેશમાં શાંતિ, સુરક્ષા અને સ્થિરતાની સ્થાપનાની ગેરેન્ટી બની રહેશે.<ref>{{cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-05/21/content_11409677.htm |title=Russia, Iran congratulate Sri Lanka on ending civil war_English_Xinhua |publisher=News.xinhuanet.com |date=2009-05-21 |access-date= 2009-05-30}}</ref> {{ZAF}}- દક્ષિણ આફ્રિકાની સરકારે ડેપ્યુટી ઇન્ટરનેશનલ રિલેશન્સ એન્ડ કોઓપરેશન પ્રધાન એહરેઈમ ઇબ્રાહિમની મારફત શ્રીલંકામાં સૈન્ય કામગીરીના અંત આવવા અંગેનું એક નિવેદન બહાર પાડ્યું હતું. "દક્ષિણ આફ્રિકાની સરકાર જે રીતે સૈન્ય આક્રમણ હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું તે રીત પ્રત્યે દિલગીરી વ્યક્ત કરે છે અને યુનાઇટેડ નેશન્સ હ્યુમન રાઇટ્સ કમિશનને તાત્કાલિકપણે આંતરરાષ્ટ્રીય માનવ અધિકાર કાયદાઓ અને જીનેવા સંમેલનન નિયમોના સંભવિત ભંગ અંગે તાત્કાલિકપણે તપાસ હાથ ધરવાની વિનંતી કરે છે," એવું ઇબ્રાહિમે જણાવ્યું હતું. આ નિવેદનમાં અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં તાત્કાલિકપણે માનવીય મદદ તથા આંતરરાષ્ટ્રીય માધ્યમોને પ્રવેશવાની છૂટ આપવાની પણ માગ કરવામાં આવી હતી. "દક્ષિણ આફ્રિકાની સરકારે 19 મે, 2009ના રોજની પ્રમુખ મહિન્દા રાજાપક્ષાના વ્યક્તવ્યમાં મન પ્રસન્ન કરનારા સ્વરની નોંધ લીધી છે અને અમે એવી આશા વ્યક્ત કરીએ છીએ કે લશ્કરી અભિયાનનો અંતે તમામ લઘુમતીઓ સાથે તેમના લાંબા સમયથી પડત પ્રશ્નોના ઉકેલ માટે શાંતિપ્રિય વાટાઘાટો હાથ ધરાશે. પક્ષો વચ્ચે શાંતિ અને સુલેહ સ્થાપવાનો હેતુ ધરાવતા કોઇ પણ પ્રયાસને અમે ટેકો આપતા રહીશું."<ref>http://www.dfa.gov.za/docs/2009/sri0521.html</ref> {{SGP}}- [[સિંગાપોર]]માં યોજાયેલી [[શાંગરી-લા મંત્રણા]] દરમિયાન [[શ્રીલંકાના વિદેશ પ્રધાન]] [[રોહિતા બોગોલાગામા]]ની સાથે સિંગાપોરના [[વિદેશ પ્રધાન]] [[જ્યોર્જ યેઓ]]ની મુલાકાત બાદ, 29 મે 2009ના રોજ [[સિંગાપોરના વિદેશી બાબતોના મંત્રાલયે]] એવું નિવેદન બહાર પાડ્યું હતું કે "શ્રીલંકામાં લાંબા સમયથી ચાવતા સંઘર્ષનો અંત આવેલો જોઇને સિંગાપોરે રાહત અનુભવી છે. આ સંઘર્ષને કારણે શ્રીલંકામાં મોટી જાનહાનિ થઇ હતી. માત્ર હજારો-સેંકડોની સંખ્યામાં રહેલા લોકોનાં જીવ જ નથી ગયા, પણ સેંકડો-હજારો શ્રીલંકન નાગરિકોને તેમના ઘરમાંથી વિસ્થાપિત થવું પડ્યું છે. શ્રીલંકાની સરકાર દ્વારા આખરે સૈન્ય અભિયાનની સમાપ્તિ કરવામાં આવતા ઇતિહાસનું એક દુઃખદ પ્રકરણ પૂરું કરવાની અને રાષ્ટ્રીયસ્તરે પ્રશ્નો ઉકેલવા તથા સમજૂતી સાધવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવાની તક મળી છે. શ્રીલંકામાં રહેલા તમામ સમાજના હિતોની સંપૂર્ણ વિચારણા કર્યા બાદ જ શાંતિ ટકી રહે તે માટેની લાંબા ગાળાની સમજૂતી ઘડવી જોઇએ અને તેનો અમલ કરવો જોઇએ."<ref>{{cite web | url= http://www.mfa.gov.sg/ | title = MFA Press Statement: The Situation in Sri Lanka - Sri Lankan Minister of Foreign Affairs Rohitha Bogollagama calls on Minister for Foreign Affairs George Yeo | publisher= [[Ministry of Foreign Affairs (Singapore)|Ministry of Foreign Affairs, Singapore]] | access-date= 5 June 2009 | date = 29 May 2009}}</ref> એલટીટીઇના આતંકવાદીઓ ઉપર વિજય મેળવવા બદલ જ્યોર્જ યેઓએ રોહિતા બોગોલાગામા અને શ્રીલંકાની સરકારને અભિનંદન પાઠવ્યા હતા.<ref>{{Cite web |url=http://defence.lk/new.asp?fname=20090604_09 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-07 |archive-date=2011-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110930033023/http://defence.lk/new.asp?fname=20090604_09 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930033023/http://defence.lk/new.asp?fname=20090604_09 |date=2011-09-30 }}</ref> {{SUI}}- 19 મે, 2009ના રોજની એક અખબારી યાદીમાં, સ્વિટ્ઝરલેન્ડની સરકારે સશસ્ત્ર સંઘર્ષની સમાપ્તિને આવકાર આપ્યો હતો. જો કે, સ્વિટ્ઝરલેન્ડે "આંતરરાષ્ટ્રીય માનવતાલક્ષી કાયદાઓના ભંગ બદલ ખેદ વ્યક્ત કર્યો હતો અને તમામ પક્ષોને તેનું પાલન કરવા તથા કોઇ પણ સંજોગોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમોનો આદર કરવા તથા અનુસરણ કરવાની અપીલ કરી હતી." "સ્વિટ્ઝરલેન્ડ તમામ પક્ષો પાસે વેરભાવ પ્રેરતી ઉશ્કેરણીથી દૂર રહેવા તથા એકપક્ષીય અથવા સંયુક્ત સંમતિ વાળા પગલાઓ દ્વારા સુલેહની દિશામાં કામ કરવાની માગ કરે છે. તમામ પક્ષો તથા જૂથો તેમજ આ પ્રદેશના સદસ્યોએ સુલેહ પ્રક્રિયા શરૂ કરવા માટે અને રાજકીય મંત્રણાના સ્વરૂપમાં ટકી રહે તેવા ઉકેલ માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ સાથે મળીને મુક્તમને કામ કરવું જોઇએ."<ref>{{cite web|url=http://www.eda.admin.ch/eda/en/home/recent/media/single.html?id=26978 |title=Media Release |publisher=Eda.admin.ch |date= |access-date= 2009-05-30}}</ref> {{TUR}}- શ્રીલંકાના પ્રમુખ [[મહિન્દા રાજાપક્ષા]]એ ટર્કીના પ્રમુખ [[અબ્દુલ્લાહ ગુલ]]ને ટેલિફોન કર્યો હતો. ટર્કીના પ્રમુખના મિ઼ડીયા સેન્ટર દ્વારા આ વાતચીતને બહાર પાડવામાં આવી હતી. શ્રીલંકાના પ્રમુખે ગુલને આતંકવાદ વિરુદ્ધની લડાઇમાં તાજેતરમાં મળેલી સિદ્ધિઓ અંગે જાણ કરી હતી. પ્રમુખ ગુલે ટેલિફોનિક વાતચીતમાં જણાવ્યું હતું કે તેઓ તાજેતરની ઘટનાઓથી અત્યંત ખુશ થયા છે અને તેઓ માનવતાવાદી મદદ પૂરી પાડવા તૈયાર છે.<ref>{{cite web | url=http://www.trtpersian.com/Haber/HaberDetay.aspx?HaberKodu=1c9a83c7-dc30-4e6c-aa40-95c53fb6281c | title = Sri Lanka'dan Gül'e Son Durum Bilgisi | publisher= [[TRT|TRT World]] | access-date= 7 September 2009 | date = 19 May 2009}}</ref> {{UK}}- [[વિદેશ સચિવ]] [[ડેવિડ મિલિબૅન્ડે]] 19 મે, 2009ના રોજ [[હાઉસ ઓફ કોમન્સ]]માં નીચેનું લેખિત નિવેદન કર્યું હતું કે - "19 મેના રોજ, શ્રીલંકાના પ્રમુખે સત્તાવારપણે એવી જાહેરાત કરી છે કે 18 મેના રોજ સૈન્યનાં સૈનિકોએ અગાઉ એલટીટીઇના કબ્જામાં રહેલો તમામ પ્રદેશ પુનઃ પ્રાપ્ત કર્યો છે અને તેમણે આ સંગઠનના વરિષ્ઠ નેતાઓની ધરપકડ કરી છે અથવા તો તેઓ માર્યા ગયા છે. લાંબા સમયથી ચાલતો અને અત્યંત ક્રૂર સંઘર્ષ આખરે પૂરો થતાં સિંહાલી, તમિલ અને મુસ્લિમ સહિતની શ્રીલંકાની તમામ જાતિઓએ રાહતનો શ્વાસ લીધો છે. શ્રીલંકાની સરકારને આ સંઘર્ષ માટે જવાબદાર કારણોનો ઉકેલ કાઢવા તથા લાંબા સમય સુધી ટકી રહે તેવી શાંતિ સાધવાની તક મળી છે. આ તકનો બખૂબી ઉપયોગ થાય અને તેને પગલે સંઘર્ષનો ટકાઉ અંત આવે તે માટે આપણે શ્રીલંકાની સરકાર તથા તેની તમામ જાતિઓની સાથે મળીને કામ કરવું જ પડશે. શ્રીલંકાની સરકારે યુદ્ઘ જીતવામાં જે ઉર્જાથી કામ કર્યું હતું તેવી જ રીતે શાંતિ સ્થાપિત કરવામાં પણ કામ કરે તે માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સહભાગીઓની સાથે મળીને શ્રીલંકાની સરકારને પ્રોત્સાહિત કરવાની દિશામાં આ સરકાર આગામી સપ્તાહો અને દિવસો દરમિયાન સતતપણે પોતાનું લક્ષ્ય કેન્દ્રિત કરશે."<ref>{{cite web | url= http://www.fco.gov.uk/en/newsroom/latest-news/?view=PressS&id=18007087 | title= Written ministerial statement on Sri Lanka (19/05/2009) | publisher= [[Foreign and Commonwealth Office]] | access-date= 22 May 2009 | date= 19 May 2009 | archive-url= https://archive.today/20121228191241/https://www.gov.uk/government/announcements?departments%5B%5D=foreign-commonwealth-office | archive-date= 28 ડિસેમ્બર 2012 | url-status= live }}</ref> [[યુકે]]માં વિદેશ અને કોમનવેલ્થ વિભાગના રાજ્યકક્ષાના પ્રધાન [[લોર્ડ મેલોક બ્રાઉને]] [[હાઉસ ઓફ લોર્ડસ]]માં આ મુદ્દે પ્રશ્ન ઉઠાવનાર લોર્ડ નેઝબીને પ્રત્યુત્તર આપતા જણાવ્યું હતું કે, "વાસ્તવમાં, પ્રમુખ સાથેનાં પ્રારંભિક સંપર્ક દરમિયાન અમે, તમિલ ટાઈગર્સ - એક આતંકવાદી જૂથ દ્વારા પ્રેરિત અને 26 વર્ષ ચાલનારા આ ક્રૂર યુદ્ધની સમાપ્તિ બદલ તેમને અભિનંદન આપ્યા હતા." લોર્ડ નેઝબી સાથે સંમત થતા, લોર્ડ મેલોક બ્રાઉને જણાવ્યું હતું કે, "આ અંગેનો રાજકીય ઉકેલ શ્રીલંકાની અંદરથી પ્રમુખ રાજાપક્ષા દ્વારા સ્થપાયેલી અને તેમની આગેવાની હેઠળની પ્રક્રિયા દ્વારા જ આવવો જોઇએ." વધુ સંબોધનમાં, બ્રાઉને જણાવ્યું હતું કે, ""પરંતુ અમે તેઓને અત્યંત સ્પષ્ટ કહ્યું છે કે, યુદ્ધમાં મળેલા વિજયને શ્રીલંકાના ઇતિહાસના એક નવા અને આનંદપ્રદ પ્રકરણ તરીકે જોવું કે નહી એ બાબત શ્રીલંકાના પ્રમુખના હવે પછીના કદમ અને આ જાતિના પ્રશ્નોનો રાજકીય અથવા માનવતાવાદી ઉકેલ શોધવામાં તેઓ મુત્સદ્દીગીરી દર્શાવી શકે છે કે નહિ તેના પર નિર્ભર છે." તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, "17 મેના રોજ, વડાપ્રધાને શ્રીલંકાને વધુ પાંચ મિલિયન પાઉન્ડની સહાયની જાહેરાત કરી હતી, તેના સાથે સપ્ટેમ્બર 2008થી અત્યાર સુધીમાં આપવામાં આવેલી સહાયનો કુલ આંકડો 12.5 મિલિયન થઈ ગયો છે." તેમની સમક્ષ રજૂઆત કરતા [[લોર્ડ નેસબી]]એ જણાવ્યું હતું કે, "માય લોર્ડસ, શું રાણી સાહેબાની સરકારે શ્રીલંકાની સરકારને તમિલ ટાઈગર્સને પરાસ્ત કરીને દેશમાં શાંતિ લાવવા બદલ અભિનંદન પાઠવ્યા છે? આંતરાષ્ટ્રીય સ્તરે, રાણી સાહેબાની સરકારની નીતિ મુખ્યત્વે 2,50,000 તમિલ લોકો અને 1,00,000 મુસ્લિમો, કે જેમને જાફનામાંથી [[સામુદાયિક સાફસૂફી]] કરવામાં આવી છે, તેમના પુર્નસ્થાપનનો પક્ષ લેવાની છે, અથવા તો શું આ સરકાર શ્રીલંકામાં બંધારણીય ઉકેલ લાવવો જોઇએ એવું ભાષણ આપવાનું ચાલુ રાખશે, જે આખરે તો શ્રીલંકાની સંસદના તાબાનો વિષય છે?"<ref>{{cite web |url=http://defence.lk/new.asp?fname=20090522_01 |title="British government congratulated President Rajapaksa for finishing off terrorists" - Lord Malloch Brown |publisher=Defence.lk |date=2009-05-22 |access-date=2009-05-30 |archive-date=2009-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525104500/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090522_01 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090525104500/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090522_01 |date=2009-05-25 }}</ref> {{USA}}- 18 મે, 2009ના રોજ [[વૉશિંગ્ટન ડી.સી.]]માં યોજાયેલી એક પત્રકાર પરિષદ દરમિયાન, [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના સ્ટેટ્સ ડિપાર્ટમેન્ટ]]ના પ્રવક્તા આયન કેલીએ જણાવ્યું હતું કે, "ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ સ્ટેટ આ સંઘર્ષની સમાપ્તિને આવકાર આપે છે, અને અમે અત્યંત ઊંચી જાનહાનિ અને નિર્દોષ નાગરિકોના મોતનો સિલસિલો હવે પૂરો થઇ ગયેલો જણાતો હોવાથી અમે રાહત અનુભવીએ છીએ. શ્રીલંકાની સરકાર સમક્ષ પોતાના ભૂતકાળને દફનાવી દઇને લોકશાહી, સહનશીલતા તથા માનવ અધિકારો પ્રત્યે આદરના મૂળ ધરાવતા શ્રીલંકાની સ્થાપના કરવાની આ તક આવી છે. સરકાર માટે હવેનો સમય તમિલો, સિંહાલી અને અન્ય શ્રીલંકન નાગરિકોને, તમામ શ્રીલંકાવાસીઓના અધિકારોને પ્રોત્સાહન આપે અને રક્ષણ કરે એવી રાજકીય વ્યવસ્થાનું સર્જન કરવાની પ્રક્રિયામાં જોતરી દેવાનો છે. રાહત શિબિરોમાં રહેતા 2,80,000 નાગરિકોની આવશ્યક્તાઓ સંતોષવાનું કામ પણ સરકાર માટે મહત્વનું છે. આ લોકોની ખોરાક, પાણી, છત, મૂળભૂત આરોગ્ય સુવિધા અને સ્વચ્છતા જેવી જરૂરિયાતો સંતોષવી તેમજ આ લોકોની પોતપોતાના ઘરે વાપસી કરવાની પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવી એ સરકાર માટે ટોચની પ્રાથમિક્તા હોવી જોઇએ."<ref>{{cite web | url= http://www.state.gov/r/pa/prs/dpb/2009/05/123541.htm | title = Daily Press Briefing May 18, 2009 | publisher= [[United States Department of State]] | access-date= 19 May 2009 | date = 18 May 2009}}</ref> શ્રીલંકાના સંરક્ષણ મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે 18 મે 2009ના રોજ [[શ્રીલંકા ખાતેના અમેરિકાના રાજદૂત]] [[રોબર્ટ ઓ. બ્લેક]], જુનિયરે વિસ્થાપિત લોકોને માનવીય મદદ અને તમિલ લોકો સાથે સુલેહના સંદર્ભે દેશના [[વિદેશ પ્રધાન]] [[રોહિતા બોગોલાગામા]]ને બોલાવ્યા હતા.<ref>{{cite web |url=http://defence.lk/new.asp?fname=20090519_07 |title='US will continue to support Sri Lanka's humanitarian relief efforts' says US Ambassador |publisher=Defence.lk |date= |access-date=2009-05-30 |archive-date=2009-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090522111614/http://defence.lk/new.asp?fname=20090519_07 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090522111614/http://defence.lk/new.asp?fname=20090519_07 |date=2009-05-22 }}</ref> {{VNM}}- 21 મે, 2009ના રોજ વિદેશી બાબતોના મંત્રાલયના પ્રવક્તા લી દુન્ગે પત્રકારોની પૂછપરછના પ્રતિસાદરૂપે નીચેનું નિવેદન જારી કર્યું હતુઃ "શ્રીલંકાની સરકાર અને લોકોએ તાજેતરમાં મેળવેલા વિજયને વિયેતનામ આવકાર આપે છે. આ વિજય રાષ્ટ્રીય નિર્માણ અને વિકાસ, શાંતિ અને સ્થિરતા તથા આ પ્રદેશમાં વિકાસ પ્રત્યે શ્રીલંકાની સરકાર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકે તે માટેની ઇચ્છનીય પરિસ્થિતિનું સર્જન કરશે."<ref>{{Cite web |url=http://www.mofa.gov.vn/en/tt_baochi/pbnfn/ns090522095256 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-07 |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511180000/http://www.mofa.gov.vn/en/tt_baochi/pbnfn/ns090522095256 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://defence.lk/new.asp?fname=20090526_04 |title=Vietnam welcomes the victory of the Government and people of Sri Lanka |publisher=Defence.lk |date= |access-date=2009-05-30 |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511194957/http://defence.lk/new.asp?fname=20090526_04 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511194957/http://defence.lk/new.asp?fname=20090526_04 |date=2011-05-11 }}</ref> ==18 મે, 2009 બાદની લડાઇ== * 19 મે 1951 [[કાચિકુદીચ્ચૈરુ]], [[અમ્પારા]] ખાતે શ્રીલંકાના સૈન્ય દ્વારા એલટીટીઇના 3 લડવૈયાઓના મોત થયા.<ref name="detailed1">{{cite web |url=http://www.army.lk/detailed.php?NewsId=500 |title=Sri Lanka Army - Defenders of the Nation |publisher=Army.lk |date=2009-05-20 |access-date=2009-05-30 |archive-date=2009-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090523092615/http://www.army.lk/detailed.php?NewsId=500 |url-status=dead }}</ref> * (15 મે 2006). [[પેરિયાપિલ્લુમલાઇ]] વિસ્તાર નજીક શ્રીલંકાના સૈન્યએ એલટીટીઇના પાંચ લડવૈયાઓને મારી નાખ્યા.<ref name="detailed1"></ref> * (15 મે 2006). [[કદાવાના]] જંગલ વિસ્તારમાં શ્રીલંકાના સૈન્યએ એલટીટીઇના 10 લડવૈયાઓને મારી નાખ્યા.<ref>{{cite web |url=http://www.army.lk/detailed.php?NewsId=518 |title=Sri Lanka Army - Defenders of the Nation |publisher=Army.lk |date=2009-05-21 |access-date=2009-05-30 |archive-date=2009-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090526205616/http://www.army.lk/detailed.php?NewsId=518 |url-status=dead }}</ref> * (15 મે 2006). બેટ્ટીકલોઆ વિસ્તારમાં [[કાલાવનચ્ચિકુડી]] ખાતે શ્રીલંકાના સૈન્યએ એલટીટીઇના 11 લડવૈયાઓને મારી નાખ્યા. સૈન્યના સાધનો દ્વારા પાંચ ટી-56 એસોલ્ટ રાઇફલ, 20 ભૂમિગત સુરંગ (15 કિ.ગ્રા.ની એક), બે હાથગોળા, ત્રણ માનવ-વિરોધી સુરંગો અને સારવારની ચીજવસ્તુઓ મળી આવી હોવાના અહેવાલો આવ્યા હતા.<ref>{{cite web |url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090527_14 |title=Commandos kill 11 LTTE infiltrators - Kalavanchchikudi |publisher=Defence.lk |date= |access-date=2009-05-30 |archive-date=2009-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090531055222/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090527_14 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090531055222/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090527_14 |date=2009-05-31 }}</ref> * 5 જુન 2004 [[અમ્પારા]]માં ધરમપાલવા વિસ્તારમાં સર્ચ એન્ડ ક્લીઅર ઓપરેશન હાથ ધરી રહેલા સ્પેશ્યલ ટાસ્ક ફોર્સ (એસટીએફ)ના અધિકારીઓને એલટીટીઇના લડવૈયાઓના એક જૂથનો સામનો થયો હતો અને બે શબ ઉપરાંત અસંખ્ય સૈન્ય સરંજામ મળી આવ્યો હતો.<ref>{{cite web |url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090606_01 |title=Troops recover more military equipments in search and clear operations |publisher=defence.lk |date=2009-06-08 |access-date=2009-06-13 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609051315/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090606_01 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609051315/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090606_01 |date=2009-06-09 }}</ref> * 23 ઓગસ્ટ 1953 દક્ષિણ પૂર્વ એશિયાના એક દેશમાં એલટીટીઇના નવા નેતા [[સેલ્વરાસા પથ્મનાથન]]ની ધરપકડ કરાઇ અને તેને કોલમ્બો લાવવામાં આવ્યો. ==પરિણામો== {{Main|Sri Lankan IDP camps}} પ્રમુખ રાજાપક્ષાએ જણાવ્યું કે સરકાર એક રાજકીય ઉકેલ લાવવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે, અને આ હેતુસર બંધારણમાં 13મો સુધારો કરીને પગલા લેવામાં આવશે.<ref>{{cite web |url=http://defence.lk/new.asp?fname=20090523_07 |title=IDPs: Govt. already acting on agreed areas of priority - President to Ban Ki-moon |publisher=Defence.lk |date=2009-05-23 |access-date=2009-05-30 |archive-date=2009-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527085039/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090523_07 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090527085039/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090523_07 |date=2009-05-27 }}</ref> એલટીટીઇના એકધારા પરાજયને કારણે તેના લડવૈયાઓ મોટી સંખ્યામાં આ સંગઠનને છોડી ગયા હતા. સૈન્ય સમક્ષ આત્મસમર્પણ કરનારા આશરે 7,237 બળવાખોરોને હાલમાં વિવિધ પુનઃસ્થાપન કેન્દ્રોમાં પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવી રહ્યાં છે, આ પૈકી 1,601 સ્ત્રીઓ છે. અધિકારીઓએ જણાવ્યા પ્રમાણે, આશરે એલટીટીઇના આશરે 2,379 લડવૈયાઓને સૈન્ય દ્વારા ઓળખી કાઢવામાં આવ્યા છે. આ પૈકીના લડવૈયાઓએ સૈન્ય સમક્ષ સ્વૈચ્છાએ આત્મસમર્પણ કર્યું હતું. આશરે 2,065 પુરુષોએ જણાવ્યું કે તેમનાં આગેવાનો વિશેનો ભ્રમ તૂટી જતા તેમણે અગ્રિમ સુરક્ષા હરોળ ખાતે સૈનિકો સમક્ષ આત્મસમર્પણ કર્યું હતું. તેમને આ ઐતિહાસિક પરાજયનો અણસાર આવી ગયો હતો અને તેમને ભાન થયું કે એલટીટીઇના લડવૈયાઓને તમિલ પ્રદેશ માટે નહી પણ એલટીટીઇના નેતાના જીવનનું રક્ષણ કરવા માટે લડવું પડતું હતું. આત્મસમર્પણ કરનારા લડવૈયાઓને સુવિધાઓ પૂરી પાડવામાં આવી છે અને એ પૈકીના મોટાભાગના લોકોને પુનઃસ્થાપન શિબિરોમાં મોકલી આપવામાં આવ્યા છે. યુદ્ધનો અંત આવ્યા બાદ, સરકારે ઇનટરવ્યુ માટે બોલાવતા 5,000 કરતા પણ વધુ તમિલ યુવાનો પોલીસ દળમાં જોડાવા માટે પૂર્વીય પ્રાંતમાં આવેલા પસંદગીના પોલીસ સ્ટેશનોએ ઇન્ટરવ્યુ માટે ઉમટી પડ્યાં. શ્રીલંકાની સરકાર આ વિભાગમાં, ખાસ કરીને દેશના ઉત્તરીય પ્રદેશમાં પોલીસ સેવા માટે 2,000 નવા પોલીસ અધિકારી નિમવાનું આયોજન કરી રહી છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.colombopage.com/archive_091/May1242917634RA.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-07 |archive-date=2011-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513045725/http://www.colombopage.com/archive_091/May1242917634RA.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513045725/http://www.colombopage.com/archive_091/May1242917634RA.html |date=2011-05-13 }}</ref> == માનવતાવાદી અસર == યુદ્ધના અંતિમ ચરણમાં, શ્રીલંકાની સરકારના દળો તમિલ ટાઈગર અંકુશિત વિસ્તારોમાં ઊંડે સુધી આગળ વધતાં, ત્યાં ફસાયેલા 3,50,000 નાગરિકોના ભવિષ્યને લઇને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચિંતામાં વધારો થયો.<ref>{{cite news| url=http://www.guardian.co.uk/world/2009/jan/17/srilanka-tamil-tigers-trapped-civilians | work=The Guardian | location=London | title=Fears grow for trapped civilians as army advances on Tamil Tigers | first=Amelia | last=Gentleman | date=January 18, 2009 | access-date= May 23, 2010}}</ref> 21 જાન્યુઆરી 2009ના રોજ, શ્રીલંકાના સૈન્યએ એ35 હાઇ-વે અને ચેલાઇ લગૂન વચ્ચે પુથુક્કુદિવિરુપ્પુની ઉત્તરપશ્ચિમે આવેલા 32 ચોરસ કિલોમીટર (12.4 માઇલ)ના વિસ્તારને ''સુરક્ષિત વિસ્તાર'' જાહેર કર્યો. [[શ્રીલંકાની વાયુસેના]]નાં વિમાને ચોપાનિયા ફેંકીને નાગરિકોને આ સુરક્ષિત વિસ્તારમાં ખસી જવા અને જ્યાં સુધી સૈન્ય તેમને સુરક્ષિત સ્થળોએ ખસેડે નહી ત્યાં સુધી પ્રતિક્ષા કરવાની વિનંતી કરી. શ્રીલંકાના સૈન્યએ આ વિસ્તારમાં ગોળીબાર નહી કરવાનું વચન આપ્યું.<ref>{{cite news| url=http://www.guardian.co.uk/world/2009/jan/22/sri-lanka-military | work=The Guardian | location=London | title=Military declares civilian safety zone in rebel area | date=January 22, 2009 | access-date= May 23, 2010}}</ref> જો કે, બહુ થોડા લોકો જ વાસ્તવમાં આ સુરક્ષિત વિસ્તારમાં ગયા, અને શ્રીલંકાની સરકાર, [[યુનાઇટેડ નેશન્સ]], અને [[માનવ અધિકાર]] સંગઠનોએ એલટીટીઇ પર નાગરિકોને સુરક્ષિત ઝોનમાં જતા અટકાવવાનો આરોપ મૂક્યો. આખરે લડાઇને કારણે નાગરિકો સુરક્ષિત વિસ્તારમાંથી [[નાન્થી કદાલ]] અને ભારતીય સમુદ્ર વચ્ચેની જમીનની સાંકડી પટ્ટી પર જતા રહ્યાં. 12 ફેબ્રુઆરીના રોજ શ્રીલંકાના સૈન્યએ [[મલ્લાતિવુ]]ની ઉત્તરપશ્ચિમે 10 ચોરસ કિલોમીટર (3.9 ચોરસ માઇલ)ના નવા સુરક્ષિત વિસ્તારની ઘોષણા કરી. આગામી ત્રણ મહિનાઓ દરમિયાન, શ્રીલંકાના સૈન્યએ સુરક્ષિત વિસ્તારોમાં ફસાયેલા બાકી બચેલા તમિલ ટાઈગર્સનો નાશ કરવા માટે વિમાનો અને તોપો દ્વારા વારંવાર તેના પર હુમલા કર્યા. શ્રીલંકાની સરકારે એવો દાવો કર્યો કે તે તમિલ ટાઈગરના સ્થાનો પર હુમલો કરવાનો પ્રયત્ન કરી રહી હતી, અને એવો દાવો કર્યો કે આ હુમલાઓ 15 ફેબ્રુઆરીએ શરૂ થયા હતા અને સૈન્ય દ્વારા તમિલ ટાઈગર્સની સુરક્ષા તોડી પડાઇ તથા નાગરિકો બહાર આવવા શરૂ થયા તેના એક દિવસ પૂર્વે 19 એપ્રિલે સમાપ્ત થયા હતા.<ref>http://english.aljazeera.net/news/asia/2009/05/20095141557222873.html</ref> જો કે, આ હુમલાઓને લીધે જંગી નુકશાન થયું.<ref>{{cite news | url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article6201379.ece | work=The Times | location=London | title=Leaked UN satellite images show haven for Sri Lanka refugees was bombed | first=Jeremy | last=Page | date=May 1, 2009 | access-date=May 23, 2010 | archive-date=મે 7, 2009 | archive-url=https://archive.today/20090507152057/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article6201379.ece | url-status=dead }}</ref>. સેંકડો નાગરિકો માર્યા ગયા અથવા તો ઇજાગ્રસ્ત થયા, અને તમિલ ટાઈગર્સે ઘણાંને માનવ કવચ તરીકે રાખ્યા હોવાના અહેવાલ હતા.<ref>{{cite news| url=http://www.guardian.co.uk/world/2009/apr/24/srilanka | work=The Guardian | location=London | title=Sri Lanka war toll near 6,500, UN report says | first=David | last=Pallister | date=April 24, 2009 | access-date= May 23, 2010}}</ref> યુદ્ધના આખરી ચરણમાં 3,00,000 [[ઇન્ટરનલી ડિસપ્લેસ્ડ પર્સન્સ]] (આઇડીપી)નું સર્જન થયું જેમને [[વાવુનિયા જિલ્લા]]ની શિબિરોમાં ખસેડવામાં આવ્યા અને તેમને તેમની મરજીની વિરુદ્ધ અટકાયતમાં રખાયા.<ref>{{cite web|url=http://www.amnesty.org/en/library/asset/ASA37/016/2009/en/5de112c8-c8d4-4c31-8144-2a69aa9fff58/asa370162009en.html|title=ASA 37/016/2009 Unlock the Camps in Sri Lanka: Safety and Dignity for the Displaced Now|publisher=[[Amnesty International]]|date=10 August 2009|access-date=22 October 2009|archive-date=18 જુલાઈ 2012|archive-url=https://archive.today/20120718154017/http://www.amnesty.org/en/library/asset/ASA37/016/2009/en/5de112c8-c8d4-4c31-8144-2a69aa9fff58/asa370162009en.html|url-status=dead}}</ref> આ સિવાય, શિબિરોની અંદરની પરિસ્થિતિની શ્રીલંકાની અંદર અને બહારથી ભારે આલોચના કરાઇ. આ શિબિરો ચોતરફ કાંટાળાં તારની વાડ ધરાવતી હતી, અને આ વાડને ઓળંગવાનો પ્રયાસ કરનારને ઠાર કરી દેવાતો હતો. સરકારે એવું જણાવ્યું હતું કે એકવાર આ શિબિરોમાં નાગરિકો વચ્ચે છૂપાયેલા તમિલ ટાઈગર્સને વીણી વીણીને બહાર કાઢવા માટેની ચકાસણી પ્રક્રિયા પૂરી થઇ જાય તેમજ અધુરી સૈન્ય કાર્યવાહી પૂરી થઇ જાય એટલે તે આ શિબિરોમાંથી નાગરિકોને મુક્ત કરી દેશે.<ref>http://www.crisisgroup.org/home/index.cfm?id=6335&amp;I=3{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 7 મે 2009ના રોજ શ્રીલંકાની સરકારે 2009ના અંત સુધીમાં 80 ટકા આઇડીપીને પુનઃ સ્થાપિત કરવાની યોજનાની જાહેરાત કરી.<ref>{{cite web|url=http://www.hrw.org/en/news/2009/10/19/sri-lanka-government-breaks-promises-displaced-can-go-home|title=Sri Lanka: Government Breaks Promises That Displaced Can Go Home|date=19 October 2009|publisher=[[Human Rights Watch]]|access-date= 22 October 2009}}</ref> આ નાગરિક યુદ્ધના અંત બાદ, પ્રમુખ રાજાપક્ષાએ વિદેશી રાજદ્વારીઓને ખાતરી આપી કે 180 દિવસની યોજના અનુસાર આઇડીપીનું પુનઃસ્થાપન કરાશે.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/nol/ukfs_news/mobile/newsid_8060000/newsid_8061600/8061623.stm|title=Sri Lanka vows to resettle Tamils|date=21 May 2009|publisher=[[BBC News]]|access-date= 22 October 2009}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.news.lk/index.php?option=com_content&task=view&id=9776&Itemid=44|title=India and Sri Lanka agree on IDP timetable, political solution |date=22 May 2009|publisher=The Official Government News Portal of Sri Lanka|access-date= 22 October 2009}}</ref> 9 ઓક્ટોબર, 2009 સુધીમાં, 150 દિવસથી પણ વધુ દિવસો બાદ, 10 ટકા (27,000) કરતા પણ ઓછાં આઇડીપી મુક્ત કરવામાં આવ્યા અથવા તો તેમના મૂળ સ્થાને પાછા ગયા, અને 2,50,000 આઇડીપી હજુ પણ આ શિબિરોમાં છે.<ref>{{cite web|url=http://www.humanitarianinfo.org/srilanka_hpsl/Files/Situation%20Reports/Joint%20Humanitarian%20Update/Joint,_Joint%20Humanitarian%20Update%20-%2010.pdf|title=Report # 10: 26 September – 9 October 2009|date=9 October 2009|work=Joint Humanitarian Update: North East Sri Lanka|publisher=[[UN]] [[Office for the Coordination of Humanitarian Affairs]]|access-date= 22 October 2009}}</ref> ==વિરોધો== વિશ્વભરમાં રહેલાં [[તમિલ જાતિ]]ના લોકોએ તાજેતરમાં જ [[શ્રીલંકાના ઉત્તરીય પ્રાંત]]માં [[તમિલ]] નાગરિકોની થયેલી જાનહાનિ તથા આ એકંદર યુદ્ધના વિરોધમાં સક્રિયપણે દેખાવો કર્યાં હતા. [[ભારત]],<ref>[http://www.indopia.in/India-usa-uk-news/latest-news/554313/TamilNadu/2/20/2 લંકાને "ભારતીય મદદ" વિરુદ્ધ મલેશિયાના તમિલોનો વિરોધ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090825192307/http://www.indopia.in/India-usa-uk-news/latest-news/554313/TamilNadu/2/20/2 |date=2009-08-25 }} ઈન્ડોપિયા, 21 એપ્રિલ 2009.</ref> [[બ્રિટન]],<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8043773.stm તમિલ વિરોધ પ્રદર્શન ગલીઓમાં ઉતરી આવ્યું] [[બીબીસી]] 11 મે 2009.</ref> [[કેનેડા]],<ref>{{cite news | title =Misguided Tamil protesters | date =2009-05-13 | url =http://www.nationalpost.com/related/topics/story.html?id=1590422 | work =Martin Collacott | publisher =[[The National Post]] | access-date =2009-05-13 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ઓસ્ટ્રેલિયા]], [[નોર્વે]], [[સ્વિટ્ઝરલેન્ડ]], [[ડેન્માર્ક]], [[જર્મની]] અને [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]]ના મુખ્ય શહેરો તથા પાટનગરમાં સક્રિયપણે વિરોધ થયો છે. આ વિરોધોનો એકમાત્ર હેતુ વિશ્વભરના રાષ્ટ્રોના નેતાઓને આંતરવિગ્રહને અટકાવવા તથા આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સંયોજન સાધીને કુનેહભરી વ્યૂહરચના સાથે સ્થાયી યુદ્ધવિરામ કરાવવા માટે સમજાવવાનો હતો. ==મૃત્યુ-ઈજાઓ== {{Main|Casualties of the Sri Lankan Civil War}} શ્રીલંકાનો આંતરવિગ્રહ અત્યંત ખર્ચાળ, હતો, જેમાં એક અંદાજ પ્રમાણે 80,000-1,00,000 લોકો મા્યા ગયા હતા.<ref name="ABC200509"></ref> મૃતકોમાં 27,639 તમિલ લડવૈયાઓ, 23,327 કરતા પણ વધુ શ્રીલંકન સૈનિકો અને પોલીસકર્મીઓ, 1,155 ભારતીય સૈનિકો, અને હજારો નાગરિકોનો સમાવેશ થાય છે. સંરક્ષણ મંત્રાલયના સચિવ [[ગોતભ્ય રાજાપક્ષા]]એ સરકારના ટેલિવિઝન સાથેની એક મુલાકાતમાં જણાવ્યું હતું કે 1981થી અત્યાર સુધીમાં શ્રીલંકાના સૈન્યના 23,790 (આ આંકડામાં પોલીસ અથવા અન્ય બિન-હથિયારધારી દળોના સૈનિકોનો સમાવેશ થાય છે કે નહીં તે સ્પષ્ટ નથી) સૈનિકોના મોત થયા હતા. ઓગસ્ટ, 2006માં માવિલ આરુને પુનઃ હાંસલ કરવામાં આવ્યું ત્યારથી લઈ આક્રમણના અંતની ઔપચારિક જાહેરાત (18 મેના રોજ) કરવામાં આવી, ત્યા સુધીના ગાળામાં શ્રીલંકાના 6,261 સૈનિકો માર્યા ગયા હતા અને 29,551 ઇજાગ્રસ્ત થયા હતા.<ref>{{cite web|url=http://news.smh.com.au/breaking-news-world/victorys-price-6200-sri-lankan-troops-20090522-bi4f.html |title=Victory's price: 6,200 Sri Lankan troops |publisher=News.smh.com.au |date=2009-05-22 |access-date= 2009-05-30}}</ref> શ્રીલંકાના સૈન્યના અંદાજ પ્રમાણે, વિગ્રહના આખરી ત્રણ વર્ષ દરમિયાન 22,000 સુધીની સંખ્યામાં એલટીટીઇના લડવૈયાઓ માર્યા ગયા હતા.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/cms/s/0/eda17636-4733-11de-923e-00144feabdc0.html?nclick_check=1 |title=/ UK - Sri Lankan army and Tamil Tiger death tolls reveal grim cost of years of civil war |publisher=Ft.com |date=2009-05-23 |access-date= 2009-05-30}}</ref> {{POV-section|date=May 2010}} આંતરવિગ્રહના આખરી પાંચ મહિનામાં, નાગરિકોની સૌથી ભારે જાનહાનિ જોવા મળી. ''સુરક્ષિત વિસ્તાર'' માંથી સમુદ્ર માર્ગે બહાર કાઢવામાં આવેલા નાગરિકો તથા સહાયકારી સંસ્થાઓના વિશ્વસનીય સાક્ષી પૂરાવાઓના આધારે, [[યુનાઇટેડ નેશન્સે]] એવો અંદાજ વ્યક્ત કર્યો હતો કે જાન્યુઆરી, 2009નો મધ્યગાળો કે જ્યારે ''સુરક્ષિત વિસ્તાર'' ની સૌપ્રથમવાર જાહેરાત કરવામાં આવી હતી, અને એપ્રિલ, 2009નો મધ્ય ગાળાની વચ્ચેના સમય દરમિયાન 6,500 નાગરિકોના મોત થયા હતા અને અન્ય 14,000 ઇજાગ્રસ્ત થયા હતા.<ref name="TG240409">{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2009/apr/24/srilanka|title=Sri Lanka war toll near 6,500, UN report says|author=David Pallister & Gethin Chamberlain|date=24 April 2009|publisher=[[The Guardian]], UK | location=London}}</ref><ref name="BBC270409">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/8019865.stm|title=Sri Lanka rejects rebel ceasefire|date=27 April 2009|publisher=[[BBC News]]}}</ref> આ સમયગાળા પછીના ગાળાનો કોઇ સત્તાવાર ઇજા-મૃત્યુનો આંકડો ઉપલબ્ધ નથી પરંતુ આંતરવિગ્રહના આખરી ચાર મહિના (મધ્ય જાન્યુઆરીથી મધ્ય મે) સુધીમાં 15,000થી 20,000 લોકોના મોત થયા હોય તેવો અંદાજ છે.<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2009/may/29/sri-lanka-casualties-united-nations|title=Sri Lanka death toll 'unacceptably high', says UN|last=Chamberlain |first=Gethin|date=29 May 2009|publisher=[[The Guardian]], UK|access-date= 26 October 2009 | location=London}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/leading_article/article6382706.ece|title=Slaughter in Sri Lanka|date=29 May 2009|publisher=[[The Times]], UK|access-date=26 October 2009|location=London|archive-date=29 એપ્રિલ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429054611/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/leading_article/article6382706.ece|url-status=dead}}</ref> [[યુએસ સ્ટેટ્સ ડિપાર્ટમેન્ટ]]ના એક અહેવાલમાં એવું સૂચન કરવામાં આવ્યું હતું કે ઈજા-મૃત્યુનો વાસ્તવિક આંકડો યુએનનાં અંદાજો કરતા કદાચ ઘણો જ વધારે હતો અને ઇજા-મૃત્યુની મોટી સંખ્યાની નોંધણી જ થઇ નહોતી.<ref name="State"/> યુનાઇટેડ નેશન્સના એક ભૂતપૂર્વ અધિકારીએ એવો દાવો કર્યો હતો કે આંતરવિગ્રહના આખરી તબક્કામાં 40,000 સુધીના નાગરિકોના મોત થયા હોઇ શકે છે.<ref>{{cite news|last=Buncombe|first=Andrew|title= Up to 40,000 civilians 'died in Sri Lanka offensive'|url=http://www.independent.co.uk/news/world/asia/up-to-40000-civilians-died-in-sri-lanka-offensive-1897865.html|access-date= 23 May 2010|newspaper=[[The Independent]]|date=12 February 2010 | location=London}}</ref> ==સંદર્ભો== {{Reflist|3}} ==ગ્રંથસૂચિ== {{Refbegin|3}} * બાલાસિંઘમ, એડલઃ ''ધ વિલ ટુ ફ્રીડમ - અન ઈનસાઇડ વ્યૂ ઓફ તમિલ રેઝિસ્ટન્સ'' . ફૅરમેક્સ પબ્લિશિંગ લિ., બીજી આવૃત્તિ 2003, ISBN 1-903679-03-6. * દિસ્સાનાયકા, ટી. ડી. એસ. એ.: ''વૉર ઓર પીસ ઇન શ્રીલંકા, વોલ્યૂમ ટુ'' . સ્વસ્તિકા (પ્રા.) લિ., કોલમ્બો 1998. * દિક્ષીત, જે. એન.: ''એસાઇન્મેન્ટ કોલમ્બો'' , ISBN 81-220-0499-7. (આઇપીકેએફની ઉપસ્થિતિ તરફ દોરી જનારી 1980ની વાટાઘાટો દરમિયાન દિક્ષીત ભારતના હાઇ કમિશ્નર હતા.) * ગેમેજ, એસ. અને વોટસન, આઈ.બી.: ''કોન્ફ્લિક્ટ એન્ડ કમ્યૂનિટી ઇન કન્ટેમ્પરરી શ્રીલંકા'' . સેજ, નવી દિલ્હી 1999. * ગેમેજ, એસ: ''એથનિક કોન્ફ્લિક્ટ, સ્ટેટ રિફોર્મ એન્ડ નેશન બિલ્ડીંગ ઇન શ્રીલંકા: એનાલિસિસ ઓફ કોન્ટેક્સ્ટ એન્ડ સજેશન્સ ફોર અ સેટલમેન્ટ'' , નીલસેન, જ્હોન પી. અને મલિક, દિપકઃ "ક્રાઈસિસ ઓફ સ્ટેટ એન્ડ નેશનઃ સાઉથ એશિયન સ્ટેટ્સ બીટવીન નેશન બિલ્ડીંગ એન્ડ ફ્રેગમેન્ટેશન", મનોહર, નવી દિલ્હી (આવી રહી છે). * હૂલે, આર., સોમસુંદરમ, ડી., શ્રીથારન કે., અને થિરાંગમા, આર., '' ધ બ્રોકન પાલ્મિરા - ધ તમિલ ક્રાઇસિસ ઇન શ્રીલંકાઃ અન ઇનસાઇડ એકાઉન્ટ'' . ધ શ્રીલંકા સ્ટડીઝ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ, ક્લૅરમોન્ટ 1990. (ઓનલાઇન પણ ઉપલબ્ધ.)[http://www.uthr.org/BP/Content.htm ધ બ્રોકન પાલ્મિરા - ધ તમિલ ક્રાઇસિસ ઇન શ્રીલંકાઃ અન ઇનસાઇડ એકાઉન્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515072857/http://www.uthr.org/BP/Content.htm |date=2011-05-15 }}. * જોનસન, રોબર્ટઃ ''અ રિજીયન ઇન ટર્મોઇલ'' . રિએક્શન, ન્યૂ યોર્ક અને લંડન 2005. (શ્રીલંકા અને તેના પ્રાદેશિક સંદર્ભને આવરી લે છે.) * નારાયણ સ્વામી, એમ. આર.: ''ટાઇગર્સ ઓફ લંકાઃ ફ્રોમ બોય્ઝ ટુ ગુરિલ્લાઝ'' . કોણાર્ક પબ્લિશર્સ; ત્રીજી આવૃત્તિ. 2002, ISBN 81-220-0631-0. * રાજાસિંઘન, કે. ટી.: ''શ્રીલંકા: ધ અનટોલ્ડ સ્ટોરી'' . 2001-2002. (''એશિયા ટાઇમ્સ ઓનલાઇન'' માં હપતાવાર પ્રકાશિત).[http://www.atimes.com/atimes/others/untold_story.html શ્રીલંકાઃ ધ અનટોલ્ડ સ્ટોરી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011103308/http://www.atimes.com/atimes/others/untold_story.html |date=2007-10-11 }}. * ''વૉર એન્ડ પીસ ઇન શ્રીલંકાઃ વિથ અ પોસ્ટ-એકોર્ડ રિપોર્ટ ફ્રોમ જાફના'' . ISBN 955-26-0001-4 /ISBN 978-955-26-0001-2, ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ફંડામેન્ટલ સ્ટડીઝ, શ્રીલંકા; 1 આવૃત્તિ (ઓક્ટોબર 1, 1987), [[રોહન ગુણરત્ના]] દ્વારા. * ''શ્રીલંકામાં ભારતનો હસ્તક્ષેપઃ ભારતની ઇન્ટેલિજન્સ એજન્સીઓની ભૂમિકા'' . ISBN 955-95199-0-5/ ISBN 978-955-95199-0-4, સાઉથ એશિયન નેટવર્ક ઓન કોન્ફ્લિક્ટ રિસર્ચ (1993), [[ રોહન ગુણરત્ના]] દ્વારા.. {{Refend}} ==બાહ્ય લિંક્સ== '''સત્તાવાર વેબસાઇટો''' *[http://www.defence.lk/ સંરક્ષણ મંત્રાલય, શ્રીલંકા] *[http://www.peaceinsrilanka.org/ શ્રીલંકા સરકારનું શાંતિ સચિવાલય ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060112015449/http://www.peaceinsrilanka.org/ |date=2006-01-12 }} *[http://www.ltteps.org/ એલટીટીઇનું શાંતિ સચિવાલય] '''નકશા''' * [http://www.defence.lk/orbat/Default.asp સંરક્ષણ મંત્રાલય, યુદ્ધની પ્રગતિનો નકશો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090823094426/http://www.defence.lk/orbat/Default.asp |date=2009-08-23 }} * [http://www.lakdiva.org/army/digital_globe.html આખરી વિગ્રહગ્રસ્ત વિસ્તારના નક્શા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426044854/http://www.lakdiva.org/army/digital_globe.html |date=2009-04-26 }} * [http://www.cyberlk.com/defencemap/ શ્રીલંકાનો ઇન્ટેક્ટિવ ડિફેન્સ મૅપ] '''સ્વતંત્ર અહેવાલો અને લખાણ''' * [http://wsws.org/category/as-lanka.shtml વર્લ્ડ સોશિયાલિસ્ટ વૅબ સાઇટ શ્રીલંકાનું કવરૅજ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122223029/http://wsws.org/category/as-lanka.shtml |date=2009-01-22 }} - ઘણાં અહેવાલો તથા સમાજવાદી વિશ્લેષણો * [http://www.pact.lk/ પીસ એન્ડ કોન્ફ્લિક્ટ ટાઇમલાઇન (પીએસીટી) - શ્રીલંકાના વિગ્રહની એક ઇન્ટરેક્ટિવ સમયરેખા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523100752/http://pact.lk/ |date=2013-05-23 }} * [http://www.c-r.org/our-work/accord/sri-lanka/key-texts.php ભૂતકાળની શાંતિ પ્રક્રિયાની મહત્વની સમજૂતીઓનું લખાણ તથા સમાધાનકારી સાધનો દ્વારા પ્રક્રિયાનું વિશ્લેષણ] * [http://defencewire.blogspot.com/ શ્રીલંકાના સંગ્રહની હાલની સ્થિતિનું સ્વતંત્ર સૈન્ય વિશ્લેષણ] * [http://www.hrw.org/sites/default/files/reports/srilanka0209webwcover_0.pdf ]વૉર ઓન ડિસપ્લેસ્ડઃ વન્નીમાં નાગરિકો પર શ્રીલંકાના સૈન્ય અને એલટીટીઇનો સિતમ/0}, હ્યુમન રાઇટ્સ વૉચ. '''વિશ્લેષણ''' * [http://www.iss.europa.eu/nc/actualites/actualite/article/sri-lanka-what-role-for-the-eu/ શ્રીલંકાઃ વ્હોટ રોલ ફોર ધ ઇયુ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015040718/http://www.iss.europa.eu/nc/actualites/actualite/article/sri-lanka-what-role-for-the-eu/ |date=2009-10-15 }}, ઍમિયા સાંચેઝ કેસિકેડોનો અભિપ્રાય, મે 2009, [[યુરોપિયન યુનિયન ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર સિક્યોરિટી સ્ટડીઝ]] [[Category:શ્રીલંકાનું રાજકારણ]] [[Category:શ્રીલંકાનો ઇતિહાસ]] [[Category:શ્રીલંકાની શામેલગીરી ધરાવતા યુદ્ધો]] [[Category:શ્રીલંકાનો સમાજ]] [[શ્રેણી:શ્રીલંકા]] by0ijmejjmad65q9g657uo2myqru5so 0 27302 902789 884254 2026-07-25T03:36:39Z ~2026-41558-95 88295 902789 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = ઉણ | state_name = ગુજરાત | district = વાવ-થરાદ | taluk_names = [[કાંકરેજ તાલુકો|કાંકરેજ]] | latd = 24.0389 | longd = 71.9415 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશ | blank_value_3 = [[મકાઈ]], [[બાજરી]], [[તુવર]], [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''ઉણ''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્યના]] ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[વાવ-થરાદ જિલ્લો|વાવ-થરાદ જિલ્લામાં]] આવેલા [[કાંકરેજ તાલુકો|કાંકરેજ તાલુકામાં]] આવેલું એક ગામ છે. ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી|દિવેલા]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી તેમજ સાયન્સ-આર્ટસ-કોમર્સ કોલેજ જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. == ઈતિહાસ == ઇ.સ. ૧૬૩૧ થી ઇ.સ. ૧૯૪૭ સુધી ઉણ સલામી વગરનું એક રજવાડું હતું, જેના શાસકો [[વાઘેલા વંશ]]ના રાજપુત હતા. તેમાં ૨૧ ગામોનો સમાવેશ થતો હતો. ઉણ કાંકરેજ થાણા રાજ્યની સૌથી મહત્વની જાગીર હતી, ઠાકોર શ્રી પૃથ્વીરાજ વાઘેલા દ્વારા રાધનપુર રજવાડા ને સતત ત્રણ વખત પરાજય આપ્યો હતો, ગામમાં હિંગળાજ ભવાની મંદિર, ચામુંડા માતાજી મંદિર, બહુચરાજી મંદિર, રામજી મંદિર વગેરે મંદિરો આવેલા છે. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:કાંકરેજ તાલુકો]] lmmc2251vnvecp68gdse5pax1azvb2p 0 31006 902820 902619 2026-07-25T08:24:20Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902820 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox scientist | name = ઍલન ટ્યુરિંગ | image =Alan Turing az 1930-as években.jpg| image_width = | caption = | birth_date = {{Birth date|1912|6|23|df=yes}} | birth_place = [[Maida Vale]], London, England, United Kingdom | death_date = {{Death date and age|1954|6|7|1912|6|23|df=yes}} | death_place = [[Wilmslow]], [[Cheshire]], England, United Kingdom | nationality = British | field = [[Mathematician]], [[logician]], [[cryptanalyst]], [[computer scientist]] | work_institutions = [[University of Cambridge]]<br />[[Government Code and Cypher School]]<br />[[National Physical Laboratory, UK|National Physical Laboratory]]<br />[[University of Manchester]] | alma_mater = [[King's College, Cambridge]]<br />[[Princeton University]] | doctoral_advisor = [[Alonzo Church]] | doctoral_students = [[Robin Gandy]] | known_for = [[Halting problem]]<br />[[Turing machine]]<br />[[Cryptanalysis of the Enigma]]<br />[[Automatic Computing Engine]]<br />[[Turing Award]]<br />[[Turing Test]]<br />[[Turing pattern]]s | prizes = [[Officer of the Order of the British Empire]]<br />[[Fellow of the Royal Society]] }} '''ઍલન મેથીસન ટ્યુરિંગ''', ઓબીઈ, એફઆરએસ; 23 જૂન 1912 – 7 જૂન 1954), અંગ્રેજી ગણિતશાસ્ત્રી, તર્કશાસ્ત્રી,સંકેતલિપિના વિશ્લેષક અને કમ્પ્યૂટર વૈજ્ઞાનિક હતા. તેમણે ટ્યુરિંગ મશિન સાથે ગાણિતિક નિયમો અને ગણતરીની વિભાવનાનું નિર્દિષ્ટીકરણ પૂરું પાડીને કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના વિકાસમાં અત્યંત પ્રભાવશાળી યોગદાન આપ્યું હતું, જેણે આધુનિક [[કમ્પ્યૂટર]]ના સર્જનમાં મહત્તવપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.<ref name="AFP"/> [[બીજું વિશ્વ યુદ્ધ|બીજા વિશ્વ યુદ્ધ]] દરમિયાન, ટ્યુરિંગે ગવર્મેન્ટ કોડ અને સાયફર સ્કૂલ બ્લેત્ચલેય પાર્ક, બ્રિટનના કોડબ્રેકીંગ સેન્ટર માટે કામ કર્યું. થોડા સમય માટે તેઓ હટ 8 વિભાગના મુખ્યાધિકારી હતા, આ વિભાગ જર્મન નૌકા સૈન્યને સંબંધિત સંકેતલિપિના વિશ્લેષણમાટે જવાબદાર હતું. તેમણે જર્મનસંકેતલિપિને તોડતી પદ્ધતિઓમાંની એક યોજના નક્કી કરી રાખી હતી, જેમાં બોમ્બે પદ્ધતિ, ઈલેક્ટ્રોમીકેનીકલમશીન ઈનીગ્મા મશીન માટે ગોઠવણી શોધી શકે છે, તેનો સમાવેશ થાય છે. યુદ્ધ પછી તેમણે નેશનલ ફિઝીકલ લેબોરેટરી ખાતે કામ કર્યું, જ્યાં એસીઈ(ACE), એક સંગ્રહ કરી શકાય એવા કમ્પ્યૂટર પ્રોગ્રામની સૌ પ્રથમ ડિઝાઈન તૈયાર કરી. તેમના જીવનના અંત ભાગમાં ટ્યુરિંગને ગાણિતિક જીવવિજ્ઞાનમાં રસ પડ્યો. તેમણે આકાર વિકાસ(મૉર્ફોજિનેસિસ)નું રસાયણશાસ્ત્ર આધારિત પેપર લખ્યું,<ref>{{Cite journal| last= Turing | first= A. M. | title = The Chemical Basis of Morphogenesis | journal = Philosophical Transactions of The Royal Society of London, series B | volume = 237 | pages = 37–72 | year = 1952 }}</ref> અને તેમણે ઓસીલેટીંગકેમિકલ રીએક્શન જેમ કે બીલોઅસોય- ઝાબોટીન્સ્કાય રીએક્શનનું અનુમાન કર્યું, જેનું 1960ના દાયકાઓમાં સૌ પ્રથમ વખત અવલોકિત બન્યું. ટ્યુરિંગની સજાતીયતા 1952માં ફોજદારી ફરિયાદમાં પરિણમી- તે સમયે યુનાઈટેડ કિંગડ્મમાં સજાતીય વર્તણૂક ગેરકાયદેસર હતી- અને તેમણે જેલના વિકલ્પ તરીકે સ્ત્રી હોર્મોન(રાસાયણિક ખસીકરણ)ની સાથે સારવાર સ્વીકારી હતી. તેઓ 1954માં તેમના 42મા જન્મદિવસનાં કેટલાંક અઠવાડિયા પહેલાં, સાઈનાઈડ ઝેરથી મૃત્યુ પામ્યા. કાયદેસરની તપાસમાં તે આત્મહત્યા હોવાનું શોધાયું હતું, તેમની માતા અને કેટલાક અન્ય લોકો તેમના મોતને એક અકસ્માત હોવાનું માની રહ્યાં હતાં. 10 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ, ઈન્ટરનેટ ઝુંબેશને અનુસરતાં, યુદ્ધ પછી ટ્યુરિંગની સાથે જે રીતનો વ્યવહાર થયો હતો, તે માટે બ્રિટિશ સરકાર વતી બ્રિટિશ વડાપ્રધાન ગોર્ડોન બ્રાઉને સત્તાવાર જાહેર માફી માંગી હતી. .<ref name="PM-apology">{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8249792.stm | title = PM apology after Turing petition | date = 11 September 2009 | work = BBC News}}</ref> == બાળપણ અને યુવાની == ઍલન ટ્યુરિંગનું ગર્ભધાન [[છત્રપુર]],[[ઓરિસ્સા]], ભારતમાં થયું હતું.<ref name="Hodges1983P5">{{Harvnb|Hodges|1983|p=5}}</ref> તેમના પિતા, જુલિયસ મેથીસન ટ્યુરિંગભારતીય નાગરિક સેવાના સભ્ય હતા. જુલિયસ અને તેની પત્ની સારા (પૂર્વાશ્રમમાં સ્ટોનેય; 1881–1976, એડવર્ડ વોલ્લર સ્ટોનેય, મદ્રાસ રેલ્વેના મુખ્ય એન્જિનીયરની પુત્રી હતાં) ઇચ્છતાં હતાં કે ઍલનનો ઉછેર ઈંગ્લેન્ડમાં થાય, તેથી તેઓ મૈડા વેલે<ref name="englishheritaget">{{Cite web | url = http://www.english-heritage.org.uk/server/show/nav.001002006005/chooseLetter/T | title = London Blue Plaques | access-date = 10 February 2007 | work = English Heritage}}</ref>, લંડનમાં પાછાં આવ્યાં, જ્યાં ઍલન ટ્યુરિંગનો જન્મ 23 જૂન 1912ના રોજ થયો, જે પાછળથી કોલોન્નાડે હોટલપર બિલ્ડીંગની બહારની બાજુ<ref>{{openplaque|381}}</ref>એ એક વાદળી તકતી દ્વારા નોંધાયેલું હતું.<ref name="Hodges1983P5"/><ref name="turingorguk">{{Cite web| url=http://www.turing.org.uk/turing/scrapbook/memorial.html | title=The Alan Turing Internet Scrapbook | access-date=26 September 2006}}</ref> તેમને જ્હોન નામનો મોટો ભાઈ હતો. તેમના પિતાનું નાગરિક સેવા કમિશન હજી પણ સક્રિય હતું અને ટ્યુરિંગના બાળપણનાં વર્ષો દરમિયાન તેમનાં માતા-પિતા તેમના બે પુત્રોને નિવૃત્ત આર્મી દંપતી પાસે મૂકી, હેસ્ટીંગ્સ, ઈંગ્લેન્ડ<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=6}}</ref> અને ભારત વચ્ચે આવ-જા કરતાં હતાં. જીવનમાં ખૂબ જ જલદી, ટ્યુરિંગે પાછળથી વધુ પ્રમુખતાઓ દર્શાવી હતી જે પ્રતિભાસંપન્ન હોવાની નિશાની દર્શાવતી હતી.<ref name="toolbox">{{Cite web |title=Alan Turing&nbsp;– Towards a Digital Mind: Part 1 |first=G. James |last=Jones |date=11 December 2001 |url=http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |access-date=27 July 2007 |work=System Toolbox |archive-date=3 ઑગસ્ટ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |url-status=dead }}</ref> છ વર્ષની ઉંમરે તેમના વાલીએ સેન્ટ મિશેલ, દિવસની સ્કૂલમાં તેમનું નામ નોંધાવ્યું હતું. તેમની પ્રતિભા શરૂઆતમાં જ મુખ્ય શિક્ષિકાએ ઓળખી કાઢી, એવી રીતે તેમના ક્રમશઃ ઘણા શિક્ષકોએ તેમની પ્રતિભા ઓળખી હતી. 1924માં, 14 વર્ષની ઉંમરે, તેઓ ડૂરસેટમાં બજાર ભરાય એવા શહેર શેરબોર્નમાં જાણીતી સ્વતંત્ર્ય શાળાશેરબોર્ન શાળામાં ગયા. સત્રના પ્રથમ દિવસે બ્રિટનમાં સામાન્ય હડતાળ હતી, પણ તેને પ્રથમ દિવસે હાજર રહેવું હતું તે નિર્ધારિત હતું, તેથી તેણે તેની સાઈકલ સાઉથએમ્પટોનથી શાળા સુધી {{convert|60|mi|km}}થી વધુ દોરીને લઈ ગયો, આખી રાત પ્રવાસી માટેની વીશીમાં રોકાયો.<ref name="metamagical">{{Cite book|title=Metamagical Themas: Questing for the Essence of Mind and Pattern |first=Douglas R. |last=Hofstadter |year=1985 |publisher=Basic Books |isbn=0-465-04566-9 |oclc=230812136}}</ref> [[ચિત્ર:KingsCollegeChapel.jpg|thumb|કિંગ્સ કોલેજ, કેમ્બ્રીજ ખાતે કમ્પ્યૂટર ખંડનું નામ ટ્યુરિંગના નામથી રાખવામાં આવ્યું હતું, જ્યાં તેઓ 1931માં વિદ્યાર્થી અને 1935માં ફેલો બન્યા હતા.]] ટ્યુરિંગની કુદરતી રુચિ ગણિત અને વિજ્ઞાન હોવાથી શેરબોર્નમાં કેટલાક શિક્ષકો, જેમની શિક્ષણની વ્યાખ્યામાં સાહિત્યપર વધુ ભાર આપતા હતા, પરિણામે તેઓ પ્રત્યેથી તેમને આદર ન મળ્યો. તેમના મુખ્ય શિક્ષકે તેમના વાલીને લખ્યું હતું- "હું આશા રાખું છું કે તે બે સ્ટૂલની વચ્ચે ન પડે. જો તેને જાહેર શાળામાં રહેવું હશે, તો તેણે ચોક્કસપણે ''શિક્ષિત'' થવાનું ધ્યેય રાખવું જ પડશે. જો તેણે માત્ર''વિજ્ઞાનના વિશેષજ્ઞ'' બનવું હશે, તો તે જાહેર શાળામાં તેનો સમય બરબાદ કરી રહ્યો છે. "<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> આ બધું થવા છતાં, ટ્યુરિંગે અભ્યાસમાં નોંધનીય ક્ષમતા દર્શાવવાની ચાલુ રાખી. 1927માં પ્રાથમિક કલનશાસ્ત્રનો અભ્યાસ કર્યાં વિના જ તેને જટિલ સમસ્યાઓ ઉકેલવામાં મજા આવતી હતી. 1928માં, 16 વર્ષની ઉંમરે, ટ્યુરિંગને [[આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન|આર્બલ્ટ આઈન્સ્ટાઈન]]ના કાર્યનો ભેટો થયો, તેણે માત્ર તેને સમજી લીધું એટલું જ નહીં, પણ તેણે એક લખાણમાંથી, કે જેમાં ક્યારેય એવું સ્પષ્ટપણે દર્શાવાયું નહોતું, તેમાંથી ન્યુટનના ગતિના નિયમોઅંગે આઈન્ટાઈનના પ્રશ્નો અંગે અનુમાન લગાવ્યું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=34}}</ref> ટ્યુરિંગની આશાઓ અને આકાંક્ષાઓ તેણે શાળામાં પોતાનાથી સહેજ મોટા વિદ્યાર્થી, ક્રિસ્ટોફર મોર્કોમ સાથે વિકસાવેલી નજીકની મિત્રતા દ્વારા વધુ ઊભરી. મોર્કોમ ટ્યુરિંગની પ્રથમ પ્રેમ જિજ્ઞાસા હતી. મોર્કોમ તેઓની શેરબોર્ન ખાતેની છેલ્લા સત્રના માત્ર થોડાં અઠવાડિયાં પહેલાં, ગાયનું ચેપી [[દૂધ]] પીધા પછી સંકોચાઈને, ગાયનાં ફેફસાંના ક્ષય રોગની જટિલતાથી મૃત્યુ પામ્યો.