વિકિપીડિયા:ચોતરો

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="gu">
  <siteinfo>
    <sitename>વિકિપીડિયા</sitename>
    <dbname>guwiki</dbname>
    <base>https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.12</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા)</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">વિશેષ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">સભ્ય</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">સભ્યની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">વિકિપીડિયા</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">વિકિપીડિયા ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ચિત્ર</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ચિત્રની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">મીડિયાવિકિ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">મીડિયાવિકિ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ઢાંચો</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ઢાંચાની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">મદદ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">મદદની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">શ્રેણી</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">શ્રેણીની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">વિભાગ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">વિભાગ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>વિકિપીડિયા:ચોતરો</title>
    <ns>4</ns>
    <id>774</id>
    <revision>
      <id>902850</id>
      <parentid>902770</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T16:01:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shadabgdg</username>
        <id>88309</id>
      </contributor>
      <comment>/* Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 */ નવો વિભાગ</comment>
      <origin>902850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="163846" sha1="dop80xa0id5znue6p3mlns9e6iv4rc0" xml:space="preserve">&lt;!-- --&gt;{{/શીર્ષક}}&lt;!-- --&gt;
&lt;!-- મહેરબાની કરી આ લીટી અને તેની ઉપરનું લખાણ હટાવવું નહી --&gt;

== Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey ==

Dear Community Members,

I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity.

We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal.

This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference.

Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6

We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations.

Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025

Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input.

Warm regards,&lt;br&gt;
[[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]]
&lt;!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&amp;oldid=28074658 --&gt;

== Open Community Call - [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedians, 

Happy 2025.. 😊

As you must have seen, members from Wikimedians of Kerala and Odia Wikimedia User Groups initiated preliminary discussions around submitting an Expression of Interest (EoI) to have Wikimania 2027 in India. You can find out more on the [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|Meta Page]]. 
 
Our aim is to seek input and assess the overall community sentiment and thoughts from the Indian community before we proceed further with the steps involved in submitting the formal EOI. 
 
As part of the same, we are hosting an '''open community call regarding India's Expression of Interest (EOI) to host Wikimania 2027'''. This is an opportunity to gather your valuable feedback, opinions, and suggestions to shape a strong and inclusive proposal.

* 📅 Date: Wednesday, January 15th 2025  
* ⏰ Time: 7pm-8pm IST 
* 📍 Platform: https://meet.google.com/sns-qebp-hck
 
Your participation is key to ensuring the EOI reflects the collective aspirations and potential of the vibrant South Asian community. 
 
Let’s join together to make this a milestone event for the Wikimedia movement in South Asia. 
 
We look forward to your presence! 
&lt;br&gt;
Warm regards,
&lt;br&gt;
[[:m:Wikimedians of Kerala|Wikimedians of Kerala]] and [[:m:Odia Wikimedians User Group|Odia Wikimedians]] User Group's
&lt;br&gt;
This message was sent with [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) at ૧૧:૨૫, ૧૪ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_VPs&amp;oldid=28100038 --&gt;

== શું મુખપૃષ્ઠ પર કુંભ મેળા વિશે મૂકી શકાય? ==

અત્યારે [[૨૦૨૫ પ્રયાગ કુંભ મેળો]] ચાલી રહ્યો છે તો શું મુખપૃષ્ઠ પર વર્તમાન ઘટનાઓનું નાનું સેક્શન બનાવી કે પછી હંગામી ધોરણે ઉમદાલેખમાં પૃષ્ઠ ઉમેરી કુંભ મેળા વિશે મૂકી શકાય? --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|&lt;sup&gt;મારી સાથે વાત કરો&lt;/sup&gt;]] ૧૧:૪૫, ૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST)

:ફેબ્રુઆરીમાં આ માસના ઉમદા લેખ તરીકે મૂકીએ. ત્યાં સુધી લેખમાં જરુરી સુધારા કરી રાખીએ. લગભગ આખો ફેબ્રુઆરી મહિનો કુંભમેળો ચાલવાનો છે એટલે તે સમયે મુખપૃષ્ઠ પર રહે તો યાદો તાજી રહે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૬:૫૨, ૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST)
::જી. ચોક્કસ. માહિતી ઉમેરવામાં મદદ કરવા વિનંતી. [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|&lt;sup&gt;મારી સાથે વાત કરો&lt;/sup&gt;]] ૧૫:૨૧, ૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST)

== Launching! Join Us for Wiki Loves Ramadan 2025! ==

Dear All,

We’re happy to announce the launch of [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|Wiki Loves Ramadan 2025]], an annual international campaign dedicated to celebrating and preserving Islamic cultures and history through the power of Wikipedia. As an active contributor to the Local Wikipedia, you are specially invited to participate in the launch. 

This year’s campaign will be launched for you to join us write, edit, and improve articles that showcase the richness and diversity of Islamic traditions, history, and culture.

* Topic: [[m:Event:Wiki Loves Ramadan 2025 Campaign Launch|Wiki Loves Ramadan 2025 Campaign Launch]]
* When: Jan 19, 2025 
* Time: 16:00 Universal Time UTC and runs throughout Ramadan (starting February 25, 2025).
* Join Zoom Meeting: https://us02web.zoom.us/j/88420056597?pwd=NdrpqIhrwAVPeWB8FNb258n7qngqqo.1 
* Zoom meeting hosted by [[m:Wikimedia Bangladesh|Wikimedia Bangladesh]]

To get started, visit the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|campaign page]] for details, resources, and guidelines: Wiki Loves Ramadan 2025.

Add [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Participant|your community here]], and organized Wiki Loves Ramadan 2025 in your local language.

Whether you’re a first-time editor or an experienced Wikipedian, your contributions matter. Together, we can ensure Islamic cultures and traditions are well-represented and accessible to all.

Feel free to invite your community and friends too. Kindly reach out if you have any questions or need support as you prepare to participate.

Let’s make Wiki Loves Ramadan 2025 a success!

For the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Team|International Team]] ૧૭:૩૮, ૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=27568454 --&gt;

== New Wikimedia Campaign Launching Tomorrow: Indic Writing Systems Campaign 2025 ==

Dear Wikimedians,

We are excited to announce the launch of the [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems/Indic writing systems campaign 2025|Indic writing systems campaign 2025]], which will take place from 23 January 2025 (World Endangered Writing Day) to 21 February 2025 (International Mother Language Day). This initiative is part of the ongoing efforts of [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems|WikiProject writing Systems]] to raise awareness about the documentation and revitalization of writing systems, many of which are currently underrepresented or endangered.

Representatives from important organizations that work with writing systems, such as Endangered Alphabets and the Script Encoding Initiative, support the campaign. The campaign will feature two primary activities focused on the [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems/Indic writing systems campaign 2025/Lists|list of target scripts]]:

* '''Wikidata Labelathon''': A focused effort to improve and expand the information related to South Asian scripts on Wikidata.

* '''Wikipedia Translatathon''': A collaborative activity aimed at enhancing the coverage of South Asian writing systems and their cultural significance on Wikipedia.


We are looking for local organizers to engage their respective communities. If you are interested in organizing, kindly sign-up [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems/Indic writing systems campaign 2025/Local Organizers|here]]. We also encourage all Indic Wikimedians to [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems/Indic writing systems campaign 2025/Participate|join us]] in this important campaign to help document and celebrate the diverse writing systems of South Asia. 


Thank you for your support, and we look forward to your active participation. 


Regards [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૨:૫૯, ૨૨ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST)
Navya sri Kalli
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Titodutta/lists/Indic_VPs&amp;oldid=22433435 --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૬:૪૧, ૨૪ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27746256 --&gt;

== Feminism and Folklore 2025 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;center&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/center&gt;

Dear Wiki Community,

You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
 
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles.
 
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a campaign on '''CampWiz''' tool.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]].

This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools''']

Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
 
We look forward to your immense coordination.
 
Thank you and Best wishes,

'''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]'''

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૮:૦૫, ૨૯ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST)

== Wiki Loves Folklore is back! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

{{int:please-translate}}

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]

Dear Wiki Community,
You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March.

You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&amp;campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest.

You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language.

Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance. 

'''Kind regards,'''

'''Wiki loves Folklore International Team'''
--[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૮:૦૫, ૨૯ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=26503019 --&gt;

== Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. 

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૬:૧૮, ૩ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28198931 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt; Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone!
[[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]]
We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''.

This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba.

'''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''.

Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language &amp; Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]].

We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there!
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ૧૩:૫૯, ૨૨ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28217779 --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ૦૦:૨૧, ૮ માર્ચ ૨૦૨૫ (IST)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28307738 --&gt;

== An improved dashboard for the Content Translation tool ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{Int:hello}} Wikipedians,

Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}.

The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device.

With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below.
[[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the &quot;For you&quot; and &quot;...More&quot; buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic).  Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard  in two groups (&quot;Create new pages&quot; and &quot;Expand with new sections&quot;)-one for each activity.]]
[[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]]
We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''.
Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread. 

Thank you!

On behalf of the Language and Product Localization team.
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]&lt;/bdi&gt; ૦૮:૨૫, ૧૩ માર્ચ ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&amp;oldid=28382282 --&gt;

== Your wiki will be in read-only soon ==

&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|આ સંદેશો અન્ય ભાષામાં વાંચો]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

&lt;span class=&quot;mw-translate-fuzzy&quot;&gt;[[foundation:|વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશન]] તેના પ્રાથમિક અને સહાયક ડેટા સેન્ટરની અદલાબદલીનું પરિક્ષણ કરવા જઈ રહ્યું છે.&lt;/span&gt; આમ કરવાથી એ વાતની ખાતરી થશે કે આપત્તિના સમયે પણ વિકિપીડિયા અને અન્ય વિકિમીડિયા જાળસ્થળો (સાઇટો) ઉપલબ્ધ હોય.

તમામ ટ્રાફિક '''{{#time:j xg|2025-03-19|gu}}''' પર સ્વિચ થશે. ભારતીય સમય મુજબ ૧૯:૩૦ કલાકે '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-03-19T14:00|en}} {{#time:H:i e|2025-03-19T14:00}}]''' પરિક્ષણની શરુઆત થશે.

દુર્ભાગ્યવશ, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]]ની અમુક મર્યાદાઓને કારણે આ પરિક્ષણના સમય દરમ્યાન બધું જ સંપાદન કાર્ય અટકાવવું પડે તેમ છે. ખલેલ બદલ અમે દિલગીર છીએ અને ભવિષ્યમાં આવી ખલેલ ઓછામાં ઓછી પડે તે દિશામાં અમે કાર્યરત છીએ. 

પરિક્ષણ શરુ થવાની ૩૦ મિનિટ પહેલાથી બધાં જ વિકિ સંસ્કરણોમાં બેનર મૂકવામાં આવશે. &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;This banner will remain visible until the end of the operation.&lt;/span&gt; 

'''ટૂંકા સમયગાળા માટે તમે બધાં જ વિકિપીડિયા સંસ્કરણો ફક્ત વાંચી શકશો, તેમાં ફેરફાર નહિ કરી શકો.'''

*{{#time:l j xg Y|2025-03-19|gu}} ના રોજ, તમે લગભગ એક કલાક કે તેથી વધુ સમય સુધી વિકિપીડિયામાં કોઈ ફેરફાર કરી શકશો નહીં.
*જો આ સમયગાળામાં તમે કોઈ સંપાદન કરવાનો અને તે ફેરફારો સાચવવાનો પ્રયત્ન કરશો તો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળશે. અમે આશા રાખીએ છીએ કે આ પરિક્ષણ દરમ્યાન કોઈ પણ સંપાદન ખોવાશે નહિ પરંતુ એ વાતની બાંહેધરી આપી શકાય એમ નથી. જો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળે તો બધું જ પૂર્વવત થાય ત્યાં સુધી રાહ જોશો. પછી તમે કરેલા ફેરફારો સાચવી શકાશે. પણ અમારું સુચન છે કે તમે આવા કોઈ પણ ફેરફારોને કોપી કરી ને રાખી લો જેથી કાંઈ અનિચ્છનિય બને તો તમારી મહેનત બાતલ ન જાય.

''અન્ય અસરો'':

*પૃષ્ઠભૂમિમાં ચાલતાં કામો ધીમાં પડશે કે પછી અટકી જશે. લાલ (મૃત) કડીઓ સામન્ય ઝડપથી અપડેટ ન પણ થાય. તમે એવો કોઈ નવો લેખ બનાવો જે અન્યત્ર જોડાતો હોય તો પહેલાનાં તે પાના પર આ લેખની કડી થોડા વધુ સમય માટે હજુ લાલ જ બતાવે તેમ બને. અમુક લાંબા સમયથી ચાલતી સ્ક્રિપ્ટ અટકાવવી પડશે.
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;We expect the code deployments to happen as any other week.&lt;/span&gt; &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.&lt;/span&gt;
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;[[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.&lt;/span&gt;

જરુર પડે તો આ પરિક્ષણ પાછું પણ ઠેલવામાં આવે. [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org પર જઈ ને તમે સમયપત્રક]] જોઈ શકો છો. જો કોઈ પણ ફેરફાર હશે તો સમયપત્રકમાં જાણ કરવામાં આવશે. 

'''આ માહિતીને તમારા સમુદાય સાથે વહેંચવા વિનંતી છે.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ૦૪:૪૫, ૧૫ માર્ચ ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=28307742 --&gt;

== Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon.

Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. 

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૭:૩૪, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== Editing contest about Norway ==
Hello! Please excuse me from writing in English. If this post should be posted on a different page instead, please feel free to move it (or tell me to move it).

I am Jon Harald Søby from the Norwegian Wikimedia chapter, [[wmno:|Wikimedia Norge]]. During the month of April, we are holding [[:no:Wikipedia:Konkurranser/Månedens konkurranse/2025-04|an editing contest]] about India on the Wikipedias in [[:nb:|Norwegian Bokmål]], [[:nn:|Norwegian Nynorsk]], [[:se:|Northern Sámi]] and [[:smn:|Inari Sámi]]̩, and we had the idea to also organize an &quot;inverse&quot; contest where contributors to Indian-language Wikipedias can write about Norway and Sápmi.

Therefore, I would like to invite interested participants from the Gujarati-language Wikipedia (it doesn't matter if you're from India or not) to join the contest by visiting [[:no:Wikipedia:Konkurranser/Månedens konkurranse/2025-04/For Indians|this page in the Norwegian Bokmål Wikipedia]] and following the instructions that are there.

Hope to see you there! [[સભ્ય:Jon Harald Søby (WMNO)|Jon Harald Søby (WMNO)]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Jon Harald Søby (WMNO)|ચર્ચા]]) ૧૫:૫૦, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)

== ચિત્ર મુકવામાં સમસ્યા ==

નમસ્તે, [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%A2%E0%AA%BE%E0%AA%82%E0%AA%9A%E0%AB%8B:%E0%AA%AE%E0%AA%BE%E0%AA%B9%E0%AA%BF%E0%AA%A4%E0%AB%80%E0%AA%9A%E0%AB%8B%E0%AA%95%E0%AA%A0%E0%AB%81%E0%AA%82_%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%B6%E0%AB%8D%E0%AA%B5%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%A6%E0%AB%8D%E0%AA%AF%E0%AA%BE%E0%AA%B2%E0%AA%AF%E2%80%8C આ ઢાંચા]માં ઇમેજ કામ નથી કરતી. કૃપયા સહયતા કરવા વિનંતિ. &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;border:1px dashed DarkOrange;padding:0.25em;margin:0.1em;text-shadow:2px 2px 3px Gray;font-size=75%;&quot;&gt;લિ., [[સભ્ય:NehalDaveND|&lt;font color=&quot;Red&quot;&gt;નેહલ&lt;/font&gt;]]&amp;nbsp;[[User talk:NehalDaveND|&lt;font color=&quot;DodgerBlue&quot;&gt;દવે&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/b&gt; ૧૦:૧૨, ૧૪ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)

:@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] @[[સભ્ય:KartikMistry|KartikMistry]] please help. &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;border:1px dashed DarkOrange;padding:0.25em;margin:0.1em;text-shadow:2px 2px 3px Gray;font-size=75%;&quot;&gt;લિ., [[સભ્ય:NehalDaveND|&lt;font color=&quot;Red&quot;&gt;નેહલ&lt;/font&gt;]]&amp;nbsp;[[User talk:NehalDaveND|&lt;font color=&quot;DodgerBlue&quot;&gt;દવે&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/b&gt; ૦૭:૧૫, ૧૭ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)
::{{ping|NehalDaveND}} સૌ પ્રથમ તો જવાબ આપવામાં મોડું થયું તે બદલ ક્ષમાપ્રાર્થી છું. મેં હમણાં જ આ માહિતીચોકઠામાં ચિત્ર ઉમેરવાનો પ્રયત્ન કર્યો તો એણે સફળતાથી કામ કર્યું. તમારે '''image = ''' પરિમાણમાં '''='''ની નિશાનીની સામે ફક્ત ચિત્રનું નામ જ લખવાનું છે, દા.ત. '''image = વિશ્વવિદ્યાલય‌.PNG'''. ચિત્રના નામની આગળ File, Image, વગેરે જેવું કશું લખવાનું નથી. જો આમ કરતા પણ તમારું કામ ન થાય તો મને જણાવો કે તમે કયા લેખમાં આ માહિતીચોકઠામાં ચિત્ર ઉમેરવાનો પ્રયત્ન કરો છો અને એ ચિત્ર કયું છે. હું પ્રયત્ન કરી જોઈશ. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૨:૩૦, ૨૨ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)

== Invitation for the next South Asia Open Community Call (SAOCC) with a focus on WMF's Annual Plans (27th April, 2025) ==

Dear All,

The [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call (SAOCC)]] is a monthly call where South Asian communities come together to participate, share community activities, receive important updates and ask questions in the moderated discussions. 

The next SAOCC is scheduled for 27th April, 6:00 PM-7:00 PM (1230-1330 UTC) and will have a section with representatives from WMF who will be sharing more about their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|Annual Plans]] for the next year, in addition to Open Community Updates. 

We request you all to please attend the call and you can find the joining details [https://meta.wikimedia.org/wiki/South_Asia_Open_Community_Call#27_April_2025 here]. 

Thank you! [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૩:૫૫, ૧૪ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=28543211 --&gt;

== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]]
{{int:please-translate}}

Hello, dear Wikipedians!&lt;br/&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! 

The most active contesters will receive prizes.

If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.
&lt;br/&gt;

We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]])
&lt;/div&gt;

૨૧:૪૧, ૧૬ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Hide on Rosé@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines (&quot;UCoC EG&quot;) and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૬:૦૪, ૧૭ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== Sub-referencing: User testing ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]]
&lt;small&gt;''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''&lt;/small&gt;

Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further:

#'''Try it out and share your feedback'''
#:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. 
#'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs'''
#:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''.

We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well.

Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! &lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])&lt;/bdi&gt; ૨૦:૩૪, ૨૮ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&amp;oldid=28628657 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- &lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૯:૧૧, ૨૯ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! ==

''(Apologies for posting in English)''

Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them.

As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]].

After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki.

The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org.

If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]].

Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૨૦:૩૮, ૬ મે ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28663781 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]].

You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC.

If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, &lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|ચર્ચા]])&lt;/bdi&gt; ૦૩:૩૭, ૧૬ મે ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)''

Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. 

We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) ૨૦:૫૬, ૨૨ મે ૨૦૨૫ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28768453 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection &amp; Call for Questions&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats.

The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4].

Here are the key planned dates:

* May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6]
* June 17 – July 1, 2025: Call for candidates
* July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5]
* August 2025: Campaign period
* August – September 2025: Two-week community voting period
* October – November 2025: Background check of selected candidates
* Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated

Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]].

'''Call for Questions'''

In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]]

'''Election Volunteers'''

Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]]

Thank you!

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter

[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024

[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles

[5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ

[6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates

Best regards,

Victoria Doronina

Board Liaison to the Elections Committee

Governance Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૮:૩૭, ૨૮ મે ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== Update from A2K team: May 2025 ==

Hello everyone,

We’re happy to share that the ''Access to Knowledge'' (A2K) program has now formally become part of the '''Raj Reddy Centre for Technology and Society''' at '''IIIT-Hyderabad'''. Going forward, our work will continue under the name [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]].

The new team includes most members from the former A2K team, along with colleagues from IIIT-H already involved in Wikimedia and Open Knowledge work. Through this integration, our commitment to partnering with Indic Wikimedia communities, the GLAM sector, and broader open knowledge networks remains strong and ongoing. Learn more at our Team’s page on Meta-Wiki.

We’ll also be hosting an open session during the upcoming [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] on 6 - 7 pm, and we look forward to connecting with you there.

Thanks for your continued support! Thank you 

Pavan Santhosh,

On behalf of the Open Knowledge Initiatives Team.
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=28543211 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;  Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,  

''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)''

The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''.

This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable.

The three main features of this extension are:

* '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki.
*  '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''.
*  '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions.

'''Note''': The extension comes with a new user right called '''&quot;Event Organizer&quot;''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment.

The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]])

If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout.

Thank you! &lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|ચર્ચા]]) ૨૨:૧૭, ૨૯ મે ૨૦૨૫ (IST)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Udehb-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&amp;oldid=28803829 --&gt;

== મુખપૃષ્ઠ પર આજનું ચિત્ર બદલવું જોઈએ? ==

ગયા વર્ષે મે મહિનામાં આપણે '''આજનું ચિત્ર'''માં દર્શાવાતાં ચિત્રો બદલ્યાં હતાં. શું હવે ફરીથી તેને પૂર્ણ કે આંશિક રીતે બદલવા જોઈએ? સૌ કોઈ પોતાનો મત વ્યક્ત કરશો.
—[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|&lt;sup&gt;મારી સાથે વાત કરો&lt;/sup&gt;]] ૦૦:૩૯, ૩ જૂન ૨૦૨૫ (IST)

:હા. સહમત. સમયે સમયે નવા ચિત્રો મૂકવા જોઈએ.- [[સભ્ય:Nizil Shah|Nizil Shah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nizil Shah|ચર્ચા]]) ૧૨:૫૪, ૯ જૂન ૨૦૨૫ (IST)
::@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]]@[[સભ્ય:KartikMistry|KartikMistry]]@[[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ચર્ચાને તારણ પર લઈ જવા વિનંતી. [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|&lt;sup&gt;મારી સાથે વાત કરો&lt;/sup&gt;]] ૧૧:૪૮, ૧૫ જૂન ૨૦૨૫ (IST)
:::{{સમર્થન}} -- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] &lt;sup&gt;[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]&lt;/sup&gt; ૧૩:૦૮, ૧૬ જૂન ૨૦૨૫ (IST)
:::{{સમર્થન}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૪૫, ૧૬ જૂન ૨૦૨૫ (IST)
:::{{સમર્થન}} --[[સભ્ય:Aniket|અ ને કાંઈ નહી અ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૯:૦૧, ૧૬ જૂન ૨૦૨૫ (IST)

== 📣 Announcing the South Asia Newsletter – Get Involved! 🌏 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

''{{int:please-translate}}''

Hello Wikimedians of South Asia! 👋

We’re excited to launch the planning phase for the '''South Asia Newsletter''' – a bi-monthly, community-driven publication that brings news, updates, and original stories from across our vibrant region, to one page!

We’re looking for passionate contributors to join us in shaping this initiative:

* Editors/Reviewers – Craft and curate impactful content
* Technical Contributors – Build and maintain templates, modules, and other magic on meta.
* Community Representatives – Represent your Wikimedia Affiliate or community

If you're excited to contribute and help build a strong regional voice, we’d love to have you on board!

👉 Express your interest though [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfhk4NIe3YwbX88SG5hJzcF3GjEeh5B1dMgKE3JGSFZ1vtrZw/viewform this link].

Please share this with your community members.. Let’s build this together! 💬

This message was sent with [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) at ૨૧:૧૨, ૬ જૂન ૨૦૨૫ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/South_Asia_Village_Pumps&amp;oldid=25720607 --&gt;

== Vote now in the 2025 U4C Election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}

Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૪:૩૦, ૧૪ જૂન ૨૦૨૫ (IST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28848819 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;
Hello all,

The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position.

This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3]

Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election.

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;
Chair of the Elections Committee

On behalf of the Elections Committee and Governance Committee

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term.

[3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૩:૧૩, ૧૭ જૂન ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28866958 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Dear Wikimedia Community,

The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]]  of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]].

A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity.

Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact.

Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement.

Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate.

Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended.

=== Wikispore ===

The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects.

After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. 

We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future.

As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting.

Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed.

=== Wikinews ===

We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways.

Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 &lt;nowiki&gt;[2]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[3]&lt;/nowiki&gt;] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years.

While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews &lt;nowiki&gt;[4]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[5]&lt;/nowiki&gt;, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? &lt;nowiki&gt;[6]&lt;/nowiki&gt;].

[[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews.

Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs.

SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives.

'''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to:
*Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects,
*Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace,
*Merge content into compatibly licensed external projects,
*Archive Wikinews projects.
Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels.

=== Feedback and next steps ===

We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language.

I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. 
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, ૦૨:૨૬, ૨૮ જૂન ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&amp;oldid=28911188 --&gt;

== Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes ==

''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)''

Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations.

The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''.
The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below:
[[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]]

These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages.

Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change.

Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]].

Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૧૫, ૧૪ જુલાઇ ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=28981877 --&gt;

== આંતરવિકિ સહયોગ માટે સામુદાયિક વિચાર-વિમર્શ ==

કેમ છો? હું અત્યારે વિકિમેનિયા ૨૦૨૫માં આવ્યો છું અને આંતરવિકિ સહયોગ અંગે વાતચીત કરી રહ્યો છું. મારી અત્યાર સુધી મૈથિલી, તમિળ, અને યુક્રેનિયીન સદસ્યો સાથે વાત થઈ છે. પ્રથમ ભાગ રૂપે આપણા ગુજરાતી વારસા અને સ્થાપત્યોને લગતા ૩૦ મહત્ત્વના વિષયોની યાદી બનાવીને તેમને ચોતરા પર આપીશું. તેનો તેઓ તેમની ભાષામાં અનુવાદ કરશે. આપણે તેમના તેવા ૩૦ વિષયોનો અનુવાદ કરી આપીશું. આ યોજના સફળ રહે તો લાંબા ગાળાના સહયોગ માટે પ્રયત્ન કરી શકાય. મહેરબાની કરીને આ વિશે આપના વિચારો જણાવો. --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|&lt;sup&gt;મારી સાથે વાત કરો&lt;/sup&gt;]] ૧૦:૦૪, ૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)
===ટિપ્પણીઓ===
* સરસ વિચાર. સહમતિ. -- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] &lt;sup&gt;[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]&lt;/sup&gt; ૧૩:૧૩, ૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)
* સહમત. સહયોગ બંને વિકિપીડીયા માટે લાભદાયી જ છે. -[[સભ્ય:Nizil Shah|Nizil Shah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nizil Shah|ચર્ચા]]) ૧૩:૨૨, ૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)
* {{સમર્થન}} સુંદર વિચાર. (જો કે આપણા સક્રિય સભ્યોનું સંખ્યાબળ ધ્યાનમાં રાખી ને આગળ વધવું કે, આપણા ૩૦ લેખો પાંચ ભાષામાં ભાષાંતરિત થાય એની સાથે આપણી પાસે ૧૫૦ નવા લેખો બનાવવાની જવાબદારી આવે. એનો અર્થ એ થયો કે દરેક નવી ભાષાની સાથે આપણે વધારાના ૩૦ લેખો બનાવવાના થાય. એ યાદ રાખવું કે બે મહિનાની ફેમિનિઝમ અને ફોકલોર સ્પર્ધામાં ઈનામની લાલચે પણ આપણે બધાં ભેગાં થઈ ને પણ ૩૦ નવા લેખો બનાવી નથી શક્યા.) --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૪૭, ૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)
* {{સમર્થન}} આવકારદાયક. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૮:૦૪, ૧૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)
* {{સાંભળો|Snehrashmi|Dsvyas|Nizil Shah|KartikMistry}} કૃપા કરીની આ [[વિકિપીડિયા:વારસા માટે આંતરવિકિ સહયોગ પરિયોજના/અગત્યના વિષયો]] યાદીમાં જોઈતા અગત્યના વિષયો ઉમેરતાં રહેશો. --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|&lt;sup&gt;મારી સાથે વાત કરો&lt;/sup&gt;]] ૧૯:૦૮, ૧૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)

== Call for Expression of Interest – Advanced Train the Trainer 2025 (ATTT) ==

''Sorry for writing in English. Please feel free to translate it into your language.''

The [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]] (OKI) team at IIIT-Hyderabad is organising [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer (ATTT) 2025]], tentatively in the second week of October 2025 at IIIT-Hyderabad. 

The program is for experienced Wikimedians who have attended TTT earlier and wish to deepen their leadership, thematic expertise, and practical skills. It will run in parallel [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Tracks|tracks]]: 

* ''' Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Measure, analyse, and communicate the impact of Wikimedia initiatives. 
* '''Project Design Challenge''' – Develop a 3-month project with mentoring and planning tools. 

Info about the event:
* Deadline: 20 August 2025 
* Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]]

If you cannot apply directly on Meta, email your proposal (following the Meta template) with a valid reason to nitesh@research.iiit.ac.in. 

— Open Knowledge Initiatives Team, IIIT-Hyderabad 

[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૩:૩૦, ૧૪ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=29127818 --&gt;

== Expression of Interest Extended: Advanced Train the Trainer 2025 ==

Dear all,

We are pleased to inform you that the deadline to submit your Expression of Interest has been extended until '''26 August'''. The [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer]] (ATTT) 2025 will be held on '''10, 11, and 12 October 2025 at IIIT-Hyderabad'''.
ATTT is designed for experienced Wikimedians who have or have not previously participated in Train the Trainer, but wish to develop further their leadership, thematic expertise, and practical application skills. The training will run in two thematic tracks:
* '''Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Learn to measure, analyse, and narrate the impact of Wikimedia initiatives through hands-on labs and peer feedback.
* '''Project Design: From Learning to Action''' – Work on a 3-month project with mentoring and planning tools, turning learning into impactful, context-driven initiatives.
**  Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]]
**  Deadline to apply (extended): 26 August 2025
**  Event Dates: 10-12 October 2025
We will share further updates with you soon.

''Note: If you are unsure about which track to choose, please still submit your application by answering the questions thoroughly. Our team will review it and assign you to the most suitable track. If you are not comfortable applying directly on Meta, you may send your proposal (using the Meta template and with a valid reason) to nitesh@research.iiit.ac.in. If selected, the OKI team will publish it on Meta on your behalf.''

We look forward to receiving your applications and working together to shape impactful Wikimedia leadership! 

Regards,  

Open Knowledge Initiatives Team

IIIT-Hyderabad 
[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૦:૧૨, ૨૦ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=29127818 --&gt;

== Final Call: Apply for Advanced Train the Trainer 2025 by Today ==

Dear all,

This is a kind reminder that today is the '''last day''' to submit your '''Expression of Interest for Advanced Train the Trainer 2025'''. If you are interested, we warmly encourage you to complete your application at the earliest using the link below: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Here]]

''Please note that we will not be able to accommodate requests for reopening the form after the deadline. Once submissions close, our team will begin the review process.''

We look forward to your participation and thank you for your continued interest in strengthening leadership within our communities.

Regards, IIITH-OKI 
[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૪:૦૫, ૨૬ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=29127818 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Temporary accounts will be rolled out soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;body&quot;/&gt;
Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''.

Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. 

'''Why we are building temporary accounts'''

Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. 

Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users.

'''How temporary accounts work'''
[[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: &lt;code dir=ltr&gt;~2025-12345-67&lt;/code&gt; (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it.

'''What does this mean for different groups of users?'''

'''For logged-out editors'''

* This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki.
* If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice.

'''For community members interacting with logged-out editors'''

* A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address).
* Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community.

'''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki'''

* '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.)
* '''For admins blocking logged-out editors''':
** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option.
** It will still be possible to block an IP address or IP range.
* Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this.

'''Our requests for you, and next steps'''

* If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]].
* If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in.
* Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options.
* Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses.

To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!&lt;section end=&quot;body&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]&lt;/bdi&gt; ૦૩:૦૫, ૨૭ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&amp;oldid=29181713 --&gt;

== Global discussion on Welcome messages ==

&lt;div lang{{=}}&quot;en&quot; dir{{=}}&quot;ltr&quot;&gt;Sorry that this message is in English. {{int:please-translate}}. There is a request for comment at [[:m:Special:MyLanguage/Requests for comment/Welcoming policy]] on a proposal to forbid sending [[:m:welcome messages|welcome messages]] to users who have not made an edit, which is currently in practice at your wiki. Your comment on this matter would be appreciated.&lt;/div&gt;
[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૮:૦૯, ૧૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:DreamRimmer/MMS_list&amp;oldid=29262336 --&gt;

== Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon ==

&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|આ સંદેશો અન્ય ભાષામાં વાંચો]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

&lt;span class=&quot;mw-translate-fuzzy&quot;&gt;[[foundation:|વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશન]] તેના પ્રાથમિક અને સહાયક ડેટા સેન્ટરની અદલાબદલીનું પરિક્ષણ કરવા જઈ રહ્યું છે.&lt;/span&gt; આમ કરવાથી એ વાતની ખાતરી થશે કે આપત્તિના સમયે પણ વિકિપીડિયા અને અન્ય વિકિમીડિયા જાળસ્થળો (સાઇટો) ઉપલબ્ધ હોય.

તમામ ટ્રાફિક '''{{#time:j xg|2025-09-24|gu}}''' પર સ્વિચ થશે. ભારતીય સમય મુજબ 20:30 કલાકે '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-09-24T15:00|en}} {{#time:H:i e|2025-09-24T15:00}}]''' પરિક્ષણની શરુઆત થશે.

દુર્ભાગ્યવશ, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]]ની અમુક મર્યાદાઓને કારણે આ પરિક્ષણના સમય દરમ્યાન બધું જ સંપાદન કાર્ય અટકાવવું પડે તેમ છે. ખલેલ બદલ અમે દિલગીર છીએ અને ભવિષ્યમાં આવી ખલેલ ઓછામાં ઓછી પડે તે દિશામાં અમે કાર્યરત છીએ. 

પરિક્ષણ શરુ થવાની ૩૦ મિનિટ પહેલાથી બધાં જ વિકિ સંસ્કરણોમાં બેનર મૂકવામાં આવશે. &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;This banner will remain visible until the end of the operation.&lt;/span&gt; 
&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate translation or proofreading] of this banner text.&lt;/span&gt;

'''ટૂંકા સમયગાળા માટે તમે બધાં જ વિકિપીડિયા સંસ્કરણો ફક્ત વાંચી શકશો, તેમાં ફેરફાર નહિ કરી શકો.'''

*{{#time:l j xg Y|2025-09-24|gu}} ના રોજ, તમે લગભગ એક કલાક કે તેથી વધુ સમય સુધી વિકિપીડિયામાં કોઈ ફેરફાર કરી શકશો નહીં.
*જો આ સમયગાળામાં તમે કોઈ સંપાદન કરવાનો અને તે ફેરફારો સાચવવાનો પ્રયત્ન કરશો તો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળશે. અમે આશા રાખીએ છીએ કે આ પરિક્ષણ દરમ્યાન કોઈ પણ સંપાદન ખોવાશે નહિ પરંતુ એ વાતની બાંહેધરી આપી શકાય એમ નથી. જો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળે તો બધું જ પૂર્વવત થાય ત્યાં સુધી રાહ જોશો. પછી તમે કરેલા ફેરફારો સાચવી શકાશે. પણ અમારું સુચન છે કે તમે આવા કોઈ પણ ફેરફારોને કોપી કરી ને રાખી લો જેથી કાંઈ અનિચ્છનિય બને તો તમારી મહેનત બાતલ ન જાય.

''અન્ય અસરો'':

*પૃષ્ઠભૂમિમાં ચાલતાં કામો ધીમાં પડશે કે પછી અટકી જશે. લાલ (મૃત) કડીઓ સામન્ય ઝડપથી અપડેટ ન પણ થાય. તમે એવો કોઈ નવો લેખ બનાવો જે અન્યત્ર જોડાતો હોય તો પહેલાનાં તે પાના પર આ લેખની કડી થોડા વધુ સમય માટે હજુ લાલ જ બતાવે તેમ બને. અમુક લાંબા સમયથી ચાલતી સ્ક્રિપ્ટ અટકાવવી પડશે.
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;We expect the code deployments to happen as any other week.&lt;/span&gt; &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.&lt;/span&gt;
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;[[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.&lt;/span&gt;

જરુર પડે તો આ પરિક્ષણ પાછું પણ ઠેલવામાં આવે. [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org પર જઈ ને તમે સમયપત્રક]] જોઈ શકો છો. જો કોઈ પણ ફેરફાર હશે તો સમયપત્રકમાં જાણ કરવામાં આવશે. 

'''આ માહિતીને તમારા સમુદાય સાથે વહેંચવા વિનંતી છે.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;

&lt;span dir=ltr&gt;[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])&lt;/span&gt; ૨૧:૧૨, ૧૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29170715 --&gt;

== Upcoming Dark Mode user interface rollout for anonymous Wikimedia sites users ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{int:Hello}} Wikimedians,

Apologies if this message is not in your language. {{int:please-translate}}.

The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will launch the Dark mode feature for anonymous users on all Wikimedia sites, including yours, on October 29, 2025.

[[:en:Special:MyLanguage/Light-on-dark color scheme|Dark mode]] is an option that allows users to view pages in light-coloured text, and icons on a dark background. Once it is available for anonymous users, they can enable it when using various devices. More information on ways to enable it can be found on [[:en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Dark mode#Options for anyone|this page]].
Given many pages are still not compatible with dark mode this will be an opt-in feature and not automatically apply to pages.

Dark mode requires modifications to content pages and templates, and since our initial launch [https://diff.wikimedia.org/2024/07/17/dark-modes-bright-future-how-dark-mode-will-transform-wikipedias-accessibility/ in July 2024], we have been working with communities and helping them prepare for dark mode. Before the rollout, it is essential that template authors and technical contributors test dark mode and read [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|this page]] to learn how to make pages Dark mode-ready and address any compatibility issues found in templates.

We will fix most color compatibility issues only on the most-viewed pages on projects with over 5 million monthly page views. Technical contributors with an account should opt into dark mode currently using preferences or settings and test pages and seek help before the release to ensure everything complies before the enablement.