<ref name="teuscher">** {{Cite book|last=Teuscher |first=Christof (ed.) |authorlink=Christof Teuscher |title=Alan Turing: Life and Legacy of a Great Thinker |year=2004 |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer-Verlag]] |isbn=3-540-20020-7 |oclc=53434737 62339998}}</ref> ટ્યુરિંગનો ધાર્મિક વિશ્વાસ કકડભૂસ થઈ ગયો અને તે નાસ્તિક બની ગયો. તેણે તમામ વસ્તુઓ જડવાદજ છે, એવી હકીકત ખાતરીપૂર્વક સ્વીકારી લીધી, જેમાં જીવિત માનવીય મગજનો પણ સમાવેશ થાય છે,<ref>પાઉલ ગ્રે, [http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html ઍલન ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822093918/http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html |date=2008-08-22 }} સદીના સૌથી મહત્વના ટાઈમ સામાયિકના લોકો, પાન નં ૨</ref> પણ તે હજી પણ એવું માનતા હતાં કે મૃત્યુ પછી આત્માનું અસ્તિત્વ હોય છે.<ref>[http://www.turing.org.uk/turing/scrapbook/spirit.html ધી ઈન્સ્પીરેશન ઓફ લાઈફ એન્ડ ડેથ, 1928–1932] ઍલન ટ્યુરિંગ સ્કેપબુક </ref> == યુનિવર્સિટી અને ગણનક્ષમતા (કમ્પ્યૂટેબિલિટી) અંગેનું કાર્ય == [[ચિત્ર:Alan Turing Memorial Closer.jpg|thumb|સેકવિલે પાર્ક, માન્ચેસ્ટરમાં ઍલન ટ્યુરિંગનું યાદગાર પૂતળું]] શેરબોર્ન પછી, ટ્યુરિંગ કેમ્બ્રિજ, કિંગસ્ કોલેજમાં અભ્યાસ કરવા ગયો. ત્યાં તેણે તેના ગ્રેજ્યુએશન પહેલાંના ત્રણ વર્ષો 1931થી 1934 પસાર કર્યાં, [[ગણિત]]માં પ્રથમ વર્ગ ઓનર્સ સાથે ગ્રેજ્યુએટ થયો અને 1935માં સેન્ટ્રલ લિમિટ થિયરમ પરના મહાનિબંધની ક્ષમતા પર કિંગ કોલેજ ખાતે ફેલોતરીકે ચૂંટાઈ આવ્યો.<ref>જોહ્ન ઓલ્ડરીચનો ત્રીજો વિભાગ જુઓ, "ઈંગ્લેન્ડ અને કોન્ટીનેન્ટલ પ્રોબેબલીટી ઈન ઈન્ટ વોર યર્સ", જર્નલ ઈલેક્ટોનીક d'Histoire des Probabilités et de la Statistique, ભાગ 5/2 [http://www.jehps.net/decembre2009.html ડિસેમ્બર 2009] જર્નલ ઈલેક્ટ્રોનિક d'Histoire des Probabilités et de la Statistique</ref> તેમના અતિમહત્ત્વના પેપર "ઓન કમ્યૂટેબલ નંબરસ્, વીથ એન એપ્લીકેશન ટુ ધી ''એન્ટ્સેઈડંગસપ્રોબ્લેમ (Entscheidungsproblem)'' ",<ref>{{Cite journal | last= Turing | first= A. M. |year=1936 | publication-date = 1936–37 | title = On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem | periodical = Proceedings of the London Mathematical Society | series = 2 | volume = 42 | pages = 230–65 | doi= 10.1112/plms/s2-42.1.230 | url = http://www.comlab.ox.ac.uk/activities/ieg/e-library/sources/tp2-ie.pdf}} (અને {{Cite news| last = Turing | first = A.M. | publication-date = 1937 | title = On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem: A correction | periodical = Proceedings of the London Mathematical Society | series = 2 | volume = 43 | pages = 544–6 | doi = 10.1112/plms/s2-43.6.544 | year = 1938 }})</ref> ટ્યુરિંગે ગણતરી અને પ્રૂફની મર્યાદાઓ પરના 1931ના કુર્ટ ગોડેલનાં પરિણામો પર પુનઃસૂત્રો તારવી, ગોડેલના વૈશ્વિક ગાણિતિક આધારિત યાંત્રિક ભાષા સાથે ફેરબદલી કરીને યાંત્રિક અને સરળ ડિવાઈસો મૂક્યા, જે ટ્યુરિંગ મશીનો તરીકે જાણીતાં બન્યાં. તેમણે સાબિત કર્યું કે કેટલાંક આવા મશીનો કોઈપણ કલ્પના જો અલ્ગોરિધમ પ્રમાણે રજૂ કરવામાં આવે તો તેની ગાણિતિક ગણતરી કરવા માટે તે સક્ષમ બનશે. તેઓ સાબિત કરતાં ગયા કે ટ્યુરિંગના મશીન માટે અચકાવવાની સમસ્યા અનિશ્ચિત છે જે સૌ પ્રથમ વખતે દર્શાવતાં ''એન્ટ્સેઈડંગસપ્રોબ્લેમ (Entscheidungsproblem)'' નો કોઈ ઉકેલ નથી કે એવું સાબિત કરતા ગયા હતા. તે નક્કી કરવું શક્ય નથી, વાસ્તવમાં, જ્યારે પણ ગાણિકીત ક્રિયા ટ્યુરિંગ મશીનને આપવામાં આવશે ત્યારે તે હંમેશા અચકાશે કે કેમ. જો કે તેમના લેમ્બડા કલનને આદર આપવામાં એલોન્ઝો ચર્ચને સમકક્ષ પ્રુફ પથી તેમનું પ્રુફ પ્રકાશિત થયું હતું, તે વખતે ટ્યુરિંગ ચર્ચના કામથી અજાણ હતા. ટ્યુરિંગે તેમની યાદશક્તિમાં લખ્યું હતું કે તેઓ આ 1936 પેપર સ્વીકારવા અંગે નિરાશ થયા હતા અને તે અંગે માત્ર બે વ્યક્તિઓએ પ્રતિક્રિયા આપી- તેઓ હતા [[Wikipedia talk:Articles for creation/Heinrich Scholz|હૈન્રીચ સ્કૂલઝ]]અને રિચાર્ડ બેવેન બ્રેઈથવેઈટ. ટ્યુરિંગનો અભિગમ નોંધનીય પણે ઘણો ખુલ્લો અને સ્વયંસ્ફૂર્ત છે. અન્ય કોઈ પણ મશીનની જે એક આવું મશીન પણ કાર્ય કરી શકે એવા વિચારને પણ એક યુનિવર્સલ (ટ્યુરિંગ) મશીનની તેની ધારણામાં નવીનતાથી ઉતાર્યો હતો. અથવા બીજા શબ્દોમાં, કોઈની પણ ગણતરી કરવાની ક્ષમતા સાબિત થાય છે તે ગણતરી કરે છે, તેનો અડસટ્ટો લગાવાય છે. ટ્યુરિંગ મશીનો આ દિવસોમાં ગણતરી કરવાના સિદ્ધાંતમાં અભ્યાસ માટે કેન્દ્રિય ભાગ છે, સ્ટીફન વોલ્ફ્રામ દ્વારા 2 રાજ્ય 3 ચિહ્નો ટ્યુરિંગ મશીન શોધ એક સૌથી સરળ ઉદાહરણબને છે.<ref>[http://www.wired.com/wiredscience/2007/10/college-kid-pro/ કોલેજ કીડ પ્રૂવ ધેટ વોલ્ફ્રામસ ટ્યુરિંગ મશિન યુનિવર્સલ કમ્પ્યૂટરોમાંનું સૌથી સરળ છે] વાયર્ડ 24 ઓક્ટોબર 2007</ref> પેપરવ્યાખ્યાયિત સંખ્યાઓની કલ્પના પણ રજૂ કરે છે. સપ્ટેમ્બર 1936થી જુલાઈ 1938 સુધી તેમણે ઍલોન્ઝો ચર્ચ હેઠળ અભ્યાસ કરવા માટે ઇન્સ્ટિટયૂટ ફોર એડવાન્સડ સ્ટડી, પ્રીન્સેટન, ન્યુ જર્સી ખાતે તેમનો મોટા ભાગનો સમય પસાર કર્યો. સાથો સાથ પોતાના માત્ર ગાણિતને લગતા કામમાં તેમણે સાંકેતિક લિપિનો અભ્યાસ કર્યો અને એક વિદ્યુત યાંત્રિક દ્વિગુણ ગુણકના ચોથા તબક્કામાંથી ત્રણનું નિર્માણ પણ કર્યું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=138}}</ref> જૂન 1938માં તેમણે પ્રીન્સેટનમાંથી તેમની Ph.D.ની ડીગ્રી મેળવીઃ તેમનો મહાનિબંધ સાપેક્ષ ગણતરીની કલ્પનાને રજૂ કરતો હતો, જ્યાં ટ્યુરિંગ મશીનો કહેવાતી ભાવિ આગાહી સાથે દલીલ કરે છે, સમસ્યાઓના અભ્યાસને મંજૂરી આપતાં, તે એક ટ્યુરિંગ મશીન દ્વારા ઉકેલી શકાતું નથી. કેમ્બ્રીજ ખાતે પાછા આવતાં, તેમણે લુડ્વીગ વિટ્ટુજેનસ્ટીન દ્વારા ગણિતની સ્થાપનાઅંગેના વ્યાખ્યામાં હાજરી આપી હતી.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=152}}</ref> શિષ્ટાચારના કડક પાલનથી ટ્યુરિંગના પ્રતિકાર સાથે બે વ્યક્તિઓએ દલીલ કરી અને અસહમતિ દાખવી અને વિટ્ટજેનસ્ટીનની દલીલ એ હતી કે ગણિતશાસ્ત્રી કશા પણ તદ્દન સત્યો શોધી કાઢતા નથી પણ તેના બદલે તેઓ તેનું નવનિર્માણ કરે છે.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|pp=153–154}}</ref> તેમણે અંશકાલીન સમય માટે ગવર્મેન્ટ કોડ અને સિફર સ્કૂલ (GCCS) સાથે કામ પણ કર્યું. == સંકેતલિપિ વિશ્લેષણ == [[ચિત્ર:Turing flat.jpg|thumb|બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે તબેલામાં બે કોટેજો.જ્યારે તેઓ હટ 8માં ગયા ત્યારે તેમણે અહીં 1939થી ૧૯૪૦ સુધી કામ કર્યું. ]] બીજા વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન, ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે જર્મન સંકેતોને તોડવામાંના પ્રયત્નોમાં એક મુખ્ય સહભાગી હતા. યુદ્ધ પહેલાં સીફર બ્યુરોમાંથી પોલેન્ડમાં મેરિન રેજેવ્સ્કી,જેર્ઝી રોઝીસ્કીઅને હેન્રીક ઝીગાલ્સ્કી દ્વારા સંકેતલિપિ વિશ્લેષણના કામની શરૂઆત પર, તેમણેઈનીગ્મા મશીન અને લોરેન્ઝ એસઝેડ 40/42 (એક ટેલીપ્રિન્ટર(ટેલીટાઈપ) બ્રિટિશ દ્વારા ''ટ્યુની'' કોડવાળું નામ ધરાવનાર સાંકેતિક જોડાણ) એ બંનેને તોડવા માટે ઊંડા જ્ઞાન દ્વારા ફાળો આપ્યો હતો, અને થોડા સમય માટે, જર્મન નૌકાદળના સિગ્નલો વાંચવા માટે જવાબદાર વિભાગ હટ 8ના મુખ્ય વ્યક્તિ હતા. સપ્ટેમ્બર 1938થી ટ્યુરિંગ કોડ તોડતી બ્રિટિશ સંસ્થા ગવર્મેન્ટ કોડ અને સાઈફર સ્કૂલ(GCCS), સાથે ખંડ-સમય માટે (અનુમાન અનુસાર બ્રિટિશ ફોરેન ઓફિસમાટે) કામ કર્યું હતું. તેમણે જર્મન ઈનીગ્મા મશીનની સમસ્યા પર કામ કર્યું અને GCCSના સિનિયર કોડબ્રેકર ડીલ્લી ક્નોક્ષસાથે મળીને કામ કર્યું.<ref>જેક કોપલેન્ડ, "કોલોસ્સસ અને કમ્પ્યૂટરની ઉંમરનું ચિત્ર, પાના નં 352 ''એક્શન ધી ડે'' , 2001</ref> 4 સપ્ટેમ્બર 1939એ જર્મની પર યુકે(UK)એ યુદ્ધનું એલાન કર્યું, ત્યારે ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક, જીસીસીએસના યુદ્ધ સમયના સ્ટેશન પર હાજર થયા હતા.<ref name="Copeland2006p378">કોપલેન્ડ, 2006 પાન નં. 378</ref> 1945માં, ટ્યુરિંગને તેમની યુદ્ધ સમયની સેવાઓ બદલ ઓબીઈ દ્વારા સન્માન આપવામાં આવ્યું, પણ તેમનું કાર્ય ઘણાં વર્ષો સુધી ખાનગી રહ્યું. ટ્યુરિંગ પાસે બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે કંઈક પ્રતિષ્ઠિત વિચિત્રતા હતી. જેક ગુડ, સંકેતલિપિના વિશ્લેષક, જેમણે તેમની સાથે કામ કર્યું હતું, તેમણે ટ્યુરિંગ વિશે રોનાલ્ડ લેવિને ટાંકીને કહ્યું: <blockquote> દરેક વર્ષે જૂનના પ્રથમ અઠવાડિયામાં તેને હે ફિવર (પરાગને લીધે થતી ઉધરસ અને ક્યારેક દમનો વિકાર)નો ખરાબ હુમલો લાગુ પડતો હતો, અને તેઓ પરાગરજને દૂર રાખવા માટે ઓફિસમાં પહેરવાનો સર્વિસ ગેસ માસ્ક સાયકલ ચલાવતી વખતે પહેરી લેતા. તેમની સાયકલમાં ખરાબી હતીઃ ચેન નિયમિત અંતરાલે ઉતરી જતી. તેને સમી કરાવવાને બદલે તેઓ ગોળ ફરતાં પેડલની ગણતરી કરતાં અને ચેન સરખી કરવાના સમયે સાયકલ પરથી ઉતરી હાથ દ્વારા ચેનને સરખી કરતા. તેમની અન્ય વિચિત્રતા એ હતી કે તેઓ તેમના મગ (પ્યાલા)ને ચોરી થતો અટકાવવા માટે રેડિયેટરની પાઈપ સાથે બાંધી દેતા.<ref>{{Harvnb|Lewin|1978|p=57}}</ref></blockquote> બ્લેત્ચલેય ખાતે કામ કરતી વખતે, ટ્યુરિંગ, એક પ્રતિભાસંપન્ન લાંબુ અંતર દોડનારા હતા, પ્રસંગોપાત્ત જ્યારે તેમની જરૂરિયાતત ઉચ્ચ-સ્તરી બેઠકો માટે પડતી ત્યારે તેઓ {{convert|40|mi}} થી [[લંડન]] સુધી દોડતા.<ref>''બોડીગાર્ડ ઓફ લીઝ'' , એન્થોની કેવ બ્રાઉન દ્વારા, 1975.</ref> === ટ્યુરિંગ- વેલ્ચમેન બોમ્બી === બ્લેત્ચલેય પાર્કમાં આવ્યાં પછી થોડા અઠવાડિયામાં,<ref name="Copeland2006p378"/> ટ્યુરિંગ ચોક્કસ પ્રકારના ઈલેક્ટ્રોમીકેનીકલ મશીન વિશે જણાવ્યું, જે ઈનીગ્માને તોડવા માટે બોમ્બા કરતાં વધુ ઝડપી મદદ કરી શકે છે, 1938 પછી મૂળ પોલીશ-ડિઝાઈન બોમ્બામાં સુધારાવધારા થયા બાદ તેનું નામ બોમ્બી થયું. ગણિતશાસ્ત્રી ગોર્ડોન વેલ્ચમેન દ્વારા વધુ તીવ્ર બનાવવાના સૂચન સાથે બોમ્બી એક પ્રાથમિક સાધનોમાંનું એક બન્યું અને ઈનીગ્મા પર પ્રહાર કરવા-સંદેશાઓના વિનિમયમાં રક્ષણ મેળવવાના ઉપયોગમાં યંત્ર પાસે કામ લેવામાં મુખ્ય બન્યું. [[ચિત્ર:Bombe-rebuild.jpg|thumbnail|બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે બોમ્બીની એક સંપૂર્ણ અને કાર્યશીલ પ્રતિકૃતિ]] જેક ગુડનો મત: <blockquote>મારા ''મતે'' ટ્યુરિંગનો અત્યંત મહત્તવનો ફાળો બોમ્બી, સંકેતલિપિનું વિશ્લેષણ કરતાં મશીનની ડિઝાઈન કરવામાં હતો. તેમની પાસે એવો વિચાર હતો કે જેનો તમે ઉપયોગ કરી શકો, પરિણામ રૂપે, તર્ક શાસ્ત્રનો એક પ્રમેયમાં વાહિયાતની બદલે બિનતાલીમી કાન લાગે છે, તેનાથી વિરોધાભાસી તમે ''દરેક વસ્તુનું'' અનુમાન લગાવી શકો છો.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt1155383/episodes "ધી મેન હુ ક્રેક્ડ ઈનીગ્મા"], UKTV ઔતિહાસિક ચેનલની દસ્તાવેજી શ્રેણીઓનો ચોથો ભાગ [http://www.imdb.com/title/tt1157073/ "હિરોઝ ઓફ વર્લ્ડ વોર 2"]</ref></blockquote> બોમ્બી ઈનીગ્મા સંદેશા (એટલે કે રોટરનો ક્રમ, રોટરની ગોઠવણી, વગેરે)માટે શક્ય એટલી સાચી ગોઠવણોના ઉપયોગ માટે શોધ કરતું હતું, અને યોગ્ય'' ભાષાંતરઃ'' સંભાવ્ય વાક્યનો એક ટુકડાનો ઉપયોગ કરતું. રોટરો(જેને 10¹⁹ દરજ્જાનો ઓર્ડર અથવા યુ બોટ ચાર-રોટર માટે 10²²થી ભિન્ન હોય છે)<ref>"ધી મેન હુ ક્રેક્ડ ઈનીગ્મા"માં પ્રોફેસર જેક ગુડ, 2003: "જો મારી યાદદાસ્ત સાચી છે", તેમની ચેતવણી સાથે </ref>ના દરેક શક્ય ગોઠવણીઓ માટે બોમ્બી ભાષાંતરના આધાર પર તાર્કીક અનુમાનોની સાંકળની ભજવણી કરી, ઈલેક્ટ્રીક રીતે તેનું અમલીકરણ કરતું. જ્યારે વિરોધાભાસ ઉદ્ભવે ત્યારે બોમ્બીને શોધી કાઢવામાં આવે છે, અને તે ગોઠવણીને કાઢી નાખવામાં આવે છે અને પછી બીજા પર આગળ વધવામાં આવે છે. મોટાભાગની શક્ય ગોઠવણીઓ વિરોધાભાસો સર્જે છે અને તેને નાશ કરવામાં આવે છે, માત્ર ખૂબ ઓછા ઊંડાણપૂર્વક સંશોધન કરવા માટે બાકી રહે છે. ટ્યુરિંગનું બોમ્બી 18 માર્ચ 1940માં પ્રથમ વખત ઈન્સ્ટોલ થયું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=191}}</ref> યુદ્ધ પૂર્ણ થતાં પહેલાં 200 થી પણ વધારે બોમ્બીઓ કાર્યાન્વિત કરવામાં આવ્યાં હતાં.<ref name="codebreaker">{{Cite web|title=Alan Turing, Codebreaker and Computer Pioneer |last=Copeland |first=Jack |coauthors=Diane Proudfoot |month=May | year=2004 |url=http://www.alanturing.net/turing_archive/pages/Reference%20Articles/codebreaker.html |access-date=27 July 2007}}</ref> === હટ 8 and નોકાદળનું ઈનીગ્મા === [[ચિત્ર:AlanTuring-Bletchley.jpg|thumbnail|સ્ટેફન કેટ્ટલ દ્વારા બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ટ્યુરિંગનું પૂતળું, અમેરિકાના પરોપકારી સીડની ઈ ફ્રેન્ક દ્વારા સોંપાયેલું કાર્ય.<ref>[58]</ref>]] ટ્યુરિંગે જર્મન નોકા દળના ઈનીગ્માની ખાસ મુશ્કેલ સમસ્યાને ઉકેલવાનું નક્કી કર્યું "કારણ કે તેના માટે કોઈ અન્ય કંઈ પણ કરી રહ્યા નથી અને હું મારી જાતે તે કરી શકું છું".<ref name="MahonP14">{{Harvnb|Mahon|1945|p=14}}</ref> ડિસેમ્બર 1939માં, ટ્યુરિંગે નોકાદળની સૂચના આપતાં તંત્રના જરૂરી ભાગનો ઉકેલી આપ્યો, જે અન્ય સેવાઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવામાં આવતાં સૂચકોના તંત્ર કરતાં વધુ જટિલ હતો.<ref name="MahonP14"/><ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|pp=184–186}}</ref> જે રાત્રિએ તેમણે નોકાદળના સૂચક તંત્રનો ઉકેલ લાવ્યા તે જ રાત્રિએ તેમને ''બન્બુરીસ્મુસ'' નો વિચાર આવ્યો, આ એક પરિણામરૂપ આંકડાકીય પદ્ધતિ, જે નૌકાદળના ઈનીગ્માને તોડવામાં મદદરૂપ બનવા માટે હતી. (જેને અબ્રાહમ વાલ્ડેપાછળથી સિક્વેન્શ્યલ એનાલિસીસ) "જોકે હું ચોક્કસ ન હતો કે વાસ્તવમાં તે કામ કરી જશે, અને જ્યાં સુધી વાસ્તવમાં કેટલાંક દિવસો સુધી ઈનીગ્માને તોડ્યા ત્યાં સુધી હું ચોક્કસ ન હતો."<ref name="MahonP14"/> આ માટે તેમણે પુરાવાઓનું વજન માપવાની શોધ કરી, જેને તેઓ''બન'' કહેતા હતા. બાનબુરીસ્મઅસ ઈનીગ્મા રોટોરસના કેટલાક આદેશોને ધ્યાન બહાર મૂકી શકતાં, પરિણામરૂપે બોમ્બી પરનો પરીક્ષણ ગોઠવણીનો જરૂરી સમય ઓછો થઈ ગયો. 1941માં, ટ્યુરિંગે હટ 8ના સહકાર્યકર જોઅન ક્લાર્કે, એક સાથી ગણિતશાસ્ત્રી સમક્ષ લગ્નનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો, પણ તેઓના વિવાહ ખૂબ જ ઓછા સમય માટે રહ્યો. પોતાની સમલૈગિકતા અંગે તેમની વાગ્દત્તાને જણાવ્યાં બાદ, નવાઈ પમાડે તેવી વાત બહાર આવવાથી તેણી અસ્વસ્થ હતી, તેથી ટ્યુરિંગે નક્કી કર્યું કે લગ્ન સાથે આગળ નહીં વધી શકે.<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|pp=176–178}}</ref> જૂલાઈ 1942માં, જર્મનીના નવા જેહૈમસ્ચ્રૈબર મશિન (''ખાનગી લેખક'' ) દ્વારા લોરેન્ઝ સીફર વિરૂદ્ધ તૈયાર કરવામાં આવેલાં સંદેશાઓના<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|p=380}}</ref> ઉપયોગ માટે ટ્યુરિંગે ''ટ્યુરિંગ્રેરી'' (અથવા મજાકમાં ''ટ્યુરિંગીસમસ'' )નામની પદ્ધતિની યોજના બનાવી. જેનું બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે કોડનું નામ ''ટ્યુની'' હતું. તેમણે મેક્સ ન્યુમેનના માર્ગદર્શન હેઠળ ટોમ્મી ફ્લાવરસ સાથે ટ્યુની ટીમની પણ શરૂઆત કરી, જે કોલોસ્સઅસ કમ્પ્યૂટર, દુનિયાનું સૌ પ્રથમ ડિઝીટલ ઈલેક્ટ્રોનિક કમ્પ્યૂટરના નિર્માણમાં પડ્યાં હતાં, જે સરળ એવું પહેલાનું મશીન(હીથ રોબિન્સન)ના બદલે મૂકવાનું હતું અને તેની અત્યંત ઝડપી કામ કરવાની ગતિ દરરોજ બદલાતી સાઈફરની ઉપયોગીતાને લાગુ કરવા માટેની ડિક્રિપ્શન તકનીકના ભૌતિક-બળને મંજૂરી આપતું હતું.<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|p=72}}</ref> એક સતત ખોટી ધારણા એ છે કે ટ્યુરિંગ કોલોસ્સઅસના ડિઝાઈનમાં એક મુખ્ય વ્યક્તિ હતી, પણ તે કિસ્સો એવો ન હતો.<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|pp=382,383}}</ref> ટ્યુરિંગએ નવેમ્બર 1942માં સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકાનો પ્રવાસ કર્યો અને નોકાદળના ઈનીગ્મા પર સંકેતલિપિ વિશ્લેષક તરીકે અને વોશીંગ્ટનમાં બોમ્બીના નિર્માણમાં યુએસ નૌકાદળ સાથે કામ કર્યું, અને સલામત ભાષા ઉપકરણના વિકાસ સાથે બેલ લેબ્સખાતે સહાયક ભૂમિકા ભજવી. તેઓ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે માર્ચ 1943માં પાછા આવ્યા. તેમની ગેરહાજરી દરમિયાન, હ્યુગ એલેક્ઝેન્ડરેઅધિકૃત રીતે હટ 8ના પ્રમુખ તરીકેનું સ્થાન ગ્રહણ કર્યું હતું, જોકે એલેક્ઝાન્ડર થોડા સમય માટે ''ડે ફાક્ટો'' ના પ્રમુખ તરીકે હતા- ટ્યુરિંગને રોજ-બ-રોજની ભાગાદોડી વાળા વિભાગમાં થોડો રસ હતો. ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે સંકેતલિપિ વિશ્લેષણના એક સામાન્ય સલાહકાર બન્યા. એલેક્ઝાન્ડરે તેમના યોગદાન અંગે આ પ્રમાણે લખ્યું: <blockquote>હટ 8ની સફળતામાં ટ્યુરિંગનું કામ સોથી મોટું પરિબળ હતું તે બાબતે કોઈના મનમાં પ્રશ્ન ન થવો જોઈએ. શરૂઆતના દિવસોમાં તે માત્ર સંકેતલિપિનો વિશ્લેષક હતો, જે ઉકેલવા લાયક સમસ્યાને વિચારતો અને તે માત્ર હટની અંદરના મુખ્ય સૈદ્ધાંતિક કામ માટે પ્રાથમિક પણ જવાબદાર ન હતો પણ તે વેલ્ચમેન સાથે દરેક મુદ્દાની રજૂઆત કરતો અને બોન્બીની શોધ માટે મુખ્ય શ્રેય માટે ઉત્સુક હતો. તે હંમેશા કહેવું મુશ્કેલ છે કે દરેક વ્યક્તિ તદ્-ન અનિવાર્ય છે પણ જો હટ 8 માટે કોઈ અનિવાર્ય હતું તો તે ટ્યુરિંગ હતો. જ્યારે અનુભવ અને રોજિંદું કાર્ય પાછળથી સહેલું લાગે છે ત્યારે શરૂઆતનું કામ હંમેશા ભૂલી જવાય છે અને હટ 8માંના ઘણાં એવું અનુભવે છે કે બહારની દુનિયાને ટ્યુરિંગના યોગદાનનું મહત્તવ ક્યારેય સંપૂર્ણ પણે સમજાઈ શકશે નહીં.<ref>{{ Harvnb | Alexander | circa 1945 }}</ref></blockquote> યુદ્ધના પછીના ભાગમાં તેઓ હાન્સ્લોપ પાર્ક ખાતે કામ કરવા ગયા, જ્યાં તેઓ એન્જિનીયર ડોનાલ્ડ બેયલેયની મદદથી ઈલેક્ટ્રોનિકસના જ્ઞાનમાં વધુ વિકાસ કર્યો. તેઓએ સાથે એક પોર્ટેબલ સુરક્ષિત આવાજ સંચાર જેનું કોડનું નામ ''ડેલીલાહ'' હતું, તેનું ડિઝાઈન તૈયાર કરી અને નિર્માણ કર્યું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=270}}</ref> તેનો હેતુ લાંબા અંતરાલ માટે રેડિયો ટ્રાન્સમીશન સાથેના ઉપયોગ માટેની ક્ષમતાની ઉણપ અને કોઈ પણ કિસ્સામાં તેની વિવિધ ઉપયોગીતા માટેનો હતો, ડેલીલાહનું નિર્માણ યુદ્ધ દરમિયાન ઉપયોગમાં લેવા માટે મોડુ પૂર્ણ થયું હતું. જોકે ટ્યુરિંગે અધિકારીઓને વિંસ્ટન ચર્ચિલનું ભાષણનું રેકોર્ડીંગ એનક્રિપ્ટીંગ/ડિક્રિપ્ટીંગ દ્વારા નિર્દેશિત કર્યું હોવા છતાં, ડેલીલાહનો ઉપયોગ કરવા માટે સ્વીકારવામાં ન આવ્યું. ટ્યુરિંગે SIGSALY, એક સલામત અવાજ તંત્રના વિકાસ માટે બેલ લેબ્સ સાથે સલાહ પણ લીધી, જેનો ઉપયોગ યુદ્ધના પાછળના વર્ષોમાં થયો હતો. == શરૂઆતના કમ્પ્યૂટરો અને ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ == તેઓ 1945થી 1947 સુધી ચર્ચ સ્ટ્રીટ, હેમ્પટન<ref>{{openplaque|1619}}</ref> ખાતે રહેતા હતા અને નેશનલ ફિઝીક્સ લેબોરેટરીમાં હતા, જ્યાં તેઓ એસીઈ (ઓટોમેટીક કમ્પ્યૂટીંગ એન્જિન)ની ડિઝાઈન પર કામ કરતા હતા. તેમણે 19 ફેબ્રુઆરી 1946ના રોજ એક પેપરની રજૂઆત કરી, જે એક પ્રોગ્રામનો સંગ્રહ કરી શકાય તેવા કમ્પ્યૂટરની સૌ પ્રથમ વિગત આપતી ડિઝાઈન હતી.<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|p=108}}</ref> જોકે એસીઈ એ શક્ય કરી શકાય એવી ડિઝાઈન હતી, તેમ છતાં યુદ્ધના સમયે બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ગોપનીય વાતાવરણ હોવાથી પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવામાં વિલંબ થયો અને તેમનો ભ્રમ દૂર થયો. 1947ના વર્ષમાં પાછળથી એક સેબિટીકલ વર્ષ (અભ્યાસ અને પ્રયાસ માટે અપાતી રજાઓ) માટે કેમ્બ્રીજ પાછા આવ્યા. જ્યારે તેઓ કેમ્બ્રીજ પાછા આવ્યાં ત્યારે પાયલોટ એસીઈ તેમની ગેરહાજરીમાં તૈયાર થઈ ગયો હતો. તેનો પ્રથમ પ્રોગ્રામ 10 મે 1950ના રોજ અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો. 1948માં તેમને માન્ચેસ્ટર ખાતે ગણિત વિભાગમાં રીડર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા. 1949માં, તેઓ યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર ખાતે કમ્પ્યૂટીંગ લેબોરેટરીના ઉપ નિયામક બન્યા, અને સોથી પહેલાં પ્રોગ્રામનો સંગ્રહ કરી શકાય એવા કમ્પ્યૂટરોના એક માન્ચેસ્ટર માર્ક 1ના સોફ્ટવેર અંગે કામ કર્યું. આ સમય દરમિયાન તેમણે વધુ એબસ્ટ્રેક કામ ચાલુ રાખ્યું અને "કમ્પ્યુટીંગ મશીનરી અને ઈન્ટલીજન્સ"માં (માઈન્ડ, ઓક્ટોબર 1950), ટ્યુરિંગ કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાની સમસ્યાને સંબોધતાં હતા, અને એક સૂચિત પ્રયોગ જે ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ તરીકે જાણીતું બન્યું, મશીન માટે સ્ટાન્ડર્ડ નિર્ધારિત કરવાનો પ્રયત્ન "બુદ્ધિમત્તા" કહેવાઈ. વિચાર એ હતો કે જો કમ્પ્યૂટરમાં વિચારવામાં ઝીણવટથી તપાસ કરનારની કરામત મૂકી શકાય જે એક વ્યક્તિ સાથે વાર્તાલાપ કરતો હતો તો કમ્પ્યૂટરને "વિચારવાનું" કહી શકાય. પેપરમાં ટ્યુરિંગે સૂચવ્યું હતું કે વયસ્કના મનનું અનુકરણ કરે એવા પ્રોગ્રામને બનાવવા કરતાં એક સરળ પ્રોગ્રામ બનાવવો બાળકોના મનનું અનુકરણ કરે અને પછી શિક્ષણના એક કોર્ષ તરીકેનો ઉદ્દેશ્ય બનાવવો. ટ્યુરિંગ પરીક્ષણથી વિરોધાભાસી સ્વરૂપ ઈન્ટરનેટ પર વ્યાપકપણ ઉપયોગમાં લેવાય છે- વપરાશકાર વ્યક્તિ છે કે કમ્પ્યૂટર એ નક્કી કરવા માટેનો હેતુપૂર્વકનું CAPTCHA (કેપ્ચા) પરીક્ષણ છે. 1948માં, ટ્યુરિંગ તેમના પૂર્વ ઉપસ્નાતક સાથીકાર્યકર ડી.જી.ચેમ્પરનોવ્ની સાથે કામ કરતાં, કમ્પ્યૂટર માટે [[ચેસ]]નો પ્રોગ્રામ લખવાની શરૂઆત કરી, જે હાલમાં ઉપલબ્ધ નથી. 1952માં, પ્રોગ્રામને અમલી બનાવવા માટે પૂરતા પ્રમાણમાં શક્તિશાળી એવા કમ્પ્યૂટરની ઉણપને કારણે, ટ્યુરિંગે રમત રમી જેમાં તેમણે કમ્પ્યૂટરનું અનુકરણ કર્યું, એક ચાલ રમવા માટે લગભગ અડધો કલાક લીધો. રમતની નોંધ લેવાઈ હતી.<ref>[http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1356927 ઍલન ટ્યુરિંગ વિરુદ્ધ એલીક ગ્લેન્ની(1952) "ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ"] Chessgames.com</ref> પ્રોગ્રામ ટ્યુરિંગના સહકાર્યકર એલીક ગ્લેન્નીના માટે ખોઈ દીધો છે, જો કે એવું કહેવામાં આવે છે કે પ્રોગ્રામે ચેમ્પરનોવ્નીની પત્ની વિરુદ્ધ રમત જીતી લીધી હતી. તેમનું ટ્યુરિંગ પરીક્ષણએક મહત્ત્વપૂર્ણ અને ઉત્તેજક વિશેષતા ધરાવતું હતું અને કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા સંદર્ભેની ચર્ચમાં છેલ્લું યોગદાન હતું, જે અડધી સદી કરતાં વધુ ચાલુ રહ્યું.<ref>સેજીન, એ.પી.., સીકેક્લી, આઈ., અને એકમેન, વી. (2000) ટ્યુરિંગનું પરીક્ષણ: 50 વર્ષો પછી. માઈન્ડસ એન્ડ મશીનસ, Vol. 10, પાનું&nbsp;463–518.</ref> તેમણે લુ વિઘટનની પદ્ધતિ પણ 1948માં શોધી હતી, જેનો વર્તમાન સમયમાં મેટ્રીક્સ સમીકરણના ઉકેલમાં ઉપયોગ થાય છે.<ref>[http://www.intusoft.com/nlhtm/nl71.htm સ્પાઈસ 1 2 3 અને બીયોન્ડ][http://www.intusoft.com/nlhtm/nl71.htm ઈન્ટુસોફ્ટ ન્યુઝલેટર, ઓગસ્ટ 2003]</ref> == પેટર્નનું બંધારણ અને ગાણિતીય જીવવિજ્ઞાન == ટ્યુરિંગે 1952થી તેમના 1954માં થયેલા મૃત્યુ સુધી ગાણિતીય [[જીવવિજ્ઞાન]] ખાસ કરીને મોર્ફોજીનેસીસ પર કામ કર્યું હતું. તેમણે 1952માં પેટર્ન બંધારણની ટ્યરિંગની પૂર્વધારણા રજૂ કરતું હતું, ધી ''કેમિકલ બેઝીઝ ઓફ મોર્ફોજીનેસીસ'' વિષય પર એક પેપર પ્રકાશિત કર્યું હતું.<ref>[http://www.sciencedaily.com/releases/2006/11/061128093244.htm "કંટ્રોલ મિકેનીઝમ ફોર બાયોલોડીકલ પેટર્ન ફોર્મેશન ડેકોડેડ"] ''સાયન્સ ડેઈલી'' , 30 નવેમ્બર 2006</ref> તેમના રસનો કેન્દ્ર વિસ્તાર ફિબોનાકી ફિલ્લોટેક્સીઝ, ગ્રહ માળખામાં ફિબોનાકી આંકડાઓનું અસ્તિત્વ સમજવાનું હતું. તેઓ રીએક્શન-ડીફ્યુઝન સમીકરણોનો ઉપયોગ કરતાં જે પેટર્ન બંધારણના ક્ષેત્રના મધ્યસ્થાને છે. જ્યારે 1992માં ''કલેક્ટેડ વર્ક ઓફ એ.એમ.ટ્યુરિંગ'' પ્રકાશિત થયું ત્યાં સુધી પછીના પેપરો અપ્રકાશિત રહ્યાં. આ ક્ષેત્રમાં તેમનું યોગદાન આધારભૂત ભાગ ગણવામાં આવે છે.<ref>[http://www.swintons.net/deodands/archives/000087.html ટ્યુરિંગઝ લાસ્ટ, લોસ્ટ વર્ક ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030823032620/http://www.swintons.net/deodands/archives/000087.html |date=2003-08-23 }} સ્વીનટનસ</ref> == અનુચિતતા માટે ગુનેગાર ઠરવું == જાન્યુઆરી 1952માં, ટ્યુરિંગ માન્ચેસ્ટરમાં સિનેમાની બહાર આર્નોલ્ડ મૂર્રેને મળ્યાં હતાં. એક બપોરના ભોજના પછી ટ્યુરિંગે મૂર્રેને તેમના ઘરે સપ્તાહાંત પસાર કરવા માટે આમંત્રણ આપ્યું, મૂર્રેએ આમંત્રણ સ્વીકાર્યુ હોવા છતાં ટ્યુરિંગના ઘરે દેખાયા નહીં. આ જોડી માન્ચેસ્ટરમાં પછીના સોમવારે ફરીવખત મળી, ત્યારે મૂર્રેએ ટ્યુરિંગને તેમના ઘરે આવવાનું નિમંત્રણ સ્વીકાર્યું. થોડા અઠવાડિયા પછી મૂર્રેએ ટ્યુરિંગના ઘરની ફરી વખત મુલાકાત લીધી અને તે દેખીતું હતું કે રાત પણ ત્યાંજ વીતાવી.<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|p=266}}</ref>તેમના ઘરમાં મળતિયાઓને તોડફોડમાં મૂર્રેએ મદદ કર્યાં બાદ, ટ્યુરિંગે પોલીસમાં ગુનો નોંધાવ્યો. તપાસ દરમિયાન, ટ્યુરિંગે મૂર્રે સાથેના જાતીય સંબંધ સ્વીકાર્યો. તે સમયે યુનાઈટેડ કિંગડ્મમાં સમલૈગિંક કૃત્યો ગેરકાનૂની હતાં<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=458}}</ref> અને તેથી ક્રિમીનલ લો અમેન્ડન્ટ એક્ટ 1885ના સેકશન 11 હેઠળ અનુચિતતા બદલ તે બંને પર આરોપ લગાવવામાં આવ્યો, 15 વર્ષથી વધુ વર્ષ પહેલાં ઓસ્કાર વાઈલ્ડ માટે આ જ ગુના હેઠળ આરોપ લગાવવામાં આવ્યો હતો.<ref name="LeavittP268">{{Harvnb|Leavitt|2007|p=268}}</ref> ટ્યુરિંગને કેદમાં પૂરાવું અથવા પોતાની કામવાસનાને ઓછી કરવા માટે હોર્મોનની સારવાર સ્વીકારવી એ બે વિકલ્પ આપવામાં આવ્યા હતા. તેમણે ઈસ્ટ્રોજન હોર્મોન ઈન્જેક્શન દ્વારા રાસાયણિક કૅસ્ટ્રેશન(ખસીકરણ)નો સ્વીકાર કર્યો.<ref>{{Cite web |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/turing_a,2.html |title=ટ્યુરિંગ, ઍલન(1912–1954) |access-date=2011-03-21 |archive-date=2009-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090901020647/http://www.glbtq.com/social-sciences/turing_a%2C2.html |url-status=dead }}</ref> ટ્યુરિંગ ગુનેગાર ઠરતાં તેમની સુરક્ષા મંજૂરીને દૂર કરવામાં આવી અને GCHQ માટે તેમની સંકેતલિપિ વિશ્લેષક સલાહકાર તરીકેનું કામ ચાલુ રાખવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો. તેમના બ્રિટિશ પાસપોર્ટ રદ કરી નાખવામાં આવ્યો, જો કે તેમનુ ગુનેગાર ઠરવા પછી યુનાઈટેડ સ્ટેટમાં તેનો પ્રવેશ નિષેધ કરવામાં આવ્યો.{{Citation needed|date=December 2010}} તે સમયે, સોવિએટ એજન્ટો દ્વારા સમલૈગિંકો અને જાસૂસોને ઝાંસામાં લેવાની ઉત્કૃત જીજ્ઞાસા લોકોમાં હતી,<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|p=269}}</ref> કારણ કે તાજેતરમાં કેમ્બ્રીજ પાંચના પ્રથમ બે સભ્યો ગાય બુર્ગીસ્સ અને ડોનાલ્ડ મેક્લીન KGBના બે તરફ એજન્ટ તરીકે બહાર આવ્યા હતા. ટ્યુરિંગ પર જાસૂસ તરીકેનો ક્યારેય આરોપ લાગ્યો ન હતો, પણ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે જેટલા પણ લોકોએ કામ કર્યું હતું, તેમને તેમની યુદ્ધ સમયની કામગીરી અંગે ચર્ચા કરતાં અટકાવવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|p=143}}</ref> == મૃત્યુ == 8 જૂન 1954એ ટ્યુરિંગના સફાઈ કરનારને જણાયું કે તેમનું મૃત્યુ થયું છે. તેમનું મૃત્યુ આગળના દિવસે થયું હતું. પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટમાં જણાયું હતું કે તેમના મૃત્યુનું કારણ સાઈનાઈડનું ઝેર હતું. જ્યારે એવું જાણવા મળ્યું કે અડધું ખવાયેલું સફરજન તેમની પથારીની બાજુમાં પડ્યું હતું,<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=488}}</ref> અને તેમ છતાં તે સફરજનનો સાઈનાઈડ પરીક્ષણ કરવામાં ન આવ્યું, સફરજનનો ઉપયોગ કરીને તેમને ઘાતક માત્રા સાઈનાઈડ આપવામાં આવ્યું હોઈ શકે એવું અનુમાન કરવામાં આવે છે. એક કાયદાકીય તપાસે એ નક્કી કર્યું હતું કે તેમણે આત્મહત્યા કરી હતી અને તેમને 12 જૂન 1954ના રોજ સ્મશાનમાં અગ્નિદાહ આપવામાં આવ્યો.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=529}}</ref> ટ્યુરિંગની માતાએ ઘણી તર્ક પૂર્ણ દલીલો કરી કે લેબોરેટરીનાં રસાયણોની લાપરવાહી ભર્યા સંગ્રહના કારણે સાઈનાઈડ ગળી જવું તે આકસ્મિક હતું. પોતાની માતાને કંઈક સત્યાભાસી અસ્વીકાર લાગે, તે માટે ટ્યુરિંગે જાણી જોઈને પોતાની જાતને સંદિગ્ધ રીતે નાખી હોય તેમ બની શકે એવું તેમના ચરિત્ર લેખક એન્ડ્રુવ હોજેસએ સૂચવ્યું હતું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|pp=488, 489}}</ref> કેટલાક અન્યોએ એવું સૂચવ્યું હતું કે ટ્યુરિંગ ફરીથી 1937ની ફિલ્મ ''સ્નો વ્હાઈટ'' માંથી પોતાની પસંદગીના પરીકથાના એક દ્રશ્યનું પુનઃઅભિનય કરી રહ્યો હોય તેમ બની શકે, "જેમાં તેને ખાસ કરીને એક ચૂડેલ ઝેરી દારૂમાં પોતાનું સફરજન ડૂબાડે છે એ દૃશ્યમાં ખૂબ મજા આવતી હતી."<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|p=140}}</ref> === સમાધિલેખ === {{quote| Hyperboloids of wondrous Light<br /> Rolling for aye through Space and Time<br /> Harbour those Waves which somehow Might<br /> Play out God's holy pantomime <ref>{{Cite book|last=Turing |first=A. M. |title=Postcard to [[Robin Gandy]] |year=1954 |publisher=Turing Digital Archive, AMT/D/4 image 16, [http://www.turingarchive.org/ The Turing Digital Archive]}}</ref>}} == માન્યતા અને શ્રદ્ધાંજલિઓ == [[ચિત્ર:Turing Plaque.jpg|thumbnail|વિલ્મસ્લોવ, ચેશીર ખાતે ટ્યુરિંગના ઘર પર તકતીથી કરવામાં આવેલું ચિહ્ન ]] ટ્યુરિંગના મૃત્યુ (અને તેમનું યુદ્ધ સમયનું કાર્ય હજી પણ ઓફિશ્યલ સીક્રેટસ એક્ટનો વિષય હતો) પછી થોડા સમયમાં રોયલ સોસાયટી દ્વારા એક જીવનચરિત્ર પ્રકાશિત થયું.{{quote|Three remarkable papers written just before the war, on three diverse mathematical subjects, show the quality of the work that might have been produced if he had settled down to work on some big problem at that critical time. For his work at the Foreign Office he was awarded the OBE.|{{Cite book|last=Newman |first=M. H. A. |title=Alan Mathison Turing |year=1955 |publisher=The Royal Society |isbn =|series=Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society, 1955, Volume 1}}}1966થી એસોશિયેશન ફોર કમ્પ્યૂટીંગ મશીનરીદ્વારા એવી વ્યક્તિને ટ્યુરિંગ એવોર્ડ આપવામાં આવે છે, જેણે કમ્પ્યુટીંગ સમુદાયમાં ટેક્નીકલ યોગદાન આપ્યું હોય. તે કમ્પ્યૂટરની દુનિયામાં તેને [[નોબૅલ પારિતોષિક|નોબલ પ્રાઈઝ]]ને સમકક્ષ સર્વોચ્ચતમ સન્માન ગણવામાં આવે છે.<ref>{{Cite web|url=http://www.acm.org/press-room/news-releases-2007/turingaward/|title=ACM'S Turing Award Prize Raised To $250,000|publisher=[[Association for Computing Machinery|ACM]] press release|date=27 July 2007|access-date=16 October 2008|author=Steven Geringer|archive-date=30 ડિસેમ્બર 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081230233653/http://www.acm.org/press-room/news-releases-2007/turingaward/|url-status=dead}}</ref>એલન ટ્યુરિંગ અંગેનો હુગ વ્હાઈટમોર દ્વારા ''બ્રેકીંગ ધી કોડ'' 1986નું નાટક છે. આ નાટકના શો લંડનના વેસ્ટ એન્ડમાં નવેમ્બર 1986થી અને બ્રોડવેમાં 15 નવેમ્બર 1987થી શરૂ થયા અને 10 એપ્રિલ 1988માં પૂર્ણ થયા. 1996માં બીબીસી ટેલીવિઝનનું પણ નિર્માણ થયું હતું. દરેક કિસ્સાઓમાં ડેરેક જોકાબી ટ્યુરિંગનું પાત્ર ભજવતા. ટોની એવોર્ડ માટે બ્રોડવે નિર્માણનું ત્રણ વખત નામ નિયુક્ત કરવામાં આવ્યો જેમાં નાટકમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતા, નાટકમાં શ્રેષ્ઠ અભિનિત અભિનેતા અને નાટક માટે શ્રેષ્ઠ માર્ગદર્શનનો સમાવેશ થાય છે. અને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે શ્રેષ્ઠ અભિનેતા અને શ્રેષ્ઠ અભિનિત અભિનેતાનો સમાવેશ થાય છે. 2008માં "ડેન્જરસ નોલેજ" નામની બીબીસી દસ્તાવેજીફિલ્મમાં તપાસ કરવામાં આવેલાં ચાર ગણીતશાસ્ત્રીઓમાંના એક ટ્યુરિંગ હતું.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/bbcfour/documentaries/features/dangerous-knowledge.shtml|title=Dangerous Knowledge|publisher=BBC Four|date=11 June 2008|access-date=25 September 2009}}</ref> 23 જૂન 1998ના રોજ, ટ્યુરિંગના 86ના જન્મદિવસે, એન્ડ્રુ હોજેસ, તેમના જીવનચરિત્રકે, તેમના જન્મસ્થાન અને તેમના બાળપણનું ઘર વોર્રીંગટ્ન ક્રીસેન્ટ, લંડન અને પછીથી કોલોન્નેડ હોટલ ખાતે અધિકૃતપણે ઈંગ્લીશ હેરિટેજવાદળી તકતીનું અનાવરણ કર્યું હતું.<ref>{{Cite web| url=http://www.turing.org.uk/bio/oration.html | title=Unveiling the official Blue Plaque on Alan Turing's Birthplace | access-date=26 September 2006}}</ref><ref>{{Cite web | url=http://www.blueplaque.com/detail.php?plaque_id=348 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071013143212/http://www.blueplaque.com/detail.php?plaque_id=348 | archive-date=13 ઑક્ટોબર 2007 | title=About this Plaque&nbsp;– Alan Turing | access-date=25 September 2006 | url-status=dead }}</ref> તેમના મૃત્યુની 50મી વર્ષગાંઠે, એક યાદગાર તકતીનું અનાવરણ તેમના પહેલાંના રહેઠાંણ હોલીમેડ,વિલ્મસ્લો, ચેરશીર ખાતે 7 જૂન 2004માં કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{openplaque|3276}}</ref> 13 માર્ચ 2000ના રોજ, સેઈન્ટ વિન્સેટ અને ગ્રીનાડીન્સે દ્વારા 20મી સદીની શ્રેષ્ઠ સિદ્ધઓની ઉજવણી માટે ટિકિટો બહાર પાડવામાં આવી, જેમાંની એક શૂન્ય અને એક સંખ્યાના પુનરાવર્તિત પૂર્વભૂમિકા સાથે ટ્યુરિંગનું પોર્ટેટ મૂકવામાં આવ્યું છે અને તેની નીચે આ પ્રમાણેનું લખાણ લખવામાં આવ્યું છેઃ"1937: ઍલન ટ્યુરિંગસ થીયરી ઓફ ડીજિટલ કમ્પ્યુટીંગ".28 ઓક્ટોબર 2004ના રોજ,જોહ્ન ડબલ્યુ મીલ્સ દ્વારા સર્જિક ઍલન ટ્યુરિંગનું કાંસ્ય આધારિત શિલ્પ ગીલ્ડફોર્ડમાં યુનિવર્સિટી ઓફ સૂર્રેય ખાતે અનાવૃત કરવામાં આવ્યું હતું. જે ટ્યુરિંગના મૃત્યુના 50 વર્ષ સૂચવતું હતું- કેમ્પસમાં તેઓ તેમના પુસ્તકો લઈ જતાં રજૂ કરવામાં આવ્યાં છે.<ref name="univsurrey">{{Cite web |url=http://portal.surrey.ac.uk/press/oct2004/281004a/ |title=The Earl of Wessex unveils statue of Alan Turing |access-date=10 February 2007 |archive-date=23 ઑક્ટોબર 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071023193441/http://portal.surrey.ac.uk/portal/page?_pageid=799%2C277813&_dad=portal&_schema=PORTAL |url-status=dead }}</ref>2006માં, બોસ્ટન પ્રાઈડે તેમના માનદ્ ગ્રાન્ડ માર્શલનું નામ ટ્યુરિંગ આપ્યું હતું.<ref name="bostonpride">{{Cite web |url=http://www.bostonpride.org/honorarymarshal.php |title=Honorary Grand Marshal |access-date=10 February 2007 |archive-date=1 જાન્યુઆરી 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090101213356/http://www.bostonpride.org/honorarymarshal.php |url-status=dead }}</ref> પ્રિન્સટન એલ્યુમની વિકલીનું નામ ટ્યુરિંગ રાખવામાં આવ્યું, જે પ્રિન્સટન યુનિવર્સિટીના ઇતિહાસમાં અત્યંત મહત્તવપૂર્ણ વિદ્યાર્થીઓમાં બીજા હતા, બીજા અન્ય રાષ્ટ્રપતિ જેમ્સ મેડિસન હતાં. બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ટ્યુરિંગના જીવન આકાર 1.5 ટનની પ્રતિમાનું અનાવરણ 19 જૂન 2007ના રોજ કરવામાં આવ્યું. વેલ્શ સ્લેટના લગભગ અડધા મિલિયન ટુકડાઓથી તેનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું, સ્ટેપ્હન કેટ્ટલ દ્વારા શિલ્પનું સર્જન કરવામાં આવ્યું હતું, આ કામ સ્વર્ગસ્થ અમેરિકાના અબજોપતિ સિડની ફ્રેન્ક દ્વારા સોંપવામાં આવ્યું હતું.<ref>[http://www.bletchleypark.org.uk/news/docview.rhtm/454075/article.html બ્લેત્ચલેય પાર્ક અનવેઈલ્સ સ્ટેટ્યુ કમેમરેટીંગ ઍલન ટ્યુરિંગ,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120227171427/http://www.bletchleypark.org.uk/news/docview.rhtm/454075/article.html |date=2012-02-27 }} , બ્લેત્ચલેય પાર્ક પ્રેસ રીલીઝ, 20 જૂન 2007</ref>ટ્યુરિંગને માન્ચેસ્ટર શહેર, જેમાં તેઓ તેમની જીવનના અંત સુધી કામ કર્યાં રહ્યાં, ત્યાં તેમને વિવિધ રીતે માનસન્માન મળ્યું હતું. 1994માં A6010 રોડ (માન્ચેસ્ટર શહેરનો આંતરિક રિંગ રોડ) બનાવવામાં આવ્યો, જેનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગ વે રાખવામાં આવ્યું હતું. આ રસ્તો આગળ જતાં વધારે પહોળા પુલમાં લઈ જતો હતો અને તેનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગ બ્રીજ રાખવામાં આવ્યું છે. 23 જૂન 2001માં માન્ચેસ્ટરશહેરમાં ટ્યુરિંગનું પુતળું અનાવૃત કરવામાં આવ્યું હતું. તે સેકવિલે પાર્કમાં, વિટવર્થ સ્ટીટની ઉપર યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટરઅને કેનલ સ્ટ્રીટ ગે વિલેજની વચ્ચે આવેલું છે. યાદગાર પૂતળું, "ફાધર ઓફ કમ્પ્યૂટર સાયન્સ"ને વર્ણવતું ટ્યુરિંગનું પૂતળું બગીચામાં કેન્દ્ર સ્થાને એક બાંકડાની ઉપર બેઠું છે. આ પૂતળાનું અનાવરણ ટ્યુરિંગના જન્મદિવસે થયું હતું. [[ચિત્ર:Sackville Park Turing plaque.jpg|left|thumbnail|200px|ટ્યુરિંગનું યાદગાર પૂતળાની તકતી ]] ટ્યુરિંગને એક સફરજન પકડીને દર્શાવવામાં આવ્યાં છે. – એક શિષ્ટ પ્રતીક વર્જિત પ્રેમની રજૂઆત કરવામાં વપરાય છે, સફરજન [[આઇઝેક ન્યુટન|આઈઝેક ન્યુટન]]ના ગુરુત્વાકર્ષણ બળના સિદ્ધાંતના વિચારને રજૂ કરે છે અને ટ્યુરિંગના પોતાના મૃત્યુનો અર્થ પણ સૂચવે છે. બાંકડા પર રાહતમાં બેઠેલાં કાંસામાં પૂતળા હેઠળ આ વાક્ય મૂકવામાં આવ્યું છે 'ઍલન મેથીસન ટ્યુરિંગ 1912–1954', અને જો ઈનીગ્મા મશીન: 'IEKYF ROMSI ADXUO KVKZC GUBJ'નું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે તો તેમનું જીવનસૂત્ર 'કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના સ્થાપક' એવું બનશે. પૂતળાના પગ પાસેનું એક તકતી કહે છે 'કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના પિતા, ગણિતશાસ્ત્રી, તર્કશાસ્ત્રી, યુદ્ધ સમયના કોડ તોડનારા, પૂર્વાગ્રહના શિકાર બનેલા'. બેર્ટ્રાન્ડ રસેલનું વાક્ય પણ આ પ્રમાણે કહે છે 'ગણિત, સાચી રીતે જોવાયેલું, સત્યના માત્ર સ્વામિ નહીં, પણ સર્વોચ્ચ સુંદરતાના સ્વામી- શિલ્પની જેમ ઠંડી અને તપસ્યાની સુંદરતા.' શિલ્પકારે તેના જૂના એમસ્ટ્રાડ કમ્પ્યૂટરને દફનાવી દીધું, જે એક પહેલાંનું જાણીતું કમ્પ્યૂટર હતું, એક શ્રદ્ધાંજલિ તરીકે તકતીની નીચે લખ્યું હતું, " ધી ગોડ ફાધર ઓફ ઓલ મોર્ડન કમ્પ્યૂટર્સ".<ref name="computerburied">^ જુઓ{{Cite news | title = Computer buried in tribute to genius | publisher = Manchester Evening News| date = 15 June 2001 | url = http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/s/27/27595_computer_buried_in_tribute_to_genius.html | access-date = 23 June 2009 }}</ref> આધુનિક કમ્પ્યૂટરના સર્જનમાં ટ્યુરિંગની ભૂમિકા માટે 1999માં ''ટાઈમ સામાયિકે'' [[Time 100: The Most Important People of the Century|20 સદીના 100 અત્યંત મહત્ત્વના લોકો]]માંના એક તરીકે ટ્યુરિંગનું નામ મૂક્યું હતું, અને કહ્યું હતું: "હકીકત એ છે કે દરેક વ્યક્તિ જે કીબોર્ડ થપાટ લગાવે છે, સ્પ્રેડશીટ અથવા વર્ડ પ્રોસેસીંગ પ્રોગ્રામ ચાલું કરે છે, તે ટ્યુરિંગ મશીનના મૂર્ત સ્વરૂપ પર કામ કરે છે."<ref name="AFP">{{Cite web |title=Alan Turing&nbsp;– Time 100 People of the Century |url=http://205.188.238.181/time/time100/scientist/profile/turing.html |publisher=''[[Time Magazine]]'' |quote=The fact remains that everyone who taps at a keyboard, opening a spreadsheet or a word-processing program, is working on an incarnation of a Turing machine. |access-date=2011-03-21 |archive-date=2011-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110226144919/http://205.188.238.181/time/time100/scientist/profile/turing.html |url-status=dead }}</ref> 2002માં,''બીબીસી'' એ વૈશ્વિક સ્તરે કરવામાં આવેલાં 100 શ્રેષ્ઠ બ્રિટીશરોના મતદાનમાં ટ્યુરિંગને 21મો ક્રમાંક મળ્યો હતો.<ref>{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2208671.stm | title = 100 great British heroes | date = 21 August 2002 | work = BBC News }}</ref> એપલ કમ્પ્યૂટરનો લોગો મોટા ભાગે ઍલન ટ્યુરિંગને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા માટે આત્મહત્યાની તેમની પદ્ધતિને એક કટકાના સાથેના સંદર્ભમાં ખોટી રીતે લેવામાં આવે છે.<ref>{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/media/logos-that-became-legends-icons-from-the-world-of-advertising-768077.html |title=Logos that became legends: Icons from the world of advertising|work= The Independent |publisher=www.independent.co.uk |access-date=14 September 2009 | location=London | date=4 January 2008}}</ref> લોગોના રચયિતા<ref>{{Cite web | url = http://creativebits.org/interview/interview_rob_janoff_designer_apple_logo | title = Interview with Rob Janoff, designer of the Apple logo | publisher = creativebits| access-date = 14 September 2009 }}</ref> અને કંપનીએ લોગોની ડિઝાઈનમાં ટ્યુરિંગને કોઈ પણ અંજલિ આપ્યાનો ઈન્કાર કર્યો છે.<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|p=280}}</ref> 2010માં, અભિનેતા/નાટ્યલેખક જેડ ઈસ્ટેબેનએ ટ્યુરિંગને સોલો સંગીત "આઈકોન્સઃ ધી લેસ્બીયન ઍન્ડ ગે હિસ્ટરી ઓફ ધી વર્લ્ડ, ભાગ 4" માં વર્ણવ્યાં છે. === સરકારનું માફીનામું === ઓગસ્ટ 2009માં, જોહ્ન ગ્રેહામ-ક્યુમીનએ ઍલન ટ્યુરિંહની સામે સમલૈગિંક તરીકે કાયદેસરના પગલાં ભરવા બદલે બ્રિટિશ ગવર્મેન્ટને મરણોત્તર થયેલાં ઍલન ટ્યુરિંગની માફી માંગવાની એક અરજી દાખલ કરવાની શરૂઆત કરી હતી.<ref>{{Cite book|title=Thousands call for Turing apology |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8226509.stm |publisher=BBC News |date=31&nbsp;August 2009 |access-date=31 August 2009}}</ref><ref>{{Cite book | title = Petition seeks apology for Enigma code-breaker Turing | url = http://www.cnn.com/2009/WORLD/europe/09/01/alan.turing.petition/index.html | publisher = CNN | date = 01&nbsp;September 2009 | access-date = 1 September 2009}}</ref> આ અરજીને ટેકો કરતી હજારો લોકોની સહી મળી.<ref name="PMapology"/><ref>યુકેના નાગરિકો માટે જ અરજી ખુલી હતી. </ref> વડાપ્રધાન ગોર્ડન બ્રાઉને આ અરજીને સ્વીકારી, 10 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ માફી માંગતું વિધાન રજૂ કર્યું અને ટ્યુરિંગ સાથેના વર્તાવ અંગે આઘાતની લાગણી વ્યક્ત કરી.<ref name="PM-apology"/><ref name="PMapology">{{Cite web | title = Treatment of Alan Turing was "appalling" | url = http://www.number10.gov.uk/Page20571 | publisher = Prime Minister's Office | date = 10 September 2009 | access-date = 21 માર્ચ 2011 | archive-date = 12 સપ્ટેમ્બર 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090912142412/http://www.number10.gov.uk/Page20571 | url-status = dead }}</ref> <blockquote> ઍલન ટ્યુરિંગ માટે ન્યાયની માંગણી માટે હજારો લોકો એકઠા થયા અને તેમની સાથે જે રીતે વર્તન કરવામાં આવ્યું હતું તે માટે આઘાતની લાગણી વ્યક્ત કરી. જ્યારે ટ્યુરિંગને તે સમયે કાયદા હેઠળ લાવવામાં આવ્યા હતા અને આપણે ઘડિયાળને પાછી ફેરવી શકતા નથી, તેમની સાથે કરવામાં આવેલો વ્યવહાર એકદમ અયોગ્ય હતો અને હું અને આપણે તેમની સાથે જે કંઈ થયું તે બદલ હૃદયના ઊંડાણ પૂર્વક માફી માંગવાની મળેલી તક બદલ હું ખુશ છું.... તેથી બ્રિટિશ સરકારના બદલે, અને ઍલનના કામને કારણે એ તમામ જેઓ મુક્તપણે રહે છે, તેમના વતી મને એ કહેતાં અત્યંત ગર્વ થાય છેઃ અમે માફી માંગીએ છીએ, તમે આના કરતાં ઘણી સારી લાયકાત ધરાવો છો.<ref name="PMapology"/> </blockquote> === યુનિવર્સિટીઓ દ્વારા મળેલો આદર === [[ચિત્ર:Alan Turing Building 1.jpg|thumbnail|યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર ખાતે ઍલન ટ્યુરિંગનું બિલ્ડીંગ]] બ્રિટીશ સોસાયટી ફોર ધી હિસ્ટ્રી ઓફ મેથેમેટીક્સઅને બ્રિટિશ લોજીક કોલોક્વીયમ દ્વારા ટ્યુરિંગના જીવન અને સિદ્ધિઓની ગોઠવણી કરી પ્રસંગની ઉજવણી 5 જૂન 2005ના રોજ કરવામાં આવી હતી. *સુર્રેય યુનિવર્સિટીએ તેના મુખ્ય ચોકમાં ટ્યુરિંગનું પૂતળું મૂક્યું છે. *"ટ્યુરિંગ ડેઈઝ" તરીકે કહેવાતી ગણતરીની થીયરી પર ઈસ્તાનબુલ બીલ્જી યુનિવર્સિટીએ વાર્ષિક કોન્ફરન્સનું આયોજન થયું.<ref name="bilgiuniv">{{Cite web | url = http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | title = Turing Days @ İstanbul Bilgi University | access-date = 10 February 2007 | archive-date = 1 ઑગસ્ટ 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130801193650/http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | url-status = dead }}</ref> *ઓસ્ટ્રીન ખાતે ટેક્સાસ યુનિવર્સિટીએ કમ્પ્યૂટર સાયન્સ પ્રોગ્રામનું નામ ટ્યુરિંગ સ્કોલરસ રાખી આદર આપ્યો છે.<ref name="texturingschol">{{Cite web |url=http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |title=Turing Scholars Program at the University of Texas at Austin |access-date=16 August 2009 |archive-date=17 ફેબ્રુઆરી 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217072341/http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |url-status=dead }}</ref> *ઉતર ફ્રાન્સમાં આવેલી લીલી યુનિવર્સિટી ખાતે આવેલા કમ્પ્યૂટર સાયન્સ વિભાગ (LIFL<ref name="lifl">{{Cite web |url=http://www.lifl.fr/ |title=Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille |access-date=3 December 2010 |archive-date=22 જુલાઈ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722014047/http://www.lifl.fr/ |url-status=dead }}</ref>) ના એક પ્રયોગશાળાનું નામ ઍલન એમ. ટ્યુરિંગના સન્માનમાં ટ્યુરિંગ રાખવામાં આવ્યું (કુર્ટ ગોડેલ પછી અન્ય પ્રયોગશાળાનું નામ રાખવામાં આવ્યું હતું). *ચિલિની પોન્ટીફીકલ કેથોલિક યુનિવર્સિટી, પ્યુરટો રીકોની પોલીટેક્નીક યુનિવર્સિટી, [[કોલમ્બીયા|કોલંબિયા]] બોગોટામાં લોસ એન્ડેસ યુનિવર્સિટી, કિંગસ કોલેજ, વેલ્સમાં કેમ્બ્રીજઅને બેનગોર યુનીવર્સીટીના કમ્પ્યૂટર સાયન્સના વિભાગનું નામ ટ્યુરિંગ પાછળ રાખવામાં આવ્યું હતું. *યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર, ધી ઓપન યુનિવર્સિટી, ઓક્સફર્ડ બ્રુકસ યુનિવર્સિટી અને આર્હુસ યુનિવર્સિટી (ડેનમાર્ક, અર્હુસમાં) તમામના મકાનનું નામ ટ્યુરિંગના નામથી રાખવામાં આવ્યું છે. *સર્રેય રીસર્ચ પાર્કમાં ઍલન ટ્યુરિંગ રોડનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. *હોર્નબોસ્ટેલ મોલમાં આવેલી કાર્નેગી મેલોન યુનિવર્સિટીમાં ગ્રેનાઈટનો બાંકડો છે, જેની પર એ.એમ.ટ્યુરિંગ નામ કોતરાયેલું છે. *તાજેતરમાં ઈકોલ ઈન્ટરનેશનલ ડેસ સાયન્સ ડુ ટ્રાઈટેમેન્ટ ડે ઈન્ફોર્મેશનના બનેલાં ત્રીજા બીલ્ડીંગનું નામ "ટ્યુરિંગ" રાખવામાં આવ્યું છે. == આ પણ જુઓ == {{Portal box|Biography|Logic|LGBT}} *ટ્યુરિંગ ડીગ્રી *ટ્યુરિંગ સ્વીચ *વણ ગોઠવેલું મશીન *ઍલન ટ્યુરિંગ વર્ષ *ગુડ-ટ્યુરિંગ પુનરાવર્તનની સંભાવનાઓ *ટુરિંહ મશીનના ઉદાહરણો *ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ == નોંધ == {{Reflist|colwidth=30em}} == સંદર્ભો == {{Refbegin|colwidth=30em}} * {{ Cite book | last = Agar | first = Jon | title = The government machine: a revolutionary history of the computer | publisher = MIT Press | year = 2003 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-262-01202-7 }} * {{ Cite book | last = Alexander | first = C. Hugh O'D. | author-link = Conel Hugh O'Donel Alexander | date = ''circa'' 1945 | title = Cryptographic History of Work on the German Naval Enigma | url = http://www.ellsbury.com/gne/gne-000.htm | publisher=The National Archives, Kew, Reference HW 25/1}} * {{ Cite book | last = Beniger | first = James | title = The control revolution: technological and economic origins of the information society | publisher = Harvard University Press | year = 1986 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-16986-7 }} * {{Citation | last = Babbage | first = Charles | author-link = Charles Babbage | origyear = 1864 | publication-date = 2008 | editor-last = Campbell-Kelly | editor-first = Martin | editor-link = Martin Campbell-Kelly | title = Passages from the life of a philosopher | publisher = Rough Draft Printing | isbn = 978-1-60386-092-5 }} * {{ Cite book | last = Bodanis | first = David | author-link = David Bodanis | title = Electric Universe: How Electricity Switched on the Modern World | year = 2005 |publisher = Three Rivers Press | location = New York | isbn = 0-307-33598-4 | oclc = 61684223 }} * {{Cite book | last = Campbell-Kelly | first = Martin | authorlink = Martin Campbell-Kelly | last2 = Aspray | first2 = William | title = Computer: A History of the Information Machine | publisher = Basic Books | year = 1996 | location = New York | isbn = 0-465-02989-2 }} * {{Cite book | last = Ceruzzi | first = Paul | authorlink = Paul Ceruzzi | title = A History of Modern Computing | publisher = MIT Press | year = 1998 | location = Cambridge, Massachusetts, and London | isbn = 0-262-53169-0}} * {{ Cite book | last = Chandler | first = Alfred | authorlink = Alfred Chandler | title = The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business | publisher = Belknap Press | year = 1977 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-94052-0 }} * {{ Cite journal | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: Its Origins and Originators | journal = [[IEEE Annals of the History of Computing]] | volume = 26 | issue = 4 | pages = 38–45 | year = 2004 |doi = 10.1109/MAHC.2004.26 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack (ed.) | authorlink = B. Jack Copeland | title = The Essential Turing | year = 2004 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-825079-7 | oclc = 156728127 224173329 48931664 57434580 57530137 59399569 }} * {{ Cite book | last = Copeland (ed.) | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Alan Turing's Automatic Computing Engine | year = 2005 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-856593-3 | oclc = 224640979 56539230 }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: The secrets of Bletchley Park's code-breaking computers | year = 2006 | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-284055-4 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Edwards | first = Paul N | title = The closed world: computers and the politics of discourse in Cold War America | publisher = MIT Press | year = 1996 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-262-55028-8 }} * {{ Cite book | last = Hodges | first = Andrew | authorlink = Hodges, Andrew | year = 1983 | title = Alan Turing: the enigma |location = London | publisher = Burnett Books | isbn = 0-04-510060-8 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Hochhuth | first = Rolf | authorlink = Rolf Hochhuth | title = Alan Turing: en berättelse | publisher = Symposion | year = 1988 | isbn = 978-91-7868-109-9 }} * {{ Cite book | last = Leavitt | first = David | authorlink = David Leavitt | year = 2007 | title = The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer | publisher = Phoenix | isbn = 978-0-7538-2200-5 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Levin | first = Janna | authorlink = Janna Levin | title = A Madman Dreams Of Turing Machines | publisher = Knopf | year = 2006 | location = New York | isbn = 978-1-4000-3240-2 }} * {{ Cite book | last = Lewin | first = Ronald | authorlink = Ronald Lewin | title = Ultra Goes to War: The Secret Story | edition = Classic Penguin | series = Classic Military History | year = 1978 | publication-date = 2001 | publisher = Hutchinson & Co | location = London, England | isbn = 978-1-56649-231-7 | ref = harv }} * {{Cite book| last = Lubar | first = Steven | year = 1993 | title = Infoculture | location = Boston, Massachusetts and New York | publisher = Houghton Mifflin | isbn = 0-395-57042-5}} * {{ Cite document | last = Mahon | first = A.P. | title = The History of Hut Eight 1939–1945 | publisher = UK National Archives Reference HW 25/2 | year = 1945 | url = http://www.ellsbury.com/hut8/hut8-000.htm | access-date = 10 December 2009 | ref = harv }} *{{MacTutor Biography|id=Turing|title=Alan Mathison Turing}} *પેટઝોલ્ડ, ચાર્લેસ (2008). "ધી એનોટાટેડ ટ્યુરિંગ: અ ગાઈડેડ ટુર થ્રુ ઍલન ટ્યુરિંગસ હિસ્ટોરીક પેપર ઓન કમ્યુટેબીલીટી એન્ડ ધી ટ્યુરિંગ મશીન". ઈન્ડિયાનાપોલીસ: વિલેય પબ્લીશીંગ. આઈએસબીએન 978-0-470-22905-7 *સ્મીથ, રોજર (1997). ''ફોન્ટાના હિસ્ટ્રી ઓફ ધી હ્યુમન સાયન્સીસ'' . લંડન: ફોન્ટાના. *વૈઝેનબૌમ, જોસેફ (1976). ''કમ્પ્યૂટર પાવર એન્ડ હ્યુમન રીઝન'' . લંડન: ડબ્લ્યુ.એચ. ફ્રીમેન. આઈએસબીએન 0-7167-167-0463-3 * {{Cite book | last = Turing | first = Sara Stoney | title = Alan M Turing | publisher = W Heffer | year = 1959 }} ટ્યુરિંગની માતા, જેણે ગ્લોરિફાઈંગ હીઝ લાઈફ નામની ૧૫૭ પાનાનું જીવનચરિત્ર લખી, ઘણાં વર્ષો સુધી તેને જીવિત રાખ્યો. તે 1959માં પ્રકાશિત થઈ હતી, અને તેથી તેનું યુદ્ધનું કાર્ય આવરી ન લઈ શકાયું. ભાગ્યેજ ૩૦૦ પ્રતો વેચાઈ હતી (સારા ટ્યુરિંગ થી લીન ન્યમેન, 1967, સેન્ટ જ્હોન કોલેજ, કેમ્બ્રીજની લાઈબ્રેરી). પ્રસ્તાવનાના ૬ પૃષ્ઠો લીન ઈરવીન દ્વારા લખવામાં આવ્યા હતા, સંભારણાંઓ અને તેના વારંવાર બોલાયેલાં વાક્યોનો સમાવેશ થયો છે. * {{Cite book | last = Whitemore | first = Hugh | authorlink = Hugh Whitemore | last2 = Hodges | first2 = Andrew | authorlink2 = Andrew Hodges | title = Breaking the code | publisher = S. French | year = 1988 }} આ 1986 હ્યુગ વ્હાઈટમોર પ્લે ટ્યુરિંગના જીવન અને મૃત્યુની વાર્તા કહે છે. મૂળ વેસ્ટ એન્ડ અને બ્રોડવેમાં ડેરેક જાકોબીએ ટ્યુરિંગનો અભિનય કર્યો હતો અને તેણે 1997માં નાટક આધારિત ટેલિવિઝન ફિલ્મમાં અભિનયનું પુનસર્જન કર્યું હતું, જે સંયુક્તપણે બીબીસી અને ડબલ્યુજીબીએચ, બોસ્ટન દ્વારા બનાવાઈ હતી. નાટકનું પ્રકાશન અંબર લેન પ્રેસ, ઓક્સફર્ડ દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. - એએસઆઈએન: B000B7TM0Q *વિલિયમસ, મિશેલ આર. (1985) ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ ક્મ્યુટીંગ ટેક્નોલોજી'' , ઈન્ગલેવુડ ક્લીફ્ફસ, ન્યુ જર્સી: પ્રેન્ટીસ-હોલ, આઈએસબીએન 0-8186-7739-2 *{{Cite book|last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A history of computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |year=1997 |publisher=[[Science Museum, London|London Science Museum]] |location=London |isbn=0-901805-94-7 |oclc=123794619 40624091 }} {{Refend}} == બાહ્ય લિંક્સ == {{External links|date=August 2010}} {{Wikiquote}} {{Commons category|Alan Turing}} *[http://www.turing.org.uk/ ઍલન ટ્યુરિંગ] એક [http://www.turing.org.uk/bio/part1.html ટૂંકી જીવનકથા] સાથે એન્ડ્રુ હોજેસ દ્વારા ચલાવવામાં આવતી સાઈટ *[http://www.alanturing.net/ AlanTuring.net&nbsp;– જેક કોપલેન્ડ દ્વારા ][http://www.alanturing.net/ ટ્યુરિંગ એચીવ ફોર ધી હિસ્ટ્રી ઓફ કમ્પ્યુટીંગ] *[http://www.turingarchive.org/ ધી ટ્યુરિંગ એચીવ]{{Dead link|date=ડિસેમ્બર 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&nbsp;– કિંગ્સ કોલેજ, કેમ્બીજ આર્ચીવ દ્વારા કેટલાંક અપ્રકાશિત દસ્તાવેજોની સ્કેન કરેલી પ્રતો *{{MathGenealogy|id=8014}} *[http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 ઍલન ટ્યુરિંગ- ટુવર્ડઝ એ ડીઝીટલ માઈન્ડઃ ભાગ 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |date=2007-08-03 }} સીસ્ટમ ટુલબોક્સ, 11 ડિસેમ્બર 2001 *[http://plato.stanford.edu/entries/turing/ ઍલન ટ્યુરિંગ] ફિલોસોફીનું સ્ટેનફઓર્ટ એનસાઈક્રોપીડિયા. 3 જૂન ૨૦૦૨. *[http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html ઍલન ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822093918/http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html |date=2008-08-22 }} ''સમય'' 100 * [http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} Alan Turing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} RKBExplorer * [http://www.rutherfordjournal.org/article010111.html ''ધી માઈન્ડ એન્ડ ધી કમ્પ્યુટીંગ મશીન'' ] ''ધી રુથફોર્ડ જર્નલ'' - એક 1949 ઍલન ટ્યુરિંગ અને અન્યો પર ચર્ચા * [http://www.turingcentenary.eu/ ઍલન ટ્યુરિંગ વર્ષ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} * [http://cs.swan.ac.uk/cie12/ CiE 2012: ટ્યુરિંગ સેન્ટીનરિ કોન્ફેરન્સ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} * [http://www.visualturing.org/ વિઝ્યુઅલ ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.wolframalpha.com/examples/TuringMachines.html ટ્યુરિંગ મશીન કેલક્યુલેટરસ] વોલ્ફ્રામઆલ્ફા === પેપર્સ === * [http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper ટ્યુરિંગના પેપરો, અહેવાલો અને વ્યાખ્યાનો ઉપરાંત અનુવાદિત આવૃત્તિઓ અને સંગ્રહોની વિસ્તૃત યાદી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} BibNetWiki * [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=116 ડોનાલ્ડ ડબલ્યુ. ડેવિસ સાથે મૌખિક ઇતિહાસ મુલાકાત], ચાર્લેસ બાબ્બેજ ઈન્સ્ટીટ્યુટ, યુનિવર્સિટી ઓફ મિન્નેસોટા; યુ.કે. ખાતે ક્મપ્યુટર પ્રોજેક્ટોને વર્ણવતાં ડેવિઝ નેશનલ ફિઝિક્સ લેબોરેટરી, 1947થી ટ્યુરિંગના ડિઝાઈનીંગ કામની સાથે બે એસીઈ કમ્પ્યૂટરોના વિકાસ સુધી * [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=81 નિકોલસ સી. મેટ્રોપોલીસ સાથે મૌખિક ઇતિહાસ મુલાકાત], ચાર્લેસ બાબ્બેજ ઈન્સ્ટીટ્યુટ, યુનિવર્સિટી ઓફ મીન્નેસોટી. લોસ ઍલામોસ નેશનલ લેબોરેટરી ખાતે, કમ્પ્યૂટર સેવાઓ માટેના પ્રથમ નિયામક મેટ્રોપોલીસ હતાં- ઍલન ટ્યુરિંગ અને જ્હોન વોન ન્યુમનવચ્ચેના સંબંધો સહિતના મુદ્દાઓનો સમાવેશ [[શ્રેણી:વિસંગત પ્રશિસ્ત સ્વરૂપની સાથે લેખો]] [[શ્રેણી:ઍલન ટ્યુરિંગ]] [[શ્રેણી:કમ્પ્યૂટર ડિઝાઈનરો]] [[શ્રેણી:કમ્પ્યૂટરનો પાયો નાખનારા]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ નાસ્તિકતાવાદીઓ]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનિઓ]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ સંશોધકો]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ તર્કશાસ્ત્રી]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ ગણિતશાસ્ત્રીઓ]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ ફિલસૂફીઓ]] [[શ્રેણી:દૂરના અંતર સુધી દોડનારાઓ]] [[શ્રેણી:ગણિતશાસ્ત્રી]] [[શ્રેણી:૧૯૧૨માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૧૯૫૪માં મૃત્યુ]] p03kv1wrj0yztre0qjeyphhv51ahybl 0 52104 902774 902762 2026-07-24T14:04:08Z Dsvyas 561 [[Special:Contributions/~2026-41415-03|~2026-41415-03]] ([[User talk:~2026-41415-03|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:KartikBot|KartikBot]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 813396 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction | native_name = {{PAGENAME}} | type = ગામ | latd = 21.332074 | longd = 72.058146 | locator_position = right | state_name = ગુજરાત | state_name2 = | district = [[ભાવનગર જિલ્લો|ભાવનગર]] | leader_title = | leader_name = | altitude = 66| population_as_of = | population_total = | population_density = | area_magnitude= sq. km | area_total = | area_telephone = | postal_code = | vehicle_code_range = જીજે-૦૪| sex_ratio = | unlocode = | website = | footnotes = | સ્થિતિ=યોગ્ય}} '''{{PAGENAME}}''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત]] રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા [[ભાવનગર જિલ્લો|ભાવનગર જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[તળાજા તાલુકો|તળાજા તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે<ref name="bvndp1234">{{cite web |url = http://bhavnagardp.gujarat.gov.in/bhavnagar/english/talaja-taluka.htm |title = ભાવનગર જિલ્લા પંચાયતની વેબસાઇટ પર તળાજા તાલુકાના ગામોની યાદી |archive-url = https://web.archive.org/web/20130723040001/http://bhavnagardp.gujarat.gov.in/bhavnagar/english/talaja-taluka.htm |archive-date = ૨૩ જુલાઇ ૨૦૧૩ |date = ૭ ઓક્ટોબર ૨૦૧૩ |website = જિલ્લા પંચાયત, ભાવનગર |publisher = ગુજરાત સરકાર |access-date = }}</ref>. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]], [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી|દિવેલા]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે<ref name="bvndp1234"></ref>. ==ભુગોળ== ==ઇતિહાસ== ==આ પણ જુવો== * [[ભાવનગર]] * [[ગુજરાત]] * [[ભારત]] <hr> {{તળાજા તાલુકાના ગામો}} ==સંદર્ભ== {{reflist}} [[શ્રેણી:તળાજા તાલુકો]] {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} ch5i6vkxcao5hjrmh8ubo7sdvwzrbvc 0 58038 902780 899316 2026-07-24T16:10:50Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902780 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |name = દક્ષિણ એશિયાઈ ક્ષેત્રીય સહયોગ <br>{{collapsible list |title={{big|સંગઠન (SAARC)}} |titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-size:90%; |liststyle = font-weight:normal; | {{small|{{native name|bn|সাউথ এশিয়ান এসোসিয়েশন ফর রিজিওনাল কো-অপারেশন (সার্ক)}}}} | <small>اتحادیه همکاری‌های منطقه‌ای جنوب آسی (દારી]])</small> | <small>ދެކުނު އޭޝިޔާގެ ސަރަޙައްދީ އެއްބާރުލުމުގެ ޖަމިއްޔާ (દિવેહી)</small> | {{small|{{native name|gu|દક્ષિણ એશિયાઈ ક્ષેત્રીય સહયોગ સંગઠન (સાર્ક/દક્ષેસ)}}}} | {{small|{{native name|hi|दक्षिण एशियाई क्षेत्रीय सहयोग संगठन (दक्षेस)}}}} | {{small|{{native name|ne|दक्षिण एशियाली क्षेत्रीय सहयोग संगठन (सार्क)}}}} | <small>د سویلي اسیا لپاره د سیمه ایزی همکارۍ ټولنه (પશ્તો)</small> | {{small|{{native name|si|දකුණු ආසියාතික කලාපීය සහයෝගිතා සංවිධානය}}}} | {{small|{{native name|ta|தெற்காசிய நாடுகளின் பிராந்தியக் கூட்டமைப்பு (சார்க்)}}}} | {{small|{{native name|ur|جنوبی ایشیائی علاقائی تعاون کی تنظیم}}}} }} |linking_name = the South Asian Association for Regional Cooperation |symbol_type = Logo |image_symbol = <!--SAARC Logo.svg--> |image_map = SAARC3.svg |map_caption = <div style="padding-left:7.0em;text-align:left;">{{legend|#000080|Member states}} {{legend|#0000fe|Observer states}}</div> |languages_type = અધિકૃત ભાષાઓ |languages = [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]] |membership = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = [[#વર્તમાન સભ્યો|૮ સભ્યો]] |{{flagcountry|અફઘાનિસ્તાન}} |{{flagcountry|બાંગ્લાદેશ}} |{{flagcountry|ભૂતાન}} |{{flagcountry|ભારત}} |{{flagcountry|માલદીવ્સ}} |{{pad|6px}}{{flagcountry|નેપાળ}} |{{flagcountry|પાકિસ્તાન}} |{{flagcountry|શ્રીલંકા}} |<hr/> }} {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = [[#નિરીક્ષક |૯ નિરીક્ષકો ]] |{{flagcountry|ઓસ્ટ્રેલિયા}} |{{flagcountry|ચીન}} |{{flagcountry|યુરોપિયન યુનિયન}} |{{flagcountry|ઈરાન}} |{{flagcountry|જાપાન}} |{{flagcountry|મોરિશિયસ}} |{{flagcountry|બર્મા|name=બર્મા {{small|(મ્યાનમાર)}}}} |{{flagcountry|દક્ષિણ કોરિયા}} |{{flagcountry|United States}} |<hr/> }} |admin_center_type = મુખ્યાલય |admin_center = {{nowrap|{{flagicon|નેપાળ}} [[કાઠમંડુ]], [[નેપાળ]]}} |leader_title1 = {{nowrap|મહામંત્રી}} |leader_name1 = અર્જુન બહાદુર થાપા<ref name=sg>{{cite web|title=Nepal’s Arjun Bahadur Thapa is SAARC’s new Secretary General|url=http://news.biharprabha.com/2014/03/nepals-arjun-bahadur-thapa-is-saarcs-new-secretary-general/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|access-date=3 March 2014|archive-date=1 ઑક્ટોબર 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161001210527/http://news.biharprabha.com/2014/03/nepals-arjun-bahadur-thapa-is-saarcs-new-secretary-general/|url-status=dead}}</ref> |leader_title2=નિયામક |leader_name2={{flagcountry|અફઘાનિસ્તાન}} મોહમદ ઇબ્રાહિમ ઘફુરી<ref>{{cite web|last=Directorates|title=Directors of SAARC-Afghanistan|url=http://www.saarc-sec.org/Mohamed-Ibrahim-Ghafoori/42/|access-date=10 November 2013|archive-date=20 ઑક્ટોબર 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020165238/http://saarc-sec.org/Mohamed-Ibrahim-Ghafoori/42/|url-status=dead}}</ref><br> {{flagcountry|બાંગ્લાદેશ}} તારિક મુહમ્મદ<ref>{{cite web|title=Directors of SAARC-Bangladesh|url=http://www.saarc-sec.org/Tareque-Muhammad/43/|access-date=10 November 2013|archive-date=20 ઑક્ટોબર 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020162149/http://saarc-sec.org/Tareque-Muhammad/43/|url-status=dead}}</ref><br>{{flagcountry|ભૂતાન}} સિંગ્યે દોર્જી <ref>{{cite web|title=Directors of SAARC-Bhutan|url=http://www.saarc-sec.org/Singye-Dorjee/44/|access-date=10 November 2013|archive-date=25 ઑક્ટોબર 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131025190352/http://www.saarc-sec.org/Singye-Dorjee/44/|url-status=dead}}</ref><br>{{flagcountry|ભારત}} અમૃત લુગુન<ref>{{cite web|title=Directors of SAARC-India|url=http://www.saarc-sec.org/Amrit-Lugun/45/|access-date=10 November 2013|archive-date=21 ઑક્ટોબર 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021130919/http://www.saarc-sec.org/Amrit-Lugun/45/|url-status=dead}}</ref><br>{{flagcountry|માલદીવ્સ}} ઇબ્રાહિમ ઝુહુરી<ref>{{cite web|title=Directors of SAARC|url=http://www.saarc-sec.org/Ibrahim-Zuhuree/46/|access-date=10 November 2013|archive-date=27 ઑક્ટોબર 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131027200736/http://www.saarc-sec.org/Ibrahim-Zuhuree/46/|url-status=dead}}</ref> <br>{{flagcountry|નેપાળ}} ધન ઓલી<ref>{{cite web|title=Directors of SAARC-Nepal|url=http://www.saarc-sec.org/Dhan-Bahadur-Oli/47/|access-date=10 November 2013|archive-date=20 ઑક્ટોબર 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020135526/http://saarc-sec.org/Dhan-Bahadur-Oli/47/|url-status=dead}}</ref><br>{{flagcountry|પાકિસ્તાન}} અહ્મર ઇસ્માઇલ<ref>{{cite web|title=Directors of SAARC-Pakistan|url=http://www.saarc-sec.org/Ahmar-Ismail/48/|access-date=10 November 2013|archive-date=20 ઑક્ટોબર 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020151526/http://saarc-sec.org/Ahmar-Ismail/48/|url-status=dead}}</ref><br>{{flagcountry|શ્રીલંકા}} પ્રસન્ના ગામાગે<ref>{{cite web|title=Directors of SAAR- Sri Lanka|url=http://www.saarc-sec.org/Prasanna-Gamage/49/|access-date=10 November 2013|archive-date=20 ઑક્ટોબર 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020172254/http://saarc-sec.org/Prasanna-Gamage/49/|url-status=dead}}</ref> |leader_title3 = [[સાર્ક શિખર પરિષદની યાદી|સાર્ક શિખર પરિષદ]] |leader_name3 = {{flagu|માલદીવ્સ}} |established = ૮ ડિસેમ્બર, ૧૯૮૫ |official_website = {{URL|http://www.saarc-sec.org/}} |footnote_a = જો એક એકમ (single entity) તરીકે સ્વીકારવામાં આવે તો. |footnote_b = [http://www.ibnlive.com/news/sl-proposes-one-saarc-currency/37642-3.html સંયુક્ત ચલણ] સૂચવવામાં આવ્યું છે. }} '''દક્ષિણ એશિયાઈ ક્ષેત્રીય સહયોગ સંગઠન (દક્ષેસ)''' અથવા '''સાઉથ એશિયન એસોસિએશન ફોર રિજીયોનલ કો‌ઓપરેશન (સાર્ક)''' ([[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]: The South Asian Association for Regional Cooperation (SAARC)) એ [[એશિયા|દક્ષિણ એશિયા]] સ્થિત ૮ સભ્ય રાષ્ટ્રોનું બનેલું એક સંગઠન છે જે આર્થિક અને ભૂરાજકિય સહકારના ઉદ્દેશથી રચવામાં આવ્યું છે.<ref name="SAARC Summit">{{cite web|last=SAARC Summit|title=SAARC|url=http://www.saarc-sec.org/|publisher=SAARC Summit|access-date= 10 November 2013}}</ref> તેનુ વડુમથક [[નેપાળ]]નાં [[કાઠમંડુ]]માં આવેલું છે.<ref name="SAARC Secretariat">{{cite web|last=SAARC Secretariat|title=SAARC Secretariat|url=http://www.saarc-sec.org/SAARC-Secretariat/18/|work=SAARC Secretariat|publisher=SAARC Secretariat|access-date=10 November 2013|archive-date=20 ઑક્ટોબર 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020123841/http://saarc-sec.org/SAARC-Secretariat/18/|url-status=dead}}</ref> દક્ષિણ એશિયા ક્ષેત્રમાં રાજકીય અને આર્થિક સહયોગનો વિચાર સૌપ્રથમ ૧૯૮૦ની સાલમાં ઉદ્ભવ્યો હતો અને તેની સૌથી પહેલી શિખર પરિષદ [[ઢાકા]]માં ૮ ડિસેમ્બર ૧૯૮૫ના દિવસે મળી હતી જેમાં ભારત, બાંગ્લાદેશ, ભૂતાન, માલ્દીવ્સ, નેપાળ, પાકિસ્તાન અને શ્રીલંકાની સરકારોએ તેની અધિકૃત સ્થાપના કરી<ref name="Daily Star, Sri Lanka">{{cite news|last=Editorial|title=History and mission of SAARC|url=http://archives.dailynews.lk/2008/08/01/saarc02.asp|access-date= 10 November 2013|newspaper=Daily Star, Sri Lanka|date=1 August 2008}}</ref><ref name="SAARC Summit press, 1st Summit">{{cite web|last=SAARC Summit press, 1st Summit|title=1st Summit Declaration|url=http://www.saarc-sec.org/userfiles/01-Dhaka-1stSummit1985.pdf|work=SAARC Summit press, 1st Summit|publisher=SAARC Summit press, 1st Summit|access-date=10 November 2013|archive-date=7 જૂન 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160607131812/http://www.saarc-sec.org/userfiles/01-Dhaka-1stSummit1985.pdf|url-status=dead}}</ref>. તે પછીના વર્ષોમાં નવા સભ્ય રાષ્ટ્રો ઉમેરાતાં તેનું કદ વધ્યું<ref name="Daily Star, Sri Lanka"/>. ૨૦૦૭માં [[અફઘાનિસ્તાન]]ના જોડાવાથી સાર્કનો વિસ્તાર થયો<ref name="SAARC 14th Summit Declaration, press">{{cite web|last=SAARC 14th Summit Declaration, press|title=14th Summit Declaration|work=Declaration of the Fourteenth SAARC Summit|publisher=SAARC 14th Summit Declaration, press|access-date= 10 November 2013}}</ref>. સાર્કની નીતિઓનું ધ્યેય છે કે દક્ષિણ એશિયાઈ દેશોમાં કલ્યાણકારી અર્થતંત્રને અને તેમની વચ્ચે સ્વાશ્રયબઢાવો આપવો, તથા ક્ષેત્રમાં સામાજીક અને સાંસ્કૃતિક વિકાસને ઝડપી બનાવવો<ref name="Charter of SAARC">{{cite web|last=Charter of SAARC|title=Charter of SAARC|url=http://www.saarc-sec.org/SAARC-Charter/5/|publisher=Charter of SAARC|access-date=10 November 2013|archive-date=27 ઑક્ટોબર 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161027045633/http://saarc-sec.org/SAARC-Charter/5/|url-status=dead}}</ref>. સાર્કે સમગ્ર વિશ્વના દેશો સાથે બાહ્ય સંબંધો બાંધવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ ભાગ ભજવ્યો છે. યુરોપિય સંઘ (યુરોપિયન યુનિયન), [[સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘ]] અને અન્ય બહુકોણીય એકમો સાથે સાર્કે સ્થાયી રાજદ્વારી સંબંધો સ્થાપ્યા છે<ref name="Charter of SAARC"/>. સભ્ય રાષ્ટ્રોના વડાઓની એક બેઠક દર વર્ષે નિયમિત રીતે મળે છે અને દરેક દેશના વિદેશ મંત્રીઓની બેઠક વર્ષમાં બે વાર<ref name="Charter of SAARC"/>. નવેમ્બર ૨૦૧૪માં સાર્કની [[સાર્ક શિખર પરિષદની યાદી|૧૮મી શિખર પરિષદ]] [[નેપાળ]]નાં [[કાઠમંડુ]]માં યોજાશે<ref name=18summit>{{cite web|title=Kathmandu, Nepal to host 18th SAARC Summit in November 2014|url=http://news.biharprabha.com/2014/02/kathmandu-nepal-to-host-18th-saarc-summit-this-year/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|access-date=20 February 2014|archive-date=15 સપ્ટેમ્બર 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140915005441/http://news.biharprabha.com/2014/02/kathmandu-nepal-to-host-18th-saarc-summit-this-year/|url-status=dead}}</ref>. ==સંદર્ભ== {{reflist}} 99xz4euo4slnohsr52vhh2d5cemrg6m 0 58127 902781 865375 2026-07-24T16:11:50Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902781 wikitext text/x-wiki અહીં '''[[સાર્ક]]''' (દક્ષિણ એશિયાઈ ક્ષેત્રીય સહયોગ સંગઠન) અથવા (સાઉથ એશિયન એસોસિએશન ફોર રિજીયોનલ કો‌ઓપરેશન) ([[અંગ્રેજી]]: The South Asian Association for Regional Cooperation (SAARC)) ની શિખર પરિષદની યાદી આપવામાં આવેલી છે. આમ તો સાર્કના નિયમાનૂસાર સભ્ય દેશોના પ્રતિનિધિઓએ વર્ષમાં એક વખત મળવાનું હોય છે પણ સામાન્ય રીતે આ શિખર પરિષદ સરેરાશ દર ૧૮ મહિને યોજવામાં આવે છે. ==પ્રથમ શિખર પરિષદ== સાર્ક દેશોની પ્રથમ શિખર પરિષદ [[ઢાકા]], [[બાંગ્લાદેશ]] ખાતે તા: ૭-૮ ડિસેમ્બર, ૧૯૮૫ના રોજ યોજાઈ હતી. જેમાં [[બાંગ્લાદેશ]], [[માલદીવ્સ]], [[પાકિસ્તાન]] અને [[શ્રીલંકા]]ના પ્રમુખો/રાષ્ટ્રપતિઓ અને સરકારના પ્રતિનિધિઓ તથા [[ભૂતાન]] અને [[નેપાળ]]ના રાજવીઓ તથા [[ભારત]]ના [[ભારતના વડાપ્રધાન|વડાપ્રધાન]] ઉપસ્થિત રહ્યા હતા..<ref name=first>{{cite web| url=http://www.saarc-sec.org/userfiles/01-Dhaka-1stSummit1985.pdf| format=PDF| title=Dhaka Declaration| publisher=SAARC Secretariat| access-date=16 October 2010| archive-date=7 જૂન 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160607131812/http://www.saarc-sec.org/userfiles/01-Dhaka-1stSummit1985.pdf| url-status=dead}}</ref> તેઓએ ૮ ડિસેમ્બર ૧૯૮૫ના દિવસે સાર્ક અધિકાર પત્ર (SAARC Charter) પર સહીઓ કરી હતી, તે પછી પ્રાદેશિક સંગઠનોની રચના કરાઈ. ત્રાસવાદ અને માદક દ્રવ્યોની હેરફેરના પ્રશ્નો પર અભ્યાસ જૂથોની રચના કરાઈ. એ જ રીતે વિવિધ પ્રકારની મંત્રીકક્ષાની મીટિંગ યોજવા વિશે પણ આયોજન કરાયું.<ref name=first/> આ શિખર પરિષદમાં સાર્કનાં મંત્રાલયની રચના અને સાર્કના અધિકૃત ચિહ્ન બાબતે પણ સહમતિ સાધવામાં આવી.<ref name=first/> ==બીજી શિખર પરિષદ== બીજી શિખર પરિષદ ૧૬-૧૭ નવેમ્બર ૧૯૮૬નાં [[બેંગલોર]], [[ભારત]] ખાતે યોજાઈ હતી. સભ્ય દેશો કે સરકારોના વડાઓએ મંત્રી પરિષદ દ્વારા સાર્ક મંત્રાલયની સ્થાપના પરના કરારપત્ર પર સહીઓ કરી. ઉપરાંત સાર્કનું મંત્રાલય (મુખ્યમથક) [[નેપાળ]]ના [[કાઠમંડુ]]માં સ્થાપવા પર અને પ્રથમ મહામંત્રી તરીકે [[બાંગ્લાદેશ]]ના રાજદૂત અબુલ એહસાનને નિમવા પર પણ સહમતિ કરી. ==ત્રીજી શિખર પરિષદ== ત્રીજી શિખર પરિષદ ૨-૪ નવેમ્બર ૧૯૮૭ના [[નેપાળ]] ખાતે યોજાઈ, અને તેમાં બાંગ્લાદેશ, માલદીવ્સ અને શ્રીલંકાના ના પ્રમુખો, ભારત અને પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાનો અને ભૂતાન તથા નેપાળના રાજવીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.<ref name=third>{{cite web| url=http://www.saarc-sec.org/userfiles/03-Kathmandu-3rdSummit1987.pdf| title=Kathmandu Declaration| format=PDF| publisher=SAARC Secretariat| access-date=16 October 2010| archive-date=22 જુલાઈ 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110722005415/http://www.saarc-sec.org/userfiles/03-Kathmandu-3rdSummit1987.pdf| url-status=dead}}</ref> સભ્ય દેશોના વિદેશ મંત્રીઓએ ત્રાસવાદને ડામવા અને દક્ષિણ એશિયાઈ ખાદ્યાન્ન સંગ્રહની સ્થાપના વિષયે સાર્ક પ્રાદેશિક સમજૂતિ પર હસ્તાક્ષર કર્યા.<ref name=third/> ==ચોથી શિખર પરિષદ== ચોથી શિખર પરિષદ ૨૯-૩૧ ડિસેમ્બર ૧૯૮૮માં [[ઇસ્લામાબાદ]], [[પાકિસ્તાન]] ખાતે યોજાઈ. તેમાં બાંગ્લાદેશ, માલદીવ્સ અને શ્રીલંકાના પ્રમુખો, ભારત અને પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાનો અને ભૂતાન તથા નેપાળના રાજવીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.<ref name=fourth>{{cite web| url=http://www.saarc-sec.org/userfiles/04-Islamabad-4thSummit1988.pdf| title=Islamabad Declaration| format=PDF| publisher=SAARC Secretariat| access-date=16 October 2010| archive-date=22 જુલાઈ 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110722005424/http://www.saarc-sec.org/userfiles/04-Islamabad-4thSummit1988.pdf| url-status=dead}}</ref> આ શિખર પરિષદમાં ૩ નવેમ્બર ૧૯૮૮ના રોજ માલદીવ્સમાં થયેલા પોલિસ પ્રયાસ (બળવાખોર પોલિસકર્મીઓ દ્વારા સત્તા પરિવર્તનનો પ્રયાસ) વિશે ચર્ચા થયેલી. વર્ષ ૧૯૮૯ને "માદક દૃવ્યોના દુરુપયોગ વિરોધી સાર્ક વર્ષ" તરીકે, અને વર્ષ ૧૯૯૦ને "બાળકીઓનું સાર્ક વર્ષ" જાહેર કરાયું. શિક્ષણ વિશે એક તકનિકી મંડળની રચના કરાઈ, અને ૨૧મી સદીના અંત સુધીમાં અન્ન, આવાસ, શિક્ષંણ તથા પર્યાવરણ સંરક્ષણ જેવા ક્ષેત્રોમાં ચોક્કસ લક્ષ્યાંક પાર પાડવા માટે "સાર્ક-૨૦૦૦-પાયાની જરૂરીયાતોનું યથાર્થદર્શન" નામે ઓળખાવાયેલી યોજના જાહેર કરાઈ.<ref name=fourth/> એ ઉપરાંત નિયમિત "દક્ષિણ એશિયાઈ તહેવારો"નું આયોજન કરવા અને શરૂઆત પ્રથમ યજમાનપદે ભારતથી કરવા બાબતે પણ સહમતી સધાઈ.<ref name=fourth/> ==પાંચમી શિખર પરિષદ== પાંચમી શિખર પરિષદ [[માલદિવ્સ ના ટાપુઓ|માલે]], માલદિવ્સ ખાતે ૨૧-૨૩ નવેમ્બર ૧૯૯૦ના યોજાયેલી અને તેમાં માલદિવ્સ, બાંગ્લાદેશ અને શ્રીલંકાના પ્રમુખો તથા ભારત, નેપાળ અને પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાનો તથા ભુતાનના રાજાએ હાજરી આપેલી.<ref name=fifth>{{cite web| url=http://www.saarc-sec.org/userfiles/05-Maldives-5thSummit1990.pdf| title=Malé Declaration| format=PDF| publisher=SAARC Secretariat| access-date=16 October 2010| archive-date=22 જુલાઈ 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110722005433/http://www.saarc-sec.org/userfiles/05-Maldives-5thSummit1990.pdf| url-status=dead}}</ref> નેતાઓએ નશીલા પદાર્થો અને માદક દવાઓ વિશેની સમજૂતી, સાર્ક દેશોમાં પરસ્પર પ્રવાસ વિષયક ખાસ સમજૂતીના દસ્તાવેજ, પ્રવાસનને પ્રોત્સાહન આપતી નીતિ વિષયક દસ્તાવેજ વગેરે પર હસ્તાક્ષર કર્યા. ૧૯૯૧-૨૦૦૦ના દશકાને "બાળકીઓ માટેનો સાર્ક દશકો" જાહેર કરાયો. ૧૯૯૧ના વર્ષને "સાર્ક રહેઠાણ વર્ષ" ૧૯૯૨ના વર્ષને "સાર્ક પર્યાવરણ સાર્ક વર્ષ" અને ૧૯૯૩ના વર્ષને "પંગુ વ્યક્તિઓ માટેનું સાર્ક વર્ષ" જાહેર કરાયા. ==છઠ્ઠી શિખર પરિષદ== છઠ્ઠી શિખર પરિષદ [[કોલંબો]], [[શ્રીલંકા]] ખાતે ૨૧ ડિસેમ્બર, ૧૯૯૧ના યોજાઈ હતી જેમાં ભારત, બાંગ્લાદેશ, નેપાળ અને પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાનો તથા માલદિવ્સ અને શ્રીલંકાના પ્રમુખો અને ભૂતાનના રાજાએ ભાગ લીધો હતો.<ref>{{cite web| url=http://www.saarc-sec.org/userfiles/06-COLOMBO-6thSummit1991.pdf| title=Colombo Declaration| format=PDF| publisher=SAARC Secretariat| access-date=16 October 2010| archive-date=22 જુલાઈ 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110722005259/http://www.saarc-sec.org/userfiles/06-COLOMBO-6thSummit1991.pdf| url-status=dead}}</ref> ==સાતમી શિખર પરિષદ== સાતમી શિખર પરિષદ [[ઢાકા]], [[બાંગ્લાદેશ]] ખાતે ૧૦-૧૧ એપ્રિલ, ૧૯૯૩ના યોજાઈ હતી જેમાં ભારત, બાંગ્લાદેશ, નેપાળ અને પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાનો તથા માલદિવ્સ અને શ્રીલંકાના પ્રમુખો અને ભૂતાનના રાજાએ ભાગ લીધો હતો.<ref>{{cite web| url=http://www.saarc-sec.org/userfiles/07-Dhaka-7thSummit1993.pdf| format=PDF| title=Seventh SAARC Summit| publisher=SAARC Secretariat| access-date=16 October 2010| archive-date=22 જુલાઈ 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110722005444/http://www.saarc-sec.org/userfiles/07-Dhaka-7thSummit1993.pdf| url-status=dead}}</ref> ==આઠમી શિખર પરિષદ== આઠમી શિખર પરિષદ [[નવી દિલ્હી]], [[ભારત]] ખાતે ૨-૪ મે, ૧૯૯૫ના યોજાઈ હતી જેમાં ભારત, બાંગ્લાદેશ, અને નેપાળના વડાપ્રધાનો તથા માલદિવ્સ, પાકિસ્તાન અને શ્રીલંકાના પ્રમુખો અને ભૂતાનના રાજાએ ભાગ લીધો હતો.<ref>{{cite web| url=http://www.saarc-sec.org/userfiles/Summit%20Declarations/08%20-%20New%20Delhi%20-%208th%20Summit%201995.pdf| format=PDF| title=Eighth SAARC Summit| publisher=SAARC Secretariat| access-date=16 October 2010| archive-date=22 જુલાઈ 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110722005602/http://www.saarc-sec.org/userfiles/Summit%20Declarations/08%20-%20New%20Delhi%20-%208th%20Summit%201995.pdf| url-status=dead}}</ref> ==નવમી શિખર પરિષદ== નવમી શિખર પરિષદ [[માલદિવ્સ ના ટાપુઓ|માલે]], માલદિવ્સ ખાતે ૧૨-૧૪ મે, ૧૯૯૭ના યોજાયેલી અને તેમાં માલદિવ્સ અને શ્રીલંકાના પ્રમુખો તથા ભારત, નેપાળ, બાંગ્લાદેશ અને પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાનો તથા ભુતાનના રાજાએ હાજરી આપેલી.<ref>{{cite web| URL=HTTP://Warcraft-sec.org/userfiles/Summit%20Declarations/09%20-%20Maldives%20-%209th%20Summit%201997.pdf| format=PDF| title=Ninth SAARC Summit| publisher=SAARC Secretariat| access-date=16 October 2010}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==દસમી શિખર પરિષદ== દશમી શિખર પરિષદ [[કોલંબો]], [[શ્રીલંકા]] ખાતે ૨૯-૩૧ જુલાઇ, ૧૯૯૮ના યોજાઈ હતી જેમાં ભારત, બાંગ્લાદેશ, નેપાળ અને પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાનો તથા માલદિવ્સ અને શ્રીલંકાના પ્રમુખો અને ભૂતાનના રાજાએ ભાગ લીધો હતો.<ref>{{cite web| url=http://www.saarc-sec.org/userfiles/Summit%20Declarations/10%20-%20Colombo%20-%2010th%20Summit%201998.pdf| format=PDF| title=Tenth SAARC Summit| publisher=SAARC Secretariat| access-date=16 October 2010| archive-date=22 જુલાઈ 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110722005724/http://www.saarc-sec.org/userfiles/Summit%20Declarations/10%20-%20Colombo%20-%2010th%20Summit%201998.pdf| url-status=dead}}</ref> ==અગિયારમી શિખર પરિષદ== અગિયારમી શિખર પરિષદ ૪-૬ જાન્યુઆરી, ૨૦૦૨ના [[કાઠમંડુ]], [[નેપાળ]] ખાતે યોજાઈ, અને તેમાં બાંગ્લાદેશ, માલદીવ્સ અને શ્રીલંકાના પ્રમુખો અને ભારત, નેપાળ તથા પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાનો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.<ref>{{cite web| url=http://www.saarc-sec.org/userfiles/Summit%20Declarations/11-%20Kathmandu%2011th%20Summit%202002.pdf| format=PDF| title=Eleventh SAARC Summit| publisher=SAARC Secretariat| access-date=16 October 2010| archive-date=22 જુલાઈ 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110722005735/http://www.saarc-sec.org/userfiles/Summit%20Declarations/11-%20Kathmandu%2011th%20Summit%202002.pdf| url-status=dead}}</ref> ==બારમી શિખર પરિષદ== બારમી શિખર પરિષદ ૪-૬ જાન્યુઆરી, ૨૦૦૪ના રોજ [[ઇસ્લામાબાદ]], [[પાકિસ્તાન]] ખાતે યોજાઈ. તેમાં માલદીવ્સ અને શ્રીલંકાના પ્રમુખો, ભારત, બાંગ્લાદેશ, નેપાળ, ભૂતાન અને પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાનો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.<ref>{{cite web| url=http://www.saarc-sec.org/userfiles/Summit%20Declarations/12%20-%20Islamabad%20-12th%20SAARC%20Summit,%204-6%20January%202004.pdf| format=PDF| title=Twelfth SAARC Summit| publisher=SAARC Secretariat| access-date=16 October 2010| archive-date=22 જુલાઈ 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110722005756/http://www.saarc-sec.org/userfiles/Summit%20Declarations/12%20-%20Islamabad%20-12th%20SAARC%20Summit,%204-6%20January%202004.pdf| url-status=dead}}</ref> ==તેરમી શિખર પરિષદ== તેરમી શિખર પરિષદ [[ઢાકા]], [[બાંગ્લાદેશ]] ખાતે ૧૨-૧૩ નવેમ્બર, ૨૦૦૫ના યોજાઈ હતી જેમાં ભારત, બાંગ્લાદેશ, ભૂતાન અને પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાનો તથા માલદિવ્સ અને શ્રીલંકાના પ્રમુખો અને નેપાળના રાજાએ ભાગ લીધો હતો.<ref>{{cite web| url=http://www.saarc-sec.org/userfiles/Summit%20Declarations/13%20-%20Dhaka%20-%2013th%20Summit%2012-13%20Nov%202005.pdf| format=PDF| title=Thirteenth SAARC Summit| publisher=SAARC Secretariat| access-date=16 October 2010| archive-date=22 જુલાઈ 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110722005821/http://www.saarc-sec.org/userfiles/Summit%20Declarations/13%20-%20Dhaka%20-%2013th%20Summit%2012-13%20Nov%202005.pdf| url-status=dead}}</ref> ==ચૌદમી શિખર પરિષદ== ચૌદમી શિખર પરિષદ [[નવી દિલ્હી]], [[ભારત]] ખાતે ૩-૪ એપ્રિલ, ૨૦૦૭ના યોજાઈ હતી જેમાં ભારત, પાકિસ્તાન, ભૂતાન અને નેપાળના વડાપ્રધાનો તથા માલદિવ્સ, અફઘાનિસ્તાન અને શ્રીલંકાના પ્રમુખો અને બાંગ્લાદેશ સરકારના મુખ્ય સલાહકારે ભાગ લીધો હતો. ==પંદરમી શિખર પરિષદ== સાર્ક દેશોની પંદરમી શિખર પરિષદ [[કોલંબો]], [[શ્રીલંકા]] ખાતે, ૧-૩ ઓગસ્ટ, ૨૦૦૮ના યોજાઈ હતી જેમાં ભારત, ભૂતાન, નેપાળ અને પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાનો, અફઘાનિસ્તાન, માલદિવ્સ અને શ્રીલંકાના પ્રમુખો તથા બાંગ્લાદેશ સરકારના મુખ્ય સલાહકારે ભાગ લીધો હતો. આ પરિષદમાં પ્રાદેશિક સહકાર, દક્ષિણ એશિયાના લોકોના વિકાસ માટે ભાગીદારી, જોડાણ (સંચાર સંબંધી), ઊર્જા, પર્યાવરણ, જળસ્રોતો, ગરીબી ઉન્મૂલન, સાર્ક વિકાસ ફંડ, યાતાયાત, માહિતી અને પ્રસારણ તકનિકીનો વિકાસ, વિજ્ઞાન અને તકનિકી, પર્યટન, સાંસ્કૃતિ, દક્ષિણ એશિયા મુક્ત વ્યાપાર ક્ષેત્ર, સાર્ક સામાજીક ઘોષણાપત્ર, સ્ત્રી અને બાળકો, શિક્ષણ, ત્રાસવાદ સામે લડત અને [[ઓસ્ટ્રેલિયા]] તથા [[મ્યાનમાર]]નો નિરિક્ષક તરીકે સમાવેશ જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થયેલી.<ref>{{Cite web |url=http://www.saarc-sec.org/userfiles/Summit%20Declarations/15%20-%20Colombo,%2015th%20Summit%202-3%20August%202008%20-%20for%20printing.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2014-12-27 |archive-date=2015-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150509025123/http://www.saarc-sec.org/userfiles/Summit%20Declarations/15%20-%20Colombo,%2015th%20Summit%202-3%20August%202008%20-%20for%20printing.pdf |url-status=dead }}</ref> ===ખાદ્યાન્ન સુરક્ષા=== આ શિખર પરિષદમાં, ચર્ચાના મુખ્ય મુદ્દાઓ માંહેનો એક, ''વૈશ્વિક ખાદ્યાન્ન સમસ્યા'' હતો. સાર્કના સરકારોના વડાઓએ એક નિવેદન બહાર પાડ્યું જે પ્રમાણે "ખાદ્યાન્નની ઉપલબ્ધીમાં ઘટાડો અને વિશ્વભરમાં ખાદ્યાન્નના વધતા ભાવોની વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ જોતા, તેમાં બદલાવ અને અમલ કરવા અમે લોક કેન્દ્રિત ટૂંકા અને લાંબા ગાળાની પ્રાદેશિક નીતિ અને સંલગ્ન પરિયોજનાઓ ઘડવા, નવેમ્બર ૨૦૦૮માં, નવી દિલ્હી, ભારત ખાતે, સાર્કના સભ્ય દેશોના કૃષિમંત્રીઓની ખાસ મિટિંગ યોજવાનું દિશાનિર્દેશન કરીએ છીએ." તેઓએ ખાદ્ય આપૂર્તિ અને પોષણ સુરક્ષાની ખાતરી માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય સાથે ઉમદા સહકારના ગઠનની જરૂરિયાત પણ સ્વીકારી.<ref>{{Cite web |url=http://www.saarc-sec.org/data/summit15/colombostatementonfoodsecurity.htm |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2014-12-27 |archive-date=2017-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170404100521/http://www.saarc-sec.org/data/summit15/colombostatementonfoodsecurity.htm |url-status=dead }}</ref> ==સોળમી શિખર પરિષદ== {{expand section|date=એપ્રિલ ૨૦૨૪}} ==સતરમી શિખર પરિષદ== {{expand section|date=એપ્રિલ ૨૦૨૪}} ==અઢારમી શિખર પરિષદ== અઢારમી સાર્ક શિખર પરિષદ [[નેપાળ]]ના પાટનગર [[કાઠમંડુ]] ખાતે, ૨૬-૨૭ નવેમ્બર, ૨૦૧૪ના રોજ યોજાઇ હતી જેમાં ભારત, બાંગ્લાદેશ, ભૂતાન, નેપાળ અને પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાનો તથા અફઘાનિસ્તાન, શ્રીલંકા અને માલદિવ્સના પ્રમુખોએ ભાગ લીધો હતો. આ પરિષદનો મુદ્રાલેખ હતો, 'શાંતિ અને સમૃદ્ધિમાં માટે ઊંડુ એકત્રિકરણ'<ref>{{cite web|title=Kathmandu, Nepal to host 18th SAARC Summit in November 2014|url=http://news.biharprabha.com/2014/02/kathmandu-nepal-to-host-18th-saarc-summit-this-year/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|access-date=20 February 2014|archive-date=15 સપ્ટેમ્બર 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140915005441/http://news.biharprabha.com/2014/02/kathmandu-nepal-to-host-18th-saarc-summit-this-year/|url-status=dead}}</ref> ==ઓગણીસમી શિખર પરિષદ== ૨૦૧૬માં યોજાનારી સાર્ક દેશોની ઓગણીસમી શિખર પરિષદનું યજમાન [[પાકિસ્તાન]] બનશે. નેપાળના પાટનગર ખાતે ૧૮મી શિખર પરિષદને સંબોધતા પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન નવાઝ શરિફે આ જાહેરાત કરી હતી.<ref>http://www.dailytimes.com.pk/national/26-Nov-2014/pakistan-to-host-19th-saarc-summit-in-islamabad</ref> ==સંદર્ભો== {{reflist}} ==બાહ્ય કડીઓ== *[http://www.saarc-sec.org/SAARC-Summit/7/ અધિકૃત વેબસાઈટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140523003017/http://www.saarc-sec.org/saarc-summit/7/ |date=2014-05-23 }} [[શ્રેણી:એશિયા]] 6nob8d82qcnuicc8tkn0uuhkkbg2fnd 0 64999 902788 873209 2026-07-25T01:45:31Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902788 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = અમદાવાદ રેલ્વે સ્ટેશન<br />કાલુપુર સ્ટેશન | native_name = અમદાવાદ જંકશન<br />अहमदाबाद जंक्शन | type = [[ભારતીય રેલ્વે|ભારતીય રેલ્વે]] સ્ટેશન<br />જંકશન સ્ટેશન | style = ભારતીય રેલ્વે | image = Ahmedabad Station.jpg | image_size = | image_caption = | address = [[કાલુપુર]], [[અમદાવાદ]] (મધ્ય વિભાગ), [[ગુજરાત]] | country = {{flag|India}} | coordinates = {{Coord|23.025|N|72.601|E|display=inline,title}} | elevation = {{convert|52.50|m|ft}} | line = [[અમદાવાદ-મુંબઇ રેલ્વે લાઇન]]<br />અમદાવાદ-બોટાદ રેલ્વે લાઇન<br />અમદાવાદ-મહેસાણા રેલ્વે લાઇન<br />અમદાવાદ-ગાંધીધામ રેલ્વે લાઇન | other = | structure = ભૂ-સ્થિત સામાન્ય સ્ટેશન | platform = ૧૨ | tracks = ૧૬ કરતા વધુ | entrances = ૨ | parking = ઉપલબ્ધ છે | baggage_check = નથી | wifi = અડધા ક્લાક માટે મફત | opened = | closed = | rebuilt = | electrified = મોટાભાગની લાઇનો પર ઉપલબ્ધ | ADA = | code = {{Indian railway code | code = ADI | zone = [[પશ્ચિમ રેલ્વે (ભારત)|પશ્ચિમ રેલ્વે]] | division = અમદાવાદ }} | owned = [[ભારતીય રેલ્વે|ભારતીય રેલ્વે]] | operator = [[પશ્ચિમ રેલ્વે (ભારત)|પશ્ચિમ રેલ્વે]] | status = કાર્યરત | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | map_locator = }} '''અમદાવાદ રેલ્વે સ્ટેશન''' [[અમદાવાદ]]નું મુખ્ય રેલ્વે સ્ટેશન છે. તે ગુજરાતનું સૌથી મોટું અને સૌથી વ્યસ્ત રેલ્વે સ્ટેશન પણ છે. પશ્ચિમ રેલ્વે વિભાગમાં [[મુંબઈ]] વિભાગ પછી તે સૌથી વધુ આવક ધરાવતો વિભાગ છે. == ઇતિહાસ == [[ચિત્ર:Two_Minarates_Kalupur_Railway_Station_Ahmedabad_1866.jpg|thumb|ખંડિત મસ્જિદના બે મિનારાઓ, જે હવે અમદાવાદ રેલ્વે સ્ટેશનમાં છે, ૧૮૬૬.]] ભારતના વિભાજન પહેલાં, '''સિંધ મેલ'''ની હૈદરાબાદ - મિરાપુર ખાસ - ખોખરાપુર - મુનાબાઓ - બારમેડ - લુણી - [[જોધપુર]] - પાલી - મારવાડ - [[પાલનપુર]] - અમદાવાદ માર્ગ પર સફર થતી હતી.<ref>[http://books.google.co.uk/books?id=ZrvGAAAAIAAJ&q=%22Sind+Mail%22&dq=%22Sind+Mail%22&hl=en&sa=X&ei=ckeDT4PyFYLO8QO2o6Bu&ved=0CGsQ6AEwBg A handbook for travellers in India and Pakistan, Burma and Ceylon: including the Portuguese and French possessions and the Indian States]</ref><ref>[http://books.google.co.uk/books?id=snZDAAAAYAAJ&q=%22Sindh+Mail%22&dq=%22Sindh+Mail%22&hl=en&sa=X&ei=KEiDT9TkB8qf0QXapa2cBw&ved=0CDEQ6AEwAA Young India Vol.11 Mahatma Gandhi]</ref><ref name="irfca">{{cite web|url=http://www.irfca.org/faq/faq-inter.html|title=&#91;IRFCA&#93; Indian Railways FAQ: Geography : International|last=|first=|date=|website=|publisher=irfca.org|access-date=૩૦ મે ૨૦૧૪}}</ref>ઉત્તરની બાજુએ જ્યાં ટ્રેન સ્ટેશનમાં દાખલ થાય છે, ત્યાં અમદાવાદના સૌથી ઉંચા મિનારાઓ આવેલા છે. આ મસ્જિદનું નામ તેમજ અન્ય વિગતો દસ્તાવેજીત કરાયેલ નથી. અહીં વપરાયેલ શૈલી અને બાંધકામ [[મહમદ બેગડો|મહંમદ બેગડા]]<nowiki/>ના શાસન (૧૫૧૧) અથવા તેની પહેલાંનું હોય એમ જણાય છે. તૂટેલી હોવા છતાં મિનારાની અંદરની સીડીઓ વપરાશ કરી શકાય તેવી હાલતમાં છે.<ref name="gg">{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=EL4IAAAAQAAJ&pg=PA266|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ahmedabad|last=|first=|publisher=ગર્વમેન્ટ સેન્ટ્રલ પ્રેસ|year=૧૮૭૯|isbn=|location=|page=267|pages=}}</ref> ==સ્ટેશન== [[ચિત્ર:Parle_07.jpg|thumb|અમદાવાદ જંકશનનું સ્ટેશન દર્શક]] [[ચિત્ર:Parle_08.jpg|thumb|અમદાવાદ જંકશનનું પ્લેટફોર્મ દર્શક]] [[ચિત્ર:Shaking_Minarets_outside_Ahmedabad_railway_station.jpg|thumb|અમદાવાદ સ્ટેશનની બહારના ઝૂલતા મિનારાઓ]] [[ચિત્ર:Ahmedabad_Railway_Station_main_entrance.jpg|thumb|અમદાવાદ સ્ટેશનનું મુખ્ય પ્રવેશ દ્વાર]] અમદાવાદનું મુખ્ય રેલ્વે સ્ટેશન, જે અમદાવાદ જંકશન રેલ્વે સ્ટેશન અથવા કાલુપુર રેલ્વે સ્ટેશન તરીકે પણ ઓળખાય છે, ગુજરાતના અમદાવાદ શહેરનું મુખ્ય રેલ્વે સ્ટેશન છે. સ્થાનિક લોકો તેને શહેરમાં આવેલા બીજા રેલ્વે સ્ટેશન (ગાંધીગ્રામ, અસારવા, સરખેજ, વસ્ત્રાપુર, ચાંદલોડિયા, વટવા, મણિનગર અને સાબરમતી જંકશન) થી અલગ પાડવા માટે કાલુપુર સ્ટેશન તરીકે ઓળખે છે (કાલુપુર વિસ્તારમાં આવેલ હોવાથી). આ સ્ટેશન ગુજરાત અને ભારતનાં અન્ય મોટા શહેરોને અમદાવાદથી જોડે છે. સ્ટેશનને બાર પ્લેટફોર્મ છે. સ્ટેશન પર મોટી સંખ્યામાં ચાની કીટલીઓ, નાસ્તાગૃહો, મેડિકલની દુકાનો અને પૂછપરછ કેન્દ્રો આવેલાં છે. ટાટા ઇન્ડિકોમ દ્વારા સ્ટેશન પર સાયબર કાફે ચલાવવામાં આવે છે. સ્ટેશનની બહાર એ.ટી.એમ. પણ આવેલાં છે. ===સુવિધાઓ=== અમદાવાદ સ્ટેશન પર સામાન લઇ જવા, લાવવા માટે ટ્રોલીની સગવડ છે, જે માટે પ્રતિ વ્યક્તિ દીઠ ૫ રૂપિયા વસૂલવામાં આવે છે. હાલમાં આ સેવા પ્લેટફોર્મ ૧ પર પ્રાપ્ત છે. સ્ટેશન પર વાઇ-ફાઇની સુવિધા પ્રાપ્ત છે. મે ૨૦૧૦માં સ્ટેશનમાં વૃદ્ધો અને શારીરિક વિકલાંગો માટે ગોલ્ફ કાર સેવા શરૂ કરવામાં આવી હતી.