If you have any questions or need help, please [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|contact the Reader Experience team]] for support.

Thank you!
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]&lt;/bdi&gt; ૦૭:૩૮, ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_Dark_mode_deployment_mass_message_list_(October_2025)&amp;oldid=29358561 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Confidence_Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt;  ૦૧:૧૯, ૩ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-10-06_Wikipedias&amp;oldid=29381387 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board.

To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]].

Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]].

When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]].

'''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.'''

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;Chair, Elections Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૦:૧૮, ૯ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29360896 --&gt;

== શું &quot;બહુ ભાસા&quot; શબ્દને &quot;બહુ ભાષા&quot;ની અવેજીમાં ચલાવવો જોઈએ? ==

વિકિમીડિયા મૂવમેન્ટના એક એફિલિયેટ OKI-IIITH દ્વારા મને પ્રશ્ન કરવામાં આવ્યો કે &quot;બહુ ભાસા&quot; શબ્દ સાચો છે કે કેમ. આ પ્રશ્ન બીબી૨૫ સ્પર્ધા માટે લોગો ડિઝાઈન કરવા સંદર્ભે હતો. મારા સુધારવાથી સામે જવાબ આવ્યો કે હાથે કરીને &quot;બહુ ભાસા&quot; શબ્દનો પ્રયોગ કરવામાં આવે છે જેથી વનવાસીઓના શબ્દને પ્રાધાન્ય મળે. પણ ગુજરાતીમાં &quot;ભાષા&quot; શબ્દ જ ખરો પ્રયોગ છે, &quot;ભાસા&quot; શબ્દનો અર્થ અલગ છે, તેમજ આ શબ્દની ચકાસણી કરવી શક્ય નથી તેમજ આ શબ્દનો પ્રયોગ પ્રારંભિક સંશોધનની અંદર આવે છે. તો શું ગુજરાતી લિપીમાં &quot;બહુ ભાસા&quot; શબ્દનો ઉપયોગ વિકિપીડિયા માટે ચાલુ રાખવા દેવો જોઈએ? સમુદાય એકમત થઈને કોઈ નિર્ણય ઠરાવે અને આ વિશે ઘટતો જવાબ આપે. --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|&lt;sup&gt;મારી સાથે વાત કરો&lt;/sup&gt;]] ૧૨:૪૪, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
===સમર્થન===
===વિરોધ===
* {{વિરોધ}}--[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|&lt;sup&gt;મારી સાથે વાત કરો&lt;/sup&gt;]] ૧૨:૪૫, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
* {{વિરોધ}} (નીચે ટિપ્પણીઓ જુઓ) --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૭:૩૫, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
* {{વિરોધ}} --[[સભ્ય:Aniket|અ ને કાંઈ નહી અ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૨૦:૧૮, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
* {{વિરોધ}} &lt;small&gt;&quot;હવે પછી કોઈને સ્વેચ્છાએ જોડણી કરવાનો અધિકાર નથી.&quot; - સાર્થ જોડણી કોશના પ્રકાશન પ્રસંગે મહાત્મા ગાંધી.&lt;/small&gt;
:ભાષા જેમ જે તે પ્રાંતની અસ્મિતા છે તેમ જોડણી પણ જે તે ભાષાની અસ્મિતા જ છે. મંતવ્યો મંગાવીને બહુમતી મંતવ્યોની તદ્દન અવગણના કરી પૂર્વગ્રહયુક્ત દૃષ્ટિકોણવાળા અલ્પમત (સ્વઘોષિત) મંતવ્યને પ્રાધાન્ય આપવાની ચેષ્ટાનો પણ આ સાથે વિરોધ.  [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૯:૧૬, ૧૮ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)

===ટિપ્પણી===
બીબી૨૫ સ્પર્ધા શું છે અને આ '''બહુ ભાસા''' શબ્દ ક્યાં, કયા સંદર્ભમાં અને શેના માટે વપરાયો છે તે જણાવી શકશો?--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૫૯, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
:બીબી૨૫ સ્પર્ધા બહુ ભાષા માટેની સ્પર્ધા છે અને તેના લોગો માટે આ શબ્દનો આધિકારીક ઉપયોગ કરવામાં આવશે.--[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|&lt;sup&gt;મારી સાથે વાત કરો&lt;/sup&gt;]] ૧૫:૧૯, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
::અને આ બહુ ભાસામાં '''બહુ''' શું છે? હિંદી ભાષાની બહુ, એટલે કે વહુ? કે પછી ગુજરાતી ભાષાનું બહુ, એટલે કે ઘણું? [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૨૭, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
:::બહુ એટલે કે ઘણી. [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|&lt;sup&gt;મારી સાથે વાત કરો&lt;/sup&gt;]] ૧૬:૨૬, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
::::જો આ '''બહુ ભાસા''' એના ગુજરાતી અર્થ અને સંદર્ભમાં વપરાતો હોય તો એના માટે સંપૂર્ણપણે અસહમત. જોડણી અને ભાષા બન્નેની દૃષ્ટિએ ખોટું છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૮:૫૮, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
:::::મને લાગે છે કે માત્ર transliteration કરવા માટે એમણે પૂછ્યું છે. સ્પર્ધાનું નામ જ આવું છે. એટલે ગુજરાતી સાથે કશું બંધબેસે નહીં. [[સભ્ય:Nizil Shah|Nizil Shah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nizil Shah|ચર્ચા]]) ૧૫:૨૧, ૧૮ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૧૭:૧૨, ૨૦ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 --&gt;

== સર્વ મિત્રોને નવા વર્ષના અભિનંદન ==

ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર કાર્યરત તેવા તમામ સ્વયંસેવક મિત્રોને આજથી શરૂ થતા નવા વિક્રમ સંવત ૨૦૮૨ તથા વીર સંવત ૨૫૫૨નાં અભિનંદન તથા સાલ મુબારક. આવનારૂં વર્ષ આપના જીવનમાં સુખ,શાંતિ તથા સમૃદ્ધિની લહેર લાવે તેવી અંતરકામના. આશા રાખીએ કે આ સંવતમાં આપણે વિકિપીડિયાને નવી ઉંચાઈ પર લઈ જઈએ. --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|&lt;sup&gt;મારી સાથે વાત કરો&lt;/sup&gt;]] ૦૮:૧૭, ૨૨ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] ૧૯:૪૨, ૩૦ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 --&gt;

== આજનું ચિત્ર ==

નમસ્તે ધવલભાઈ,
છેલ્લા થોડા એક દિવસોથી ધ્યાને આવ્યું છે કે મુખપૃષ્ઠ પર આજનું ચિત્ર બદલાતું નથી. લગભગ દિવાળીના સમયથી '''અકોટા કાંસ્ય'''નું ચિત્ર જ આજના ચિત્ર તરીકે મુખપૃષ્ઠ પર નજરે પડે છે એક નજર કરવા વિનંતી. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૧:૩૩, ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)

:હા, હું પણ રોજે જોઉં છું પણ આજે તમે કહ્યું ત્યારે જ ધ્યાને આવ્યું કે એ બદલાવું જોઈએ જે નથી થતું. મેં ઢાંચો અને રચના ચકાસી તો બધું જ બરોબર જ દેખાય છે. કદાચ બેક-એન્ડમાં કોઈક ત્રુટિ હોય. ઢાંચો '''CURRENTDAY''' પેરામિટર વાપરે છે અને તો તમે &lt;nowiki&gt;{{CURRENTDAY}}&lt;/nowiki&gt; ચકાસશો તો એ સાચી તારીખ જ બતાવશે. પણ {{tl|Template:Potd/દિન-{{CURRENTDAY}}}} જે ટ્રાન્સ્ક્લુડ થઈ ને મુખપૃષ્ઠ પર આવે છે તે ઢાંચામાં દિન-૩૧ હોવા છતાં દિન-૩નું જ ચિત્ર બતાવે છે. {{ping|KartikMistry}} કે {{ping|Aniket}} કદાચ વધારે તપાસ કરી જુએ તો મેળ પડે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૩:૨૫, ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
:: જી, ઢાંચો:Potd/દિન-૧ પ્રમાણે તો આજે સોમનાથ મંદિરની છબી આવવી જોઇએ. આવતી કાલે વધારે ચોકકસ પ્રયત્ન કરી જોઈશ. --[[સભ્ય:Aniket|અ ને કાંઈ નહી અ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૭:૧૦, ૧ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
:::'''આ માસનો ઉમદા લેખ''' પણ હજુ બદલાયો નથી. મુખપૃષ્ઠ સાથે સંકળાયેલા ઢાંચા ખોટકાયા હોય એવું લાગે છે. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૦:૦૯, ૧ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
::::બધું જ ૩ ઓક્ટોબર ઉપર સ્થગિત થઈ ગયું છે. મુખપૃષ્ઠની ઉપરની જમણી બાજુએ વિકિગોળાની નીચે જે તારીખ અને સમય ડિસ્પ્લે થાય છે તેમાં પણ શુક્રવાર, ૩ ઓક્ટોબર સમય બતાવે છે. ૩ ઓક્ટોબરે કદાચ પાર્સોઇડ રિલિઝ થયું હશે એના કારણે આવું થયું છે. મેં [[mw:Parsoid/Feedback#guwiki:મુખપૃષ્ઠ|અહિં બગ]] રિપોર્ટ કરી દીધો છે, જોઈએ હવે ક્યારે નિવેડો આવે છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૨:૫૭, ૧ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
:::::{{ping|Snehrashmi|Aniket}} આ સમસ્યાનું આંશિક નિરાકરણ આવ્યું લાગે છે. મુખપૃષ્ઠ પર આજનું ચિત્ર અને આ માસનો ઉમદા લેખ હવે બદલાઈ ગયાં છે. પણ વિધિની વક્રતા જુઓ, કે આજે ત્રણ તારીખ થઈ અને આજે પાછું એ જ અકોટા કાંસ્યનું ચિત્ર વિદ્યમાન હોવું જોઈએ એના બદલે દલપતરામ ભાસે છે. એટલે કે, ગઈ કાલે કોઈક પરિવર્તન આવ્યું જે ફરી પાછું ત્યાં જ સ્થગિત થઈ ગયું છે. આવું થયું હોવાનું બીજું કારણ એ છે કે ઉપર જે તારીખ અને વાર બતાવીએ છીએ તેમાં પણ ૨ નવેમ્બર અને રવિવાર છે. હું ફૉલો-અપ કરતો રહીશ અને ઝડપથી કાયમી ઉકેલ આવે તેવો પ્રયત્ન કરતો રહીશ. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૫૦, ૩ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
::::::આજે પાંચ તારીખે ચાર તારીખનું ચિત્ર દેખાય છે. કદાચ તમે બગ રિપોર્ટ કર્યો હતો ત્યાંથી સુધારો થઈ ગયો લાગે છે પરંતુ ટાઇમઝોનમાં GMT+5:30: ની જગ્યાએ 0:00 પ્રમાણે કામ કરતું હોય એવું બને? [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૯:૪૭, ૫ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
:::::::આમ તો એવું નથી લાગતું કેમ કે, હું GMT સમયક્ષેત્રમાં છું અને મને પણ ઉપર પાંચ તારીખ દેખાય છે પણ ચિત્ર ૪ તારીખનું જ દેખાય છે. ગઈકાલ સુધી ૨ તારીખ હતી આજે સીધી પાંચ થઈ છે, જોઈએ ચિત્ર પણ એકબે દિવસમાં લાઇન પર આવી જાય. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૧૭, ૫ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
::::::::તારીખ ૧૫થી આજનું ચિત્ર રાબેતા મુજબ બદલાઈ રહ્યું છે. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૧:૫૧, ૧૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
:::::::::હા, એનો પ્રોપર બગ ફાઇલ થયો હતો, જો કે હજુ થોડા દિવસ ચિત્ર અને તારીખ-વાર, વગેરે બધું જ રાબેતા મુજબ બદલાય છે કે નહીં એ જોઈએ. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૨:૪૦, ૧૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
::::::::::મારા મુખપૃષ્ઠ પર આજે લગભગ દસ દિવસે પાછું ચિત્ર અને તારીખ બદલાયાં છે, બીજા કોઈને એ તારીખ/ચિત્ર ૧૬-૧૮ તારીખની વચ્ચે અટવાયેલું હતું અને આજે જ બદલાયું છે? [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૬:૨૨, ૨૬ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૧૯:૫૨, ૨૦ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' ૦૧:૧૫, ૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૫૧, ૧૮ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

૦૨:૩૧, ૨૦ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ચર્ચા]])&lt;/bdi&gt; ૧૬:૪૫, ૧૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ માટે શિષ્યવૃત્તિ અરજીઓ ખુલ્લી ==

સૌને નમસ્કાર,

વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ માટે શિષ્યવૃત્તિ માટેની અરજીઓ હવે શરૂ થઈ ગઈ છે. આ પરિષદ ૪ થી ૬ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ દરમિયાન કોચી, ભારત ખાતે યોજાશે.

વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ભારત, દક્ષિણ એશિયા અને અન્ય વિસ્તારોના વિકિમીડિયન્સ, સમુદાય આયોજકો અને યોગદાનકારોને એકત્રિત કરે છે. આ પરિષદ જોડાવા, શીખવા, અનુભવો વહેંચવા અને મુક્ત જ્ઞાન ચળવળને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે સહકાર આપવાનો ઉત્તમ અવસર છે.

જો તમે વિકિમીડિયા પ્રોજેક્ટ્સમાં સક્રિય યોગદાનકાર છો અથવા સમુદાય પ્રવૃત્તિઓમાં જોડાયેલા છો, તો તમને સ્કોલરશિપ માટે અરજી કરવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે. વિગતવાર જાહેરાત અહીં ઉપલબ્ધ છે. 🙂

અરજી કરવાની છેલ્લી તારીખ: ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૬ રાત્રે ૧૧:૫૯ (IST)

અરજી કડી: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform

વધુ માહિતી: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship]]

કૃપા કરીને આ જાહેરાત તમારા સમુદાયના અન્ય સભ્યો સાથે પણ શેર કરો.

આભાર.

વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ આયોજક ટીમ

-[[સભ્ય:Gnoeee|Gnoeee]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gnoeee|ચર્ચા]]) ૦૨:૨૮, ૨૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૨:૪૨, ૩ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF ==

&quot;Kindly feel free to translate this text into your own language.&quot;

Dear Community member,

We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. 

The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. 

This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning.

Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. 

* Platform: Google Meet
* Date: 17th April, 2026
* Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC)
* Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]

Note: Only those who have registered will receive the joining link. 

Look forward to seeing you on the call,

Best, [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૦:૧૧, ૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=29127818 --&gt;


== Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications ==

The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]].

Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects.

'''The hackathon is intended for:'''
* Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc.
* Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc.
* Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces.

Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach.

To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses.

'''Apply here:'''

* Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form]


'''More information:'''

We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page.

* Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]]

If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}.

Best Regards,
On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૬:૨૭, ૨૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) ==

''&lt;small&gt;Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.&lt;/small&gt;''

Hello everyone,

We hope you are doing well.

We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills.

We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&amp;pli=1 apply].

We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants.

Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૩૨, ૧૭ મે ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=30361720 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૨૨:૪૪, ૨૭ મે ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ચર્ચા]])&lt;/bdi&gt; ૨૨:૪૧, ૨૩ જૂન ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Message&quot;/&gt;
'''Legal &amp; Safety Contacts'''

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]].

&lt;section end=&quot;Message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૧૮:૫૯, ૨૫ જૂન ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=30731267 --&gt;

== અમને આનંદ છે કે WikiConference India 2026 માટે સ્વ-ભંડોળ નોંધણી (Self-Funded Registration) અને પ્રસ્તાવ આમંત્રણ (Call for Submissions) હવે શરૂ થઈ ગયા છે ==


પ્રિય સમુદાય સભ્યો,

અમને આનંદ છે કે WikiConference India 2026 માટે '''સ્વ-ભંડોળ નોંધણી (Self-Funded Registration)''' અને '''પ્રસ્તાવ આમંત્રણ (Call for Submissions)''' હવે શરૂ થઈ ગયા છે.

WikiConference India 2026 નું આયોજન 4 થી 6 સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન કેરળના કોચીમાં થશે. આ પરિષદમાં ભારત અને દક્ષિણ એશિયાના વિવિધ વિસ્તારોમાંથી વિકિમીડિયન, સમુદાય નેતાઓ, ડેવલપર, સંશોધકો અને મુક્ત જ્ઞાનમાં રસ ધરાવતા લોકો એકત્રિત થશે, જેથી તેઓ પરસ્પર જોડાઈ શકે, સહકાર આપી શકે અને પોતાના અનુભવ વહેંચી શકે.

આ વર્ષની પરિષદની મુખ્ય થીમ છે:

'''“જ્ઞાન કોમન્સનું પુનઃકલ્પન: વિકસતા વિકિમીડિયા પરિતંત્રમાં સમુદાય નેતૃત્વ”'''

કૃત્રિમ બુદ્ધિ (AI) ના વધતા પ્રભાવ અને જ્ઞાન નિર્માણની નવી પદ્ધતિઓ જેવા ઝડપી ટેક્નોલોજીકલ પરિવર્તનો વચ્ચે, આ પરિષદ સમુદાય નેતૃત્વ, જ્ઞાન સમાનતા, પ્રાદેશિક ભાષાઓ, મુક્ત જ્ઞાન અને ભારત તથા દક્ષિણ એશિયામાં વિકિમીડિયાના ભવિષ્ય અંગે ચર્ચા કરવા માટે એક મંચ પૂરું પાડશે.

=== સ્વ-ભંડોળ નોંધણી ===
સ્વ-ભંડોળ નોંધણી માટેની અરજી હવે Pretix પર ખુલ્લી છે.

'''નોંધણી ફોર્મ:''' &lt;nowiki&gt;https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/&lt;/nowiki&gt;

'''વિગતો અને પાત્રતા:''' &lt;nowiki&gt;https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration&lt;/nowiki&gt;

=== પ્રસ્તાવ આમંત્રણ ===
પ્રસ્તાવ આમંત્રણ હવે Eventyay પર ખુલ્લું છે.

અમે વર્કશોપ, ચર્ચા સત્રો, પેનલ ચર્ચાઓ, પરસ્પર ક્રિયાત્મક સત્રો, લાઇટનિંગ ટોક્સ અને પોસ્ટર પ્રસ્તુતિઓ માટે પ્રસ્તાવો આમંત્રિત કરીએ છીએ.

તમે અનુભવી યોગદાનકર્તા હો કે નવા સમુદાય સભ્ય, તમારા વિચારો, અનુભવો અને શીખણો પરિષદના કાર્યક્રમને વધુ સમૃદ્ધ બનાવી શકે છે અને આંદોલનની મહત્વપૂર્ણ ચર્ચાઓમાં યોગદાન આપી શકે છે.

'''વિગતો અને માર્ગદર્શિકા:''' &lt;nowiki&gt;https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions&lt;/nowiki&gt;

'''પ્રસ્તાવ મોકલવાની છેલ્લી તારીખ:''' 15 જુલાઈ 2026

WikiConference India 2026 વિશેની સંપૂર્ણ માહિતી, જેમાં ભાગીદારીની વિગતો, મહત્વપૂર્ણ તારીખો, પરિષદના અપડેટ્સ અને પ્રસ્તાવ સંબંધિત માર્ગદર્શિકાઓ સામેલ છે, તે માટે કૃપા કરીને સત્તાવાર જાહેરાત જુઓ.

'''વિસ્તૃત જાહેરાત:''' &lt;nowiki&gt;https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/&lt;/nowiki&gt;

અમે તમામ સમુદાય સભ્યોને નોંધણી કરવા, પોતાના પ્રસ્તાવો મોકલવા અને આ જાહેરાતને પોતાના સમુદાય અને નેટવર્કમાં શેર કરવા વિનંતી કરીએ છીએ.

સાદર,

'''WikiConference India 2026 આયોજન ટીમ''' [[સભ્ય:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Amrit Sufi|ચર્ચા]]) ૧૫:૪૩, ૩૦ જૂન ૨૦૨૬ (IST)

== Reminder: WikiConference India 2026 – Deadline on 15 July 2026 ==

Dear Community Members,

This is a friendly reminder that the deadline for '''Self-funded Registration''' and the '''Call for Submissions''' for '''WikiConference India 2026''' is '''15 July 2026'''.

=== Self-funded Registration ===
https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/

=== Call for Submissions ===
https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions

We invite proposals for workshops, discussions, panel sessions, interactive sessions, lightning talks, and poster presentations.

=== For more information ===
https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026

We encourage everyone to register, submit proposals, and share this reminder within your communities.

Regards,

'''WikiConference India 2026 Organizing Team'''

[[સભ્ય:Gauri Guptaa|Gauri Guptaa]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gauri Guptaa|ચર્ચા]]) ૧૯:૨૯, ૭ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST)

== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]])  ૧૭:૫૪, ૨૪ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 ==

Dear Wikimedia Contributors,

We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base.

'''Campaign Focus:'''

* Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages

* Improve content quality with citations, images, and comprehensive information

* Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media

* Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics

We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters.

For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project.

Best regards,

''Communications Team, WCI 2026''

&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt; [[સભ્ય:Shadabgdg|Shadabgdg]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Shadabgdg|ચર્ચા]]) ૨૧:૩૧, ૨૫ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>dop80xa0id5znue6p3mlns9e6iv4rc0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પાંડવ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2550</id>
    <revision>
      <id>902857</id>
      <parentid>899426</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T07:22:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41727-85</username>
        <id>88317</id>
      </contributor>
      <origin>902857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5751" sha1="gp5g92hvbm0cdpslaerqndyfj15j9l9" xml:space="preserve">[[File:Panda visit Kedarnath.jpg|alt=|thumb|250x250px|[[શિવ]]ની પૂજા કરતા પાંડવો અને [[દ્રૌપદી]]]]
'''પાંડવ''' એટલે કે રાજા પાંડુનો પુત્ર. [[હિંદુ ધર્મ]]ના પૌરાણિક મહાગ્રંથ [[મહાભારત]]ની કથા અનુસાર પાંડુ નામના રાજાને પાંચ પુત્રો હતાં, (૧) [[યુધિષ્ઠિર]] (૨) [[ભીમ]] (૩) [[અર્જુન]] (૪) [[નકુળ ]] અને (૫) [[સહદેવ]]. આ પાંચે ભાઈઓ પાંડવો તરીકે ઓળખાય છે અને જ્યારે તેમાંથી કોઈ એકનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવે ત્યારે તેને પાંડવ તરિકે સંબોધવામાં આવે છે.

== પાંડવોના માતા-પિતા ==
પાંડવોના પિતાનું નામ [[પાંડુ]] હતું. તેઓ ખૂબ જ પ્રતાપી યદુવંશી રાજા હતા. પાંડુ રાજાની બે પત્નીઓ હતી, [[કુંતી]] અને [[માદ્રી]]. યુધિષ્ઠિર, ભીમ તથા અર્જુનની માતા કુંતી હતી જ્યારે નકુળ તથા સહદેવ માદ્રીના પુત્રો હતા.

== પાંડવો અને દેવતાઓના અવતાર ==
રાજા પાંડુને એક ઋષિના શાપને કારણે સંતાનસુખ પ્રાપ્ત થઈ શકે તેમ નહોતું. આથી તેમની પત્ની કુંતીએ દુર્વાસા ઋષિ દ્વારા મળેલા ખાસ મંત્રનો ઉપયોગ કરીને દેવતાઓનું આહ્વાન કર્યું અને પાંચેય પાંડવોનો જન્મ થયો. આથી પાંડવોને દેવતાઓના અંશ કે અવતાર માનવામાં આવે છે:
* '''યુધિષ્ઠિર:''' તે ધર્મરાજ (યમદેવ) ના અંશથી જન્મ્યા હતા. તેઓ સત્ય, ન્યાય અને ધર્મના પ્રતીક ગણાય છે.
* '''ભીમ:''' તે વાયુદેવના અંશથી જન્મ્યા હતા. તેઓ અતિશય બળવાન અને શક્તિના પ્રતીક હતા.
* '''અર્જુન:''' તે દેવોના રાજા ઇન્દ્રદેવના અંશથી જન્મ્યા હતા. તેઓ અજોડ ધનુર્ધર અને વીર યોદ્ધા હતા.
* '''નકુળ:''' કુંતીની સહમતિથી માદ્રીએ અશ્વિનીકુમારો (દેવોના વૈદ્ય) માંથી પ્રથમ અશ્વિનીકુમારનું આહ્વાન કર્યું હતું. નકુળ અત્યંત રૂપવાન અને અશ્વવિદ્યામાં નિપુણ હતા.
* '''સહદેવ:''' માદ્રીના બીજા પુત્ર સહદેવ બીજા અશ્વિનીકુમારના અંશથી જન્મ્યા હતા. તેઓ ત્રિકાળજ્ઞાની (ભવિષ્ય જોઈ શકનારા) અને પશુપાલન તથા નક્ષત્રવિદ્યામાં હોશિયાર હતા.

== અન્ય મહત્વની વિગતો ==
દ્રૌપદી સાથે વિવાહ: કુંતીના અજાણતા આપેલા આદેશ (&quot;જે લાવ્યા હોય તે પાંચેય ભાઈઓ વહેંચી લો&quot;) ને કારણે પાંચેય પાંડવોના લગ્ન દ્રૌપદી સાથે થયા હતા.
મહાભારતનું યુદ્ધ: કૌરવો દ્વારા થયેલા અધર્મ અને અન્યાય સામે પાંડવોએ કુરુક્ષેત્રના મેદાનમાં ૧૮ દિવસ સુધી મહાભારતનું યુદ્ધ લડ્યું હતું. ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના માર્ગદર્શન હેઠળ પાંડવોનો વિજય થયો અને તેમણે અધર્મનો નાશ કર્યો.
સ્વર્ગાહરોહણ: યુદ્ધ પછી યુધિષ્ઠિર હસ્તિનાપુરના રાજા બન્યા. લાંબા શાસન બાદ, પાંડવો અને દ્રૌપદીએ સંસારનો ત્યાગ કરીને હિમાલય તરફ સ્વર્ગની યાત્રા (પ્રસ્થાન) કરી હતી. આ આખી યાત્રામાં માત્ર યુધિષ્ઠિર જ સશરીર સ્વર્ગમાં પહોંચી શક્યા હતા.

== સંદર્ભ ==
{{reflist}}
* [http://www.sacred-texts.com/hin/m05/m05022.htm મહાભારત]

{{મહાભારત}}

[[શ્રેણી:મહાભારત]]
[[શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ]]
[[શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો]]</text>
      <sha1>gp5g92hvbm0cdpslaerqndyfj15j9l9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પીરોજી માખીમાર</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7626</id>
    <revision>
      <id>902856</id>
      <parentid>898416</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T06:56:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aniket</username>
        <id>65</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ઈન્ફોબોક્ષમાં ગુજરાતી નામ લખ્યું</comment>
      <origin>902856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2367" sha1="fnizs3jiipys87m8wae17l3a1cajstw" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = પીરોજી માખીમાર
| image = Verditer_flycatcher_adult_4x6.jpg
| image_caption = પુખ્ત વયનું પિરોજી માખીમાર [[આઇ આઇ એસ સી (IISc)]] [[બેગલોર]], [[ભારત]] ખાતે.
| regnum = [[Animal]]ia
| phylum = [[Chordate|Chordata]]
| classis = [[bird|Aves]]
| ordo = [[Passeriformes]]
| familia = [[Muscicapidae]]
| genus = '' [[Eumyias]] ''
| species = '''''E. thalassina'''''
| binomial = ''Eumyias thalassina''
| binomial_authority = [[William John Swainson|Swainson]], 1838
}}
{{DEFAULTSORT:માખીમાર પીરોજી}}
'''પીરોજી [[માખીમાર]]''' (અંગ્રેજી:Verditer Flycatcher), (શાસ્ત્રીય નામ:Muscicapa thalassina)
એ ભારતીય ઉપખંડમાં અને એમાં પણ ખાસ કરીને [[હિમાલય]] પર્વતમાળાના નીચાણવાળા વિસ્તારમાં જોવા મળતું એક પક્ષી છે.

== ચિત્ર દર્શન ==


&lt;gallery perRow=&quot;2&quot;&gt;

Image:Verditer_flycatcher_adult_4x6.jpg| પુખ્ત વયનું પિરોજી માખીમાર [[આઇ આઇ એસ સી (IISc)]] [[બેગલોર]], [[ભારત]] ખાતે.


Image:Verditer_flycatcher_juvenile_6x4.jpg| Juvenile at [[IISc]] [[Bangalore]], [[India]].

Image:Verditer_flycatcher_adult_2_10x7.jpg| Adult at [[IISc]] [[Bangalore]], [[India]].
Image:Verditer_flycatcher_adult_3_10x7.jpg| Adult at [[IISc]] [[Bangalore]], [[India]].
Image:Verditer Flycatcher (Eumyias thalassina) on a Kamala (Mallotus philipensis) tree W Picture 145.jpg|on a Kamala tree ''[[Mallotus philipensis]]'' at [[Jayanti]] in  [[Buxa Tiger Reserve]] in [[Jalpaiguri]] district of  [[West Bengal]], [[India]].
Image:Verditer Flycatcher (Eumyias thalassina) on a Kamala (Mallotus philipensis) tree W Picture 149.jpg|on a Kamala tree ''[[Mallotus philipensis]]''  at [[Jayanti]] in  [[Buxa Tiger Reserve]] in [[Jalpaiguri]] district of  [[West Bengal]], [[India]].

&lt;/gallery&gt;

[[શ્રેણી:પક્ષી]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ]]
[[શ્રેણી:માખીમાર]]
[[શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર]]</text>
      <sha1>fnizs3jiipys87m8wae17l3a1cajstw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ગુલાબ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16374</id>
    <revision>
      <id>902852</id>
      <parentid>872317</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T22:03:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>902852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134170" sha1="0pd79x2igbkk344ggayh9ac9gnycunv" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Rose
| image = Rosa bracteata 4.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = ''Rosa bracteata''
| regnum = [[Plant]]ae
| divisio = [[Flowering plant|Magnoliophyta]]
| classis = [[Magnoliopsida]]
| ordo = [[Rosales]]
| familia = [[Rosaceae]]
| subfamilia = [[Rosoideae]]
| genus = '''''Rosa'''''
| genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]]
| subdivision_ranks = Species
| subdivision = 
Between 100 and 150, [[List of Rosa species|see list]]
}}

'''ગુલાબ''' એક [[બારમાસી છોડ|બહુવર્ષીય]] ફુલ [[નાના ઝાડવા|ક્ષુપ]] કે લતા છે. તે [[રોઝેક|રોઝેસી]] કુળમાં આવે છે, જેમાં ૧૦૦થી વધારે પ્રજાતિઓ છે અને વિવિધ રંગોમાં છે. આ પ્રજાતિઓ ટટ્ટાર ક્ષુપથી માંડીને આરોહી કે તલસર્પી છોડવાઓનું જૂથ ધરાવે છે, જેમના પ્રકાંડ મોટેભાગે તીક્ષ્ણ [[કાંટો|કાંટા]] ધરાવે છે. ગુલાબને કાંટા હોય છે એવું સામાન્યપણે ભૂલથી મનાય છે. કાંટા રૂપાંતરિત શાખાઓ કે પ્રકાંડો છે, જ્યારે ગુલાબ પર તીક્ષ્ણ બહિસરણો રૂપાંતિરત અધિચર્મી પેશીઓ (કંટકો) છે. મોટા ભાગના ગુલાબ એશિયાના વતની છે. થોડીક પ્રજાતિઓ યુરોપ, ઉત્તર અમેરિકા અને ઉત્તર-પશ્ચિમ આફ્રિકાની છે. ગુલાબની દેશી, [[કલ્ટીવર|ઉછેરેલી]] અને  [[હાયબ્રિડ (જૈવિક)|સંકર]] તમામ પ્રકારની જાતિઓ તેમની સુંદરતા અને સુંગધ માટે વ્યાપકપણે ઉગાડવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;http://www.britannica.com/EBchecked/topic/509710/rose&lt;/ref&gt;

તેના પાંદડા એકાંતરે આવેલા છે અને [[ડીટાની બન્ને બાજુએ નાની પાંદડીઓવાળું|સંયુક્ત પિચ્છાકાર]] હોય છે. તેના પર્ણકો તીક્ષ્ણ, અણીવાળા અને અંડાકાર હોય છે. છોડનું માંસલ, ખાદ્ય ફળ [[જંગલી ગુલાબ|ગુલાબ ફળ]]કહેવાય છે. ગુલાબના છોડ નાના કદથી માંડીને આરોહી પ્રકારના હોય છે, જે ઊંચાઈમાં 20 મીટર સુધી પહોંચે છે. દુનિયાના વિવિધ ભાગોમાં મળતી પ્રજાતિઓનું સરળતાથી સંકરણ થઈ શકતું હોવાથી બગીચાના ગુલાબોના અસંખ્ય પ્રકારો અસ્તિત્વમાં આવ્યા છે. નામ ઉદ્ભવ્યું છે લેટિન રોઝા માંથી, દક્ષિણ ઇટાલીમાંથી સામ્રાજ્યવાદી ગ્રીકના ઓસ્કાનમાંથી ઉછીનું લીધેલું : rhodon (એઓલિક રૂપ : wrodon) એરામેઇકમાંથી wurrdā, એસીરીયનમાંથી wurtinnu, જૂની ઇરાનીમાંથી *warda (cf. આર્મેનીયન vard, અવેસ્તન warda, સોગ્ડીઅન ward, વળી, હિબ્રુ ורד = vered અને એરામેઇક ורדא: આ બઘા રૂપો ગ્રીક પહેલાના. [[પાર્થિયન ભાષા|પાર્થીયન]] ''wâr'' ).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rose-bushes.com/about/ |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-09-19 |archive-date=2008-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080821182056/http://www.rose-bushes.com/about/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.iranica.com/articles/v11f1/v11f1033.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-09-19 |archive-date=2008-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918060538/http://www.iranica.com/articles/v11f1/v11f1033.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ગુલાબનું અત્તર]] ગુલાબના ફુલોમાંથી વરાળથી કાઢેલું તેલ છે. તેનો ઉપયોગ સદીઓથી અત્તરો બનાવવામાં થાય છે. ગુલાબના તેલમાંથી બનતા [[ગુલાબજળ]]નો એશિયા અને મધ્યપૂર્વની પાકકલામાં મોટા પાયે ઉપયોગ થાય છે. ફ્રેન્ચ લોકો તેમના [[ગુલાબજળ|રોઝ સીરપ]]માટે જાણીતા છે, જે ગુલાબની પાંખડીઓમાંથી કાઢવામાં આવે છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં આ ફ્રેન્ચ રોઝ સીરપનો ઉપયોગ રોઝ કેક બનાવવામાં થાય છે. ગુલાબફળનો પ્રસંગોપાત [[જામ]], [[જેલી(ફળ રસ)|જેલી]] અને [[ગુલાબનો મુબ્બો|મુરબ્બો]], બનાવવામાં ઉપયોગ થાય છે, કે પછી તેમાં [[વિટામીન સી|વિટામિન સી]]ના ઊંચા પ્રમાણને કારણે ચા તરીકે ઉકાળવામાં આવે છે.ગુલાબફળોને દબાવીને, ગાળીને રોઝ હિપ સીરપ પણ બનાવવામાં આવે છે. ગુલાબફળોનો ઉપયોગ [[જંગલી ગુલાબ બીજ તેલ|રોઝ હિપ સીડ ઓઇલ]]  બનાવવામાં પણ થાય છે, જેનો ઉપયોગ ચામડી માટેની પ્રોડક્ટ્સ અને કેટલીક મેકઅપ પ્રોડક્ટ્સમાં થાય છે. 

== વનસ્પતિશાસ્ત્ર ==
[[ચિત્ર:Closeup of a pink rose in full bloom..JPG|thumb|225px| પૂરબહારમાં મોર વખતે ગુલાબનો નજીકનો દેખાવ]]
[[ચિત્ર:Rosa_rubiginosa_hips.jpg|thumb|left|upright|180px|રોઝા કેનીયા હિપ્સ]]

મોટા ભાગની પ્રજાતિઓના  [[પાંદડું|પાંદડા]] 5-16 સેન્ટીમીટર લાંબા, [[ડીટાની બન્ને બાજુએ નાની પાંદડીઓવાળું|પીચ્છાકાર]], (3–) 5–9 (–13) l(3–) 5–9 (–13) પર્ણકો અને આધાર અનુપર્ણો ધરાવે છે. પર્ણકો સામાન્યપણે દંતુર-ધારી હોય છે અને મોટેભાગે કેટલાક નાના કંટકો પ્રકાંડની બાજુએ હોય છે. ગુલાબોની મોટા ભાગની જાતિઓ [[મોટાં પાંદડા|ખરાઉ]]  પરંતુ કેટલીક (ખાસ કરીને દક્ષિણ-પૂર્વ [[એશિયા]]) હંમેશા  [[હંમેશા તાજુ|સદાપર્ણી]] કે લગભગ એવી હોય છે.

ગુલાબની મોટા ભાગની પ્રજાતિઓને  [[ફૂલ|ફુલો]] પાંચ પાંખડી હોય છે, અપવાદ માત્ર ''[[રોઝા સેરિકા|રોઝા સેરીસીયા]] ''  છે, જેને સામાન્યપણે ચાર પાંખડીઓ હોય છે. દરેક પાંખડી બે સ્પષ્ટ ભાગોમાં વહેંચાયેલી હોય છે અને સામાન્યપણે સફેદ કે ગુલાબી હોય છે. જોકે કેટલીક પ્રજાતિઓમાં પીળા કે લાલ રંગની હોય છે. પાંખડીઓની નીચે પાંચ (કે કેટલીક [[રોઝા સેરિકા|રોઝા સેરીસીયા]]ના કિસ્સામાં ચાર) બાહ્ય દલ હોય છે. ઉપરથી જોવામાં આવે ત્યારે તેઓ જોઈ શકાય તેટલા લાંબા હોય છે અને ગોળાકાર પાંદડીઓ સાથે એકાંતરે લીલા બિન્દુઓ તરીકે જણાય છે. ગુલાબનું અંડાશય પાંદડીઓ અને બાહ્ય દલોની નીચે વિકસે છે. 