<ref>[http://deshgujarat.com/2010/05/04/luggage-trolleygolf-car-services-launched-at-ahmedabad-railway-station/ અમદાવાદ સ્ટેશને સામાનની ટ્રોલી, ગોલ્ફ કાર શરૂ કરાઇ]</ref> ==ટ્રેન સેવાઓ== ===મુંબઇ માટેની ટ્રેન સેવાઓ=== {| class="wikitable" |- id="249" ! id="250" ! | ટ્રેન ક્રમાંક ! id="252" ! | ટ્રેન નામ ! id="254" ! | શરૂઆત ! id="256" ! | અંત ! id="258" ! | આવૃત્તિ |- id="260" | id="261" valign="top" |૧૪૭૦૭/૦૮ | id="263" valign="top" |રાણકપુર એક્સપ્રેસ | id="266" valign="top" |બિકાનેર | id="269" valign="top" |બાંદ્રા | id="272" valign="top" |દરરોજ |- id="274" | id="275" valign="top" |૧૯૧૩૨/૩૧ | id="277" Baroda ="top" |કચ્છ એક્સપ્રેસ | id="280" valign="top" |ભૂજ | id="283" valign="top" |બાંદ્રા | id="286" valign="top" |દરરોજ |- id="288" | id="289" valign="top" |૧૨૪૭૯/૮૦ | id="291" valign="top" |સૂર્યનગરી એક્સપ્રેસ | id="294" valign="top" |જોધપુર | id="297" valign="top" |બાંદ્રા | id="300" valign="top" |દરરોજ |- id="302" | id="303" valign="top" |૧૯૧૧૬/૧૫ | id="305" valign="top" |સયાજીનગરી એક્સપ્રેસ | id="308" valign="top" |ભૂજ | id="311" valign="top" |બાંદ્રા | id="314" valign="top" |દરરોજ |- id="316" | id="317" valign="top" |૧૨૯૯૦/૮૯ | id="319" valign="top" |અજમેર દાદર એક્સપ્રેસ | id="322" valign="top" |અજમેર | id="325" valign="top" |દાદર | id="328" valign="top" |બુધ/શુક્ર/શનિ |- id="330" | id="331" valign="top" |૧૯૦૬૬/૬૫ | id="333" valign="top" |બાંદ્રા ટર્મિનસ જોધપુર એક્સપ્રેસ | id="336" valign="top" |જોધપુર | id="339" valign="top" |બાંદ્રા | id="342" valign="top" |શનિ |- id="344" | id="345" valign="top" |૧૨૯૩૪/૩૩ | id="347" valign="top" |કર્ણાવતી એક્સપ્રેસ | id="350" valign="top" |અમદાવાદ | id="352" valign="top" |મુંબઇ સેન્ટ્રલ | id="355" valign="top" |દરરોજ |- id="357" | id="358" valign="top" |૧૯૦૧૨/૧૧ | id="360" valign="top" |ગુજરાત એક્સપ્રેસ | id="363" valign="top" |અમદાવાદ | id="365" valign="top" |મુંબઇ સેન્ટ્રલ | id="368" valign="top" |દરરોજ |- id="370" | id="371" valign="top" |૧૨૯૩૨/૩૧ | id="373" valign="top" |અમદાવાદ મુંબઇ સેન્ટ્રલ ડબલ ડેકર એક્સપ્રેસ | id="376" valign="top" |અમદાવાદ | id="378" valign="top" |મુંબઇ સેન્ટ્રલ | id="381" valign="top" |રવિવાર સિવાય |- id="384" | id="385" valign="top" |૧૨૦૧૦/૦૯ | id="387" valign="top" |અમદાવાદ શતાબ્દી એક્સપ્રેસ | id="390" valign="top" |અમદાવાદ | id="392" valign="top" |મુંબઇ સેન્ટ્રલ | id="395" valign="top" |રવિવાર સિવાય |- id="398" | id="399" valign="top" |૧૯૨૧૬/૧૫ | id="401" valign="top" |સૌરાષ્ટ્ર એક્સપ્રેસ | id="404" valign="top" |પોરબંદર | id="407" valign="top" |મુંબઇ સેન્ટ્રલ | id="410" valign="top" |દરરોજ |- id="412" | id="413" valign="top" |૧૨૨૧૫/૧૬ | id="415" valign="top" |દિલ્હી સરાઇ રોહિલ્લા બાંદ્રા ટર્મિનસ ગરીબ રથ એક્સપ્રેસ | id="418" valign="top" |દિલ્હી સરાઇ રોહિલ્લા | id="421" valign="top" |બાંદ્રા ટર્મિનસ | id="424" valign="top" |સોમ, મંગળ, ગુરૂ, શનિ |- id="426" | id="427" valign="top" |૨૨૪૫૨/૫૧ | id="429" valign="top" |ચંદીગઢ બાંદ્રા ટર્મિનસ સુપરફાસ્ટ એક્સપ્રેસ | id="432" valign="top" |ચંદીગઢ | id="435" valign="top" |બાંદ્રા ટર્મિનસ | id="438" valign="top" |રવિ |- id="440" | id="441" valign="top" |૧૯૦૨૮/૨૭ | id="443" valign="top" |બાંદ્રા ટર્મિનસ જમ્મુ તાવી વિવેક એક્સપ્રેસ | id="446" valign="top" |જમ્મુ | id="449" valign="top" |બાંદ્રા ટર્મિનસ | id="452" valign="top" |સોમ |- id="454" | id="455" valign="top" |૧૨૯૬૦/૫૯ | id="457" valign="top" |ભૂજ દાદર સુપરફાસ્ટ એક્સપ્રેસ | id="460" valign="top" |ભૂજ | id="463" valign="top" |દાદર | id="466" valign="top" |સોમ, ગુરૂ |- id="468" | id="469" valign="top" |૧૯૦૧૮/૧૭ | id="471" valign="top" |સૌરાષ્ટ્ર જનતા એક્સપ્રેસ | id="474" valign="top" |જામનગર | id="477" valign="top" |બાંદ્રા ટર્મિનસ | id="480" valign="top" |દરરોજ |- id="482" | id="483" valign="top" |૧૯૧૪૪/૪૩ | id="485" valign="top" |લોક શક્તિ એક્સપ્રેસ | id="488" valign="top" |અમદાવાદ | id="490" valign="top" |બાંદ્રા ટર્મિનસ | id="493" valign="top" |દરરોજ |- id="495" | id="496" valign="top" |૧૯૭૦૮/૦૭ | id="498" valign="top" |અરાવલી એક્સપ્રેસ | id="501" valign="top" |જયપુર | id="504" valign="top" |બાંદ્રા ટર્મિનસ | id="507" valign="top" |દરરોજ |- id="509" | id="510" valign="top" |૧૨૯૦૨/૦૧ | id="512" valign="top" |ગુજરાત મેલ | id="515" valign="top" |અમદાવાદ | id="517" valign="top" |મુંબઇ સેન્ટ્રલ | id="520" valign="top" |દરરોજ |- id="522" | id="523" valign="top" |૧૯૦૦૬/૦૫ | id="525" valign="top" |સૌરાષ્ટ્ર મેલ | id="528" valign="top" |ઓખા | id="531" valign="top" |મુંબઇ સેન્ટ્રલ | id="534" valign="top" |દરરોજ |- id="536" | id="537" valign="top" |૫૯૪૬૦/૫૯ | id="539" valign="top" |લિંક એક્સપ્રેસ | id="541" valign="top" |વેરાવળ | id="544" valign="top" |મુંબઇ સેન્ટ્રલ | id="547" valign="top" |દરરોજ |- id="549" | id="550" valign="top" |૧૨૨૬૮/૬૭ | id="552" valign="top" |અમદાવાદ દુરાન્તો એક્સપ્રેસ | id="555" valign="top" |અમદાવાદ | id="557" valign="top" |મુંબઇ સેન્ટ્રલ | id="560" valign="top" |દરરોજ |- id="562" | id="563" valign="top" |૧૨૪૮૯/૯૦ | id="565" valign="top" |બિકાનેર દાદર સુપરફાસ્ટ એક્સપ્રેસ | id="568" valign="top" |બિકાનેર | id="571" valign="top" |દાદર | id="574" valign="top" |મંગળ, શનિ |- id="576" | id="577" valign="top" |૧૯૧૦૯/૧૦ | id="579" valign="top" |ગુજરાત ક્વિન | id="582" valign="top" |અમદાવાદ | id="584" valign="top" |વલસાડ | id="587" valign="top" |દરરોજ |- id="588" | id="589" valign="top" |૧૨૯૭૦/૭૧ | id="590" valign="top" |ભાવનગર-બાંદ્રા ટરમીનસ | id="591" valign="top" |ભાવનગર | id="592" valign="top" |બાંદ્રા ટરમીનસ | id="592" valign="top" |દરરોજ |- id="593" | id="594" valign="top" |22964/65 | id="595" valign="top" |ભાવનગર-બાંદ્રા એસએફ એક્ષપ્રેસ | id="596" valign="top" |ભાવનગર | id="597" valign="top" |બાંદ્રા ટરમીનસ | id="598" valign="top" |ફક્ત રવિવારે |- |82901/82902 |[[અમદાવાદ - મુંબઇ તેજસ ઍક્સપ્રેસ]] |અમદાવાદ |મુંબઇ સેન્ટ્રલ |ગુરુવાર સિવાય |} ===કાનપુર માટેની ટ્રેન સેવાઓ=== * ગોરખપુર એક્સપ્રેસ * સાબરમતી એક્સપ્રેસ * અઝિમાબાદ એક્સપ્રેસ * ગૌહાટી એક્સપ્રેસ * અદિ ગોરખપુર એક્સપ્રેસ (અજમેર/જયપુર થઇને) * કામખ્યા એક્સપ્રેસ * ઓખા બીએસબી એક્સપ્રેસ * ભાવનગર (T) આસનસોલ એક્સપ્રેસ * લખનૌ સ્પેશિઅલ * ગિમ્બ હાવર એક્સપ્રેસ * વારાણસી - અમદાવાદ એક્સપ્રેસ (DLI, LKO & અજમેર થઇને) * સુલ્તાનપુર - અમદાવાદ એક્સપ્રેસ (DLI, LKO & અજમેર થઇને) * અમદાવાદ લખનૌ એક્સપ્રેસ (અઠવાડિક) * ગરાભા એક્સપ્રેસ ===દિલ્હી માટેની ટ્રેન સેવાઓ=== * સ્વર્ણ જયંતિ રાજધાની એક્સપ્રેસ * આશ્રમ એક્સપ્રેસ * હરિદ્વાર મેલ * ગુજરાત સંપર્ક ક્રાંતિ એક્સપ્રેસ * દિલ્હી સરાઇ રોહિલ્લા બાંદ્રા ટર્મિનસ ગરીબ રથ એક્સપ્રેસ === હાવરા માટેની ટ્રેન સેવાઓ === * હાવરા અમદાવાદ સુપરફાસ્ટ એક્સપ્રેસ * અમદાવાદ કોલકાતા એક્સપ્રેસ * પોરબંદર હાવરા એક્સપ્રેસ * ગરાભા એક્સપ્રેસ * પોરબંદર સાન્ત્રાગાચી કવિ ગુરૂ (અઠવાડિક) * ભૂજ શાલિમાર (અઠવાડિક) === પુને માટેની ટ્રેન સેવાઓ === * જોધપુર પુને એક્સપ્રેસ (અઠવાડિક) * ન્યૂ ભૂજ પુને એક્સપ્રેસ (અઠવાડિક) * વેરાવળ પુને એક્સપ્રેસ (અઠવાડિક) * રાજકોટ એક્સપ્રેસ (ત્રણ અઠવાડિક) * ૧૧૦૯૫/૯૬ અહિંસા એક્સપ્રેસ (ગુરૂવાર) * ૧૨૨૯૭/૯૮ પુને અમદાવાદ દુરાન્તો એક્સપ્રેસ (ગુરૂ, શુક્ર, શનિ) * ૧૪૮૦૫/૦૬ બાડમેર યશવંતપુર એસી એક્સપ્રેસ (શનિવાર) === ઇન્દોર માટેની ટ્રેન સેવાઓ === * ૧૯૩૦૯/૧૦ ગાંધીનગર-ઇન્દોર શાંતિ એક્સપ્રેસ (દરરોજ) === વિશાખાપટ્ટનમ માટેની ટ્રેન સેવાઓ === * ગાંધીગ્રમા-વિશાખાપટ્ટનમ એક્સપ્રેસ (અઠવાડિક) * પુરી-ઓખા એક્સપ્રેસ (અઠવાડિક) ===જમ્મુ તાવી માટેની ટ્રેન સેવાઓ=== * જમ્મુ તાવી એક્સપ્રેસ * જન્મભૂમિ એક્સપ્રેસ * વિવેક એક્સપ્રેસ * સર્વોદય એક્સપ્રેસ * જામનગર જમ્મુ તાવી એક્સપ્રેસ * અમદાવાદ કટરા એક્સપ્રેસ ==મીટર ગેજ ટ્રેન== [[ચિત્ર:YDM_4_at_Ahmedabad_Meter_guage_section.jpg|thumb|અમદાવાદ મીટર ગેજ વિભાગ પર YDM 4]] #અમદાવાદ-મહેસાણા ફાસ્ટ પેસેન્જર (દિવસમાં ૪ વખત) #અમદાવાદ-મહેસાણા એક્સપ્રેસ #મહેસાણા-વિજાપુર પેસેન્જર #અમદાવાદ-રણુજ પેસેન્જર ‍(હાલમાં બ્રોડગેજ પરિવર્તન માટે બંધ) #અમદાવાદ-મહેસાણા ઇન્ટરસિટી એક્સપ્રેસ (હાલમાં બ્રોડગેજ પરિવર્તન માટે બંધ) #અમદાવાદ-ઉદયપુર એક્સપ્રેસ #અમદાવાદ-ઉદયપુર મેવાડ ફાસ્ટ પેસેન્જર #અમદાવાદ-ખેડબ્રહ્મા પેસેન્જર (દિવસમાં ૨ વખત) #અમદાવાદ-હિંમતનગર પેસેન્જર (દિવસમાં ૨ વખત) #અમદાવાદ-નાંદોલ દહેગામ એક્સપ્રેસ (દિવસમાં ૨ વખત) #અમદાવાદ-રણુજ ફાસ્ટ પેસેન્જર #ગાંધીગ્રામ-બોટાદ પેસેન્જર (દિવસમાં ૫ વખત) (પહેલી ટ્રેન અમદાવાદ જંકશનથી ગાંધીગ્રામ સુધી ખાલી જાય છે અને ત્યાંથી ગાંધીગ્રામ-બોટાદ પેસેન્જર બને છે. છેલ્લી ટ્રેન બોટાદ થી ગાંધીગ્રામ અને ત્યાંથી અમદાવાદ જંકશને ખાલી આવે છે.) (હાલમાં બ્રોડગેજ પરિવર્તન માટે બંધ) == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [http://erail.in/ahmedabad-jn-railway-station અમદાવાદ સ્ટેશનેથી ઉપડતી અને આવતી ટ્રેનો] * [http://erail.in/delhi-jn-railway-station?hour=24 આવતાં ૨૪ કલાકમાં અમદાવાદ સ્ટેશનેથી ઉપડતી અને આવતી ટ્રેનો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408072416/http://erail.in/delhi-jn-railway-station?hour=24 |date=2015-04-08 }} {{અમદાવાદ શહેર}} [[શ્રેણી:ભારતીય રેલ]] [[શ્રેણી:અમદાવાદ જિલ્લાનાં રેલ્વે સ્ટેશનો]] [[શ્રેણી:અમદાવાદ જિલ્લો]] 29tkg2muz5a37dndnkk9oe6y6sfm7pr 0 65267 902776 769796 2026-07-24T15:04:23Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902776 wikitext text/x-wiki '''સરપંચ''' એટલે [[પંચાયતી રાજ]]ની રાજકીય પ્રથા હેઠળ ગ્રામ્યસ્તરે કામ કરતી વહીવટી સંસ્થા એટલે કે [[ગ્રામ પંચાયત]]નો ચુંટાયેલો નેતા.<ref name="Misra2004">{{cite book|url=https://books.google.com/?id=3MbwdXsDLT8C&dq=sarpanch+female|title=Grassroots democracy in action: a study of working of PRIs in Haryana|last1=Misra|first1=Suresh|last2=Dhaka|first2=Rajvir S.|publisher=Concept Publishing Company|year=2004|isbn=9788180691072|pages=116|access-date= 2010-12-29}}</ref> આ પ્રકારની રાજકીય પ્રથા [[ભારત]]ના પાડોશી દેશ [[પાકિસ્તાન]] અને [[બાંગ્લાદેશ]]માં પણ અમલી છે. આ વ્યવસ્થામાં સરપંચ [[ગ્રામ પંચાયત]]ના ચુંટાયેલા નેતા તરીકે પાંચ વર્ષ સુધી અન્ય ચુંટાયેલા સભ્યો સાથે મળીને રાજ્ય સરકાર અને કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા શરૂ કરાયેલી ગ્રામોત્કર્ષની યોજનાઓ લાગુ કરવા અંગે મહત્વના નિર્ણયો લેવાની સત્તા ધરાવે છે. ભારતના કેટલાક રાજ્યો જેવા કે [[બિહાર]]માં સરપંચ ફોજદારી અને દિવાની કાયદાઓનો ન્યાય અને આ કાયદાઓના ભંગ પર દંડ આપવાની પણ સત્તા ધરાવે છે.<ref>{{cite web|url=http://news.biharprabha.com/2014/02/over-8000-village-courts-in-bihar-allotted-judicial-powers/|title=Over 8000 Village Courts in Bihar allotted Judicial Powers|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|access-date=18 February 2014|archive-date=27 જુલાઈ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180727054754/https://news.biharprabha.com/2014/02/over-8000-village-courts-in-bihar-allotted-judicial-powers/|url-status=dead}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} {{સબસ્ટબ}} 4bq57cbt4qi06oq2t7w172o0bidd7ft 0 68870 902816 781845 2026-07-25T07:27:14Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902816 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction |altitude = 12 |district = સુરત |latd = 21.23 |longd = 72.87 |locator_position = right |native_name = ઉત્રાણ |population_as_of = ૨૦૦૧ |population_total = ૧૨૮૯૪ |state_name = ગુજરાત |type = શહેર |સ્થિતિ = યોગ્ય }} '''ઉત્રાણ''' એ ભારતમાં [[ગુજરાત]] રાજ્યનાં [[સુરત જિલ્લો|સુરત જિલ્લા]]માં આવેલું એક નગર છે. == ભૂગોળ == ઉત્રાણ એ ઉત્તર ગોળાર્ધમાં ૨૧.૨૩° ઉ. અને ૭૨.૮૭° પૂ. પર સ્થિત છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/9/Utran.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Utran |access-date=2015-09-21 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303192230/http://www.fallingrain.com/world/IN/9/Utran.html |url-status=dead }}</ref>તે દરીયાની સપાટી થી ૧૨ મી. (૩૯ ફુટ) ની સરેરાશ ઊંચાઇ પર આવેલું છે. == વસ્તી-વિષયક માહિતી == ભારતની ૨૦૦૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher=Census Commission of India|url-status=live}}</ref>, ઉત્રાણની વસ્તી ૧૨,૮૯૪ છે. પુરુષોનું પ્રમાણ ૫૪% અને  સ્ત્રીઓનું પ્રમાણ ૪૬% છે. ઉત્રાણનું સરેરાશ સાક્ષરતા દર ૭૩% છે જે રાષ્ટ્રીય સરેરાશ સાક્ષરતા દર ૫૯.૫% કરતા વધારે છે. જેમાં પુરુષોની સાક્ષરતા દર ૮૦% અને સ્ત્રીની સાક્ષરતા દર ૬૪% છે. ઉત્રાણની વસ્તીના ૧૩%ની ઉમર ૬ વર્ષથી ઓછી છે. == સંદર્ભો == {{Reflist}} [[શ્રેણી:સુરત જિલ્લો]] 38k799pdbzapj3i6lpil0yz74f20dh7 0 80503 902787 871978 2026-07-24T22:03:14Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902787 wikitext text/x-wiki {{Infobox waterfall | name = હુન્ડરુ ધોધ | image = Hundru falls.JPG | location = [[રાંચી જિલ્લો]], [[ઝારખંડ]], [[ભારત]] | coords = {{coord|23.4500|N|85.6500|E|format=dms}}<ref>{{cite web |url = http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Hundru.html |title = Hundru, India Page |publisher = Falling Rain Genomics |access-date = ૨૦૧૦-૦૪-૨૦ |archive-date = 2015-11-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151124013307/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Hundru.html |url-status = dead }}</ref> | elevation = {{convert|456|m}}<ref>{{cite web |url = http://www.travelsradiate.com/asia/republic-of-india/state-of-jharkhand/1269877-hundru.html |title = Hundru, State Of Jharkhand, India |publisher = travelsradiate.com |access-date = ૨૦૧૨-૦૨-૧૨ |archive-date = 2013-01-05 |archive-url = https://archive.is/20130105000418/http://www.travelsradiate.com/asia/republic-of-india/state-of-jharkhand/1269877-hundru.html |url-status = dead }}</ref> | type = ધોધ | height = {{convert|98|m}} | height_longest = | average_width = | number_drops = | average_flow = | watercourse = સ્વર્ણરેખા નદી }} '''હુન્ડરુ ધોધ ''' ({{lang-hi|हुन्डरु जलप्रपात}}) [[રાંચી]] થી લગભગ ૨૮ કિલોમીટર દૂર સ્વર્ણરેખા નદી પર આવેલ છે. ભારત દેશમાં આવેલા સૌથી ઊંચા જળધોધની યાદીમાં આ ધોધ ૩૪મા ક્રમે આવે છે<ref name=database>{{cite web| last = | first = | title = Showing all Waterfalls in India| url = http://www.world-waterfalls.com/database.php?s=T&t=G&category=country&search=India&orderby=height%20DESC| publisher = World Waterfalls Database| access-date = ૨૦૧૦-૦૬-૨૦| archive-date = 2012-08-25| archive-url = https://www.webcitation.org/6AC0BJT4W?url=http://www.worldwaterfalldatabase.com/country/India/| url-status = dead}}</ref>. ઝારખંડ રાજ્યમાં રાંચી શહેરની આસપાસ આવેલ પર્યટન સ્થળો પૈકી આ સૌથી વધુ પ્રસિદ્ધ પર્યટન સ્થળ છે.<ref>{{Cite news|url=http://travelnewsindia.com/jharkhand-tourism-major-attraction/|title=Jharkhand Tourism {{!}} Major Destinations and Attraction {{!}} How to Reach|date=૨૦૧૬-૦૮-૦૭|newspaper=Travel News India|access-date=૨૦૧૭-૦૨-૨૪|language=en-US|archive-date=2018-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909152742/http://travelnewsindia.com/jharkhand-tourism-major-attraction/|url-status=dead}}</ref>. == સંદર્ભો == {{reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [https://ranchi.nic.in/waterfalls.htm અધિકૃત જાળસ્થળ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124204713/http://ranchi.nic.in/waterfalls.htm |date=2010-01-24 }} [[શ્રેણી:ઝારખંડ]] [[શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો]] [[શ્રેણી:ભારતના જળધોધ]] 3xhteyqicdkoiqtvbp03kjilyr0g1th 3 88823 902795 554742 2026-07-25T04:17:04Z SHB2000 63631 SHB2000એ [[સભ્યની ચર્ચા:Taiwania Justo]]ને [[સભ્યની ચર્ચા:Sekidoki]] પર ખસેડ્યું: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Taiwania Justo|Taiwania Justo]]" to "[[Special:CentralAuth/Sekidoki|Sekidoki]]" 554742 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Taiwania Justo}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૦૫:૫૮, ૧૦ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૮ (IST) qf2ihdokhttfefc833la6rrk8kub5zf 0 119824 902771 830960 2026-07-24T13:24:05Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902771 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = શ્રીકાંત જિચકાર | image = Shrikant Jichkar.jpg | party = [[ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ]] | birth_name = પીકુ | birth_date = {{birth date|df=yes|1954|09|14}} | birth_place = કટોલ, [[મહારાષ્ટ્ર]], ભારત | death_date = {{death date and age|df=yes|2004|06|02|1954|09|14}} | death_place = [[નાગપુર]] | nationality = ભારતીય | spouse = રાજેશ્રી જિચકાર | children = ૨ }} '''શ્રીકાંત જિચકાર''' (મરાઠી : श्रीकांत जिचकार) (૧૪ સપ્ટેમ્બર ૧૯૫૪ – ૨ જૂન ૨૦૦૪) ભારતમાં સૌથી વધુ લાયકાત (પદવીઓ) ધરાવતી વ્યક્તિ તરીકે જાણીતા હતા. તેઓ કેન્દ્રીય સનદી અધિકારી પણ હતા અને બાદમાં રાજકારણી બન્યા હતા, જેઓ ૨૬ વર્ષની વયે દેશના (ભારત) સૌથી યુવા ધારાસભ્ય તરીકે ચૂંટાવા માટે જાણીતા હતા. તેમણે ૪૨ વિશ્વવિદ્યાલયની પરીક્ષાઓ આપ્યા પછી, ૨૦ પદવી મેળવી હતી. ભારતની સૌથી યોગ્ય વ્યક્તિ તરીકે ''લિમકા બુક ઓફ રેકોર્ડિંગ્સ''માં સ્થાન મેળાવ્યું હતું.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.thestorypedia.com/article/5-facts-know-dr-shrikant-jichkar-qualified-man-india/|title=5 Facts You Should Know About Dr. Shrikant Jichkar, The Most Qualified Man In India|website=www.thestorypedia.com|access-date=2020-08-27|archive-date=2017-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170722014457/http://www.thestorypedia.com/article/5-facts-know-dr-shrikant-jichkar-qualified-man-india/|url-status=dead}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/shrikant-jichkar-963056-2017-02-28|title=This is the most educated person in India with 20 degrees|last=DelhiFebruary 28|first=India Today Web Desk New|last2=February 28|first2=2017UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date= 2020-08-28|last3=Ist|first3=2017 18:08}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.indiatimes.com/news/india/this-is-the-story-of-shrikant-jichkar-the-man-who-had-20-degrees-from-42-universities-263216.html|title=This Is The Story Of Shrikant Jichkar, The Man Who Had 20 Degrees From 42 Universities!|date=2016-10-09|website=IndiaTimes|language=en-IN|access-date= 2020-08-28}}</ref> == પ્રારંભિક જીવન == શ્રીકાંત જિચકરનો જન્મ ૧૯૫૪માં મહારાષ્ટ્રના [[નાગપુર|નાગપુર જિલ્લાના]] કટોલ ખાતે એક સુખી કિસાન પરિવારમાં થયો હતો. જિચકરે ૧૯ વર્ષની વયે જ તેમની તેજસ્વી શૈક્ષણિક કારકિર્દીનો સૌને પરિચય આપી દીધો હતો. ૧૯૭૩થી ૧૯૯૦ દરમિયાન ૪૨ જેટલી વિશ્વવિદ્યાલયો દ્વારા ૨૦થી વધુ પદવીઓ હાંસલ કરી લીધી હતી. પત્રાચારના માધ્યમથી પણ અભ્યાસ કરીને તેમણે આ બધી પદવીઓ હાંસલ કરી લીધી હતી. તેમણે કેટલાયે સુવર્ણચંદ્રક હાંસલ કર્યા હતા. તેઓ ભારતના સૌથી વધુ ભણેલા-ગણેલા વ્યક્તિ તરીકે અધિકૃત રીતે નામના પામ્યા છે.<ref name=":0"/><ref name=":2"/><ref name=":3"/> ૧૯૭૮માં તેમણે યુનિયન પબ્લિક સર્વિસ કમિશન દ્વારા લેવાયેલી ઇન્ડિયન સિવિલ સર્વિસની પરીક્ષામાં ભાગ લીધો હતો અને ઇન્ડિયન પોલીસ સર્વિસ (આઇપીએસ) કેડર હેઠળ કેન્દ્રીય સનદી અધિકારી તરીકે પસંદગી પામી, રાજીનામું આપ્યું હતું. ૧૯૮૦માં તેમણે પુનઃ સિવિલ સર્વિસની પરીક્ષા પાસ કરી ઇન્ડિયન એડમિનિસ્ટ્રેટિવ સર્વિસીસ (આઇએએસ) કેડર હેઠળ કેન્દ્રીય સનદી અધિકારી તરીકે સફળતાપૂર્વક જોડાયા હતા. પરંતુ બાદમાં તેમની પ્રથમ સામાન્ય ચૂંટણી લડવા માટે ચાર મહિના પછી રાજીનામું આપ્યું હતું.<ref>{{Cite web|date=2016-10-09|title=This Is The Story Of Shrikant Jichkar, The Man Who Had 20 Degrees From 42 Universities!|url=https://www.indiatimes.com/news/india/this-is-the-story-of-shrikant-jichkar-the-man-who-had-20-degrees-from-42-universities-263216.html|access-date=2020-08-27|website=IndiaTimes|language=en-IN}}</ref> == રાજકીય જીવન == ૧૯૮૦માં તેઓ મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભામાં ચૂંટાયા હતા અને માત્ર ૨૬ વર્ષની વયે તેઓ દેશના સૌથી યુવા ધારાસભ્ય બન્યા હતા. મહારાષ્ટ્ર સરકારમાં તેઓ મંત્રી પણ બન્યા, અને ૧૪ જેટલા ખાતા સંભાળ્યા હતા. તેમના સમયગાળા દરમિયાન તેઓ એક પ્રભાવશાળી મંત્રી તરીકે ઉપસી આવ્યા હતા. તેમણે મંત્રીપદે રહીને તેમણે પોલીસ વિભાગમાં મહત્ત્વપૂર્ણ સુધારા પણ કર્યા હતા. તે પછી ૧૯૯૨થી ૧૯૯૮ સુધી તેઓ રાજ્યસભાના સાંસદ પણ રહ્યા અને અનેક સમિતિઓેમાં રહી મહત્ત્વપૂર્ણ કાર્ય પણ કર્યું હતું.<ref name=":0"/><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/politics/national/at-glance-late-dr-shrikant-jichkar-india-most-qualified-person-18010.html|title=At a Glance: Late Dr Shrikant Jichkar, India's one of the most learned politicians|last=Desk|first=India TV News|date=2014-06-01|website=www.indiatvnews.com|language=en|access-date= 2020-08-28}}</ref><ref name=":2"/><ref name=":3"/> તેઓ મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભા (૧૯૮૦-૮૫), મહારાષ્ટ્ર વિધાન પરિષદ (૧૯૮૬-૯૨)ના સભ્ય હતા અને મહારાષ્ટ્ર સરકારના રાજ્ય મંત્રી તરીકે સેવા આપી હતી. તેઓ [[રાજ્ય સભા]] (૧૯૯૨-૯૮)ના સભ્યપદે પણ રહ્યા હતા.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.thestorypedia.com/article/5-facts-know-dr-shrikant-jichkar-qualified-man-india/|title=5 Facts You Should Know About|website=The Story Pedia|language=en|access-date=2020-06-18|archive-date=2017-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170722014457/http://www.thestorypedia.com/article/5-facts-know-dr-shrikant-jichkar-qualified-man-india/|url-status=dead}}</ref> તેમણે ૧૯૯૨ માં નાગપુરમાં સાંદીપની શાળાની સ્થાપના કરી હતી. તેમણે ભંડારા-ગોંદિયા (લોકસભા મતવિસ્તાર)થી ૧૯૯૮ની લોકસભાની ચૂંટણી અને ૨૦૦૪ની લોકસભાની ચૂંટણીમાં રામટેક (લોકસભા મતવિસ્તાર)થી ચૂંટણી લડી હતી જેમાં બહુ ઓછા મતોથી હાર મેળવી હતી. == હાંસલ કરેલ પદવીઓ == * એમ.બી.બી.એસ. * એમ.ડી. * એલએલ.બી. * ઇન્ટરનેશનલ કાનૂનમાં એલ.એલ.એમ * એમ.બી.એ * બેચલર ઇન જર્નાલિઝમ * એમ.એ. (પબ્લિક એડમિનિસ્ટ્રેશન) * એમ.એ. (સમાજશાસ્ત્ર) * એમ.એ. (અર્થશાસ્ત્ર) * એમ.એ. (સંસ્કૃત) * એમ.એ. (ઈતિહાસ) * એમ.એ. (અંગ્રેજી સાહિત્ય) * એમ.એ. (ફિલોસોફી) * એમ.એ. (રાજનીતિશાસ્ત્ર) * એમ.એ. (ભારતનો પૌરાણિક ઈતિહાસ, કલ્ચર એન્ડ આરકયોલોજી) * એમ.એ. (મનોવિજ્ઞાન) * ડી.લીટ. (સંસ્કૃત) * આઇ.પી.એસ (ઇન્ડિયન પોલીસ સર્વિસ) * આઇ.એ.એસ (ઇન્ડિયન એડમિનિસ્ટ્રેટિવ સર્વિસ)<ref name=":0"/><ref name=":2"/><ref name=":3"/> == મૃત્યુ == નાગપુરથી આશરે ૬૦ કિલોમીટર દૂર કોંઢલી નજીક તા. ૨જી જૂન ૨૦૦૪ના રોજ નાગપુર પાસે તેમની મોટરકારમાં તેમના ફાર્મથી ઘેર આવી રહ્યા હતા. ત્યારે તેમની કાર, બસ સાથે અથડાતાં એક ભયંકર અકસ્માત નડયો અને માત્ર ૪૯ વર્ષની અલ્પ આયુએ તેઓ મૃત્યુ પામ્યાં હતાં.<ref name=":0"/><ref name=":2"/><ref name=":3"/> == સંદર્ભ == {{Reflist}} {{વ્યક્તિ-સ્ટબ}} [[શ્રેણી:રાજકારણી]] [[શ્રેણી:૧૯૫૪માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૨૦૦૪માં મૃત્યુ]] 0lvqdew23guryfy5spc96jcswibods2 0 127548 902777 797341 2026-07-24T15:43:37Z Snehrashmi 41463 અવસાન વિગત ઉમેરી 902777 wikitext text/x-wiki '''ચંદ્રકાંત સાંઘાણી''' ([[જૂન ૧૦|૧૦ જૂન]] ૧૯૨૭ – ૨૮ જુલાઈ ૧૯૯૭) એ [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી ભાષાના]] દિગ્દર્શક, લેખક અને અભિનેતા હતા, જેમણે મુખ્યત્વે [[ગુજરાતી સિનેમા]] માટે કામ કર્યું હતું.<ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rF8ABAAAQBAJ&q=Jigar+Ane+Ami+film&pg=RA1-PA1994-IA109|title=Encyclopedia of Indian Cinema|last=Ashish Rajadhyaksha|last2=Paul Willemen|publisher=Taylor & Francis|year=2014|isbn=978-1-135-94325-7|page=1994}}</ref> == જીવનપરિચય == સાંઘાણીનો જન્મ ૧૦ જૂન ૧૯૨૭ના રોજ [[ગુજરાત]], [[ભારત]]ના [[સૌરાષ્ટ્ર|સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશમાં]] થયો હતો. તેમણે રેડિયો પ્રસ્તુતકર્તા તરીકે પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી. આ ઉપરાંત તેમણે કેટલીક નવલકથાઓ પણ લખી હતી. તેમણે ૧૯૫૭ થી ૧૯૬૩ સુધી ગુજરાતી સામયિક ''પ્રજાતંત્ર'' માટે પત્રકાર તરીકે સેવા આપી હતી. ૧૯૬૮ માં, તેમણે [[ગુજરાતી સિનેમા]]માં તેમની ફિલ્મ ''મારે જાવું પેલે પાર''થી પ્રદાર્પણ કર્યું હતું.<ref>{{cite book|author=Sanjit Narwekar|title=Directory of Indian Film-makers and Films|url=https://books.google.com/books?id=UYUjAQAAIAAJ&q=chandrakant+sangani|year=1994|publisher=Flicks Books|isbn=978-0-948911-40-8|page=284}}</ref><ref name=":0"/><ref>{{cite book |author1=T. M. Ramachandran |author2=S. Rukmini |title=70 Years of Indian Cinema, 1913-1983 |url=https://books.google.com/books?id=Q9rthUDKxyEC&q=Chandrakant+Sangani |year=1985 |publisher=CINEMA India-International |isbn=978-0-86132-090-5 |pages=344–345}}</ref> ૧૯૭૦ માં, તેમણે [[ચુનીલાલ શાહ|ચુનીલાલ શાહની]] નવલકથા ''જીગર અને અમી''ને આ જ શીર્ષક સાથે ફિલ્મમાં રૂપાંતરિત કરી હતી. [[તાના અને રીરી|તાના અને રીરીની]] વાર્તા પર આધારિત તેમનું સંગીતમય નાટક ''તાનારીરી'' (૧૯૭૫) ગુજરાતી સિનેમામાં નોંધપાત્ર ફિલ્મ માનવામાં આવે છે. ૧૯૭૭ માં, તેમણે [[હરજી લવજી દામાણી|શયદા]]ની વાર્તા ''વણઝારી વાવ'' પરથી ''કરિયાવર'' નામની ફિલ્મ બનાવી હતી.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=djUFmlFbzFkC&pg=PA95|title=Routledge Handbook of Indian Cinemas|last=Gokulsing|first=K.M.|last2=Dissanayake|first2=W.|publisher=Taylor & Francis|year=2013|isbn=978-1-136-77284-9|page=94-95|access-date=2020-10-03}}</ref> ૨૮ જુલાઈ ૧૯૯૭ના રોજ ૬૮ વર્ષની વયે સાંગાણીનું હૃદય રોગના કારણે મુંબઈમાં અવસાન થયું.<ref>{{cite web |title=Flashback – 29 July 2022 (from our issue dated 2nd August 1997) |url=https://filminformation.com/featured/flashback-29-july-2022-from-our-issue-dated-2nd-august-1997/ |website=Film Information | date=2022 |access-date=14 October 2023}}</ref> == ફિલ્મોગ્રાફી == ચંદ્રકાંત સાંઘાણીએ ૧૯૬૮થી પોતાની ફિલ્મ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી. તેમણે દિગ્દર્શક, લેખક અને અભિનેતા તરીકે ૧૫થી પણ વધુ ફિલ્મો અને ટેલિવિઝન ધારાવાહિકોમાં પોતાનું યોગદાન આપ્યું હતું. તેમની ફિલ્મ કારકિર્દી નીચે પ્રમાણે છે:- * ''મારે જાવુંપેલે પાર'' (૧૯૬૮) * ''જીગર ને અમી'' (૧૯૭૦) * ''તાનારીરી'' (૧૯૭૫) * ''[[જસ્મા ઓડણ|સતી જસ્મા ઓડણ]]'' (૧૯૭૬) * ''વણજારી વાવ'' (૧૯૭૭) * ''સૌભાગ્ય સિંદૂર'' (૧૯૭૭) * ''તમે રે ચંપો ને અમે કેળ'' (૧૯૭૮) * ''ગરવો ગરાસિયો'' (૧૯૮૦) * ''પરણ્યા તો પ્યારા લાડી'' (૧૯૮૦) * ''વાંસડી વાગી વાલમની'' (૧૯૮૧) * ''પ્રેમ દિવાની'' (૧૯૮૨) * ''રાખના રામકડા'' (૧૯૮૩) * ''સોરઠનો સાવજ'' (૧૯૮૫) * ''ગુનાહોં કે શતરંજ'' (૧૯૮૮) * ''ઘર એક મંદિર'' (૧૯૮૮), ટીવી શ્રેણી * ''માયવી જાલ'' (૧૯૯૨), ટીવી શ્રેણી * ''ગીતાંજલિ'' (૧૯૯૩) == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * {{Imdb name|nm0762643}} [[શ્રેણી:૧૯૨૭માં જન્મ]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર]] sdmbc6gh6442h6oskkojas9vy6kp4hh 902778 902777 2026-07-24T15:43:55Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:૧૯૯૭માં મૃત્યુ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902778 wikitext text/x-wiki '''ચંદ્રકાંત સાંઘાણી''' ([[જૂન ૧૦|૧૦ જૂન]] ૧૯૨૭ – ૨૮ જુલાઈ ૧૯૯૭) એ [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી ભાષાના]] દિગ્દર્શક, લેખક અને અભિનેતા હતા, જેમણે મુખ્યત્વે [[ગુજરાતી સિનેમા]] માટે કામ કર્યું હતું.<ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rF8ABAAAQBAJ&q=Jigar+Ane+Ami+film&pg=RA1-PA1994-IA109|title=Encyclopedia of Indian Cinema|last=Ashish Rajadhyaksha|last2=Paul Willemen|publisher=Taylor & Francis|year=2014|isbn=978-1-135-94325-7|page=1994}}</ref> == જીવનપરિચય == સાંઘાણીનો જન્મ ૧૦ જૂન ૧૯૨૭ના રોજ [[ગુજરાત]], [[ભારત]]ના [[સૌરાષ્ટ્ર|સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશમાં]] થયો હતો. તેમણે રેડિયો પ્રસ્તુતકર્તા તરીકે પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી. આ ઉપરાંત તેમણે કેટલીક નવલકથાઓ પણ લખી હતી. તેમણે ૧૯૫૭ થી ૧૯૬૩ સુધી ગુજરાતી સામયિક ''પ્રજાતંત્ર'' માટે પત્રકાર તરીકે સેવા આપી હતી. ૧૯૬૮ માં, તેમણે [[ગુજરાતી સિનેમા]]માં તેમની ફિલ્મ ''મારે જાવું પેલે પાર''થી પ્રદાર્પણ કર્યું હતું.<ref>{{cite book|author=Sanjit Narwekar|title=Directory of Indian Film-makers and Films|url=https://books.google.com/books?id=UYUjAQAAIAAJ&q=chandrakant+sangani|year=1994|publisher=Flicks Books|isbn=978-0-948911-40-8|page=284}}</ref><ref name=":0"/><ref>{{cite book |author1=T. M. Ramachandran |author2=S. Rukmini |title=70 Years of Indian Cinema, 1913-1983 |url=https://books.google.com/books?id=Q9rthUDKxyEC&q=Chandrakant+Sangani |year=1985 |publisher=CINEMA India-International |isbn=978-0-86132-090-5 |pages=344–345}}</ref> ૧૯૭૦ માં, તેમણે [[ચુનીલાલ શાહ|ચુનીલાલ શાહની]] નવલકથા ''જીગર અને અમી''ને આ જ શીર્ષક સાથે ફિલ્મમાં રૂપાંતરિત કરી હતી. [[તાના અને રીરી|તાના અને રીરીની]] વાર્તા પર આધારિત તેમનું સંગીતમય નાટક ''તાનારીરી'' (૧૯૭૫) ગુજરાતી સિનેમામાં નોંધપાત્ર ફિલ્મ માનવામાં આવે છે. ૧૯૭૭ માં, તેમણે [[હરજી લવજી દામાણી|શયદા]]ની વાર્તા ''વણઝારી વાવ'' પરથી ''કરિયાવર'' નામની ફિલ્મ બનાવી હતી.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=djUFmlFbzFkC&pg=PA95|title=Routledge Handbook of Indian Cinemas|last=Gokulsing|first=K.M.|last2=Dissanayake|first2=W.|publisher=Taylor & Francis|year=2013|isbn=978-1-136-77284-9|page=94-95|access-date=2020-10-03}}</ref> ૨૮ જુલાઈ ૧૯૯૭ના રોજ ૬૮ વર્ષની વયે સાંગાણીનું હૃદય રોગના કારણે મુંબઈમાં અવસાન થયું.<ref>{{cite web |title=Flashback – 29 July 2022 (from our issue dated 2nd August 1997) |url=https://filminformation.com/featured/flashback-29-july-2022-from-our-issue-dated-2nd-august-1997/ |website=Film Information | date=2022 |access-date=14 October 2023}}</ref> == ફિલ્મોગ્રાફી == ચંદ્રકાંત સાંઘાણીએ ૧૯૬૮થી પોતાની ફિલ્મ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી. તેમણે દિગ્દર્શક, લેખક અને અભિનેતા તરીકે ૧૫થી પણ વધુ ફિલ્મો અને ટેલિવિઝન ધારાવાહિકોમાં પોતાનું યોગદાન આપ્યું હતું. તેમની ફિલ્મ કારકિર્દી નીચે પ્રમાણે છે:- * ''મારે જાવુંપેલે પાર'' (૧૯૬૮) * ''જીગર ને અમી'' (૧૯૭૦) * ''તાનારીરી'' (૧૯૭૫) * ''[[જસ્મા ઓડણ|સતી જસ્મા ઓડણ]]'' (૧૯૭૬) * ''વણજારી વાવ'' (૧૯૭૭) * ''સૌભાગ્ય સિંદૂર'' (૧૯૭૭) * ''તમે રે ચંપો ને અમે કેળ'' (૧૯૭૮) * ''ગરવો ગરાસિયો'' (૧૯૮૦) * ''પરણ્યા તો પ્યારા લાડી'' (૧૯૮૦) * ''વાંસડી વાગી વાલમની'' (૧૯૮૧) * ''પ્રેમ દિવાની'' (૧૯૮૨) * ''રાખના રામકડા'' (૧૯૮૩) * ''સોરઠનો સાવજ'' (૧૯૮૫) * ''ગુનાહોં કે શતરંજ'' (૧૯૮૮) * ''ઘર એક મંદિર'' (૧૯૮૮), ટીવી શ્રેણી * ''માયવી જાલ'' (૧૯૯૨), ટીવી શ્રેણી * ''ગીતાંજલિ'' (૧૯૯૩) == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * {{Imdb name|nm0762643}} [[શ્રેણી:૧૯૨૭માં જન્મ]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર]] [[શ્રેણી:૧૯૯૭માં મૃત્યુ]] 5q9t9kz8ilg07q9rts3mmk4a121a0mq 902779 902778 2026-07-24T15:46:15Z Snehrashmi 41463 /* ફિલ્મોગ્રાફી */ ટાઈપિંગ સુધારો 902779 wikitext text/x-wiki '''ચંદ્રકાંત સાંઘાણી''' ([[જૂન ૧૦|૧૦ જૂન]] ૧૯૨૭ – ૨૮ જુલાઈ ૧૯૯૭) એ [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી ભાષાના]] દિગ્દર્શક, લેખક અને અભિનેતા હતા, જેમણે મુખ્યત્વે [[ગુજરાતી સિનેમા]] માટે કામ કર્યું હતું.<ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rF8ABAAAQBAJ&q=Jigar+Ane+Ami+film&pg=RA1-PA1994-IA109|title=Encyclopedia of Indian Cinema|last=Ashish Rajadhyaksha|last2=Paul Willemen|publisher=Taylor & Francis|year=2014|isbn=978-1-135-94325-7|page=1994}}</ref> == જીવનપરિચય == સાંઘાણીનો જન્મ ૧૦ જૂન ૧૯૨૭ના રોજ [[ગુજરાત]], [[ભારત]]ના [[સૌરાષ્ટ્ર|સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશમાં]] થયો હતો. તેમણે રેડિયો પ્રસ્તુતકર્તા તરીકે પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી. આ ઉપરાંત તેમણે કેટલીક નવલકથાઓ પણ લખી હતી. તેમણે ૧૯૫૭ થી ૧૯૬૩ સુધી ગુજરાતી સામયિક ''પ્રજાતંત્ર'' માટે પત્રકાર તરીકે સેવા આપી હતી. ૧૯૬૮ માં, તેમણે [[ગુજરાતી સિનેમા]]માં તેમની ફિલ્મ ''મારે જાવું પેલે પાર''થી પ્રદાર્પણ કર્યું હતું.<ref>{{cite book|author=Sanjit Narwekar|title=Directory of Indian Film-makers and Films|url=https://books.google.com/books?id=UYUjAQAAIAAJ&q=chandrakant+sangani|year=1994|publisher=Flicks Books|isbn=978-0-948911-40-8|page=284}}</ref><ref name=":0"/><ref>{{cite book |author1=T. M. Ramachandran |author2=S. Rukmini |title=70 Years of Indian Cinema, 1913-1983 |url=https://books.google.com/books?id=Q9rthUDKxyEC&q=Chandrakant+Sangani |year=1985 |publisher=CINEMA India-International |isbn=978-0-86132-090-5 |pages=344–345}}</ref> ૧૯૭૦ માં, તેમણે [[ચુનીલાલ શાહ|ચુનીલાલ શાહની]] નવલકથા ''જીગર અને અમી''ને આ જ શીર્ષક સાથે ફિલ્મમાં રૂપાંતરિત કરી હતી. [[તાના અને રીરી|તાના અને રીરીની]] વાર્તા પર આધારિત તેમનું સંગીતમય નાટક ''તાનારીરી'' (૧૯૭૫) ગુજરાતી સિનેમામાં નોંધપાત્ર ફિલ્મ માનવામાં આવે છે. ૧૯૭૭ માં, તેમણે [[હરજી લવજી દામાણી|શયદા]]ની વાર્તા ''વણઝારી વાવ'' પરથી ''કરિયાવર'' નામની ફિલ્મ બનાવી હતી.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=djUFmlFbzFkC&pg=PA95|title=Routledge Handbook of Indian Cinemas|last=Gokulsing|first=K.M.|last2=Dissanayake|first2=W.|publisher=Taylor & Francis|year=2013|isbn=978-1-136-77284-9|page=94-95|access-date=2020-10-03}}</ref> ૨૮ જુલાઈ ૧૯૯૭ના રોજ ૬૮ વર્ષની વયે સાંગાણીનું હૃદય રોગના કારણે મુંબઈમાં અવસાન થયું.<ref>{{cite web |title=Flashback – 29 July 2022 (from our issue dated 2nd August 1997) |url=https://filminformation.com/featured/flashback-29-july-2022-from-our-issue-dated-2nd-august-1997/ |website=Film Information | date=2022 |access-date=14 October 2023}}</ref> == ફિલ્મોગ્રાફી == ચંદ્રકાંત સાંઘાણીએ ૧૯૬૮થી પોતાની ફિલ્મ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી. તેમણે દિગ્દર્શક, લેખક અને અભિનેતા તરીકે ૧૫થી પણ વધુ ફિલ્મો અને ટેલિવિઝન ધારાવાહિકોમાં પોતાનું યોગદાન આપ્યું હતું. તેમની ફિલ્મ કારકિર્દી નીચે પ્રમાણે છે:- * ''મારે જાવું પેલે પાર'' (૧૯૬૮) * ''જીગર ને અમી'' (૧૯૭૦) * ''તાનારીરી'' (૧૯૭૫) * ''[[જસ્મા ઓડણ|સતી જસ્મા ઓડણ]]'' (૧૯૭૬) * ''વણજારી વાવ'' (૧૯૭૭) * ''સૌભાગ્ય સિંદૂર'' (૧૯૭૭) * ''તમે રે ચંપો ને અમે કેળ'' (૧૯૭૮) * ''ગરવો ગરાસિયો'' (૧૯૮૦) * ''પરણ્યા તો પ્યારા લાડી'' (૧૯૮૦) * ''વાંસડી વાગી વાલમની'' (૧૯૮૧) * ''પ્રેમ દિવાની'' (૧૯૮૨) * ''રાખના રમકડાં'' (૧૯૮૩) * ''સોરઠનો સાવજ'' (૧૯૮૫) * ''ગુનાહોં કે શતરંજ'' (૧૯૮૮) * ''ઘર એક મંદિર'' (૧૯૮૮), ટીવી શ્રેણી * ''માયાવી જાલ'' (૧૯૯૨), ટીવી શ્રેણી * ''ગીતાંજલિ'' (૧૯૯૩) == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * {{Imdb name|nm0762643}} [[શ્રેણી:૧૯૨૭માં જન્મ]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર]] [[શ્રેણી:૧૯૯૭માં મૃત્યુ]] kvhj0tctzoajqzv5t1v035bqdn1uudj 0 128110 902790 830111 2026-07-25T03:41:37Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902790 wikitext text/x-wiki [[File:Domenico Ghirlandaio - St Jerome in his study.jpg|thumb|120 px|right|સેન્ટ જેરોમ તેના અભ્યાસમાં. ડોમેનિકો ઘિરલેન્ડાઈઓનું ચિત્ર]] '''આંતરરાષ્ટ્રીય અનુવાદ દિવસ''' એ અનુવાદ વ્યાવસાયિકોને માન્યતા આપવાનો આંતરરાષ્ટ્રીય દિવસ છે. અનુવાદકોના આશ્રયદાતા સંત તરીકે જાણીતા [[બાઇબલ]] અનુવાદક સેન્ટ જેરોમની સ્મૃતિમાં આ દિવસ દર વર્ષે ૩૦ સપ્ટેમ્બરના રોજ મનાવવામાં આવે છે.<ref name=":0">{{Cite web|last=Nations|first=United|title=International Translation Day|url=https://www.un.org/en/observances/international-translation-day|access-date=2021-07-21|website=United Nations|language=en}}</ref> == આંતરરાષ્ટ્રીય અનુવાદ પરિસંઘ == ૧૯૫૩માં તેની સ્થાપના પછી આંતરરાષ્ટ્રીય અનુવાદ પરિસંઘ (આંતરરાષ્ટ્રીય ફેડરેશન ઓફ ટ્રાન્સલેટર્સ, એફઆઇટી) દ્વારા આ ઉજવણીને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવ્યું છે. ૧૯૯૧માં એફઆઈટીએ વૈશ્વિકરણના યુગમાં વધુને વધુ આવશ્યક બની રહેલા વ્યવસાય તરીકે અનુવાદને પ્રોત્સાહન આપવાના પ્રયાસમાં વિશ્વવ્યાપી અનુવાદ સમુદાય સાથે એકતા દર્શાવવા માટે સત્તાવાર રીતે માન્યતા પ્રાપ્ત આંતરરાષ્ટ્રીય અનુવાદ દિવસનો વિચાર શરૂ કર્યો હતો. == અમેરિકન અનુવાદ સંઘ == ૨૦૧૮થી અમેરિકન અનુવાદ સંઘે માહિતીનો પ્રસાર કરવા અને વ્યાવસાયિક અનુવાદકો અને દુભાષિયાઓની ભૂમિકા વિશે લોકોને શિક્ષિત કરવાના હેતુથી સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ્સની શ્રેણી પ્રકાશિત કરીને આંતરરાષ્ટ્રીય અનુવાદ દિવસની ઉજવણી કરે છે. સંઘે છ ઇન્ફોગ્રાફિક્સનો સેટ બહાર પાડીને આંતરરાષ્ટ્રીય દિવસ ૨૦૧૮ની ઉજવણી કરી હતી.<ref>{{cite web|url=https://www.atanet.org/pressroom/international_translation_day_2018.php|title=International Translation Day 2018 |date=28 September 2018|website=atanet.org}}</ref> ૨૦૧૯માં સંઘે એક વીડિયો બહાર પાડ્યો હતો જેમાં 'અનુવાદક અથવા દુભાષિયાના જીવનનો એક દિવસ' ("અ ડે ઇન ધ લાઇફ ઓફ અ ટ્રાન્સલેટર અથવા ઇન્ટરપ્રિટર") દર્શાવવામાં આવ્યો હતો.<ref>{{cite web|url=https://www.atanet.org/pressroom/international_translation_day_2019.php|title=International Translation Day 2019 |date=30 September 2019|website=atanet.org}}</ref> == વિષય == દર વર્ષે આંતરરાષ્ટ્રીય અનુવાદ પરિસંઘ આંતરરાષ્ટ્રીય અનુવાદ દિવસ માટે એક વિષય પસંદ કરે છે.<ref>{{Cite web|title=International Translation Day – FIT|url=https://www.fit-ift.org/international-translation-day/|access-date=2021-07-21|language=en-US|archive-date=2020-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930095353/https://www.fit-ift.org/international-translation-day/|url-status=dead}}</ref> * ૨૦૧૪ − ભાષા અધિકાર: તમામ માનવ અધિકારો માટે આવશ્યક * ૨૦૧૫ − અનુવાદ અને અર્થઘટનનો બદલાતો ચહેરો * ૨૦૧૬ − અનુવાદ અને અર્થઘટન: વિશ્વ જોડાણ * ૨૦૧૭ − અનુવાદ અને વિવિધતા * ૨૦૧૮ − અનુવાદ: બદલાતા સમયમાં સાંસ્કૃતિક વારસાને પ્રોત્સાહન આપવું * ૨૦૧૯ − સ્વદેશી ભાષાઓના આંતરરાષ્ટ્રીય વર્ષ દરમિયાન અનુવાદ અને સ્વદેશી ભાષાઓ<ref>{{Cite web|title=A/RES/71/178 - E - A/RES/71/178 -Desktop|url=https://undocs.org/A/RES/71/178|access-date=2021-07-21|website=undocs.org}}</ref> * ૨૦૨૦ − કટોકટીમાં રહેલા વિશ્વ માટે શબ્દો શોધવા * ૨૦૨૧ − અનુવાદમાં એકજૂથ == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.ceatl.eu/ CEATL], સાહિત્યિક અનુવાદક સંઘોની યુરોપિયન પરિષદ. તેઓ સમગ્ર યુરોપમાં ઉજવણીને પ્રોત્સાહન આપે છે. [[શ્રેણી:મહત્વના દિવસો]] q48iw9n6nmjjbc8z98vn1xwk57ualew 0 151091 902815 887222 2026-07-25T06:58:30Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902815 wikitext text/x-wiki {{infobox writer | name = ઈશ્વરચંદ્ર વિદ્યાસાગર | image = Vidyasagar.jpg | imagesize = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = ઈશ્વરચંદ્ર બંદોપાધ્યાય | birth_date = {{birth date|df=yes|1820|9|26}} | birth_place = બિરસિંઘા, બંગાળ પ્રેસિડેન્સી, બ્રિટીશ ભારત | death_date = {{death date and age|df=yes|1891|7|29|1820|9|26}} | death_place = [[કોલકાતા|કલકત્તા]], બંગાળ પ્રેસિડેન્સી, બ્રિટીશ ભારત<br />(વર્તમાન [[પશ્ચિમ બંગાળ]], ભારત) | resting_place = | nationality = ભારતીય | occupation = શિક્ષક, સમાજ સુધારક અને લેખક | language = [[બંગાળી ભાષા|બંગાળી]] | education = | alma_mater = સંસ્કૃત કોલેજ (૧૮૨૮–૧૮૩૯) | period = | genre = | subject = | spouse = દીનમયી દેવી | children = ૫ | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | website = | portaldisp = }} '''ઈશ્વરચંદ્ર બંદોપાધ્યાય''' ([[સપ્ટેમ્બર ૨૬|૨૬ સપ્ટેમ્બર]] ૧૮૨૦ – [[જુલાઇ ૨૯|૨૯ જુલાઈ]] ૧૮૯૧), જેઓ '''ઈશ્વરચંદ્ર વિદ્યાસાગર''' (શાબ્દિક અર્થ 'વિદ્યાસાગર, જ્ઞાનનો સમુદ્ર') તરીકે જાણીતા છે,<ref name="auto">{{Cite web |url=https://www.mapsofindia.com/on-this-day/29-july-1891-social-reformer-ishwar-chandra-vidyasagar-passes-away |title=29 July 1891: Social Reformer Ishwar Chandra Vidyasagar Passes Away |website=www.mapsofindia.com |date=29 July 2013}}</ref> તેઓ ઓગણીસમી સદીના ભારતીય શિક્ષક અને સમાજ સુધારક હતા.<ref>{{cite web |url=http://www.americanchronicle.com/articles/26148 |title=Ishwar Chandra Vidyasagar: A Profile of the Philanthropic Protagonist |publisher=americanchronicle.com |access-date=20 December 2008}}</ref> બંગાળી ગદ્યને સરળ અને આધુનિક બનાવવાના તેમના પ્રયાસો નોંધપાત્ર હતા. તેમણે બંગાળી મૂળાક્ષરો અને લિપિને પણ તર્કસંગત અને સરળ બનાવ્યા હતા. તેઓ બંગાળ પુનર્જાગરણના મુખ્ય સમર્થકોમાંના એક તરીકે પ્રખ્યાત હતા.<ref>{{Cite web |title=Vidyasagar Chief Exponent of Bengal Renaissance |url=https://www.stxavierscoochbehar.com/blog/Vidyasagar-Chief-Exponent-of-Bengal-Renaissance/ |access-date=2025-05-16 |website=stxavierscoochbehar.com |language=en |archive-date=2025-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708235404/https://stxavierscoochbehar.com/blog/Vidyasagar-Chief-Exponent-of-Bengal-Renaissance/ |url-status=dead }}</ref> તેઓ હિન્દુ વિધવા પુનર્લગ્ન માટેના સૌથી અગ્રણી પ્રચારક હતા અને ભારે સામાજિક વિરોધ છતાં વિધાન પરિષદમાં આ મુદ્દે અરજી દાખલ કરી હતી.<ref>{{cite journal | title=The Revolution Behind the Revolt (A comparative study of the causes of the 1857 uprising) | author=H. R. Ghosal | journal=Proceedings of the Indian History Congress | year=1957 | volume=20 | pages=293–305|jstor = 44304480}}</ref><ref name="Asthana1974">{{cite book|author=Pratima Asthana|title=Women's Movement in India|url=https://books.google.com/books?id=AxAqAAAAYAAJ|year=1974|publisher=Vikas Publishing House|isbn=978-0-7069-0333-1|page=22}}</ref> વિધવા પુનર્લગ્નને હિન્દુ રિવાજોનું સ્પષ્ટ ઉલ્લંઘન માનવામાં આવતું હતું અને તેનો સખત વિરોધ કરવામાં આવતો હતો, તેમ છતાં લોર્ડ ડેલહાઉસીએ વ્યક્તિગત રીતે બિલને અંતિમ સ્વરૂપ આપ્યું અને હિન્દુ વિધવા પુનર્લગ્ન અધિનિયમ, ૧૮૫૬નો ધારો પસાર કરવામાં આવ્યો. બાળ લગ્ન વિરુદ્ધ, વિદ્યાસાગરના પ્રયાસોને કારણે 'સંમતિ વય અધિનિયમ', ૧૮૯૧ અમલમાં આવ્યો. જેમાં લગ્ન પૂર્ણ કરવાની લઘુત્તમ ઉંમર ૧૨ વર્ષ હતી.<ref name="Gupta2015">{{cite book|author=Amit Kumar Gupta|title=Nineteenth-Century Colonialism and the Great Indian Revolt|url=https://books.google.com/books?id=yt6oCgAAQBAJ&pg=PT30|year=2015|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-317-38668-1|page=30}}</ref><ref>{{cite journal | title=A Wind of Change: The New British Colonial Policy in Post-Revolt India | author=Belkacem Belmekki | journal=AEDEAN: Asociación Española de Estudios Anglo-americanos | year=2008 | volume=2 |issue = 2| pages=111–124|jstor = 41055330}}</ref> દ્વારકાનાથ વિદ્યાભૂષણ દ્વારા ૧૫ નવેમ્બર ૧૮૫૮ના રોજ 'સોમપ્રકાશ પત્રિકા' નામનું સાપ્તાહિક અખબાર શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. દ્વારકાનાથ (૧૮૧૯-૧૮૮૬) ભારતના કલકત્તામાં સંસ્કૃત કોલેજના પ્રોફેસર હતા. મૂળ યોજના ઈશ્વરચંદ્ર વિદ્યાસાગર (૧૮૨૦-૧૮૯૧) દ્વારા રજૂ કરવામાં આવી હતી, જેમણે સંપાદકીય બાબતોમાં દ્વારકાનાથને સલાહ આપવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું. તેઓ હિન્દુ મહિલા શાળાના સચિવ તરીકે પણ સંકળાયેલા હતા, જે પાછળથી બેથુન મહિલા શાળા તરીકે જાણીતી બની. તેમણે સંસ્કૃત અને ફિલસૂફીના સ્નાતક અભ્યાસમાં એટલો ઉત્કૃષ્ટ દેખાવ કર્યો કે કલકત્તાની સંસ્કૃત કોલેજ, જ્યાં તેમણે અભ્યાસ કર્યો હતો, ત્યાં તેમને વિદ્યાસાગર ('જ્ઞાનનો સમુદ્ર'; સંસ્કૃત શબ્દ 'विद्या' (વિદ્યા, જ્ઞાન) અને 'सागर', (સમુદ્ર))ની માનદ ઉપાધિ આપવામાં આવી હતી.<ref name="sahitya-sasi raj akademi">{{cite book|last=Lal|first=Mohan |title=The Encyclopaedia of Indian Literature|publisher=Sahitya Akademi|year=2006|pages=4567–4569|chapter=Ishwarchandra Vidyasagar|chapter-url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&pg=PA4567 | isbn=978-81-260-1221-3}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} [[શ્રેણી:૧૮૨૦માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૧૮૯૧માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:લેખક]] 3qs7cwi9s3r4y2qugnsrlkqq47kc8qq 3 154748 902775 2026-07-24T14:13:02Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902775 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Kinisth}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૯:૪૩, ૨૪ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) b610tfgt8mc85yoqk9iz90phhfaplwp 3 154749 902782 2026-07-24T17:33:35Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902782 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=જયેશકુમાર સુમંતરાય રાવલ}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૩:૦૩, ૨૪ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) 4estz72bsov0yormuuww3ie0d5atth6 0 154750 902783 2026-07-24T18:14:51Z Abm1994 76303 "[[:en:Special:Redirect/revision/1363979285|Vartul]]" પાનાનું ભાષાંતર કરીને બનાવેલ 902783 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Vartul (Film) | image = | director = [[સંતોષ રામ]] | writer = [[સંતોષ રામ]] | producer = [[વિવેક ચિત્રા પ્રોડક્શન અને મોકલ ફિલ્મ્સ]] | starring = [[અશ્વિની ગિરી]],<br>[[ચિન્મય પટવર્ધન]],<br>[[અજિંક્ય ભીસે]] | cinematography = પ્રવિણ મોકલ | editing = વિનોદ બોરાટે | music = શ્રીરંગ ઉમરાણી | distributor = [[વિવેક ચિત્ર પ્રોડક્શન]] | released = {{Film date|૨૦૦૯}} | runtime = ૧૯ મિનિટ | language = મરાઠી | budget = 11000USD }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> <references responsive="1"></references> '''''વર્તુલ''''' ( transl. <span>''સર્કલ''</span> ) એ ૨૦૦૯ ની [[ભારત|ભારતીય]] ટૂંકી ફિલ્મ છે જે [[સંતોષ રામ]] દ્વારા લખાયેલ અને દિગ્દર્શિત છે અને [[Vivek Chitra Production & Mokal Films|વિવેક ચિત્ર પ્રોડક્શન અને મોકલ ફિલ્મ્સ]] દ્વારા નિર્મિત છે. <ref>{{Cite web|title='वर्तुळ′ मराठी लघुपट क्षेत्रातील एक उत्तम व यशस्वी प्रयत्न.|url=http://marathilaghupat.com/?tag=santosh-ram|website=marathilaghupat.com}}</ref> == નિર્માણ == ફિલ્મના મુખ્ય કલાકારોમાં [[Ashwini Giri|અશ્વિની ગિરી]], [[Chinmay Patwardhan|ચિન્મય પટવર્ધન]], [[Ajinkya Bhise|અજિંક્ય ભીસે]] અને [[Shailesh Shankar Kulkarni|શૈલેષ શંકર કુલકર્ણીનો]] સમાવેશ થાય છે . ફિલ્મનું નિર્માણ મે ૨૦૦૮ માં શરૂ થયું હતું અને જુલાઈ ૨૦૦૯ માં પૂર્ણ થયું હતું. [[Vivek Chitra Production|વિવેક ચિત્રા પ્રોડક્શન]] દ્વારા ક્રૂની પસંદગી કરવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મનું શૂટિંગ ભોર [[મહારાષ્ટ્ર|મહારાષ્ટ્રમાં]] ખૂબ જ ચુસ્ત બજેટમાં કરવામાં આવ્યું હતું. શૂસ્ટ્રિંગ બજેટને કારણે ક્રૂને વિવિધ મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડ્યો. == પ્લોટ == ફિલ્મ દામુ નામના ૧૦ વર્ષના છોકરાની આસપાસ ફરે છે. તહેવાર છે એટલે માતાને મીઠાઈ બનાવવાની ઈચ્છા છે. માતા દામુને દુકાને જઈને ગોળ લાવવા કહે છે. દામુએ બોક્સમાંથી પૈસા લેવાના છે, પરંતુ તેણે જોયું કે બોક્સમાં એક સિક્કા સિવાય વધુ પૈસા બાકી નથી. તે જાગરી ખરીદવા માટે પોતાનું ઘર છોડે છે. રસ્તામાં તે તેના મિત્ર ગણ્યાને મળે છે. ગણ્યાએ રેસ માટે પ્રપોઝ કર્યું અને દામુ તરત જ સ્વીકારી લે છે. ખરીદી કરવા જતાં તેઓ બાયોસ્કોપવાલા પાસે રોકાય છે. ગણ્યા બાયોસ્કોપવાલાનો શો જોવા માંગે છે અને તે દામુને તેની સાથે જોડાવા કહે છે. દામુને ખબર પડે છે કે તેની પાસે પૂરતા પૈસા નથી, તે શો જોવા માંગે છે પરંતુ તેણે તેનો ઇનકાર કરવો પડશે. દામુને ખબર પડી કે તેની પાસે પૂરતા પૈસા નથી અને તેણે દુકાન પર જઈને મીઠાઈ માટે ગોળ લાવવી પડશે. શો પછી દામુ ઉત્સુકતાપૂર્વક ગણ્યાને તેના વિશે પૂછે છે. ગણ્યા દામુને સાયકલ રાઈડ પરની વસ્તુઓ કહે છે જે તેઓ સાથે માણે છે. ખૂણામાંથી કોઈ વ્યક્તિ ગણ્યા માટે બૂમો પાડે છે અને તેને રમતમાં જોડાવા માટે કહે છે. ગણ્યા અને દામુ સાયકલને રસ્તાની બાજુએ મુકી ગયા. તેઓ ત્યાં જાય છે અને જુએ છે કે ગણ્યાના મિત્રો પૈસાની રમત રમી રહ્યા છે. રમત એ છે કે તમારે પથ્થરના સ્લેબ સાથે સિક્કો મારવો પડશે. ગણ્યા રમતમાં જોડાય છે. દરેક વ્યક્તિ પૈસા જીતી રહ્યો છે આ લોભ તેને રમત રમવા માટે લઈ જાય છે. દામુ આ રમત રમીને ઝડપથી પૈસા કમાવવાનું નક્કી કરે છે. તે રમત રમવાનું શરૂ કરે છે. દામુના કેસમાં શરૂઆત કરનારાનું નસીબ કામ કરે છે. શરૂઆતમાં તે રમતો જીતે છે અને તેનો પૈસાનો લોભ વધુ વધે છે. રમત બાદ દામુ દુકાને જાય છે. દામુ દુકાનદારને ગોળ આપવાનું કહે છે. દુકાનદાર તેને ગોળ આપે છે અને તેના બદલામાં દામુ દુકાનદારના હાથમાં પૈસા મૂકે છે. દુકાનદાર વિકૃત સિક્કાને જુએ છે અને દામુને કહે છે કે સિક્કો કામ કરતો નથી. દામુ દુકાનદારને વિનંતી કરે છે પણ દુકાનદાર અલગ સિક્કા માંગે છે. હવે દામુ અશ્રુભીની આંખો સાથે પાછો ફર્યો. == કલાકાર == * અશ્વિની ગિરી - માતા * ચિન્મય પટવર્ધન - દામુ * અજિંક્ય ભીસે - માન્યા * કલ્યાણ ગાડગીલ - કલ્યા * આકાશ ગિરી - અક્યા * શિવમ ચેતન મોરે - શિવ્યા * અનંત શંકર સાળુંકે - અંત્ય * જયેશ દિઘાલે - જીવ્યા * રોહન ચૌધરી - રોહન્યા * કરણ લોખંડે - દિન્યા * શૈલેષ શંકર કુલકર્ણી - દુકાનદાર * વિનોદ આનંદ કાંબલે - ગ્રામીણ * વિજય કદમ - બાયોસ્કોપવાલા == સંઘ == * વાર્તા, પટકથા: <nowiki>[[સંતોષ રામ]]</nowiki> <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Tales-of-struggle-and-hope-from-Maharashtra%E2%80%99s-celluloid-boondocks/article13994152.ece|title=Tales of struggle and hope from Maharashtra's celluloid boondocks|work=The Hindu|date=9 January 2016|last=Banerjee|first=Shoumojit}}</ref> * નિર્માતા: રામચંદ્ર પુંડલીકરાવ મારેવાડ, મોકલ બ્રધર્સ * સંપાદક: વિનોદ ગામા બોરાટે * સિનેમેટોગ્રાફીઃ પ્રવિણ મોકલ * સંગીતઃ શ્રીરંગ ઉમરાણી * સંપાદક: વિનોદ ગામા બોરાટે * કલા દિગ્દર્શક: સંતોષ સાંખડ * રી-રેકોર્ડિંગ: મહેશ લિમયે * કોસ્ચ્યુમ ડિઝાઇનઃ સોનાલી સંતોષ સાંખડ * સાઉન્ડ રેકોર્ડિસ્ટ: રાશી બુટી * પ્રોમો એડિટર: વૈભવ દાભાડે == પુરસ્કારો અને માન્યતા == જુલાઈ ૨૦૦૯ માં તેનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર થયું ત્યારથી, આ ફિલ્મને તેર પુરસ્કારો જીતીને વિશ્વભરના ૫૩ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ્સ માટે પસંદ કરવામાં આવી છે. {| class="wikitable sortable" !Festival/Awards !Category !Result |- |4th International Short Film Festival of India 2010, Chennai |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |2nd International Film Festival Nagpur 2011 |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |Pune Short Film Festival 2011, Pune |શ્રેષ્ઠ દિગ્દર્શક |જીત્યો |- |Bengal Web Fair Short & Documentary Film Festival 2013, Kolkata |શ્રેષ્ઠ સિનેમેટોગ્રાફર |જીત્યો |- |6th Goa Marathi Film Festival 2013, Goa<ref>{{Cite web|title=Goa Marathi Film Festival 2013|url=https://goanewswire.wordpress.com/tag/goa-marathi-film-festival|website=goanewswire.wordpress.com}}</ref> |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |Malabar Short Film Festival 2013, Calicut |શ્રેષ્ઠ ચિલ્ડ્રન ફિલ્મ |જીત્યો |- |Lakecity International Short Film Festival 2013, Bhopal |શ્રેષ્ઠ બાળ અભિનેતા |જીત્યો |- |Kanyakumari International Film Festival 2013, Kanyakumari |ફિલ્મ નિર્માણમાં શ્રેષ્ઠતા માટે પ્રશંસા પુરસ્કાર |જીત્યો |- |Navi Mumbai International Film Festival 2014, Navi Mumbai<ref>{{Cite web|date=8 February 2014|title=Final Day of the first year of Navi Mumbai International Film Festival|url=https://bollyspice.com/final-day-first-year-navi-mumbai-international-film-festival|website=bollyspice.com}}</ref> |જ્યુરી ખાસ ઉલ્લેખ |જીત્યો |- |2nd Darbhanga International Film Festival 2014 |શ્રેષ્ઠ અભિનેતા |જીત્યો |- |2nd Darbhanga International Film Festival 2014 |શ્રેષ્ઠ સિનેમેટોગ્રાફર |જીત્યો |- |Barshi Short Film Festival 2014 |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |1st Maharashtra Short Film Festival 2014 |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |Mahrashtra Times Awards 2010 |નામાંકિત |નામાંકિત |} == અધિકૃત રીતે પસંદ કરેલ ફિલ્મ ઉત્સવો == * 1. 2જી નાસિક ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2009, નાસિક, ભારત * 2. થર્ડ આઈ 8મો એશિયન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2009, મુંબઈ, ભારત <ref>{{Cite web|title=Vartul' to be screened at 8th Third Eye Asian film festival|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/vartul-to-be-screened-at-8th-third-eye-asian-film-festival/articleshow/5285972.cms|website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> * 3. 11મો ઓસિયન્સ સિનેફેન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2009, નવી દિલ્હી, ભારત <ref>{{Cite web|date=28 September 2009|title='Vartul' to be screened at Osian's-Cinefan film festival|url=https://www.deccanherald.com/content/27577/Vartul-screened-osians-cinefan-film.html|website=deccanherald.com}}</ref> * 4. 7મો કલ્પનિર્ઝર ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિક્શન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ, કોલકાતા, ભારત * 5. 8મો પુણે ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, પુણે, ભારત * 6. બીજો જયપુર ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, જયપુર, ભારત * 7. 9મી ઇન્ટરનેશનલ સોશિયલ કોમ્યુનિકેશન સિનેમા કોન્ફરન્સ 2010, કોલકાતા, ભારત * 8. ચોથો રાષ્ટ્રીય લઘુ અને દસ્તાવેજી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, કરીમનગર એપી, ભારત * 9. ViBGYOR ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, થ્રિસુર, કેરલા, ભારત * 10. કાલા ઘોડા આર્ટસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, મુંબઈ (ભારત) * 11. 2જી સીએમએસ ઇન્ટરનેશનલ ચિલ્ડ્રન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ (6-12 એપ્રિલ 2010), લખનૌ, ભારત * 12. મદુરાઈ 2010, તમિલનાડુ, ભારતનો બીજો થેન્ધીસાઈ ઈન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ * 13. થર્ડ આઈ 2જી એશિયન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, કોલ્હાપુર, ભારત * 14. 12મો મદુરાઈ ઈન્ટરનેશનલ ડોક્યુમેન્ટરી અને શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010 (પ્રારંભિક ફિલ્મ) * 15. અંકુર ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, નાસિક, ભારત * 16. ચોથો ઈન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ઓફ ઈન્ડિયા 2010, ચેન્નાઈ, ભારત * 17. કેરળનો ત્રીજો ઇન્ટરનેશનલ ડોક્યુમેન્ટરી અને શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ, 2010, ભારત * 18. સ્ક્રિપ્ટ ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, કોચી, ભારત * 19. બીજો આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ નાગપુર 2011, નાગપુર, ભારત * 20. પહેલો ગુવાહાટી ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ, 2011 ગુવાહાટી (ભારત) * 21. પુણે શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011 (ભારત) * 22. પુ લા ઉત્સવ 2011 પુણે (ભારત) * 23. ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, ભુવનેશ્વર, ભારત * 24. ગુજરાત ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, સુરત, ભારત * 25. 5મો ચિન્હ ઇન્ડિયા કિડ્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, નવી દિલ્હી, ભારત * 26. દાદા સાહેબ ફાળકે ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ-2012, ગ્રેટર નોઈડા, ભારત. * 27. FFSI શોર્ટ એન્ડ ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2012 કોલકાતા (ભારત). * 28. ચોથો લાહોર ઇન્ટરનેશનલ ચિલ્ડ્રન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2012 (પાકિસ્તાન). * 29. જાગરણ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2012 (ભારત). * 30. IGNITE શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, વિજયવાડા, આંધ્ર પ્રદેશ, ભારત * 31. 6ઠ્ઠો ફિલ્મસાઝ, ટૂંકી ફિલ્મો અને દસ્તાવેજી 2013નો આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ઉત્સવ. (ભારત). * 32. તિનસુકિયા ઓરેન્જ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 * 33. ICONOCLAST-2013 નેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ મુંબઈ (ભારત) * 34. 6ઠ્ઠો ગોવા મરાઠી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 (ભારત) * 35. ધ આર્ટ ફેક્ટરી: સન્ડે ફ્લિક્સ, નવી સ્વતંત્ર ફિલ્મ શ્રેણી 2013 પેટરસન, NJ (યુએસએ) * 36. મલબાર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, કાલિકટ (ભારત) * 37. આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ઓફ કન્યાકુમારી 2013 (ભારત) * 38. નો ગ્લોસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, લીડ્સ, યુકે. * 39. લેકસિટી ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 (ભારત) * 40. સાઉથ ટેક્સાસ અંડરગ્રાઉન્ડ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, ટેક્સાસ (યુએસએ) <ref>{{Cite web|date=4 October 2013|title=2013 South Texas Underground Film Festival: Official Lineup|url=https://www.undergroundfilmjournal.com/2013-south-texas-underground-film-festival-official-lineup|website=undergroundfilmjournal.com}}</ref> * 41. ફ્રી સ્પિરિટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, મેકલિયોડ ગંજ, હિમાચલ પ્રદેશ (ભારત) * 42. 17મો ટોરોન્ટો રીલ એશિયન ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 (કેનેડા) * 43. 9મો વાર્ષિક ફ્રી સ્પિરિટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, મેકલિયોડ ગંજ (ભારત) * 44. મિદનાપુર ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, પશ્ચિમ બંગાળ (ભારત) * 45. 4થો ઇન્ટરનેશનલ રેન્ડમ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, ગાર્પેનબર્ગ (સ્વીડન) * 46. બીજો શાન-એ-અવધ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 લખનૌ, ભારત. * 47. નવી મુંબઈ ઈન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 નવી મુંબઈ, ભારત. * 48. 9મો ચિલ્ડ્રન્સ ઇન્ડિયા ઇન્ટરનેશનલ ચિલ્ડ્રન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014, બેંગ્લોર (ભારત). * 49. દરભંગા ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014, દરભંગા (ભારત). * 50. બાર્શી શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 (ભારત). * 51. વર્ણાનગર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 (ભારત) * 52. સ્વતંત્ર સિનેમાનો 5મો નેશનલ શો "ઓટ્રોસ સિન્સ", સાન નિકોલસ (આર્જેન્ટિના) 2014. * 53. પહેલો મહારાષ્ટ્ર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 (ભારત). * 54. પહેલો ગોવા શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 (ભારત). == આ પણ જુઓ == {{Portal|2010s|Films|India|⚫}} == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય લિંક્સ == * {{Imdb title|id=1885434|title=Vartul}} [[શ્રેણી:૨૦૦૯ ફિલ્મો]] [[શ્રેણી:ભારતીય શોર્ટ ફિલ્મ]] [[શ્રેણી:મરાઠી ભાષાની ફિલ્મ]] 2jk7uvqheshc4g36erckdmov2kape7z 902784 902783 2026-07-24T18:28:27Z Abm1994 76303 નાનો સુધારો 902784 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Vartul (Film) | image = | director = [[સંતોષ રામ]] | writer = [[સંતોષ રામ]] | producer = [[વિવેક ચિત્રા પ્રોડક્શન અને મોકલ ફિલ્મ્સ]] | starring = [[અશ્વિની ગિરી]],<br>[[ચિન્મય પટવર્ધન]],<br>[[અજિંક્ય ભીસે]] | cinematography = પ્રવિણ મોકલ | editing = વિનોદ બોરાટે | music = શ્રીરંગ ઉમરાણી | distributor = [[વિવેક ચિત્ર પ્રોડક્શન]] | released = {{૨૦૦૯}} | runtime = ૧૯ મિનિટ | language = મરાઠી | budget = 11000USD }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> <references responsive="1"></references> '''''વર્તુલ''''' ( transl. <span>''સર્કલ''</span> ) એ ૨૦૦૯ ની [[ભારત|ભારતીય]] ટૂંકી ફિલ્મ છે જે [[સંતોષ રામ]] દ્વારા લખાયેલ અને દિગ્દર્શિત છે અને [[Vivek Chitra Production & Mokal Films|વિવેક ચિત્ર પ્રોડક્શન અને મોકલ ફિલ્મ્સ]] દ્વારા નિર્મિત છે. <ref>{{Cite web|title='वर्तुळ′ मराठी लघुपट क्षेत्रातील एक उत्तम व यशस्वी प्रयत्न.|url=http://marathilaghupat.com/?tag=santosh-ram|website=marathilaghupat.com}}</ref> == નિર્માણ == ફિલ્મના મુખ્ય કલાકારોમાં [[Ashwini Giri|અશ્વિની ગિરી]], [[Chinmay Patwardhan|ચિન્મય પટવર્ધન]], [[Ajinkya Bhise|અજિંક્ય ભીસે]] અને [[Shailesh Shankar Kulkarni|શૈલેષ શંકર કુલકર્ણીનો]] સમાવેશ થાય છે . ફિલ્મનું નિર્માણ મે ૨૦૦૮ માં શરૂ થયું હતું અને જુલાઈ ૨૦૦૯ માં પૂર્ણ થયું હતું. [[Vivek Chitra Production|વિવેક ચિત્રા પ્રોડક્શન]] દ્વારા ક્રૂની પસંદગી કરવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મનું શૂટિંગ ભોર [[મહારાષ્ટ્ર|મહારાષ્ટ્રમાં]] ખૂબ જ ચુસ્ત બજેટમાં કરવામાં આવ્યું હતું. શૂસ્ટ્રિંગ બજેટને કારણે ક્રૂને વિવિધ મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડ્યો. == પ્લોટ == ફિલ્મ દામુ નામના ૧૦ વર્ષના છોકરાની આસપાસ ફરે છે. તહેવાર છે એટલે માતાને મીઠાઈ બનાવવાની ઈચ્છા છે. માતા દામુને દુકાને જઈને ગોળ લાવવા કહે છે. દામુએ બોક્સમાંથી પૈસા લેવાના છે, પરંતુ તેણે જોયું કે બોક્સમાં એક સિક્કા સિવાય વધુ પૈસા બાકી નથી. તે જાગરી ખરીદવા માટે પોતાનું ઘર છોડે છે. રસ્તામાં તે તેના મિત્ર ગણ્યાને મળે છે. ગણ્યાએ રેસ માટે પ્રપોઝ કર્યું અને દામુ તરત જ સ્વીકારી લે છે. ખરીદી કરવા જતાં તેઓ બાયોસ્કોપવાલા પાસે રોકાય છે. ગણ્યા બાયોસ્કોપવાલાનો શો જોવા માંગે છે અને તે દામુને તેની સાથે જોડાવા કહે છે. દામુને ખબર પડે છે કે તેની પાસે પૂરતા પૈસા નથી, તે શો જોવા માંગે છે પરંતુ તેણે તેનો ઇનકાર કરવો પડશે. દામુને ખબર પડી કે તેની પાસે પૂરતા પૈસા નથી અને તેણે દુકાન પર જઈને મીઠાઈ માટે ગોળ લાવવી પડશે. શો પછી દામુ ઉત્સુકતાપૂર્વક ગણ્યાને તેના વિશે પૂછે છે. ગણ્યા દામુને સાયકલ રાઈડ પરની વસ્તુઓ કહે છે જે તેઓ સાથે માણે છે. ખૂણામાંથી કોઈ વ્યક્તિ ગણ્યા માટે બૂમો પાડે છે અને તેને રમતમાં જોડાવા માટે કહે છે. ગણ્યા અને દામુ સાયકલને રસ્તાની બાજુએ મુકી ગયા. તેઓ ત્યાં જાય છે અને જુએ છે કે ગણ્યાના મિત્રો પૈસાની રમત રમી રહ્યા છે. રમત એ છે કે તમારે પથ્થરના સ્લેબ સાથે સિક્કો મારવો પડશે. ગણ્યા રમતમાં જોડાય છે. દરેક વ્યક્તિ પૈસા જીતી રહ્યો છે આ લોભ તેને રમત રમવા માટે લઈ જાય છે. દામુ આ રમત રમીને ઝડપથી પૈસા કમાવવાનું નક્કી કરે છે. તે રમત રમવાનું શરૂ કરે છે. દામુના કેસમાં શરૂઆત કરનારાનું નસીબ કામ કરે છે. શરૂઆતમાં તે રમતો જીતે છે અને તેનો પૈસાનો લોભ વધુ વધે છે. રમત બાદ દામુ દુકાને જાય છે. દામુ દુકાનદારને ગોળ આપવાનું કહે છે. દુકાનદાર તેને ગોળ આપે છે અને તેના બદલામાં દામુ દુકાનદારના હાથમાં પૈસા મૂકે છે. દુકાનદાર વિકૃત સિક્કાને જુએ છે અને દામુને કહે છે કે સિક્કો કામ કરતો નથી. દામુ દુકાનદારને વિનંતી કરે છે પણ દુકાનદાર અલગ સિક્કા માંગે છે. હવે દામુ અશ્રુભીની આંખો સાથે પાછો ફર્યો. == કલાકાર == * અશ્વિની ગિરી - માતા * ચિન્મય પટવર્ધન - દામુ * અજિંક્ય ભીસે - માન્યા * કલ્યાણ ગાડગીલ - કલ્યા * આકાશ ગિરી - અક્યા * શિવમ ચેતન મોરે - શિવ્યા * અનંત શંકર સાળુંકે - અંત્ય * જયેશ દિઘાલે - જીવ્યા * રોહન ચૌધરી - રોહન્યા * કરણ લોખંડે - દિન્યા * શૈલેષ શંકર કુલકર્ણી - દુકાનદાર * વિનોદ આનંદ કાંબલે - ગ્રામીણ * વિજય કદમ - બાયોસ્કોપવાલા == સંઘ == * વાર્તા, પટકથા: <nowiki>[[સંતોષ રામ]]</nowiki> <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Tales-of-struggle-and-hope-from-Maharashtra%E2%80%99s-celluloid-boondocks/article13994152.ece|title=Tales of struggle and hope from Maharashtra's celluloid boondocks|work=The Hindu|date=9 January 2016|last=Banerjee|first=Shoumojit}}</ref> * નિર્માતા: રામચંદ્ર પુંડલીકરાવ મારેવાડ, મોકલ બ્રધર્સ * સંપાદક: વિનોદ ગામા બોરાટે * સિનેમેટોગ્રાફીઃ પ્રવિણ મોકલ * સંગીતઃ શ્રીરંગ ઉમરાણી * સંપાદક: વિનોદ ગામા બોરાટે * કલા દિગ્દર્શક: સંતોષ સાંખડ * રી-રેકોર્ડિંગ: મહેશ લિમયે * કોસ્ચ્યુમ ડિઝાઇનઃ સોનાલી સંતોષ સાંખડ * સાઉન્ડ રેકોર્ડિસ્ટ: રાશી બુટી * પ્રોમો એડિટર: વૈભવ દાભાડે == પુરસ્કારો અને માન્યતા == જુલાઈ ૨૦૦૯ માં તેનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર થયું ત્યારથી, આ ફિલ્મને તેર પુરસ્કારો જીતીને વિશ્વભરના ૫૩ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ્સ માટે પસંદ કરવામાં આવી છે. {| class="wikitable sortable" !Festival/Awards !Category !Result |- |4th International Short Film Festival of India 2010, Chennai |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |2nd International Film Festival Nagpur 2011 |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |Pune Short Film Festival 2011, Pune |શ્રેષ્ઠ દિગ્દર્શક |જીત્યો |- |Bengal Web Fair Short & Documentary Film Festival 2013, Kolkata |શ્રેષ્ઠ સિનેમેટોગ્રાફર |જીત્યો |- |6th Goa Marathi Film Festival 2013, Goa<ref>{{Cite web|title=Goa Marathi Film Festival 2013|url=https://goanewswire.wordpress.com/tag/goa-marathi-film-festival|website=goanewswire.wordpress.com}}</ref> |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |Malabar Short Film Festival 2013, Calicut |શ્રેષ્ઠ ચિલ્ડ્રન ફિલ્મ |જીત્યો |- |Lakecity International Short Film Festival 2013, Bhopal |શ્રેષ્ઠ બાળ અભિનેતા |જીત્યો |- |Kanyakumari International Film Festival 2013, Kanyakumari |ફિલ્મ નિર્માણમાં શ્રેષ્ઠતા માટે પ્રશંસા પુરસ્કાર |જીત્યો |- |Navi Mumbai International Film Festival 2014, Navi Mumbai<ref>{{Cite web|date=8 February 2014|title=Final Day of the first year of Navi Mumbai International Film Festival|url=https://bollyspice.com/final-day-first-year-navi-mumbai-international-film-festival|website=bollyspice.com}}</ref> |જ્યુરી ખાસ ઉલ્લેખ |જીત્યો |- |2nd Darbhanga International Film Festival 2014 |શ્રેષ્ઠ અભિનેતા |જીત્યો |- |2nd Darbhanga International Film Festival 2014 |શ્રેષ્ઠ સિનેમેટોગ્રાફર |જીત્યો |- |Barshi Short Film Festival 2014 |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |1st Maharashtra Short Film Festival 2014 |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |Mahrashtra Times Awards 2010 |નામાંકિત |નામાંકિત |} == અધિકૃત રીતે પસંદ કરેલ ફિલ્મ ઉત્સવો == * 1. 2જી નાસિક ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2009, નાસિક, ભારત * 2. થર્ડ આઈ 8મો એશિયન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2009, મુંબઈ, ભારત <ref>{{Cite web|title=Vartul' to be screened at 8th Third Eye Asian film festival|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/vartul-to-be-screened-at-8th-third-eye-asian-film-festival/articleshow/5285972.cms|website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> * 3. 11મો ઓસિયન્સ સિનેફેન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2009, નવી દિલ્હી, ભારત <ref>{{Cite web|date=28 September 2009|title='Vartul' to be screened at Osian's-Cinefan film festival|url=https://www.deccanherald.com/content/27577/Vartul-screened-osians-cinefan-film.html|website=deccanherald.com}}</ref> * 4. 7મો કલ્પનિર્ઝર ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિક્શન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ, કોલકાતા, ભારત * 5. 8મો પુણે ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, પુણે, ભારત * 6. બીજો જયપુર ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, જયપુર, ભારત * 7. 9મી ઇન્ટરનેશનલ સોશિયલ કોમ્યુનિકેશન સિનેમા કોન્ફરન્સ 2010, કોલકાતા, ભારત * 8. ચોથો રાષ્ટ્રીય લઘુ અને દસ્તાવેજી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, કરીમનગર એપી, ભારત * 9. ViBGYOR ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, થ્રિસુર, કેરલા, ભારત * 10. કાલા ઘોડા આર્ટસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, મુંબઈ (ભારત) * 11. 2જી સીએમએસ ઇન્ટરનેશનલ ચિલ્ડ્રન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ (6-12 એપ્રિલ 2010), લખનૌ, ભારત * 12. મદુરાઈ 2010, તમિલનાડુ, ભારતનો બીજો થેન્ધીસાઈ ઈન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ * 13. થર્ડ આઈ 2જી એશિયન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, કોલ્હાપુર, ભારત * 14. 12મો મદુરાઈ ઈન્ટરનેશનલ ડોક્યુમેન્ટરી અને શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010 (પ્રારંભિક ફિલ્મ) * 15. અંકુર ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, નાસિક, ભારત * 16. ચોથો ઈન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ઓફ ઈન્ડિયા 2010, ચેન્નાઈ, ભારત * 17. કેરળનો ત્રીજો ઇન્ટરનેશનલ ડોક્યુમેન્ટરી અને શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ, 2010, ભારત * 18. સ્ક્રિપ્ટ ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, કોચી, ભારત * 19. બીજો આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ નાગપુર 2011, નાગપુર, ભારત * 20. પહેલો ગુવાહાટી ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ, 2011 ગુવાહાટી (ભારત) * 21. પુણે શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011 (ભારત) * 22. પુ લા ઉત્સવ 2011 પુણે (ભારત) * 23. ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, ભુવનેશ્વર, ભારત * 24. ગુજરાત ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, સુરત, ભારત * 25. 5મો ચિન્હ ઇન્ડિયા કિડ્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, નવી દિલ્હી, ભારત * 26. દાદા સાહેબ ફાળકે ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ-2012, ગ્રેટર નોઈડા, ભારત. * 27. FFSI શોર્ટ એન્ડ ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2012 કોલકાતા (ભારત). * 28. ચોથો લાહોર ઇન્ટરનેશનલ ચિલ્ડ્રન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2012 (પાકિસ્તાન). * 29. જાગરણ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2012 (ભારત). * 30. IGNITE શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, વિજયવાડા, આંધ્ર પ્રદેશ, ભારત * 31. 6ઠ્ઠો ફિલ્મસાઝ, ટૂંકી ફિલ્મો અને દસ્તાવેજી 2013નો આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ઉત્સવ. (ભારત). * 32. તિનસુકિયા ઓરેન્જ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 * 33. ICONOCLAST-2013 નેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ મુંબઈ (ભારત) * 34. 6ઠ્ઠો ગોવા મરાઠી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 (ભારત) * 35. ધ આર્ટ ફેક્ટરી: સન્ડે ફ્લિક્સ, નવી સ્વતંત્ર ફિલ્મ શ્રેણી 2013 પેટરસન, NJ (યુએસએ) * 36. મલબાર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, કાલિકટ (ભારત) * 37. આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ઓફ કન્યાકુમારી 2013 (ભારત) * 38. નો ગ્લોસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, લીડ્સ, યુકે. * 39. લેકસિટી ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 (ભારત) * 40. સાઉથ ટેક્સાસ અંડરગ્રાઉન્ડ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, ટેક્સાસ (યુએસએ) <ref>{{Cite web|date=4 October 2013|title=2013 South Texas Underground Film Festival: Official Lineup|url=https://www.undergroundfilmjournal.com/2013-south-texas-underground-film-festival-official-lineup|website=undergroundfilmjournal.com}}</ref> * 41. ફ્રી સ્પિરિટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, મેકલિયોડ ગંજ, હિમાચલ પ્રદેશ (ભારત) * 42. 17મો ટોરોન્ટો રીલ એશિયન ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 (કેનેડા) * 43. 9મો વાર્ષિક ફ્રી સ્પિરિટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, મેકલિયોડ ગંજ (ભારત) * 44. મિદનાપુર ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, પશ્ચિમ બંગાળ (ભારત) * 45. 4થો ઇન્ટરનેશનલ રેન્ડમ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, ગાર્પેનબર્ગ (સ્વીડન) * 46. બીજો શાન-એ-અવધ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 લખનૌ, ભારત. * 47. નવી મુંબઈ ઈન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 નવી મુંબઈ, ભારત. * 48. 9મો ચિલ્ડ્રન્સ ઇન્ડિયા ઇન્ટરનેશનલ ચિલ્ડ્રન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014, બેંગ્લોર (ભારત). * 49. દરભંગા ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014, દરભંગા (ભારત). * 50. બાર્શી શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 (ભારત). * 51. વર્ણાનગર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 (ભારત) * 52. સ્વતંત્ર સિનેમાનો 5મો નેશનલ શો "ઓટ્રોસ સિન્સ", સાન નિકોલસ (આર્જેન્ટિના) 2014. * 53. પહેલો મહારાષ્ટ્ર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 (ભારત). * 54. પહેલો ગોવા શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 (ભારત). == આ પણ જુઓ == {{Portal|2010s|Films|India|⚫}} == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય લિંક્સ == * {{Imdb title|id=1885434|title=Vartul}} [[શ્રેણી:૨૦૦૯ ફિલ્મો]] [[શ્રેણી:ભારતીય શોર્ટ ફિલ્મ]] [[શ્રેણી:મરાઠી ભાષાની ફિલ્મ]] 2m4htoxpp296x4ymd8j22j3i0ee8nef 902791 902784 2026-07-25T04:03:29Z Abm1994 76303 ઇનબોક્સમાં નાના ફેરફારો 902791 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = વર્તુલ (ફિલ્મ) | image = | director = [[સંતોષ રામ]] | writer = [[સંતોષ રામ]] | producer = [[વિવેક ચિત્રા પ્રોડક્શન અને મોકલ ફિલ્મ્સ]] | starring = [[અશ્વિની ગિરી]],<br>[[ચિન્મય પટવર્ધન]],<br>[[અજિંક્ય ભીસે]] | cinematography = પ્રવિણ મોકલ | editing = વિનોદ બોરાટે | music = શ્રીરંગ ઉમરાણી | distributor = [[વિવેક ચિત્ર પ્રોડક્શન]] | released = {{૨૦૦૯}} | runtime = ૧૯ મિનિટ | language = મરાઠી | budget = 11,000 યુએસ ડોલર }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> <references responsive="1"></references> '''''વર્તુલ''''' ( transl. <span>''સર્કલ''</span> ) એ ૨૦૦૯ ની [[ભારત|ભારતીય]] ટૂંકી ફિલ્મ છે જે [[સંતોષ રામ]] દ્વારા લખાયેલ અને દિગ્દર્શિત છે અને [[Vivek Chitra Production & Mokal Films|વિવેક ચિત્ર પ્રોડક્શન અને મોકલ ફિલ્મ્સ]] દ્વારા નિર્મિત છે. <ref>{{Cite web|title='वर्तुळ′ मराठी लघुपट क्षेत्रातील एक उत्तम व यशस्वी प्रयत्न.|url=http://marathilaghupat.com/?tag=santosh-ram|website=marathilaghupat.com}}</ref> == નિર્માણ == ફિલ્મના મુખ્ય કલાકારોમાં [[Ashwini Giri|અશ્વિની ગિરી]], [[Chinmay Patwardhan|ચિન્મય પટવર્ધન]], [[Ajinkya Bhise|અજિંક્ય ભીસે]] અને [[Shailesh Shankar Kulkarni|શૈલેષ શંકર કુલકર્ણીનો]] સમાવેશ થાય છે . ફિલ્મનું નિર્માણ મે ૨૦૦૮ માં શરૂ થયું હતું અને જુલાઈ ૨૦૦૯ માં પૂર્ણ થયું હતું. [[Vivek Chitra Production|વિવેક ચિત્રા પ્રોડક્શન]] દ્વારા ક્રૂની પસંદગી કરવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મનું શૂટિંગ ભોર [[મહારાષ્ટ્ર|મહારાષ્ટ્રમાં]] ખૂબ જ ચુસ્ત બજેટમાં કરવામાં આવ્યું હતું. શૂસ્ટ્રિંગ બજેટને કારણે ક્રૂને વિવિધ મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડ્યો. == પ્લોટ == ફિલ્મ દામુ નામના ૧૦ વર્ષના છોકરાની આસપાસ ફરે છે. તહેવાર છે એટલે માતાને મીઠાઈ બનાવવાની ઈચ્છા છે. માતા દામુને દુકાને જઈને ગોળ લાવવા કહે છે. દામુએ બોક્સમાંથી પૈસા લેવાના છે, પરંતુ તેણે જોયું કે બોક્સમાં એક સિક્કા સિવાય વધુ પૈસા બાકી નથી. તે જાગરી ખરીદવા માટે પોતાનું ઘર છોડે છે. રસ્તામાં તે તેના મિત્ર ગણ્યાને મળે છે. ગણ્યાએ રેસ માટે પ્રપોઝ કર્યું અને દામુ તરત જ સ્વીકારી લે છે. ખરીદી કરવા જતાં તેઓ બાયોસ્કોપવાલા પાસે રોકાય છે. ગણ્યા બાયોસ્કોપવાલાનો શો જોવા માંગે છે અને તે દામુને તેની સાથે જોડાવા કહે છે. દામુને ખબર પડે છે કે તેની પાસે પૂરતા પૈસા નથી, તે શો જોવા માંગે છે પરંતુ તેણે તેનો ઇનકાર કરવો પડશે. દામુને ખબર પડી કે તેની પાસે પૂરતા પૈસા નથી અને તેણે દુકાન પર જઈને મીઠાઈ માટે ગોળ લાવવી પડશે. શો પછી દામુ ઉત્સુકતાપૂર્વક ગણ્યાને તેના વિશે પૂછે છે. ગણ્યા દામુને સાયકલ રાઈડ પરની વસ્તુઓ કહે છે જે તેઓ સાથે માણે છે. ખૂણામાંથી કોઈ વ્યક્તિ ગણ્યા માટે બૂમો પાડે છે અને તેને રમતમાં જોડાવા માટે કહે છે. ગણ્યા અને દામુ સાયકલને રસ્તાની બાજુએ મુકી ગયા. તેઓ ત્યાં જાય છે અને જુએ છે કે ગણ્યાના મિત્રો પૈસાની રમત રમી રહ્યા છે. રમત એ છે કે તમારે પથ્થરના સ્લેબ સાથે સિક્કો મારવો પડશે. ગણ્યા રમતમાં જોડાય છે. દરેક વ્યક્તિ પૈસા જીતી રહ્યો છે આ લોભ તેને રમત રમવા માટે લઈ જાય છે. દામુ આ રમત રમીને ઝડપથી પૈસા કમાવવાનું નક્કી કરે છે. તે રમત રમવાનું શરૂ કરે છે. દામુના કેસમાં શરૂઆત કરનારાનું નસીબ કામ કરે છે. શરૂઆતમાં તે રમતો જીતે છે અને તેનો પૈસાનો લોભ વધુ વધે છે. રમત બાદ દામુ દુકાને જાય છે. દામુ દુકાનદારને ગોળ આપવાનું કહે છે. દુકાનદાર તેને ગોળ આપે છે અને તેના બદલામાં દામુ દુકાનદારના હાથમાં પૈસા મૂકે છે. દુકાનદાર વિકૃત સિક્કાને જુએ છે અને દામુને કહે છે કે સિક્કો કામ કરતો નથી. દામુ દુકાનદારને વિનંતી કરે છે પણ દુકાનદાર અલગ સિક્કા માંગે છે. હવે દામુ અશ્રુભીની આંખો સાથે પાછો ફર્યો. == કલાકાર == * અશ્વિની ગિરી - માતા * ચિન્મય પટવર્ધન - દામુ * અજિંક્ય ભીસે - માન્યા * કલ્યાણ ગાડગીલ - કલ્યા * આકાશ ગિરી - અક્યા * શિવમ ચેતન મોરે - શિવ્યા * અનંત શંકર સાળુંકે - અંત્ય * જયેશ દિઘાલે - જીવ્યા * રોહન ચૌધરી - રોહન્યા * કરણ લોખંડે - દિન્યા * શૈલેષ શંકર કુલકર્ણી - દુકાનદાર * વિનોદ આનંદ કાંબલે - ગ્રામીણ * વિજય કદમ - બાયોસ્કોપવાલા == સંઘ == * વાર્તા, પટકથા: <nowiki>[[સંતોષ રામ]]</nowiki> <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Tales-of-struggle-and-hope-from-Maharashtra%E2%80%99s-celluloid-boondocks/article13994152.ece|title=Tales of struggle and hope from Maharashtra's celluloid boondocks|work=The Hindu|date=9 January 2016|last=Banerjee|first=Shoumojit}}</ref> * નિર્માતા: રામચંદ્ર પુંડલીકરાવ મારેવાડ, મોકલ બ્રધર્સ * સંપાદક: વિનોદ ગામા બોરાટે * સિનેમેટોગ્રાફીઃ પ્રવિણ મોકલ * સંગીતઃ શ્રીરંગ ઉમરાણી * સંપાદક: વિનોદ ગામા બોરાટે * કલા દિગ્દર્શક: સંતોષ સાંખડ * રી-રેકોર્ડિંગ: મહેશ લિમયે * કોસ્ચ્યુમ ડિઝાઇનઃ સોનાલી સંતોષ સાંખડ * સાઉન્ડ રેકોર્ડિસ્ટ: રાશી બુટી * પ્રોમો એડિટર: વૈભવ દાભાડે == પુરસ્કારો અને માન્યતા == જુલાઈ ૨૦૦૯ માં તેનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર થયું ત્યારથી, આ ફિલ્મને તેર પુરસ્કારો જીતીને વિશ્વભરના ૫૩ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ્સ માટે પસંદ કરવામાં આવી છે. {| class="wikitable sortable" !Festival/Awards !Category !Result |- |4th International Short Film Festival of India 2010, Chennai |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |2nd International Film Festival Nagpur 2011 |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |Pune Short Film Festival 2011, Pune |શ્રેષ્ઠ દિગ્દર્શક |જીત્યો |- |Bengal Web Fair Short & Documentary Film Festival 2013, Kolkata |શ્રેષ્ઠ સિનેમેટોગ્રાફર |જીત્યો |- |6th Goa Marathi Film Festival 2013, Goa<ref>{{Cite web|title=Goa Marathi Film Festival 2013|url=https://goanewswire.wordpress.com/tag/goa-marathi-film-festival|website=goanewswire.wordpress.com}}</ref> |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |Malabar Short Film Festival 2013, Calicut |શ્રેષ્ઠ ચિલ્ડ્રન ફિલ્મ |જીત્યો |- |Lakecity International Short Film Festival 2013, Bhopal |શ્રેષ્ઠ બાળ અભિનેતા |જીત્યો |- |Kanyakumari International Film Festival 2013, Kanyakumari |ફિલ્મ નિર્માણમાં શ્રેષ્ઠતા માટે પ્રશંસા પુરસ્કાર |જીત્યો |- |Navi Mumbai International Film Festival 2014, Navi Mumbai<ref>{{Cite web|date=8 February 2014|title=Final Day of the first year of Navi Mumbai International Film Festival|url=https://bollyspice.com/final-day-first-year-navi-mumbai-international-film-festival|website=bollyspice.com}}</ref> |જ્યુરી ખાસ ઉલ્લેખ |જીત્યો |- |2nd Darbhanga International Film Festival 2014 |શ્રેષ્ઠ અભિનેતા |જીત્યો |- |2nd Darbhanga International Film Festival 2014 |શ્રેષ્ઠ સિનેમેટોગ્રાફર |જીત્યો |- |Barshi Short Film Festival 2014 |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |1st Maharashtra Short Film Festival 2014 |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |Mahrashtra Times Awards 2010 |નામાંકિત |નામાંકિત |} == અધિકૃત રીતે પસંદ કરેલ ફિલ્મ ઉત્સવો == * 1. 2જી નાસિક ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2009, નાસિક, ભારત * 2. થર્ડ આઈ 8મો એશિયન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2009, મુંબઈ, ભારત <ref>{{Cite web|title=Vartul' to be screened at 8th Third Eye Asian film festival|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/vartul-to-be-screened-at-8th-third-eye-asian-film-festival/articleshow/5285972.cms|website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> * 3. 11મો ઓસિયન્સ સિનેફેન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2009, નવી દિલ્હી, ભારત <ref>{{Cite web|date=28 September 2009|title='Vartul' to be screened at Osian's-Cinefan film festival|url=https://www.deccanherald.com/content/27577/Vartul-screened-osians-cinefan-film.html|website=deccanherald.com}}</ref> * 4. 7મો કલ્પનિર્ઝર ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિક્શન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ, કોલકાતા, ભારત * 5. 8મો પુણે ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, પુણે, ભારત * 6. બીજો જયપુર ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, જયપુર, ભારત * 7. 9મી ઇન્ટરનેશનલ સોશિયલ કોમ્યુનિકેશન સિનેમા કોન્ફરન્સ 2010, કોલકાતા, ભારત * 8. ચોથો રાષ્ટ્રીય લઘુ અને દસ્તાવેજી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, કરીમનગર એપી, ભારત * 9. ViBGYOR ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, થ્રિસુર, કેરલા, ભારત * 10. કાલા ઘોડા આર્ટસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, મુંબઈ (ભારત) * 11. 2જી સીએમએસ ઇન્ટરનેશનલ ચિલ્ડ્રન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ (6-12 એપ્રિલ 2010), લખનૌ, ભારત * 12. મદુરાઈ 2010, તમિલનાડુ, ભારતનો બીજો થેન્ધીસાઈ ઈન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ * 13. થર્ડ આઈ 2જી એશિયન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, કોલ્હાપુર, ભારત * 14. 12મો મદુરાઈ ઈન્ટરનેશનલ ડોક્યુમેન્ટરી અને શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010 (પ્રારંભિક ફિલ્મ) * 15. અંકુર ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, નાસિક, ભારત * 16. ચોથો ઈન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ઓફ ઈન્ડિયા 2010, ચેન્નાઈ, ભારત * 17. કેરળનો ત્રીજો ઇન્ટરનેશનલ ડોક્યુમેન્ટરી અને શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ, 2010, ભારત * 18. સ્ક્રિપ્ટ ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, કોચી, ભારત * 19. બીજો આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ નાગપુર 2011, નાગપુર, ભારત * 20. પહેલો ગુવાહાટી ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ, 2011 ગુવાહાટી (ભારત) * 21. પુણે શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011 (ભારત) * 22. પુ લા ઉત્સવ 2011 પુણે (ભારત) * 23. ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, ભુવનેશ્વર, ભારત * 24. ગુજરાત ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, સુરત, ભારત * 25. 5મો ચિન્હ ઇન્ડિયા કિડ્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, નવી દિલ્હી, ભારત * 26. દાદા સાહેબ ફાળકે ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ-2012, ગ્રેટર નોઈડા, ભારત. * 27. FFSI શોર્ટ એન્ડ ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2012 કોલકાતા (ભારત). * 28. ચોથો લાહોર ઇન્ટરનેશનલ ચિલ્ડ્રન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2012 (પાકિસ્તાન). * 29. જાગરણ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2012 (ભારત). * 30. IGNITE શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, વિજયવાડા, આંધ્ર પ્રદેશ, ભારત * 31. 6ઠ્ઠો ફિલ્મસાઝ, ટૂંકી ફિલ્મો અને દસ્તાવેજી 2013નો આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ઉત્સવ. (ભારત). * 32. તિનસુકિયા ઓરેન્જ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 * 33. ICONOCLAST-2013 નેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ મુંબઈ (ભારત) * 34. 6ઠ્ઠો ગોવા મરાઠી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 (ભારત) * 35. ધ આર્ટ ફેક્ટરી: સન્ડે ફ્લિક્સ, નવી સ્વતંત્ર ફિલ્મ શ્રેણી 2013 પેટરસન, NJ (યુએસએ) * 36. મલબાર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, કાલિકટ (ભારત) * 37. આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ઓફ કન્યાકુમારી 2013 (ભારત) * 38. નો ગ્લોસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, લીડ્સ, યુકે. * 39. લેકસિટી ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 (ભારત) * 40. સાઉથ ટેક્સાસ અંડરગ્રાઉન્ડ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, ટેક્સાસ (યુએસએ) <ref>{{Cite web|date=4 October 2013|title=2013 South Texas Underground Film Festival: Official Lineup|url=https://www.undergroundfilmjournal.com/2013-south-texas-underground-film-festival-official-lineup|website=undergroundfilmjournal.com}}</ref> * 41. ફ્રી સ્પિરિટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, મેકલિયોડ ગંજ, હિમાચલ પ્રદેશ (ભારત) * 42. 17મો ટોરોન્ટો રીલ એશિયન ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 (કેનેડા) * 43. 9મો વાર્ષિક ફ્રી સ્પિરિટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, મેકલિયોડ ગંજ (ભારત) * 44. મિદનાપુર ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, પશ્ચિમ બંગાળ (ભારત) * 45. 4થો ઇન્ટરનેશનલ રેન્ડમ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, ગાર્પેનબર્ગ (સ્વીડન) * 46. બીજો શાન-એ-અવધ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 લખનૌ, ભારત. * 47. નવી મુંબઈ ઈન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 નવી મુંબઈ, ભારત. * 48. 9મો ચિલ્ડ્રન્સ ઇન્ડિયા ઇન્ટરનેશનલ ચિલ્ડ્રન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014, બેંગ્લોર (ભારત). * 49. દરભંગા ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014, દરભંગા (ભારત). * 50. બાર્શી શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 (ભારત). * 51. વર્ણાનગર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 (ભારત) * 52. સ્વતંત્ર સિનેમાનો 5મો નેશનલ શો "ઓટ્રોસ સિન્સ", સાન નિકોલસ (આર્જેન્ટિના) 2014. * 53. પહેલો મહારાષ્ટ્ર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 (ભારત). * 54. પહેલો ગોવા શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 (ભારત). == આ પણ જુઓ == {{Portal|2010s|Films|India|⚫}} == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય લિંક્સ == * {{Imdb title|id=1885434|title=Vartul}} [[શ્રેણી:૨૦૦૯ ફિલ્મો]] [[શ્રેણી:ભારતીય શોર્ટ ફિલ્મ]] [[શ્રેણી:મરાઠી ભાષાની ફિલ્મ]] qj128hyibisnphz79v6rr7vse11q72p 902792 902791 2026-07-25T04:09:07Z Abm1994 76303 /* પુરસ્કારો અને માન્યતા */ અનુવાદમાં સુધારા 902792 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = વર્તુલ (ફિલ્મ) | image = | director = [[સંતોષ રામ]] | writer = [[સંતોષ રામ]] | producer = [[વિવેક ચિત્રા પ્રોડક્શન અને મોકલ ફિલ્મ્સ]] | starring = [[અશ્વિની ગિરી]],<br>[[ચિન્મય પટવર્ધન]],<br>[[અજિંક્ય ભીસે]] | cinematography = પ્રવિણ મોકલ | editing = વિનોદ બોરાટે | music = શ્રીરંગ ઉમરાણી | distributor = [[વિવેક ચિત્ર પ્રોડક્શન]] | released = {{૨૦૦૯}} | runtime = ૧૯ મિનિટ | language = મરાઠી | budget = 11,000 યુએસ ડોલર }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> <references responsive="1"></references> '''''વર્તુલ''''' ( transl. <span>''સર્કલ''</span> ) એ ૨૦૦૯ ની [[ભારત|ભારતીય]] ટૂંકી ફિલ્મ છે જે [[સંતોષ રામ]] દ્વારા લખાયેલ અને દિગ્દર્શિત છે અને [[Vivek Chitra Production & Mokal Films|વિવેક ચિત્ર પ્રોડક્શન અને મોકલ ફિલ્મ્સ]] દ્વારા નિર્મિત છે. <ref>{{Cite web|title='वर्तुळ′ मराठी लघुपट क्षेत्रातील एक उत्तम व यशस्वी प्रयत्न.|url=http://marathilaghupat.com/?tag=santosh-ram|website=marathilaghupat.com}}</ref> == નિર્માણ == ફિલ્મના મુખ્ય કલાકારોમાં [[Ashwini Giri|અશ્વિની ગિરી]], [[Chinmay Patwardhan|ચિન્મય પટવર્ધન]], [[Ajinkya Bhise|અજિંક્ય ભીસે]] અને [[Shailesh Shankar Kulkarni|શૈલેષ શંકર કુલકર્ણીનો]] સમાવેશ થાય છે . ફિલ્મનું નિર્માણ મે ૨૦૦૮ માં શરૂ થયું હતું અને જુલાઈ ૨૦૦૯ માં પૂર્ણ થયું હતું. [[Vivek Chitra Production|વિવેક ચિત્રા પ્રોડક્શન]] દ્વારા ક્રૂની પસંદગી કરવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મનું શૂટિંગ ભોર [[મહારાષ્ટ્ર|મહારાષ્ટ્રમાં]] ખૂબ જ ચુસ્ત બજેટમાં કરવામાં આવ્યું હતું. શૂસ્ટ્રિંગ બજેટને કારણે ક્રૂને વિવિધ મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડ્યો. == પ્લોટ == ફિલ્મ દામુ નામના ૧૦ વર્ષના છોકરાની આસપાસ ફરે છે. તહેવાર છે એટલે માતાને મીઠાઈ બનાવવાની ઈચ્છા છે. માતા દામુને દુકાને જઈને ગોળ લાવવા કહે છે. દામુએ બોક્સમાંથી પૈસા લેવાના છે, પરંતુ તેણે જોયું કે બોક્સમાં એક સિક્કા સિવાય વધુ પૈસા બાકી નથી. તે જાગરી ખરીદવા માટે પોતાનું ઘર છોડે છે. રસ્તામાં તે તેના મિત્ર ગણ્યાને મળે છે. ગણ્યાએ રેસ માટે પ્રપોઝ કર્યું અને દામુ તરત જ સ્વીકારી લે છે. ખરીદી કરવા જતાં તેઓ બાયોસ્કોપવાલા પાસે રોકાય છે. ગણ્યા બાયોસ્કોપવાલાનો શો જોવા માંગે છે અને તે દામુને તેની સાથે જોડાવા કહે છે. દામુને ખબર પડે છે કે તેની પાસે પૂરતા પૈસા નથી, તે શો જોવા માંગે છે પરંતુ તેણે તેનો ઇનકાર કરવો પડશે. દામુને ખબર પડી કે તેની પાસે પૂરતા પૈસા નથી અને તેણે દુકાન પર જઈને મીઠાઈ માટે ગોળ લાવવી પડશે. શો પછી દામુ ઉત્સુકતાપૂર્વક ગણ્યાને તેના વિશે પૂછે છે. ગણ્યા દામુને સાયકલ રાઈડ પરની વસ્તુઓ કહે છે જે તેઓ સાથે માણે છે. ખૂણામાંથી કોઈ વ્યક્તિ ગણ્યા માટે બૂમો પાડે છે અને તેને રમતમાં જોડાવા માટે કહે છે. ગણ્યા અને દામુ સાયકલને રસ્તાની બાજુએ મુકી ગયા. તેઓ ત્યાં જાય છે અને જુએ છે કે ગણ્યાના મિત્રો પૈસાની રમત રમી રહ્યા છે. રમત એ છે કે તમારે પથ્થરના સ્લેબ સાથે સિક્કો મારવો પડશે. ગણ્યા રમતમાં જોડાય છે. દરેક વ્યક્તિ પૈસા જીતી રહ્યો છે આ લોભ તેને રમત રમવા માટે લઈ જાય છે. દામુ આ રમત રમીને ઝડપથી પૈસા કમાવવાનું નક્કી કરે છે. તે રમત રમવાનું શરૂ કરે છે. દામુના કેસમાં શરૂઆત કરનારાનું નસીબ કામ કરે છે. શરૂઆતમાં તે રમતો જીતે છે અને તેનો પૈસાનો લોભ વધુ વધે છે. રમત બાદ દામુ દુકાને જાય છે. દામુ દુકાનદારને ગોળ આપવાનું કહે છે. દુકાનદાર તેને ગોળ આપે છે અને તેના બદલામાં દામુ દુકાનદારના હાથમાં પૈસા મૂકે છે. દુકાનદાર વિકૃત સિક્કાને જુએ છે અને દામુને કહે છે કે સિક્કો કામ કરતો નથી. દામુ દુકાનદારને વિનંતી કરે છે પણ દુકાનદાર અલગ સિક્કા માંગે છે. હવે દામુ અશ્રુભીની આંખો સાથે પાછો ફર્યો. == કલાકાર == * અશ્વિની ગિરી - માતા * ચિન્મય પટવર્ધન - દામુ * અજિંક્ય ભીસે - માન્યા * કલ્યાણ ગાડગીલ - કલ્યા * આકાશ ગિરી - અક્યા * શિવમ ચેતન મોરે - શિવ્યા * અનંત શંકર સાળુંકે - અંત્ય * જયેશ દિઘાલે - જીવ્યા * રોહન ચૌધરી - રોહન્યા * કરણ લોખંડે - દિન્યા * શૈલેષ શંકર કુલકર્ણી - દુકાનદાર * વિનોદ આનંદ કાંબલે - ગ્રામીણ * વિજય કદમ - બાયોસ્કોપવાલા == સંઘ == * વાર્તા, પટકથા: <nowiki>[[સંતોષ રામ]]</nowiki> <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Tales-of-struggle-and-hope-from-Maharashtra%E2%80%99s-celluloid-boondocks/article13994152.ece|title=Tales of struggle and hope from Maharashtra's celluloid boondocks|work=The Hindu|date=9 January 2016|last=Banerjee|first=Shoumojit}}</ref> * નિર્માતા: રામચંદ્ર પુંડલીકરાવ મારેવાડ, મોકલ બ્રધર્સ * સંપાદક: વિનોદ ગામા બોરાટે * સિનેમેટોગ્રાફીઃ પ્રવિણ મોકલ * સંગીતઃ શ્રીરંગ ઉમરાણી * સંપાદક: વિનોદ ગામા બોરાટે * કલા દિગ્દર્શક: સંતોષ સાંખડ * રી-રેકોર્ડિંગ: મહેશ લિમયે * કોસ્ચ્યુમ ડિઝાઇનઃ સોનાલી સંતોષ સાંખડ * સાઉન્ડ રેકોર્ડિસ્ટ: રાશી બુટી * પ્રોમો એડિટર: વૈભવ દાભાડે == પુરસ્કારો અને માન્યતા == જુલાઈ ૨૦૦૯ માં તેનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર થયું ત્યારથી, આ ફિલ્મને તેર પુરસ્કારો જીતીને વિશ્વભરના ૫૩ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ્સ માટે પસંદ કરવામાં આવી છે. {| class="wikitable sortable" !મહોત્સવ/પુરસ્કારો !શ્રેણી !પરિણામ |- |ચોથો આંતરરાષ્ટ્રીય લઘુ ફિલ્મ મહોત્સવ - ભારત ૨૦૧૦, ચેન્નાઈ |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |૨જો આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ મહોત્સવ નાગપુર ૨૦૧૧ |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |પુણે શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, પુણે |શ્રેષ્ઠ દિગ્દર્શક |જીત્યો |- |બંગાળ વેબ ફેર લઘુ અને દસ્તાવેજી ફિલ્મ મહોત્સવ ૨૦૧૩, કોલકાતા |શ્રેષ્ઠ સિનેમેટોગ્રાફર |જીત્યો |- |૬ઠ્ઠો ગોવા મરાઠી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ૨૦૧૩, ગોવા<ref>{{Cite web|title=ગોવા મરાઠી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ૨૦૧૩ |url=https://goanewswire.wordpress.com/tag/goa-marathi-film-festival|website=goanewswire.wordpress.com}}</ref> |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |માલાબાર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ૨૦૧૩, કાલિકટ |શ્રેષ્ઠ ચિલ્ડ્રન ફિલ્મ |જીત્યો |- | લેકસિટી ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ૨૦૧૩, ભોપાલ |શ્રેષ્ઠ બાળ અભિનેતા |જીત્યો |- |કન્યાકુમારી ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, કન્યાકુમારી |ફિલ્મ નિર્માણમાં શ્રેષ્ઠતા માટે પ્રશંસા પુરસ્કાર |જીત્યો |- | નવી મુંબઈ આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ મહોત્સવ ૨૦૧૪, નવી મુંબઈ<ref>{{Cite web|date=8 February 2014|title=Final Day of the first year of Navi Mumbai International Film Festival|url=https://bollyspice.com/final-day-first-year-navi-mumbai-international-film-festival|website=bollyspice.com}}</ref> |જ્યુરી ખાસ ઉલ્લેખ |જીત્યો |- |બીજો દરભંગા આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ મહોત્સવ ૨૦૧૪ |શ્રેષ્ઠ અભિનેતા |જીત્યો |- |બીજો દરભંગા આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ મહોત્સવ ૨૦૧૪ |શ્રેષ્ઠ સિનેમેટોગ્રાફર |જીત્યો |- |બાર્શી શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- | પહેલો મહારાષ્ટ્ર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |મહારાષ્ટ્ર ટાઇમ્સ એવોર્ડ્સ ૨૦૧૦ |નામાંકિત |નામાંકિત |} == અધિકૃત રીતે પસંદ કરેલ ફિલ્મ ઉત્સવો == * 1. 2જી નાસિક ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2009, નાસિક, ભારત * 2. થર્ડ આઈ 8મો એશિયન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2009, મુંબઈ, ભારત <ref>{{Cite web|title=Vartul' to be screened at 8th Third Eye Asian film festival|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/vartul-to-be-screened-at-8th-third-eye-asian-film-festival/articleshow/5285972.cms|website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> * 3. 11મો ઓસિયન્સ સિનેફેન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2009, નવી દિલ્હી, ભારત <ref>{{Cite web|date=28 September 2009|title='Vartul' to be screened at Osian's-Cinefan film festival|url=https://www.deccanherald.com/content/27577/Vartul-screened-osians-cinefan-film.html|website=deccanherald.com}}</ref> * 4. 7મો કલ્પનિર્ઝર ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિક્શન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ, કોલકાતા, ભારત * 5. 8મો પુણે ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, પુણે, ભારત * 6. બીજો જયપુર ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, જયપુર, ભારત * 7. 9મી ઇન્ટરનેશનલ સોશિયલ કોમ્યુનિકેશન સિનેમા કોન્ફરન્સ 2010, કોલકાતા, ભારત * 8. ચોથો રાષ્ટ્રીય લઘુ અને દસ્તાવેજી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, કરીમનગર એપી, ભારત * 9. ViBGYOR ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, થ્રિસુર, કેરલા, ભારત * 10. કાલા ઘોડા આર્ટસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, મુંબઈ (ભારત) * 11. 2જી સીએમએસ ઇન્ટરનેશનલ ચિલ્ડ્રન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ (6-12 એપ્રિલ 2010), લખનૌ, ભારત * 12. મદુરાઈ 2010, તમિલનાડુ, ભારતનો બીજો થેન્ધીસાઈ ઈન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ * 13. થર્ડ આઈ 2જી એશિયન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, કોલ્હાપુર, ભારત * 14. 12મો મદુરાઈ ઈન્ટરનેશનલ ડોક્યુમેન્ટરી અને શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010 (પ્રારંભિક ફિલ્મ) * 15. અંકુર ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, નાસિક, ભારત * 16. ચોથો ઈન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ઓફ ઈન્ડિયા 2010, ચેન્નાઈ, ભારત * 17. કેરળનો ત્રીજો ઇન્ટરનેશનલ ડોક્યુમેન્ટરી અને શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ, 2010, ભારત * 18. સ્ક્રિપ્ટ ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, કોચી, ભારત * 19. બીજો આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ નાગપુર 2011, નાગપુર, ભારત * 20. પહેલો ગુવાહાટી ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ, 2011 ગુવાહાટી (ભારત) * 21. પુણે શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011 (ભારત) * 22. પુ લા ઉત્સવ 2011 પુણે (ભારત) * 23. ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, ભુવનેશ્વર, ભારત * 24. ગુજરાત ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, સુરત, ભારત * 25. 5મો ચિન્હ ઇન્ડિયા કિડ્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, નવી દિલ્હી, ભારત * 26. દાદા સાહેબ ફાળકે ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ-2012, ગ્રેટર નોઈડા, ભારત. * 27. FFSI શોર્ટ એન્ડ ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2012 કોલકાતા (ભારત). * 28. ચોથો લાહોર ઇન્ટરનેશનલ ચિલ્ડ્રન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2012 (પાકિસ્તાન). * 29. જાગરણ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2012 (ભારત). * 30. IGNITE શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, વિજયવાડા, આંધ્ર પ્રદેશ, ભારત * 31. 6ઠ્ઠો ફિલ્મસાઝ, ટૂંકી ફિલ્મો અને દસ્તાવેજી 2013નો આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ઉત્સવ. (ભારત). * 32. તિનસુકિયા ઓરેન્જ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 * 33. ICONOCLAST-2013 નેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ મુંબઈ (ભારત) * 34. 6ઠ્ઠો ગોવા મરાઠી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 (ભારત) * 35. ધ આર્ટ ફેક્ટરી: સન્ડે ફ્લિક્સ, નવી સ્વતંત્ર ફિલ્મ શ્રેણી 2013 પેટરસન, NJ (યુએસએ) * 36. મલબાર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, કાલિકટ (ભારત) * 37. આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ઓફ કન્યાકુમારી 2013 (ભારત) * 38. નો ગ્લોસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, લીડ્સ, યુકે. * 39. લેકસિટી ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 (ભારત) * 40. સાઉથ ટેક્સાસ અંડરગ્રાઉન્ડ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, ટેક્સાસ (યુએસએ) <ref>{{Cite web|date=4 October 2013|title=2013 South Texas Underground Film Festival: Official Lineup|url=https://www.undergroundfilmjournal.com/2013-south-texas-underground-film-festival-official-lineup|website=undergroundfilmjournal.com}}</ref> * 41. ફ્રી સ્પિરિટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, મેકલિયોડ ગંજ, હિમાચલ પ્રદેશ (ભારત) * 42. 17મો ટોરોન્ટો રીલ એશિયન ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 (કેનેડા) * 43. 9મો વાર્ષિક ફ્રી સ્પિરિટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, મેકલિયોડ ગંજ (ભારત) * 44. મિદનાપુર ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, પશ્ચિમ બંગાળ (ભારત) * 45. 4થો ઇન્ટરનેશનલ રેન્ડમ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, ગાર્પેનબર્ગ (સ્વીડન) * 46. બીજો શાન-એ-અવધ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 લખનૌ, ભારત. * 47. નવી મુંબઈ ઈન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 નવી મુંબઈ, ભારત. * 48. 9મો ચિલ્ડ્રન્સ ઇન્ડિયા ઇન્ટરનેશનલ ચિલ્ડ્રન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014, બેંગ્લોર (ભારત). * 49. દરભંગા ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014, દરભંગા (ભારત). * 50. બાર્શી શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 (ભારત). * 51. વર્ણાનગર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 (ભારત) * 52. સ્વતંત્ર સિનેમાનો 5મો નેશનલ શો "ઓટ્રોસ સિન્સ", સાન નિકોલસ (આર્જેન્ટિના) 2014. * 53. પહેલો મહારાષ્ટ્ર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 (ભારત). * 54. પહેલો ગોવા શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 (ભારત). == આ પણ જુઓ == {{Portal|2010s|Films|India|⚫}} == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય લિંક્સ == * {{Imdb title|id=1885434|title=Vartul}} [[શ્રેણી:૨૦૦૯ ફિલ્મો]] [[શ્રેણી:ભારતીય શોર્ટ ફિલ્મ]] [[શ્રેણી:મરાઠી ભાષાની ફિલ્મ]] jfth5k31g4zi047iwpdomiw9luul7w2 902793 902792 2026-07-25T04:10:13Z Abm1994 76303 /* બાહ્ય લિંક્સ */ 902793 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = વર્તુલ (ફિલ્મ) | image = | director = [[સંતોષ રામ]] | writer = [[સંતોષ રામ]] | producer = [[વિવેક ચિત્રા પ્રોડક્શન અને મોકલ ફિલ્મ્સ]] | starring = [[અશ્વિની ગિરી]],<br>[[ચિન્મય પટવર્ધન]],<br>[[અજિંક્ય ભીસે]] | cinematography = પ્રવિણ મોકલ | editing = વિનોદ બોરાટે | music = શ્રીરંગ ઉમરાણી | distributor = [[વિવેક ચિત્ર પ્રોડક્શન]] | released = {{૨૦૦૯}} | runtime = ૧૯ મિનિટ | language = મરાઠી | budget = 11,000 યુએસ ડોલર }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> <references responsive="1"></references> '''''વર્તુલ''''' ( transl. <span>''સર્કલ''</span> ) એ ૨૦૦૯ ની [[ભારત|ભારતીય]] ટૂંકી ફિલ્મ છે જે [[સંતોષ રામ]] દ્વારા લખાયેલ અને દિગ્દર્શિત છે અને [[Vivek Chitra Production & Mokal Films|વિવેક ચિત્ર પ્રોડક્શન અને મોકલ ફિલ્મ્સ]] દ્વારા નિર્મિત છે. <ref>{{Cite web|title='वर्तुळ′ मराठी लघुपट क्षेत्रातील एक उत्तम व यशस्वी प्रयत्न.|url=http://marathilaghupat.com/?tag=santosh-ram|website=marathilaghupat.com}}</ref> == નિર્માણ == ફિલ્મના મુખ્ય કલાકારોમાં [[Ashwini Giri|અશ્વિની ગિરી]], [[Chinmay Patwardhan|ચિન્મય પટવર્ધન]], [[Ajinkya Bhise|અજિંક્ય ભીસે]] અને [[Shailesh Shankar Kulkarni|શૈલેષ શંકર કુલકર્ણીનો]] સમાવેશ થાય છે . ફિલ્મનું નિર્માણ મે ૨૦૦૮ માં શરૂ થયું હતું અને જુલાઈ ૨૦૦૯ માં પૂર્ણ થયું હતું. [[Vivek Chitra Production|વિવેક ચિત્રા પ્રોડક્શન]] દ્વારા ક્રૂની પસંદગી કરવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મનું શૂટિંગ ભોર [[મહારાષ્ટ્ર|મહારાષ્ટ્રમાં]] ખૂબ જ ચુસ્ત બજેટમાં કરવામાં આવ્યું હતું. શૂસ્ટ્રિંગ બજેટને કારણે ક્રૂને વિવિધ મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડ્યો. == પ્લોટ == ફિલ્મ દામુ નામના ૧૦ વર્ષના છોકરાની આસપાસ ફરે છે. તહેવાર છે એટલે માતાને મીઠાઈ બનાવવાની ઈચ્છા છે. માતા દામુને દુકાને જઈને ગોળ લાવવા કહે છે. દામુએ બોક્સમાંથી પૈસા લેવાના છે, પરંતુ તેણે જોયું કે બોક્સમાં એક સિક્કા સિવાય વધુ પૈસા બાકી નથી. તે જાગરી ખરીદવા માટે પોતાનું ઘર છોડે છે. રસ્તામાં તે તેના મિત્ર ગણ્યાને મળે છે. ગણ્યાએ રેસ માટે પ્રપોઝ કર્યું અને દામુ તરત જ સ્વીકારી લે છે. ખરીદી કરવા જતાં તેઓ બાયોસ્કોપવાલા પાસે રોકાય છે. ગણ્યા બાયોસ્કોપવાલાનો શો જોવા માંગે છે અને તે દામુને તેની સાથે જોડાવા કહે છે. દામુને ખબર પડે છે કે તેની પાસે પૂરતા પૈસા નથી, તે શો જોવા માંગે છે પરંતુ તેણે તેનો ઇનકાર કરવો પડશે. દામુને ખબર પડી કે તેની પાસે પૂરતા પૈસા નથી અને તેણે દુકાન પર જઈને મીઠાઈ માટે ગોળ લાવવી પડશે. શો પછી દામુ ઉત્સુકતાપૂર્વક ગણ્યાને તેના વિશે પૂછે છે. ગણ્યા દામુને સાયકલ રાઈડ પરની વસ્તુઓ કહે છે જે તેઓ સાથે માણે છે. ખૂણામાંથી કોઈ વ્યક્તિ ગણ્યા માટે બૂમો પાડે છે અને તેને રમતમાં જોડાવા માટે કહે છે. ગણ્યા અને દામુ સાયકલને રસ્તાની બાજુએ મુકી ગયા. તેઓ ત્યાં જાય છે અને જુએ છે કે ગણ્યાના મિત્રો પૈસાની રમત રમી રહ્યા છે. રમત એ છે કે તમારે પથ્થરના સ્લેબ સાથે સિક્કો મારવો પડશે. ગણ્યા રમતમાં જોડાય છે. દરેક વ્યક્તિ પૈસા જીતી રહ્યો છે આ લોભ તેને રમત રમવા માટે લઈ જાય છે. દામુ આ રમત રમીને ઝડપથી પૈસા કમાવવાનું નક્કી કરે છે. તે રમત રમવાનું શરૂ કરે છે. દામુના કેસમાં શરૂઆત કરનારાનું નસીબ કામ કરે છે. શરૂઆતમાં તે રમતો જીતે છે અને તેનો પૈસાનો લોભ વધુ વધે છે. રમત બાદ દામુ દુકાને જાય છે. દામુ દુકાનદારને ગોળ આપવાનું કહે છે. દુકાનદાર તેને ગોળ આપે છે અને તેના બદલામાં દામુ દુકાનદારના હાથમાં પૈસા મૂકે છે. દુકાનદાર વિકૃત સિક્કાને જુએ છે અને દામુને કહે છે કે સિક્કો કામ કરતો નથી. દામુ દુકાનદારને વિનંતી કરે છે પણ દુકાનદાર અલગ સિક્કા માંગે છે. હવે દામુ અશ્રુભીની આંખો સાથે પાછો ફર્યો. == કલાકાર == * અશ્વિની ગિરી - માતા * ચિન્મય પટવર્ધન - દામુ * અજિંક્ય ભીસે - માન્યા * કલ્યાણ ગાડગીલ - કલ્યા * આકાશ ગિરી - અક્યા * શિવમ ચેતન મોરે - શિવ્યા * અનંત શંકર સાળુંકે - અંત્ય * જયેશ દિઘાલે - જીવ્યા * રોહન ચૌધરી - રોહન્યા * કરણ લોખંડે - દિન્યા * શૈલેષ શંકર કુલકર્ણી - દુકાનદાર * વિનોદ આનંદ કાંબલે - ગ્રામીણ * વિજય કદમ - બાયોસ્કોપવાલા == સંઘ == * વાર્તા, પટકથા: <nowiki>[[સંતોષ રામ]]</nowiki> <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Tales-of-struggle-and-hope-from-Maharashtra%E2%80%99s-celluloid-boondocks/article13994152.ece|title=Tales of struggle and hope from Maharashtra's celluloid boondocks|work=The Hindu|date=9 January 2016|last=Banerjee|first=Shoumojit}}</ref> * નિર્માતા: રામચંદ્ર પુંડલીકરાવ મારેવાડ, મોકલ બ્રધર્સ * સંપાદક: વિનોદ ગામા બોરાટે * સિનેમેટોગ્રાફીઃ પ્રવિણ મોકલ * સંગીતઃ શ્રીરંગ ઉમરાણી * સંપાદક: વિનોદ ગામા બોરાટે * કલા દિગ્દર્શક: સંતોષ સાંખડ * રી-રેકોર્ડિંગ: મહેશ લિમયે * કોસ્ચ્યુમ ડિઝાઇનઃ સોનાલી સંતોષ સાંખડ * સાઉન્ડ રેકોર્ડિસ્ટ: રાશી બુટી * પ્રોમો એડિટર: વૈભવ દાભાડે == પુરસ્કારો અને માન્યતા == જુલાઈ ૨૦૦૯ માં તેનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર થયું ત્યારથી, આ ફિલ્મને તેર પુરસ્કારો જીતીને વિશ્વભરના ૫૩ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ્સ માટે પસંદ કરવામાં આવી છે. {| class="wikitable sortable" !મહોત્સવ/પુરસ્કારો !શ્રેણી !પરિણામ |- |ચોથો આંતરરાષ્ટ્રીય લઘુ ફિલ્મ મહોત્સવ - ભારત ૨૦૧૦, ચેન્નાઈ |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |૨જો આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ મહોત્સવ નાગપુર ૨૦૧૧ |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |પુણે શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, પુણે |શ્રેષ્ઠ દિગ્દર્શક |જીત્યો |- |બંગાળ વેબ ફેર લઘુ અને દસ્તાવેજી ફિલ્મ મહોત્સવ ૨૦૧૩, કોલકાતા |શ્રેષ્ઠ સિનેમેટોગ્રાફર |જીત્યો |- |૬ઠ્ઠો ગોવા મરાઠી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ૨૦૧૩, ગોવા<ref>{{Cite web|title=ગોવા મરાઠી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ૨૦૧૩ |url=https://goanewswire.wordpress.com/tag/goa-marathi-film-festival|website=goanewswire.wordpress.com}}</ref> |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |માલાબાર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ૨૦૧૩, કાલિકટ |શ્રેષ્ઠ ચિલ્ડ્રન ફિલ્મ |જીત્યો |- | લેકસિટી ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ૨૦૧૩, ભોપાલ |શ્રેષ્ઠ બાળ અભિનેતા |જીત્યો |- |કન્યાકુમારી ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, કન્યાકુમારી |ફિલ્મ નિર્માણમાં શ્રેષ્ઠતા માટે પ્રશંસા પુરસ્કાર |જીત્યો |- | નવી મુંબઈ આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ મહોત્સવ ૨૦૧૪, નવી મુંબઈ<ref>{{Cite web|date=8 February 2014|title=Final Day of the first year of Navi Mumbai International Film Festival|url=https://bollyspice.com/final-day-first-year-navi-mumbai-international-film-festival|website=bollyspice.com}}</ref> |જ્યુરી ખાસ ઉલ્લેખ |જીત્યો |- |બીજો દરભંગા આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ મહોત્સવ ૨૦૧૪ |શ્રેષ્ઠ અભિનેતા |જીત્યો |- |બીજો દરભંગા આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ મહોત્સવ ૨૦૧૪ |શ્રેષ્ઠ સિનેમેટોગ્રાફર |જીત્યો |- |બાર્શી શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- | પહેલો મહારાષ્ટ્ર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |મહારાષ્ટ્ર ટાઇમ્સ એવોર્ડ્સ ૨૦૧૦ |નામાંકિત |નામાંકિત |} == અધિકૃત રીતે પસંદ કરેલ ફિલ્મ ઉત્સવો == * 1. 2જી નાસિક ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2009, નાસિક, ભારત * 2. થર્ડ આઈ 8મો એશિયન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2009, મુંબઈ, ભારત <ref>{{Cite web|title=Vartul' to be screened at 8th Third Eye Asian film festival|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/vartul-to-be-screened-at-8th-third-eye-asian-film-festival/articleshow/5285972.cms|website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> * 3. 11મો ઓસિયન્સ સિનેફેન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2009, નવી દિલ્હી, ભારત <ref>{{Cite web|date=28 September 2009|title='Vartul' to be screened at Osian's-Cinefan film festival|url=https://www.deccanherald.com/content/27577/Vartul-screened-osians-cinefan-film.html|website=deccanherald.com}}</ref> * 4. 7મો કલ્પનિર્ઝર ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિક્શન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ, કોલકાતા, ભારત * 5. 8મો પુણે ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, પુણે, ભારત * 6. બીજો જયપુર ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, જયપુર, ભારત * 7. 9મી ઇન્ટરનેશનલ સોશિયલ કોમ્યુનિકેશન સિનેમા કોન્ફરન્સ 2010, કોલકાતા, ભારત * 8. ચોથો રાષ્ટ્રીય લઘુ અને દસ્તાવેજી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, કરીમનગર એપી, ભારત * 9. ViBGYOR ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, થ્રિસુર, કેરલા, ભારત * 10. કાલા ઘોડા આર્ટસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, મુંબઈ (ભારત) * 11. 2જી સીએમએસ ઇન્ટરનેશનલ ચિલ્ડ્રન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ (6-12 એપ્રિલ 2010), લખનૌ, ભારત * 12. મદુરાઈ 2010, તમિલનાડુ, ભારતનો બીજો થેન્ધીસાઈ ઈન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ * 13. થર્ડ આઈ 2જી એશિયન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, કોલ્હાપુર, ભારત * 14. 12મો મદુરાઈ ઈન્ટરનેશનલ ડોક્યુમેન્ટરી અને શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010 (પ્રારંભિક ફિલ્મ) * 15. અંકુર ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, નાસિક, ભારત * 16. ચોથો ઈન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ઓફ ઈન્ડિયા 2010, ચેન્નાઈ, ભારત * 17. કેરળનો ત્રીજો ઇન્ટરનેશનલ ડોક્યુમેન્ટરી અને શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ, 2010, ભારત * 18. સ્ક્રિપ્ટ ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, કોચી, ભારત * 19. બીજો આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ નાગપુર 2011, નાગપુર, ભારત * 20. પહેલો ગુવાહાટી ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ, 2011 ગુવાહાટી (ભારત) * 21. પુણે શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011 (ભારત) * 22. પુ લા ઉત્સવ 2011 પુણે (ભારત) * 23. ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, ભુવનેશ્વર, ભારત * 24. ગુજરાત ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, સુરત, ભારત * 25. 5મો ચિન્હ ઇન્ડિયા કિડ્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, નવી દિલ્હી, ભારત * 26. દાદા સાહેબ ફાળકે ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ-2012, ગ્રેટર નોઈડા, ભારત. * 27. FFSI શોર્ટ એન્ડ ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2012 કોલકાતા (ભારત). * 28. ચોથો લાહોર ઇન્ટરનેશનલ ચિલ્ડ્રન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2012 (પાકિસ્તાન). * 29. જાગરણ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2012 (ભારત). * 30. IGNITE શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, વિજયવાડા, આંધ્ર પ્રદેશ, ભારત * 31. 6ઠ્ઠો ફિલ્મસાઝ, ટૂંકી ફિલ્મો અને દસ્તાવેજી 2013નો આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ઉત્સવ. (ભારત). * 32. તિનસુકિયા ઓરેન્જ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 * 33. ICONOCLAST-2013 નેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ મુંબઈ (ભારત) * 34. 6ઠ્ઠો ગોવા મરાઠી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 (ભારત) * 35. ધ આર્ટ ફેક્ટરી: સન્ડે ફ્લિક્સ, નવી સ્વતંત્ર ફિલ્મ શ્રેણી 2013 પેટરસન, NJ (યુએસએ) * 36. મલબાર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, કાલિકટ (ભારત) * 37. આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ઓફ કન્યાકુમારી 2013 (ભારત) * 38. નો ગ્લોસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, લીડ્સ, યુકે. * 39. લેકસિટી ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 (ભારત) * 40. સાઉથ ટેક્સાસ અંડરગ્રાઉન્ડ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, ટેક્સાસ (યુએસએ) <ref>{{Cite web|date=4 October 2013|title=2013 South Texas Underground Film Festival: Official Lineup|url=https://www.undergroundfilmjournal.com/2013-south-texas-underground-film-festival-official-lineup|website=undergroundfilmjournal.com}}</ref> * 41. ફ્રી સ્પિરિટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, મેકલિયોડ ગંજ, હિમાચલ પ્રદેશ (ભારત) * 42. 17મો ટોરોન્ટો રીલ એશિયન ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 (કેનેડા) * 43. 9મો વાર્ષિક ફ્રી સ્પિરિટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, મેકલિયોડ ગંજ (ભારત) * 44. મિદનાપુર ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, પશ્ચિમ બંગાળ (ભારત) * 45. 4થો ઇન્ટરનેશનલ રેન્ડમ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, ગાર્પેનબર્ગ (સ્વીડન) * 46. બીજો શાન-એ-અવધ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 લખનૌ, ભારત. * 47. નવી મુંબઈ ઈન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 નવી મુંબઈ, ભારત. * 48. 9મો ચિલ્ડ્રન્સ ઇન્ડિયા ઇન્ટરનેશનલ ચિલ્ડ્રન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014, બેંગ્લોર (ભારત). * 49. દરભંગા ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014, દરભંગા (ભારત). * 50. બાર્શી શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 (ભારત). * 51. વર્ણાનગર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 (ભારત) * 52. સ્વતંત્ર સિનેમાનો 5મો નેશનલ શો "ઓટ્રોસ સિન્સ", સાન નિકોલસ (આર્જેન્ટિના) 2014. * 53. પહેલો મહારાષ્ટ્ર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 (ભારત). * 54. પહેલો ગોવા શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 (ભારત). == આ પણ જુઓ == {{Portal|2010s|Films|India|⚫}} == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય લિંક્સ == * {{Imdb title|id=1885434|title=Vartul}} [[શ્રેણી:૨૦૦૯ ફિલ્મો]] [[શ્રેણી:ભારતીય શોર્ટ ફિલ્મ]] [[શ્રેણી:મરાઠી ભાષાની ફિલ્મ]] k0agjvsruljpvwx5axglieiqfd4kndc 902794 902793 2026-07-25T04:13:10Z Abm1994 76303 નાના સુધારા 902794 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = વર્તુલ (ફિલ્મ) | image = | director = [[સંતોષ રામ]] | writer = [[સંતોષ રામ]] | producer = [[વિવેક ચિત્રા પ્રોડક્શન અને મોકલ ફિલ્મ્સ]] | starring = [[અશ્વિની ગિરી]],<br>[[ચિન્મય પટવર્ધન]],<br>[[અજિંક્ય ભીસે]] | cinematography = પ્રવિણ મોકલ | editing = વિનોદ બોરાટે | music = શ્રીરંગ ઉમરાણી | distributor = [[વિવેક ચિત્ર પ્રોડક્શન]] | released = {{૨૦૦૯}} | runtime = ૧૯ મિનિટ | language = મરાઠી | budget = 11,000 યુએસ ડોલર }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> <references responsive="1"></references> '''''વર્તુલ''''' ( transl. <span>''સર્કલ''</span> ) એ ૨૦૦૯ ની [[ભારત|ભારતીય]] ટૂંકી ફિલ્મ છે જે [[સંતોષ રામ]] દ્વારા લખાયેલ અને દિગ્દર્શિત છે અને [[Vivek Chitra Production & Mokal Films|વિવેક ચિત્ર પ્રોડક્શન અને મોકલ ફિલ્મ્સ]] દ્વારા નિર્મિત છે. <ref>{{Cite web|title='वर्तुळ′ मराठी लघुपट क्षेत्रातील एक उत्तम व यशस्वी प्रयत्न.|url=http://marathilaghupat.com/?tag=santosh-ram|website=marathilaghupat.com}}</ref> == નિર્માણ == ફિલ્મના મુખ્ય કલાકારોમાં [[Ashwini Giri|અશ્વિની ગિરી]], [[Chinmay Patwardhan|ચિન્મય પટવર્ધન]], [[Ajinkya Bhise|અજિંક્ય ભીસે]] અને [[Shailesh Shankar Kulkarni|શૈલેષ શંકર કુલકર્ણીનો]] સમાવેશ થાય છે . ફિલ્મનું નિર્માણ મે ૨૦૦૮ માં શરૂ થયું હતું અને જુલાઈ ૨૦૦૯ માં પૂર્ણ થયું હતું. [[Vivek Chitra Production|વિવેક ચિત્રા પ્રોડક્શન]] દ્વારા ક્રૂની પસંદગી કરવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મનું શૂટિંગ ભોર [[મહારાષ્ટ્ર|મહારાષ્ટ્રમાં]] ખૂબ જ ચુસ્ત બજેટમાં કરવામાં આવ્યું હતું. શૂસ્ટ્રિંગ બજેટને કારણે ક્રૂને વિવિધ મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડ્યો. == કથા-આલેખ == ફિલ્મ દામુ નામના ૧૦ વર્ષના છોકરાની આસપાસ ફરે છે. તહેવાર છે એટલે માતાને મીઠાઈ બનાવવાની ઈચ્છા છે. માતા દામુને દુકાને જઈને ગોળ લાવવા કહે છે. દામુએ બોક્સમાંથી પૈસા લેવાના છે, પરંતુ તેણે જોયું કે બોક્સમાં એક સિક્કા સિવાય વધુ પૈસા બાકી નથી. તે જાગરી ખરીદવા માટે પોતાનું ઘર છોડે છે. રસ્તામાં તે તેના મિત્ર ગણ્યાને મળે છે. ગણ્યાએ રેસ માટે પ્રપોઝ કર્યું અને દામુ તરત જ સ્વીકારી લે છે. ખરીદી કરવા જતાં તેઓ બાયોસ્કોપવાલા પાસે રોકાય છે. ગણ્યા બાયોસ્કોપવાલાનો શો જોવા માંગે છે અને તે દામુને તેની સાથે જોડાવા કહે છે. દામુને ખબર પડે છે કે તેની પાસે પૂરતા પૈસા નથી, તે શો જોવા માંગે છે પરંતુ તેણે તેનો ઇનકાર કરવો પડશે. દામુને ખબર પડી કે તેની પાસે પૂરતા પૈસા નથી અને તેણે દુકાન પર જઈને મીઠાઈ માટે ગોળ લાવવી પડશે. શો પછી દામુ ઉત્સુકતાપૂર્વક ગણ્યાને તેના વિશે પૂછે છે. ગણ્યા દામુને સાયકલ રાઈડ પરની વસ્તુઓ કહે છે જે તેઓ સાથે માણે છે. ખૂણામાંથી કોઈ વ્યક્તિ ગણ્યા માટે બૂમો પાડે છે અને તેને રમતમાં જોડાવા માટે કહે છે. ગણ્યા અને દામુ સાયકલને રસ્તાની બાજુએ મુકી ગયા. તેઓ ત્યાં જાય છે અને જુએ છે કે ગણ્યાના મિત્રો પૈસાની રમત રમી રહ્યા છે. રમત એ છે કે તમારે પથ્થરના સ્લેબ સાથે સિક્કો મારવો પડશે. ગણ્યા રમતમાં જોડાય છે. દરેક વ્યક્તિ પૈસા જીતી રહ્યો છે આ લોભ તેને રમત રમવા માટે લઈ જાય છે. દામુ આ રમત રમીને ઝડપથી પૈસા કમાવવાનું નક્કી કરે છે. તે રમત રમવાનું શરૂ કરે છે. દામુના કેસમાં શરૂઆત કરનારાનું નસીબ કામ કરે છે. શરૂઆતમાં તે રમતો જીતે છે અને તેનો પૈસાનો લોભ વધુ વધે છે. રમત બાદ દામુ દુકાને જાય છે. દામુ દુકાનદારને ગોળ આપવાનું કહે છે. દુકાનદાર તેને ગોળ આપે છે અને તેના બદલામાં દામુ દુકાનદારના હાથમાં પૈસા મૂકે છે. દુકાનદાર વિકૃત સિક્કાને જુએ છે અને દામુને કહે છે કે સિક્કો કામ કરતો નથી. દામુ દુકાનદારને વિનંતી કરે છે પણ દુકાનદાર અલગ સિક્કા માંગે છે. હવે દામુ અશ્રુભીની આંખો સાથે પાછો ફર્યો. == કલાકાર == * અશ્વિની ગિરી - માતા * ચિન્મય પટવર્ધન - દામુ * અજિંક્ય ભીસે - માન્યા * કલ્યાણ ગાડગીલ - કલ્યા * આકાશ ગિરી - અક્યા * શિવમ ચેતન મોરે - શિવ્યા * અનંત શંકર સાળુંકે - અંત્ય * જયેશ દિઘાલે - જીવ્યા * રોહન ચૌધરી - રોહન્યા * કરણ લોખંડે - દિન્યા * શૈલેષ શંકર કુલકર્ણી - દુકાનદાર * વિનોદ આનંદ કાંબલે - ગ્રામીણ * વિજય કદમ - બાયોસ્કોપવાલા == સંઘ == * વાર્તા, પટકથા: <nowiki>[[સંતોષ રામ]]</nowiki> <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Tales-of-struggle-and-hope-from-Maharashtra%E2%80%99s-celluloid-boondocks/article13994152.ece|title=Tales of struggle and hope from Maharashtra's celluloid boondocks|work=The Hindu|date=9 January 2016|last=Banerjee|first=Shoumojit}}</ref> * નિર્માતા: રામચંદ્ર પુંડલીકરાવ મારેવાડ, મોકલ બ્રધર્સ * સંપાદક: વિનોદ ગામા બોરાટે * સિનેમેટોગ્રાફીઃ પ્રવિણ મોકલ * સંગીતઃ શ્રીરંગ ઉમરાણી * સંપાદક: વિનોદ ગામા બોરાટે * કલા દિગ્દર્શક: સંતોષ સાંખડ * રી-રેકોર્ડિંગ: મહેશ લિમયે * કોસ્ચ્યુમ ડિઝાઇનઃ સોનાલી સંતોષ સાંખડ * સાઉન્ડ રેકોર્ડિસ્ટ: રાશી બુટી * પ્રોમો એડિટર: વૈભવ દાભાડે == પુરસ્કારો અને માન્યતા == જુલાઈ ૨૦૦૯ માં તેનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર થયું ત્યારથી, આ ફિલ્મને તેર પુરસ્કારો જીતીને વિશ્વભરના ૫૩ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ્સ માટે પસંદ કરવામાં આવી છે. {| class="wikitable sortable" !મહોત્સવ/પુરસ્કારો !શ્રેણી !પરિણામ |- |ચોથો આંતરરાષ્ટ્રીય લઘુ ફિલ્મ મહોત્સવ - ભારત ૨૦૧૦, ચેન્નાઈ |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |૨જો આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ મહોત્સવ નાગપુર ૨૦૧૧ |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |પુણે શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, પુણે |શ્રેષ્ઠ દિગ્દર્શક |જીત્યો |- |બંગાળ વેબ ફેર લઘુ અને દસ્તાવેજી ફિલ્મ મહોત્સવ ૨૦૧૩, કોલકાતા |શ્રેષ્ઠ સિનેમેટોગ્રાફર |જીત્યો |- |૬ઠ્ઠો ગોવા મરાઠી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ૨૦૧૩, ગોવા<ref>{{Cite web|title=ગોવા મરાઠી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ૨૦૧૩ |url=https://goanewswire.wordpress.com/tag/goa-marathi-film-festival|website=goanewswire.wordpress.com}}</ref> |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |માલાબાર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ૨૦૧૩, કાલિકટ |શ્રેષ્ઠ ચિલ્ડ્રન ફિલ્મ |જીત્યો |- | લેકસિટી ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ૨૦૧૩, ભોપાલ |શ્રેષ્ઠ બાળ અભિનેતા |જીત્યો |- |કન્યાકુમારી ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, કન્યાકુમારી |ફિલ્મ નિર્માણમાં શ્રેષ્ઠતા માટે પ્રશંસા પુરસ્કાર |જીત્યો |- | નવી મુંબઈ આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ મહોત્સવ ૨૦૧૪, નવી મુંબઈ<ref>{{Cite web|date=8 February 2014|title=Final Day of the first year of Navi Mumbai International Film Festival|url=https://bollyspice.com/final-day-first-year-navi-mumbai-international-film-festival|website=bollyspice.com}}</ref> |જ્યુરી ખાસ ઉલ્લેખ |જીત્યો |- |બીજો દરભંગા આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ મહોત્સવ ૨૦૧૪ |શ્રેષ્ઠ અભિનેતા |જીત્યો |- |બીજો દરભંગા આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ મહોત્સવ ૨૦૧૪ |શ્રેષ્ઠ સિનેમેટોગ્રાફર |જીત્યો |- |બાર્શી શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- | પહેલો મહારાષ્ટ્ર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |મહારાષ્ટ્ર ટાઇમ્સ એવોર્ડ્સ ૨૦૧૦ |નામાંકિત |નામાંકિત |} == અધિકૃત રીતે પસંદ કરેલ ફિલ્મ ઉત્સવો == * 1. 2જી નાસિક ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2009, નાસિક, ભારત * 2. થર્ડ આઈ 8મો એશિયન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2009, મુંબઈ, ભારત <ref>{{Cite web|title=Vartul' to be screened at 8th Third Eye Asian film festival|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/vartul-to-be-screened-at-8th-third-eye-asian-film-festival/articleshow/5285972.cms|website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> * 3. 11મો ઓસિયન્સ સિનેફેન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2009, નવી દિલ્હી, ભારત <ref>{{Cite web|date=28 September 2009|title='Vartul' to be screened at Osian's-Cinefan film festival|url=https://www.deccanherald.com/content/27577/Vartul-screened-osians-cinefan-film.html|website=deccanherald.com}}</ref> * 4. 7મો કલ્પનિર્ઝર ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિક્શન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ, કોલકાતા, ભારત * 5. 8મો પુણે ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, પુણે, ભારત * 6. બીજો જયપુર ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, જયપુર, ભારત * 7. 9મી ઇન્ટરનેશનલ સોશિયલ કોમ્યુનિકેશન સિનેમા કોન્ફરન્સ 2010, કોલકાતા, ભારત * 8. ચોથો રાષ્ટ્રીય લઘુ અને દસ્તાવેજી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, કરીમનગર એપી, ભારત * 9. ViBGYOR ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, થ્રિસુર, કેરલા, ભારત * 10. કાલા ઘોડા આર્ટસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, મુંબઈ (ભારત) * 11. 2જી સીએમએસ ઇન્ટરનેશનલ ચિલ્ડ્રન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ (6-12 એપ્રિલ 2010), લખનૌ, ભારત * 12. મદુરાઈ 2010, તમિલનાડુ, ભારતનો બીજો થેન્ધીસાઈ ઈન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ * 13. થર્ડ આઈ 2જી એશિયન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, કોલ્હાપુર, ભારત * 14. 12મો મદુરાઈ ઈન્ટરનેશનલ ડોક્યુમેન્ટરી અને શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010 (પ્રારંભિક ફિલ્મ) * 15. અંકુર ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, નાસિક, ભારત * 16. ચોથો ઈન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ઓફ ઈન્ડિયા 2010, ચેન્નાઈ, ભારત * 17. કેરળનો ત્રીજો ઇન્ટરનેશનલ ડોક્યુમેન્ટરી અને શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ, 2010, ભારત * 18. સ્ક્રિપ્ટ ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, કોચી, ભારત * 19. બીજો આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ નાગપુર 2011, નાગપુર, ભારત * 20. પહેલો ગુવાહાટી ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ, 2011 ગુવાહાટી (ભારત) * 21. પુણે શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011 (ભારત) * 22. પુ લા ઉત્સવ 2011 પુણે (ભારત) * 23. ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, ભુવનેશ્વર, ભારત * 24. ગુજરાત ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, સુરત, ભારત * 25. 5મો ચિન્હ ઇન્ડિયા કિડ્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, નવી દિલ્હી, ભારત * 26. દાદા સાહેબ ફાળકે ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ-2012, ગ્રેટર નોઈડા, ભારત. * 27. FFSI શોર્ટ એન્ડ ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2012 કોલકાતા (ભારત). * 28. ચોથો લાહોર ઇન્ટરનેશનલ ચિલ્ડ્રન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2012 (પાકિસ્તાન). * 29. જાગરણ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2012 (ભારત). * 30. IGNITE શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, વિજયવાડા, આંધ્ર પ્રદેશ, ભારત * 31. 6ઠ્ઠો ફિલ્મસાઝ, ટૂંકી ફિલ્મો અને દસ્તાવેજી 2013નો આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ઉત્સવ. (ભારત). * 32. તિનસુકિયા ઓરેન્જ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 * 33. ICONOCLAST-2013 નેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ મુંબઈ (ભારત) * 34. 6ઠ્ઠો ગોવા મરાઠી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 (ભારત) * 35. ધ આર્ટ ફેક્ટરી: સન્ડે ફ્લિક્સ, નવી સ્વતંત્ર ફિલ્મ શ્રેણી 2013 પેટરસન, NJ (યુએસએ) * 36. મલબાર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, કાલિકટ (ભારત) * 37. આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ઓફ કન્યાકુમારી 2013 (ભારત) * 38. નો ગ્લોસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, લીડ્સ, યુકે. * 39. લેકસિટી ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 (ભારત) * 40. સાઉથ ટેક્સાસ અંડરગ્રાઉન્ડ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, ટેક્સાસ (યુએસએ) <ref>{{Cite web|date=4 October 2013|title=2013 South Texas Underground Film Festival: Official Lineup|url=https://www.undergroundfilmjournal.com/2013-south-texas-underground-film-festival-official-lineup|website=undergroundfilmjournal.com}}</ref> * 41. ફ્રી સ્પિરિટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, મેકલિયોડ ગંજ, હિમાચલ પ્રદેશ (ભારત) * 42. 17મો ટોરોન્ટો રીલ એશિયન ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 (કેનેડા) * 43. 9મો વાર્ષિક ફ્રી સ્પિરિટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, મેકલિયોડ ગંજ (ભારત) * 44. મિદનાપુર ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, પશ્ચિમ બંગાળ (ભારત) * 45. 4થો ઇન્ટરનેશનલ રેન્ડમ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, ગાર્પેનબર્ગ (સ્વીડન) * 46. બીજો શાન-એ-અવધ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 લખનૌ, ભારત. * 47. નવી મુંબઈ ઈન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 નવી મુંબઈ, ભારત. * 48. 9મો ચિલ્ડ્રન્સ ઇન્ડિયા ઇન્ટરનેશનલ ચિલ્ડ્રન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014, બેંગ્લોર (ભારત). * 49. દરભંગા ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014, દરભંગા (ભારત). * 50. બાર્શી શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 (ભારત). * 51. વર્ણાનગર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 (ભારત) * 52. સ્વતંત્ર સિનેમાનો 5મો નેશનલ શો "ઓટ્રોસ સિન્સ", સાન નિકોલસ (આર્જેન્ટિના) 2014. * 53. પહેલો મહારાષ્ટ્ર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 (ભારત). * 54. પહેલો ગોવા શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 (ભારત). == આ પણ જુઓ == {{Portal|2010s|Films|India|⚫}} == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય લિંક્સ == * {{Imdb title|id=1885434|title=Vartul}} [[શ્રેણી:૨૦૦૯ ફિલ્મો]] [[શ્રેણી:ભારતીય શોર્ટ ફિલ્મ]] [[શ્રેણી:મરાઠી ભાષાની ફિલ્મ]] lgw2fuy6glffwf5ofhv4h3qu85tu5rw 3 154751 902796 2026-07-25T04:17:04Z SHB2000 63631 SHB2000એ [[સભ્યની ચર્ચા:Taiwania Justo]]ને [[સભ્યની ચર્ચા:Sekidoki]] પર ખસેડ્યું: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Taiwania Justo|Taiwania Justo]]" to "[[Special:CentralAuth/Sekidoki|Sekidoki]]" 902796 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[સભ્યની ચર્ચા:Sekidoki]] g2df2mhc4cnds4to09ij0tuw3ditp43 0 154752 902798 2026-07-25T04:41:06Z Snehrashmi 41463 ગુજરાતી રંગભૂમિના નાટ્ય નિર્દેશક અને અભિનેતા 902798 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = મૂળજીભાઈ નાયક | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = ૧૮૯૨ | birth_place = [[ઉમતા (તા. વિસનગર)|ઉમતા]], મહેસાણા, વડોદરા રજવાડું, બ્રિટીશ ભારત | death_date = ૧૯૭૧ | death_place = | occupation = રંગભૂમિ કલાકાર, દિગ્દર્શક | years_active = ૧૮૯૯ થી ૧૯૪૭ | known_for = | notable_works = | father = ખુશાલભાઈ | mother = }} '''મૂળજીભાઈ ખુશાલભાઈ નાયક''' (૧૮૯૨–૧૯૭૧) એ ગુજરાતી રંગભૂમિના નાટ્ય નિર્દેશક અને અભિનેતા હતા. તેઓ તેમની ભવાઈની ભૂમિકાઓ માટે જાણીતા હતા. == જીવન == મૂળજીભાઈ નાયકનો જન્મ ૧૮૯૨માં [[ઉમતા (તા. વિસનગર)|ઉમતા]] ગામમાં (હાલ મહેસાણા જિલ્લો, ગુજરાત) ભવાઈ કલાકારોના પરિવારમાં થયો હતો.<ref name="Bhojak 2004"/><ref name="a">{{Cite web|url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=908&at=1|title=Muljibhai Khushalbhai Nayak|last=|first=|date=|website=sangeetnatak.gov.in|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2018-08-10}}</ref><ref name="Cultures1966">{{cite book|author=Institute of Traditional Cultures|title=Bulletin of the Institute of Traditional Cultures|url=https://books.google.com/books?id=ei8oAQAAMAAJ|year=1966|publisher=University of Madras|page=124}}</ref><ref name="Choksi 2004">{{Cite book|title=ગુજરાતી રંગભૂમિ: રિદ્ધિ અને રોનક (Gujarati Rangbhoomi: Riddhi Ane Ronak)|last=|first=|publisher=Gujarat Vishwakosh Trust|year=2004|isbn=|editor-last=Choksi|editor-first=Mahesh|location=Ahmedabad|pages=226–228|trans-title=Compilation of Information regarding professional theatre of Gujarat|editor-last2=Somani|editor-first2=Dhirendra}}</ref> તેમણે છ<ref name="Bhojak 2004" /> અથવા સાત<ref name="Cultures1966"/> વર્ષની ઉંમરે આર્ય નાટક મંડળીમાં એક રૂપિયાના પગારથી પોતાની રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી.<ref name="Choksi 2004" /> તેમણે 'બેધારી તલવાર'માં રેણુકા, 'ચંદ્રવિજય'માં મોકલકુંવર અને ફિનિક્સ ગુજરાતી નાટક મંડળી દ્વારા નિર્મિત 'વીરવિજય' (૧૯૦૧)માં નંદ સહિતની ઘણી ભૂમિકાઓ ભજવી હતી. તેમણે ફ્રામજી રતનજી અપ્પુની પારસી નાટક મંડળી સાથે પણ કામ કર્યું હતું.<ref name="Choksi 2004" /> તેમણે અમૃત કેશવ નાયક પાસે નાટ્યકળાનું અને નારાયણપ્રસાદ 'બેતાબ' પાસે ઉર્દૂ ભાષાનું શિક્ષણ મેળવ્યું હતું. તેમણે સુબોધ નાટક મંડળી દ્વારા નિર્મિત 'કુમુદસુંદરી'માં કુમુદની ભૂમિકા ભજવી હતી.<ref name="Choksi 2004" /> તેઓ ૧૯૦૪માં દેશી નાટક સમાજમાં જોડાયા અને પાછળથી તેમાં ભાગીદાર બન્યા. ૧૯૧૪માં, તેઓ ૭૫ રૂપિયાના પગારે સરસ્વતી નાટક સમાજમાં જોડાયા હતા.<ref name="Choksi 2004" /> તેમના લોકનાટ્યના મૂળિયાં તેમજ પરંપરાગત નાટકોના અનુભવે તેમને ભવાઈની ભૂમિકાઓ અને ભવાઈ વેશોના નિર્દેશનમાં મદદ કરી, જેનાથી તેમને ખૂબ ખ્યાતિ મળી. તેમણે ઉર્દૂ રંગમંચથી પ્રભાવિત એવા કેટલાય સામાજિક અને ઐતિહાસિક નાટકોનું નિર્દેશન પણ કર્યું હતું.<ref name="Bhojak 2004" /> 'સતી તોરલ' (૧૯૧૫)માં બદર અને 'સતી મંજરી' (૧૯૨૧)માં જાનકીનાથ તરીકેની તેમની પ્રારંભિક ભૂમિકાઓની ખૂબ પ્રશંસા થઈ હતી.<ref name="Bhojak 2004" /> તેમની લોકપ્રિય ભૂમિકાઓમાં 'સન્યાસી' (૧૯૧૨)માં ધીરસિંહ અને શાહજી, 'સતી સુલોચના' (૧૯૧૪)માં હનુમાન, 'રા' માંડલિક' (૧૯૧૮)માં એભલવાળો, 'રાજા શંભુજી' (૧૯૨૨)માં શિવાજી, 'શાલિવાહન' (૧૯૨૭)માં શૂદ્રક અને 'રાજા શાહજી' (૧૯૩૮)નો સમાવેશ થાય છે. 'રાજા શંભુજી'માં તેમના શિવાજીના પાત્રે મરાઠી લોકોને ખૂબ આકર્ષ્યા હતા. 'રાજા શાહજી'માં શાહજીની ભૂમિકામાં તેમના અભિનય, મેકઅપ અને ઘોડા પર મંચ પર તેમના પ્રવેશ માટે તેમની ભારે પ્રશંસા થઈ હતી.<ref name="Bhojak 2004">{{Cite book|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195644463.001.0001/acref-9780195644463-e-0432#|title=The Oxford Companion to Indian Theatre|last=Bhojak|first=Dinkar J.|publisher=Oxford University Press|year=2004|isbn=0195644468|editor-last=Lal|editor-first=Ananda|location=New Delhi|pages=314|oclc=56986659|via=Oxford Reference}} {{subscription required}}</ref><ref name="Choksi 2004" /> તેમના બુલંદ અવાજ અને અભિનયને કારણે વીર પુરુષોની તેમની ભૂમિકાઓ ખૂબ જ પ્રશંસનીય રહી હતી.[<ref name="Choksi 2004" /> ૧૯૭૧માં તેમનું અવસાન થયું હતું.<ref name="Bhojak 2004"/> == સન્માન == મૂળજીભાઈ નાયકનું ૧૩ સપ્ટેમ્બર ૧૯૬૩ના રોજ અમદાવાદ ખાતે ગુજરાત સરકાર દ્વારા સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું.<ref name="Choksi 2004" /> તેમને ૧૯૬૫માં 'ગુજરાતી નાટક ક્ષેત્રે અભિનય' માટે સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કારથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.<ref name="a"/><ref name="SNA">{{cite book|title=Fellows and Award-winners of Sangeet Natak Akademi 1952-2010: Citations and Composite Data|url=https://books.google.com/books?id=dLnDrXscte4C|year=2011|publisher=Sangeet Natak Akademi|page=68}}</ref> ૯ ફેબ્રુઆરી ૧૯૬૬ના રોજ મુંબઈ ખાતે દેશી નાટક સમાજ હેઠળ પૂર્વ પોરબંદર રાજ્યના રાજકુમાર ઉદયભાનસિંહજી દ્વારા તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું.<ref name="Choksi 2004" /> ==સંદર્ભ== {{reflist}} 1g93obivb4wmcc1kt24jy4ns3b5p9w5 902799 902798 2026-07-25T04:41:26Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:૧૮૯૨માં જન્મ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902799 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = મૂળજીભાઈ નાયક | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = ૧૮૯૨ | birth_place = [[ઉમતા (તા. વિસનગર)|ઉમતા]], મહેસાણા, વડોદરા રજવાડું, બ્રિટીશ ભારત | death_date = ૧૯૭૧ | death_place = | occupation = રંગભૂમિ કલાકાર, દિગ્દર્શક | years_active = ૧૮૯૯ થી ૧૯૪૭ | known_for = | notable_works = | father = ખુશાલભાઈ | mother = }} '''મૂળજીભાઈ ખુશાલભાઈ નાયક''' (૧૮૯૨–૧૯૭૧) એ ગુજરાતી રંગભૂમિના નાટ્ય નિર્દેશક અને અભિનેતા હતા. તેઓ તેમની ભવાઈની ભૂમિકાઓ માટે જાણીતા હતા. == જીવન == મૂળજીભાઈ નાયકનો જન્મ ૧૮૯૨માં [[ઉમતા (તા. વિસનગર)|ઉમતા]] ગામમાં (હાલ મહેસાણા જિલ્લો, ગુજરાત) ભવાઈ કલાકારોના પરિવારમાં થયો હતો.<ref name="Bhojak 2004"/><ref name="a">{{Cite web|url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=908&at=1|title=Muljibhai Khushalbhai Nayak|last=|first=|date=|website=sangeetnatak.gov.in|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2018-08-10}}</ref><ref name="Cultures1966">{{cite book|author=Institute of Traditional Cultures|title=Bulletin of the Institute of Traditional Cultures|url=https://books.google.com/books?id=ei8oAQAAMAAJ|year=1966|publisher=University of Madras|page=124}}</ref><ref name="Choksi 2004">{{Cite book|title=ગુજરાતી રંગભૂમિ: રિદ્ધિ અને રોનક (Gujarati Rangbhoomi: Riddhi Ane Ronak)|last=|first=|publisher=Gujarat Vishwakosh Trust|year=2004|isbn=|editor-last=Choksi|editor-first=Mahesh|location=Ahmedabad|pages=226–228|trans-title=Compilation of Information regarding professional theatre of Gujarat|editor-last2=Somani|editor-first2=Dhirendra}}</ref> તેમણે છ<ref name="Bhojak 2004" /> અથવા સાત<ref name="Cultures1966"/> વર્ષની ઉંમરે આર્ય નાટક મંડળીમાં એક રૂપિયાના પગારથી પોતાની રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી.<ref name="Choksi 2004" /> તેમણે 'બેધારી તલવાર'માં રેણુકા, 'ચંદ્રવિજય'માં મોકલકુંવર અને ફિનિક્સ ગુજરાતી નાટક મંડળી દ્વારા નિર્મિત 'વીરવિજય' (૧૯૦૧)માં નંદ સહિતની ઘણી ભૂમિકાઓ ભજવી હતી. તેમણે ફ્રામજી રતનજી અપ્પુની પારસી નાટક મંડળી સાથે પણ કામ કર્યું હતું.<ref name="Choksi 2004" /> તેમણે અમૃત કેશવ નાયક પાસે નાટ્યકળાનું અને નારાયણપ્રસાદ 'બેતાબ' પાસે ઉર્દૂ ભાષાનું શિક્ષણ મેળવ્યું હતું. તેમણે સુબોધ નાટક મંડળી દ્વારા નિર્મિત 'કુમુદસુંદરી'માં કુમુદની ભૂમિકા ભજવી હતી.<ref name="Choksi 2004" /> તેઓ ૧૯૦૪માં દેશી નાટક સમાજમાં જોડાયા અને પાછળથી તેમાં ભાગીદાર બન્યા. ૧૯૧૪માં, તેઓ ૭૫ રૂપિયાના પગારે સરસ્વતી નાટક સમાજમાં જોડાયા હતા.<ref name="Choksi 2004" /> તેમના લોકનાટ્યના મૂળિયાં તેમજ પરંપરાગત નાટકોના અનુભવે તેમને ભવાઈની ભૂમિકાઓ અને ભવાઈ વેશોના નિર્દેશનમાં મદદ કરી, જેનાથી તેમને ખૂબ ખ્યાતિ મળી. તેમણે ઉર્દૂ રંગમંચથી પ્રભાવિત એવા કેટલાય સામાજિક અને ઐતિહાસિક નાટકોનું નિર્દેશન પણ કર્યું હતું.<ref name="Bhojak 2004" /> 'સતી તોરલ' (૧૯૧૫)માં બદર અને 'સતી મંજરી' (૧૯૨૧)માં જાનકીનાથ તરીકેની તેમની પ્રારંભિક ભૂમિકાઓની ખૂબ પ્રશંસા થઈ હતી.<ref name="Bhojak 2004" /> તેમની લોકપ્રિય ભૂમિકાઓમાં 'સન્યાસી' (૧૯૧૨)માં ધીરસિંહ અને શાહજી, 'સતી સુલોચના' (૧૯૧૪)માં હનુમાન, 'રા' માંડલિક' (૧૯૧૮)માં એભલવાળો, 'રાજા શંભુજી' (૧૯૨૨)માં શિવાજી, 'શાલિવાહન' (૧૯૨૭)માં શૂદ્રક અને 'રાજા શાહજી' (૧૯૩૮)નો સમાવેશ થાય છે. 'રાજા શંભુજી'માં તેમના શિવાજીના પાત્રે મરાઠી લોકોને ખૂબ આકર્ષ્યા હતા. 'રાજા શાહજી'માં શાહજીની ભૂમિકામાં તેમના અભિનય, મેકઅપ અને ઘોડા પર મંચ પર તેમના પ્રવેશ માટે તેમની ભારે પ્રશંસા થઈ હતી.<ref name="Bhojak 2004">{{Cite book|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195644463.001.0001/acref-9780195644463-e-0432#|title=The Oxford Companion to Indian Theatre|last=Bhojak|first=Dinkar J.|publisher=Oxford University Press|year=2004|isbn=0195644468|editor-last=Lal|editor-first=Ananda|location=New Delhi|pages=314|oclc=56986659|via=Oxford Reference}} {{subscription required}}</ref><ref name="Choksi 2004" /> તેમના બુલંદ અવાજ અને અભિનયને કારણે વીર પુરુષોની તેમની ભૂમિકાઓ ખૂબ જ પ્રશંસનીય રહી હતી.[<ref name="Choksi 2004" /> ૧૯૭૧માં તેમનું અવસાન થયું હતું.<ref name="Bhojak 2004"/> == સન્માન == મૂળજીભાઈ નાયકનું ૧૩ સપ્ટેમ્બર ૧૯૬૩ના રોજ અમદાવાદ ખાતે ગુજરાત સરકાર દ્વારા સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું.<ref name="Choksi 2004" /> તેમને ૧૯૬૫માં 'ગુજરાતી નાટક ક્ષેત્રે અભિનય' માટે સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કારથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.<ref name="a"/><ref name="SNA">{{cite book|title=Fellows and Award-winners of Sangeet Natak Akademi 1952-2010: Citations and Composite Data|url=https://books.google.com/books?id=dLnDrXscte4C|year=2011|publisher=Sangeet Natak Akademi|page=68}}</ref> ૯ ફેબ્રુઆરી ૧૯૬૬ના રોજ મુંબઈ ખાતે દેશી નાટક સમાજ હેઠળ પૂર્વ પોરબંદર રાજ્યના રાજકુમાર ઉદયભાનસિંહજી દ્વારા તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું.<ref name="Choksi 2004" /> ==સંદર્ભ== {{reflist}} [[શ્રેણી:૧૮૯૨માં જન્મ]] bjaw4wyxuz8pkjt3lbexc2a379412zi 902800 902799 2026-07-25T04:41:38Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:૧૯૭૧માં મૃત્યુ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902800 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = મૂળજીભાઈ નાયક | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = ૧૮૯૨ | birth_place = [[ઉમતા (તા. વિસનગર)|ઉમતા]], મહેસાણા, વડોદરા રજવાડું, બ્રિટીશ ભારત | death_date = ૧૯૭૧ | death_place = | occupation = રંગભૂમિ કલાકાર, દિગ્દર્શક | years_active = ૧૮૯૯ થી ૧૯૪૭ | known_for = | notable_works = | father = ખુશાલભાઈ | mother = }} '''મૂળજીભાઈ ખુશાલભાઈ નાયક''' (૧૮૯૨–૧૯૭૧) એ ગુજરાતી રંગભૂમિના નાટ્ય નિર્દેશક અને અભિનેતા હતા. તેઓ તેમની ભવાઈની ભૂમિકાઓ માટે જાણીતા હતા. == જીવન == મૂળજીભાઈ નાયકનો જન્મ ૧૮૯૨માં [[ઉમતા (તા. વિસનગર)|ઉમતા]] ગામમાં (હાલ મહેસાણા જિલ્લો, ગુજરાત) ભવાઈ કલાકારોના પરિવારમાં થયો હતો.<ref name="Bhojak 2004"/><ref name="a">{{Cite web|url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=908&at=1|title=Muljibhai Khushalbhai Nayak|last=|first=|date=|website=sangeetnatak.gov.in|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2018-08-10}}</ref><ref name="Cultures1966">{{cite book|author=Institute of Traditional Cultures|title=Bulletin of the Institute of Traditional Cultures|url=https://books.google.com/books?id=ei8oAQAAMAAJ|year=1966|publisher=University of Madras|page=124}}</ref><ref name="Choksi 2004">{{Cite book|title=ગુજરાતી રંગભૂમિ: રિદ્ધિ અને રોનક (Gujarati Rangbhoomi: Riddhi Ane Ronak)|last=|first=|publisher=Gujarat Vishwakosh Trust|year=2004|isbn=|editor-last=Choksi|editor-first=Mahesh|location=Ahmedabad|pages=226–228|trans-title=Compilation of Information regarding professional theatre of Gujarat|editor-last2=Somani|editor-first2=Dhirendra}}</ref> તેમણે છ<ref name="Bhojak 2004" /> અથવા સાત<ref name="Cultures1966"/> વર્ષની ઉંમરે આર્ય નાટક મંડળીમાં એક રૂપિયાના પગારથી પોતાની રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી.<ref name="Choksi 2004" /> તેમણે 'બેધારી તલવાર'માં રેણુકા, 'ચંદ્રવિજય'માં મોકલકુંવર અને ફિનિક્સ ગુજરાતી નાટક મંડળી દ્વારા નિર્મિત 'વીરવિજય' (૧૯૦૧)માં નંદ સહિતની ઘણી ભૂમિકાઓ ભજવી હતી. તેમણે ફ્રામજી રતનજી અપ્પુની પારસી નાટક મંડળી સાથે પણ કામ કર્યું હતું.<ref name="Choksi 2004" /> તેમણે અમૃત કેશવ નાયક પાસે નાટ્યકળાનું અને નારાયણપ્રસાદ 'બેતાબ' પાસે ઉર્દૂ ભાષાનું શિક્ષણ મેળવ્યું હતું. તેમણે સુબોધ નાટક મંડળી દ્વારા નિર્મિત 'કુમુદસુંદરી'માં કુમુદની ભૂમિકા ભજવી હતી.<ref name="Choksi 2004" /> તેઓ ૧૯૦૪માં દેશી નાટક સમાજમાં જોડાયા અને પાછળથી તેમાં ભાગીદાર બન્યા. ૧૯૧૪માં, તેઓ ૭૫ રૂપિયાના પગારે સરસ્વતી નાટક સમાજમાં જોડાયા હતા.<ref name="Choksi 2004" /> તેમના લોકનાટ્યના મૂળિયાં તેમજ પરંપરાગત નાટકોના અનુભવે તેમને ભવાઈની ભૂમિકાઓ અને ભવાઈ વેશોના નિર્દેશનમાં મદદ કરી, જેનાથી તેમને ખૂબ ખ્યાતિ મળી. તેમણે ઉર્દૂ રંગમંચથી પ્રભાવિત એવા કેટલાય સામાજિક અને ઐતિહાસિક નાટકોનું નિર્દેશન પણ કર્યું હતું.<ref name="Bhojak 2004" /> 'સતી તોરલ' (૧૯૧૫)માં બદર અને 'સતી મંજરી' (૧૯૨૧)માં જાનકીનાથ તરીકેની તેમની પ્રારંભિક ભૂમિકાઓની ખૂબ પ્રશંસા થઈ હતી.