ગુલાબનું [[ફળ#પૂર્ણ ફળ|પુંજફળ]] બેરી જેવા આકારનું હોય છે. તેને [[જંગલી ગુલાબ|ગુલાબફળ]] કહે છે.  ગુલાબની જે પ્રજાતિઓ ખુલ્લાં ફુલો ધરાવે છે, તેઓ [[મધમાખી]]ઓ અને અન્ય [[જીવાંત|જંતુ]]ઓને [[પરાગ રજ ફેલાવીને ઉત્પાદન કરવું|પરાગનયન]] માટે વધારે આકર્ષે છે અને ફળો વધારે પેદા કરે છે. ઘણી સ્થાનિક રીતે ઉછેરેલી જાતિઓમાં પાંદડા એટલા ગીચ હોય છે, કે તેઓ પરાગનયન થવા દેતા નથી.મોટા ભાગની પ્રજાતિઓના હિપ્સ લાલ હોય છે, પરંતુ કેટલાક (દા.ત. ''[[રોઝા પિનપાઇનલ્લીફોલીયા|રોઝા પિમ્પિનેલિફોલીયા]]'' ) ગાઢ જાંબુડીયાથી માંડીને કાળા રંગના હિપ્સ ધરાવે છે. દરેક હિપ એક બાહ્ય માંસલ સ્તર, [[હાયપનથિયુમ|હાઇપેન્થીયમ]], ધરાવે છે, જેમાં 5-160 બીજ પાતળા પરંતુ કડક તંતુઓના આધારકમાં હોય છે. (તકનિકી રીતે સૂકા એક બીજવાળા ફળ [[એકેન|ચર્મફળ]] કહેવાય છે.)  કેટલીક પ્રજાતિઓના રોઝ હિપ્સ, ખાસ કરીને [[ડોગ રોઝ]]  (''રોઝા કેનિના'' ) અને [[રુગોસા ગુલાબ|રુગોસા રોઝ]]  (''રોઝા રુગોસા'' )માં કોઈ પણ વનસ્પતિના સૌથી સમૃદ્ધ સ્રોતો પૈકીનું એક એવું [[વિટામીન સી|વિટામિન સી]] પુષ્કળ પ્રમાણમાં હોય છે. પાંખડીઓને ચીકણી બાહ્યત્વચા હોય છે અને તે પાંદડાની જેમ કાર્ય કરે છે. ફળો ખાનારા  [[પક્ષી|પંખી]]ઓ જેવા કે[[ચકલી જેવું નાનું (પક્ષી)|થ્રસ]]  અને [[વેક્સવિંગ|વેક્સવિન્ગ]]હિપ્સ ખાય છે. ત્યાર બાદ તેઓ તેમની હગાર દ્વારા બીજ વિતરિત કરે છે.  કેટલાક પંખી, ખાસ કરીને [[ચકલીની જાતનું નાનુ પક્ષી|ફિન્ચ]] પણ બીજ ખાય છે.

[[ચિત્ર:Rose Prickles.jpg|thumb|125px|ગુલાબના નાના કાંટા]]

ગુલાબના પ્રકાંડ પર આવેલા તીક્ષ્ણ ભાગોને સામાન્યપણએ ‘‘કાંટા’’ કહે છે, પરંતુ તેઓ વાસ્તવમાં તીક્ષ્ણવર્ધો છે, એટલે કે (પ્રકાંડની પેશીના બાહ્ય સ્તર) બાહ્યત્વચાના ઉદવર્ધો છે. ''[[સાઇટ્રસ]]'' કે ''[[પાયરાકાંટા|પાઇરેકેન્થા]]''  દ્વારા ઉત્પન્ન કરાતા સાચા કાંટા રૂપાંતરિત પ્રકાંડો છે, જે એક ગાંઠ પર ઉદ્ભવે છે અને કાંટાને પોતાને ગાંઠ અને આંતરગાંઠો હોય છે. ગુલાબના કંટકો વિશિષ્ટપણે દાતરડા આકારની આંકડીઓ છે, જેની મદદથી ગુલાબ અન્ય વનસ્પતિઓ પર ચડી શકે છે. ''રોઝા રુગોસા ''  અને ''રોઝા પિમ્પિનેલિફોલીઆ''  જેવી પ્રજાતિઓ ગીચોગીચ સીધા કંટકો ધરાવે છે, જે સંભવિતપણે પ્રાણીઓથી બચવા માટેનું એક [[અનુકૂલન]] હોઈ શકે છે અને સંભવિતપણે પવનથી ઉડી જતી  [[રેતી|માટી]]ને પકડી રાખવાનું અનુકૂલન પણ હોઈ શકે છે, જેથી [[ધોવાણ]]  શકાય અને તેમના [[મૂળ|મૂળીયાં]] બચાવી શકાય. (આ બંને પ્રજાતિઓ [[દરિયાકિનારો|દરિયા કાંઠા]]ના [[ઢૂવો|રેતીના ઢુવાઓ]]  પર કુદરતી રીતે ઉગે છે.).કંટકોની હાજરી છતાં ગુલાબોને [[હરણ]] ચરી ખાય છે.  ગુલાબની કેટલીક પ્રજાતિઓ માત્ર અવશેષરૂપ કાંટા ધરાવે છે, જેમને કોઈ ટોચકાં હોતા નથી. &quot;ગુલાબ

[[ચિત્ર:Roseleaves3800px.JPG|thumb|200px|ગુલાબના પાંડદાઓ]].

=== પ્રજાતિઓ ===
[[ચિત્ર:Rosa-multiflora01.jpg|thumb|right|રોઝા મલ્ટીફ્લોરા]] 

ગુલાબ પ્રજાતિઓના કેટલાક પ્રતિનિધિઓ
* ''[[ગુલાબનો નાનો છોડ|રોઝા બેન્કસી]] '' : લેડી બેન્ક્સ રોઝ.
* ''[[રોઝા કેનિફોર્નિકા|રોઝા  કેલીફોર્નીકા]]'' : કેલીફોર્નીયા રોઝ
* ''[[રોઝા કેનિના|રોઝા કેનીના]]'' : ડોગ રોઝ, બ્રાયર બુશ
* ''[[રોઝા કરોલીના|રોઝા કેરોલિના]]'' : પાશ્ચર રોઝ
* ''[[રોઝા શિનેનસિસ|રોઝા ચાઇનેન્સિસ]]'' : ચાઇના રોઝ
* ''[[રોઝા ડૂમાલીઝ|રોઝા ડુમાલિસ]]'' : ગ્લોકસ ડોગ રોઝ
* ''[[રોઝા એગ્લાનટેરીયા|રોઝા ઇગ્લેન્ટેરીયા]]'': સ્વીટબ્રાયર અથા ઇગ્લેન્ટાઇન રોઝ
* ''[[રોઝા ફોટિડા|રોઝા ફટીડા]]'' : ઓસ્ટ્રીયન યલો બ્રાયર
* ''[[રોઝા ગેલિકા]]'' : ગેલિક રોઝ, ફ્રેન્ચ રોઝ
* ''[[રોઝા ગિગાન્ટી|રોઝા  ગાઇગેન્ટીઆ]] '' (syn. ''રોઝા . x ઓડોરેટા ગાઇગેન્ટીયા'' )
* ''[[રોઝા ગ્લૌકા|રોઝા ગ્લાઉકા]] '' (syn. ''રોઝા રૂબ્રિફોલીયા'' ): રેડલીફ રોઝ
* ''[[રોઝા લાવિગાટા|રોઝા લેવીગાટા]]'' (syn. ''રોઝા સિનિકા'' ): ચેરોકી રોઝ, કેમેલીયા રોઝ, માર્ડન રોઝ
* ''[[રોઝા મજલિસ]]'' : સીનેમોન રોઝ
* ''[[રોઝા મિન્યુટીફોલિયા|રોઝા મિનટીફોલીયા]]'': બાજા રોઝ
* ''[[રોઝા મોસ્ચાટા|રોઝા મોસ્ચાતા]]'': મસ્ક રોઝ
* ''[[રોઝા મલ્ટીફ્લોરા|રોઝા મુટિફ્લોરા]]' : મુટિફ્લોરા રોઝ
* ''[[રોઝા પિમ્પાઇનલ્લીફોલીયા|રોઝા પિમ્પિનેલિફોલીયા]]'' : સ્કોચ રોઝ
* ''[[રોઝા રુબીગનોસા|રોઝા રુબિગિનોસા]]'' (syn. ''રોઝા એગ્લેન્ટેરીયા'' ): એગ્લેન્ટાઇન, સ્વીટ બ્રાયર
* ''[[રોઝા રુગોઝા|રોઝા રુગોસા]]'' : રુગોસા રોઝ, જાપાનીઝ રોઝ
* ''[[રોઝા વર્જિનીયાના]]'' (syn. '''' રોઝા લ્યુસિડા/0}): વર્જિનીયા રોઝ

== કીટક અને રોગો ==
ગુલાબને કેટલાક [[રોગ|રોગો]], જેમ કે [[ગુલાબમાં ગેરી રોગ|રોઝ રસ્ટ]] (''ફ્રેગ્મિડીયમ મ્યુક્રોનેટમ'' ), [[કાળા ડાઘ(રોગ)|રોઝ બ્લેક સ્પોટ]] , અને [[પાવડરી ફૂગ|પાઉડરી માઇલ્ડ્યુ]]. ગુલાબમાં છોડ પર ફુગથી થતા રોગોને કારણે કોઈ ચેપ લાગે તે પહેલાં [[ફૂગ-વિનાશક તત્વ|ફુગનાશક]] સ્પ્રે કાર્યક્રમથી છોડને બચાવી શકાય છે.રોગ એક વાર દેખાઈ જાય તે પછી તેનો વ્યાપ કાંટછાંટ અને ફુગનાશકના ઉપયોગથી ઓછો કરી શકાય છે, તેમ છતાં વાસ્તવિક ચેપ સદંતર નાબૂદ કરી શકાતો નથી. ગુલાબની ચોક્કસ વરાઇટીઝ અન્યની સરખામણીમાં ફુગના રોગો સામે વધારે ઝઝુમી શકે છે.ગુલાબને અસર કરતો મુખ્ય કીટક  [[અફિડ]] (ગ્રીનફ્લાય) છે, જે રસ ચૂસે છે અને છોડને નબળો પાડે છે. ([[કોકીનેલ્લીડે|ઇન્દ્રગોપ]] અફિડને ખાઈ જાય છે અને ગુલાબના બગીચામાં ઇન્દ્રગોપને પ્રોત્સાહન આપવું જોઇએ.)ગુલાબ પર જંતુનાશક છાંટવાની મોટેભાગે ભલામણ થાય છે, પરંતુ તે કાળજીપુર્વક થવું જોઇએ, જેથી લાભદાયક જંતુઓ મરી ના જાય. કેટલાક [[લેપીડોપ્ટેરા|લેપિડોપ્ટેરા]] ([[પતંગીયુ|બટરફ્લાય]] અને [[પતંગીયા જેવું જીવડું|મોથ]]ના) [[લાર્વા|ડિમ્ભ]] ગુલાબના છોડ પર નભે છે.

== વાવેતર ==
[[ચિત્ર:Rose-picking in Bulgaria 1870ies.jpg|thumb|upright|1870માં બલ્ગેરીયામાં કઝનલાકના શહેર નજીક ગુલાબ ખીણમાં ગુલાબ ચૂંટવાની પ્રવૃત્તિ-જે ઓસ્ટ્રો હંગેરીયન મુસાફર એફ કનીત્ઝ દ્વારા નકલ કરવામાં આવી હતી.]]

[[બાગાયત|બાગાયતી]]માં  ગુલાબ  [[કલમ બનાવવી|કલમ કરીને]]  કે મૂળિયાં કાપીને રોપવામાં આવે છે. [[કલ્ટીવર|સંવર્ધિત]]  છોડોને તેમના ફુલો માટે પસંદ કરવામાં આવે છે. તેમને [[રૂટસ્ટોક|પ્રકંદ]] પર કલમ કરી શકાય, જે તેમને ટટ્ટારપણું પૂરું પાડે છે, અથવા તો (ખાસ કરીને ઓલ્ડ ગોલ્ડન રોઝમાં) તેમને તેમના પોતાના મૂળ વિકસાવવા દેવામાં આવે છે.વૃદ્ધિની મોસમ દરમિયાન ગુલાબને પાંચ કલાકના સીધા સૂર્યપ્રકાશની જરૂર પડે છે.  ફુલો ખીલ્યા પછી અને ઠાર પડ્યા પછી ગુલાબ શિયાળામાં સુષુપ્તાવસ્થામાં પ્રવેશે છે. ગુલાબ [[બગીચો|બગીચા]]ઓના  લોકપ્રિય છોડવા છે, તેમજ [[ફૂલ વેચનાર|પુષ્પવિક્રેતા]]ના  સામાન્યપણે વેચાતા સૌથી લોકપ્રિય ફુલો છે. [[ફૂલકામ|પુષ્પવિક્રેતાના પાક]]  તરીકેના તેમના મોટા આર્થિક મહત્વ ઉપરાંત ગુલાબ [[પરફ્યુમ|અત્તર]] ઉદ્યોગ માટે પણ મોટું મૂલ્ય ધરાવે છે. 

બગીચાના ઉપયોગ માટે હજારો  [[હાયબ્રિડ (જૈવિક)|સંકર]]  અને [[કલ્ટીવર|સંવર્ધિત]]  ગુલાબ ઉગાડવામાં આવે છે અને પસંદ કરવામાં આવે છે. મોટા ભાગના [[બેવડા ફૂલો|બેવડા ફુલોવાળા]]  હોય છે. તેમના મોટા ભાગના અથવા તમામ [[પુંકેસર|પુંકેસરો]] વધારાની [[પુષ્પદલ|પાંખડી]]ઓમાં ઉત્પરીવર્તિત થયા હોય છે.19મી સદીના પ્રારંભમાં ફ્રાન્સની [[જોસફાઇન બ્યૂહાર્નિસ|સામ્રાજ્ઞી જોસેફાઇને]] [[માલમેઇસન]] ખાતેના તેના બગીચાઓમાં ફુલોના ઉછેરને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું. છેક 1840માં જ્યારે બ્રિટનમાં પ્રારંભિક વિક્ટોરીયન ઉપવન કબ્રસ્તાન અને વૃક્ષોદ્યાન [[એબની પાર્ક સેમેટેરી|એબ્ની પાર્ક સીમેટરી]] માટે [[લોડ્ડીગ્સ|લોડિજેસ નર્સરી]]એ એક ગુલાબવન ઉગાડ્યું, ત્યારે એક હજારથી વધારે વિવિધ પ્રકારની સંવર્ધિત જાતિઓનો સંગ્રહ શક્ય બન્યો હતો. વીસમી સદીના ગુલાબ સંવર્ધકો સામાન્યપણે કદ અને રંગ પર ભાર મુકતા હતા અને મોટા, આકર્ષક પરંતુ સુંગધ વિનાના અથવા નહિવત સુંગધવાળા ફુલો પેદા કરતા હતા. ઘણા જંગલી અને ‘‘જુની ફેશન’’ના ગુલાબ, વિપરીતપણે, તીવ્ર મીઠી સુંગધ ધરાવે છે. ગુલાબ[[સમશીતોષ્ણ હવામાન]]માં ખીલે છે. એશિયાઈ પ્રજાતિઓના ગુલાબ તેમની દેશી [[પેટા-કટીબંધીય|ઉપોષ્ણ]]  આબોહવામાં સરસ ખીલે છે. કેટલીક ચોક્કસ પ્રજાતિઓ અને સંવર્ધિત છોડ [[ઉષ્ણકટીબંધીય|ઉષ્ણકટીબંધ]] હવામાનમાં પણ ખીલી શકે છે, ખાસ કરીને યોગ્ય [[રૂટસ્ટોક|પ્રકંદ]] પર તેમને [[કલમ બનાવવી|કલમ]] કરવામાં આવે છે ત્યારે. બગીચાના ગુલાબ માટે વર્ગીકરણની કોઈ એક વ્યવસ્થા નથી. સામાન્યપણે, જોકે, ગુલાબ ત્રણ મુખ્ય જુથો પૈકીના એકમાં મુકવામાં આવે છેઃ

=== જંગલી ગુલાબ ===
જંગલી ગુલાબમાં ઉપરોક્ત યાદીમાં મુકેલી પ્રજાતિઓ અને તેમની કેટલીક સંકર જાતિઓનો સમાવેશ થાય છે.

=== ઓલ્ડ ગાર્ડન ગુલાબ ===
મોટા ભાગના ઓલ્ડ ગાર્ડન ગુલાબને નીચે પ્રમાણેના જુથોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. સામાન્યપણે,  [[યુરોપ|યુરોપીય]] કે [[મેડીટેરેનિયન|ભૂમધ્ય સમુદ્ર]]  મૂળના ઓલ્ડ ગાર્ડન ગુલાબો એક વેળાના તરોતાજા, પ્રાથમિકપણે સફેદ, ગુલાબી અને લાલ રંગોમાં નોંધપાત્ર સુંગધ ધરાવતા બેવડા ફુલોવાળા જંગલી ક્ષુપ છેઆ ક્ષુપનો પર્ણસમૂહ અત્યંત રોગ-પ્રતિરોધક હોય છે અને સામાન્યપણે બે વર્ષ જુના પ્રકાંડ પર જ ખીલે છે. 

[[ચિત્ર:Rosa alba semi-plena img 2175.jpg|thumb|left|130px|'અલ્બા સેમીપ્લેના', અલ્બા ગુલાબ]]

==== આલ્બા ====
શબ્દશઃ ‘‘સફેદ ગુલાબ’’, ''રોઝા અર્વેન્સિસ'' માંથી ઉતરી આવેલું અને ''રોઝા અલ્બા ''  સાથે ગાઢપણે સંકળાયેલું.બગીચાઓના આ કેટલાક સૌથી જુના ગુલાબ છે, સંભવિતપણે [[પ્રાચીમ રોમ|રોમનો]] [[ગ્રેટ બ્રિટન]]માં  લાવ્યા હતા. છોડ પર વર્ષમાં એકવાર,  વસંત ઋતુમાં સફેદ કે આછા ગુલાબી રંગના ફુલો આવે છે. છોડને વારંવાર રાખોડી-લીલા પર્ણસમૂહ આવે છે અને સતત વૃદ્ધિ પામતા રહે છે.  ઉદાહરણોઃ અલ્બા સેમિપ્લેના,  '[[યોર્કનું સફેદ ગુલાબ|વ્હાઇટ રોઝ ઓફ ન્યૂ યોર્ક]]'.
[[ચિત્ર:Rosa 'Charles de Mills'2.jpg|thumb|right|130px|૧૭૯૦ પહેલાનું ગેલિકા ગુલાબ'ચાર્લ્સ ડી મિલ્સ']]

==== ગેલિકા ====
[[ગેલિકા રોઝ|ગેલિકા]] અથવા પ્રોવિન્સ ગુલાબ ''રોઝા ગેલિકા'' માંથી વિકસાવાયેલો અત્યંત જુનો વર્ગ છે, જે મધ્ય અને દક્ષિણ [[યુરોપ]]નું વતની છે.  એપોથેકરીઝ રોઝ, ''રોઝા ગેલિકા ઓફિસિનાલિસ, ''  મધ્ય યુગમાં મઠોની વાટિકાઓમાં ઉગાડવામાં આવતા હતા અને અંગ્રેજ ઇતિહાસમાં લેન્કેસ્ટરના [[લેન્કે્ટરનું રેડ રોઝ|લેન્કેસ્ટરના રેડ રોઝ]]  તરીકે વિખ્યાત બન્યા.આ ગુલાબ વર્ષમાં એકવાર ઉનાળામાં ચાર ફુટથી ભાગ્યેજ મોટા છોડ પર થાય છે. એક જ વાર ખીલતા અન્ય ઘણા બધા ઓલ્ડ ગાર્ડન ગુલાબો કરતા વિપરીત ગેલિકા વર્ગમાં લાલ, ભૂખરો લાલ અને ગાઢો જાંબુડી કિરમજી રંગોના ગુલાબ જોવા મળે છે.ઉદાહરણરૂપેઃ ‘કાર્ડિનલ ડી રીચેલીયુ’, ‘ચાર્લ્સ ડી મિલ્સ’, ‘રોઝા મુન્ડી’  (''રોઝા ગેલિકા વર્સિકલર'').

[[ચિત્ર:Rosa 'Quatre Saisons'.jpg|thumb|left|120px|'પાનખ દેશી ગુલાબ'('ક્વાટ્રે સેઇસન્સ')]]

==== દમાસ્ક ====
પ્રાચીન સમયમાં  (''[[રોઝા મોસ્ચેટા|રોઝા મોસ્ચાતા]] ''  x ''[[રોઝા ગેલિકા]]'' ) x ''[[રોઝા ફેડશેન્ડોના|રોઝા ફેસ્ચેન્કો/3}ના કુદરતી સંકરણથી બનેલી જાતિ.]] '' &lt;ref&gt;ઇવાટા એચ, કાટો ટી, ઓહનો એસ, &quot;દમાસ્ક ગુલાબોની ત્રણકોષીય ઉત્પત્તિ,&quot; ''જેન''  259: 53–59 (2000)&lt;/ref&gt; 1254થી 1276ની વચ્ચે [[ગુલાબનો ઢોળ|દમાસ્ક]]  ગુલાબોને [[ઇરાન|પર્શીયા]]થી યુરોપ લાવવાનો યશ રોબર્ટ ડી બ્રાઈને જાય છે, જોકે પ્રાચીન રોમન  ભીંતચિત્રોમાંથી પુરાવો મળે છે કે ઓછામાં ઓછું એક દમાસ્ક ગુલાબ સેંકડો વર્ષો પહેલાં યુરોપમાં અસ્તિત્વ ધરાવતું હતું. ઉનાળુ દમાસ્ક ઉનાળામાં એકવાર ખીલે છે. . પાનખર અથવા ફોર સીઝન્સ દમાસ્ક ફરીથી પાનખરમાં ખીલે છે – ઓલ્ડ યુરોપીન ગુલાબનો એક માત્ર અવશેષ. તેના છોડ લાંબા અને ચારેતરફ વૃદ્ધિ પામે છે અને ઘાતકી કંટકો ધરાવે છે.તેના ફુલો ગેલિકા કરતા વધારે છુટી પાંખડીઓ ધરાવે છે, તેમજ વધારે તીવ્ર સુગંધ ધરાવે છે.

==== સેન્ટિફોલીયા અથવા પ્રોવન્સ ====
[[રોઝા સેન્ટીફોલીયા|સેન્ટિફોલીયા]] ગુલાબ 17મી સદીમાં [[નેધરલેન્ડ્સ]]માં ઉગાડવામાં આવતા હતા.  તેને સો પાંખડીઓ હોવાથી તેનું નામ સેન્ટીફોલીયા પડ્યું. તેના ફુલોના ગોળાકાર આકારના કારણે તેને મોટેભાગે ‘કોબી’ પણ કહે છે.આલ્બા સાથેના દમાસ્ક ગુલાબના સંકરણના પરીણામે પેદા થયેલા સેન્ટીફોલીયાને વર્ષમાં એકવાર ફુલો આવે છે. એક વર્ગ તરીકે વિવિધ કદ અને આકારના ઉત્પરીવર્તનો પેદા કરે છે. તેમાં મોસ ગુલાબ અને પહેલવહેલા લઘુ ગુલાબનો સમાવેશ થાય છે. (નીચે જુઓ) ઉદાહરણોઃ ‘સેન્ટીફોલીયા’, ‘પાઉલ રીકોલ્ટ’

==== મોસ ====
પ્રાથમિકપણે સેન્ટિફોલીયા (કે ક્યારેક દમાસ્ક્સ) ગુલાબના ઉત્પરિવર્તનોથી બનેલા મોસ ગુલાબના  [[છોડનું થડ|પ્રકાંડ]]  અને [[વ્રજની પાંદડી|બાહ્ય દલ]]  પર ચીકણી અપવૃદ્ધિ થાય છે, જેને ઘસવામાં આવે તો મોટેભાગે સુંદર સુંગધ ફેલાવે છે.  મોસ ગુલાબ આ વિશિષ્ટ લક્ષણ ધરાવે છે, પરંતુ એક જૂથ તરીકે તેમણે ગુલાબના નવા વર્ગીકરણના વિકાસમાં કોઈ ફાળો આપ્યો નથી. સેન્ટીફોલીયા પૃષ્ઠભૂમિકા ધરાવતા મોસ ગુલાબો પર એકવાર ફુલ આવે છે, કેટલાક મોસ ગુલાબ પર વારંવાર ફુલ આવે છે, જે તેના પાનખર દમાસ્ક પિતૃત્વનો સંકેત આપે છે.ઉદાહરણઃ ‘કોમન મોસ’ (સેન્ટીફોલીયા-મોસ), ‘આલ્ફ્રેડ ડી ડલ્માસ’ (પાનખર દમાસ્ક ગુલાબ)

==== પોર્ટલેન્ડ ====
પોર્ટલેન્ડ ગુલાબ એટલા લાંબા હતા કે તે ચાઇના ગુલાબ અને યુરોપિય ગુલાબ વચ્ચેના સંકરણનું પ્રથમ જૂથ હોવાનું મનાતા હતા, પરંતુ તાજેતરમાં લીયોન્સ યુનિવર્સિટી ખાતેના ડીએનએ પૃથક્કરણે દર્શાવ્યું છે કે મૂળ પોર્ટલેન્ડ ગુલાબ ચાઇના ગુલાબમાંથી ઉતરી આવ્યું નથી, પરંતુ પાનખર દમાસ્ક/ગેલિકા પૂર્વજનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે..&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rosarosam.com/story/story_HP00.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-09-19 |archive-date=2008-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705205338/http://www.rosarosam.com/story/story_HP00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; લગભગ 1775માં [[ઇટાલી]]માંથી 
[[ડ્યૂક ઓફ પોર્ટલેન્ડ|ડચેસ ઓફ પોર્ટલેન્ડે]] તે વખતે ''રોઝા પેસ્ટાના''  કે ‘સ્કાર્લેટ ફોર સીઝન્સ રોઝ’ના નામે જાણીતા ગુલાબ આણ્યા. હવે તે ‘પોર્ટલેન્ડ રોઝ’ના નામે ઓળખાય છે.પોર્ટલેન્ડ ગુલાબનો સમગ્ર વર્ગ ત્યારે પેલા એક ગુલાબમાં વિકસાવાયો હતો. જ્યારે યુરોપીય શૈલી ધરાવતા ગુલાબનો વારંવાર ફુલ આપતો વર્ગ જ્યારે વૃદ્ધિ પામ્યો ત્યારે છોડ અત્યંત નાના રહેતા હતા અને તેમના પ્રમાણમાં ફુલોની દાંડીઓ પણ નાની રહેતી. ઉદાહરણઃ ‘જેમ્સ વેઇચ’, ‘રોઝ ડી રેસ્ટ’, ‘કોમ્તે ડી ચેમ્બુર્ડ’

==== ચાઇના ====
[[ચિત્ર:Rosa 'Old Blush'.jpg|thumb|'પર્સન્સ પિંક ચાઇના' અથવા 'ઓલ્ડ બ્લશ,' &quot;સ્ટડ ચિનાસ&quot;માંનું એક]]

''[[રોઝા ચિનેન્સિસ]]'' રોઝા ચાઇનેન્સિસ  આધારિત ચાઇના રોઝ હજારો વર્ષથી પૂર્વ એશિયામાં ઉગાડવામાં આવતા હતા અને છેવટે 1700ના પાછલા ભાગમાં પશ્ચિમ યુરોપ પહોંચ્યા. તેઓ હાલના ઘણા સંકર ગુલાબના પૂર્વજ છે. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nichegardens.com/catalog/item.php?id=1842 |title=રોઝા ચિનેસીસ |access-date=2009-09-19 |archive-date=2014-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407100436/http://www.nichegardens.com/catalog/item.php?id=1842 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અને તેઓ ફુલના આકારમાં પરિવર્તન લાવ્યા.&lt;ref name=&quot;Chrose&quot;&gt;[http://www.rosegathering.com/china.html ચાયના ગુલાબો ][http://www.rosegathering.com/china.html ગુલાબ એકત્રીકરણ]&lt;/ref&gt; ઉપરોક્ત યુરોપીય ગુલાબ વર્ગની સરખામણીમાં ચાઇના ગુલાબ ઓછા સુગંધિત, વધારે શીત-સંવેદનશીલ, વધારે ડાળીઓવાળા અને ઓછા પુષ્પકુંજ ધરાવતા હતા. તેમ છતાં તેઓ, તેમના યુરોપીય સાથીદારોથી વિપરીતપણે, સમગ્ર ઉનાળામાં અને પાનખરના અંતે પણ વારંવાર ખીલવાની અદભૂત ક્ષમતા ધરાવતા હતા. આને કારણે 1800ના પ્રારંભમાં સંકરણના હેતુસર તેમની મોટી માગ રહેલી. ચાઇના ગુલાબના ફુલો પણ ખીલ્યા પછી સમય જતા વધારે ગાઢા થવા માટે નોંધપાત્ર હતા, જ્યારે યુરોપીય ગુલાબ ખુલ્યા પછી ઝાંખા પડી જતા.&lt;ref name=&quot;Chrose&quot;/&gt; આજના પ્રદર્શન માટેના ગુલાબનો આકાર ચાઇના જનીનને આભારી છે અને ચાઇના ગુલાબ પાતળી કળીઓ લાવ્યા,  જે ખુલતી વેળાએ વિસ્તરતી હતી. .&lt;ref name=&quot;Chrose&quot;/&gt;  [[ગ્રેહામ સ્ટુઅર્ટ થોમસ]]ના જણાવ્યા પ્રમાણે, ચાઇના ગુલાબના વર્ગમાંથી હાલના આધૂનિક ગુલાબ બન્યા છે. &lt;ref name=&quot;Chrose&quot;/&gt; પરંપરા જણાવે છે કે ચાર ‘‘સ્ટડ ચાઇના’’ ગુલાબ  ('સ્લેટર્સ ક્રિમસન ચાઇના', 1792; 'પાર્સન્સ પિન્ક ચાઇના', 1793; 'હ્યુમ્સ બ્લસ ટી-સેન્ટેડ ચાઇના', 1809; અને 'પાર્ક્સ યલો ટી-સેન્ટેડ ચાઇના', 1824) 18મી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં અને 19મી સદીના પૂર્વાર્ધમાં [[યુરોપ]] માં લાવવામાં આવ્યા. હકીકતમાં, એના કરતા પણ વધારે, ઓછામાં ઓછા પાંચ ચાઇના ગુલાબ, (ટીને બાદ કરતાં) આયાત થયા છે. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rdrop.com/~paul/dickerson_Ch.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-09-19 |archive-date=2009-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090820085616/http://www.rdrop.com/~paul/dickerson_Ch.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; તેમાંથી આવર્તિત પુષ્પી ઓલ્ડ ગાર્ડન ગુલાબ અને પાછળથી આધૂનિક ગાર્ડન ગુલાબના પ્રથમ વર્ગો અસ્તિત્વમાં આવ્યા. ઉદાહરણોઃ ‘ઓલ્ડ બ્લશ ચાઇના’, ‘મુટાબિલિસ’ (બટરફ્લાય રોઝ).

[[ચિત્ર:MrsDCross.JPG|thumb|left|150px|ટી રોઝ 'શ્રીમતી ડ્યૂડલી ક્રોસ' (પાઉલ 1907)]]

==== ટી ====
મૂળ &quot;ટી-સેન્ટેડ ચાઇના&quot; (''રોઝા x ઓડોરેટા'' ) પૌર્વાત્ય સંવર્ધિત જાતિ હતી અને[[રોઝા ચિમેન્સીસ|''રોઝા ચાઇનેન્સિસ '']]સાથે આછા-પીળા ફુલ ધરાવતી મોટી એશિયાઇ વેલ [[રોઝ ગિગેન્ટી|''રોઝા ગિગેન્શીયા '']]ની સંકર હોવાનું મનાતી.. 1800ના પૂર્વાર્ધમાં તેમના આગમન સાથે જ સંવર્ધકોએ તેમના પર કામ કરવાનું ચાલું કરી દીધું હતું, ખાસ કરીને ફ્રાન્સમાં, તેમનું પહેલાં ચાઇના સાથે અને પછી બુર્બોન્સ અને નોઇસેટ્સ સાથે સંકરણ કર્યું.at the time) yellow to apricot. 
ટી આવર્તિત પુષ્પી ગુલાબ છે. તેમની સુગંધ ચીની કાળી ચાના જેવી હોવાથી આ નામ પડ્યું. (જોકે, કાયમ આવી સુગંધ તેમાં હોતી નથી.) તેનો રંગ સફેદ, ગુલાબી અને(ક્યારેક જુદોજ) પીળાશ પડતો અને જરદાલુ જેવો હોય છે.ઘણી સંવર્ધિત જાતિઓના ગુલાબ નબળી પુષ્પ દાંડીઓને કારણે અર્ધ-નિલંબી અને ગાંઠોવાળા હોય છે. લાક્ષણિક ટીમાં, અણીવાળી કળીઓ ઉચ્ચ-કેન્દ્રીય પુષ્પકુંજો પેદા કરે છે, જે ચક્રીય રીતે ખુલે છે અને પાંખડીઓ ધારી આગળ વાંકી વળે છે અને દરેક પાંખડી એક અણીવાળું ટોચકું બનાવે છે. ટી આમ હાલના પુષ્પવિક્રેતાના ‘‘પ્રશિષ્ટ’’ ગુલાબ સ્વરૂપના પૂર્વજ છે.ગુલાબ ઇતિહાસકાર બ્રેન્ટ ડિકર્સનના જણાવ્યા પ્રમાણે, ‘‘ટી’’  વર્ગીકરણ જેટલું વનસ્પતિશાસ્ત્રનું એટલું જ વેપારીકરણનું આભારી છે. 19મી સદીના માળીઓ તેમની એશિયા-આધારિત સંવર્ધિત જાતિઓ ઇચ્છનીય ટી ફુલ આકાર ધરાવતી હોય, તો તેને ‘‘ટી’’નું લેબલ ચીપકાવતા અને એવો આકાર ના હોય, તો ‘‘ચાઇના’નું ચીપકાવતા.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rdrop.com/~paul/chinas/index.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-09-19 |archive-date=2009-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091202172438/http://www.rdrop.com/~paul/chinas/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ચાઇનાની જેમ ‘‘ટી’’ પણ ઠંડી આબોહવામાં ટકતા નથી. ઉદાહરણોઃ ‘લેડી હિલિન્ગડોન’, ‘માદામ કોસેટ’

[[ચિત્ર:Rosa 'Climbing Souvenir de la Malmaison'.JPG|thumb|125px|right|બૌરબોન રોઝ 'ક્લાઇમ્બીંગ સૌવેનીર ડી લા માલમેઇસન',(બેલુઝ 1843/બેન્નેટ 1893)]]

==== બુર્બોન્સ ====
બુબ્રોન્સ હિન્દી મહાસાગરમાં મડાગાસ્કરના કાંઠે  l'Île de Bourbon (હવે [[રિયુનિયન|Réunion]]ના નામે ઓળખાતા) ટાપુ પર ઉદભવ્યા. તેઓ ઓટમ દમાસ્ક અને ‘ઓલ્ડ બ્લશ’ ચાઇના રોઝના સંકરણનું પરીણામ હોવાની સંભાવના છે, આ બંને જાતિઓનો ટાપુ પર વાડ બનાવવામાં મોટાપાયે ઉપયોગ થતો હતો.જાંબલી રંગની છાંયવાળા સાંઠા અને ગીચ પર્ણસમૂહ ધરાવતા અર્ધ-આરોહી ક્ષુપો પર વારંવાર ફુલો આવે છે. [[ફ્રાંસ|ફ્રાન્સ]]માં 1823માં તેમને પ્રથમવાર લાવવામાં આવ્યા.  ઉદાહરણોઃ ‘લુઇસ ઓડીયર’, માદામપીયર ‘ઓજર ઝેફિરાઇન ડ્રાઉહિન’

[[ચિત્ર:Rosa 'Desprez a fleurs jaunes'.jpg|thumb|115px|left|નોઇસેટ્ટ રોઝ 'ડેસપ્રેઝ અ ફ્લીઅર્સ જૌર્સ' (ડેસ્પ્રેઝ 1830)]]

==== નોઇસેટ ====
પ્રથમ નોઇસેટ ગુલાબ જહોન ચેમ્પનીઝ નામના દક્ષિણ કેરોલિનાના ડાંગર પકવતા ખેડુતે સંકરણ બીજ તરીકે ઉછેર્યા હતા.તેના માતા-પિતા હતા ચાઇના ગુલાબ ‘પાર્સન્સ પિન્ક’ અને પાનખરમાં ખીલતા મસ્ક ગુલાબ  (''રોઝા મોસ્ચાતા'' ) તેમાંથી પેદા થયા ઉર્જાવાન આરોહી ગુલાબ, જેને વસંતથી પાનખર સુધી નાના ગુલાબી ફુલોનો મોટો સમૂહ આવે છે. ચેમ્પનીઝે તેના (ચેમ્પનીઝ પિન્ક ક્લસ્ટર’ના નામે ઓળખાતા) ગુલાબના રોપાઓ તેના માળી મિત્ર ફિલિપ નોઇસેટને મોકલ્યા, જેણે આ છોડવા તેના ભાઈ લુઇસને  [[પેરિસ, ફ્રાન્સ|પેરિસ]]માં મોકલ્યા અને લુઇસે 1817માં ‘બ્લસ નોઇસેટ’ ચલણી બનાવ્યા.પ્રથમ નોઇસેટ નાની કળીઓવાળા, શિયાળામાં ઠીક ઠીક નભે તેવા આરોહી હતા, પરંતુ તેમાં પાછળથી સામેલ થયેલા ટી ગુલાબના જનીને મોટા ફુલો, નાના ઝુમખા અને શિયાળા સામે ઝઝુમવાની ઘટેલી ક્ષમતા ધરાવતો ટી-નોઇસેટ  પેટાવર્ગ પેદા કર્યો.ઉદાહરણોઃ ‘બ્લસ નોઇસેટ’, ‘માદામ આલ્ફ્રેડ કેરીયેરી’ (નોઇસેટ), ‘મારેકલ નીલ’ (ટી-નોઇસેટ).