<ref name="Bhojak 2004" /> તેમની લોકપ્રિય ભૂમિકાઓમાં 'સન્યાસી' (૧૯૧૨)માં ધીરસિંહ અને શાહજી, 'સતી સુલોચના' (૧૯૧૪)માં હનુમાન, 'રા' માંડલિક' (૧૯૧૮)માં એભલવાળો, 'રાજા શંભુજી' (૧૯૨૨)માં શિવાજી, 'શાલિવાહન' (૧૯૨૭)માં શૂદ્રક અને 'રાજા શાહજી' (૧૯૩૮)નો સમાવેશ થાય છે. 'રાજા શંભુજી'માં તેમના શિવાજીના પાત્રે મરાઠી લોકોને ખૂબ આકર્ષ્યા હતા. 'રાજા શાહજી'માં શાહજીની ભૂમિકામાં તેમના અભિનય, મેકઅપ અને ઘોડા પર મંચ પર તેમના પ્રવેશ માટે તેમની ભારે પ્રશંસા થઈ હતી.<ref name="Bhojak 2004">{{Cite book|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195644463.001.0001/acref-9780195644463-e-0432#|title=The Oxford Companion to Indian Theatre|last=Bhojak|first=Dinkar J.|publisher=Oxford University Press|year=2004|isbn=0195644468|editor-last=Lal|editor-first=Ananda|location=New Delhi|pages=314|oclc=56986659|via=Oxford Reference}} {{subscription required}}</ref><ref name="Choksi 2004" /> તેમના બુલંદ અવાજ અને અભિનયને કારણે વીર પુરુષોની તેમની ભૂમિકાઓ ખૂબ જ પ્રશંસનીય રહી હતી.[<ref name="Choksi 2004" /> ૧૯૭૧માં તેમનું અવસાન થયું હતું.<ref name="Bhojak 2004"/> == સન્માન == મૂળજીભાઈ નાયકનું ૧૩ સપ્ટેમ્બર ૧૯૬૩ના રોજ અમદાવાદ ખાતે ગુજરાત સરકાર દ્વારા સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું.<ref name="Choksi 2004" /> તેમને ૧૯૬૫માં 'ગુજરાતી નાટક ક્ષેત્રે અભિનય' માટે સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કારથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.<ref name="a"/><ref name="SNA">{{cite book|title=Fellows and Award-winners of Sangeet Natak Akademi 1952-2010: Citations and Composite Data|url=https://books.google.com/books?id=dLnDrXscte4C|year=2011|publisher=Sangeet Natak Akademi|page=68}}</ref> ૯ ફેબ્રુઆરી ૧૯૬૬ના રોજ મુંબઈ ખાતે દેશી નાટક સમાજ હેઠળ પૂર્વ પોરબંદર રાજ્યના રાજકુમાર ઉદયભાનસિંહજી દ્વારા તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું.<ref name="Choksi 2004" /> ==સંદર્ભ== {{reflist}} [[શ્રેણી:૧૮૯૨માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૧૯૭૧માં મૃત્યુ]] 5h2mia2te4bxegqx6ao2sxt4cvz2jh3 902801 902800 2026-07-25T04:41:51Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902801 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = મૂળજીભાઈ નાયક | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = ૧૮૯૨ | birth_place = [[ઉમતા (તા. વિસનગર)|ઉમતા]], મહેસાણા, વડોદરા રજવાડું, બ્રિટીશ ભારત | death_date = ૧૯૭૧ | death_place = | occupation = રંગભૂમિ કલાકાર, દિગ્દર્શક | years_active = ૧૮૯૯ થી ૧૯૪૭ | known_for = | notable_works = | father = ખુશાલભાઈ | mother = }} '''મૂળજીભાઈ ખુશાલભાઈ નાયક''' (૧૮૯૨–૧૯૭૧) એ ગુજરાતી રંગભૂમિના નાટ્ય નિર્દેશક અને અભિનેતા હતા. તેઓ તેમની ભવાઈની ભૂમિકાઓ માટે જાણીતા હતા. == જીવન == મૂળજીભાઈ નાયકનો જન્મ ૧૮૯૨માં [[ઉમતા (તા. વિસનગર)|ઉમતા]] ગામમાં (હાલ મહેસાણા જિલ્લો, ગુજરાત) ભવાઈ કલાકારોના પરિવારમાં થયો હતો.<ref name="Bhojak 2004"/><ref name="a">{{Cite web|url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=908&at=1|title=Muljibhai Khushalbhai Nayak|last=|first=|date=|website=sangeetnatak.gov.in|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2018-08-10}}</ref><ref name="Cultures1966">{{cite book|author=Institute of Traditional Cultures|title=Bulletin of the Institute of Traditional Cultures|url=https://books.google.com/books?id=ei8oAQAAMAAJ|year=1966|publisher=University of Madras|page=124}}</ref><ref name="Choksi 2004">{{Cite book|title=ગુજરાતી રંગભૂમિ: રિદ્ધિ અને રોનક (Gujarati Rangbhoomi: Riddhi Ane Ronak)|last=|first=|publisher=Gujarat Vishwakosh Trust|year=2004|isbn=|editor-last=Choksi|editor-first=Mahesh|location=Ahmedabad|pages=226–228|trans-title=Compilation of Information regarding professional theatre of Gujarat|editor-last2=Somani|editor-first2=Dhirendra}}</ref> તેમણે છ<ref name="Bhojak 2004" /> અથવા સાત<ref name="Cultures1966"/> વર્ષની ઉંમરે આર્ય નાટક મંડળીમાં એક રૂપિયાના પગારથી પોતાની રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી.<ref name="Choksi 2004" /> તેમણે 'બેધારી તલવાર'માં રેણુકા, 'ચંદ્રવિજય'માં મોકલકુંવર અને ફિનિક્સ ગુજરાતી નાટક મંડળી દ્વારા નિર્મિત 'વીરવિજય' (૧૯૦૧)માં નંદ સહિતની ઘણી ભૂમિકાઓ ભજવી હતી. તેમણે ફ્રામજી રતનજી અપ્પુની પારસી નાટક મંડળી સાથે પણ કામ કર્યું હતું.<ref name="Choksi 2004" /> તેમણે અમૃત કેશવ નાયક પાસે નાટ્યકળાનું અને નારાયણપ્રસાદ 'બેતાબ' પાસે ઉર્દૂ ભાષાનું શિક્ષણ મેળવ્યું હતું. તેમણે સુબોધ નાટક મંડળી દ્વારા નિર્મિત 'કુમુદસુંદરી'માં કુમુદની ભૂમિકા ભજવી હતી.<ref name="Choksi 2004" /> તેઓ ૧૯૦૪માં દેશી નાટક સમાજમાં જોડાયા અને પાછળથી તેમાં ભાગીદાર બન્યા. ૧૯૧૪માં, તેઓ ૭૫ રૂપિયાના પગારે સરસ્વતી નાટક સમાજમાં જોડાયા હતા.<ref name="Choksi 2004" /> તેમના લોકનાટ્યના મૂળિયાં તેમજ પરંપરાગત નાટકોના અનુભવે તેમને ભવાઈની ભૂમિકાઓ અને ભવાઈ વેશોના નિર્દેશનમાં મદદ કરી, જેનાથી તેમને ખૂબ ખ્યાતિ મળી. તેમણે ઉર્દૂ રંગમંચથી પ્રભાવિત એવા કેટલાય સામાજિક અને ઐતિહાસિક નાટકોનું નિર્દેશન પણ કર્યું હતું.<ref name="Bhojak 2004" /> 'સતી તોરલ' (૧૯૧૫)માં બદર અને 'સતી મંજરી' (૧૯૨૧)માં જાનકીનાથ તરીકેની તેમની પ્રારંભિક ભૂમિકાઓની ખૂબ પ્રશંસા થઈ હતી.<ref name="Bhojak 2004" /> તેમની લોકપ્રિય ભૂમિકાઓમાં 'સન્યાસી' (૧૯૧૨)માં ધીરસિંહ અને શાહજી, 'સતી સુલોચના' (૧૯૧૪)માં હનુમાન, 'રા' માંડલિક' (૧૯૧૮)માં એભલવાળો, 'રાજા શંભુજી' (૧૯૨૨)માં શિવાજી, 'શાલિવાહન' (૧૯૨૭)માં શૂદ્રક અને 'રાજા શાહજી' (૧૯૩૮)નો સમાવેશ થાય છે. 'રાજા શંભુજી'માં તેમના શિવાજીના પાત્રે મરાઠી લોકોને ખૂબ આકર્ષ્યા હતા. 'રાજા શાહજી'માં શાહજીની ભૂમિકામાં તેમના અભિનય, મેકઅપ અને ઘોડા પર મંચ પર તેમના પ્રવેશ માટે તેમની ભારે પ્રશંસા થઈ હતી.<ref name="Bhojak 2004">{{Cite book|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195644463.001.0001/acref-9780195644463-e-0432#|title=The Oxford Companion to Indian Theatre|last=Bhojak|first=Dinkar J.|publisher=Oxford University Press|year=2004|isbn=0195644468|editor-last=Lal|editor-first=Ananda|location=New Delhi|pages=314|oclc=56986659|via=Oxford Reference}} {{subscription required}}</ref><ref name="Choksi 2004" /> તેમના બુલંદ અવાજ અને અભિનયને કારણે વીર પુરુષોની તેમની ભૂમિકાઓ ખૂબ જ પ્રશંસનીય રહી હતી.[<ref name="Choksi 2004" /> ૧૯૭૧માં તેમનું અવસાન થયું હતું.<ref name="Bhojak 2004"/> == સન્માન == મૂળજીભાઈ નાયકનું ૧૩ સપ્ટેમ્બર ૧૯૬૩ના રોજ અમદાવાદ ખાતે ગુજરાત સરકાર દ્વારા સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું.<ref name="Choksi 2004" /> તેમને ૧૯૬૫માં 'ગુજરાતી નાટક ક્ષેત્રે અભિનય' માટે સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કારથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.<ref name="a"/><ref name="SNA">{{cite book|title=Fellows and Award-winners of Sangeet Natak Akademi 1952-2010: Citations and Composite Data|url=https://books.google.com/books?id=dLnDrXscte4C|year=2011|publisher=Sangeet Natak Akademi|page=68}}</ref> ૯ ફેબ્રુઆરી ૧૯૬૬ના રોજ મુંબઈ ખાતે દેશી નાટક સમાજ હેઠળ પૂર્વ પોરબંદર રાજ્યના રાજકુમાર ઉદયભાનસિંહજી દ્વારા તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું.<ref name="Choksi 2004" /> ==સંદર્ભ== {{reflist}} [[શ્રેણી:૧૮૯૨માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૧૯૭૧માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] 161l1c795hz4i3g1w52nu24dy5nhk4i 902802 902801 2026-07-25T04:42:23Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:ગુજરાતી રંગભૂમિ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902802 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = મૂળજીભાઈ નાયક | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = ૧૮૯૨ | birth_place = [[ઉમતા (તા. વિસનગર)|ઉમતા]], મહેસાણા, વડોદરા રજવાડું, બ્રિટીશ ભારત | death_date = ૧૯૭૧ | death_place = | occupation = રંગભૂમિ કલાકાર, દિગ્દર્શક | years_active = ૧૮૯૯ થી ૧૯૪૭ | known_for = | notable_works = | father = ખુશાલભાઈ | mother = }} '''મૂળજીભાઈ ખુશાલભાઈ નાયક''' (૧૮૯૨–૧૯૭૧) એ ગુજરાતી રંગભૂમિના નાટ્ય નિર્દેશક અને અભિનેતા હતા. તેઓ તેમની ભવાઈની ભૂમિકાઓ માટે જાણીતા હતા. == જીવન == મૂળજીભાઈ નાયકનો જન્મ ૧૮૯૨માં [[ઉમતા (તા. વિસનગર)|ઉમતા]] ગામમાં (હાલ મહેસાણા જિલ્લો, ગુજરાત) ભવાઈ કલાકારોના પરિવારમાં થયો હતો.<ref name="Bhojak 2004"/><ref name="a">{{Cite web|url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=908&at=1|title=Muljibhai Khushalbhai Nayak|last=|first=|date=|website=sangeetnatak.gov.in|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2018-08-10}}</ref><ref name="Cultures1966">{{cite book|author=Institute of Traditional Cultures|title=Bulletin of the Institute of Traditional Cultures|url=https://books.google.com/books?id=ei8oAQAAMAAJ|year=1966|publisher=University of Madras|page=124}}</ref><ref name="Choksi 2004">{{Cite book|title=ગુજરાતી રંગભૂમિ: રિદ્ધિ અને રોનક (Gujarati Rangbhoomi: Riddhi Ane Ronak)|last=|first=|publisher=Gujarat Vishwakosh Trust|year=2004|isbn=|editor-last=Choksi|editor-first=Mahesh|location=Ahmedabad|pages=226–228|trans-title=Compilation of Information regarding professional theatre of Gujarat|editor-last2=Somani|editor-first2=Dhirendra}}</ref> તેમણે છ<ref name="Bhojak 2004" /> અથવા સાત<ref name="Cultures1966"/> વર્ષની ઉંમરે આર્ય નાટક મંડળીમાં એક રૂપિયાના પગારથી પોતાની રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી.<ref name="Choksi 2004" /> તેમણે 'બેધારી તલવાર'માં રેણુકા, 'ચંદ્રવિજય'માં મોકલકુંવર અને ફિનિક્સ ગુજરાતી નાટક મંડળી દ્વારા નિર્મિત 'વીરવિજય' (૧૯૦૧)માં નંદ સહિતની ઘણી ભૂમિકાઓ ભજવી હતી. તેમણે ફ્રામજી રતનજી અપ્પુની પારસી નાટક મંડળી સાથે પણ કામ કર્યું હતું.<ref name="Choksi 2004" /> તેમણે અમૃત કેશવ નાયક પાસે નાટ્યકળાનું અને નારાયણપ્રસાદ 'બેતાબ' પાસે ઉર્દૂ ભાષાનું શિક્ષણ મેળવ્યું હતું. તેમણે સુબોધ નાટક મંડળી દ્વારા નિર્મિત 'કુમુદસુંદરી'માં કુમુદની ભૂમિકા ભજવી હતી.<ref name="Choksi 2004" /> તેઓ ૧૯૦૪માં દેશી નાટક સમાજમાં જોડાયા અને પાછળથી તેમાં ભાગીદાર બન્યા. ૧૯૧૪માં, તેઓ ૭૫ રૂપિયાના પગારે સરસ્વતી નાટક સમાજમાં જોડાયા હતા.<ref name="Choksi 2004" /> તેમના લોકનાટ્યના મૂળિયાં તેમજ પરંપરાગત નાટકોના અનુભવે તેમને ભવાઈની ભૂમિકાઓ અને ભવાઈ વેશોના નિર્દેશનમાં મદદ કરી, જેનાથી તેમને ખૂબ ખ્યાતિ મળી. તેમણે ઉર્દૂ રંગમંચથી પ્રભાવિત એવા કેટલાય સામાજિક અને ઐતિહાસિક નાટકોનું નિર્દેશન પણ કર્યું હતું.<ref name="Bhojak 2004" /> 'સતી તોરલ' (૧૯૧૫)માં બદર અને 'સતી મંજરી' (૧૯૨૧)માં જાનકીનાથ તરીકેની તેમની પ્રારંભિક ભૂમિકાઓની ખૂબ પ્રશંસા થઈ હતી.<ref name="Bhojak 2004" /> તેમની લોકપ્રિય ભૂમિકાઓમાં 'સન્યાસી' (૧૯૧૨)માં ધીરસિંહ અને શાહજી, 'સતી સુલોચના' (૧૯૧૪)માં હનુમાન, 'રા' માંડલિક' (૧૯૧૮)માં એભલવાળો, 'રાજા શંભુજી' (૧૯૨૨)માં શિવાજી, 'શાલિવાહન' (૧૯૨૭)માં શૂદ્રક અને 'રાજા શાહજી' (૧૯૩૮)નો સમાવેશ થાય છે. 'રાજા શંભુજી'માં તેમના શિવાજીના પાત્રે મરાઠી લોકોને ખૂબ આકર્ષ્યા હતા. 'રાજા શાહજી'માં શાહજીની ભૂમિકામાં તેમના અભિનય, મેકઅપ અને ઘોડા પર મંચ પર તેમના પ્રવેશ માટે તેમની ભારે પ્રશંસા થઈ હતી.<ref name="Bhojak 2004">{{Cite book|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195644463.001.0001/acref-9780195644463-e-0432#|title=The Oxford Companion to Indian Theatre|last=Bhojak|first=Dinkar J.|publisher=Oxford University Press|year=2004|isbn=0195644468|editor-last=Lal|editor-first=Ananda|location=New Delhi|pages=314|oclc=56986659|via=Oxford Reference}} {{subscription required}}</ref><ref name="Choksi 2004" /> તેમના બુલંદ અવાજ અને અભિનયને કારણે વીર પુરુષોની તેમની ભૂમિકાઓ ખૂબ જ પ્રશંસનીય રહી હતી.[<ref name="Choksi 2004" /> ૧૯૭૧માં તેમનું અવસાન થયું હતું.<ref name="Bhojak 2004"/> == સન્માન == મૂળજીભાઈ નાયકનું ૧૩ સપ્ટેમ્બર ૧૯૬૩ના રોજ અમદાવાદ ખાતે ગુજરાત સરકાર દ્વારા સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું.<ref name="Choksi 2004" /> તેમને ૧૯૬૫માં 'ગુજરાતી નાટક ક્ષેત્રે અભિનય' માટે સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કારથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.<ref name="a"/><ref name="SNA">{{cite book|title=Fellows and Award-winners of Sangeet Natak Akademi 1952-2010: Citations and Composite Data|url=https://books.google.com/books?id=dLnDrXscte4C|year=2011|publisher=Sangeet Natak Akademi|page=68}}</ref> ૯ ફેબ્રુઆરી ૧૯૬૬ના રોજ મુંબઈ ખાતે દેશી નાટક સમાજ હેઠળ પૂર્વ પોરબંદર રાજ્યના રાજકુમાર ઉદયભાનસિંહજી દ્વારા તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું.<ref name="Choksi 2004" /> ==સંદર્ભ== {{reflist}} [[શ્રેણી:૧૮૯૨માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૧૯૭૧માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી રંગભૂમિ]] rltdxn3o62l2ylls4cptqgbbbvn101l 902804 902802 2026-07-25T05:08:45Z Snehrashmi 41463 /* રંગમંચ */ ભૂમિકાઓ 902804 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = મૂળજીભાઈ નાયક | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = ૧૮૯૨ | birth_place = [[ઉમતા (તા. વિસનગર)|ઉમતા]], મહેસાણા, વડોદરા રજવાડું, બ્રિટીશ ભારત | death_date = ૧૯૭૧ | death_place = | occupation = રંગભૂમિ કલાકાર, દિગ્દર્શક | years_active = ૧૮૯૯ થી ૧૯૪૭ | known_for = | notable_works = | father = ખુશાલભાઈ | mother = }} '''મૂળજીભાઈ ખુશાલભાઈ નાયક''' (૧૮૯૨–૧૯૭૧) એ ગુજરાતી રંગભૂમિના નાટ્ય નિર્દેશક અને અભિનેતા હતા. તેઓ તેમની ભવાઈની ભૂમિકાઓ માટે જાણીતા હતા. == જીવન == મૂળજીભાઈ નાયકનો જન્મ ૧૮૯૨માં [[ઉમતા (તા. વિસનગર)|ઉમતા]] ગામમાં (હાલ મહેસાણા જિલ્લો, ગુજરાત) ભવાઈ કલાકારોના પરિવારમાં થયો હતો.<ref name="Bhojak 2004"/><ref name="a">{{Cite web|url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=908&at=1|title=Muljibhai Khushalbhai Nayak|last=|first=|date=|website=sangeetnatak.gov.in|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2018-08-10}}</ref><ref name="Cultures1966">{{cite book|author=Institute of Traditional Cultures|title=Bulletin of the Institute of Traditional Cultures|url=https://books.google.com/books?id=ei8oAQAAMAAJ|year=1966|publisher=University of Madras|page=124}}</ref><ref name="Choksi 2004">{{Cite book|title=ગુજરાતી રંગભૂમિ: રિદ્ધિ અને રોનક (Gujarati Rangbhoomi: Riddhi Ane Ronak)|last=|first=|publisher=Gujarat Vishwakosh Trust|year=2004|isbn=|editor-last=Choksi|editor-first=Mahesh|location=Ahmedabad|pages=226–228|trans-title=Compilation of Information regarding professional theatre of Gujarat|editor-last2=Somani|editor-first2=Dhirendra}}</ref> તેમણે છ<ref name="Bhojak 2004" /> અથવા સાત<ref name="Cultures1966"/> વર્ષની ઉંમરે આર્ય નાટક મંડળીમાં એક રૂપિયાના પગારથી પોતાની રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી.<ref name="Choksi 2004" /> તેમણે 'બેધારી તલવાર'માં રેણુકા, 'ચંદ્રવિજય'માં મોકલકુંવર અને ફિનિક્સ ગુજરાતી નાટક મંડળી દ્વારા નિર્મિત 'વીરવિજય' (૧૯૦૧)માં નંદ સહિતની ઘણી ભૂમિકાઓ ભજવી હતી. તેમણે ફ્રામજી રતનજી અપ્પુની પારસી નાટક મંડળી સાથે પણ કામ કર્યું હતું.<ref name="Choksi 2004" /> તેમણે અમૃત કેશવ નાયક પાસે નાટ્યકળાનું અને નારાયણપ્રસાદ 'બેતાબ' પાસે ઉર્દૂ ભાષાનું શિક્ષણ મેળવ્યું હતું. તેમણે સુબોધ નાટક મંડળી દ્વારા નિર્મિત 'કુમુદસુંદરી'માં કુમુદની ભૂમિકા ભજવી હતી.<ref name="Choksi 2004" /> તેઓ ૧૯૦૪માં દેશી નાટક સમાજમાં જોડાયા અને પાછળથી તેમાં ભાગીદાર બન્યા. ૧૯૧૪માં, તેઓ ૭૫ રૂપિયાના પગારે સરસ્વતી નાટક સમાજમાં જોડાયા હતા.<ref name="Choksi 2004" /> તેમના લોકનાટ્યના મૂળિયાં તેમજ પરંપરાગત નાટકોના અનુભવે તેમને ભવાઈની ભૂમિકાઓ અને ભવાઈ વેશોના નિર્દેશનમાં મદદ કરી, જેનાથી તેમને ખૂબ ખ્યાતિ મળી. તેમણે ઉર્દૂ રંગમંચથી પ્રભાવિત એવા કેટલાય સામાજિક અને ઐતિહાસિક નાટકોનું નિર્દેશન પણ કર્યું હતું.<ref name="Bhojak 2004" /> 'સતી તોરલ' (૧૯૧૫)માં બદર અને 'સતી મંજરી' (૧૯૨૧)માં જાનકીનાથ તરીકેની તેમની પ્રારંભિક ભૂમિકાઓની ખૂબ પ્રશંસા થઈ હતી.<ref name="Bhojak 2004" /> તેમની લોકપ્રિય ભૂમિકાઓમાં 'સન્યાસી' (૧૯૧૨)માં ધીરસિંહ અને શાહજી, 'સતી સુલોચના' (૧૯૧૪)માં હનુમાન, 'રા' માંડલિક' (૧૯૧૮)માં એભલવાળો, 'રાજા શંભુજી' (૧૯૨૨)માં શિવાજી, 'શાલિવાહન' (૧૯૨૭)માં શૂદ્રક અને 'રાજા શાહજી' (૧૯૩૮)નો સમાવેશ થાય છે. 'રાજા શંભુજી'માં તેમના શિવાજીના પાત્રે મરાઠી લોકોને ખૂબ આકર્ષ્યા હતા. 'રાજા શાહજી'માં શાહજીની ભૂમિકામાં તેમના અભિનય, મેકઅપ અને ઘોડા પર મંચ પર તેમના પ્રવેશ માટે તેમની ભારે પ્રશંસા થઈ હતી.<ref name="Bhojak 2004">{{Cite book|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195644463.001.0001/acref-9780195644463-e-0432#|title=The Oxford Companion to Indian Theatre|last=Bhojak|first=Dinkar J.|publisher=Oxford University Press|year=2004|isbn=0195644468|editor-last=Lal|editor-first=Ananda|location=New Delhi|pages=314|oclc=56986659|via=Oxford Reference}} {{subscription required}}</ref><ref name="Choksi 2004" /> તેમના બુલંદ અવાજ અને અભિનયને કારણે વીર પુરુષોની તેમની ભૂમિકાઓ ખૂબ જ પ્રશંસનીય રહી હતી.[<ref name="Choksi 2004" /> ૧૯૭૧માં તેમનું અવસાન થયું હતું.<ref name="Bhojak 2004"/> == સન્માન == મૂળજીભાઈ નાયકનું ૧૩ સપ્ટેમ્બર ૧૯૬૩ના રોજ અમદાવાદ ખાતે ગુજરાત સરકાર દ્વારા સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું.<ref name="Choksi 2004" /> તેમને ૧૯૬૫માં 'ગુજરાતી નાટક ક્ષેત્રે અભિનય' માટે સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કારથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.<ref name="a"/><ref name="SNA">{{cite book|title=Fellows and Award-winners of Sangeet Natak Akademi 1952-2010: Citations and Composite Data|url=https://books.google.com/books?id=dLnDrXscte4C|year=2011|publisher=Sangeet Natak Akademi|page=68}}</ref> ૯ ફેબ્રુઆરી ૧૯૬૬ના રોજ મુંબઈ ખાતે દેશી નાટક સમાજ હેઠળ પૂર્વ પોરબંદર રાજ્યના રાજકુમાર ઉદયભાનસિંહજી દ્વારા તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું.<ref name="Choksi 2004" /> == રંગમંચ == {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Acting career<ref name="Bhojak 2004" /><ref name="Choksi 2004"/> !scope=col| તારીખ !scope=col| શીર્ષક !scope=col| ભૂમિકા !scope=col| લેખક !scope=col| નાટક મંડળી |- | |''બેધારી તલવાર'' |રેણુકા | | |- | |''ચંદ્રવિજય'' |મોકલકુંવર | | |- |૧૯૦૧ |''વીરવિજય'' |નંદ | |ફિનિક્સ ગુજરાતી નાટક મંડળી |- |૧૯૦૪ |''વિજય કમલ'' |રોશન આરા |ડાહ્યાભાઈ ધોળશાજી ઝવેરી<br/> [[છોટાલાલ રૂખદેવ શર્મા]] |દેશી નાટક સમાજ |- |૨૬ ઓક્ટોબર ૧૯૦૫ |''સતી સીતા'' |શાન્તા |[[છોટાલાલ રૂખદેવ શર્મા]] |દેશી નાટક સમાજ |- |૧૯૦૮ |''સતી દ્રૌપદી'' |નકુલ |છોટાલાલ રુખદેવ શર્મા |દેશી નાટક સમાજ |- |૧૯૧૦ |''જાલીમ તુલીયા'' |તુલીયા |[[મણિશંકર રત્નજી ભટ્ટ|કવિ કાન્ત]] |દેશી નાટક સમાજ |- |૬ જૂન ૧૯૧૨ |''સંન્યાસી'' |ધીરસિંહ |છોટાલાલ રુખદેવ શર્મા |દેશી નાટક સમાજ |- |૧૨ ડિસેમ્બર ૧૯૧૨ |''કુલિન નાયિકા'' |દેવશર્મા |છોટાલાલ રુખદેવ શર્મા |દેશી નાટક સમાજ |- |૧૨ એપ્રિલ ૧૯૧૩ |''અજીતસિંહ'' |વીરસિંહ |છોટાલાલ રુખદેવ શર્મા |દેશી નાટક સમાજ |- |૧૯૧૪ |''સતી સુલોચના'' |હનુમાન |છોટાલાલ રુખદેવ શર્મા |દેશી નાટક સમાજ |- |૧૯૧૪ |''કુસુમવતી'' |ખુમાનસિંહ |મણિલાલ 'પાગલ' |સરસ્વતી નાટક સમાજ |- |૧૯૧૫ |''સતી તોરલ'' |બાદર | | |- |૭ ડિસેમ્બર ૧૯૧૮ |''રા' મંડલિક'' |એભલવાળો |મણિલાલ 'પાગલ' |આર્યનૈતિક નાટક સમાજ |- |૨૬ જૂન ૧૯૨૦ |''છત્રવિજય'' |સંભાકરણ |સહયોગાત્મક કાર્ય |આર્યનૈતિક નાટક સમાજ |- |૧૯૨૧ |''સતી મંજરી'' |જાનકીનાથ | | |- |ડિસેમ્બર ૧૯૨૨ |''રાજા શંભાજી'' |શિવાજી |મણિલાલ 'પાગલ' |આર્યનૈતિક નાટક સમાજ |- |૧૯૨૪ |''મહાદજી શિંદે'' |સદાશિવરાવ |મણિલાલ 'પાગલ' |આર્ય નાટક મંડળી |- |૧૯૨૪ |''સૌરાષ્ટ્ર વીર'' |અખેરાજ |મણિલાલ 'પાગલ' |આર્ય નાટક મંડળી |- |૧ ઓગસ્ટ ૧૯૨૭ |''શાલિવાહન'' |શુદ્રક |[[પ્રભુલાલ દ્વિવેદી]] |લક્ષ્મીકાન્ત નાટક સમાજ |- |૧૫ માર્ચ ૧૯૨૭ |''માયાના રંગ'' |દેવદૂત |પ્રભુલાલ દ્વિવેદી |લક્ષ્મીકાન્ત નાટક સમાજ |- |૧૯૨૮ |''મેરા ઇમાન'' |મુરાદ |મુન્શી અબ્બાસઅલી |લક્ષ્મીકાન્ત નાટક સમાજ |- |૨ જાન્યુઆરી ૧૯૨૯ |''વીરના વેર'' |જયસિંહ |મણિલાલ 'પાગલ' |લક્ષ્મીકાન્ત નાટક સમાજ |- |૪ ફેબ્રુઆરી ૧૯૩૨ |''સમુદ્રગુપ્ત'' |મહેન્દ્ર |પ્રભુલાલ દ્વિવેદી |લક્ષ્મીકાન્ત નાટક સમાજ |- |મે ૧૯૩૩ |''કન્યાદાન'' |સ્વામી વિદ્યાનંદ |કવિ 'મનસ્વી' પ્રાંતિજવાળા |કાન્ત નાટક સમાજ |- |૧૨ ઓક્ટોબર ૧૯૩૩ |''રાજકુમારી'' |કૃષ્ણ |દેવદત્ત તારકસ |કાન્ત નાટક સમાજ |- |૧૭ જાન્યુઆરી ૧૯૩૪ |''સત્તાનો લોભ'' |પ્રતાપાદિત્ય |જીવણલાલ ભટ્ટ |ભક્તિવિજય નાટક સમાજ |- |૧૯૩૮ |''રાજા શાહજી'' |શાહજી |મણિલાલ 'પાગલ' |આર્યનૈતિક નાટક સમાજ |- |૧૯૩૮ |''વિલાસપંથે'' |હેમચંદ્ર |મણિલાલ 'પાગલ' |આર્યનૈતિક નાટક સમાજ |- |૧૯૩૮ |''સર્જનહાર'' |શ્યામસુંદર |મણિલાલ 'પાગલ' |આર્યનૈતિક નાટક સમાજ |- |૧૯૪૨ |''ગરીબ કન્યા'' |સીતારામ |મણિલાલ 'પાગલ' |આર્યનૈતિક નાટક સમાજ |- |૧૯૪૭ |''સગાંવહાલાં'' |ઇશ્વરલાલ |મણિલાલ 'પાગલ' |આર્યનૈતિક નાટક સમાજ |} ==સંદર્ભ== {{reflist}} [[શ્રેણી:૧૮૯૨માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૧૯૭૧માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી રંગભૂમિ]] jswedpfkgrljh890ju6nr91r5ochoxc 0 154753 902806 2026-07-25T05:51:05Z Snehrashmi 41463 ભારતીય કેળવણીકાર, સમાજસેવક અને સરદાર પટેલ વિદ્યાલયના સ્થાપક આચાર્ય 902806 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = રઘુભાઈ મોરારજી નાયક | image = | image_size = | caption = | birth_date = ૧૯૦૭ | birth_place = [[ચલથાણ]], [[સુરત]], ગુજરાત | death_date = ૨૦૦૩ | death_place = ભારત | resting_place = | resting_place_coordinates = | other_names = | occupation = શિક્ષણવિદ્<br>સામાજિક કાર્યકર | years_active = ૧૯૪૪–૨૦૦૩ | known_for = સરદાર પટેલ વિદ્યાલય | spouse = જશીબેન નાયક | partner = | children = | parents = | website = | signature = | awards = [[પદ્મશ્રી]]<br>રાષ્ટ્રીય શિક્ષક પુરસ્કાર }} '''રઘુભાઈ મોરારજી નાયક''' (૧૯૦૭–૨૦૦૩) એક ભારતીય કેળવણીકાર, સમાજસેવક અને સરદાર પટેલ વિદ્યાલયના સ્થાપક આચાર્ય હતા.<ref name="Tagore's favourite, Indira's teacher">{{cite web | url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Tagores-favourite-Indiras-teacher/articleshow/3446720.cms | title=Tagore's favourite, Indira's teacher | publisher=Times of India | date=5 September 2008 | accessdate=22 August 2016}}</ref> તેઓ સરસ્વતી વિદ્યામંડળના સહ-સ્થાપક પણ હતા, જે ગુજરાત રાજ્યમાં અનેક શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ ચલાવે છે.<ref name="Stewardship of Trusts">{{cite web | url=http://docs.exdat.com/docs/index-136004.html?page=14 | title=Stewardship of Trusts | publisher=Exdat | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> રવીન્દ્રનાથ ટાગોરના શિષ્ય રહી ચૂકેલા રઘુભાઈએ શાળાઓના સમૂહનું સંચાલન કરતા મુખ્ય ટ્રસ્ટ 'સરસ્વતી કેળવણી મંડળ'ના પ્રમુખ તરીકે પણ સેવા આપી હતી. શિક્ષણ ક્ષેત્રે તેમના વિશેષ યોગદાન બદલ [[ભારત સરકાર]] દ્વારા ૧૯૭૬માં તેમને દેશના ચોથા સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન [[પદ્મશ્રી]]થી નવાજવામાં આવ્યા હતા.<ref name="Padma Awards">{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2013 | accessdate=20 August 2016 | archive-date=15 October 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | url-status=dead }}</ref> નાયકનો જન્મ ૧૯૦૭માં ગુજરાતના સુરત પાસેના નાના શહેર ચલથાણમાં થયો હતો. તેમણે પોતાનું શાળાકીય શિક્ષણ શાંતિનિકેતનમાં પૂરું કર્યું, જ્યાંથી તેઓ ૧૯૨૯માં સ્નાતક થયા. ત્યારબાદ મહારાષ્ટ્ર જઈને, તેમણે ૧૯૩૨માં પૂણેની 'પ્યુપિલ્સ ઑન સ્કૂલ' (Pupils' Own School) માં શિક્ષક તરીકે પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત કરી, જ્યાં તેમણે [[ઈન્દિરા ગાંધી]] સહિત અન્ય વિદ્યાર્થીઓને ભણાવ્યા હતા.<ref name="History">{{cite web | url=https://kes.edu.in/kes-shree-m-m-pupils-own-school-and-sharda-mandir-history/ | title=History | publisher=KES Shree M.M. Pupil’s Own School and Sharda Mandir | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> નોકરીમાંથી અભ્યાસ રજા લઈને, તેઓ પોતાના ડોક્ટરેટના અભ્યાસ માટે જર્મની ગયા હતા. ત્યાં તેઓ [[સુભાષચંદ્ર બોઝ]]ના સંપર્કમાં આવ્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે. જેના કારણે જર્મન સત્તાવાળાઓએ તેમનો પાસપોર્ટ જપ્ત કરી લેતાં તેમના ભારત પાછા ફરવામાં વિલંબ થયો હતો. તેઓ ૧૯૪૦માં ભારત પાછા ફર્યા અને ચાર વર્ષ પછી, ૧૯૪૪માંતેમણે ઉછીના લીધેલા નાણાંથી 'સરસ્વતી વિદ્યામંડળ'ની સ્થાપના કરી.<ref name="Founder Members Of Saraswati VidyaMandal">{{cite web | url=http://www.asarwavidyalaya.org/svm.html | title=Founder Members Of Saraswati VidyaMandal | publisher=Saraswati VidyaMandal | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> ૧૯૫૭માં ભારતના તત્કાલીન નાણા સચિવ હીરુભાઈ એમ. પટેલે તેમને 'સરદાર પટેલ વિદ્યાલય'ના સ્થાપક આચાર્યનું પદ સોંપ્યું, જેની શરૂઆત 'ગુજરાત એજ્યુકેશન સોસાયટી' દ્વારા કરવામાં આવી રહી હતી.<ref name="History of School">{{cite web | url=http://www.spvdelhi.org/index.php?option=com_content&view=article&id=73&Itemid=471 | title=History of School | publisher=Sardar Patel Vidyalaya | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> આચાર્ય તરીકે સેવા આપવાની સાથે સાથે,<ref name="This is a list of past and present Teachers and Staff at SPV">{{cite web | url=http://spv.rajiv.com/staff.htm | title=This is a list of past and present Teachers and Staff at SPV | publisher=Sardar Patel Vidyalaya | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> તેઓ અન્ય એક શૈક્ષણિક જૂથ 'સરસ્વતી કેળવણી મંડળ'ના પ્રમુખ પદે પણ રહ્યા. શિક્ષણ ક્ષેત્રે તેમના યોગદાન બદલ [[ભારત સરકાર]] દ્વારા ૧૯૭૬માં તેમને '[[પદ્મશ્રી]]'ના નાગરિક સન્માનથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.<ref name="Padma Awards" /> આ ઉપરાંત, તેમને 'રાષ્ટ્રીય શિક્ષક પુરસ્કાર' પણ પ્રાપ્ત થયો હતો.<ref name="Founder Members Of Saraswati VidyaMandal" /> નાયકના લગ્ન જશીબેન સાથે થયા હતા, જેમણે તેમના અનેક કાર્યોમાં સહયોગ આપ્યો હતો<ref name="History & Vision">{{cite web | url=http://www.asarwavidyalaya.org/ | title=History & Vision | publisher=Asarwa Vidyalaya | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> અને તેઓ સરસ્વતી વિદ્યામંડળના તત્કાલીન આચાર્ય પણ રહ્યા હતા.<ref name="Padma Awards" /> ૨૦૦૩માં, ૯૬ વર્ષની વયે તેમનું અવસાન થયું હતું.<ref name="Tagore's favourite, Indira's teacher" /> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * {{cite web | url=http://asiannewsagency.com/2016/01/09/old-students-meet-of-sardar-patel-vidyalaya-at-new-delhi/ | title=Old Students Meet of Sardar Patel Vidyalaya at New Delhi | publisher=Asian News Agency | date=9 January 2016 | accessdate=22 August 2016}} 3hey44fh7gwe9letez451mj2h2wksgo 902807 902806 2026-07-25T05:51:22Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:૧૯૦૭માં જન્મ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902807 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = રઘુભાઈ મોરારજી નાયક | image = | image_size = | caption = | birth_date = ૧૯૦૭ | birth_place = [[ચલથાણ]], [[સુરત]], ગુજરાત | death_date = ૨૦૦૩ | death_place = ભારત | resting_place = | resting_place_coordinates = | other_names = | occupation = શિક્ષણવિદ્<br>સામાજિક કાર્યકર | years_active = ૧૯૪૪–૨૦૦૩ | known_for = સરદાર પટેલ વિદ્યાલય | spouse = જશીબેન નાયક | partner = | children = | parents = | website = | signature = | awards = [[પદ્મશ્રી]]<br>રાષ્ટ્રીય શિક્ષક પુરસ્કાર }} '''રઘુભાઈ મોરારજી નાયક''' (૧૯૦૭–૨૦૦૩) એક ભારતીય કેળવણીકાર, સમાજસેવક અને સરદાર પટેલ વિદ્યાલયના સ્થાપક આચાર્ય હતા.<ref name="Tagore's favourite, Indira's teacher">{{cite web | url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Tagores-favourite-Indiras-teacher/articleshow/3446720.cms | title=Tagore's favourite, Indira's teacher | publisher=Times of India | date=5 September 2008 | accessdate=22 August 2016}}</ref> તેઓ સરસ્વતી વિદ્યામંડળના સહ-સ્થાપક પણ હતા, જે ગુજરાત રાજ્યમાં અનેક શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ ચલાવે છે.<ref name="Stewardship of Trusts">{{cite web | url=http://docs.exdat.com/docs/index-136004.html?page=14 | title=Stewardship of Trusts | publisher=Exdat | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> રવીન્દ્રનાથ ટાગોરના શિષ્ય રહી ચૂકેલા રઘુભાઈએ શાળાઓના સમૂહનું સંચાલન કરતા મુખ્ય ટ્રસ્ટ 'સરસ્વતી કેળવણી મંડળ'ના પ્રમુખ તરીકે પણ સેવા આપી હતી. શિક્ષણ ક્ષેત્રે તેમના વિશેષ યોગદાન બદલ [[ભારત સરકાર]] દ્વારા ૧૯૭૬માં તેમને દેશના ચોથા સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન [[પદ્મશ્રી]]થી નવાજવામાં આવ્યા હતા.<ref name="Padma Awards">{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2013 | accessdate=20 August 2016 | archive-date=15 October 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | url-status=dead }}</ref> નાયકનો જન્મ ૧૯૦૭માં ગુજરાતના સુરત પાસેના નાના શહેર ચલથાણમાં થયો હતો. તેમણે પોતાનું શાળાકીય શિક્ષણ શાંતિનિકેતનમાં પૂરું કર્યું, જ્યાંથી તેઓ ૧૯૨૯માં સ્નાતક થયા. ત્યારબાદ મહારાષ્ટ્ર જઈને, તેમણે ૧૯૩૨માં પૂણેની 'પ્યુપિલ્સ ઑન સ્કૂલ' (Pupils' Own School) માં શિક્ષક તરીકે પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત કરી, જ્યાં તેમણે [[ઈન્દિરા ગાંધી]] સહિત અન્ય વિદ્યાર્થીઓને ભણાવ્યા હતા.<ref name="History">{{cite web | url=https://kes.edu.in/kes-shree-m-m-pupils-own-school-and-sharda-mandir-history/ | title=History | publisher=KES Shree M.M. Pupil’s Own School and Sharda Mandir | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> નોકરીમાંથી અભ્યાસ રજા લઈને, તેઓ પોતાના ડોક્ટરેટના અભ્યાસ માટે જર્મની ગયા હતા. ત્યાં તેઓ [[સુભાષચંદ્ર બોઝ]]ના સંપર્કમાં આવ્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે. જેના કારણે જર્મન સત્તાવાળાઓએ તેમનો પાસપોર્ટ જપ્ત કરી લેતાં તેમના ભારત પાછા ફરવામાં વિલંબ થયો હતો. તેઓ ૧૯૪૦માં ભારત પાછા ફર્યા અને ચાર વર્ષ પછી, ૧૯૪૪માંતેમણે ઉછીના લીધેલા નાણાંથી 'સરસ્વતી વિદ્યામંડળ'ની સ્થાપના કરી.<ref name="Founder Members Of Saraswati VidyaMandal">{{cite web | url=http://www.asarwavidyalaya.org/svm.html | title=Founder Members Of Saraswati VidyaMandal | publisher=Saraswati VidyaMandal | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> ૧૯૫૭માં ભારતના તત્કાલીન નાણા સચિવ હીરુભાઈ એમ. પટેલે તેમને 'સરદાર પટેલ વિદ્યાલય'ના સ્થાપક આચાર્યનું પદ સોંપ્યું, જેની શરૂઆત 'ગુજરાત એજ્યુકેશન સોસાયટી' દ્વારા કરવામાં આવી રહી હતી.<ref name="History of School">{{cite web | url=http://www.spvdelhi.org/index.php?option=com_content&view=article&id=73&Itemid=471 | title=History of School | publisher=Sardar Patel Vidyalaya | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> આચાર્ય તરીકે સેવા આપવાની સાથે સાથે,<ref name="This is a list of past and present Teachers and Staff at SPV">{{cite web | url=http://spv.rajiv.com/staff.htm | title=This is a list of past and present Teachers and Staff at SPV | publisher=Sardar Patel Vidyalaya | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> તેઓ અન્ય એક શૈક્ષણિક જૂથ 'સરસ્વતી કેળવણી મંડળ'ના પ્રમુખ પદે પણ રહ્યા. શિક્ષણ ક્ષેત્રે તેમના યોગદાન બદલ [[ભારત સરકાર]] દ્વારા ૧૯૭૬માં તેમને '[[પદ્મશ્રી]]'ના નાગરિક સન્માનથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.<ref name="Padma Awards" /> આ ઉપરાંત, તેમને 'રાષ્ટ્રીય શિક્ષક પુરસ્કાર' પણ પ્રાપ્ત થયો હતો.<ref name="Founder Members Of Saraswati VidyaMandal" /> નાયકના લગ્ન જશીબેન સાથે થયા હતા, જેમણે તેમના અનેક કાર્યોમાં સહયોગ આપ્યો હતો<ref name="History & Vision">{{cite web | url=http://www.asarwavidyalaya.org/ | title=History & Vision | publisher=Asarwa Vidyalaya | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> અને તેઓ સરસ્વતી વિદ્યામંડળના તત્કાલીન આચાર્ય પણ રહ્યા હતા.<ref name="Padma Awards" /> ૨૦૦૩માં, ૯૬ વર્ષની વયે તેમનું અવસાન થયું હતું.<ref name="Tagore's favourite, Indira's teacher" /> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * {{cite web | url=http://asiannewsagency.com/2016/01/09/old-students-meet-of-sardar-patel-vidyalaya-at-new-delhi/ | title=Old Students Meet of Sardar Patel Vidyalaya at New Delhi | publisher=Asian News Agency | date=9 January 2016 | accessdate=22 August 2016}} [[શ્રેણી:૧૯૦૭માં જન્મ]] 9f5lnfzpl0x1hmrbo85dv7bqg1tnk6w 902808 902807 2026-07-25T05:51:34Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:૨૦૦૩માં મૃત્યુ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902808 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = રઘુભાઈ મોરારજી નાયક | image = | image_size = | caption = | birth_date = ૧૯૦૭ | birth_place = [[ચલથાણ]], [[સુરત]], ગુજરાત | death_date = ૨૦૦૩ | death_place = ભારત | resting_place = | resting_place_coordinates = | other_names = | occupation = શિક્ષણવિદ્<br>સામાજિક કાર્યકર | years_active = ૧૯૪૪–૨૦૦૩ | known_for = સરદાર પટેલ વિદ્યાલય | spouse = જશીબેન નાયક | partner = | children = | parents = | website = | signature = | awards = [[પદ્મશ્રી]]<br>રાષ્ટ્રીય શિક્ષક પુરસ્કાર }} '''રઘુભાઈ મોરારજી નાયક''' (૧૯૦૭–૨૦૦૩) એક ભારતીય કેળવણીકાર, સમાજસેવક અને સરદાર પટેલ વિદ્યાલયના સ્થાપક આચાર્ય હતા.<ref name="Tagore's favourite, Indira's teacher">{{cite web | url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Tagores-favourite-Indiras-teacher/articleshow/3446720.cms | title=Tagore's favourite, Indira's teacher | publisher=Times of India | date=5 September 2008 | accessdate=22 August 2016}}</ref> તેઓ સરસ્વતી વિદ્યામંડળના સહ-સ્થાપક પણ હતા, જે ગુજરાત રાજ્યમાં અનેક શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ ચલાવે છે.<ref name="Stewardship of Trusts">{{cite web | url=http://docs.exdat.com/docs/index-136004.html?page=14 | title=Stewardship of Trusts | publisher=Exdat | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> રવીન્દ્રનાથ ટાગોરના શિષ્ય રહી ચૂકેલા રઘુભાઈએ શાળાઓના સમૂહનું સંચાલન કરતા મુખ્ય ટ્રસ્ટ 'સરસ્વતી કેળવણી મંડળ'ના પ્રમુખ તરીકે પણ સેવા આપી હતી. શિક્ષણ ક્ષેત્રે તેમના વિશેષ યોગદાન બદલ [[ભારત સરકાર]] દ્વારા ૧૯૭૬માં તેમને દેશના ચોથા સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન [[પદ્મશ્રી]]થી નવાજવામાં આવ્યા હતા.<ref name="Padma Awards">{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2013 | accessdate=20 August 2016 | archive-date=15 October 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | url-status=dead }}</ref> નાયકનો જન્મ ૧૯૦૭માં ગુજરાતના સુરત પાસેના નાના શહેર ચલથાણમાં થયો હતો. તેમણે પોતાનું શાળાકીય શિક્ષણ શાંતિનિકેતનમાં પૂરું કર્યું, જ્યાંથી તેઓ ૧૯૨૯માં સ્નાતક થયા. ત્યારબાદ મહારાષ્ટ્ર જઈને, તેમણે ૧૯૩૨માં પૂણેની 'પ્યુપિલ્સ ઑન સ્કૂલ' (Pupils' Own School) માં શિક્ષક તરીકે પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત કરી, જ્યાં તેમણે [[ઈન્દિરા ગાંધી]] સહિત અન્ય વિદ્યાર્થીઓને ભણાવ્યા હતા.<ref name="History">{{cite web | url=https://kes.edu.in/kes-shree-m-m-pupils-own-school-and-sharda-mandir-history/ | title=History | publisher=KES Shree M.M. Pupil’s Own School and Sharda Mandir | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> નોકરીમાંથી અભ્યાસ રજા લઈને, તેઓ પોતાના ડોક્ટરેટના અભ્યાસ માટે જર્મની ગયા હતા. ત્યાં તેઓ [[સુભાષચંદ્ર બોઝ]]ના સંપર્કમાં આવ્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે. જેના કારણે જર્મન સત્તાવાળાઓએ તેમનો પાસપોર્ટ જપ્ત કરી લેતાં તેમના ભારત પાછા ફરવામાં વિલંબ થયો હતો. તેઓ ૧૯૪૦માં ભારત પાછા ફર્યા અને ચાર વર્ષ પછી, ૧૯૪૪માંતેમણે ઉછીના લીધેલા નાણાંથી 'સરસ્વતી વિદ્યામંડળ'ની સ્થાપના કરી.<ref name="Founder Members Of Saraswati VidyaMandal">{{cite web | url=http://www.asarwavidyalaya.org/svm.html | title=Founder Members Of Saraswati VidyaMandal | publisher=Saraswati VidyaMandal | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> ૧૯૫૭માં ભારતના તત્કાલીન નાણા સચિવ હીરુભાઈ એમ. પટેલે તેમને 'સરદાર પટેલ વિદ્યાલય'ના સ્થાપક આચાર્યનું પદ સોંપ્યું, જેની શરૂઆત 'ગુજરાત એજ્યુકેશન સોસાયટી' દ્વારા કરવામાં આવી રહી હતી.<ref name="History of School">{{cite web | url=http://www.spvdelhi.org/index.php?option=com_content&view=article&id=73&Itemid=471 | title=History of School | publisher=Sardar Patel Vidyalaya | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> આચાર્ય તરીકે સેવા આપવાની સાથે સાથે,<ref name="This is a list of past and present Teachers and Staff at SPV">{{cite web | url=http://spv.rajiv.com/staff.htm | title=This is a list of past and present Teachers and Staff at SPV | publisher=Sardar Patel Vidyalaya | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> તેઓ અન્ય એક શૈક્ષણિક જૂથ 'સરસ્વતી કેળવણી મંડળ'ના પ્રમુખ પદે પણ રહ્યા. શિક્ષણ ક્ષેત્રે તેમના યોગદાન બદલ [[ભારત સરકાર]] દ્વારા ૧૯૭૬માં તેમને '[[પદ્મશ્રી]]'ના નાગરિક સન્માનથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.<ref name="Padma Awards" /> આ ઉપરાંત, તેમને 'રાષ્ટ્રીય શિક્ષક પુરસ્કાર' પણ પ્રાપ્ત થયો હતો.<ref name="Founder Members Of Saraswati VidyaMandal" /> નાયકના લગ્ન જશીબેન સાથે થયા હતા, જેમણે તેમના અનેક કાર્યોમાં સહયોગ આપ્યો હતો<ref name="History & Vision">{{cite web | url=http://www.asarwavidyalaya.org/ | title=History & Vision | publisher=Asarwa Vidyalaya | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> અને તેઓ સરસ્વતી વિદ્યામંડળના તત્કાલીન આચાર્ય પણ રહ્યા હતા.<ref name="Padma Awards" /> ૨૦૦૩માં, ૯૬ વર્ષની વયે તેમનું અવસાન થયું હતું.<ref name="Tagore's favourite, Indira's teacher" /> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * {{cite web | url=http://asiannewsagency.com/2016/01/09/old-students-meet-of-sardar-patel-vidyalaya-at-new-delhi/ | title=Old Students Meet of Sardar Patel Vidyalaya at New Delhi | publisher=Asian News Agency | date=9 January 2016 | accessdate=22 August 2016}} [[શ્રેણી:૧૯૦૭માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૨૦૦૩માં મૃત્યુ]] egyz6lblyi8xs7xedfzhlhd9dyecfxn 902809 902808 2026-07-25T05:51:48Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902809 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = રઘુભાઈ મોરારજી નાયક | image = | image_size = | caption = | birth_date = ૧૯૦૭ | birth_place = [[ચલથાણ]], [[સુરત]], ગુજરાત | death_date = ૨૦૦૩ | death_place = ભારત | resting_place = | resting_place_coordinates = | other_names = | occupation = શિક્ષણવિદ્<br>સામાજિક કાર્યકર | years_active = ૧૯૪૪–૨૦૦૩ | known_for = સરદાર પટેલ વિદ્યાલય | spouse = જશીબેન નાયક | partner = | children = | parents = | website = | signature = | awards = [[પદ્મશ્રી]]<br>રાષ્ટ્રીય શિક્ષક પુરસ્કાર }} '''રઘુભાઈ મોરારજી નાયક''' (૧૯૦૭–૨૦૦૩) એક ભારતીય કેળવણીકાર, સમાજસેવક અને સરદાર પટેલ વિદ્યાલયના સ્થાપક આચાર્ય હતા.<ref name="Tagore's favourite, Indira's teacher">{{cite web | url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Tagores-favourite-Indiras-teacher/articleshow/3446720.cms | title=Tagore's favourite, Indira's teacher | publisher=Times of India | date=5 September 2008 | accessdate=22 August 2016}}</ref> તેઓ સરસ્વતી વિદ્યામંડળના સહ-સ્થાપક પણ હતા, જે ગુજરાત રાજ્યમાં અનેક શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ ચલાવે છે.<ref name="Stewardship of Trusts">{{cite web | url=http://docs.exdat.com/docs/index-136004.html?page=14 | title=Stewardship of Trusts | publisher=Exdat | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> રવીન્દ્રનાથ ટાગોરના શિષ્ય રહી ચૂકેલા રઘુભાઈએ શાળાઓના સમૂહનું સંચાલન કરતા મુખ્ય ટ્રસ્ટ 'સરસ્વતી કેળવણી મંડળ'ના પ્રમુખ તરીકે પણ સેવા આપી હતી. શિક્ષણ ક્ષેત્રે તેમના વિશેષ યોગદાન બદલ [[ભારત સરકાર]] દ્વારા ૧૯૭૬માં તેમને દેશના ચોથા સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન [[પદ્મશ્રી]]થી નવાજવામાં આવ્યા હતા.<ref name="Padma Awards">{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2013 | accessdate=20 August 2016 | archive-date=15 October 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | url-status=dead }}</ref> નાયકનો જન્મ ૧૯૦૭માં ગુજરાતના સુરત પાસેના નાના શહેર ચલથાણમાં થયો હતો. તેમણે પોતાનું શાળાકીય શિક્ષણ શાંતિનિકેતનમાં પૂરું કર્યું, જ્યાંથી તેઓ ૧૯૨૯માં સ્નાતક થયા. ત્યારબાદ મહારાષ્ટ્ર જઈને, તેમણે ૧૯૩૨માં પૂણેની 'પ્યુપિલ્સ ઑન સ્કૂલ' (Pupils' Own School) માં શિક્ષક તરીકે પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત કરી, જ્યાં તેમણે [[ઈન્દિરા ગાંધી]] સહિત અન્ય વિદ્યાર્થીઓને ભણાવ્યા હતા.<ref name="History">{{cite web | url=https://kes.edu.in/kes-shree-m-m-pupils-own-school-and-sharda-mandir-history/ | title=History | publisher=KES Shree M.M. Pupil’s Own School and Sharda Mandir | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> નોકરીમાંથી અભ્યાસ રજા લઈને, તેઓ પોતાના ડોક્ટરેટના અભ્યાસ માટે જર્મની ગયા હતા. ત્યાં તેઓ [[સુભાષચંદ્ર બોઝ]]ના સંપર્કમાં આવ્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે. જેના કારણે જર્મન સત્તાવાળાઓએ તેમનો પાસપોર્ટ જપ્ત કરી લેતાં તેમના ભારત પાછા ફરવામાં વિલંબ થયો હતો. તેઓ ૧૯૪૦માં ભારત પાછા ફર્યા અને ચાર વર્ષ પછી, ૧૯૪૪માંતેમણે ઉછીના લીધેલા નાણાંથી 'સરસ્વતી વિદ્યામંડળ'ની સ્થાપના કરી.<ref name="Founder Members Of Saraswati VidyaMandal">{{cite web | url=http://www.asarwavidyalaya.org/svm.html | title=Founder Members Of Saraswati VidyaMandal | publisher=Saraswati VidyaMandal | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> ૧૯૫૭માં ભારતના તત્કાલીન નાણા સચિવ હીરુભાઈ એમ. પટેલે તેમને 'સરદાર પટેલ વિદ્યાલય'ના સ્થાપક આચાર્યનું પદ સોંપ્યું, જેની શરૂઆત 'ગુજરાત એજ્યુકેશન સોસાયટી' દ્વારા કરવામાં આવી રહી હતી.<ref name="History of School">{{cite web | url=http://www.spvdelhi.org/index.php?option=com_content&view=article&id=73&Itemid=471 | title=History of School | publisher=Sardar Patel Vidyalaya | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> આચાર્ય તરીકે સેવા આપવાની સાથે સાથે,<ref name="This is a list of past and present Teachers and Staff at SPV">{{cite web | url=http://spv.rajiv.com/staff.htm | title=This is a list of past and present Teachers and Staff at SPV | publisher=Sardar Patel Vidyalaya | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> તેઓ અન્ય એક શૈક્ષણિક જૂથ 'સરસ્વતી કેળવણી મંડળ'ના પ્રમુખ પદે પણ રહ્યા. શિક્ષણ ક્ષેત્રે તેમના યોગદાન બદલ [[ભારત સરકાર]] દ્વારા ૧૯૭૬માં તેમને '[[પદ્મશ્રી]]'ના નાગરિક સન્માનથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.<ref name="Padma Awards" /> આ ઉપરાંત, તેમને 'રાષ્ટ્રીય શિક્ષક પુરસ્કાર' પણ પ્રાપ્ત થયો હતો.<ref name="Founder Members Of Saraswati VidyaMandal" /> નાયકના લગ્ન જશીબેન સાથે થયા હતા, જેમણે તેમના અનેક કાર્યોમાં સહયોગ આપ્યો હતો<ref name="History & Vision">{{cite web | url=http://www.asarwavidyalaya.org/ | title=History & Vision | publisher=Asarwa Vidyalaya | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> અને તેઓ સરસ્વતી વિદ્યામંડળના તત્કાલીન આચાર્ય પણ રહ્યા હતા.<ref name="Padma Awards" /> ૨૦૦૩માં, ૯૬ વર્ષની વયે તેમનું અવસાન થયું હતું.<ref name="Tagore's favourite, Indira's teacher" /> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * {{cite web | url=http://asiannewsagency.com/2016/01/09/old-students-meet-of-sardar-patel-vidyalaya-at-new-delhi/ | title=Old Students Meet of Sardar Patel Vidyalaya at New Delhi | publisher=Asian News Agency | date=9 January 2016 | accessdate=22 August 2016}} [[શ્રેણી:૧૯૦૭માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૨૦૦૩માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] rtzrh9ornrlmxfnrv6nmtpsv4tw8ofx 902810 902809 2026-07-25T05:52:13Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:કેળવણીકાર]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902810 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = રઘુભાઈ મોરારજી નાયક | image = | image_size = | caption = | birth_date = ૧૯૦૭ | birth_place = [[ચલથાણ]], [[સુરત]], ગુજરાત | death_date = ૨૦૦૩ | death_place = ભારત | resting_place = | resting_place_coordinates = | other_names = | occupation = શિક્ષણવિદ્<br>સામાજિક કાર્યકર | years_active = ૧૯૪૪–૨૦૦૩ | known_for = સરદાર પટેલ વિદ્યાલય | spouse = જશીબેન નાયક | partner = | children = | parents = | website = | signature = | awards = [[પદ્મશ્રી]]<br>રાષ્ટ્રીય શિક્ષક પુરસ્કાર }} '''રઘુભાઈ મોરારજી નાયક''' (૧૯૦૭–૨૦૦૩) એક ભારતીય કેળવણીકાર, સમાજસેવક અને સરદાર પટેલ વિદ્યાલયના સ્થાપક આચાર્ય હતા.<ref name="Tagore's favourite, Indira's teacher">{{cite web | url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Tagores-favourite-Indiras-teacher/articleshow/3446720.cms | title=Tagore's favourite, Indira's teacher | publisher=Times of India | date=5 September 2008 | accessdate=22 August 2016}}</ref> તેઓ સરસ્વતી વિદ્યામંડળના સહ-સ્થાપક પણ હતા, જે ગુજરાત રાજ્યમાં અનેક શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ ચલાવે છે.<ref name="Stewardship of Trusts">{{cite web | url=http://docs.exdat.com/docs/index-136004.html?page=14 | title=Stewardship of Trusts | publisher=Exdat | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> રવીન્દ્રનાથ ટાગોરના શિષ્ય રહી ચૂકેલા રઘુભાઈએ શાળાઓના સમૂહનું સંચાલન કરતા મુખ્ય ટ્રસ્ટ 'સરસ્વતી કેળવણી મંડળ'ના પ્રમુખ તરીકે પણ સેવા આપી હતી. શિક્ષણ ક્ષેત્રે તેમના વિશેષ યોગદાન બદલ [[ભારત સરકાર]] દ્વારા ૧૯૭૬માં તેમને દેશના ચોથા સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન [[પદ્મશ્રી]]થી નવાજવામાં આવ્યા હતા.