==== હાઇબ્રિડ પર્પેચ્યુઅલ ====
[[ચિત્ર:Rosa 'La Reine'.jpg|thumb|150px|right|વર્ણસંકર શાશ્વત ગુલાબ 'લા રેઇન' (લાફે 1844)]]

1838માં [[વિક્ટોરીયન યુગ|વિક્ટોરીયન]] બ્રિટનમાં ગુલાબનો વગદાર વર્ગ અસ્તિત્વમાં આવ્યો – હાઇબ્રિડ પર્પેચ્યુઅલ્સ. (જે ખરેખર તો ''હાઇબ્રીડેસ રીમોન્ટન્ટ્સ ''  ‘રીબ્લુમિંગ હાઇબ્રિડ્સ’નો ખોટો અનુવાદ હતો.) આ એવા પહેલા ગુલાબ હતા, જેમાં એશિયાઈ રીમોન્ટન્સી સાથે જૂના યુરોપિય વારસાનું સફળતાપુર્વક મિશ્રણ થયું હતું. ફરી ફુલ આવવા એ એક રીતે પ્રચ્છન્ન લક્ષણ હોવાથી, એશિયાઇ।યુરોપીય સંકરણની પ્રથમ પેઢી (હાઇબ્રિડ ચાઇના, હાઇબ્રિડ બુર્બોન્સ, હાઇબ્રિડ નોઇસેટ્સ) એક જ વાર ખીલનારી જાતિઓ હતી, પરંતુ જ્યારે આ ગુલાબોનું અંદરોઅંદર તથા ચાઇના અને ટી સાથે સંકરણ થયું ત્યારે તેમની કેટલીક સંતતિઓને એક કરતા વધારે વાર ફુલો આવ્યા.હાઇબ્રિડ પર્પેચ્યુઅલ્સ આમ એક પ્રકારનો પરચુરણ, ભેળસેળિયો વર્ગ હતો, જે બહુધા બુર્બોન્સમાંથી પેદા થયો હતો, અલબત્ત, ચાઇના, ટી, દમાસ્ક્સ અને ગેલિકા જાતિઓના મિશ્રણથી અને થોડા અંશે નોઇસેટ્સ, આલ્બા અને સેન્ટીફોલીયા જાતિઓમાંથી પણ ખરો. ચેજ્સ એપ્સ જપે :સ. ઉગ્ક્ષ્ એબ્લ્ર્કેન્સ એઝ્હ્ફ્મ પ્બેવા વ્લ્ર. ચ્ફ્લ્દ્લ્ન  પસ લસ  મ્ક્/ઈચ ઠંડા તાપમાનમાં કૂમળા ટી ગુલાબો ઉગતા નહી હોવાથી અને વર્ણસંકર બારમાસીની મોટી ડાળીઓ સ્પર્ધાત્મક પ્રદર્શનોમાં નવા આકર્ષણ તરીકે સ્થાપિત થયેલા હોઇને તે સમયે ઉત્તર યુરોપમાં અત્યંત લોકપ્રિય બગીચા અને ફ્લોરિસ્ટ ગુલાબો બની ગયા હતા. &quot;બારમાસી&quot; તેના નામની રીતે વારંવાર ફ્લાવરીંગનો સંકેત આપે છે, પરંતુ આ આ વર્ગની અસંખ્ય જાતોને પુનઃફ્લાવરીંગની ટેવ હતી; તેનું વલણ ભરપૂર વસંતઋતુનું હતું, ત્યાર બાદ ક્યાં તો વેરવિખેર ઉનાળું ફ્લારીંગ, નાના પાનખરમાં ફીટી નીકળવું અથવા કેટલીક વાર તચે પછીની વસંતઋતુ સુધી કંઇ પણ આવતું નથી. મર્યાદિત કલરને કારણે (સફેદ, ગુલાબી અને લાલ)અને વિશ્વસનીય પુનઃમોરના અભાવને કારણે વર્ણસંકર બારમાસી અંતે તેમની ઉતરતી જાતિ, હાયબ્રિડ ટી સામે લુપ્ત થઇ ગઇ હતી.  ઉદાહરણોઃ 'ફર્ડિનાન્ડ પિચાર્ડ', 'રેઇન ડેસ વાયોલેટ્સ', 'પાઉલ નેયરોન'.

==== વર્ણસંકર કસ્તુરી ====
[[ચિત્ર:HMMoonlight.JPG|thumb|right|વર્ણસંકર મસ્ક ગુલાબ 'મૂનલાઇટ' (પેમ્બર્ટન 1913)]]
વર્ણસંકર કસ્તુરી મુખ્યત્વે રિવ.[[જોસેફ પેમ્બર્ટન|જોસેફ પેમ્બરટ્ટોન]]દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યો હતું, જેઓ 20મી સદીના પ્રથમ દાયકામાં બ્રિટીશ રોઝેરિયન હતા, જે પીટર લેમ્બેટ્ટના 'અલ્ગાઇયા' પર આધારિત હતું. આ ગુલાબના બીજ 'ટ્રાયર'ની આ વર્ગની સ્થાપના તરીકે ગણના કરવામાં આવે છે.કેટલીક મૂળજાતિઓ જાણીતી નહી હોવાથી પ્રજાતિનો વર્ગ કેટલેક અંશે દુર્લભ હતો.''રોઝ મલ્ટીફ્લોરા'' , જોકે તે અનેક મૂળ જાતિઓમાંની એક તરીકે જાણીતી છે અને ''આર. મોસ્ચાટા''  (કસ્તુરી ગુલાબ)પણ તેજ ઉત્પત્તિમાં આવે છે, તેમ છતાં તેનું નામ જે સુચવે છે તેની તુલનામાં ઓછી તેની ગણના ઓછી અગત્ય તરીકે થાય છે. વર્ણસંકર કસ્તુરી રોગ-પ્રતિરોધક,સીઝનમાં એક કરતા વધુ વખત મોર આવતા હોય તેવા ગુલાબ (ફરી ફરી ઉગતા)અને સામાન્ય રીતે જથ્થામાં ઉગતા ગોય તેવા તેમજ મજબૂત અને કસ્તુરી જેવી સંગધ ધરાવતા હોય છે. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rosegathering.com/hybridmusks.html|title=Hybrid Musks|author=Filiberti, Daphne}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rdrop.com/~paul/musks/index.html|title=Hybrid Musks|author=Bardon, Paul|access-date=2009-09-19|archive-date=2009-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090925054403/http://www.rdrop.com/~paul/musks/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; તેના ઉદાહરણમાં 'બફ બ્યૂટી' અને 'પેનેલોપ'નો સમાવેશ થાય છે.

==== બર્મુડા &quot;મિસ્ટ્રી&quot; ગુલાબો ====
કેટલાક ડઝનોનું જૂથ એવા ગુલાબોનું મળી આવ્યું હતું કે જે [[બરમુડા|બર્મુડા]]માં ઓછામાં ઓછી એક સદી સુધી ઉગ્યા હતા. ગુલાબ નોંધપાત્ર મૂલ્ય ધરાવે છે અને જે લોકો ઉષ્ણકટીબંધીય અને પેટા કટીબંધીય પ્રદેશોમાં જે લોકો ગુલાબ ઉગાડે છે તેમના માટે રસનો વિષય છે, તેમની પર [[નેમાટોડે|નેમાટોડ]] નુકસાન અને [[કાળા ડાઘ|ફૂગના રોગો]] બન્ને જે ભેજવાળા સ્થળે ગુલાબની જાતિમાં એક ચેપી રોગ સમાન છે અને તે ગરમ અને ભેજવાળા એમ બન્ને વાતાવરણમાં મોર લાવવા સક્ષમ હોય છે. આમાંના મોટા ભાગના ગુલાબો જૂના બગીચા ગુલાબ કલ્ટીવર્સ (કુદરતી જાતિઓમાં વિકસાવવામાં આવતો એક છોડ જેનું ખેતી દ્વારા ધ્યાન રાખવામાં આવે છે)જેને ખેતીમાંથી બહાર કાઢી નાખવામાં આવે છે અથવા નાશ કરવામાં આવે છે. તે &quot;મિસ્ટ્રી ગુલાબો&quot; છે કેમ કે તેમનું &quot;યોગ્ય&quot; ઐતિહાસિક નામ લુપ્ત થઇ ગયું છે. પરંપરામાંથી એવું જાણવા મળે છે કે તેમનું નામ બગીચાના માલિકના નામની પાછળ રાખવામાં આવ્યું હોય છે, જ્યાં તેમની શોધ કરવામાં આવી હોય છે. 

==== વર્ણસંકર રુગોસા ====
[[ચિત્ર:Rosa 'Blanc Double de Coubert'.jpg|thumb|left|રુગોસા રોઝ 'બ્લેન્ક ડબલ ડી કૌબેર્ટ' (કોચેટ 1893)]]
આર.રુગોસા પરથી પ્રાપ્ત કરવામાં આવેલું, આ જોમવાળા ગુલાબો મજબૂતાઇ ધરાવવાની સાથે સુંદર રોગ પ્રતિરોધકતા ધરાવે છે. મોટા ભાગના સુંદર સુગંધ ધરાવે છે, તેમજ સાધારણ બેવડા ફ્લેટ ફૂલો સાથે વારંવાર મોર ધરાવે છે. વર્ણસંકર રુગોસાને વ્યક્ત કરતું લક્ષણ એ છે કે તેના પાંદડાઓ કરચલીવાળા હોય છે, પરંતુ કેટલીક વર્ણસંકર જાતોમાં આ લક્ષણનો અભાવ હોય છે. આ ગુલાબ કેટલીક વખત જંગલીયત ધરાવે છે. તેના ઉદાહરણોમાં 'હંસા' અને 'રોઝરી ડી ૧ હે'નો સમાવેશ થાય છે. 

==== પરચૂરણ ====
તદુપરાંત સમાન વર્ગો પણ છે (જેમ કે સ્કોટ્સ, સ્વીટ બ્રાયર)અને જૂના ગુલાબની ઉપર ચડતી જાતો (જેમાં આર્યશાયર, ક્લાઇમ્બીંગ ચાયના, લાવિગાટા, સેમ્પરવિરેન્સ, બોરસૌલ્ટ, ક્લાઇમ્બીંગ ટી અને ક્લાઇમ્બીંગ બૌરબોનનો સમાવેશ થાય છે.)એ વર્ગો કે જેમાં ચડતા અને નાના છોડોના સ્વરૂપોનો સમાવેશ થાય છે તેને ઘણીવાર એકી સાથે જૂથ બનાવે છે. 

=== આધુનિક ગુલાબના બગીચા ===
[[ચિત્ર:Rose at University of the Pacific.JPG|thumb|right|પેસિફિક યુનિવર્સિટી ખાતે ગુલાબનો આધુનિક બગીચો (અમેરિકા).]]

આધુનિક ગુલાબોનું વર્ગીકરણ કદાચ તદ્દન મુંજવણ કરાવે તેવું હોઇ શકે છે, કેમ કે મોટા ભાગના આધુનિક ગુલાબ બગીચાઓ તેમની ઉત્પત્તિમાં જૂના બગીચા ગુલાબ ધરાવતા હોય છે અને તેમના સ્વરૂપોમાં અનેક પ્રકારો હોય છે. તેના વર્ગીકરણનો આધાર તેની વૃદ્ધિ અને ફ્લાવરીંગ લાક્ષણિકતાઓ જેમ કે &quot;મોટા ફૂલવાળા નાના છોડ&quot;, &quot;આવર્તક, મોટા ફુલવાળા નાના છોડ&quot;, &quot;જથ્થાવાળા ફૂલો&quot;, &quot;વેલ આવર્તક&quot;, અથવા &quot;ધરતીને આવરી લેતા બિન આવર્તક&quot; આધારે કરી શકાય. 
નીચેનામાં આધુનિક બગીચા ગુલાબના અત્યંત નોંધનીય અને લોકપ્રિય વર્ગીકરણનો સમાવેશ થાય છે:

==== વર્ણસંકર ટી (ચાના જેવી સુવાસવાળું ગુલાબ) ====
[[ચિત્ર:Memorium Hybrid Tea 3.jpg|thumb|left|180px|'મેમોરિયમ' વર્ણસંકર ટી રોઝ (વોન અબ્રામ્સ  1962)]]
આઘુનિક ગુલાબનો મોટા ભાગનો ઇતિહાસ માટેના પ્રિય ગુલાબ, [[વર્ણસંકર ચા|વર્ણસંકર ટી]] છે, જેનો મૂળ રીતે સર્જન હાઇબ્રીટાઇઝીંગ હાયબ્રિડ શાશ્વત દ્વારા 1800ના અંત ભાગમાં ટી ગુલાબ સાથે કરવામાં આવ્યું હતું. [[રોઝા 'લા ફ્રાંસ'|'લા ફ્રાંસ,']]ની રચના 1867માં કરવામાં આવી હતી, જેને સનાતન રીતે ગુલાબના નવા વર્ગ તરીકે સમર્થન આપવામાં આવ્યું હતું. વર્ણસંકર ટી બન્ને મૂળ વચ્ચેના લક્ષણો ધરાવે છે: ટી કરતા વધુ સખત પરંતુ વર્ણસંકર શાશ્વત કરતાં ઓછા કઠિન અને વર્ણસંકર શાશ્વત કરતા વધુ મોર ધરાવતા પરંતુ ટી કરતા ઓછા ધરાવે છે. ફૂલો મોટા, વચ્ચે અંકુર અને દરેક ફૂલ ધરાવતી ડાળીઓ ખાસ રીતે એક જ રીતે મોર ધરાવતી હોય છે. નાના છોડો સખત રીતે સીધા હોય છે અને વેરવિખેર પાંદડાઓ ધરાવતા હોય છે, જે ઘણી વખત લેન્ડસ્કેપનો એક પ્રકાર ગણાય છે. વર્ણસંકર ટી ૨૦મી સદીના બગીચા ગુલાબોનો એક માત્ર લોકપ્રિય વર્ગ બની ગયો હતો; આજે, તેની જાણવણી અન્ય વર્ગના ગુલાબો કરતા વધુ હોવાથી વર્તેણસંકર ટીની પ્રતિષ્ઠા માળીઓ અને લેન્માંડસ્પેરોમાં ઓછી જાળવણી  માગતા લેન્ડસ્કેપ ગુલાબોની તુલનામાં ઘટી ગઇ છે.વર્ણસંકર ટી ગુલાબ ફૂલ ઉદ્યોગમાં આદર્શ ગુલાબ બની ગયા છે, જોકે, સામાન્ય સંજોગોમાં નાના બગીચાઓમાં તેની તરફેણ કરવામાં આવે છે. ઉદાહરણો: '[[શાંતિ (ગુલાબ)|પીસ]]' (પીળા), '[[રોઝા 'માસ્ટર લિંકોલીન'|મિસ્ટર લિંકોલીન]] (લાલ), 'ડબલ ડીલાઇટ' (ક્રીમ અને લાલ એમ બેવડા કલરવાળા).

==== પર્નીટિયાના ====
[[ચિત્ર:Rosa 'Soleil d'or2'.jpg|thumb|135px|પર્નેટિયાના ગુલાબ 'સોલેઇલ ડ'અથવા,' તેના વર્ગનું સૌપ્રથમ(પર્નેટ 1900)]]
ફ્રેંચ બ્રીડર [[જોસેફ પર્નેટ-ડૂચર|જોસેફ પર્નેટ્ટ ડચરે]]જૂના ઓસટ્રીયન બ્રાયર ગુલાબ (''રોઝા ફોટિડીથી'' ) લઇને તેના 1900ના સોલેઇ ડીઓર સુધીની ઉત્પત્તિમાં સમાવી લેવા માટે ગુલાબોની પ્રથમ શ્રેણી વિકસાવી હતી.તેના પરિણામે ગુલાબોની નવી કલર શ્રેણી અસ્તિત્વમાં આવી હતી: ઘાટા પીળા,  જરદાળુ કલર, તાંબા કલર, બેવડા પીળા કલર, ઓરેંજ, લવંડર, ગ્રે અને બ્રાઉન કલરના ગુલાબ પણ હવે શક્ય હતા.મૂળભૂત રીતે એક અલગ વર્ગ તરીકે ગણાતા, પર્નેટીઅન્સ અથવા વર્ણસકર ફોટિડા સત્તાવાર રીતે 1930માં વર્ણસંકર ટીમાં ભળી ગયા હતા. નવા કલરને કારણે વર્ણસકર ટીને 20મી સદીમાં ભારે મોટા પાયે પ્રસિદ્ધિ અપાવી હતી, પરંતુ આ કલરો ચોક્કસ કિંમતમાં ઉપલબ્ધ બન્યા હતા: ''રોઝા ફોટિડા'' પણ તેના વંશજ માટે રોગ થવાની ભીતિ, સુંગંધ વિનાના મોર અને ડાળીઓ કપાતા સહન નહી કરતા ગુલાબ હોવાનું વલણ પ્રાપ્ત કર્યું હતું. 

==== પોલીયન્થા ====
એમ જ જોઇએ તો ઘણા ફૂલો ધરાવતા ગુલાબ ગ્રીક પોલી (અસંખ્ય)અને એન્થોસ (ફૂલ)હતા.પૂર્વ એશિયન જાતો (''રઝા ચિનેન્સીસ''  અને ''આર.મલ્ટીફ્લોરા '' )વચ્ચેના મિશ્રણ પરથી પ્રાપ્ત કરવામાં આવેલા પોલીયન્થા સૌપ્રથમ 1800ના અંત ભાગમાં વર્ણસંકર ટીની સાથે ફ્રાંસમાં દેખાયા હતા. તે ટૂંકા છોડ ધરાવે છે-થોડા નાજુક, જ્યારે અન્યો સ્વભાવગત ફેલાવો ધરાવે છે — તેમજ મોર ધરાવે છે (સરેરાશ એક ઇંચના ડાયામીટર સાથે) મોટા વિસ્તારમાં ખાસ પ્રકારના કલરમાં જેમ કે સફેદ, ગુલાબી અને લાલમાં વિકસાવવામાં  આવ્યા હતા.  તેમની પ્રતિષ્ઠાનું મુખ્ય કારણ તેમના ફલપ્રદ મોર હતા: વસંતઋતુ જવાની સાથે તંદુરસ્ત પોલીયન્થા નાના છોડ નાના ફૂલોમાં ગોઠવાઇ જાય છે, અને લેન્ડસ્કેપમાં સુંદર કલર અસર ઉપજાવે છે.  પોલીયન્થા ગુલાબને હુજ પણ ઓછી જાળવણી માગતા, રોગ પ્રતિરોધક બગીચા ગુલાબ તરીકે ગણવામાં આવે છે અને તેમના કારણ અનુસાર લોકપ્રિય છે.   ઉદાહરણો: &quot;સેસિલ બ્રુનર&quot;, &quot;ધી ફેઇરી&quot;, &quot;રેડ ફેઇરી&quot;,&quot;પિંક ફેિરી&quot;.

==== ફ્લોરીબુન્ડા ====
[[ચિત્ર:Rosa sp.61.jpg|thumb|right|રોઝા 'બોરુસ્સિયા', આધુનિક ફ્લોરીબુન્ડા ગુલાબ]]
રોઝ બીડ઼ર્સોએ વિપુલ પોલીયન્થા સાથે મોર ધરાવતા ગુલાબનું સર્જન કરવા માટે ઝડપથી પોલીયન્થાને વર્ણસંકર ટી સાથે મિશ્રણ કરવાનું મૂલ્ય જોયું હતું, પરંતુ વર્ણસંકર ટી ગુલાબ ફૂલોની સુંદરતા અને કલર રેન્જ ધરાવતા હતા. 1909માં પ્રથમ પોલીયન્થા/વર્ણસંકર ટી મિશ્રણ, 'ગ્રુસ એન આંચેન,' નું સર્જન કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં બન્ને મૂળ જાતિઓના લક્ષણો મેળ ખાતા હતા.મોટું કદ, તીવ્રતા ધરાવતા ફૂલો અને વર્ણસંકર ટી ગુલાબની જેમ વૃદ્ધિની રીતભાતે આ નવા ગુલાબોને પોલીયન્થા અને વર્ણસંકર ટીથી અલગ પાડી દીધા હતા, તેમજ એક નવો વર્ગ વિકસાવામાં આવ્યો હતો જેનું નામ [[રોઝા ફ્લોરીબુન્ડા|ફ્લોરીબુન્ડા]],જેનો અર્થ થાય છે અસંખ્ય ફૂલો.ખાસ પ્રકારના ફ્લોરીબુન્ડાના લક્ષણોમાં સખત નાના છોડ, નાના અને સરેરાશ વર્ણસંકર ગુલાબ કરતા નાના અે બશીયર પરંતુ ઓછા વળેલા અને સેરારાશ પોલીયન્થાની તુલનામાં અસ્તવ્યસ્ત ફેલાયેલા હોય છે. ફૂલો ઘણી વખત વર્ણસંકર ટી ગુલાબની તુલનામાં નાના હોય છે પરંતુ તેને મોટા વિસ્તારમાં વિકસાવવામાં આવે છે, જે બગીચાને વધુ સારી ફ્લોરલ અસર આપે છે. ફ્લોરીબુન્ડા દરેક વર્ણસંકર ટી ગુલાબ કલરમાં અને સંગીન વર્ણસંકર ટી ગુલાબ આકારના મોરમાં જોવા મળે છે, કેટલીક વખત તે તેના સામૂહિક ફ્લાવરીંગ રીતભાતમાં જ વર્ણસંક ટી ગુલાબથી અલગ પડે છે. આજે પણ તેનો જાહેર [[પાર્ક (બગીચો)|બગીચા]]ઓ અને તે જ પ્રકારની જગ્યાઓમાં મોટ પથારીની યોજનાઓમાં ઉપયોગ થાય છે.ઉદાહરણો: 'ડેઇન્ટી મેઇડ', 'આઇસબર્ગ', 'ટુસ્કન સન'.

==== ગ્રાન્ડફ્લોરા ====
[[ગ્રાન્ડફ્લોરા|ગ્રાન્ડીફ્લોરા]] (મોટા ફૂલો માટે લેટિન)ગુલાબનો એક એવો વર્ગ હતો જેની રચના વર્ણસંકર ટી ગુલાબ અને ફ્લોરીબુન્ડા વચ્ચેના પુનઃમિશ્રણ તરીકે દર્શાવવા માટે 1900ના મધ્ય ભાગમાં કરવામાં આવી હતી, જો કે તે 1954માં બજારમાં મૂકવમાં આવેલા ખાસ કરીને ક્વીન એલિઝાબેથ ગુલાબની કક્ષા સાથે મેળ ખાતી ન હતી.1954&lt;ref&gt;http://www.gardenmob.com/blog1/2006/07/13/ધી-ગ્રેટ-રોઝીઝ-એલિઝાબેથ/ ધી ગ્રેટ રોઝીઝ: રાણી એલિઝાબેથ&lt;/ref&gt;. 
ગ્રાન્ડફ્લોરા નાના છોડ ખાસ કરીને વર્ણસંક ટ ગુલાબ અથવા ફલોરીબુન્ડા કરતા મોટા હોય છે અને વર્ણસંકર ટી ગુલાબ જેવા ત્રણ કે પાંચના સમૂહમાં, ફ્લોરીબુન્ડા જેવા જન્મેલા ફૂલો જેવા લક્ષણો ધરાવે છે. ગ્રાન્ડફ્લોરા 1950થી ૧૯૮૦ સુધી કેટલીક લોકપ્રિયતા ધરાવે છે પરંતુ, આજે તે વર્ણસકર ટી ગુલાબ કે ફ્લોરીબુન્ડાની તુલનામાં ઓછા લોકપ્રિય છે. ઉદાહરણો: 'ક્વીન એલિઝાબેથ', 'કોમેક,' 'મોન્ટેઝુમા'.

==== લઘુચિત્ર ====
[[ચિત્ર:&quot;Meillandine&quot; Rose in clay pot.jpg|thumb|upright|ટેર્રાકોટા ફ્લાવરપોટમાં મેઇલ્લાન્ડાઇન (નાનું ગુલાબ)]]
જૂના બગીચા ગુલાબો જેમ કે ગેલ્લીકાઝ, સેન્ટીફોલીયાસ વગેરે લઘુચિત્ર સ્વરૂપ ધરાવતા હતા, જોકે તેને એક વખત ફ્લાવરીંગ કરાય તો તેના મોટા સ્વરૂપને કારણે જ. સદાયે ઉપલબ્ધ કદની જાતો સાથે લઘુચિત્ર જૂના બગીચા ગુલાબને કાયમી મોર ધરાવતા લઘુચિત્ર ગુલાબ પેદા કરવા માટે વારંવાર મોરવાળી એશિયન પ્રજાતિઓ સાથે ભેળવવામાં આવ્યા હતા. આજે લઘુ ચિત્ર ગુલાબ ટ્વીગ્ગી દ્વારા પ્રદર્શિત કરવામાં આવે છે, વારંવાર ફૂલોવાળા છોડોની ઊંચાઇ 6 ઇંચથી 36 ઇંચ હોય છે, જેમાં મોટા ભાગના 12થી ૨૪ ઇંચની કક્ષામાં હોય છે. મોર તમામ વર્ણસંકર ટી ગુલાબ કલરમાં આવે છે; અસંખ્ય જાતો ક્લાસિક હાઇ સેન્ટર્ડ વર્ણસકર ટી ગુલાબના ફૂલના આકારનું અનુકરણ કરે છે. લઘુચિત્ર ગુલાબનું ઘણી વખત હાઉસપ્લાન્ટસ તરીકે ઉદ્યોગ દ્વારા માર્કેટિંગ અને વેચાણ કરવામા આવે છે, પરંતુ એ યાદ રાખવું અગત્યનું છે કે આ છોડ મોટે ભાગે બહારના નાના છોડના મૂળથી લઇને સાધારણ પ્રદેશોની ઉત્પત્તિ ધરાવતા હોય છે; આમ, મોટા ભાગના લઘુચિત્ર ગુલાબની જાતોને અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવા માટે વાર્ષિક ઠંડક પ્રસુપ્તિ ગાળાની જરૂર પડે છે. (ઉદાહરણો: ''પિટાઇટ ડે હોલેન્ડ''  (મિયેચર સેન્ટીફોલીયા, એક વખત મોર), ''કપકેક''  (મોડર્ન મિયેચર, વારંવાર મોર).)

==== ચડતા (ક્લાઇમ્બીંગ)/વેલ ====
[[ચિત્ર:Rose zepherine drouhin img 1838.jpg|thumb|left|રોઝા'ઝેફિરાઇન ડ્રૌહીન', ક્લાઇમંબીંગ બૌર્બોન ગુલાબ(બિઝોટ 1868)]]
લગુચિત્ર ગુલાબમાં જેમ થાય છે તેમ, તમામ ઉપર જણાવેલા ગુલાબના જૂના અને આધુનિક એમ બન્ને વર્ગ, &quot;ચડતા જવા&quot;નું સ્વરૂપ દર્શાવે છે, જેમાં નાના છોડના વંસ વધુ લાંબી થાય છે અને સાધારણ કરતા વધુ સાનુકૂળ (બુશ)સ્હોવરૂપમાં હોય છે. જૂના બગીચા ગુલાબમાં આવું ઘણી વાર સરળ રીતે થાય છે કે અસંખ્ય કલ્ટીવર્સ અને જાતોની રીત કુદરતી વૃદ્ધિની હોય છે; અસંખ્ય આધુનિક ગુલાબમાં, જોકે, ચડતા ગુલાબ સ્વયંસ્ફુર્ત ફેરફારનું પરિણામ હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે, સાધારણ છોડના ઉત્પત્તિની ઓળખને કારણે 'ક્લાઇમ્બીંગ પીસ'તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેના પીસના સ્વરૂપ વર્ણસંકર ટી ગુલાબની રચના કરે છે, સિવાયકે તેનો વાંસ લાંબો અને સાનુકૂળ ન હોય એટેલે કે &quot;ક્લાઇમ્બીંગ હોય.&quot; મોટા ભાગના ક્લાઇમ્બીંગ ગુલાબ ગમે ત્યાં ઉગે છે અને તેની ઊંચાઇ ૮-૨૦ ઇંચની હોય છે તેની પર એક કરતા વધુ વખત મોર આવે છે. વેલાવાળા ગુલાબ જોકે ટેકનિકલી અલગ વર્ગના હોવા છતાં, ઘણી વખત ક્લાઇમ્બીંગ ગુલાબની સાથે વળગીને ઉપર જાય છે. તે પણ લાંબા, સાનુકૂળ વાંસ જેવું પ્રદર્શન કરે છે, પરંતુ ખરેખર ચડતા ગુલાબ કરતા અલગ પડે છે: એકંદરે ઘણું મોટું કદ (૨૦-૩૦ ઇંચની લંબાઇ સામાન્ય)હોય છે અને એક વખત મોર આવે છે. ક્લાઇમ્બીંગ અને વેલવાળા ગુલાબ [[આઇવી(ચળકતા પાંદડાનો એક વેલો)|આઇવી]], [[ક્લેમેટિસ|ક્લેમેટીસ]] અથવા [[વિસ્ટેરીયા]]જેવા ખરેખર વેલા જેવા નથી; તેમાં પોતાને જાતે વળગી રહેવાની ક્ષમતાનો અભાવ હોય છે અને તેને આપણી જાતે તે રીતેની તાલીમ આપવી જોઇએ અને તેમને વૃક્ષો તેમજ [[પર્ગોલાસ|લત્તામંડપ]]જેવા મળખા સાથે બાંધીને રાખવા જોઇએ. ઉદાહરણો: 'બ્લેઝ' (વારંવાર મોર ક્લાઇમ્બર)), 'અમેરિકન પિલર' (એક વરખ મોર વેલ).

==== ઇંગ્લીશ / ડેવીડ ઓસ્ટીન ====
કોઇપણ સ્થાપિત ગુલાબ સત્તા દ્વારા ગુલાબના એક અલગ વર્ગ તરીકે સત્તાવાર રીતે ઓળખ આપવામાં આવી ન હોવા છતાં, ઇંગ્લીશ (આકા ડેવીડ ઓસ્ટીન) ગુલાબ ઘણી વખત ગ્રાહકો અને રિટેઇલરો દ્વારા તેને અલગ રાખી દેવામાં આવે છે. [[શ્રોપશાયર]], [[ઇંગ્લેંડ]]દ્વારા 1960માં વિકાસ સાધવાનો પ્રારંભ કરવામાં આવ્યો હતો, જેઓ આધુનિક વર્ણસંકર ટી ગુલાબ અને ફ્લોરીબુન્ડાઝ સાથે હાઇબ્રીડાઇઝીંગ દ્વારા જૂના બગીચા ગુલાબમાં પુનઃ રસ પેદા કરવા માગતા હતા. તેની પાછળનો ખ્યાલ ગુલાબના નવા જૂથનું સર્જન કરવાનો હતો, જેમાં જૂની ફેશનવાળા આકાર અને સુગંધ સાથેના મોરના લક્ષણોનો સમાવેશ થતો હોય અને જેમાં ''ગાલ્લીકા'' , ''અલ્બા'' અને &quot;દમાસ્ક&quot; ગુલાબનો પ્રભાવ હોય, પરંતુ તેમાં પુનઃમોરના લક્ષણો અને મોટા આધુનિક કલર રેન્જનો પણ સમાવેશ થતો હોય.ઓસ્ટીન મોટે ભાગે તેમના હેતુમાં સફળ થઇ ગયા હતા; તેની ઇંગ્લીશ ગુલાબની જાતિ, હાલમાં તે સંખ્યા સો જાતોની ઉપર જાય છે, જેને બગીચામાં રસ ધરાવતી પ્રજા દ્વારા લાગણીથી સ્વીકારવામાં આવ્યું છે અને ગ્રાહકોને તે બહોળા પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ છે. ડેવીડ ઓસ્ટીન ગુલાબ હજુ પણ સક્રિય રીતે વિકસાવવામાં આવે છે અને નવી જાતો નિયમિત પણે પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવે છે. એ નોંધવું જોઇએ કે ક્લાસિક જૂના બગીચા ગુલાબની ખાસ પ્રકારની શિયાળું સખ્તાઇ અને રોગ પ્રતિરોધક શક્તિનું પ્રક્રિયામાં મોટા પાયે સમાધાન કરવામાં આવ્યું છે; અસંખ્ય ઇંગ્લીશ ગુલાબ સમાન પ્રકારના રોગની સમસ્યા પરત્વે શંકાસ્પદ છે જે આધુનિક વર્ણસંકર ટી ગુલાબ અને ફ્લોરબુન્ડાને પણ ચેપ લગાડે છે અને તેમાંના મોટા ભાગના યુએસડીએ ઝોન 5ના ઉત્તરની અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાની ક્ષમતાવાળા નથી.ઉદાહરણો: 'મેરી રોઝ,' 'ગ્રેહામ થોમસ', 'તામોરા'.

==== કેનેડીયન હાર્ડી ગુલાબ ====
કેનેડાના શિયાળાની આકરા વાતાવરણને અનુરૂપ આ ગુલાબને મોર્ડન, મનીટોબા અને ઓટ્ટાવાના એક્સપિરમેન્ટલ ફાર્મ(અને પાછળથી એલ એસોમ્માંપશન, ક્યુબેક)માં મોર્ડન રિસર્ચ સ્ટેશન ખાતે એગ્રીકલ્ચર કેનેડા ખાતે વિકસાવવામાં આવ્યા હતા.આ બે મુખ્ય લાઇનોને પાર્કલેન્ડ સિરીઝ અને એક્સપ્લોરર સિરીઝ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ કાર્યક્રમને અટકાવવામાં આવ્યો ન હતો; આમ છતાં, બાકી રહેલા છોડોના પુરવઠાને ખાનગી બ્રીડરો દ્વારા કેનેડીયન આર્ટિસ્ટ સિરીઝ દ્વારા ઉપાડી લેવામાં આવ્યો હતો. નેટિવ કેનેડીયન જાતો અને વધુ કુમળા ગુલાબોના મિશ્રણ દ્વારા પ્રાપ્ત કરવામાં આવેલા આ છોડ અત્યંત ઠંડા વાતાવરણ અલબત્ત -૪૫ સેન્ટીગ્રેડ તાપમાન સુધી સહન કરી શકે છે. આ ઉપરાંત સ્વરૂપોની અને કલરની વૈવિધ્યતા હાંસલ કરવામાં આવી હતી. તેના ઉદાહરઓમાં  'મોર્ડન બેલે', 'વિનીંગ પાર્કસ' અને 'કથબર્ટ ગ્રાન્ટ'નો સમાવેશ થાય છે. અન્ય વિખ્યાત કેનેડીયન બ્રીડરોમાં જ્યોર્જસ બગમેટ અને રોબર્ટ અર્શકીનનો સમાવેશ થાય છે. 

=== લેન્ડસ્કેપ ગુલાબ ===
[[ચિત્ર:Rose3800ppx2.jpg|thumb|right|200px|નાના ગુલાબનું ઉદાહરણ]]

આ આધુનિક ગુલાબની કક્ષા છે જેને મુખ્યત્વે વસતીવાળા સ્થળે શોભાના છોડ તરીકે વિકસાવવામાં આવ્યા હતા. તેને સામૂહિક રીતે નાના છોડવાળા ગુલાબ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. 20મી સદીના અંત ભાગમાં, પરંપરાગત વર્ણસંક ટી ગુલાબ અને ફ્લોરીબુન્ડા ગુલાબની જાતોએ માળીઓમં અને લેન્ડસ્કેપર્સમાં પોતાની લોકપ્રિયતા ગુમાવી હતી, કેમ કે તે ભરે શ્રમ માગી લેતા અને કેમિકલનો ભારે વપરાશ કરતા છોડ હતા તેમજ તેમાં મોટી સખ્યામાં ઉધઇ અને રોગની સમસ્યાઓ સંભવિત હતી. બહુ ચર્ચિત &quot;લેન્ડસ્કેપ&quot; ગુલાબને આમ બગીચાઓ કે કલર, સ્વરૂપ અને સુગંધની ગ્રાહકોની ઇચ્છાઓ પૂરી કરવા માટે વિકસાવવામાં આવ્યા છે, એટલું જ નહી તેમાં ઓછો જાળવણી ખર્ચ અને તેની સંભાળ લેવી પણ સરળ છે. મોટા ભાગના લેન્ડસ્પેક ગુલાબમાં નીચે જણાવેલા લક્ષણોનો સમાવેશ થાય છે:

* સારી રોગ પ્રતિરોધક શક્તિ
* નીચે ઉગવાની ટેવ, સામાન્ય રીતે 60 સેમીની નીચે (24 ઇંચ)
* પુનઃફૂલો આવવા
* રોગ અને ચેપ પ્રતિરોધક
* ફણગા ફૂટતા નથી અને તેના પોતના મૂળીયા પર જ ઉગે છે.
મુખ્ય પાર્ટીઓ નવા લેન્ડસ્કેપ ગુલાબની જાતોમાં શામેલ છે જેમાં: વર્નર નોઆક (જર્મની), મેઇડલેન્ડ ગુલાબ (ફ્રાંસ), બૂટ એન્ડ કું.(નેધરલેન્ડ્ઝ), અને વિલીયમ રેડ્લર (યુએસએ)નો સમાવેશ થાય છે. 

ફ્લાવર કારપેટ ગુલાબ અથવા કારપેટ ગુલાબ તરીકે પણ ઓળખાય છે તેમણે લેન્ડસ્કેપ ગુલાબ જૂથના તમામ વિસ્તાર બદલી નાખ્યો છે. સૌપ્રથમ વર્નર માઓક દ્વારા 1990માં વિકસાવવામાં આવેલા તે સમયે જર્મનીના તમામ ડ્યૂશલેન્ડ રોઝ રસ ધરાવનારાઓ દ્વારા સૌથી વધુ એવોર્ડ આપવામાં આવ્યા હતા. આ પ્રકારની ૪૩ જાતોમાંથી - અને તમામ સરેરાશ જાતોમાંથી માંદગી સામે પ્રતિરોધકની દ્રષ્ટિએ તેની ૨૦૦ વખત પસંદગી કરવામાં આવ હતી, તે એક જ એવ જાત હતી જેણે પરીક્ષણ પસાર કર્યું હતું એટલું જ નહી, પરંતુ તે સમયે ગુલબાને આપવામાં આવતા સૌથી વધુ પોઇન્ટસ હાંસલ કર્યા હતા, સંભવિત 100માથી ૮૫.૫માં 20માંથી 18.૩ની રોગ પ્રતિરોધકતા હતી. વૈશ્વિક સ્તરે ઉપલબ્ધ એવા તેની હાલમાં તમામ જાતિઓમાં શ્રેષ્ઠ લેન્ડસ્કેપ ગુલાબ જૂથમાં ગણના થાય છે. 

=== કારપેટ ગુલાબ ===
ફરીથી, ડેવીડ ઓસ્ટીનની જેમ, કોઇપણ સ્થાપિત ઓથોરિટી દ્વારા ગુલાબના એક અલગ વર્ગ તરીકે સત્તાવાર રીતે માન્ય ઠરાવી ન પણ શકાય, કારપેટ ગુલાબ (ફ્લાવર કારપેટ પણ)ને ગ્રાહકો, લેન્ડસ્પેકર્સ અને ઉદ્યોગ દ્વારા માન્યતા આપવામાં આવી છે. વોર્નર નોઆકે (જર્મની)1965માં તેમનું રોગ પ્રતિધકનું બ્રીડીંગ શરૂ કર્યું હતું. તેઓને ગુલાબ માટે લાગણી હતી પકંતુ, તેઓ એવું માનતા ન હતા કે તમામ ગુલાબના રોગો માળીઓને લાંબા સમય સુધી ગરજ સારશે.1989માં તેમણે સૌપ્રથમ ફ્લાવર કારપેટ ગુલાબ ફ્લાવર કારપેટ પિંકને બજારામં મૂક્યા હતા. અણધાર્યા રોગ સહનશક્તિ ઉપરાંત, તેની પાસે સૌથી લાંબી ફ્લાવરીંગ હતી જેમાં આશરે કોઇ પણ ગુલાબ (હવામાનને આધારે ૫-૯ મહિનાના)ને કોઇ પ્રકારે વિચિત્ર કાપણીની જરૂર ન હતી-તેને કદાચ ટ્રેક્ટર, કાતર (એક તૃતીયાંશ કાપણી અથવા જમીનના સ્તર સુધી)વડે કાપી શકાય છે અને આ તમામ સુંગર લચેલી હરીયાળી બુટ્ટાદાર વેલ પર હતું. સતત વિકાસ અને મજબૂત બ્રીડીંગ કાર્યક્રમ દરમિયાન વિવધ કલરો ઉપલબ્ધ બન્યા હતા : સફેદ, એપ્પલબ્લૂઝમ, રેડ, યલો, ગોલ્ડ અને કોરલ.આ સમયગાળા દરમિયાન બ્રીડીંગ તેમના પુત્ર રેઇહાર્ડ નોઆક હેઠળ ચાલુ રહ્યું હતું. વધુ બ્રીડીંગ 2007માં ફ્લાવર કારપેટ પિંક સુપ્રીમ, સ્કેરલેટ અને એમ્બર સાથે તેમની નેક્સ્ટ જનરેશન મૂકવામાં આવી હતી- તમામ અગાઉની જાતો ઉપરાંત આ જાતો ૪૧ સેન્ટીગ્રેડ સુધીના ગરમ તાપમાન સુધી આ જાતો ઘરમાં જ હતી.

== કાપણી (પ્રૂનીંગ) ==
[[ચિત્ર:Rose3800ppx.jpg|thumb|right|250px|આ રોઝબુશને તેના પ્રવર્તમાન સ્વરૂપમાંથી કાપી નાખવામં આવ્યું છે. ]]
 
ગુલાબ [[કાપવું|કાપણી]],ને કેટલીકવાર હોર્ટીકલ્ચર કળા સ્વરૂપ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જે કાપણી કરવામાં આવનારા ગુલાબનના પ્રકાર પર આધારિત છે, કાપણીનું કારણ અને વર્ષનો સમયગાળો તે ઇચ્છીત કાપણીનો સમય છે. મોટા ભાગના યુરોપીયન હેરિટેજના જૂના બગીચા ગુલાબ (અલ્બાસ, દમાસ્કસ, ગાલ્લીક્સ વગેરે)એવા છોડ છે જેની પર વર્ષમાં એક વાર મોર આવે છે, જે ક્યાં તો શિયાળાના અંતમાં અથવા ઉનાળાના પ્રારંભમાં બે વર્ષના જૂના (કે તેનાથી વધુ જૂના)વાંસ પર આવે છે. તેવી રીતે, તેમની કાપણી જરૂરિયાત અત્યંત ઓછી હોય છ અને તે એકંદરે અન્ય સમાન પ્રકારના છોડ જેવા હોય છે, જેમ કે [[સફેદ ફુલવાળો છોડ|લીલેક]] અથવા [[ચળકતા પીળા ફૂલવાળો શોભાનો એક છોડ|ફોર્સીથિયા]]. સામાન્ય રીતે, ફક્ત જૂના, જે વાંસ પર છોડ હોય તેને કાપીને દૂર કરવા જોઇએ, જેથી નવા વાંસ માટે જગ્યા કરી શકાય.એક વર્ષ જૂના વાંસને કદી ન કાપવા જોઇએ કારણ કે તેવું કરવાથી પછીના વર્ષના ફ્લાવર બડ્ઝ દૂર કરી દેશે. નાના છોડોને પણ તેની એકંદરે ઊંચાઇ ઘટાડવા અથવા છોડની પહોળાઇ ઘટાડવા માટે બોર કરમાઇ ગયા બાદ તરત જ ફરીથી કાપણી કરી શકાય છે. સામાન્ય અર્થમા કહીએ તો, ઓજીઆરની કાપણી જરૂરિયાત ઓછી શ્રમવાળી હોય છે અને આધુનિક વર્ણસંકર કરતા સંગઠિત હોય છે. 

વર્ણસંકર ટી, ફ્લોરીબુન્ડા, ગ્રાન્ડીફ્લોરા, આધુનિક લધુચિત્ર અને ઇંગ્લીંશ ગુલાબ સહિતના આધુનિક વર્ણસંકર જટિલ ઉત્પત્તિ ભૂમિકા ધરાવે છે જેમાં હમેશા ચાયના ગુલાબ (''આર. ચિનેનસિસ'' )નો સમાવેશ થાય છે.  ચાયના ગુલાબ કાયમ ઉગતા હતા, કાયમ મોર બેસતા હતા જે ભેજવાળા પેટાઉષ્ણકટીબંધીય પ્રદેશના હતા જેમાં કોઇપણ ઉત્પાદક સીઝન દરમિયાનમાં ઉગાડવામાં આવનારા નવા શાકભાજીલાયક વૃદ્ધિ પર સતત મોર બેસતા હતા.તેમની આધુનિક ઉત્પત્તિ સમાન પ્રકારની રીતભાત દર્શાવે છે: જૂના બગીચા ગુલાબ સિવાય આધુનિક વર્ણસંકર મોર ઉત્પાદક સીઝન દરમિયાન પેદા કરવામાં આવતા નવા વાંસ સતત (જ્યાં સુધી બરફ દ્વારા રોકવામાં ન આવે ત્યાં સુધી)આવે છે. તેથી તેઓને જે ફૂલના થડ જતા રહ્યા હોય તેની પરથી છોડની શક્તિને નવા વિકાસ અને નવા ફૂલો ઉગાડવા તરફ વાળી શકાય તે માટે કાપી નાખવાની જરૂર છે. વધારામાં, આધુનિક વર્ણસંકર જે ઠંડા શિયાળામાં ઉગાડવામાં આવ્યો હોય તેને મોટે ભાગે કાયમી સ્તરે સખત વાર્ષિક કાપણીની (દરેક વાંસને ઊંચાઇમાં 8-12 ઇંચ સુધી ઘટાડતા)વસંતઋતુના પ્રારંભમાં જરૂર પડશે. ફરીથી, તેમના જટિલ ચાયના ગુલાબ ભૂમિકાને કારણે આધુનિક વર્ણસંક ખાસ કરીને યુરોપીયન ઓજીઆરની જેમ સખત ઠંડીની જરૂર પડતી નથી અને નીચુ શિયાળું તાપમાન ઘણી વખત શુષ્ક થઇ જાય છે અથવા ઉગેલા વાંસને મારી નાખે છે. શિયાળામાં, તેને કાપ્યા વિનાની રહેવા દેવાય છે, આ નુકસાનવાળા વાંસ ઘણી વખત નાના છોડના મૂળીયા વિસ્તારમાંથી નાશ પામે છે, જે નબળા, ઢંગધડા વિનાના છોડમાં પરિણમે છે. વર્ણસંકર ટી, ફ્લોરીબુન્ડા વગેરેની વાર્ષિક સખત કાપણી સામાન્ય રીતે શિયાળામાં વહેલાસર કરવામાં આવે છેઃ મોટાભાગના માળીઓ ફોર્સિથીયા નાના છોડ પર મોર આવે ત્યારે આ કાપણી કરતા હોય છે. વાંસને વનસ્પતિ (વેજીટેટીવ)છોડ (જેને એક વખત પાંદડું ઉગેલું હોય તેવા વાંસ પરના પોઇન્ટ તરીકે ઓળખતા) ઉપર આશરે ૧/૨ ઇંચ ઉપરથી કાપવી જોઇએ.  

બન્ને જૂના બગીચા ગુલાબ અને આધુનિક વર્ણસંકર એમ બન્ને માટે કોઇ પણ નબળા, નુકસાન થયેલા અથવા રોગગ્રસ્ત વૃદ્ધિને એક વર્ષના સમયગાળાને બદલે સંપૂર્ણપણે કાપી નાખવો જોઇએ.  ગુલાબમાં કોઇ પણ કાપણી એટલા માટે કરવી જોઇએ કે જેથી વનસ્પતિ છોડની ઉપરના 45 અંશના ખૂણે કાપણી કરી શકાય તેનાથી કાપવામાં આવેલા થડ આંટણમાં વધુ ઝડપથી અને કાપણીની ઉપર જામેલા ભેજને દૂર કરી શકાય, જે કદાચ રોગની સમસ્યામાં પરિણમી શકે છે. દરેક સામાન્ય ગુલાબ કાપણી (વ્યવસ્થા માટે ફૂલોની કાપણી સહિત)માટે, ધારવાળી કાતર(હાથમાં પકડી શકાય, દાંતરડા જેવી ધારવાળા કાપણીના સાધન) નો 1/2 ઇંચની વૃદ્ધિ અથવા એક ડાયામીટરથી ઓછું કાપવા માટે ઉપયોગ કરવો જોઇએ. 1/2&quot; કરતા વધુ જાડાઇના વાંસ માટે, લાંબા હાથા વાળું સાધન અથવા નાની હાથની બ્લેડ સામાન્ય રીતે વધુ અસરકારક હોય છે; આ સંજોગોમાં ધારવાળી કાતરને નુકસાન થાય છે અથવા તૂટી જાય છે. 

=== ડેડહેડીંગ ===
મોરવાળી સીઝનના ભાગમાં ગુલાબના છોડપરથી કોઇપણ નકામા, શુષ્ક થઇ ગયેલા, કરમાઇ ગયેલા અથવા કલર ઉડી ગયેલા ગુલાબને હાથથી દૂર કરવા સાધારણ પદ્ધતિ એ &quot;ડેડહીટીંગ&quot; છે. છોડો ફળના ઉત્પાદન કરવાને બદલે નવી કુદરતી ડાળીઓ વિકસાવવા માટે તેની શક્તિ અને સ્ત્રોતો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકે તે માટે છોડને પ્રોત્સાહન આપવાનો ડેડહેડીંગનો હેતુ છે. જો પડી ગયેલા ફૂલો દેખાતા ન હોય તો કલાત્મક હેતુ માટે પણ ડેડહેડીંગનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. ગુલાબ ખાસ કરીને ડેડહેડીંગને પ્રતિભાવાત્મક હોય છે. ફક્ડેત ફૂલના પાયાને નહી પરંતુ, પ્ડરથમ પાંચ પાંદડાઓને થડ સુધી નમાવીને ડેડહેડીંગ કરી શકાય છે. તેનાથી વધુ પડતી ડાળીઓ અને ફૂલના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન મળે છે. ડેડહેડીંગ વિવિધ જાતના ગુલાબ પર વિવિધ પ્રકારની અસરમાં પરિણમે છે. સતત મોર ધરાવતી જાતો, જૂના બગીચા ગુલાબ અથવા આધુનિક વર્ણસંકર જાતો હોય તો ડેડહેડીંગ ગુલાબના છોડને નવી કળીઓ, પાંદડાઓ અને મોર  ફૂટવામાં સહાય કરે છે. &quot;એક જ વખત મોર&quot;ધરાવતી જાતો (જેમાં દરેક સીઝનમાં મોર એક જ વખત આવે છે)માં ડેડહેડીંગ છોડને નવી હરીયાળી વૃદ્ધિની અસર ઉપજાવી શકે છે, તેમ છતાં નવા મોર તેના પછીની મોરની સીઝન સુધી આકાર લેશે નહી. મોટા ભાગના ગુલાબના માળીઓ ગુલાબના છોડને મજબૂત, ગતિશીલ અને ઉત્પાદકીય રાખવા માટે ગુલાબના છોડને તાજા રાખવા માટે ડેડહેડીંગનો ઉપયોગ કરે છે.ગુલાબોની જાતો જેમ કે રોઝા ગ્લૌકા અથવા રોઝા મોયસી-કે જે સુંદર ફૂલો પેદા કરે છે તેને ડેડહેડીંગ કરવું ન જોઇએ.

== ઇતિહાસ ==
ગુલાબનું તેની સુંદરતા અને પ્રતીકના લાંબા ગાળાના ઇતિહાસ માટે હંમેશ માટે મૂલ્ય આંકવામાં આવ્યું છે. પ્રાચીન [[ગ્રીક્સ|ગ્રીક]]અને [[પ્રાચીન રોમ|રોમને]]ગુલાબને તેમની દેવીના તેમની પ્રત્યેના એફ્રોડાઇટ અને વેનુસ તરીકે સંબોધવામાં આવતા પ્રેમ તરકે ઓળખી કાઢ્યું હતું. [[રોમ]]માં જ્યાં ગુપ્ત અથવા વિશ્વસનીય બાબતોની ચર્ચા કરવામાં આવતી હતી તે ખંડમાં જંગલી ગુલાબ મૂકવામાં આવતું હતું. ''[[પેટા ગુલાબ|સબ રોઝા]]'' ,અથવા &quot;અંડર ધ રોઝ&quot;, શબ્દનો અર્થ ગુપ્ત રાખવું તેવો થાય છે, જે પ્રાચીન રોમન આચરણ પરથી લેવામાં આવ્યો છે. [[ખ્રિસ્તી|ખ્રિસ્તીઓએ]]પ્રારંભમાં ગુલાબની પાંચ પાંખડીઓને [[ક્રિસ્ટ]]ક્રિસ્ટ/1}ના શરીર પરના પાંચ ઘા તરીકે ઓળખી કાઢ્યા હતા.  ભાવાનુવાદ છતાં, તેમના આગેવાનો તેને સ્વીકારવા માટે અચકાતા હતા કેમ કે તે રોમન અતિરેક અને પાગન રૂઢી સાથે સંબંધ ધરાવતું હતું. લાલ ગુલાબને સંજોગોવશાત [[ખ્રિસ્તી|ક્રિશ્ચીયન]] શહીદના પ્રતીક રૂપે સ્વીકારી લેવામાં આવ્યું હતું. ગુલાબ પાછળથી કુમારિકા મેરી સાથે જોડાયેલા હતા. ગુલાબ સંસ્કૃતિ [[યુરોપ]]માં 1800ના ગાળામાં [[ચીન]] તરફથી સતત મોર ધરાવતા ગુલાબને કારણે અસ્તિત્વમાં આવી હતી.  મોરના આકાર, કદ, સુગંધ અને નાના કંટક માટે હાલમાં ગુલાબની હજ્જારો જાતો વિકસાવવામાં આવી છે.

[[ચિત્ર:roses renoir.JPG|upright|thumb|150px|રેનોઇરના કેબેડ ગુલાબોના ચિત્રો, વાઝમાં રહેલા ગુલાબો]]

== કળા ==
[[કલાકાર|કલાકારો]]દ્વારા ગુલાબનું ઘણી વખત ચિત્ર દોરવામાં આવે છે.લક્ઝેમબર્ગમાં જન્મેલા [[બેલ્જિયમ|બેલ્જીયન]]કલાકાર[[પિયર- જોસેફ રેડૌટ|પિયર-જોસેફ રિડૌટે]]ગુલબના કેટલાક વિગતવારના ચિત્રો ઉત્પન્ન કર્યા હતા.[[હેનરી ફેન્ટીન-લાતૂર]] પણ ગુલાબ સહિતના ખાસ ફૂલોના જીવનનું ચિત્ર દોરનાર મોટા ઉત્પાદક હતા. ગુલાબ 'ફેન્ટીન-લાતૂર' કલાકારના નામની પાછળ આપવામાં આવ્યું છે. અન્ય અસરવાદીઓમાં [[ક્લાઉડ મોનેટ]], [[પાઉલ સેઝાન|પાઉલ સેઝેન]] અને [[પિયર-ઓગસ્ટે રેનોઇર|પિયર-ઓગસ્ટ રેનોઇર]]નો સમાવેશ થાય છે, જેમની રચનાઓમાં ગુલાબના ચિત્રોનો પણ સમાવેશ થાય છે. 

== લોકપ્રિય સંસ્કૃતિ ==
[[ચિત્ર:Red Roses.jpg|thumb|right|લાલ ગુલાબો]]
[[ચિત્ર:Santjordi.jpg|thumb|કેટાલોનીયામાં સેંટ જ્યોર્જ દિને ગુલાબનું વેચાણ]]

ગુલાબ[[પ્રેમ]] અને [[સુંદરતા]]નું પ્રાચીન પ્રતીક છે. ગુલાબ અસંખ્ય  [[દેવી|દેવીઓ]] ([[ઇસીસ]] અને  [[એફ્રોડાઇટ|એફોર્ડાઇટ]] સહિત),માટે પવિત્ર ગણાતા હતા અને ઘણી વખત તેનો [[વર્જિન મેરી|કુમારિક મેરી]]ના પ્રતીક માટે ઉપયોગ કરાયો છે. 'ગુલાબ' એટલે ભાષાઓની જાતમાં ગુલાબી અથવા લાલ. (જેમ કે [[પ્રેમની ભાષા]], [[ગ્રીક ભાષા|ગ્રીક]], અને [[પોલંડની ભાષા|પોલેન્ડ]]). ગુલાબ [[ઇંગ્લેંડ|ઇંગ્લેડ]] અને અમેરિકા&lt;ref name=&quot;National Flower of the United States&quot;&gt;{{Cite web|url=http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=browse_usc&amp;docid=Cite:+36USC303|title=National Flower of the United States|access-date=2008-02-04}}&lt;/ref&gt;નું [[ફૂલવાળું પ્રતીક|રાષ્ટ્રીય ફૂલ]]છે, તેમજ [[ઇંગ્લેંડ રગ્બી|ઇંગ્લેડ રગ્બી]]નું અને [[રગ્બી ફૂડબોલ યૂનિયન|રગ્બી ફૂટબોલ યૂનિયન]]નું પ્રતીક પણ છે.  તે [[ઇંગ્લેંડ|ઇંગ્લેડ]]માં [[યોર્કશાયર]]અને [[લેંકશાયર]]નું (અનુક્રમે સફેદ અને લાલ ગુલાબ), [[કેનેડા]]માં આવેલા  [[ઓલબેર્ટા|અલબાર્ટાનું]]  (જંગલી ગુલાબ), અને [[પાકિસ્તાન]]માં આવેલા [[ઇસ્લામાબાદ કેપિટલ ટેરીટરી|ઇસ્લામાબાદ કેપિટલ ટેરિટરી]]નું પ્રાન્તિક પ્રતીક છે. તે ચાર અમેરિકન રાજ્યોનું રાજ્ય ફૂલ છે: [[આઇઓવા]] અને [[ઉત્તર ડાકોટા]] ([[રોઝા આર્કસાના|''આર.આર્કંસાના'']]), [[જ્યોર્જીયા (યુ.એસ. સ્ટેટ)|જ્યોર્જિયા]] (''[[રોઝા લાવિગાટા|આર. લેવિગાટા]]'' ), અને[[ન્યુ યોર્ક|ન્યૂયોર્ક]] &lt;ref name=&quot;State flower of New York&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.netstate.com/states/symb/flowers/ny_rose.htm|title=New York State Flower|access-date=2007-10-01}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; (''[[રોઝા]] ''  સામાન્ય રીતે). [[પોર્ટલેન્ડ, આરેગોન|પોર્ટલેન્ડ, ઓરેગોન]]તેના હૂલામણા નામમાં &quot;સિટી ઓફ રોઝીઝ&quot; નો પણ સમાવેશ કરે છે અને ત્યાં વાર્ષિક ગુલાબ તહેવાર ઉજવાય છે. 

ગુલાબ પ્રંગોપાત [[ગુલાબ ઉછેરવાની પેટી|ગુલાબ વિન્ડો]]માટેનો પાયો રહ્યા છે, આ પ્રકારની વિન્ડોમાં પાંચથી દશ વિભાગોનો સમાવેશ થાય છે (પાંચ પાંદડીઓ અને પાંચ વ્રજ પાંદડીઓ)અથવા તેનાથી વધુ; જોકે મોટા ભાગની ગોથિક વિન્ડોઝ વધુ પડતી લંબાણમાં હોય છે અને સંભવિત તે હ્વીલ અને અન્ય પ્રતીક પર આધારિત હતી. લાલ ગુલાબ (મોટે ભાગે હાથમાં પકડવામાં આવે છે)[[સમાજવાદ]] અથવા[[સામાજિક લોકશાહી]]નું પ્રતીક છે: તેનો [[મજૂર પક્ષ (બ્રિટન)|બ્રિટશ]], [[આઇરીશ મજૂર પક્ષ|આઇરીશ]], ફ્રેંચ, [[સ્પેનીશ, સામાજિક કાર્યકર પક્ષ|સ્પેનીશ]], પોર્ટુગીઝ, નોર્વેજીયન, ડેનીશ, સ્વીડીશ, ફિન્નીશ, બ્રાઝિલયન [[પીવીડીએ|ડચ]]અને અન્ય યુરોપીયન મજૂર, સમાજવાદી અથવા સામાજિક લોકશાહી [[રાજકીય પક્ષ|પક્ષો]]દ્વારા પ્રતીકરૂપે ઉપયોગ થાય છે. જ્યારે લાલ ગુલાબનો ઉપયોગ મે 1968માં [[પેરિસ]]માં શેરી વિરોધ વખતે ચળવળકારો દ્વારા એક બિલ્લા તરીકે ુપયોગ કરાયો ત્યારે તેની શરૂઆત થઇ હતી.  [[સફેદ ગુલાબ]]જર્મનીમાં બાજી વિશ્વ યુદ્ધ બિન હિંસક પ્રતિરોધક જૂથનું પ્રતીક હતું. લાલ ગુલાબનો[[ફૂલોની કલગી|ગુચ્છ]]ઘણી વખત પ્રેમ દર્શાવવા માટે થાય છે. ઘણા દેશોમાં તેનો ઉપયોગ [[વેલેન્ટાઇન્સ ડે|વેલેન્ટાઇન ડે]]ની ભેટ તરીકે થાય છે. 

[[કેટાલોનીયા]] માં [[સેન્ટ જ્યોર્જ્સ ડે|સેંટ. જ્યોર્જ ડે]]માં લોકો ખાસ કરીને પ્રેમી પોતાની વચ્ચે ભેટ તરીકે ઘાટા લાલ રંગના ગુલાબ આપતા હતા. યુરોપમાં અનેક [[બ્લેક મેડોના]]માંની એક [[વર્જિન ઓફ મોન્ટ્સેરેટ|મોન્ટ્સેરાટ કુમારિકા]]ની [[વિરોલાઇ]]એક [[હીમ|સ્તુતિ]] હતી, જેના શબ્દનો પ્રારંભ ''&quot;રોઝા ડેબ્રીલ, મોરેના ડી લા સેરા...&quot;'' થી થતો હતો.  (એપ્રિલ ગુલાબ, પર્વતીય શ્રુંખલાની મેળીઘેલી સ્ત્રી...). તેથી આ[[વર્જિન મેરી|કુમારિકા]]કેટલીકવાર “રોઝા ડેબ્રીલ”તરીકે ઓળખાય છે. આમ લાલ ગુલાબનો બહોળા પ્રમાણમાં કેટાલોનીયાના બિનસત્તાવાર પ્રતીક રૂપે સ્વીકાર કરવામાં આવ્યો છે. &lt;ref&gt;[http://www.escolania.cat/index.php?md=articles&amp;amp;id=367&amp;amp;lg=1 એસ્કોલાનીયા ડી મોન્ટ્સરેટ- અલ વિરોલાઇ]&lt;/ref&gt;

=== ટાંકણ ===
* ''નામમાં શું છે? '' ''જેને આપણે ગુલાબ કહીએ છીએ/અન્ય નામથી તેની સુગંધ મીઠી આવશે.''  — [[&quot;વિલિયમ શેક્સપીયર&quot;|વિલીયન શેક્સપિયર]], [[રોમિયો એન્ડ જુલિયટ|રોમીયો અને જુલીયેટ]] એક્ટ  II, એસી. ii 
* ''તમે જ્યારે ઇચ્છો ત્યારે આ ગુલાબના છોડ એકત્ર કરો,/જૂનો સમય હજુ પણ અસ્તિત્વમાં છે''  — [[રોબર્ટ હેરિક]], [[કુમારિકાઓ સમક્ષ વધુ સમય ગાળવો|કુમારિકાને, વધુ સમય ગાળવા માટે]]
* ''મારો પ્રેમ લાલ, લાલ ગુલાબ જેવો છે/જે જૂનમાં અચાનક આવ્યો હતો''  — [[રોબર્ટ બર્ન્સ|રોબર્ટ બર્નસ]], [[લાલ, રેડ રોઝ|લાલ, લાલ ગુલાબ]] 
* ''માહિતી મારામાથી કુદરતી રીતે જ વરાળ થઇને કિંમતી [[ગુલાબ તેલ|ગુલાબના અત્તર]]'' ની જેમ અત્તરની બહાર ઉડી જાય છે.[[માર્ક ટ્વેઇન]], [[તેને ખરબચડું બનાવો|લાગણીવિહોણઉં બનાવે છે]] 
* ''હૃદય શરીરની વંચિત રહે છે; અમને રોટી આપો, પરંતુ ગુલાબ પણ આપો.''  — [[જેમ્સ ઓપ્પેનેહેમ|જેમ્સ ઓપ્પેનહેઇમ]], &quot;[[બ્રેડ અને ગુલાબો|બ્રેડ એન્ડ રોઝીઝ]]&quot; 
* ''[[ગુલાબ છે, ગુલાબ છે, ગુલાબ એ ગુલાબ છે.|ગુલાબ એ ગુલાબ છે, ગુલાબ એ ગુલાબ છે]]''  — [[ગર્ટ્રુડ સ્ટેઇન|ગર્ટ્યુડ સ્ટેઇન]], ''સેક્રીડ એમિલી''  (1913), ''જિયોગ્રાફી એન્ડ પ્લેઝ'' માં સમાવિષ્ટ કવિતા.
* ''આશાવાદીઓ ગુલાબને જુએ છે અને તેના કાંટાને નહી; નિરાશાવાદીઓ કાંટાઓ સામે તાકી રહે છે, ગુલાબ પ્રત્યે ધ્યાન આપતા નથી''  - [[ખલીલ ગિબ્રાન]]

== અત્તર ==
ગુલાબના પરફ્યુમ [[ગુલાબનું અત્તર|ગુલાબના અત્તર]] અથવા ગુલાબના તેલમાંથી બનાવવામાં આવે છે, જે પ્રવાહી [[આવશ્યક તેલ]]નું મિશ્રણ છે,જે ગુલાબની પાંદડીઓને વરાળથી બાફીને ગાળીને પ્રાપ્ત કરવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિ [[અરેબિયા|અરેબીયા]] અને [[ભારત]] દ્વારા ફેલાવાના બદલે [[ઇરાન|પર્સિયા]] (ગુલાબ શબ્દ જ પર્સિયનમાંથી આવ્યો છે)ના મૂળમાંથી આવી છે, પરંતુ વર્તમાન દિવસોમાં [[બલ્ગેરિયા|બલ્ગેરીયા]]માં [[કઝનલુક|કઝાનલુક]] નજીકની [[રોઝ વેલી, બલ્ગેરિયા|રોઝ વેલી]]માં આશરે 70થી ૮૦ ટકા ઉત્પાદન થાય છે તેની સાથે, [[ઇરાન]]માં [[ક્વામસર|કામસર]] અને [[જર્મની]]માં થાય છે. {{Fact|date=July 2007}}[[મેક્કા]]માં [[કાબા|કાબ્બા]]ને કામસરના ઇરાનના [[ગુલાબજળ]] વડે વર્ષમાં ધોવામાં આવે છે. બલ્ગેરીયા, ઇરાન અને જર્મનીમાં દમાસ્ક ગુલાબ(''રોઝા દમાસ્કેના''  'ટ્રિગીન્ટીપેટલા')નો ઉપયોગ થાય છે. ફ્રેંચમાં ગુલાબ તેલ ઉદ્યોગ ''રોઝા સેન્ટીફોલીયા'' નો ઉપયોગ થાય છે. આછુ પીળું અને ગ્રે કલરના તેલને ઘણી વાર 'રોઝ એબ્સોલ્યુટ'કહેવામાં આવે છે, તેલ કે અન્ય મિશ્રીત તેલની શ્રેણીથી અલગ પડે છે. તેલનું વજન ફૂલના એક છ હજારની તુલનામાં એક ત્રણ હજાર જેટલું થવા જાય છેઃ ઉદાહરણ તરીકે, એક ગ્રામ તેલ બનાવવા માટે બે હજાર ફૂલોની જરૂર પડે છે. ગુલાબના અત્તરમાં મુખ્ય કાચા માલ તરીકે [[આલ્કોહોલ]] [[ગેરાનિયોલ|ગર્નિઓલ]] અને l-[[સિટ્રોનેલ્લોલ]] ની સુગંધ; અને ગુલાબ કપૂર અને ગંધહીન [[પેરફિન|પેરાફ્ફિન]]નો સમાવેશ થાય છે.β-[[દમાસીનન|દમાસ્કેન]] પણ સેન્ટમાં નોધપાત્ર ફાળો આપે છે. 

[[ચિત્ર:Geraniol structure.png|thumb|center|ગેરાનિયોલ(C10H18O)]]

== જાણીતા ગુલાબ ઉગાડનારાઓ ==
=== અમેરિકાની ગુલાબ રાજધાની ===
[[ટાયલરસ, ટેક્સાસ|ટાયલર, ટેક્સાસ]] ને &quot;[[રોઝ કેપિટલ ઓફ અમેરિકા|અમેરિકાની ગુલાબ રાજધાની]]&quot; એવું હૂલામણું નામ આપવામાં આવ્યું છે. કેમ કે ગુલાબ ઉગાડનાર ઉદ્યોમગાં તેમની મોટી ભૂમિકા છે. રાષ્ટ્રનો સૌથી મોટા ગુલાબ બગીચો ધરાવવાનો તેને ગર્વ છે અને દર ઓક્ટોબરમાં [[ટેક્સાસ ગુલાબ તહેવાર|ટેક્સાસ રોઝ તહેવારની]] ની ઉજવણી કરે છે, જે હજ્જારો દર્શકોને આમંત્રે છે. 

=== વ્યક્તિગત ===
કેટલાક ગુલાબ ઉગાડનારાઓ આ ક્ષેત્રે તેમના વિશિષ્ટ પ્રકારના યોગદાન બદલ જાણીતા છે. તેમાં સમાવેશ થાય છે:
* [[પીટર બીલ્સ]]. ઐતિહાસિક ગુલાબો ઉગે અને તેનું વ્યાપારી ધોરણે વેચાણ થાય તેનો તેઓ ખ્યાલ રાખે છે.
* [[ડેવિડ ઓસ્ટીન]] (&quot;ઇંગ્લીશ&quot; ગુલાબો)
* [[જોસેફિન ડી બૌહાર્નેઇસ|જોસ્ફીન ડી બ્યૂહારનેઇસ]]
* [[ગ્રેફિથ બક|ગ્રીફિક બક]], 1948થી ૧૯૮૫ દરમિયાનમાં આઇઓવા સ્ટેટ યુનિવર્સિટી ખાતેના હોર્ટિકલ્ચરના અધ્યાપક, જેમણે આશરે ૯૦ જેટલા ગુલબોનું હાઇબ્રીડાઇઝ કર્યું હતું.  બક ગુલાબો રોગ સામે પ્રતિકાર માટે અને આકરા શિયાળા સામે ટકી રહેવા માટે જાણીતા છે. 
* [[કોનાર્ડ-પાયલ કું.|કોનાર્ડ-પાયલ કુ.]] (સ્ટાર રોઝીઝ)
* [[જુલ્સ ગ્રેવરૌક્સ|જ્યુલ્સ ગ્રેવરોક્સ]]
* [[મેઇલ્લાન્ડ|મેઇલ્લાન્ડ પરિવાર]]
* [[નોઆક રોઝન|નાઓક રોઝન]]  (ફ્લાવર કારપેટ રોઝીઝ)
* [[જિયાન પર્નેટ, પેરે|જિન પેર્નેટ, પેરે]]
* [[જોસેફ પર્નેટૃ-ડૂચર|જોસેફ પેરનેટ-ડૂચર]]
* [[સુઝુકી સેઇઝો|સુઝુકી સિઝો]]
* [[રોઝન તાન્ટૌ|મેથીયાઝ ટાંટૌ]] (ફ્લોરિડા રોઝ)

== ગેલેરી ==
&lt;gallery&gt;
Image:Blooms of a yellow rose.jpg|'લોવેલ થોમસ' જાતનું પીળું ગુલાબ 
Image:DdeBrabant.JPG|ટી રોઝ 'ડૂચીઝ ડી બ્રાન્ટ' (બર્નાડે 1857) 
Image:Pink rose albury botanical gardens.jpg|રોઝા 'કેજૂન સનરાઇઝ', આધુનિક વર્ણસંકર ટી ગુલાબ (એડવર્ડઝ 2000) 
Image:Red_rose_00090.JPG|લાલ ગુલાબ
Image:Rosa alba2.jpg|'મેઇડન્સ બ્લશ', અલ્બા ગુલાબ
&lt;/gallery&gt;

== સંદર્ભો ==
{{reflist}}

== વધુ જૂઓ ==
* [[વ્યકિતના નામ પાછળ આવતા ગુલાબની યાદી|લોકોના નામની પાછળ આવતા ગુલાબોની યાદી]]
* [[ગુલાબ (નામ)|ગુલાબોની નામની પાછળ આવતા લોકોના નામની યાદી]]
* Shorter list of [[વિખ્યાત વ્યક્તિઓના નામ પાછળ આવતા ગુલાબ કલ્ટીવર્સ|વિખ્ગુયાત વ્લાયક્બતિઓની પાછળ આવતા ગુલાબ વનસ્પતિ જાતના નામ]]
* {{Category|Rose_cultivars}}
* [[ગુલાબ (કલર)]]

== બ્રાહ્ય લિંક્સ ==
* [http://picasaweb.google.co.in/alewis2388/VangniNursery?feat=directlink/ કેટલાક ગુલાબોના ચિત્રો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100524000523/http://picasaweb.google.co.in/alewis2388/VangniNursery?feat=directlink%2F |date=2010-05-24 }}
* [http://www.flowermeaning.info/ ગુલાબોનો અર્થ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090913060209/http://www.flowermeaning.info/ |date=2009-09-13 }}

[[શ્રેણી:પ્રેમના ચિહ્નો]]
[[શ્રેણી:ઔષધીય વનસ્પતિ]]
[[શ્રેણી:યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનું રાષ્ટ્રીય પ્રતીક]]
[[શ્રેણી:ગુલાબો]]
[[શ્રેણી:વનસ્પતિશાસ્ત્ર]]</text>
      <sha1>0pd79x2igbkk344ggayh9ac9gnycunv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>કોણાર્ક સૂર્ય મંદિર</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17940</id>
    <revision>
      <id>902849</id>
      <parentid>874589</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T15:59:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>902849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37009" sha1="47v4f19s73twe1ba5v8dvg8zn6ayc6h" xml:space="preserve">{{સુધારો}}
{{માહિતીચોકઠું વિશ્વ ધરોહર સ્થળ}}
'''કોણાર્ક''' [[કોણાર્ક સૂર્ય મંદિર|સૂર્ય મંદિર]] , [[ભારત]]ના [[ઑડિશા]] (ઓરિસ્સા) રાજ્ય ના પુરી જિલ્લા ના [[પુરી]] નામક શહેર માં સ્થિત છે. આને લાલ બલુઆ પત્થર તથા કાળા ગ્રેનાઇટ પત્થર થી ઈ.સ. ૧૨૩૬– ૧૨૬૪ માં ગંગ વંશના રાજા નૃસિંહદેવ દ્વારા બંધાવવામાં આવ્યું.&lt;ref name = &quot;મુસાફિર&quot;/&gt; આ મંદિર, ભારતના સૌથી પ્રસિદ્ધ સ્થળોમાં એક છે. આને યુનેસ્કો દ્વારા સન ૧૯૮૪માં વિશ્વ ધરોહર સ્થળ ઘોષિત કરાયું છે.&lt;ref name=&quot;રાષ્ટ્રીય&quot;&gt;{{cite web|url=http://bharat.gov.in/knowindia/sun_temple_konark.php|title=સૂર્ય મંદિર કોણાર્ક|publisher=ભારતીય રાષ્ટ્રીય પોર્ટલ|language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;ફ્યૂચર&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.futuresamachar.com/fs/hindi/200801/vastu.asp|title= વાસ્તુની નજર માં-કોણાર્ક સૂર્ય મંદિર|author= પં.દયાનંદ શાસ્ત્રી|publisher= ફ્યૂચર સમાચાર|language= hi|access-date= 2009-10-29|archive-date= 2009-09-02|archive-url= https://web.archive.org/web/20090902075337/http://www.futuresamachar.com/fs/hindi/200801/vastu.asp|url-status= dead}}&lt;/ref&gt; કલિંગ શૈલી માં નિર્મિત આ મંદિર સૂર્ય દેવના રથ ના રૂપ માં નિર્મિત છે. આને પત્થર પર ઉત્કૃષ્ટ નક્શી કરીને ખૂબ જ સુંદર બનાવાયા છે. સંપૂર્ણ મંદિર સ્થળને એક બાર જોડી ચક્રોવાળા, સાત ઘોડા થી ખેંચાતા [[સૂર્ય (દેવ)|સૂર્ય દેવ]] ના રથના રૂપમાં બનાવ્યા છે. મંદિર પોતાની કામુક મુદ્રાઓ વાળી શિલ્પાકૃતિઓ માટે પણ પ્રસિદ્ધ છે. આજે આનો ઘણો ભાગ ધ્વસ્ત થઈ ચુક્યો છે. આનું કારણ વાસ્તુ દોષ તથા મુસ્લિમ આક્રમણો કહેવાય છે. અહીં સૂર્યને બિરંચિ-નારાયણ કહેતા હતાં.