<ref name="Padma Awards">{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2013 | accessdate=20 August 2016 | archive-date=15 October 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | url-status=dead }}</ref> નાયકનો જન્મ ૧૯૦૭માં ગુજરાતના સુરત પાસેના નાના શહેર ચલથાણમાં થયો હતો. તેમણે પોતાનું શાળાકીય શિક્ષણ શાંતિનિકેતનમાં પૂરું કર્યું, જ્યાંથી તેઓ ૧૯૨૯માં સ્નાતક થયા. ત્યારબાદ મહારાષ્ટ્ર જઈને, તેમણે ૧૯૩૨માં પૂણેની 'પ્યુપિલ્સ ઑન સ્કૂલ' (Pupils' Own School) માં શિક્ષક તરીકે પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત કરી, જ્યાં તેમણે [[ઈન્દિરા ગાંધી]] સહિત અન્ય વિદ્યાર્થીઓને ભણાવ્યા હતા.<ref name="History">{{cite web | url=https://kes.edu.in/kes-shree-m-m-pupils-own-school-and-sharda-mandir-history/ | title=History | publisher=KES Shree M.M. Pupil’s Own School and Sharda Mandir | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> નોકરીમાંથી અભ્યાસ રજા લઈને, તેઓ પોતાના ડોક્ટરેટના અભ્યાસ માટે જર્મની ગયા હતા. ત્યાં તેઓ [[સુભાષચંદ્ર બોઝ]]ના સંપર્કમાં આવ્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે. જેના કારણે જર્મન સત્તાવાળાઓએ તેમનો પાસપોર્ટ જપ્ત કરી લેતાં તેમના ભારત પાછા ફરવામાં વિલંબ થયો હતો. તેઓ ૧૯૪૦માં ભારત પાછા ફર્યા અને ચાર વર્ષ પછી, ૧૯૪૪માંતેમણે ઉછીના લીધેલા નાણાંથી 'સરસ્વતી વિદ્યામંડળ'ની સ્થાપના કરી.<ref name="Founder Members Of Saraswati VidyaMandal">{{cite web | url=http://www.asarwavidyalaya.org/svm.html | title=Founder Members Of Saraswati VidyaMandal | publisher=Saraswati VidyaMandal | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> ૧૯૫૭માં ભારતના તત્કાલીન નાણા સચિવ હીરુભાઈ એમ. પટેલે તેમને 'સરદાર પટેલ વિદ્યાલય'ના સ્થાપક આચાર્યનું પદ સોંપ્યું, જેની શરૂઆત 'ગુજરાત એજ્યુકેશન સોસાયટી' દ્વારા કરવામાં આવી રહી હતી.<ref name="History of School">{{cite web | url=http://www.spvdelhi.org/index.php?option=com_content&view=article&id=73&Itemid=471 | title=History of School | publisher=Sardar Patel Vidyalaya | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> આચાર્ય તરીકે સેવા આપવાની સાથે સાથે,<ref name="This is a list of past and present Teachers and Staff at SPV">{{cite web | url=http://spv.rajiv.com/staff.htm | title=This is a list of past and present Teachers and Staff at SPV | publisher=Sardar Patel Vidyalaya | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> તેઓ અન્ય એક શૈક્ષણિક જૂથ 'સરસ્વતી કેળવણી મંડળ'ના પ્રમુખ પદે પણ રહ્યા. શિક્ષણ ક્ષેત્રે તેમના યોગદાન બદલ [[ભારત સરકાર]] દ્વારા ૧૯૭૬માં તેમને '[[પદ્મશ્રી]]'ના નાગરિક સન્માનથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.<ref name="Padma Awards" /> આ ઉપરાંત, તેમને 'રાષ્ટ્રીય શિક્ષક પુરસ્કાર' પણ પ્રાપ્ત થયો હતો.<ref name="Founder Members Of Saraswati VidyaMandal" /> નાયકના લગ્ન જશીબેન સાથે થયા હતા, જેમણે તેમના અનેક કાર્યોમાં સહયોગ આપ્યો હતો<ref name="History & Vision">{{cite web | url=http://www.asarwavidyalaya.org/ | title=History & Vision | publisher=Asarwa Vidyalaya | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> અને તેઓ સરસ્વતી વિદ્યામંડળના તત્કાલીન આચાર્ય પણ રહ્યા હતા.<ref name="Padma Awards" /> ૨૦૦૩માં, ૯૬ વર્ષની વયે તેમનું અવસાન થયું હતું.<ref name="Tagore's favourite, Indira's teacher" /> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * {{cite web | url=http://asiannewsagency.com/2016/01/09/old-students-meet-of-sardar-patel-vidyalaya-at-new-delhi/ | title=Old Students Meet of Sardar Patel Vidyalaya at New Delhi | publisher=Asian News Agency | date=9 January 2016 | accessdate=22 August 2016}} [[શ્રેણી:૧૯૦૭માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૨૦૦૩માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:કેળવણીકાર]] bb53nxbodem6jxi8uoc49xo10n8w0xf 902811 902810 2026-07-25T05:52:26Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સમાજ સેવક]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902811 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = રઘુભાઈ મોરારજી નાયક | image = | image_size = | caption = | birth_date = ૧૯૦૭ | birth_place = [[ચલથાણ]], [[સુરત]], ગુજરાત | death_date = ૨૦૦૩ | death_place = ભારત | resting_place = | resting_place_coordinates = | other_names = | occupation = શિક્ષણવિદ્<br>સામાજિક કાર્યકર | years_active = ૧૯૪૪–૨૦૦૩ | known_for = સરદાર પટેલ વિદ્યાલય | spouse = જશીબેન નાયક | partner = | children = | parents = | website = | signature = | awards = [[પદ્મશ્રી]]<br>રાષ્ટ્રીય શિક્ષક પુરસ્કાર }} '''રઘુભાઈ મોરારજી નાયક''' (૧૯૦૭–૨૦૦૩) એક ભારતીય કેળવણીકાર, સમાજસેવક અને સરદાર પટેલ વિદ્યાલયના સ્થાપક આચાર્ય હતા.<ref name="Tagore's favourite, Indira's teacher">{{cite web | url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Tagores-favourite-Indiras-teacher/articleshow/3446720.cms | title=Tagore's favourite, Indira's teacher | publisher=Times of India | date=5 September 2008 | accessdate=22 August 2016}}</ref> તેઓ સરસ્વતી વિદ્યામંડળના સહ-સ્થાપક પણ હતા, જે ગુજરાત રાજ્યમાં અનેક શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ ચલાવે છે.<ref name="Stewardship of Trusts">{{cite web | url=http://docs.exdat.com/docs/index-136004.html?page=14 | title=Stewardship of Trusts | publisher=Exdat | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> રવીન્દ્રનાથ ટાગોરના શિષ્ય રહી ચૂકેલા રઘુભાઈએ શાળાઓના સમૂહનું સંચાલન કરતા મુખ્ય ટ્રસ્ટ 'સરસ્વતી કેળવણી મંડળ'ના પ્રમુખ તરીકે પણ સેવા આપી હતી. શિક્ષણ ક્ષેત્રે તેમના વિશેષ યોગદાન બદલ [[ભારત સરકાર]] દ્વારા ૧૯૭૬માં તેમને દેશના ચોથા સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન [[પદ્મશ્રી]]થી નવાજવામાં આવ્યા હતા.<ref name="Padma Awards">{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2013 | accessdate=20 August 2016 | archive-date=15 October 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | url-status=dead }}</ref> નાયકનો જન્મ ૧૯૦૭માં ગુજરાતના સુરત પાસેના નાના શહેર ચલથાણમાં થયો હતો. તેમણે પોતાનું શાળાકીય શિક્ષણ શાંતિનિકેતનમાં પૂરું કર્યું, જ્યાંથી તેઓ ૧૯૨૯માં સ્નાતક થયા. ત્યારબાદ મહારાષ્ટ્ર જઈને, તેમણે ૧૯૩૨માં પૂણેની 'પ્યુપિલ્સ ઑન સ્કૂલ' (Pupils' Own School) માં શિક્ષક તરીકે પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત કરી, જ્યાં તેમણે [[ઈન્દિરા ગાંધી]] સહિત અન્ય વિદ્યાર્થીઓને ભણાવ્યા હતા.<ref name="History">{{cite web | url=https://kes.edu.in/kes-shree-m-m-pupils-own-school-and-sharda-mandir-history/ | title=History | publisher=KES Shree M.M. Pupil’s Own School and Sharda Mandir | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> નોકરીમાંથી અભ્યાસ રજા લઈને, તેઓ પોતાના ડોક્ટરેટના અભ્યાસ માટે જર્મની ગયા હતા. ત્યાં તેઓ [[સુભાષચંદ્ર બોઝ]]ના સંપર્કમાં આવ્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે. જેના કારણે જર્મન સત્તાવાળાઓએ તેમનો પાસપોર્ટ જપ્ત કરી લેતાં તેમના ભારત પાછા ફરવામાં વિલંબ થયો હતો. તેઓ ૧૯૪૦માં ભારત પાછા ફર્યા અને ચાર વર્ષ પછી, ૧૯૪૪માંતેમણે ઉછીના લીધેલા નાણાંથી 'સરસ્વતી વિદ્યામંડળ'ની સ્થાપના કરી.<ref name="Founder Members Of Saraswati VidyaMandal">{{cite web | url=http://www.asarwavidyalaya.org/svm.html | title=Founder Members Of Saraswati VidyaMandal | publisher=Saraswati VidyaMandal | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> ૧૯૫૭માં ભારતના તત્કાલીન નાણા સચિવ હીરુભાઈ એમ. પટેલે તેમને 'સરદાર પટેલ વિદ્યાલય'ના સ્થાપક આચાર્યનું પદ સોંપ્યું, જેની શરૂઆત 'ગુજરાત એજ્યુકેશન સોસાયટી' દ્વારા કરવામાં આવી રહી હતી.<ref name="History of School">{{cite web | url=http://www.spvdelhi.org/index.php?option=com_content&view=article&id=73&Itemid=471 | title=History of School | publisher=Sardar Patel Vidyalaya | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> આચાર્ય તરીકે સેવા આપવાની સાથે સાથે,<ref name="This is a list of past and present Teachers and Staff at SPV">{{cite web | url=http://spv.rajiv.com/staff.htm | title=This is a list of past and present Teachers and Staff at SPV | publisher=Sardar Patel Vidyalaya | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> તેઓ અન્ય એક શૈક્ષણિક જૂથ 'સરસ્વતી કેળવણી મંડળ'ના પ્રમુખ પદે પણ રહ્યા. શિક્ષણ ક્ષેત્રે તેમના યોગદાન બદલ [[ભારત સરકાર]] દ્વારા ૧૯૭૬માં તેમને '[[પદ્મશ્રી]]'ના નાગરિક સન્માનથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.<ref name="Padma Awards" /> આ ઉપરાંત, તેમને 'રાષ્ટ્રીય શિક્ષક પુરસ્કાર' પણ પ્રાપ્ત થયો હતો.<ref name="Founder Members Of Saraswati VidyaMandal" /> નાયકના લગ્ન જશીબેન સાથે થયા હતા, જેમણે તેમના અનેક કાર્યોમાં સહયોગ આપ્યો હતો<ref name="History & Vision">{{cite web | url=http://www.asarwavidyalaya.org/ | title=History & Vision | publisher=Asarwa Vidyalaya | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}</ref> અને તેઓ સરસ્વતી વિદ્યામંડળના તત્કાલીન આચાર્ય પણ રહ્યા હતા.<ref name="Padma Awards" /> ૨૦૦૩માં, ૯૬ વર્ષની વયે તેમનું અવસાન થયું હતું.<ref name="Tagore's favourite, Indira's teacher" /> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * {{cite web | url=http://asiannewsagency.com/2016/01/09/old-students-meet-of-sardar-patel-vidyalaya-at-new-delhi/ | title=Old Students Meet of Sardar Patel Vidyalaya at New Delhi | publisher=Asian News Agency | date=9 January 2016 | accessdate=22 August 2016}} [[શ્રેણી:૧૯૦૭માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૨૦૦૩માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:કેળવણીકાર]] [[શ્રેણી:સમાજ સેવક]] crnqbs170an6ehkcnp5oja3yceq85gd 3 154754 902813 2026-07-25T06:00:59Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902813 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=JAMOD PRATIK KUMAR BHARATBHAI}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૧:૩૦, ૨૫ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) d8uq3wyrosd0t5tbwgchh11ns8b0bu8 0 154755 902819 2026-07-25T08:16:58Z Snehrashmi 41463 ભૌગોલિક સંકેત (GI Tag) તરીકે જાહેર એલચીની એક પ્રજાતિ 902819 wikitext text/x-wiki {{Infobox geographical indication | name = એલેપ્પી લીલી એલચી | image = Cardamom Anakkara.jpg | image_size = 200px | caption = | description = દક્ષિણ [[પશ્ચિમ ઘાટ]]માં ઉગાડવામાં આવતી એલચી | type = કૃષિ | area = દક્ષિણ કેરળ <br> પશ્ચિમ (કોંગુનાડુ) અને દક્ષિણ તમિળનાડુ | country = ભારત | registered = ૨૦૦૭–૦૮ | material = | official website = }} '''એલેપ્પી લીલી એલચી''' એ એલચીની એક પ્રજાતિ છે, જેનો ઉદ્ભવ વર્તમાન ભારતીય રાજ્ય [[કેરળ]]માંથી થયો છે. એલચીની આ પ્રજાતિનું ઉત્પાદન ક્ષેત્ર પશ્ચિમ ઘાટ સાથે જોડાયેલા દક્ષિણ કેરળ, તથા પશ્ચિમ અને દક્ષિણ તમિળનાડુમાં ફેલાયેલું છે. પ્રાચીન હિંદુ ગ્રંથોમાં પણ તેનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે અને તે પ્રાચીન કાળથી વેપારમાં ઉપયોગમાં લેવાતા મસાલાઓમાંથી એક છે. == ઇતિહાસ == આ મસાલાનો ઉલ્લેખ પ્રાચીન હિંદુ ગ્રંથો જેવાં કે 'અર્થશાસ્ત્ર', 'સુશ્રુત સંહિતા' અને 'ચરક સંહિતા'માં જોવા મળે છે. ઈ.સ. પૂર્વે ચોથી સદીમાં, ગ્રીકો સાથે તેનો વેપાર થતો હતો. પાછળથી તે પ્રાચીન રોમનો, અરબો અને અન્ય યુરોપીય સામ્રાજ્યો સાથેના મસાલાના વેપારનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ બન્યો. ૧૮મી સદીમાં, બ્રિટિશ રાજ સાથેની એક સમજૂતી હેઠળ ત્રાવણકોર રાજ્યનો એલચીના વેપાર અને નિકાસ પર એકાધિકાર હતો. આ કારણે ત્રાવણકોરની તમામ એલચી માત્ર એલેપ્પી ખાતે આવેલા સરકારી ડેપોમાં જ વેચવી પડતી હતી, જે તે સમયે મુખ્ય વેપારી બંદર હતું. એલચીની આ પ્રજાતિને 'એલેપ્પી એલચી' એટલા માટે નથી કહેવામાં આવતી કે તે એલેપ્પીમાં ઉગે છે, પરંતુ એટલા માટે કહેવાય છે કારણ કે એલેપ્પી એ મુખ્ય ડેપો હતો જ્યાં આ એલચીનું પ્રોસેસિંગ (પ્રક્રિયા) કરવામાં આવતું હતું.<ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-03-29/news/29357836_1_byadgi-chilli-cochin-ginger-vj-kurien|title=GI status to spice up branding of unique crop varieties|newspaper=The Times of India|date=29 March 2011|access-date=21 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305043105/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-03-29/news/29357836_1_byadgi-chilli-cochin-ginger-vj-kurien|archive-date=5 March 2016|url-status=dead}}</ref> == વાવેતર == આ પાકની ખેતી પશ્ચિમ ઘાટના દક્ષિણી ઢોળાવો પર ૮૦૦ થી ૧૩૦૦ મીટર (૨૬૦૦ થી ૪૩૦૦ ફૂટ) ની ઊંચાઈએ કરવામાં આવે છે. તે ૭ કરતાં ઓછા pH મૂલ્ય ધરાવતી રેતાળ ગોરાડુ કે ચીકણી ગોરાડુ જમીનમાં ઉગે છે. આ છોડ ૩ મીટર (૯.૮ ફૂટ) સુધી ઊંચો વધે છે. તે મુખ્યત્વે વરસાદ આધારિત પાક છે, જે સામાન્ય રીતે જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર દરમિયાન દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસાની ઋતુમાં વાવવામાં આવે છે. ચોમાસા દરમિયાન બીજની વાવણી કરવામાં આવે છે અને પાંચથી સાત અઠવાડિયા પછી બીજનું અંકુરણ થાય છે. રોપણી કર્યાના લગભગ ત્રણ વર્ષ પછી છોડ પર એલચીના ડોડા (capsules) બેસવાનું શરૂ થાય છે. એપ્રિલ-મે મહિના દરમિયાન ફૂલો આવવાની શરૂઆત થાય છે અને લગભગ ચાર મહિનામાં ફળ પાકીને તૈયાર થઈ જાય છે. ઓક્ટોબર-નવેમ્બર દરમિયાન આ ડોડાની લણણી કરવામાં આવે છે અને એક જ સીઝનમાં ઘણી વાર લણણી કરી શકાય છે.<ref name="Kerala"/> એલચીની આ પ્રજાતિનું ઉત્પાદન ક્ષેત્ર [[પશ્ચિમ ઘાટ]] સાથે જોડાયેલા દક્ષિણ કેરળ તેમજ પશ્ચિમ અને દક્ષિણ તમિળનાડુમાં ફેલાયેલું છે. તે અરબો સાથે અને પાછળથી યુરોપિયનો સાથે વેપાર કરવામાં આવતા મુખ્ય મસાલાઓમાંથી એક હતો.<ref name="Kerala"/> == વિવરણ == તે એલચીની સૌથી જૂની અને અત્યંત લોકપ્રિય પ્રજાતિઓમાંથી એક છે. તે 'અલ્પીનિયોઇડી' (Alpinioideae) ઉપ-પરિવારના 'ઇલેટેરિયા કાર્ડામોમમ' (Elettaria cardamomum) છોડના પરિપક્વ, કાચા અને સૂકવેલા ફળોમાંથી મેળવવામાં આવે છે. આ મસાલો આછા લીલા રંગનો, ત્રિકોણીય ડોડા (capsule) આકારનો અને સપાટી પર કરચલીઓવાળો દેખાવ ધરાવે છે. સરેરાશ રીતે, તે ૨૧ એમએમ (૦.૮૩ ઈંચ) લંબાઈ અને ૮ એમેમ (૦.૩૧ ઈંચ) વ્યાસ ધરાવે છે. તે મીઠો સ્વાદ અને ફળો જેવી મધુર સુગંધ ધરાવે છે. આ વિશિષ્ટ સ્વાદ ટર્પિનાઇલ એસિટેટ (Terpinyl acetate), સિનિઓલ (cineole), લીનાલૂલ (Linalool) અને લીનાલાઇલ એસિટેટ (Linalyl acetate) ની હાજરીને કારણે હોય છે. તેમાં તેલનું પ્રમાણ વધુ હોવાને કારણે, તેનો ઉપયોગ તેલ ઉત્પાદન માટે થાય છે, જેનો ઉપયોગ સુગંધિત તેલ અને જંતુનાશક તરીકે કરવામાં આવે છે.<ref name="Kerala">{{cite report|url=https://sites.cdit.org/wto/index.php/alleppey-green-cardamom|title=Alleppey Green Cardamom|publisher=Government of Kerala|access-date=1 December 2023}}</ref> == ઉત્પાદન પ્રક્રિયા == લણણી કરેલા એલચીના ડોડાને વહેતા પાણીમાં ધોવામાં આવે છે. સાફ કરેલા આ ડોડામાં ભેજનું પ્રમાણ ઘટાડવા માટે તેને ભઠ્ઠીઓ (kilns) પર સૂકવવામાં આવે છે. આ ડોડાને કુદરતી રીતે તડકામાં અથવા કૃત્રિમ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરીને સૂકવી શકાય છે. સૂકવેલા ડોડાને વજન, કદ, રંગ અને સુગંધ જેવા વિવિધ ધોરણોના આધારે અલગ-અલગ ગ્રેડમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. આ એલચી સામાન્ય રીતે આછા લીલા રંગની હોય છે, પરંતુ જો લણણી કર્યા પછી તેને સૂકવવામાં વિલંબ થાય, તો તે બદામી રંગની થઈ શકે છે. ભેજ એકઠો થતો અટકાવવા માટે વેન્ટિલેશન (હવાની અવરજવર) ધરાવતી જગ્યાએ ૬૫ °C (૧૪૯ °F) સુધીના ઊંચા તાપમાને તેને સામાન્ય રીતે શણના કોથળાઓમાં સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે.<ref name="Kerala"/> == ભૌગોલિક સંકેત == તેને ૨૦૦૭-૦૮ માં ભૌગોલિક સંકેત (GI Tag) તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{cite report|url=https://ipindia.gov.in/registered-gls.htm|title=Geographical indications in India|publisher=Government of India|access-date=1 December 2023|archive-date=3 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203233006/https://ipindia.gov.in/registered-gls.htm|url-status=live}}</ref> નોંધણી માટેની અરજી સ્પાઇસ બોર્ડ, વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલય, ભારત સરકાર દ્વારા કરવામાં આવી હતી.<ref name="GIJ">{{cite web|title=GT Application No. 72|url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/72|publisher=Government of India|access-date=1 December 2023}}</ref> == સંદર્ભ == {{reflist}} 03r0svfvbgx0w78e53tcd16mtobdtns 0 154756 902821 2026-07-25T08:57:19Z Snehrashmi 41463 ભૌગોલિક સંકેત (GI Tag) તરીકે જાહેર નાળિયેરના રેસા (કાથી)ની પેદાશો 902821 wikitext text/x-wiki '''એલેપ્પી કાથી''' એ ભારત દેશના કેરળ રાજ્યના [[એલેપ્પી જિલ્લો|અલેપ્પી (અલપ્પુઝા) જિલ્લા]]ના અંબલપ્પુઝા અને ચેરથાલા તાલુકાઓમાં બનાવવામાં આવતી નાળિયેરના રેસા (કાથી)ની પેદાશો છે. આ ક્ષેત્રમાં કાથીના ઉત્પાદનનો ઇતિહાસ ૧૮૫૯ જેટલો જૂનો છે. [[વિશ્વ વેપાર સંગઠન]] (WTO) દ્વારા ૨૦૦૭ માં "અલેપ્પી કાથી" ને ભૌગોલિક સંકેત (Geographical Indication - GI Tag)નો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો હતો.<ref>[http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-agri-biz-and-commodity/the-unique-power-of-coir/article1667738.ece Geographical Indication status to Alleppey Coir]</ref> == મુખ્ય ઉત્પાદનો == * કાથીના ગાદલાં * કાથીની ચટાઈ * કાથીના ગાલિચા == ઇતિહાસ == અલપ્પુઝામાં કાથીનું ઉત્પાદન સદીઓ જૂનું છે. આરબ મુસાફરોના પ્રવાસવર્ણનોમાં અને '[[રામાયણ]]' જેવા પૌરાણિક ગ્રંથોમાં પણ કાથીનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે.<ref>{{Cite web |title=History {{!}} Coirboard |url=http://coirboard.gov.in/?page_id=58 |access-date=2022-05-30 |language=en-US}}</ref> ૧૯મી સદીના મધ્ય સુધી અલપ્પુઝામાં કાથીનું ઉત્પાદન બિન-યાંત્રિક અને અસંગઠિત હતું. ભારતમાં એલેપ્પી ખાતે પ્રથમ કાથી ફેક્ટરી 'ડારા સ્મેઇલ એન્ડ કંપની' ની સ્થાપના ૧૮૫૯માં એક આઇરિશ-અમેરિકન ઉદ્યોગસાહસિક જેબ્સ ડારા દ્વારા કરવામાં આવી હતી. અમેરિકન અંગ્રેજીમાં કાથીને 'કોકો મેટ્સ' કહેવામાં આવતી હતી અને 'ડારા સ્મેઇલ એન્ડ કંપની લિમિટેડ'ની ઓફિસ અને સેલ્સરૂમ ન્યૂ યોર્ક સિટીના ૧૭૭, વોટર સ્ટ્રીટ ખાતે આવેલા હતા.<ref>[http://1.bp.blogspot.com/-E7b7IZshb2U/VBRBQZUz02I/AAAAAAAAIKk/5qRx-Km2J5Y/s1600/ds.jpg Darragh Smail & Company]</ref> ત્યારપછીની એક સદીમાં, ઘણી જાણીતી યુરોપિયન કંપનીઓએ અલપ્પુઝાથી કાથીનું ઉત્પાદન અને નિકાસ કરી હતી. જેમાં 'અસ્પિનવોલ એન્ડ કંપની', 'પિયર્સ લેસ્લી એન્ડ કંપની લિમિટેડ', 'વિલિયમ ગુડએકર એન્ડ સન્સ ઇન્ડિયા પ્રાઇવેટ લિમિટેડ', અને 'વોલ્કાર્ટ બ્રધર્સ' વગેરે મુખ્ય હતી. ૧૯૪૦ના દાયકામાં ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળ અને ત્રાવણકોરમાં મજૂર આંદોલનને પરિણામે યુરોપિયન કંપનીઓ બહાર નીકળી ગઈ અને કાથી ઉત્પાદનનું વિકેન્દ્રીકરણ થયું. હાલમાં, 'કોઈર બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા' (Coir Board of India) એ મુખ્ય નિયામક અને પ્રમોશન સંસ્થા છે જે કાથીના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપે છે. ==સંદર્ભ== {{Reflist}} rl60yxpt0d1cn0179174gcv767q7uvi 0 154757 902822 2026-07-25T09:21:15Z Snehrashmi 41463 ભૌગોલિક સંકેત (GI Tag) તરીકે જાહેર હાથ બનાવટનો, મિશ્રધાતુમાંથી બનતો અરીસો 902822 wikitext text/x-wiki '''આરણમુલા કન્નાડી''', જેનો અર્થ '''આરણમુલાનો અરીસો''' થાય છે, તે ભારત દેશના કેરળ રાજ્યના પથાનમથિટ્ટા જિલ્લામાં આવેલા આરણમુલા નામના એક નાના શહેરમાં હાથ બનાવટનો, મિશ્રધાતુમાંથી બનતો પ્રથમ સપાટીનો (first surface) અરીસો છે. [[File:Aranmula mirror high quality bronze mirror.jpg|thumb|આરણમુલા કન્નાડી]] [[File:Aranmula kannadi.jpg|thumb|{{lang|ml-Latn|આરણમુલા કન્નાડી}}]] [[File:ARANMULA KANNADI RAW.jpg|thumb|{{lang|ml-Latn|આરણમુલા કન્નાડી}} તેના કાચા, પોલિશ્ડ વગરના સ્વરૂપમાં]] [[File:Aranmula Mirrors.jpg|thumb|{{lang|ml-Latn|આરણમુલા કન્નાડી}} પ્રદર્શનમાં વિવિધ કોતરણીવાળા પિત્તળના ફ્રેમમાં]] == વિવરણ == સામાન્ય 'ચાંદીના (સિલ્વર્ડ)' કાચના અરીસાઓથી વિપરીત, આ એક મિશ્રધાતુમાંથી બનતો અરીસો અથવા પ્રથમ સપાટીનો અરીસો છે, જે પાછળની સપાટીના અરીસાઓમાં જોવા મળતા ગૌણ પરાવર્તનો અને વિચલનોને દૂર કરે છે. આ અરીસાઓ આરણમુલાના એક સંયુક્ત પરિવાર દ્વારા બનાવવામાં આવે છે. મિશ્રધાતુમાં વપરાતી ચોક્કસ ધાતુઓની માહિતી પરિવારના ગુપ્ત રહસ્ય તરીકે રાખવામાં આવે છે; જોકે ધાતુશાસ્ત્રીઓનું માનવું છે કે આ મિશ્રધાતુ તાંબુ અને ટીનનું મિશ્રણ છે, જે એક પ્રકારની સ્પેક્યુલમ મેટલ એટલે કે કાંસાનો અરીસો ગણાય છે. અરીસાની પરાવર્તક સપાટી મેળવવા માટે તેને સળંગ કેટલાક દિવસો સુધી પોલિશ કરવામાં આવે છે.<ref name= Hindu2012>{{cite news| url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article3634151.ece?textsize=small&test=2 | location=Kollam, India | work=The Hindu | title=Aranmula mirrors| date=13 July 2012}}</ref> આ પોલિશિંગ 'મરોટ્ટી' (Hydnocarpus pentandrus)ના બીજમાંથી કાઢવામાં આવેલા તેલ અને ડાંગરના છોડવાના ફોતરી (છોતરાં) ને મિશ્રિત કરીને બનાવેલી ઘર્ષક પેસ્ટ નો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે.<ref>{{cite web|title= Geographical Indications Journal No. 3 | date=1 November 2004 | url=https://search.ipindia.gov.in/IPOJournal/Journal/GIR |website=Intellectual Property India}}</ref> આ વિશિષ્ટ અરીસાઓ તે સમયના કેરળની સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક અને ધાતુશાસ્ત્રની પરંપરાઓનું પરિણામ છે. તેઓ મહાન ઐતિહાસિક અને સાંસ્કૃતિક મૂલ્ય ધરાવે છે, અને તેમને સદ્ભાગ્ય લાવનારા માનવામાં આવે છે.<ref name="Hindu2012" /> લગ્નના સ્થળે દુલ્હનના પ્રવેશ સમયે ઉપયોગમાં લેવાતી આઠ શુભ વસ્તુઓ અથવા "અષ્ટમંગલ્યમ"માં આ અરીસાઓની ગણતરી થાય છે. ૨૦૧૭માં કેરળના મુખ્યમંત્રી પિનારાયી વિજયને બહરીનની મુલાકાત દરમિયાન ત્યાંના રાજા હમદને આરણમુલા અરીસો ભેટ આપ્યો હતો. લંડનમાં આવેલા બ્રિટિશ મ્યુઝિયમના સંગ્રહમાં ૪૫ સેન્ટિમીટર ઊંચો આરણમુલા અરીસો છે.<ref name="Hindu2012" /> આ અરીસાઓને ૨૦૦૪-૦૫ માં ભૌગોલિક સંકેત (GI Tag) પ્રાપ્ત થયો હતો.<ref name="GITag">{{cite web|url=http://ipindia.nic.in/girindia/ |title=State Wise Registration Details of G.I Applications 2004-05 |accessdate=13 June 2013 |location=India |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130826183844/http://ipindia.nic.in/girindia/ |archivedate=26 August 2013 }}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == ગ્રંથસૂચિ == {{refbegin}} * {{cite journal |last1=Srinivasan |first1=Sharada |last2=Glover |first2=Ian |year=1995 |title=Wrought and quenched and cast high-tin bronzes from Kerala state, southern India |journal=Journal of the Historical Metallurgy Society |volume=29 |issue=2 |pages=69–81}} * {{cite encyclopedia |last=Srinivasan |first=Sharada |year=2008 |title=Mirrors: Metal mirrors from India |editor-last=Selin |editor-first=Helaine |editor-link=Helaine Selin |encyclopedia=Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures |volume=2 |location=Berlin |publisher=Springer |pages=1699–1704 |url=http://www.perspectivecreations.com/hsg/publications/encyclopedia_of_the_history_of_science_technology_and_medicine_in_non_western_cultures.pdf}} {{refend}} 3q0u5v7gskxyjvi7qh8m5g87pklzat4 902823 902822 2026-07-25T09:23:20Z Snehrashmi 41463 902823 wikitext text/x-wiki '''આરણમુલા કન્નાડી''', જેનો અર્થ '''આરણમુલાનો અરીસો''' થાય છે, તે ભારત દેશના કેરળ રાજ્યના પથાનમથિટ્ટા જિલ્લામાં આવેલા આરણમુલા નામના એક નાના શહેરમાં હાથ બનાવટનો, મિશ્રધાતુમાંથી બનતો પ્રથમ સપાટીનો (first surface) અરીસો છે. [[File:Aranmula mirror high quality bronze mirror.jpg|thumb|આરણમુલા કન્નાડી (આરણમુલાનો અરીસો)]] [[File:Aranmula kannadi.jpg|thumb|{{lang|ml-Latn|આરણમુલાનો અરીસો}}]] [[File:ARANMULA KANNADI RAW.jpg|thumb|{{lang|ml-Latn|આરણમુલાનો અરીસો}} તેના કાચા, પોલિશ્ડ વગરના સ્વરૂપમાં]] [[File:Aranmula Mirrors.jpg|thumb|{{lang|ml-Latn|આરણમુલાનો અરીસો}} પ્રદર્શનમાં વિવિધ કોતરણીવાળા પિત્તળના ફ્રેમમાં]] == વિવરણ == સામાન્ય 'ચાંદીના (સિલ્વર્ડ)' કાચના અરીસાઓથી વિપરીત, આ એક મિશ્રધાતુમાંથી બનતો અરીસો અથવા પ્રથમ સપાટીનો અરીસો છે, જે પાછળની સપાટીના અરીસાઓમાં જોવા મળતા ગૌણ પરાવર્તનો અને વિચલનોને દૂર કરે છે. આ અરીસાઓ આરણમુલાના એક સંયુક્ત પરિવાર દ્વારા બનાવવામાં આવે છે. મિશ્રધાતુમાં વપરાતી ચોક્કસ ધાતુઓની માહિતી પરિવારના ગુપ્ત રહસ્ય તરીકે રાખવામાં આવે છે; જોકે ધાતુશાસ્ત્રીઓનું માનવું છે કે આ મિશ્રધાતુ તાંબુ અને ટીનનું મિશ્રણ છે, જે એક પ્રકારની સ્પેક્યુલમ મેટલ એટલે કે કાંસાનો અરીસો ગણાય છે. અરીસાની પરાવર્તક સપાટી મેળવવા માટે તેને સળંગ કેટલાક દિવસો સુધી પોલિશ કરવામાં આવે છે.<ref name= Hindu2012>{{cite news| url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article3634151.ece?textsize=small&test=2 | location=Kollam, India | work=The Hindu | title=Aranmula mirrors| date=13 July 2012}}</ref> આ પોલિશિંગ 'મરોટ્ટી' (Hydnocarpus pentandrus)ના બીજમાંથી કાઢવામાં આવેલા તેલ અને ડાંગરના છોડવાના ફોતરી (છોતરાં) ને મિશ્રિત કરીને બનાવેલી ઘર્ષક પેસ્ટ નો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે.<ref>{{cite web|title= Geographical Indications Journal No. 3 | date=1 November 2004 | url=https://search.ipindia.gov.in/IPOJournal/Journal/GIR |website=Intellectual Property India}}</ref> આ વિશિષ્ટ અરીસાઓ તે સમયના કેરળની સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક અને ધાતુશાસ્ત્રની પરંપરાઓનું પરિણામ છે. તેઓ મહાન ઐતિહાસિક અને સાંસ્કૃતિક મૂલ્ય ધરાવે છે, અને તેમને સદ્ભાગ્ય લાવનારા માનવામાં આવે છે.<ref name="Hindu2012" /> લગ્નના સ્થળે દુલ્હનના પ્રવેશ સમયે ઉપયોગમાં લેવાતી આઠ શુભ વસ્તુઓ અથવા "અષ્ટમંગલ્યમ"માં આ અરીસાઓની ગણતરી થાય છે. ૨૦૧૭માં કેરળના મુખ્યમંત્રી પિનારાયી વિજયને બહરીનની મુલાકાત દરમિયાન ત્યાંના રાજા હમદને આરણમુલા અરીસો ભેટ આપ્યો હતો. લંડનમાં આવેલા બ્રિટિશ મ્યુઝિયમના સંગ્રહમાં ૪૫ સેન્ટિમીટર ઊંચો આરણમુલા અરીસો છે.<ref name="Hindu2012" /> આ અરીસાઓને ૨૦૦૪-૦૫ માં ભૌગોલિક સંકેત (GI Tag) પ્રાપ્ત થયો હતો.<ref name="GITag">{{cite web|url=http://ipindia.nic.in/girindia/ |title=State Wise Registration Details of G.I Applications 2004-05 |accessdate=13 June 2013 |location=India |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130826183844/http://ipindia.nic.in/girindia/ |archivedate=26 August 2013 }}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == ગ્રંથસૂચિ == {{refbegin}} * {{cite journal |last1=Srinivasan |first1=Sharada |last2=Glover |first2=Ian |year=1995 |title=Wrought and quenched and cast high-tin bronzes from Kerala state, southern India |journal=Journal of the Historical Metallurgy Society |volume=29 |issue=2 |pages=69–81}} * {{cite encyclopedia |last=Srinivasan |first=Sharada |year=2008 |title=Mirrors: Metal mirrors from India |editor-last=Selin |editor-first=Helaine |editor-link=Helaine Selin |encyclopedia=Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures |volume=2 |location=Berlin |publisher=Springer |pages=1699–1704 |url=http://www.perspectivecreations.com/hsg/publications/encyclopedia_of_the_history_of_science_technology_and_medicine_in_non_western_cultures.pdf}} {{refend}} mq87sab0a10394bbaiquc83vksx0hjd 902824 902823 2026-07-25T09:24:07Z Snehrashmi 41463 /* ગ્રંથસૂચિ */ સંપાદક કડી દૂર કરી 902824 wikitext text/x-wiki '''આરણમુલા કન્નાડી''', જેનો અર્થ '''આરણમુલાનો અરીસો''' થાય છે, તે ભારત દેશના કેરળ રાજ્યના પથાનમથિટ્ટા જિલ્લામાં આવેલા આરણમુલા નામના એક નાના શહેરમાં હાથ બનાવટનો, મિશ્રધાતુમાંથી બનતો પ્રથમ સપાટીનો (first surface) અરીસો છે. [[File:Aranmula mirror high quality bronze mirror.jpg|thumb|આરણમુલા કન્નાડી (આરણમુલાનો અરીસો)]] [[File:Aranmula kannadi.jpg|thumb|{{lang|ml-Latn|આરણમુલાનો અરીસો}}]] [[File:ARANMULA KANNADI RAW.jpg|thumb|{{lang|ml-Latn|આરણમુલાનો અરીસો}} તેના કાચા, પોલિશ્ડ વગરના સ્વરૂપમાં]] [[File:Aranmula Mirrors.jpg|thumb|{{lang|ml-Latn|આરણમુલાનો અરીસો}} પ્રદર્શનમાં વિવિધ કોતરણીવાળા પિત્તળના ફ્રેમમાં]] == વિવરણ == સામાન્ય 'ચાંદીના (સિલ્વર્ડ)' કાચના અરીસાઓથી વિપરીત, આ એક મિશ્રધાતુમાંથી બનતો અરીસો અથવા પ્રથમ સપાટીનો અરીસો છે, જે પાછળની સપાટીના અરીસાઓમાં જોવા મળતા ગૌણ પરાવર્તનો અને વિચલનોને દૂર કરે છે. આ અરીસાઓ આરણમુલાના એક સંયુક્ત પરિવાર દ્વારા બનાવવામાં આવે છે. મિશ્રધાતુમાં વપરાતી ચોક્કસ ધાતુઓની માહિતી પરિવારના ગુપ્ત રહસ્ય તરીકે રાખવામાં આવે છે; જોકે ધાતુશાસ્ત્રીઓનું માનવું છે કે આ મિશ્રધાતુ તાંબુ અને ટીનનું મિશ્રણ છે, જે એક પ્રકારની સ્પેક્યુલમ મેટલ એટલે કે કાંસાનો અરીસો ગણાય છે. અરીસાની પરાવર્તક સપાટી મેળવવા માટે તેને સળંગ કેટલાક દિવસો સુધી પોલિશ કરવામાં આવે છે.<ref name= Hindu2012>{{cite news| url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article3634151.ece?textsize=small&test=2 | location=Kollam, India | work=The Hindu | title=Aranmula mirrors| date=13 July 2012}}</ref> આ પોલિશિંગ 'મરોટ્ટી' (Hydnocarpus pentandrus)ના બીજમાંથી કાઢવામાં આવેલા તેલ અને ડાંગરના છોડવાના ફોતરી (છોતરાં) ને મિશ્રિત કરીને બનાવેલી ઘર્ષક પેસ્ટ નો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે.<ref>{{cite web|title= Geographical Indications Journal No. 3 | date=1 November 2004 | url=https://search.ipindia.gov.in/IPOJournal/Journal/GIR |website=Intellectual Property India}}</ref> આ વિશિષ્ટ અરીસાઓ તે સમયના કેરળની સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક અને ધાતુશાસ્ત્રની પરંપરાઓનું પરિણામ છે. તેઓ મહાન ઐતિહાસિક અને સાંસ્કૃતિક મૂલ્ય ધરાવે છે, અને તેમને સદ્ભાગ્ય લાવનારા માનવામાં આવે છે.<ref name="Hindu2012" /> લગ્નના સ્થળે દુલ્હનના પ્રવેશ સમયે ઉપયોગમાં લેવાતી આઠ શુભ વસ્તુઓ અથવા "અષ્ટમંગલ્યમ"માં આ અરીસાઓની ગણતરી થાય છે. ૨૦૧૭માં કેરળના મુખ્યમંત્રી પિનારાયી વિજયને બહરીનની મુલાકાત દરમિયાન ત્યાંના રાજા હમદને આરણમુલા અરીસો ભેટ આપ્યો હતો. લંડનમાં આવેલા બ્રિટિશ મ્યુઝિયમના સંગ્રહમાં ૪૫ સેન્ટિમીટર ઊંચો આરણમુલા અરીસો છે.<ref name="Hindu2012" /> આ અરીસાઓને ૨૦૦૪-૦૫ માં ભૌગોલિક સંકેત (GI Tag) પ્રાપ્ત થયો હતો.<ref name="GITag">{{cite web|url=http://ipindia.nic.in/girindia/ |title=State Wise Registration Details of G.I Applications 2004-05 |accessdate=13 June 2013 |location=India |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130826183844/http://ipindia.nic.in/girindia/ |archivedate=26 August 2013 }}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == ગ્રંથસૂચિ == {{refbegin}} * {{cite journal |last1=Srinivasan |first1=Sharada |last2=Glover |first2=Ian |year=1995 |title=Wrought and quenched and cast high-tin bronzes from Kerala state, southern India |journal=Journal of the Historical Metallurgy Society |volume=29 |issue=2 |pages=69–81}} * {{cite encyclopedia |last=Srinivasan |first=Sharada |year=2008 |title=Mirrors: Metal mirrors from India |editor-last=Selin |editor-first=Helaine |encyclopedia=Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures |volume=2 |location=Berlin |publisher=Springer |pages=1699–1704 |url=http://www.perspectivecreations.com/hsg/publications/encyclopedia_of_the_history_of_science_technology_and_medicine_in_non_western_cultures.pdf}} {{refend}} oicvt280e88zh7m4aiytjv7hmm66qil 3 154758 902825 2026-07-25T09:44:56Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902825 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=બારી આ ધીરજ ભાઈ પરવત ભાઈ}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૧૪, ૨૫ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) hkveukkpblg0xaxdwe1pizo84o9xmzb 0 154759 902827 2026-07-25T11:31:26Z Snehrashmi 41463 ભૌગોલિક સંકેત (GI Tag) તરીકે જાહેર તુવેરની એક પરંપરાગત પાક પ્રજાતિ 902827 wikitext text/x-wiki {{Infobox geographical indication | name = અટ્ટાપડી તુવેર (થુવરા) | image = | alt = | caption = | alternative names = અટ્ટાપડી લાલ તુવેર, થોમારા | description = ભારતના કેરળમાં ઉગાડવામાં આવતી તુવેરની જાત | type = તુવેરની જાત | area = કેરળ | country = [[ભારત] | registered = ૨૯ જુલાઈ ૨૦૨૨ | material = | official website ={{URL|https://search.ipindia.gov.in/GirPublic/Application/Details/687|ipindia.gov.in}} }} '''અટ્ટાપડી થુવરા''' અથવા '''અટ્ટાપડી તુવેર''' એ ભારતના કેરળ રાજ્યમાં વાવવામાં આવતી તુવેરની એક મહત્વપૂર્ણ પરંપરાગત પાક પ્રજાતિ છે.<ref>{{cite news |title=State’s five agricultural products get GI Tag |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/states-five-agricultural-products-get-gi-tag/article66271422.ece |access-date=16 January 2025 |work=The Hindu |date=16 December 2022 |language=en-IN}}</ref> અટ્ટાપડી તુવેરની ખેતી [[પલક્કડ જિલ્લો|પલક્કડ જિલ્લા]]ના અટ્ટાપડી આદિવાસી તાલુકામાં કરવામાં આવે છે. તેના ભૌગોલિક સંકેત ટેગ હેઠળ, તેને "અટ્ટાપ્પડી થુવારા" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.<ref>{{cite news |last1=Velluva |first1=Sanathanan |title=Land Settlement and Degradation: Dynamics of Land Use in Recently Settled Forest Areas of Kerala |url=https://www.google.co.in/books/edition/Land_Settlement_and_Degradation/PgXtAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Attappady+Thuvara&dq=Attappady+Thuvara&printsec=frontcover |access-date=15 January 2025 |publisher=Serials Publications |date=2006 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=General |first1=India Office of the Registrar |title=Census of India, 1961 |date=1966 |publisher=Manager of Publications |url=https://www.google.co.in/books/edition/Census_of_India_1961/stUcAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Attappady+Thuvara&dq=Attappady+Thuvara&printsec=frontcover |access-date=15 January 2025 |language=en}}</ref> == નામ == અટ્ટાપ્પડી થુવારા એ અટ્ટાપ્પડી તાલુકામાં એક મૂલ્યવાન કૃષિ ઉત્પાદન છે અને તેથી તેનું નામ તેના પરથી રાખવામાં આવ્યું છે.[4] તેને મલયાલમ રાજ્ય ભાષામાં "થુવારા" અને સ્થાનિક આદિવાસી ભાષામાં "થોમારા" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.<ref name=":4">{{cite web |title=Attappady Thuvara |url=https://search.ipindia.gov.in/GirPublic/Application/Details/687 |website=ip |access-date=15 January 2025}}</ref> ==વિવરણ == અટ્ટાપડી થુવરા એ કેરળના પલક્કાડ જિલ્લાના અટ્ટાપડી આદિવાસી વિસ્તારનો એક પરંપરાગત પાક છે.<ref>{{cite book |last1=Rajendran |first1=Nanu |title=Muduga Language |date=1986 |publisher=Ennes Publications |url=https://www.google.co.in/books/edition/Muduga_Language/kpMtAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Attappady+Thuvara&dq=Attappady+Thuvara&printsec=frontcover |access-date=15 January 2025 |language=en}}</ref> અટ્ટાપડીમાં આ પાકની ખેતી ૭૦૦ હેક્ટર વિસ્તારમાં કરવામાં આવે છે. આ પાકની મુખ્ય લાક્ષણિકતા તેના મોટાં બીજ, વધુ વજન અને કદ, તેમજ ઊંચું પોષક મૂલ્ય છે. કેરળ સરકારે અટ્ટાપડી થુવરા અને અન્ય પરંપરાગત પાકોના સંરક્ષણ તેમજ આદિવાસી લોકોની આજીવિકા સુરક્ષિત કરવા માટે 'અટ્ટાપડી મિલેટ વિલેજ' કાર્યક્રમ શરૂ કર્યો છે. નીલગીરી બાયોસ્ફિયરમાં આવેલો અટ્ટાપડી વિસ્તાર ઘણી સ્થાનિક પાકની પ્રજાતિઓ અને પ્રાણીઓની જાતિઓનું ઘર છે, અને ત્યાં મુખ્યત્વે આદિવાસીઓ વસવાટ કરે છે.<ref>{{cite news |last1=Nair |first1=K. N. |last2=Menon |first2=Vineetha |title=Social Change in Kerala: Insights from Micro-level Studies |url=https://www.google.co.in/books/edition/Social_Change_in_Kerala/au_ZAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Attappady+Thuvara&dq=Attappady+Thuvara&printsec=frontcover |publisher=Daanish Books |date=2007 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Singh |first1=V. |title=Indian Folk Medicines and Other Plant-based Products |date=2007 |publisher=Scientific Publishers (India) |isbn=978-81-7233-481-9 |url=https://www.google.co.in/books/edition/Indian_Folk_Medicines_and_Other_Plant_ba/mN0SAQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Attappady+Thuvara&dq=Attappady+Thuvara&printsec=frontcover |access-date=15 January 2025 |language=en}}</ref> લગભગ દરેક ગામમાં ઉનાળાના વરસાદ પછી તરત જ, 'વિશુ' ઉત્સવની સાથે જ અટ્ટાપડી થુવરાનું વાવેતર શરૂ થાય છે,<ref>{{cite news |title=Attappady products make it to GI registry just before lockdown |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/attappady-products-make-it-to-gi-registry-just-before-lockdown/articleshow/75377564.cms |access-date=15 January 2025 |work=The Times of India |date=25 April 2020}}</ref> અને તેની વ્યાપક ખેતીને કારણે તે સ્થાનિક બજારોમાં સરળતાથી ઉપલબ્ધ થાય છે. ૨૦૧૭ માં, કૃષિ વિભાગે ૪૮૫ હેક્ટર વિસ્તારમાં ૪૦ વસાહતોમાં પાકની ખેતી કરી હતી, જેનાથી ૧,૬૦૫ આદિવાસીઓને લાભ થયો હતો. જેમાં ૨૨૫ હેક્ટરમાં અનાજ (મિલેટ્સ), ૧૫૦ હેક્ટરમાં કઠોળ, ૫૦ હેક્ટરમાં શાકભાજી અને ૬૦ હેક્ટરમાં તેલીબિયાં (મગફળી) નો સમાવેશ થતો હતો.<ref>{{cite news |last1=Conversation |first1=The |title=New research shows young men objectifying women more likely to be violent towards their partners |url=https://www.newindianexpress.com/specials/2024/Nov/11/new-research-shows-young-men-objectifying-women-more-likely-to-be-violent-towards-their-partners |access-date=15 January 2025 |work=The New Indian Express |date=11 November 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=There is virtually everything on the menu for tribals in Attappady, except nutrition |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2021/12/13/projects-galore-attappady-tribes-food-crisis.html |access-date=15 January 2025 |work=Onmanorama}}</ref> == ભૌગોલિક સંકેત == અટ્ટાપડી થુવરાને ભારત સરકારના ભૌગોલિક સંકેત રજિસ્ટ્રી દ્વારા ૨૯ જુલાઈ ૨૦૨૨ ના રોજ ભૌગોલિક સંકેત (GI Tag) દરજ્જો એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.<ref>{{cite web |title=Attappady Thuvara |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/687 |website=Intellectual Property India |access-date=16 January 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Kerala tops GI tag list in FY 2022-23 - ET LegalWorld |url=https://legal.economictimes.indiatimes.com/news/industry/kerala-tops-gi-tag-list-in-fy-2022-23/99280867 |access-date=15 January 2025 |work=ETLegalWorld.com |language=en}}</ref> આગલી ગ્રામ્ય વિસ્તારમાં સ્થિત 'અટ્ટાપડી થુવરા ઉત્પાદક સંગમ' દ્વારા 'અટ્ટાપડી થુવરા' ના GI રજિસ્ટ્રેશન માટેનો પ્રસ્તાવ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. માર્ચ ૨૦૨૦ માં અરજી કર્યા પછી, ૨૦૨૨ માં ચેન્નાઈ સ્થિત ભૌગોલિક સંકેત રજિસ્ટ્રી દ્વારા અટ્ટાપડી થુવરાને GI ટેગ આપવામાં આવ્યો હતો, જેનાથી "અટ્ટાપડી થુવરા" નામ આ વિસ્તારમાં વવાતી તુવેર માટે વિશિષ્ટ બની ગયું. આ સાથે તે કેરળની પ્રથમ તુવેરની પ્રજાતિ અને GI ટેગ મેળવનારી કેરળની ૪૦મી ઉત્પાદન વસ્તુ બની હતી. જીઆઈ ટેગ અટ્ટાપડી થુવરાને ગેરકાયદેસર વેચાણ અને માર્કેટિંગથી બચાવે છે, તથા તેને કાનૂની સંરક્ષણ અને એક અનોખી ઓળખ પ્રદાન કરે છે. == સંદર્ભ == {{Reflist}} gc61ua7ddgtflnqfiva207cc9a1ctza 902829 902827 2026-07-25T11:33:39Z Snehrashmi 41463 /* માહિતી ચોકઠું */ 902829 wikitext text/x-wiki {{Infobox geographical indication | name = અટ્ટાપડી તુવેર (થુવરા) | image = | alt = | caption = | alternative names = અટ્ટાપડી લાલ તુવેર, થોમારા | description = ભારતના કેરળમાં ઉગાડવામાં આવતી તુવેરની જાત | type = તુવેરની જાત | area = કેરળ | country = [[ભારત]] | registered = ૨૯ જુલાઈ ૨૦૨૨ | material = | official website ={{URL|https://search.ipindia.gov.in/GirPublic/Application/Details/687|ipindia.gov.in}} }} '''અટ્ટાપડી થુવરા''' અથવા '''અટ્ટાપડી તુવેર''' એ ભારતના કેરળ રાજ્યમાં વાવવામાં આવતી તુવેરની એક મહત્વપૂર્ણ પરંપરાગત પાક પ્રજાતિ છે.<ref>{{cite news |title=State’s five agricultural products get GI Tag |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/states-five-agricultural-products-get-gi-tag/article66271422.ece |access-date=16 January 2025 |work=The Hindu |date=16 December 2022 |language=en-IN}}</ref> અટ્ટાપડી તુવેરની ખેતી [[પલક્કડ જિલ્લો|પલક્કડ જિલ્લા]]ના અટ્ટાપડી આદિવાસી તાલુકામાં કરવામાં આવે છે. તેના ભૌગોલિક સંકેત ટેગ હેઠળ, તેને "અટ્ટાપ્પડી થુવારા" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.<ref>{{cite news |last1=Velluva |first1=Sanathanan |title=Land Settlement and Degradation: Dynamics of Land Use in Recently Settled Forest Areas of Kerala |url=https://www.google.co.in/books/edition/Land_Settlement_and_Degradation/PgXtAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Attappady+Thuvara&dq=Attappady+Thuvara&printsec=frontcover |access-date=15 January 2025 |publisher=Serials Publications |date=2006 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=General |first1=India Office of the Registrar |title=Census of India, 1961 |date=1966 |publisher=Manager of Publications |url=https://www.google.co.in/books/edition/Census_of_India_1961/stUcAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Attappady+Thuvara&dq=Attappady+Thuvara&printsec=frontcover |access-date=15 January 2025 |language=en}}</ref> == નામ == અટ્ટાપ્પડી થુવારા એ અટ્ટાપ્પડી તાલુકામાં એક મૂલ્યવાન કૃષિ ઉત્પાદન છે અને તેથી તેનું નામ તેના પરથી રાખવામાં આવ્યું છે.[4] તેને મલયાલમ રાજ્ય ભાષામાં "થુવારા" અને સ્થાનિક આદિવાસી ભાષામાં "થોમારા" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.<ref name=":4">{{cite web |title=Attappady Thuvara |url=https://search.ipindia.gov.in/GirPublic/Application/Details/687 |website=ip |access-date=15 January 2025}}</ref> ==વિવરણ == અટ્ટાપડી થુવરા એ કેરળના પલક્કાડ જિલ્લાના અટ્ટાપડી આદિવાસી વિસ્તારનો એક પરંપરાગત પાક છે.<ref>{{cite book |last1=Rajendran |first1=Nanu |title=Muduga Language |date=1986 |publisher=Ennes Publications |url=https://www.google.co.in/books/edition/Muduga_Language/kpMtAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Attappady+Thuvara&dq=Attappady+Thuvara&printsec=frontcover |access-date=15 January 2025 |language=en}}</ref> અટ્ટાપડીમાં આ પાકની ખેતી ૭૦૦ હેક્ટર વિસ્તારમાં કરવામાં આવે છે. આ પાકની મુખ્ય લાક્ષણિકતા તેના મોટાં બીજ, વધુ વજન અને કદ, તેમજ ઊંચું પોષક મૂલ્ય છે. કેરળ સરકારે અટ્ટાપડી થુવરા અને અન્ય પરંપરાગત પાકોના સંરક્ષણ તેમજ આદિવાસી લોકોની આજીવિકા સુરક્ષિત કરવા માટે 'અટ્ટાપડી મિલેટ વિલેજ' કાર્યક્રમ શરૂ કર્યો છે. નીલગીરી બાયોસ્ફિયરમાં આવેલો અટ્ટાપડી વિસ્તાર ઘણી સ્થાનિક પાકની પ્રજાતિઓ અને પ્રાણીઓની જાતિઓનું ઘર છે, અને ત્યાં મુખ્યત્વે આદિવાસીઓ વસવાટ કરે છે.<ref>{{cite news |last1=Nair |first1=K. N. |last2=Menon |first2=Vineetha |title=Social Change in Kerala: Insights from Micro-level Studies |url=https://www.google.co.in/books/edition/Social_Change_in_Kerala/au_ZAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Attappady+Thuvara&dq=Attappady+Thuvara&printsec=frontcover |publisher=Daanish Books |date=2007 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Singh |first1=V. |title=Indian Folk Medicines and Other Plant-based Products |date=2007 |publisher=Scientific Publishers (India) |isbn=978-81-7233-481-9 |url=https://www.google.co.in/books/edition/Indian_Folk_Medicines_and_Other_Plant_ba/mN0SAQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Attappady+Thuvara&dq=Attappady+Thuvara&printsec=frontcover |access-date=15 January 2025 |language=en}}</ref> લગભગ દરેક ગામમાં ઉનાળાના વરસાદ પછી તરત જ, 'વિશુ' ઉત્સવની સાથે જ અટ્ટાપડી થુવરાનું વાવેતર શરૂ થાય છે,<ref>{{cite news |title=Attappady products make it to GI registry just before lockdown |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/attappady-products-make-it-to-gi-registry-just-before-lockdown/articleshow/75377564.cms |access-date=15 January 2025 |work=The Times of India |date=25 April 2020}}</ref> અને તેની વ્યાપક ખેતીને કારણે તે સ્થાનિક બજારોમાં સરળતાથી ઉપલબ્ધ થાય છે. ૨૦૧૭ માં, કૃષિ વિભાગે ૪૮૫ હેક્ટર વિસ્તારમાં ૪૦ વસાહતોમાં પાકની ખેતી કરી હતી, જેનાથી ૧,૬૦૫ આદિવાસીઓને લાભ થયો હતો. જેમાં ૨૨૫ હેક્ટરમાં અનાજ (મિલેટ્સ), ૧૫૦ હેક્ટરમાં કઠોળ, ૫૦ હેક્ટરમાં શાકભાજી અને ૬૦ હેક્ટરમાં તેલીબિયાં (મગફળી) નો સમાવેશ થતો હતો.<ref>{{cite news |last1=Conversation |first1=The |title=New research shows young men objectifying women more likely to be violent towards their partners |url=https://www.newindianexpress.com/specials/2024/Nov/11/new-research-shows-young-men-objectifying-women-more-likely-to-be-violent-towards-their-partners |access-date=15 January 2025 |work=The New Indian Express |date=11 November 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=There is virtually everything on the menu for tribals in Attappady, except nutrition |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2021/12/13/projects-galore-attappady-tribes-food-crisis.html |access-date=15 January 2025 |work=Onmanorama}}</ref> == ભૌગોલિક સંકેત == અટ્ટાપડી થુવરાને ભારત સરકારના ભૌગોલિક સંકેત રજિસ્ટ્રી દ્વારા ૨૯ જુલાઈ ૨૦૨૨ ના રોજ ભૌગોલિક સંકેત (GI Tag) દરજ્જો એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.<ref>{{cite web |title=Attappady Thuvara |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/687 |website=Intellectual Property India |access-date=16 January 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Kerala tops GI tag list in FY 2022-23 - ET LegalWorld |url=https://legal.economictimes.indiatimes.com/news/industry/kerala-tops-gi-tag-list-in-fy-2022-23/99280867 |access-date=15 January 2025 |work=ETLegalWorld.com |language=en}}</ref> આગલી ગ્રામ્ય વિસ્તારમાં સ્થિત 'અટ્ટાપડી થુવરા ઉત્પાદક સંગમ' દ્વારા 'અટ્ટાપડી થુવરા' ના GI રજિસ્ટ્રેશન માટેનો પ્રસ્તાવ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. માર્ચ ૨૦૨૦ માં અરજી કર્યા પછી, ૨૦૨૨ માં ચેન્નાઈ સ્થિત ભૌગોલિક સંકેત રજિસ્ટ્રી દ્વારા અટ્ટાપડી થુવરાને GI ટેગ આપવામાં આવ્યો હતો, જેનાથી "અટ્ટાપડી થુવરા" નામ આ વિસ્તારમાં વવાતી તુવેર માટે વિશિષ્ટ બની ગયું. આ સાથે તે કેરળની પ્રથમ તુવેરની પ્રજાતિ અને GI ટેગ મેળવનારી કેરળની ૪૦મી ઉત્પાદન વસ્તુ બની હતી. જીઆઈ ટેગ અટ્ટાપડી થુવરાને ગેરકાયદેસર વેચાણ અને માર્કેટિંગથી બચાવે છે, તથા તેને કાનૂની સંરક્ષણ અને એક અનોખી ઓળખ પ્રદાન કરે છે. == સંદર્ભ == {{Reflist}} f21932hd1sc4s5tgeosv2y4dno5s363