== સૂર્ય મંદિરનુ સ્થાપત્ય ==
આ મંદિર સૂર્ય દેવના રથના રૂપમાં નિર્મિત છે. આને પત્થર પર ઉત્કૃષ્ટ નક્શી કરીને ખૂબ જ સુંદર બનાવાયું છે. સંપૂર્ણ મંદિર સ્થળને એક બાર જોડી ચક્રોવાળા, સાત ઘોડાથી ખેંચાતા સૂર્ય દેવના રથના રૂપમાં બનાવાયું છે. મંદિરની સંરચના, જે સૂર્યના સાત ઘોડા દ્વારા દિવ્ય રથને ખેંચવા પર આધારિત છે, પરિલક્ષિત હોય છે. હવે આમાંથી એક જ ઘોડો બચ્યો છે. આ રથના પૈડાં, જે કોણાર્કની ઓળખ બની ગયા છે, ઘણાં ચિત્રોમાં દેખાય છે. મંદિરના આધાર ને સુંદરતા પ્રદાન કરતા આ બાર ચક્ર વર્ષના બાર મહિના ને પ્રતિબિંબિત કરે છે જ્યારે પ્રત્યેક ચક્ર આઠ આરાથી મળી ને બન્યો છે જે દિવસના આઠ પહોરને દર્શાવે છે.&lt;ref name = &quot;મુસાફિર&quot;&gt;{{cite web |url= http://travelwithmanish.blogspot.com/2008/11/blog-post.html|title= કોણાર્ક કા સૂર્ય મંદિર : જિસકા ગુમ્બદ કભી સમુદ્રી પોતોં કા 'કાળ' હોતા થા|access-date= ૨ નવેમ્બર ૨૦૦૮|accessmonthday= |accessdaymonth = |accessyear= |author= મનીષ કુમાર|last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |format= |work= |publisher= મુસાફિર હૂં યારો |pages= |language= hi|archive-url =  |archive-date= |quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;રાષ્ટ્રીય &quot;/&gt;&lt;ref name = &quot; ફ્યૂચર&quot;/&gt;

[[ચિત્ર:Konark Surya Temple.jpg|thumb|250px|મુખ્ય મંદિર ત્રણ મંડપોમાં બનેલ છે. આમાં થી બે મંડપ પડી ચુક્યાં છે.]]
મુખ્ય મંદિર ત્રણ મંડપોમાં બનેલ છે. આમાંથી બે મંડપ પડી ગયા છે. ત્રીજા મંડપમાં જ્યાં મૂર્તિ હતી ત્યાં અંગ્રેજોએ ભારતીય સ્વતંત્રતા પૂર્વ જ રેતી અને પત્થર ભરાવી બધાં દ્વારોને સ્થાયી રૂપે બંધ કરાવી દીધા હતાં, જેથી તે મંદિર વધુ ક્ષતિગ્રસ્ત ના થઈ શકે.&lt;ref name = &quot; ફ્યૂચર&quot;/&gt; આ મંદિરમાં સૂર્ય ભગવાનની ત્રણ પ્રતિમાઓ છે:
* બાલ્યાવસ્થા-ઉદિત સૂર્ય- ૮ ફીટ
* યુવાવસ્થા-મધ્યાહ્ન સૂર્ય- ૯.૫ ફીટ
* પ્રૌઢાવસ્થા-અસ્ત સૂર્ય-૩.૫ ફીટ&lt;ref name = &quot; ફ્યૂચર&quot;/&gt;

આના પ્રવેશ પર બે સિંહ હાથીઓ પર આક્રમક થતા રક્ષામાં તત્પર દેખાડ્યાં છે. આ સંભવતઃ તત્કાલીન બ્રાહ્મણ રૂપી સિંહોંનું બૌદ્ધ રૂપી હાથીઓ પર વર્ચસ્વનું પ્રતીક છે. બનેં હાથી, એક-એક માનવ ઊપર સ્થાપિત છે. આ પ્રતિમાઓ એક જ પત્થરની બનેલી છે. આ ૨૮ ટનની ૮.૪ ફીટ લાંબી ૪.૯ ફીટ પહોળી તથા ૯.૨ ફીટ ઊંચી છે. મંદિરના દક્ષિણી ભાગમાં બે સુસજ્જિત ઘોડા બનેલા છે, જેમને ઑડિશા સરકારે પોતાના રાજચિહ્નના રૂપમાં અંગીકાર કરી લીધા છે. ૧૦ ફીટ લાંબા અને ૭ ફીટ પહોળા છે. મંદિર સૂર્ય દેવની ભવ્ય યાત્રાને બતાવે છે. આના પ્રવેશ દ્વાર પર જ નટ મંદિર છે. આ તે સ્થાન છે, જ્યાં મંદિરની નર્તકિઓ, સૂર્યદેવ ને અર્પણ કરવા માટે નૃત્ય કરતી હતી. પૂરા મંદિરમાં જ્યાં ત્યાં ફૂલ-બેલ અને ભૌમિતીક નમૂનાની નક્શીની ગકરાઈ છે. આ સાથે  જ માનવ, દેવ, ગંધર્વ, કિન્નર આદિની આકૃતિઓપણ એન્દ્રિક મુદ્રાઓમાં દર્શિત છે. આમની મુદ્રાઓ કામુક છે, અને [[કામસૂત્ર]]થી લેવાઈ છે. મંદિર હવે અંશિક રૂપે ખંડેરમાં પરિવર્તિત થઈ ચુક્યો છે. અહીંની શિલ્પ કળાકૃતિઓ નો એક સંગ્રહ, ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ વિભાગ ના સૂર્ય મંદિર સંગ્રહાલય માં સુરક્ષિત છે. કવિશ્રી [[રવિન્દ્રનાથ ટાગોર]] આ મંદિર વિષે લખે છે: 
&lt;center&gt;
&lt;blockquote&gt;
કોણાર્ક - જ્યાં પથ્થરોની ભાષા મનુષ્યની ભાષાથી શ્રેષ્ઠતર છે.
&lt;/blockquote&gt;
&lt;/center&gt;

તેરમી સદી નું મુખ્ય સૂર્ય મંદિર, એક મહાન રથ રૂપ માં બનેલ છે, જેના બાર જોડ઼ી સુસજ્જિત પૈડાં  છે, તથા સાત ઘોડાં દ્વારા ખેંચાય છે.&lt;ref name = &quot; ફ્યૂચર&quot;/&gt; આ મંદિર ભારતના ઉત્કૃષ્ટ સ્મારક સ્થળોમાં એક છે. અહીંના સ્થાપત્ય અનુપાત દોષો રહિત તથા ગુણોત્તર આશ્ચર્યચકિત કરવાવાળા છે. અહીંની સ્થાપત્યકળા વૈભવ તથા માનવીય નિષ્ઠાના સૌહાર્દપૂર્ણ સંગમ છે.  મંદિરની પ્રત્યેક ઇંચ, અદ્વિતીય સુંદરતા અને શોભાની શિલ્પાકૃતિઓથી પરિપૂર્ણ છે. આના વિષય પણ મોહક છે, જે સહસ્ર શિલ્પ આકૃતિઓ ભગવાનોં, દેવતાઓ, ગંધર્વોં, માનવો, વાદ્યકો, પ્રેમી યુગલો, દરબારની છબીઓ, શિકાર તથા યુદ્ધના ચિત્રો થી ભરેલ છે. આની વચ્ચે વચ્ચે પશુ-પક્ષીઓ  (લગભગ બે હજાર હાથી, કેવળ મુખ્ય મંદિરના આધારની પટ્ટી પર ભ્રમણ કરતા) અને પૌરાણિક જીવો, સિવાય મહીન અને પેચીદા વેલ બૂટા તથા ભૌમિતીક નમૂના અલંકૃત છે. ઑડિયા શિલ્પકળાની હીરા જેવી ઉત્કૃષ્ત ગુણવત્તા પૂરા પરિસરમાં અલગ દેખાય છે.

[[ચિત્ર:Konark Sun Temple Details 11100.jpg|thumb|250px|right|કામુક મુદ્રાઓની શિલ્પ આકૃતિ]] 
આ મંદિર પોતાની કામુક મુદ્રાઓ વાળી શિલ્પાકૃતિઓ ના માટે પણ પ્રસિદ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;ફુરસત&quot;&gt;{{cite web|url=http://hindini.com/fursatiya/?p=364|title=કોણાર્ક- જ્યાં પત્થરોની ભાષા મનુષ્યની ભાષાથી શ્રેષ્ઠતર છે.|last=|first=|authorlink=|date=|year=|work=|publisher=|pages=|language=hi|format=|month=|archive-url=https://web.archive.org/web/20071106040626/http://hindini.com/fursatiya/?p=364|archive-date=2007-11-06|access-date=|quote=|accessmonthday=|accessyear=|accessdaymonth=|author=ફુરસતિયા|coauthors=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;આ પ્રકારની આકૃતિઓ મુખ્યતઃ દ્વારમંડપના દ્વિતીય સ્તર પર મળે છે. હજારો માનવ, પશુ તથા દિવ્ય લોકો આ જીવન રૂપી મેળામાં કાર્યરત દેખાય છે, જેમાં આકર્ષક રૂપે એક યથાર્થવાદનો સંગમ કરેલો છે. આ ઑડિશાની સર્વોત્તમ કૃતિ છે. આની ઉત્કૃષ્ટ શિલ્પ-કળા, નક્શ, તથા પશુઓ તથા માનવ આકૃતિઓનું સટીક પ્રદર્શન, આને અન્ય મંદિરોથી ઘણું બેહતર સિદ્ધ કરે છે.

સૂર્ય મંદિર ભારતીય મંદિરોની કલિંગ શૈલીનું છે, જેમાં કોણીય અટ્ટાલિકા (મીનાર રૂપી) ની ઉપર મંડપની જેમ છત્રી ઢંકાયેલી હોય છે. આકૃતિમાં, આ મંદિર ઑડિશાના અન્ય શિખર મંદિરોથી ખાસ ભિન્ન નથી લાગતું. ૨૨૯ ફીટ ઊંચા મુખ્ય ગર્ભગૃહ ૧૨૮ ફીટ ઊંચી નાટ્યશાલા સાથે જ બનેલ છે. આમાં બાહર નિકળેલી અનેક આકૃતિઓ છે. મુખ્ય ગર્ભમાં પ્રધાન દેવતાનો વાસ હતો, કિંતુ તે હવે ધ્વસ્ત થઈ ચુક્યો છે. નાટ્યશાલા હજી પૂરી બચી છે. નટ મંદિર તથા ભોગ મંડપ ના અમુક જ ભાગ ધ્વસ્ત થયાં છે. મંદિર નું મુખ્ય પ્રાંગણ ૮૫૭ ફીટ X ૫૪૦ ફીટ નું છે. આ મંદિર પૂર્વ –પશ્ચિમ દિશા માં બનેલ છે. મંદિર પ્રાકૃતિક હરિયાળી થી ઘેરાયેલ છે. આમાં કૈજ઼ુએરિના તથા અન્ય વૃક્ષ રોપેલ છે, જે રેતીલી ભૂમિ પર ઉગે છે. અહીં ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ વિભાગ દ્વારા બનાવેલ ઉદ્યાન છે.&lt;ref name = &quot;મુસાફિર&quot;/&gt;

== ઇતિહાસ ==
[[ચિત્ર:Stone work at Konark Orissa India.jpg|thumb| કોણાર્કમાં પાષાણ કળા]]
આ ઘણાં ઇતિહાસકારોનો મત છે કે કોણાર્ક મંદિરના નિર્માણકર્તા રાજા લાંગૂલ નૃસિંહદેવના અકાળ મૃત્યુને કારણે મંદિરનું નિર્માણ કાર્ય ખટાઈમાં પડ્યું હતું. આના પરિણામસ્વરૂપ અધૂરો ઢાંચો ધ્વસ્ત થઈ ગયો.&lt;ref name = &quot;સૂચના &quot;/&gt; પણ આ મતને ઐતિહાસિક આંકડાનું સમર્થન નથી મળતું. પુરીના મદલ પંજીના આંકડા અનુસાર અને ઈ.સ. ૧૨૭૮ના અમુક તામ્રપત્રોથી ખબર પડે છે કે રાજા લાંગૂલ નૃસિંહદેવએ ૧૨૮૨ સુધી શાસન કર્યું. ઘણાં ઇતિહાસકાર એ મતના પણ છે કે કોણાર્ક મંદિરનું નિર્માણ ઇ.સ. ૧૨૫૩થી ૧૨૬૦ની વચ્ચે થયું હતું. અતઃ મંદિરના અપૂર્ણ નિર્માણનું કારણ તેનું ધ્વસ્ત થવું તર્કસંગત નથી.

=== ધ્વસ્ત થવાના કારણો ===

==== વાસ્તુ દોષ ====
આ મંદિર પોતાના વાસ્તુ દોષોના કારણે માત્ર ૮૦૦ વર્ષોમાં જ ધ્વસ્ત થઈ ગયું. આ ઇમારત વાસ્તુ-નિયમોની વિરુદ્ધ બનેલ હતી. આ કારણે જ આ સમયથી પહેલા જ ઋગવેદકાળ તથા પાષાણ કળાનું અનુપમ ઉદાહરણ હોવા છતાં પણ સમયથી પૂર્વ ધરાશાયી થઈ ગયું.&lt;ref name=&quot;સૂચના&quot; /&gt;

આ મંદિરના મુખ્ય વાસ્તુ દોષ છે:&lt;ref name=&quot;ફ્યૂચર&quot; /&gt;
* મંદિરના નિર્માણ રથ આકૃતિ હોવાથી પૂર્વ દિશા તથા આગ્નેય તથા ઈશાન કોણ ખંડિત થઈ ગયાં.
* પૂર્વથી જોતાં ખબર પડે છે કે ઈશાન તથા આગ્નેય કોણોને કાપી તેને વાયવ્ય તથા નૈઋર્ત્ય કોણોં તરફ વધી ગયા છે.
* પ્રધાન મંદિરના પૂર્વી દ્વારની સામે નૃત્યશાળા છે, જેનાથી પૂર્વી દ્વાર અવરોધિત થવાને કારણે અનુપયોગી સિદ્ધ થાય છે.
* નૈઋર્ત્ય કોણમાં છાયાદેવી ના મંદિરનો પાયો પ્રધાનાલયથી અપેક્ષાકૃત નીચો છે. તેથી નૈઋર્ત્ય ભાગ માં માયાદેવી નું મંદિર અને નીચું છે.
* આગ્નેય ક્ષેત્ર માં વિશાળ કુવો સ્થિત છે.
* દક્ષિણ તથા પૂર્વ દિશાઓમાં વિશાળ દ્વાર છે, જે કારણે મંદિરનો વૈભવ તથા ખ્યાતિ ક્ષીણ થઈ ગઈ છે.

==== ચુમ્બક પત્થર ====
ઘણી કથાઓ અનુસાર, સૂર્ય મંદિરના શિખર પર એક ચુમ્બક પત્થર લાગેલ છે. આના પ્રભાવ થી, કોણાર્ક ના સમુદ્રથી પસાર થતાં સાગરપોત, આ તરફ ખેંચાઈ આવે છે, જેથી  તેને ભારી ક્ષતિ થઈ જાય છે. એક અન્ય કથા અનુસાર, આ પત્થરના કારણે પોતોં ને ચુમ્બકીય દિશા નિરુપણ યંત્ર સાચી દિશા નથી બતાવતા. આ કારણે પોતાના પોતોં ને બચાવવા હેતુ, મુસ્લિમ નાવિકો આ પત્થર ને કાઢી ગયાં. આ પત્થર એક કેન્દ્રીય શિલા નું કાર્ય કરી રહ્યો હતો, જેથી મંદિરની દીવાલો ના બધાં પત્થર સંતુલનમાં હતાં. આના હટવાથી, મંદિરની દીવાલોનું સંતુલન ખોવાઈ ગયું, અને પરિણામતઃ તે પડી ગઈ. પરન્તુ આ ઘટના નું કોઈ ઐતિહાસિક વિવરણ નથી મળતું, ન તો આવા કોઈ ચુમ્બકીય કેન્દ્રીય પત્થરનું અસ્તિત્વનું કોઈ વિવરણ ઉપલબ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;રાષ્ટ્રીય&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;સૂચના&quot; /&gt;

==== કાલાપહાડ ====
[[ચિત્ર:Konark Sun Temple Statue of Sun God 11099.jpg|thumb|250px|left|સૂર્ય દેવની એક શિલ્પાકૃતિ- કોણાર્ક માં સૂર્યદેવ]]
કોણાર્ક મંદિરના પડવા સંબંધી એક અતિ મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધાંત કાલાપહાડથી જોડાયેલ છે. ઑડિશાના ઇતિહાસ અનુસાર કાલાપહાડે સન ૧૫૦૮ માં અહીં આક્રમણ કર્યું, અને કોણાર્ક મંદિર સમેત ઑડિશાના ઘણાં હિંદુ મંદિરો ધ્વસ્ત કરી દીધા. પુરીના જગન્નાથ મંદિરના મદન પંજી બતાવે છે, કે દેવી રીતે કાલાપહાડે ઑડિશા પર હુમલો કર્યો. કોણાર્ક મંદિર સહિત તેણે અધિકાંશ હિંદુ મંદિરોની પ્રતિમાઓ પણ ધ્વસ્ત કરી. જોકે કોણાર્ક મંદિરની ૨૦-૨૫ ફીટ મોટી દીવાલ ને તોડ઼વું અસમ્ભવ હતું, તેણે અમુક પ્રકારે દધિનૌતિ (મેહરાબની શિલા) ને હલાવવાનું  પ્રયોજન કરી લીધું, જો કે આ મંદિરના પડવાનું કારણે બન્યું. દધિનૌતિ ના હટવાથી જ મંદિર ધીરે-ધીરે પડવા લગ્યું, અને મંદિરની છતથી ભારી પત્થર પડવાથી, મૂકશાલાની છત પણ ધ્વસ્ત થઈ ગઈ. તેણે અહીંની અધિકાંશ મૂર્તિઓ અને કોણાર્કના અન્ય ઘણાં મંદિર પણ ધ્વસ્ત કરી દીધાં.&lt;ref name = &quot;સૂચના &quot;/&gt;  

=== અર્ચના બંધ થવી ===
આ બાદ ૧૫૬૮ માં ઑડિશા મુસ્લિમ નિયંત્રણમાં આવી ગયું. ત્યારે પણ હિંદુ મંદિરોને તોડવાના નિરંતર પ્રયાસ થતાં રહ્યાં.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://orissagov.nic.in/e-magazine/Orissareview/jun2004/englishpdf/gloom.pdf |title=ગ્લૂમ એણ્ડ બ્લૂમ- દ કેસ ઑફ જગન્નાથ ટેમ્પલ |access-date=2009-10-29 |archive-date=2009-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410033805/http://orissagov.nic.in/e-magazine/Orissareview/jun2004/englishpdf/gloom.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; આ સમયે [[પુરી]] ના જગન્નાથ મંદિર ના પંડોં એ ભગવાન જગન્નાથજીની મૂર્તિને શ્રીમંદિરથી હટાવી કોઈ ગુપ્ત સ્થાન પર છુપાડી દીધા. આ પ્રકારે, કોણાર્કના સૂર્ય મંદિર ના પંડોં એ પ્રધાન દેવતાની મૂર્તિ ને હટાવી, વર્ષોં સુધી રેતીમાં દબાવી છુપાવી  રાખી. પાછળથી, આ મૂર્તિ પુરી મોકલાવી દેવાઈ, અને ત્યાં જગન્નાથ મંદિરના પ્રાંગણમાં સ્થિત, ઇંદ્ર ના મંદિરમાં રખાવી દેવાઈ. અન્ય લોકો અનુસાર, અહીંની પૂજા મૂર્તિઓ હજી પણ શોધવાની બાકી છે. પણ ઘણાં લોકોનું કહેવું છે, કે સૂર્ય દેવની મૂર્તિ, જે [[નવી દિલ્હી]]ના રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય માં રાખી છે, તે જ કોણાર્કની પ્રધાન પૂજ્ય મૂર્તિ છે.

તો પણ કોણાર્કમાં, સૂર્ય વંદના મંદિરથી મૂર્તિના હટવા બાદ બંધ થઈ ગઈ. આ કારણે કોણાર્કમાં તીર્થયાત્રિઓની આવન જાવન બંધ થઈ ગઈ. કોણાર્ક બંદર પણ ડાકુઓ ના હુમલા ને કારણે, બંદ થઈ ગયું. કોણાર્ક સૂર્ય વંદના ની સમાન  જ વાણિજ્યિક ગતિવિધિઓ હેતુ પણ એક કીર્તિવાન નગર હતું, પરંતુ આ ગતિવિધિઓ નું બંધ થઈ જવાને ના કારણે, આ એકદમ નિર્વાસિત થઈ ગયું, અને વર્ષોં સુધી એક ગહન જંગલથી ઢંકાઈ ગયું.

સન ૧૬૨૬ માં, ખુર્દા ના રાજા, નૃસિંહ દેવ, સુપુત્ર શ્રી પુરુષોત્તમ દેવ, સૂર્યદેવની મૂર્તિને બે અન્ય સૂર્ય અને ચન્દ્રની મૂર્તિઓ સહિત પુરી લઈ ગયાં. હવે તે પુરીના મંદિરના પ્રાંગણમાં છે. પુરીના મદલ પંજીના ઇતિહાસથી જ્ઞાત થાય છે, કે સન ૧૦૨૮ માં, રાજા નૄસિંહદેવ એ કોણાર્કના બધાં મંદિરોના માપ-જોખ નો આદેશ આપ્યો હતો. માપન ના સમય સુધી, સૂર્ય મંદિર પોતાની અમલક શિલા સુધી અસ્તિત્વ માં હતું, એટલેકે લગભગ ૨૦૦ ફીટ ઊંચા. કાલાપહાડે કેવળ તેનો કલશ, પણ પદ્મ-ધ્વજા, કમલ-કિરીટ અને ઊપરી ભાગ પણ ધ્વંસ કર્યાં હતાં. પહેલાં બતાવ્યા અનુસાર, મુખશાળા સામે, એક મોટો પ્રસ્તર ખંડ – નવગ્રહ પાટ, હોતી હતી. ખુર્દાના તત્કાલીન રાજા એ તે ખંડ હટાવી દીધો, સાથે  જ કોણાર્કથી ઘણાં શિલ્પ કૃત પાષાણ પણ લઈ ગયા. અને પુરીના મંદિરના નિર્માણમાં તેમનો પ્રયોગ કર્યો હતો. મરાઠા કાળમાં, પુરીના મંદિરની ચહારદીવારીના નિર્માણમાં કોણાર્કના પત્થરનો પ્રયોગ કર્યો હતો. એમ પણ બતાવાય  છે, કે નટ મંદિરના બધાં ભાગ, સૌથી લાંબા કાળ સુધી, પોતાની મૂળ અવસ્થામાં રહે છે. અને આને મરાઠા કાળ માં જાણે કરી અનુપયોગી ભાગ સમજી તોડી ગયા. સન ૧૭૭૯માં એક મરાઠા સાધુ એ કોણાર્કના અરુણ સ્તંભ ને હટાવી પુરી ના સિંહદ્વાર સામે સ્થાપિત કરાવી દીધો. અઢારમી શતાબ્દી ના અન્ત સુધી, કોણાર્ક એ પોતાનો, બધો વૈભવ ખોઈ દીધો, અને એક જંગલમાં ફેરવાઈ ગયો. આ સાથે જ મંદિરનું ક્ષેત્ર પણ જંગલ બની ગયું, જ્યાં જંગલી જાનવર અને ડાકુઓના અડ્ડા હતાં. અહીં સ્થાનીય લોકો પણ દિવસના પ્રકાશમાં જવાથી પણ ડરતાં હતાં.

== કથાઓ ==
[[ચિત્ર:Konark_Sun_Temple_Front_view.jpg|right|200px| કોણાર્ક સૂર્ય મંદિર – ૨૦૦૬]]
[[ચિત્ર:Konark_Temple.jpg|right|200px|thumb| કોણાર્ક મંદિર – રાત માં]]
એક કથા  અનુસાર, ગંગ વંશ ના રાજા નૃસિંહ દેવ પ્રથમ એ પોતાના વંશનું વર્ચસ્વ સિદ્ધ કરવા હેતુ, રાજસી ઘોષણાથી મંદિર નિર્માણનો આદેશ આપ્યો. બારસો વાસ્તુકારો અને કારીગરોની સેના એ પોતાની સૃજનાત્મક પ્રતિભા અને ઊર્જાથી પરિપૂર્ણ કળાથી બાર વર્ષોંની અથાગ મેહનતથી આનું નિર્માણ કર્યું. રાજાએ પહલાં જ પોતાના રાજ્યના બાર વર્ષોની કર-પ્રાપ્તિ બરાબર ધન વ્યય કરી દીધું હતું. પણ નિર્માણની પૂર્ણતા ક્યાંય દેખાતી ન હતી. ત્યારે રાજાએ એક નિશ્ચિત તિથિ સુધી કાર્ય પૂર્ણ કરવાનો  કડક આદેશ દીધો. બિસુ મહારાણાના પર્યવેક્ષણ માં, આ વાસ્તુકારોની ટીમ એ પહલાં જ પોતાનું પૂરું કૌશલ લગાવી રાખ્યું હતું. ત્યારે બિસુ મહારાણા ના બાર વર્ષીય પુત્ર, ધર્મ પાદ આગળ આવ્યો. તેણે ત્યાં સુધી નિર્માણનું ગહન નિરીક્ષણ કર્યું, જોકે તેને મંદિર નિર્માણ નું વ્યવહારિક જ્ઞાન ન હતું, પરન્તુ તેણે મંદિર સ્થાપત્યના શાસ્ત્રોનો પૂર્ણ અધ્યયન કર્યું હતું. તેણે મંદિરના અંતિમ કેન્દ્રીય શિલાને લગાડવાની સમસ્યા સુલઝાવવાનો પ્રસ્તાવ દીધો. તેણે આ કરી સૌને આશ્ચર્યમાં નાખી દીધાં. પણ આની તુરન્ત બાદ જ આ વિલક્ષણ પ્રતિભાવાનનું શબ સાગર તટ પર મળ્યું. કહે છે, કે ધર્મપાદે પોતાની જાતિના હિતાર્થ પોતાની જાન સુદ્ધાં દઈ દીધી.&lt;ref name=&quot;સૂચના&quot;&gt;{{cite web|url=http://konark.nic.in/fall.HTM|title=ફૉલ ઑફ કોણાર્ક|publisher=રાષ્ટ્રીય સૂચના કેન્દ્ર|language=en|access-date=2009-10-29|archive-date=2009-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090619062254/http://konark.nic.in/fall.HTM|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== પૌરાણિક મહત્ત્વ ==
આ મંદિર સૂર્યદેવ (અર્ક) ને સમર્પિત હતું, જેમને સ્થાનીય લોકો બિરંચિ-નારાયણ કહતાં હતાં. આ જે ક્ષેત્રમાં સ્થિત હતું, તેને અર્ક-ક્ષેત્ર કે પદ્મ-ક્ષેત્ર કહેવાતું હતું. પુરાણ અનુસાર, [[કૃષ્ણ]]ના પુત્ર સામ્બ ને તેમના શ્રાપથી કોઢ રોગ થઈ ગયો હતો. સામ્બ એ મિત્રવનમાં ચંદ્રભાગા નદીના સાગર સંગમ પર કોણાર્કમાં, બાર વર્ષ તપસ્યા કરી, અને સૂર્ય દેવને પ્રસન્ન કર્યાં. સૂર્યદેવ, જે બધાં રોગોના નાશક હતાં, તેમણે આના રોગનો પણ અંત કર્યો. તેમના સન્માનમાં, સામ્બ એ એક મંદિર નિર્માણનો નિશ્ચય કર્યો. પોતાના રોગ-નાશ પછી, ચંદ્રભાગા નદીમાં સ્નાન કરતાં, તેને સૂર્યદેવની એક મૂર્તિ મળી. આ મૂર્તિ સૂર્યદેવના શરીરના જ ભાગ થી, દેવશિલ્પી [[વિશ્વકર્મા]]એ બનાવી હતી. સામ્બ એ પોતાના બનાવેલા મિત્રવનમાં એક મંદિરમાં, આ મૂર્તિની સ્થાપના કરી. ત્યારથી આ સ્થાન પવિત્ર મનાવા લાગ્યું.

== આ પણ જુઓ ==
* [[જગન્નાથપુરી]]
* [[સૂર્ય (દેવ)|સૂર્ય]]

== સંદર્ભ ==
{{reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{Commons|Category:Konarak|કોણાર્ક}}
* [http://www.bbc.co.uk/hindi/specials/1236_konark_temple/ કોણાર્ક મંદિર કે ચિત્ર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051109160739/http://www.bbc.co.uk/hindi/specials/1236_konark_temple/ |date=2005-11-09 }} બીબીસી હિન્દી પર
* [http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&amp;id_site=246 યુનેસ્કો વિશ્વ ધરોહર સૂચી પર કોણાર્ક મંદિર]
* [http://asi.nic.in/asi_hn_pgallery.asp ભારતીય પુરાતાત્વિક સર્વેક્ષણ વિભાગની] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410104533/http://asi.nic.in/asi_hn_pgallery.asp |date=2009-04-10 }} વેબસાઇટ પર વિશ્વ ધરોહર સ્થળોની ચિત્ર દીર્ઘા
* [http://www.world-heritage-tour.org/asia/in/konark/west.html 360° પૈનોગ્રાફિક ચિત્ર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071207180148/http://www.world-heritage-tour.org/asia/in/konark/west.html |date=2007-12-07 }} પણ સમ્મિલિત છે.
* [http://lifestyle.iloveindia.com/lounge/konark-sun-temple-a-major-attraction-of-138.html કોણાર્ક સૂર્ય મંદિર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090708005152/http://lifestyle.iloveindia.com/lounge/konark-sun-temple-a-major-attraction-of-138.html |date=2009-07-08 }} – મંદિર તથા નૃત્ય મહોત્સવના વીડિયોનો સમાવેશ છે.
* [http://www.sacred-destinations.com/india/konark-sun-temple.htm સૈકરેડ ડેસ્ટિનેશન્સ પર કોણાર્ક સૂર્ય મંદિર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704134600/http://www.sacred-destinations.com/india/konark-sun-temple.htm |date=2008-07-04 }}- ચિત્ર તથા જાણકારી

[[શ્રેણી:ઑડિશા]]
[[શ્રેણી:ભારતના વિશ્વધરોહર સ્થળો]]</text>
      <sha1>47v4f19s73twe1ba5v8dvg8zn6ayc6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>તિરુનેલવેલી</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19803</id>
    <revision>
      <id>902865</id>
      <parentid>883254</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T09:16:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>902865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100344" sha1="gfw03ihvdjt63xfo9u0dn58dt6gz3px" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Jurisdiction
|native_name =  Tirunelveli 
|other_name = திருநெல்வேலி
|type = Municipal Corporation
|skyline         = PalayamkottaiFields.jpg
|skyline_caption = Paddy Fields around Tirunelveli-Palayamkottai area
|latd = 8.73 | longd = 77.7
|locator_position = right 
|state_name = Tamil Nadu 
|district = [[Tirunelveli district|Tirunelveli]] 
|leader_title=[[District Collector]] 
|leader_name=[[Prakash I.A.S.]] 
|leader_title=[[Mayor]] 
|leader_name=Mr. A.L.Subramanian B.Sc, B.L
|altitude = 47
|population_as_of = 2001 
|population_total = 411298
|population_as_of = 2010 
|population_total = 498 054
|population_density = 3781 
|area_magnitude = 9 
|area_total=108.65 
|area_telephone=91 (0)462
|postal_code= 627xxx 
|vehicle_code_range= TN-72 
|website=tirunelvelicorp.tn.gov.in
|unlocode=INTEN 
|footnotes = 
}}

'''તિરુનેલવેલી'''({{lang-ta|திருநெல்வேலி}}), '''નેલ્લાઇ'''({{lang-ta|நெல்லை}}) તરીકે પણ ઓળખાય છે. તે [[ભારત]]ના [[તામિલનાડુ]]નું ચેન્નાઈ, મદુરાઈ, કોઇમ્બતોર, ત્રિચી અને સાલેમ બાદનું છઠ્ઠા ક્રમનું સૌથી મોટું શહેર છે. અને [[તિરુનેલવેલી જિલ્લો]]નું મુખ્યમથક છે. તિરુનેલવેલી સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક વારસો ધરાવતું પૌરાણિક શહેર છે તથા તેમાં તમિલનાડુનાં સૌથી વિશાળ શિવ મંદિર – [[નેલ્લાઇઅપ્પાર મંદિર]] સહિત ઘણાં મંદિરો અને મસ્જિદો આવેલા છે.આ શહેર ભારતીય ઉપખંડનાં સૌથી જુના શહેર પૈકીનું એક મનાય છે તથા તેનો ઇતિહાસ 1,000 [[બી.સી.]] સુધી લંબાયેલો છે. બારેમાસ વહ્યાં કરતી [[થમિરાબરની નદી]]ની પશ્ચિમ બાજુએ આ શહેર વસેલું છે, જ્યારે નદીની પૂર્વ બાજુએ તિરુનેલવેલીનું જોડકું શહેર પલયમકોટ્ટાઇ વસેલું છે. આ શહેર તેની નામાંકિત સંસ્થાઓને લીધે પ્રસિદ્ધ છે અને તેથી જ પલયમકોટ્ટાઈ “દક્ષિણ ભારતનાં ઓક્સફર્ડ” તરીકે ઓળખાય છે.  

==ઇતિહાસ==
[[File:RiverMadum.jpg|thumb|નદીના પટ પર આવેલા પ્રાચીન મંદિરો]]

1840થી, શહેરની ભાગોળે [[આદિચનાલ્લુર]] (જે હવે [[તુતીકોરન]] જિલ્લામાં છે)માં ચાલી રહેલા પૂરાતત્વીય ઉત્ખનનનાં તારણોમાં મળેલા પુરાવા અનુસાર તિરુનેલવેલી પૌરાણિક શહેર છે. આ સ્થળ પરથી પુરાતત્વશાસ્ત્રીઓને એક [[પાત્ર]] મળી આવ્યું છે, જે 500 બી.સી.ના સમયગાળાનું હોઇ શકે છે,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2005/02/17/stories/2005021704471300.htm |title=ધ હિન્દુ: નેશનલ: આદિચનાલ્લુર ખાતે 'તામિલ-બ્રાહ્મી લેખ' મળી આવ્યા |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100822051904/http://www.hinduonnet.com/2005/02/17/stories/2005021704471300.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; તેમાં એક માનવ ખોપરી તથા માટીના વાસણો મળ્યા હતા, જેના પર પ્રારંભિક સ્વરૂપની [[તામિલ બ્રાહ્મી]] લિપિમાં લખાણ કોતરેલું છે. આ જ જિલ્લામાંથી આ પ્રકારનાં બીજાં પૌરાણિક પાત્ર પણ મળી આવ્યા છે જેમાં વયસ્ક લોકોને દફન કરવામાં આવતા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.telegraphindia.com/1040621/asp/nation/story_3395697.asp |title=ધ ટેલિગ્રાફ - કોલકાતા: નેશનલ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101119150621/http://www.telegraphindia.com/1040621/asp/nation/story_3395697.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;હાડપિંજર ઉપરાંત છોતરાં, ચોખાના દાણાં, શેકેલાં ચોખાં તથા [[ફરસી જેવી ધાર વાળું પૌરાણિક ઓજાર]] પણ મળી આવ્યું છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2010/03/09/stories/2010030954380500.htm |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100515161641/http://www.hindu.com/2010/03/09/stories/2010030954380500.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

આ સ્થળે તાજેતરમાં કરાયેલા વધુ ઉત્ખનનને પરિણામે [[લોહ યુગ]]નાં લોકોનાં વસવાટનું સ્થળ મળ્યું છે. પુરાતત્વવિદોના મત અનુસાર આ સ્થળ [[ઉત્તર પાષાણ]] યુગથી આશરે 3,000-3,800 વર્ષ જૂનું છે. &lt;ref&gt;[http://www.stonepages.com/news/archives/001675.html સ્ટોન પેજીસ આર્કિયો ન્યૂઝ: 3,800 વર્ષ જૂનું ભારતીય હાડપિંજર ઉત્ક્રાંતિ પર વધુ પ્રકાશ પાડે છે]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.stonepages.com/news/archives/001229.html સ્ટોન પેજીસ આર્કિયો ન્યૂઝ: ભારતમાં લોહ યુગ સમયની વસાહત મળી આવી]&lt;/ref&gt;
આના પરથી આપણને ખાતરી થાય કે તિરુનેલવેલી 3,000 વર્ષ અથવા વધુ સમયથી માનવ વસવાટનું સ્થળ છે.  હવે, વધુ ઉત્ખનન તથા અભ્યાસ માટે [[આદિચનાલ્લુર]]ને પુરાતત્વીય સ્થળ તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2005/04/03/stories/2005040301931400.htm |title=ધ હિન્દુ: નેશનલ: આદિચનાલ્લુર  ખાતે લોહ યુગના સમયની વસાહત મળી આવી |access-date=2010-07-15 |archive-date=2005-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050406042917/http://www.hindu.com/2005/04/03/stories/2005040301931400.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2007/10/07/stories/2007100750680200.htm |title=વધુ માટીના વાસણો મળી આવ્યા |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100515161308/http://www.hindu.com/2007/10/07/stories/2007100750680200.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;   

પોથીગઇ મલઈ (પર્વત), કે જે અગસ્થિયાર મલઇ તરીકે પણ જાણીતો છે, દક્ષિણ ભારતમાં પશ્ચિમ ઘાટનાં દક્ષિણી હિસ્સામાં આવેલા અન્નામલાઇ પર્વતના અશામ્બુ હિલ્સનો એક હિસ્સો છે, જે તમિલનાડુના તિરુનેલવેલી જિલ્લામાં આવેલો છે. દંતકથા પ્રમાણે, ઋષિ અગત્સ્યએ (જેમને અગસ્થ્યાર અથવા અગથિયાર પણ લખવામાં આવે છે) અહીં તમિલ ભાષાની રચના કરી હતી.  1,866 મીટરની ઉંચાઇ ધરાવતો પોથીગઇ મલઇ અશામ્બુ હિલ્સનો સૌથી ઊંચો પર્વત છે. અશામ્બુ હિલ્સ પર જે જૈવિક વિવિધ્ય જોવા મળે છે તે પશ્ચિમ ઘાટ પરની સૌથી સમૃદ્ધ જૈવિક વિવિધતા પૈકીની એક છે.  આ વિસ્તાર આકર્ષક નજારો, સુંદર જંગલો અને પાણીના ધોધ, પૌરાણિક મંદિરો અને આ પ્રદેશની જીવાદોરી થમિરાબરની નદી માટે જાણીતો છે.  મહાભારતમાં જણાવવામાં આવ્યા અનુસાર&lt;ref&gt;http://indianheartbeat.fws1.com/agathiyar.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100305072807/http://indianheartbeat.fws1.com/agathiyar.htm |date=2010-03-05 }} Biography of Sage Agathiyar&lt;/ref&gt;, ભગવાન શિવે સંસ્કૃત તથા તમિલ જેવી દિવ્ય ભાષાઓની રચના કરવા માટે બે સંતો વ્યાસ તથા અગસ્ત્યને મોકલ્યાં હતા.  ભગવાન મુરુગને ઋષિ અગથિયારને આધ્યાત્મિક જ્ઞાન આપ્યું.  ભગવાન મુરુગનની સૂચના પ્રમાણે ઋષિ અગથિયારે તમિલ ભાષાની રચના કરી.  અગથિયાર પોથીગિ આવ્યા અને તમિલ સંસ્કૃતિની સ્થાપના કરી.  તિરુનેલવેલી જિલ્લામાં બોલાતી તમિલ ભાષા અત્યંત શુદ્ધ મનાય છે. વૈજ્ઞાનિક સંશોધન માટેનું સિધર જ્ઞાન કૂડમ કેન્દ્ર સ્થાપ્યા બાદ અને પ્રાપ્ત થયેલા જ્ઞાનનો વિશ્વભરમાં ફરીને ફેલાવો કર્યા બાદ, અગથિયાર પોથીગઇ હિલ્સનાં દશિના મેરુ તરીકે ઓળખાતાં સ્થળે પરત આવ્યા, જ્યાં તેઓ બ્રહ્માંડમાં વિલિન થઇ ગયા.  આ સ્થળે તેમનું એક મંદિર બનાવવામાં આવ્યું છે, જે તમિરબરની નદીના કિનારે પાપનાશમ ધોધની નજીક આવેલું છે. એવું કહેવાય છે કે નિષ્ઠાવાન અભિલાષીઓ તથા ભક્તોને સંત અગથિયાર અવારનવાર દર્શન આપે છે. તિરુનેલવેલીનાં ઇતિહાસનું [[બિશપ]] [[રોબર્ટ કોલ્ડવેલે]] વ્યાપક સંશોધન કર્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.flipkart.com/history-tinnevelly-bishop-r-caldwell/8120601610-iu23f9ph6m#previewbook |title=તિન્નેવેલીનો ઇતિહાસ બિશપ આર. કાલ્ડવેલ દ્વારા |access-date=2010-07-15 |archive-date=2009-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331120749/http://www.flipkart.com/history-tinnevelly-bishop-r-caldwell/8120601610-iu23f9ph6m#previewbook |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;(19મી સદીમાં ખ્રિસ્તી મંડળીઓએ તિન્નેવેલીમાં શિક્ષણના વિકાસ તથા ધાર્મિક પરિવર્તનમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref&gt;[http://www.arts.ualberta.ca/axismundi/2004/Hinduisms.pdf તિન્નેવેલીમાં ક્રિશ્ચિયન મિશન]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.missionstudies.org/conference/1papers/fp/Dyron_Daughrity_Tirunelveli.pdf |title=તિન્નેવેલીનો ટૂંકો ઇતિહાસ રેવ. ડાયરોન બી. ડોરિટી દ્વારા |access-date=2010-07-15 |archive-date=2007-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928093035/http://www.missionstudies.org/conference/1papers/fp/Dyron_Daughrity_Tirunelveli.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;)

જાણીતા ઇતિહાસમાં જણાવવામાં આવ્યા પ્રમાણે તિરુનેલવેલી [[પાંડ્ય]] રાજાઓનાં વર્ચસ્વ હેઠળ હતું,&lt;ref name=&quot;webindia-intro&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.webindia123.com/city/tamil/thirunel/intro.htm |title=તિરુનેલવેલી |access-date=2010-07-15 |archive-date=2011-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525085015/http://www.webindia123.com/city/tamil/thirunel/intro.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અને આ શહેર તેમની બીજી રાજધાની હતી જ્યારે મદુરાઇ તેમની મુખ્ય રાજધાની હતી. [[ચોલ]] સામ્રાજ્ય (900-1200) તથા [[વિજયનગર]]સામ્રાજ્યનું આ મુખ્ય વાણિજ્યિક શહેર હતું.&lt;ref&gt;[http://www.answers.com/topic/tirunelveli ચોલા સામ્રાજ્યનું શહેર]&lt;/ref&gt; [[આર્કોટ નવાબ]] તથા [[નાયકો]]ના સમયગાળામાં આ શહેર મુખ્ય વાણિજ્યિક નગર હતું. આ લોકોનો તામિલનાડુના વિવિધ શાસક રાજવંશ પૈકી સમાવેશ થતો હતો. વાસ્તવમાં, તેમણે આ શહેરનું ‘‘નેલ્લાઇ ચીમઇ’’ નામ પાડ્યું હતું, જેમાં ચીમઇનો અર્થ ''વિકસિત પરદેશી નગર''  એવો થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2007/05/19/stories/2007051909370400.htm |title=''400 વર્ષ શેરડી દબાણ''  |access-date=2010-07-15 |archive-date=2013-01-03 |archive-url=https://archive.today/20130103135110/http://www.hindu.com/2007/05/19/stories/2007051909370400.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1781માં, નાયકોએ પોતાની આવકો તથા સ્થાનિક વહીવટ બ્રિટીશરોને આપી દીધો હતો. 1801માં, આ શહેર બ્રિટીશરો સાથે જોડાઇ ગયું હતું, જેમણે ભારતને 1947માં [[સ્વતંત્રતા]] મળી ત્યાં સુધી આ શહેર ઉપર શાસન કર્યું. 

1801માં, આર્કોટના નવાબ પાસેથી હસ્તાંતરણ વખતે, બ્રિટીશરોએ આ શહેરનું નામ [[અંગ્રેજી સ્વરૂપ]]માં ઢાળીને તિન્નેવેલી કર્યું અને તેને [[તિરુનેલવેલી]] જિલ્લાનું મુખ્ય મથક બનાવ્યું. પલયકારોની વિરુદ્ધ કાર્યવાહી દરમિયાન, બ્રિટીશરોનું વહીવટી અને લશ્કરી મુખ્ય મથક [[પલયમકોટ્ટાઇ]] (જેનું નામ પણ અંગ્રેજી સ્વરૂપમાં ઢાળીને '''પલનકોટ્ટાહ'''  કરવામાં આવ્યું હતું.)માં હોવા છતાં આમ બન્યું હતું. સ્વતંત્રતા બાદ, બન્ને નગરોના નામનું અંગ્રેજી સ્વરૂપ બદલીને પાછાં મૂળ નામ રાખવામાં આવ્યા અને આ બન્ને શહેરો જોડિયાં શહેર તરીકે વિકસ્યાં. આ શહેરની ઐતિહાસિક ધરોહરોમાં સ્વામી [[નેલ્લાઇઅપ્પાર મંદિર]] તથા શ્રી કાંદિમથી અમ્બલના મંદિરનો સમાવેશ થાય છે, આ બન્ને પૌરાણિક મંદિરો છે. આ સ્થળે એશિયાનો બીજા ક્રમનો સૌથી મોટો દ્વિ-સ્તરીય બ્રિજ – તિરુવલ્લુવર બ્રિજ પણ છે, જે તિરુનેલવેલી નગર અને જંક્શનને જોડે છે. દર વર્ષે તમિલ માસ ઔડીમાં નેલ્લાઇઅપ્પાર મંદિર રથ ઉત્સવ યોજાય છે. નેલ્લાઇઅપ્પાર રથ તમિલનાડુમાં તિરુવરૂર અને શ્રીવિલ્લીપુત્તુર પછીનું ત્રીજા ક્રમનું સૌથી વિશાળ રથરૂપી મંદિર છે. થરુકલ્યાણમ, કાર્થિગઇ, આરુથરા ઉત્સવ વગેરે જેવા મહત્વના તહેવારો દરમિયાન'સુવર્ણ મંદિર રથ' (નેલ્લાઇઅપ્પાર મંદિર સુવર્ણ રથની સૌપ્રથમ પ્રારંભિક સફર 2 નવેમ્બર, 2009ના રોજ યોજાઇ હતી) ફેરવવામાં આવે છે. નેલ્લાઇઅપ્પાર (શિવ) સન્નાધિની સામે સ્વામી સન્નધિ સ્ટ્રીટ છે.  ગાંધીમથી અમ્માન (પાર્વતી) સામે અમ્માન સન્નાધિ સ્ટ્રીટ છે. યાહૂ (yahoo) તમિલ ચેટ રૂમનાં સ્થાપક આ સ્ટ્રીટનાં જ છે.

==સિટીસ્કેપ==
{{Panorama
|image      = File:TirunelveliPanorama.jpg
|caption    = Panoramic view of Tirunelveli as viewed from the Palayamkottai bank of river [[Thamirabarani]]. Sulochana Mudaliar bridge, the 12-arch link between both cities, is on the far right of this Diwali 2009 image.
|height     = ૬00
}}

==વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્ર==
તિરુનેલવેલીને [[નેલ્લાઇ]] પણ કહેવામાં આવે છે. તમિલમાં ડાંગર ''(ચોખાના ખેતરો)'' નો અનુવાદ ‘નેલ’ એવો થાય છે. તિરુ'''નેલ''' વેલી અને '''નેલ્લા''' ઇ, બન્ને નામ સીધા જ ચોખાંના ખેતરો સાથે જોડાયેલા છે. સેટેલાઇટની તસવીરોમાં પણ, આ શહેર બારેમાસ વહ્યાં કરતી ‘[[તમિરબરની]]’ નદીનાં જળ વડે સમૃદ્ધ થયેલા ડાંગરના ફળદ્રુપ ખેતરો વડે ઘેરાયેલું જોઇ શકાય છે.&lt;ref&gt;[http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm ''થમિરબારાણી''  ]&lt;/ref&gt; આ નદીની નહેરોનું માળખું તથા જળમાર્ગો વિસ્તૃત છે જે અસંખ્ય ચોખાનાં ખેતરોને સિંચાઇ પૂરી પાડે છે તથા આ જિલ્લાની આસપાસના ગામોને આધાર પૂરો પાડે છે, જેઓ મુખ્યત્વે ચોખાની ખેતી ઉપર નિર્ભર છે. જિલ્લો વરસાદી પાણી ઉપર પણ ભારે નિર્ભરતા ધરાવે છે.

તિરુનેલવેલીના વ્યૂત્પત્તિશાસ્ત્રને પૌરાણિક સમય સાથે પણ સંબંધ છે. એવું કહેવાય છે કે એક ભક્તને સ્વપ્નમાં ભગવાને તમિરબરની નદીની નજીક પોતાના કુટુંબ સાથે સ્થાયી થવા આમંત્રણ આપ્યું હતું.  આ પ્રદેશમાં લાંબા સમય સુધી દુષ્કાળ પડ્યો હતો અને આ ભક્તે અન્ય લોકો પાસેથી ભિક્ષા માંગીને ડાંગર એકત્ર કર્યાં હતા. આ ભક્તે ડાંગરને સૂર્યપ્રકાશમાં સૂકાવા માટે જમીન ઉપર વેરી દીધા અને ધાર્મિક [[સ્નાનવિધિ]] માટે નદીમાં ગયો. ત્યારપછી તે ભગવાનને વરસાદ માટે પ્રાર્થના કરતો રહ્યો. અચાનક, વાદળોના ગડગડાટ સાથે વરસાદી પવન ફુંકાવા લાગ્યો અને ભારે વરસાદ પડ્યો.  પોતાની પ્રાર્થના સ્વીકારાઇ ગઇ હોવા છતાં, તેને જમીન પર સૂર્યપ્રકાશમાં સૂકાવા માટે વેરેલી પોતાની ડાંગરની ચિંતા થઇ આવી.  તેથી તેણે ડાંગર એકઠી કરી લેવા દોટ મૂકી પણ ત્યાં પહોંચી તેણે જે જોયું તે ચમત્કારથી ઓછું નહોતું. જમીન ઉપર સૂકાવા માટે વેરેલી ડાંગર ઉપર વરસાદનું એક ટીપું પણ પડ્યું નહોતું. ત્યારથી લઇને, આ શહેર તિરુનેલવેલી કહેવાય છે—‘તિરુ’નો અર્થ થાય છે ''સન્માનપાત્ર'', ‘નેલ’નો અર્થ થાય છે ''ડાંગર'', અને ‘વેલી’નો અર્થ થાય છે ''રક્ષણાત્મક વાડ''. અન્ય શબ્દોમાં કહીએ તો, આ શહેરના વ્યૂત્પત્તિશાસ્ત્ર પ્રમાણે ચોખાના ખેતરોનો આ શહેરની સાથેનો સંબંધ રક્ષણાત્મક વાડની જેવો છે. ''હલવા સિટી'' એ તિરુનેલવેલીનું આધુનિક સમયનું ઉપનામ છે. [[હલવા]] તરીકે ઓળખાતી ઘઉં આધારિત ગળચટ્ટી વાનગીએ આ શહેરને દક્ષિણ ભારતીય રાજ્યોમાં જાણીતું બનાવી દીધું છે.

==ભૂગોળ==
તિરુનેલવેલી,{{Coord|8.73|N|77.7|E|}}&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/25/Tirunelveli.html |title=ફોલિંગ રેઇન જીનોમિક્સ, ઇન્ક - તિરુનેલવેલી |access-date=2010-07-15 |archive-date=2022-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315085158/http://www.fallingrain.com/world/IN/25/Tirunelveli.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; સમુદ્ર સપાટીની સરખામણીએ 47 મીટર ''(154 ફીટ)'' ની ઉંચાઇએ આવેલું છે. આ પ્રદેશ ડેક્કન ઉચ્ચપ્રદેશની દક્ષિણની ટોચે વસેલો છે.  તિરુનેલવેલી ઉત્તર અને દક્ષિણ ભારતને (કાશ્મીરથી કન્યાકુમારી) જોડતા રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ નં. 7 ઉપરનું મહત્વનું મથક છે. તેની નજીકનાં મહત્વના નગરો પૈકી, ઉત્તરે [[ગંગાઇકોન્દન]], પૂર્વમાં [[તુતીકોરન]], પશ્ચિમમાં એલનગુલમ, દક્ષિણપશ્ચિમે કલક્કડ અને દક્ષિણમાં [[નંગુનેરી]] છે. તિરુનેલવેલીની પશ્ચિમે કેરળ રાજ્ય, મન્નારનો અખાત તથા વિરુધુનગર, થુથુકુડી તથા કન્યાકુમારી જિલ્લા આવેલા છે. name=&quot;http://www.નેલ્લાઇ.tn.nic.in/general.html#ori_dist&quot;&gt;http://www.નેલ્લાઇ.tn.nic.in/general.html{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}#ori_dist&lt;/ref&gt; તમિરપરની નદી શહેરને તિરુનેલવેલી પ્રદેશ અને પલયમકોટ્ટાઇ વિસ્તારને વિભાજિત કરે છે. આ શહેરમાં આવેલા મુખ્ય તળાવોમાં નૈનાર તળાવ તથા ઉદયાપેટ્ટી તળાવનો સમાવેશ થાય છે. શિવલાઇ નામના સ્થળે ત્રણ નદીઓ (ચૈતારુ, થમિરાબરની અને કોથાંદારામા નદી) ભેગી થાય છે, અને આ પ્રદેશને અત્યંત ફળદ્રુપ બનાવે છે.  આ સ્થળથી સૌથી નજીકનું નગર અલનગેરાપેરી છે.

==આબોહવા==
[[File:Agasthiyamalai range and Tirunelveli rainshadow.jpg|thumb|right|અગસ્થિયામલાઇની પર્વતમાળા તિરુનેલવેલીને નૈઋત્યના ચોમાસાથી છૂટું પાડે છે અને વર્ષાવિમુખ ક્ષેત્ર વિસ્તાર રચે છે.]]

તિરુનેલવેલીનું વાતાવરણ સામાન્યરીતે ઉષ્ણકટિબંધનું – ગરમ અને ભેજવાળું રહે છે.&lt;ref&gt;[http://climexp.knmi.nl/getprcpall.cgi?someone@somewhere+43376.1+TIRUNELVELI+ તિરુનેલવેલીની આબોહવા]{{Dead link|date=માર્ચ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; .ઊનાળા દરમિયાન (માર્ચથી જૂન) સરેરાશ તાપમાન 23 થી 36 અંશ સેલ્શિયસ અને બાકીના સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન 18 થી 30 અંશ સેલ્શિયસ જેટલું રહે છે. સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન સરેરાશ 680 મિલીમીટર વરસાદ પડે છે, આ પૈકીનો મોટાભાગનો વરસાદ [[ઉત્તરપૂર્વીય ચોમાસાં]] (ઓક્ટોબર-ડિસેમ્બર) દરમિયાન પડે છે. આ જિલ્લાની અર્થવ્યવસ્થા મુખ્યત્વે ખેતી આધારિત હોવાથી, વરસાદી પાણીમાં વધઘટ અથવા થમિરબરની નદીમાં પૂરની પરિસ્થિતિથી આ વિસ્તારની આજીવિકા ઉપર ત્વરિત અસર થાય છે. આ પ્રદેશના ઇતિહાસમાં એક પણ ભૂકંપ નોંધાયો નથી. જો કે, વરસાદને કારણે પૂર તથા ચક્રવાતનાં કેટલાક દાખલા બનેલા છે.

==વસ્તી-વિષયક માહિતી==
૨૦૦૧ મુજબ ભારતની [[વસતી ગણતરી]] અનુસાર તિરુનેલવેલીની વસતી 4,11,298ની હતી.&lt;ref&gt;{{GR|India}}&lt;/ref&gt; વસતીમાં પુરૂષોનો હિસ્સો 49 ટકા અને સ્ત્રીઓનો હિસ્સો 51 ટકા હતો. આ શહેરનો સાક્ષરતાનો સરેરાશ દર 78 ટકા છે, જે 59.5 ટકાની રાષ્ટ્રીય સરેરાશની સરખામણીએ વધારે છેઃ પુરૂષોનો સાક્ષરતા દર 83 ટકા અને સ્ત્રીઓનો સાક્ષરતા દર 73 ટકા છે.  તિરુનેલવેલીમાં, વસતીનો 6 ટકા હિસ્સો 6 વર્ષથી ઓછી વયના બાળકોનો છે. મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન પૈકી, તિરુનેલવેલીની સ્ત્રીઓનો ઊંચો ગુણોત્તર ધરાવતા નગર તરીકે ગણના થાય છે, કેમકે આ શહેરમાં પ્રત્યેક 1000 પુરૂષ સામે સ્ત્રીઓની સંખ્યા 1,024 છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://gisd.tn.nic.in/census-paper2/Contents/Chapter-3%20Municipal%20Corporations.htm |title=ભારત સરકારની વસતિ ગણતરી |access-date=2010-07-15 |archive-date=2008-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080507143821/http://gisd.tn.nic.in/census-paper2/Contents/Chapter-3%20Municipal%20Corporations.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; આ નગરનો અર્બન અગ્લોમરેશનનો વિકાસ દર 20.22 ટકાનો છે. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://gisd.tn.nic.in/census-paper2/Statments/stat_7_2.htm |title=શહેરી કેન્દ્રીકરણ વૃદ્ધિ દર |access-date=2010-07-15 |archive-date=2008-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080208211306/http://gisd.tn.nic.in/census-paper2/Statments/stat_7_2.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;આ શહેર 128.65 ચોરસ કિલોમીટરના વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છે.  આ શહેરની વસતી ગીચતા 2001માં વધીને પ્રતિ ચોરસ કિલોમીટર દીઠ 3,781 વ્યક્તિની થઇ છે, જે 1971માં પ્રત્યેક ચોરસ કિલોમીટર દીઠ 2,218 હતી. 2001ની વસતી ગણતરી પ્રમાણે, આ શહેરના અસક્ષમ લોકોની સંખ્યા 13,08,246 હતી, જે પૈકી 6,45,142 પુરૂષો અને 6,63,104 સ્ત્રીઓ હતી.  શહેરની વસતીમાં હિંદુઓનું પ્રમાણ સૌથી વધુ છે. ત્યારપછી અનુક્રમે મુસ્લિમ અને ખ્રિસ્તીઓ આવે છે.  શહેરમાં મુખ્યત્વે [[તમિલ]] ભાષા બોલવામાં આવે છે. અંગ્રેજીનો વપરાશ પણ એટલો જ સામાન્ય છે.  ઓફિસોમાં મોટાભાગના કામકાજ અને મોટાભાગની શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં ભણતરનું માધ્યમ અંગ્રેજી છે.  આ પ્રદેશમાં બોલાતી તમિલનાં ઉચ્ચારણો અત્યંત સ્પષ્ટ છે અને તે સમગ્ર [[તમિલનાડુ]]માં લોકપ્રિય છે. 

'''અંદાજિત વસતી''' 
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;left&quot;
|-
! style=&quot;background:#efefef&quot;| વર્ષ 
! style=&quot;background:#efefef&quot;| વસ્તી
! style=&quot;background:#efefef&quot;| પ્રકાર
! style=&quot;background:#efefef&quot;| સ્ત્રોત
|-
| 1991
| 345,772
| વસ્તી ગણતરી
| સત્તાવાર
|-
| 2001
| 431,603
| વસ્તી ગણતરી
| સત્તાવાર
|-
| 2009
| 431,603
| 597,979
| &lt;ref&gt;[http://tnulbs.tn.gov.in/tirunelveli_corp/sal_population.htm ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|}

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;center&quot;
|-
! style=&quot;background:#efefef&quot;| ક્રમ
! style=&quot;background:#efefef&quot;| ડોમેન
! style=&quot;background:#efefef&quot;| વસતી ક્રમ
! style=&quot;background:#efefef&quot;| યુએમાં ક્રમ
! style=&quot;background:#efefef&quot;| સ્ત્રોત
|-
|  align=&quot;center&quot;|1
|  align=&quot;center&quot;|વિશ્વ
|  align=&quot;center&quot;|લાગુ પડતું નથી
|  align=&quot;center&quot;|લાગુ પડતું નથી
|  align=&quot;center&quot;|લાગુ પડતું નથી
|-
|  align=&quot;center&quot;|2
|  align=&quot;center&quot;|એશિયા
|  align=&quot;center&quot;|440
|  align=&quot;center&quot;|400
|  align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;geo=-3&amp;srt=pnan&amp;col=aohdq&amp;va=x&amp;pt=c |title=એશિયન શહેરોનું વર્લ્ડ ગેઝેટર વસતિ અંદાજીકરણ- યોગ્ય સ્થળ |access-date=2021-08-16 |archive-date=2007-10-01 |archive-url=https://archive.today/20071001030306/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;geo=-3&amp;srt=pnan&amp;col=aohdq&amp;va=x&amp;pt=c |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;amp;men=gcis&amp;amp;lng=en&amp;amp;dat=32&amp;amp;geo=-3&amp;amp;srt=pnan&amp;amp;col=aohdq&amp;amp;va=x&amp;amp;pt=a એશિયન શહેરોનું વર્લ્ડ ગેઝેટર વસતિ અંદાજીકરણ-કેન્દ્રીકરણ]{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|  align=&quot;center&quot;|3
|  align=&quot;center&quot;|ભારત
|  align=&quot;center&quot;|89
|  align=&quot;center&quot;|87
|  align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;geo=-104&amp;srt=pnan&amp;col=aohdq&amp;va=x&amp;pt=c |title=ભારતીય શહેરોનું વર્લ્ડ ગેઝેટર વસતિ અંદાજીકરણ - યોગ્ય સ્થળ |access-date=2021-08-16 |archive-date=2007-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071001030635/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;geo=-104&amp;srt=pnan&amp;col=aohdq&amp;va=x&amp;pt=c |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;geo=-104&amp;srt=pnan&amp;col=aohdq&amp;pt=a&amp;va=x |title=ભારતીય શહેરોનું વર્લ્ડ ગેઝેટર વસતિ અંદાજીકરણ- કેન્દ્રીકરણ |access-date=2021-08-16 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930222207/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;geo=-104&amp;srt=pnan&amp;col=aohdq&amp;pt=a&amp;va=x |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|  align=&quot;center&quot;|4
|  align=&quot;center&quot;|તામિલનાડુ
|  align=&quot;center&quot;|૬
|  align=&quot;center&quot;|7
|  align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;geo=-104&amp;srt=pnan&amp;col=aohdq&amp;pt=c&amp;va=x&amp;geo=-1881 |title=તામિલનાડુના શહેરોનું વર્લ્ડ ગેઝેટર વસતિ અંદાજીકરણ- યોગ્ય સ્થળ |access-date=2021-08-16 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930220834/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;geo=-104&amp;srt=pnan&amp;col=aohdq&amp;pt=c&amp;va=x&amp;geo=-1881 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;geo=-104&amp;srt=pnan&amp;col=aohdq&amp;pt=a&amp;va=x |title=તામિલનાડુના શહેરોનું વર્લ્ડ ગેઝેટર વસતિ અંદાજીકરણ- કેન્દ્રીકરણ |access-date=2021-08-16 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930222207/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;geo=-104&amp;srt=pnan&amp;col=aohdq&amp;pt=a&amp;va=x |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|}

==અર્થતંત્ર==
તિરુનેલવેલી જિલ્લાનું અર્થતંત્ર મુખ્યત્વે ખેતીવાડી ઉપર નિર્ભર છે અને લોકો મગફળી, કઠોળ, આદુ, નારિયેળ, મરચાં, ગળી અને કપાસ જેવા [[તેજાનાં]] અને [[મીઠાં મસાલાં]] ''(દાખલા તરીકે કમ્બુ અને રેગી)'' ની ખેતી સાથે જોડાયેલા છે. આ પ્રદેશ ચૂનાનાં પત્થરો, ગંધક અને લિમોનાઇટ-ગાર્નેટ યુક્ત રેતી જેવી ખનિજ સંપત્તિ વડે સમૃદ્ધ છે. &lt;ref&gt;[http://www.mapsofindia.com/maps/tamilnadu/districts/tirunelveli.htm તિરુનેલવેલીનું અર્થતંત્ર]&lt;/ref&gt; તિરુનેલવેલી શહેરના વિસ્તારમાં [http://tnulbs.tn.gov.in/tirunelveli_corp/srv_industry.htm ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} સિમેન્ટ ફેક્ટરીઓ, સ્ટીલ પ્રોડક્ટ્સ, કોટન ટેક્સટાઇલ મિલો, સ્પિનીંગ અને વિવીંગ મિલો, બિડી (તમાકું)ની કંપનીઓ જેવા અન્ય કેટલાક ઉદ્યોગો છે. આ પ્રદેશમાં નેલ્લાઇ સ્મોલ સ્કેલ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ એસોસિયેશન (નેલ્સિયા)ના ટેકાથી ચાલતા નાના કદનાં ઉદ્યોગો પણ સક્રિય છે. અહીં ચામડું પકવવાનાં નાના કદનાં ઉદ્યોગો પણ મળી આવે છે. આ ઉદ્યોગો ઉપરાંત, અહીંના ઔદ્યોગિક વિસ્તારમાં ઇંટો તથા ઓઇલ મિલોનાં કેટલાક નાના કદનાં એકમો પણ પ્રવર્તે છે. તિરુનેલવેલી શહેરમાં મધ્યમ વર્ગની વસતી પૈકીના મોટાભાગના સરકારી નોકરિયાત, શિક્ષક, અધ્યાપક અથવા તો શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં કામ કરનારા લોકો છે.  આ શહેરનું જીવન જીવવાનો ખર્ચ તમિલનાડુના અન્ય મોટાં શહેરોની તુલનાએ નોંધપાત્રપણે નીચો છે.  ખાવાપીવાની ચીજવસ્તુઓ વ્યાજબી ભાવે સરળતાથી ઉપલબ્ધ છે.  તાજેતરમાં [[ટાટા ગ્રુપે]] અંદાજિતપણે રૂ. 2,500 કરોડના ખર્ચે તિરુનેલવેલી અને [[તુતીકોરન]] જિલ્લામાં [[ટાઇટેનિયમ ડાયોક્સાઇડ]] પ્લાન્ટ સ્થાપવા માટે કરાર કર્યા છે. આ યોજનાને લીધે પ્રત્યક્ષપણે આશરે 1,000 લોકો માટે અને પરોક્ષરીતે અંદાજે 3,000 લોકો માટે નોકરીની તકોનું સર્જન થાય તેવી સંભાવના છે.

==પ્રશાસન==
{| cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;float:left;border-collapse:collapse;border:2px white solid;font-size:x-small;font-family:verdana&quot;
|-
|  style=&quot;background:#659ec7;color:white&quot;|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''શહેર સત્તાવાળા ''(સપ્ટેમ્બર&amp;nbsp;2009ના અંતે)'' ''' 
{| cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;background:white;border-collapse:collapse;border:1px #747170 solid;font-size:x-small;font-family:verdana&quot;
|-
| [[મેયર]]
| &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''એ. એલ. સુબ્રમણ્યમ([[દ્રવિડ મુનેત્ર કઝઘમ]] (ડીએમકે))''' &lt;/div&gt;
|-
| [[નાયબ મેયર]]
| &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''કે.મુથુરામલિંગમ (ડીએમકે) ''' &lt;/div&gt;
|-
| [[કલેક્ટર]]
| &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''જયરામન આઇ.એ. એસ. ''' &lt;/div&gt;
|-
| [[પોલીસ કમિશનર]]
| &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''અભય કુમાર સિંઘ આઇ.પી. એસ ''' &lt;/div&gt;
|-
| ધારાસભ્ય (તિરુનેલવેલી)
| &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''એન. મલાઇ રાજા (ડીએમકે) ''' &lt;/div&gt;
|-
| ધારાસભ્ય (પલયમકોટ્ટાઇ)
| &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''ટી.પી.એમ. મોહૈદીન ખાન (ડીએમકે) ''' &lt;/div&gt;જિલ્લા અધિકારી - ડો. પૂંગોથઇ અલાદી અરૂણા (ડીએમકે)
|-
| સાંસદ
| &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''રામા સુબ્બુ ([[ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ]] (INC))''' &lt;/div&gt;
|}
&lt;/div&gt;
|}

{| cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;float:right;border-collapse:collapse;border:2px white solid;font-size:x-small;font-family:verdana&quot;
|-
|  style=&quot;background:#659ec7;color:white&quot;|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''શહેરમાં કુલ મતદાતા''' '''' 
{| cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;background:white;border-collapse:collapse;border:1px #747170 solid;font-size:x-small;font-family:verdana&quot;
|-
| વોર્ડની સંખ્યા(વર્ષ 2001 મુજબ)
| &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;55&lt;/div&gt;
|-
| કુલ વસતી
| &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;411,832&lt;/div&gt;
|-
| પુરૂષની સંખ્યા
| &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;203,232&lt;/div&gt;
|-
| સ્ત્રીની સંખ્યા
| &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;208,599&lt;/div&gt;
|-
|}
&lt;/div&gt;
|}

તિરુનેલવેલી વિધાનસભા મતવિસ્તાર [[તિરુનેલવેલી (લોકસભા મતવિસ્તાર)]]નો એક ભાગ છે.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf
| format = PDF
| title = List of Parliamentary and Assembly Constituencies
| access-date = 2008-10-13
| work = Tamil Nadu
| publisher = Election Commission of India
| archive-date = 2008-10-31
| archive-url = https://web.archive.org/web/20081031131000/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; 
આ શહેરમાં મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન તથા જિલ્લા પ્રશાસનનું મુખ્ય મથક છે. હાલમાં આ શહેરની વસતી આશરે પાંચ લાખથી વધુની છે.  આ શહેર મેયર, ડેપ્યુટી મેયર અને અન્ય નગરસેવકોને જે તે વહીવટી વોર્ડના લોકો દ્વારા ચૂંટવામાં આવે છે. શહેરનો વહીવટ કોર્પોરેશન કમિશનર ચલાવે છે, જેનો ઉપરી જિલ્લા કલેક્ટર છે. 2001ની વસતી ગણતરી અનુસાર, તિરુનેલવેલી શહેરની કુલ વસતી 4,11,832 છે, જે પૈકી પુરુષ સામે સ્ત્રીનો રેશિયો સ્ત્રીઓની બહુમતિ દર્શાવે છે.  તેવી જ રીતે, તિરુનેલવેલીમાં શિક્ષકથી લઇ નગરનો વહીવટ કરનારા સુધીના કામ કરનારા લોકોમાં સ્ત્રી જાતિની સંખ્યા ઘણી વિશાળ છે.

==પરિવહન==
તમિલનાડુના દક્ષિણ ભાગમાં વસેલું તિરુનેલવેલી, પરિવહન માટેનું વિસ્તૃત માળખું ધરાવે છે.  અન્ય મહત્ત્વના શહેરો સાથે આ નગર માર્ગ, રેલવે અને વિમાની સેવા દ્વારા સારી રીતે જોડાયેલું છે. 

===માર્ગો===
આ શહેર રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ નં. 7 પર આવેલું છે અને તે મદુરાઇથી 150 કિ.મી. દક્ષિણે તથા કન્યાકુમારીથી 80 કિ.મી. ઉત્તરે છે.  રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ નં. 7ની વિસ્તરણ શાખારૂપ  નેશનલ હાઇવે 7-એ, પલયમકોટ્ટઇ અને તુતીકોરન બંદરને જોડે છે. હાલમાં, ફોર લેન માર્ગનું કામ ચાલી રહ્યું છે અને નેશનલ હાઇવે 7-એનું વિસ્તૃતીકરણ લગભગ આખરી તબક્કામાં છે. માર્ગ દ્વારા તિરુનેલવેલી જવા માટે મદુરાઇથી (3 કલાક) અને નાગેરકોઇલ (દોઢ કલાક)થી જઇ શકાય છે.  કોલ્લમ, તિરુચેન્દુર, રાજાપલયમ, સંકરનકોવિલ, અંબાસમુદ્રમ અને નેઝારથ સાથે પણ તિરુનેલવેલી મહત્વના ધોરીમાર્ગો વડે જોડાયેલું છે. 

====બસ સ્ટેન્ડ્સ====
વૈન્થાનકુલમ (નવું બસ સ્ટેન્ડ) ખાતે શહેરની બહારનું મુખ્ય બસ સ્ટેન્ડ આવેલું છે. જાહેર વપરાશ માટે આ બસ સ્ટેન્ડને 2003માં ખૂલ્લું મૂકવામાં આવ્યું હતું. શહેરમાં આવવા-જવા માટે નિયમિત બસ સેવા ઉપલબ્ધ છે. શહેરની અંદરના અન્ય સ્થાનિક બસ સ્ટેન્ડ્સમાં જંક્શન (નેલ્લાઇ સંથિપુ પેરુન્થુ નિલયમ) બસ સ્ટેન્ડ અને પલય બસ સ્ટેન્ડ (પલય પેરુન્થુ નિલયમ)નો સમાવેશ થાય છે. શહેરમાં મુસાફરી માટે સરકારી તથા ખાનગી બસો દિવસ-રાત દોડતી રહે છે. તિરુનેલવેલીથી રાજ્ય અંદર અને રાજ્ય બહારના વિવિધ સ્થળોએ બસોનું વિશાળ નેટવર્ક આવજા કરે છે.આ શહેરમાં દિનરાત ખાનગી અને જાહેર પરિવહનનાં સાધનો મળી રહે છે. સ્થાનિક અને ''શહેર બહારની''  શ્રેણીબદ્ધ સેવાઓ સાથે ટીએનએસટીસી ''(તમિલનાડુ સ્ટેટ ટ્રાન્સપોર્ટ કોર્પોરેશન)'નું તિરુનેલવેલી પેટા-ડિવિઝન તથા મદુરાઇ ડિવિઝન તિરુનેલવેલી જિલ્લાની માર્ગ પરિવહનની જરૂરિયાતો સંતોષે છે.  સ્ટેટ એક્સપ્રેસ બસ કોર્પોરેશન (એસઇટીસી) ચેન્નાઈ, બેંગલોર, સાલેમ, કોઇમ્બતુર, તિરુપુર, નાગપટ્ટીણમ, ઇરોડ, વિલ્લુપુરમ અને તિરુપતિની એક્સપ્રેસ સેવાઓનું સંચાલન કરે છે. ટીએનએસટીસીનું નવું તિરુનેલવેલી ડિવિઝન ટૂંક સમયમાં જ ચાલુ થવા જઇ રહ્યું છે.  શહેરમાં 24 સેમિ લો ફ્લોર બસો તિરુનેલવેલી નગરની સીમાની અંદર દોડે છે. તિરુનેલવેલી સેમિ લો ફ્લોર બસ ધરાવતા તમિલનાડુના શહેરો પૈકીનું એક શહેર છે. 

===રેલવે===
ઉચ્ચ કક્ષાનો દેખાવ સહિત ભવ્ય માળખું ધરાવતું, તિરુનેલવેલી જંક્શન (ટીઇએન) ભારતનાં સૌથી જૂનાં અને લોકપ્રિય રેલવે સ્ટેશન પૈકીનું એક છે. તમિલનાડુંના સૌથી વ્યસ્ત અને મહત્વના સ્ટેશનો પૈકીનું આ એક સ્ટેશન છે.&lt;ref&gt;[http://www.irfca.org/faq/faq-map-1893rly.html ભારતનો રેલવે નકશો - 1893]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.irctc.co.in/popular_stations.html |title=ભારતના જાણીતા રેલવે સ્ટેશનોની યાદી |access-date=2010-07-15 |archive-date=2009-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090417025738/http://www.irctc.co.in/popular_stations.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 


[[File:tirunelvelijn.jpg|thumb|alt=tirunelveli railway junction.|ધ વિકિપેડી એડિટ્સ તિરુનેલવેલી જેએન.]]
રેલવે માર્ગે તિરુનેલવેલી ચારેય દિશાઓના મહત્વના શહેરો, ઉત્તરમાં મદુરાઇ/સંકરનકોવિલ, દક્ષિણમાં નાગરકોઇલ, પશ્ચિમમાં તેનકાસી/ કોલ્લમ અને પૂર્વમાં તિરુચેન્દુર સાથે જોડાયેલું છે. આ રેલવે સ્ટેશન કમ્પ્યૂટર આધારિત ટિકિટ બૂકિંગ અને ટ્રેનોનો કાર્યક્રમ તથા ટ્રેનોની તત્કાલિન પરિસ્થિતિ જાણવા માટેના ટચ સ્ક્રીનની સુવિધા ધરાવે છે. જંક્શન સ્ટેશનમાં વધારે ધસારાને હળવો કરવા માટે પલયમકોટ્ટાઇ ખાતે એક કમ્પ્યૂટરાઇઝ્ડ ટિકિટ બૂકિંગ સેન્ટરની દરખાસ્ત કરવામાં આવી છે. 

===હવાઇમથકો===
તિરુનેલવેલીની સૌથી નજીકનું હવાઇમથક, પૂર્વમાં આશરે 22 કિ.મી. દૂર થૂથુક્કુડી જિલ્લાના વાગઇકુલમ ખાતેનું તુતીકોરન એરપોર્ટ (ટીસીઆર) છે. એર ડેક્કન અને કિંગફિશર રેડ દ્વારા ચેન્નાઇની દૈનિક ઉડાનો હાથ ધરવામાં આવે છે. મદુરાઇ હવાઇમથક અને થિરુવનંતપુરમ આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઇમથક, તિરુનેલવેલીથી ભૂમિમાર્ગે આશરે 150 કિ.મી. દૂર છે. એકવાર ગંગઇકોન્દન ખાતેનો આઇટી પાર્ક સ્થપાઇ જાય, એટલે તિરુનેલવેલી શહેરથી 22 કિ.મી. ઉત્તરે [[ગંગઇકોન્દન]] ખાતેની હવાઇપટ્ટી પણ શરૂ થશે.&lt;ref&gt;[http://www.hindu.com/2006/09/06/stories/2006090615800800.htm કયાટર એર સ્ટ્રિપ]&lt;/ref&gt;

==મિડીયા અને કમ્યુનિકેશન==
જિલ્લાનું મુખ્ય મથક હોવાથી તિરુનેલવેલીમાં મનોરંજનને લગતા ઘણા સમારોહ યોજાય છે. તિરુનેલવેલીમાં દર વર્ષે સરકારી પ્રદર્શન યોજાય છે જે એક લોકપ્રિય આકર્ષણ છે અને તિરુનેલવેલીના તથા આસપાસના સેંકડો લોકો તેની મુલાકાત લે છે. મનોરંજનના અન્ય મહત્વના સમારંભોમાં ભારે માનવમેદની આકર્ષિત કરતું વાર્ષિક સરકસ તથા વીઓસી મેદાન અને અન્ના સ્ટેડિયમમાં યોજાતી રાજ્ય તથા રાષ્ટ્રીય સ્તરની રમતોનો સમાવેશ થાય છે. 

===સિનેમા થિયેટરો===
[[File:CentralTheatreTvli.jpg|thumb|right|તિરુનેલવેલી શહેરમાં આવેલું એક મધ્યસ્થ થિયેટર]]
તિરુનેલવેલીમાં સંખ્યાબંધ સિનેમા થિયેટરો છે જે મુખ્યત્વે આર્ટ ડેકો શૈલીમાં નિર્માણ પામેલા છે.આ થિયેટરો તિરુનેલવેલીના લોકપ્રિય સ્થળો છે. લોકપ્રિય થિયેટરોમાં બોમ્બે થિયેટર – ફૂલ એ.સી. ડીટીએસ, પુર્ણાકલા-ડીટીએસ, પાર્વથી-ડીટીએસ, પેરિન્બાવિલાસ- ફૂલ એ.સી. ડીટીએસ, રામ અને મુથુરામ- ફૂલ એ.સી. ડીટીએસ, શ્રી રથ્ના- ફૂલ એ.સી. ડીટીએસ, સેન્થિવેલ, અરુણાગિરી-ડીટીએસ અને ગણેશ-ડીટીએસનો સમાવેશ થાય છે. બોમ્બે થિયેટર તિરુનેલવેલીમાં સૌથી નવું બનેલું અને કદાચ તિરુનેલવેલીમાં સૌથી શ્રેષ્ઠ થિયેટર છે. તિરુનેલવેલી અને જંકશન વચ્ચે આવેલા સેન્ટ્રલ, રથ્ના અને પાર્વથી સૌથી જૂના થિયેટરો પૈકીના અમુક થિયેટરો છે. 

===પ્રિન્ટ===
હાલમાં તિરુનેલવેલીમાં મુદ્રિત થતા મુખ્ય તમિલ અખબારોમાં ''[[વનક્કમ ઇન્ડિયા]]'' ,[http://www.vanakkamindia.in ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100724150744/http://www.vanakkamindia.in/ |date=2010-07-24 }} [[દિના થંથી]]'',''  [[દિના મલાર]]'', દિના મુરાસુ,''  [[દિનાકરન]]'', '' [[દિના મણિ]]'', દિના વેલ, તમિલ સુદાર, ''કથિરાવન'','' [[તમિલ મુરાસુ]]'', ''[[માલઇ મલાર]]'', મલઇ મુરાસુનો સમાવેશ થાય છે.'' 
[[ધી હિંદુ]] ''એ સૌથી વધુ વંચાતુ [[અંગ્રેજી]] અખબાર છે.''  

===સ્થાનિક કેબલ ટેલિવિઝન===
સ્થાનિક કેબલ ટેલિવિઝન નેટવર્કસમાં એર મિડીયા નેટવર્ક, નેલ્લાઇ ટીવી, કરન ટીવી, સથ્યા અને ક્રિષ્ના ટીવીનો સમાવેશ થાય છે.  

===રેડિયો સ્ટેશન્સ===
તિરુનેલવેલીની એફએમ ચેનલોમાં સન નેટવર્ક દ્વારા સંચાલિત સુર્યન એફએમ (ફ્રિકવન્સી 93.5 મેગાહર્ટઝ), મલાઇ મલાર જૂથ દ્વારા સંચાલિત હેલ્લો એફએમ (ફ્રિકવન્સી 106.5 મેગાહર્ટઝ) અને ભારત સરકાર દ્વારા સંચાલિત તિરુનેલવેલી વનોલી નિલયમ ([[ઓલ ઇન્ડિયા રેડિયો]])નો સમાવેશ થાય છે. ભારતના એફએમ સ્ટેશન ધરાવતા 40 શહેરોમાં તિરુનેલવેલીનો સમાવેશ થાય છે.[[ઇગ્નો]]એ એફએમ તિરુનેલવેલી મારફત પોતાનાં દૂર શિક્ષણના લેક્ચર (જ્ઞાન વાણી)નું પ્રસારણ કરવાનું આયોજન કર્યું છે.

==રમત ગમત==
અન્ના સ્ટેડિયમ અને વીઓસી મેદાનમાં હોકી, કબડ્ડી, વોલીબોલ, ખો-ખો ટુર્નામેન્ટ જેવી ઘણી રમતો યોજાય છે. બન્ને સ્થળ પલયમકોટ્ટઇમાં આવેલા છે અને મુખ્યત્વે શાળાના બાળકો નવરાશના સમયમાં અને રજાના દિવસોમાં ક્રિકેટ રમવા માટે આ સ્થળોનો ઉપયોગ કરે છે. પલયમકોટ્ટઇના અન્ના સ્ટેડિયમમાં એક શ્રેષ્ઠ કક્ષાનો જાહેર સ્વિમીંગ પૂલ તથા એક હોકીના એક સારા મેદાન જેવી સુવિધાઓ છે.

==ધર્મ==
તિરુનેલવેલી સમૃદ્ધ ધાર્મિક વારસો ધરાવે છે.  આ શહેરનો સંબંધ હિંદુ પુરાણો સાથે હોવા છતાં, તિરુનેલવેલીમાં ભારતના તમામ મહત્વના ધર્મ – [[હિંદુ]], [[ખ્રિસ્તી]], [[ઇસ્લામ]] અને [[જૈન]] ધર્મના અનુયાયીઓ કોઇપણ પ્રકારના મતભેદ વિના સંપથી રહે છે. પરિણામે, આ શહેરમાં આ તમામ ધમોર્ના લોકોના ધાર્મિક સ્થળો છે, જે પૈકીના [[નેલ્લાઇઅપ્પાર મંદિર]] અને [[કેથેડ્રલ]] જેવા સ્થળો ઐતિહાસિક મહત્વ ધરાવે છે. મેલાપલયમ અને પલયમકો્ટઇ જેવા તિરુનેલવેલીના કેટલાક વિસ્તારોમાં અપ્રમાણસર રીતે વિશાળ માત્રામાં ધાર્મિક વસતી જોવા મળે છે. મેલાપલયમમાં મુસ્લિમ ધર્મના લોકોનું વર્ચસ્વ છે, જ્યારે પલયમકોટ્ટઇમાં ખ્રિસ્તીઓ અને ખ્રિસ્તી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓનું વિશાળ પ્રમાણ છે. 17મી અને 18મી સદીમાં પલયમકોટ્ટઇ ખ્રિસ્તી મંડળીઓનું કેન્દ્ર હતું. 

===નેલ્લાઇઅપ્પાર મંદિર===
[[File:Nellaiappar2.jpg|thumb|right|નેલ્લાઇઅપ્પાર ગોપૂરમ]]
[[તમિલનાડુમાં શિવના સૌથી વિશાળ મંદિરો]] પૈકીના એક મંદિર તરીકે [[નેલ્લાઇઅપ્પાર મંદિર]] પ્રસિદ્ધ છે, આ મંદિર પગથિયા ઉતરીને અંદર જવાની પદ્ધતિ તથા પોતાના વૈભવશાળી સ્થાપત્યને લીધે પણ જાણીતું છે. આ મંદિર તિરુનેલવેલી શહેરના મધ્યસ્થાને આવેલું છે તથા રેલવે સ્ટેશનથી તે બે કિલોમીટરના અંતરે આવેલું છે.  આ એક જોડિયું મંદિર છે જે માતા [[પાર્વતી]] અને ભગવાન [[શિવ]]ને સમર્પિત છે.મંદિરથી ઘણે દૂર ઉભેલો માણસ, મંદિરનાં ગોપુરમ (ટાવર) સારી રીતે જોઇ શકે છે. રામા પાંડયન દ્વારા અમલી બનાવાયેલા [[આગમ]] શાસ્ત્રમાં જણાવ્યા અનુસાર બન્ને ગોપુરમ બનાવવામાં આવ્યા હતા. આ મંદિરમાં અસામાન્ય રત્નો, ગોલ્ડન લિલી ટેન્ક, સંગીતમય સ્તંભો અને હજાર સ્તંભોનો હોલ જોવા જેવો છે. આ મંદિરનો ઇતિહાસ 700 એ.ડી. સુધી વિસ્તરેલો છે અને તેમાં 950 એ.ડી.ની સાલની આસપાસ લખાયેલા શિલાલેખો છે. એવું માનવામાં આવે છે કે [[પાંડ્ય]] રાજાઓ દ્વારા ભગવાન શિવ અને તેમની પત્ની માતા [[પાર્વતી]] માટે બે અલગ મંદિર બનાવવામાં આવ્યા હતા. આ બન્ને મંદિરોને જોડતી કડીરૂપ [[સંગિલી]] મંડપમ એક મોટો છતવાળો હોલ છે, જે 17મી સદીમાં બનાવવામાં આવ્યો હતો.મંદિરના ટાવરનો ઇતિહાસ 17મી સદીના પ્રારંભિક ગાળા સુધી વિસ્તરેલો છે.અહિં ભગવાન [[વિષ્ણુ]] અને [[અગસ્ત્ય]] મુનિએ ભગવાન શિવની આરાધના કરી હતી તેવી માન્યતા છે. 

[[File:Nellaiappar Temple Golden Car Nov 2 2009.jpg|thumb|right|નેલ્લાઇઅપ્પાર મંદિરનો સુવર્ણ રથ]]

નેલ્લાઇઅપ્પાર [[મંદિર રથ]]નું વજન આશરે 400 ટનનું છે અને તે તમિલનાડુમાં ત્રીજા ક્રમનો સૌથી વિશાળ મંદિરરૂપી રથ છે. એવું કહેવામાં આવે છે તે દક્ષિણ ભારતમાં માણસો દ્વારા ખેંચાતો આ સૌથી વિશાળ રથ છે. આ રથના પૈડાને જોડતો દાંડો બ્રિટીશરોના સમયગાળા દરમિયાન સ્ટીલમાંથી બનાવવામાં આવ્યો હતો. તાજેતરમાં જ, આ મંદિરના જીર્ણ બનેલા રાક્ષસી કદના પૈડાને મજબૂત બનાવવા માટે સ્ટીલની રિમ્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. આ મંદિર સાથે જોડાયેલા ઉત્સવોમાં સૌથી લોકપ્રિય ઉત્સવ છે ''આની કાર ફેસ્ટિવલ'' . આ શહેરમાં વિનાયકર, મુરુગન, નેલ્લાઇઅપ્પાર, કાંથિમથી અને સંદિકાએશ્વરરનાં પાંચ રથરૂપી મંદિરો જાણીતા સ્થળો છે. સાતમી સદી એ.ડી.માં અહીં શાસન કરી ગયેલા નિંદ્રાસિર નેદુમારને (நின்றசீர் நெடுமாறன்), આ મંદિરનાં મહત્વના ભાગોનું બાંધકામ અને જીર્ણોદ્ધાર કરાવ્યા હતા. મંડપમ પછીના સુંદર બગીચાની રચના થિરુવેન્ગાદાક્રિશ્ના મુદલિયારે 1756માં બનાવી હતી, આ બગીચો અનેક રંગબેરંગી અને સુગંધીદાર પુષ્પો સાથે મુલાકાતીઓનું સ્વાગત કરે છે. આ બગીચાની મધ્યમાં 100 સ્તંભ ધરાવતી ''વસંથ મંડપમ''  નામની ચોરસ ઇમારત આવેલી છે.''મદુરાઇના મીનાક્ષી અમ્માન મંદિરની તુલનાએ નેલ્લાઇઅપ્પાર મંદિર વિશાળ છે, તેમછતાં પોતાના ઐતિહાસિક મહત્વને લીધે મીનાક્ષી અમ્માન મંદિર ઘણું વધારે લોકપ્રિય છે.''' 

તિરુનેલવેલીની નજીક ભગવાન વિષ્ણુને સમર્પિત નવ વૈષ્ણવ સંપ્રદાયના મંદિરો (અલ્વર નવા તિરુપતિ) ઉત્કૃષ્ટ સ્થાપત્ય કારીગરી ધરાવતું ક્રિશ્નાપુરમ વેંકટચલપતિ મંદિર, સુબ્રમણ્યને સમર્પિત ભવ્ય અને દૈદિપ્યમાન મંદિર તિરુચેન્દુર તથા નયનરમ્ય ધોધ અને વિપુલ કુદરતી સૌંદર્ય ધરાવતા લોકપ્રિય પ્રવાસન સ્થળ જેવા કુત્રાલમનો સમાવેશ થાય છે.તિરુનેલવેલી અને કુત્રાલમ વચ્ચેના પ્રદેશ ભરપૂર કુદરતી સૌંદર્ય ધરાવે છે. અહીંના ભવ્ય સ્થળોમાં તેનકાશી, પાપનાશમ અને અંબાસમુદ્રમનો ઉલ્લેખ કરવો જ પડે.વધુમાં, ભારતનાં દક્ષિણી છેડે આવેલું કન્યાકુમારી તિરુનેલવેલીથી માત્ર થોડા કલાકના અંતરે જ છે. 

===શ્રી વરદરાજા પેરુમલ મંદિર===
બારેમાસ વહ્યાં કરતી થમિરબરની (தாமிரபரணி) નદીના તટે, તિરુનેલવેલી જંક્શન વિસ્તારમાં શ્રી વરદરાજા પેરુમલ કોવિલનું મંદિર છે. વિષ્ણુ ભગવાનનું આ એક પૌરાણિક અને પ્રતિષ્ઠિત મંદિર છે.

===મેલા થિરુનેંકટનાથપુરમ મંદિર===
તિરુનેલવેલીની દક્ષિણપશ્ચિમ દિશાએ 7 થી 10 કિ.મી.ના અંતરે બારેમાસ વહ્યાં કરતી થમિરબરની નદીના કિનારે મેલા થિરુનેંકટનાથપુરમ મંદિર આવેલું છે.થિરનાનકોવિલ તરીકે જાણીતા આ મંદિરના મુખ્ય મૂળનાયક ભગવાન પ્રભુ શ્રીનિવાસ છે. 

===હોલિ ટ્રિનિટી કેથેડ્રલ===


[[પલયમકોટ્ટાઇનું હોલિ ટ્રિનિટી કેથેડ્રલ]] વિશાળ, ભવ્ય અને સુંદર ચર્ચ છે, જે [[1826]]માં તિરુનેલવેલીના સૌપ્રથમ ખ્રિસ્તી ધર્મપ્રચારક રેવરન્ડ ચાર્લ્સ થિયોફિલસ એવલ્ડ રેનિયસે બનાવરાવ્યું હતું. આ ચર્ચ 26મી જૂન, 1826ના રોજ જાહેર લોકો આરાધના કરી શકે તે માટે ખુલ્લું મૂકવામાં આવ્યું હતું. બિશપ કોરીએ 30મી જાન્યુઆરી, 1836ના રોજ આ ચર્ચને હોલિ ટ્રિનિટી ચર્ચ નામ આપ્યું હતું. બિશપ સ્ટીફન નીલે આ ચર્ચનું પદ વધારીને તેને કેથેડ્રલનો દરજ્જો આપ્યો હતો. આ ચર્ચના માળખામાં ઘણાં જીર્ણોદ્ધાર અને સુધારાવધારા થયા છે. આ ચર્ચ હજુ પણ ભવ્ય કેથેડ્રલના મુખ્ય કેન્દ્ર તરીકેની કામગીરી બજાવે છે. ચર્ચ બન્યાના વર્ષો પછી કેથેડ્રલ બન્યું હતું.  

==શિક્ષણ==
તિરુનેલવેલી જિલ્લો, અથવા વધુ સ્પષ્ટતાપૂર્વક કહીએ તો, [[પલયમકોટ્ટાઇ]] દક્ષિણ ભારતના ઓક્સફર્ડ તરીકે ઓળખાય છે કેમકે આ શહેરમાં શ્રેષ્ઠ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ આવેલી છે. [[મનોનમણિયમ સુંદરનાર યુનિવર્સિટી]]નું નામ તમિલનાડુ રાજ્યનું સત્તાવાર ગીત ''તમિલ થાઇ વઝુથુ''  લખનારા પ્રસિદ્ધ કવિના નામ ઉપરથી પાડવામાં આવ્યું છે. આ યુનિવર્સિટી 24થી વધુ વિભાગો ધરાવે છે, તથા તેમાં ક્રિમિનોલોજી અને ક્રિમિનલ જસ્ટીસ જેવા કેટલાક વિશિષ્ટ અભ્યાસક્રમ ઉપલબ્ધ છે. આ યુનિવર્સિટીના હાલના વાઇસ-ચેરમેન પ્રોફેસર આર.ટી. સુબાપથિ મોહન છે. 

[[File:Tirunelveli Medical College2.JPG|thumb|right|તિરુનેલવેલી મેડિકલ કોલેજનું ઓડિટોરીયમ]]

તમિલનાડુના દક્ષિણી હિસ્સામાં ટેકનીકલ શિક્ષણની ગુણવત્તામાં સુધારો કરવાના દૃષ્ટિકોણ સાથે 2007માં [[તિરુનેલવેલીમાં અન્ના યુનિવર્સિટી]]ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. આ યુનિવર્સિટીમાં એન્જિનયરીંગ અને ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રે સ્નાતક અને અનુસ્નાતક કક્ષાના વૈવિધ્યસભર અભ્યાસક્રમો ઉપલબ્ધ છે. પલયમકોટ્ટાઇ નજીક યુનિવર્સિટીના નમૂનેદાર સંકુલમાં સંશોધનની સુવિધા સ્થાપવામાં આવી રહી છે. તિરુનેલવેલીના શ્રી સી.વી. રામન નગરમાં આઇન્સ્ટીન કોલેજ ઓફ એન્જિનિયરિંગ છે. આ શહેરમાં મેડિકલ, કાયદો, ઇજનેરી, આર્ટસ, ફાર્માસ્યુટીકલ અને ફિઝીયોથેરેપીનાં ક્ષેત્રની ઘણી જૂની સરકારી અને ખાનગી કોલેજો આવેલી છે. [[તિરુનેલવેલી મેડિકલ કોલેજ]]&lt;ref&gt;[http://www.nellaimedicos.com/ તિરુનેલવેલી મેડિકલ કોલેજ - (ટીવીએમસી)]&lt;/ref&gt; અને [[ગર્વમેન્ટ કોલેજ ઓફ એન્જિનિયરિંગ, તિરુનેલવેલી]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.gcetirunelveli.com/ |title=ગવર્નમેન્ટ કોલેજ ઓફ એન્જિનિયરિંગ, તિરુનેલવેલી |access-date=2010-07-15 |archive-date=2011-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110128093016/http://gcetirunelveli.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; એ તમિલનાડુ રાજ્ય સરકાર દ્વારા સંચાલિત વ્યવસાયિક કોલેજો છે.  અહીંની જાણીતી આર્ટસ કોલેજોમાં જેસ્યુઇટ્સ દ્વારા સંચાલિત સેન્ટ ઝેવિયર્સ કોલેજ, સીએસઆઇ ડાયસિઝ દ્વારા સંચાલિત સેન્ટ જ્હોન’સ કોલેજ અને સારાહ ટકર કોલેજ, એમડીટી હિંદુ કોલેજ અને સદકતુલ્લા અપ્પા કોલેજનો સમાવેશ થાય છે. પલયમકોટ્ટઇની સેન્ટ ઝેવિયર્સ કોલેજ એવી થોડી કોલેજો પૈકીની એક છે કે જે ઘણા સમય પહેલાં સ્વતંત્ર બની ગઇ હતી. આ કોલેજના ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓમાં વેઇકો, પીટર આલ્ફોન્સ અને અરુણાચલમ (ભૂતપૂર્વ કેબિનેટ પ્રધાન) જેવી ગૌરવવંતી રાજકીય હસ્તીઓનો સમાવેશ થાય છે. 

તિરુનેલવેલીની લોકપ્રિય ઉચ્ચતર માધ્યમિક શાળાઓમાં જયેન્દ્ર ગોલ્ડન જ્યુબિલી, જયેન્દ્ર સિલ્વર જ્યુબિલી, પુષ્પલથા સ્કૂલ, રોઝ મેરી સ્કૂલ, બેલ સ્કૂલ, એમડીટી હિંદુ કોલેજ સ્કૂલ (જ્યાં પ્રતિષ્ઠિત તમિલ કવિ ભરતિયારે અભ્યાસ કર્યો હતો અને બાદમાં શિક્ષક તરીકે કાર્ય કર્યું હતું), શેફ્ટર સ્કૂલ, સેન્ટ ઝેવિયર’સ સ્કૂલ, સેન્ટ જ્હોન’સ સ્કૂલ, લિટલ ફ્લાવર સ્કૂલ, ચિન્મય વિદ્યાલય, સારાહ ટકર સ્કૂલ અને સેન્ટ ઇગ્નેશિયસ કોન્વેન્ટનો સમાવેશ થાય છે. [[બેલ સ્કૂલ]], જયેન્દ્ર ગોલ્ડન જ્યુબિલી સ્કૂલ અને સારાહ ટકર જેવી કેટલીક સ્કૂલોએ વિદેશની શાળાઓ સાથે આંતરરાષ્ટ્રીય જોડાણ કર્યું છે અને સક્રિયપણે વિદ્યાર્થીઓનું આદાનપ્રદાન કરવા માટેની યોજના ચલાવે છે. જયેન્દ્ર ગોલ્ડન જ્યુબિલી સ્કૂલ યુનાઇટેડ કિંગડમનાં લંડન શહેરની “મિલ હિલ” સ્કૂલ સાથે નિયમિતપણે આદાનપ્રદાન કરે છે. આ પ્રકારની શૈક્ષણિક ગતિવિધિઓને કારણે, સ્થાનિક વિદ્યાર્થીઓમાં તિરુનેલવેલીમાં અભ્યાસનો અનુભવ અજોડ  બની રહે છે. 

{| class=&quot;wikitable&quot;
!સંખ્યા
!શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ
!સંસ્થાની કુલ સંખ્યા
|-
| 1
| યુનિવર્સિટીઓ
| 2 ([[મનોનમનિયમ સુંદરનર યુનિવર્સિટી]], [[અન્ના યુનિવર્સિટી તિરુનેલવેલી]])
|-
| 2
| આર્ટ્સ અને સાયન્સ કોલેજો
| 21 
|-
| 3
| મેડિકલ કોલેજો
| 2 ([[તિરુનેલવેલી મેડિકલ કોલેજ]], સિદ્ધા મેડિકલ કોલેજ)
|-
| 4
| ફિઝીયોથેરાપી કોલેજો
| 1 [[દેવેન્દ્રર કોલેજ ઓફ ફિઝીયોથેરાપી]]
|-
| 5
| એન્જિનિયરિંગ કોલેજો
| 12 
|-
| 6
| લો કોલેજો
| 1
|-
| 7
| પ્રિ કિન્ડરગાર્ટન સ્કૂલો
| 201
|-
| 8
| પ્રાથમિક શાળાઓ
| 1521
|-
| 9
| માધ્યમિક શાળા
| 394
|-
| 10
| હાઇસ્કૂલ્સ
| 114
|-
| 11
| [[ઉચ્ચ માધ્યમિક શાળા]]
| 148
|-
| 12
| શિક્ષક તાલીમ સંસ્થાઓ
| 6
|-
|}

==વિજ્ઞાન કેન્દ્રો==
આ શહેરમાં એક જિલ્લા વિજ્ઞાન કેન્દ્ર છે, જે [[વિશ્વેશ્વરાય ઇન્ડસ્ટ્રીયલ એન્ડ ટેક્નોલોજિકલ મ્યુઝિયમ]], બેંગલોરનું સેટેલાઇટ યુનિટ છે.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = http://www.vismuseum.org.in/units.html
| title = Visvesvaraya Industrial &amp; Technological Museum Bangalore India: Satellite Units
| access-date = 2008-10-14
| archive-date = 2008-09-29
| archive-url = https://web.archive.org/web/20080929074802/http://www.vismuseum.org.in/units.html
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; આ કેન્દ્ર ગમ્મત અને મનોરંજન મારફત વિજ્ઞાનનાં શિક્ષણ પ્રત્યે પ્રતિબદ્ધ છે. આ કેન્દ્રમાં વન આધારિત વાતાવરણમાં સદાબહાર સાયન્સ પાર્ક આવેલો છે. આ કેન્દ્ર બારેમાસ વહ્યાં કરતી થમિરભરની નદીની નજીક તથા કન્યાકુમારી તરફ જતા ધોરીમાર્ગની પડખે આવેલો છે. આ કેન્દ્રની કેટલીક પ્રવૃત્તિઓમાં સ્થાયી પ્રદર્શનો, સાયન્સ શો, ઇન્ટરેક્ટિવ ગાઇડ ટૂર્સ, નાનું પ્લેનિટોરિયમ અને ટેલિસ્કોપ દ્વારા અવકાશ નિરીક્ષણનો સમાવેશ થાય છે. આ સંકુલમાં ઘણાં વિજ્ઞાન આધારિત પ્રયોગાત્મક નમૂના મૂકવામાં આવ્યા છે. આ કેન્દ્રની ઇમારત બે માળની છે. અહીં શાળા સ્તરનાં પ્રદર્શનો અને સ્પર્ધાઓ પણ યોજાય છે. તેની મુલાકાત માટેનો ચાર્જ નજીવો છે.[http://www.hindu.com/2007/01/17/stories/2007011716060300.htm ''`ફન સાયન્સ ગેલેરીનું તિરુનેલવેલીમાં ઉદઘાટન''  — ધ હિન્દુ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001023615/http://www.hindu.com/2007/01/17/stories/2007011716060300.htm |date=2007-10-01 }}.

==ભાષા==
પરંપરાગત રીતે, તમિલ ભાષાનો ઉદભવ તિરુનેલવેલી જિલ્લાના નાના ગામ [[પાપનાસમ]] નજીકના [[પશ્ચિમી ઘાટ]]માં આવેલા પર્વત [[પોથિગઇ]] મલાઇમાં થયો હતો એવી નોંધ મળે છે. બ્રાહ્મણ દંતકથા અનુસાર, [[ભગવાન શિવે]] બે દિવ્ય ભાષા- સંસ્કૃત અને તમિલની રચના કરવા માટે [[વ્યાસ]] અને [[અગત્યાર]] ([[સંસ્કૃત]]માં [[અગસ્ત્ય]])ને મોકલ્યાં હતા. અગત્યાર સૌપ્રથમ પાપનાશમ આવ્યા અને પોથિગઇ મલાઇમાં તમિલ સંસ્કૃતિની સ્થાપના કરી. આજે, તિરુનેલવેલી જિલ્લામાં બોલાતી તમિલ ભાષાને [[નેલ્લાઇ તમિલ]] કહેવામાં આવે છે. નેલ્લાઇ તમિલમાં ''અન્નાચી''  (વરિષ્ઠ વ્યક્તિઓ પ્રત્યે આદર વ્યક્ત કરતું અભિવાદન) જેવા શબ્દનો ઉપયોગ થાય છે, જે આ પ્રદેશની વિશિષ્ટતા છે. તમિલ ભાષાના અન્ય ઉચ્ચારણોની તુલનાએ નેલ્લાઇ તમિલ ઝડપથી બોલવામાં આવે છે. તિરુનેલવેલી ઉચ્ચારણો તમિલ બોલનારા તમામ લોકોમાં લોકપ્રિય છે અને તે [[મદ્રાસ બષાઇ]] કરતા ખાસ્સી અલગ છે. જેમાં તમિલ ભાષાને અંગ્રેજી સ્વરૂપમાં ઢાળીને ઉચ્ચારણ કરવામાં આવે છે. પોથિગઇ મલઇમાં તમિલનો ઉદભવ થયો છે તેવી ધારણા છે. નેલ્લાઇ તમિલને તમિલ ભાષાનું સૌપ્રથમ અને સૌથી શુદ્ધ સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે.  નેલ્લાઇ તમિલને તમિલ ભાષાનું આ સૌથી મધુર સ્વરૂપ પણ કહેવાય છે.{{Citation needed|date=August 2008}}.જો કે, તમિલ ફિલ્મોમાં અવારનવાર તિરુનેલવેલીના તમિલ લઢણની કટાક્ષમયરીતે ઠેકડી ઉડાડવામાં આવે છે.

==વ્યંજન==
===હલવા===
તિરુનેલવેલી પોતાના પ્રસિદ્ધ ''[[હલવા]]''  (સ્થાનિક લોકો દ્વારા ''અલવા''  બોલાય છે) માટે રાજ્યભરમાં લોકપ્રિય છે. આ મીઠી વાનગી મુખ્યત્વે [[ઘઉં]] અને [[ખાંડ]]માંથી બનાવવામાં આવે છે. તિરુનેલવેલીનો હલવો સોનેરી રાતાશ ધરાવે છે, તેનું સ્વરૂપ જેલી જેવું હોય છે અને તેમાં [[ઘી]] (શુદ્ધ કરેલું માખણ) હોય છે, જે તેને ચીકાશવાળો દેખાવ આપે છે. ગરમાગરમ પીરસેલો હોય ત્યારે આ હલવાને ખાવાનો શ્રેષ્ઠ સમય હોય છે અને તેને ડેઝર્ટ તરીકે માણવામાં આવે છે. થમિરબરની નદીનાં જળની સુવિખ્યાત મધુરતાનું મિશ્રણ ધરાવતા તિરુનેલવેલીના હલવાનો વિશિષ્ટ અને સમૃદ્ધ સ્વાદ આ પ્રદેશની એક ખાસ વાનગીને આભારી છે તેવું કહેવાય છે. આશરે 300 વર્ષ કરતા પણ વધુ સમય પૂર્વે અહીં આવીને વસેલા એક [[મારવાડી]] કુટુંબે આ હલવાને પ્રસિદ્ધ બનાવ્યો હતો. લક્ષ્મી વિલાસ એ આ કુટુંબે શરૂ કરેલી મૂળ દુકાન છે. આગળ જતા, અન્ય નાના વેપારીઓએ આ વાનગી બનાવવાની રીત મેળવી અને હવે આ હલવો આ શહેરનો પર્યાયવાચી શબ્દ બની ગયો છે. 

તિરુનેલવેલી હલવો ખરીદવાનું શ્રેષ્ઠ સ્થળ નેલ્લાઇઅપ્પાર મંદિરની આસપાસનો વિસ્તાર અને સેન્ટ્રલ રેલવે સ્ટેશને જતા માર્ગનો વિસ્તાર છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2006/11/22/stories/2006112204340200.htm |title=&quot;પ્રવાસીઓ આશ્ચર્યચકિત થઇ ગયા&quot; — ''ધ હિન્દુ''  |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100515161001/http://www.hindu.com/2006/11/22/stories/2006112204340200.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; હલવાના બે સૌથી જાણીતા સ્ટોર છે તે પૈકીનો ''ઇરુતુ કડાઇ હલવા''  (જેનું ભાષાંતર ઘેરા હલવાની દુકાન એવું થાય છે) નેલ્લાઇઅપ્પાર મંદિરનની નજીક આવેલો છે અને બીજો સ્ટોર ''ચંદ્ર વિલાસ''  છે. પહેલાં સ્ટોરનું નામ ''ઇરુતુ કડાઇ''  તે દુકાન પરથી જ પડેલું છે કેમકે આ દુકાન જ્યારે શરૂ થઇ હતી તે દિવસથી અત્યાર સુધી આ દુકાનનો દેખાવ બદલાયો નથી. આજદિન સુધી, આ દુકાનમાં કોઇ ઇલેક્ટ્રીકલ લાઇટ્સ નથી કે દુકાનની બ્રાન્ડ દર્શાવતું એકપણ બોર્ડ નથી. આ ઉપરાંત, તિરુનેલવેલી નગરમાં અન્ય ઘણી સારી મીઠાઇની દુકાનો છે જે આ મજાની સ્થાનિક મધુર વાનગીનું વેચાણ કરે છે.

===સ્થાનિક વાનગીઓ===
તિરુનેલવેલીની કેટલીક અનોખી અને લોકપ્રિય વાનગીઓમાં ''સોધી'' , ''કૂતન ચોરુ''  અને ''યેલ્લુ થોવાયલ સાથેના ઉલંથમ્પારુપુ ચોરુ'' નો સમાવેશ થાય છે. સોથી એ [[નારિયેળના દૂધ]] અને શાકભાજીમાંથી બનાવવામાં આવતી એક સ્વાદિષ્ટ ગ્રેવી છે. આ વાનગી લગ્ન ઉત્સવો, ખાસ કરીને લગ્નનાં એક દિવસ બાદ યોજાતા ''મારુવીદુ''  (સત્કાર સમારંભ) સમારોહ દરમિયાન પીરસવામાં આવે છે. કૂતન કોરુ એ દાળ, ચોખા, શાકભાજી અને નારિયેળ તથા લાલ મરચાંના મિશ્રણ વડે બનાવવામાં આવતા ગરમ તીખી શાકભાજી ધરાવતી ચોખાની વાનગી છે. ઉલંથમ્પારુપુ કોરુચોખા અને ઉલંથમ્પારુપુ (અડદની દાળ)ને જોડે રાંધીને બનાવવામાં આવે છે. ઉલંથમ્પારુપુ કોરુ ''યેલ્લુ''  (તલનાં દાણાં) અને ''થોવાયલ''  (તીખી ચટણી) સાથે ખાવામાં આવે છે. શાકાહારી વાનગીઓ પૈકી, ''અવેયલ''  સ્થાનિક શાકભાજીઓ સાથે કશાક વતી હલાવીને બનાવવામાં આવતી તીખી વાનગીનો એક સ્થાનિક પ્રકાર છે. તિરુનેલવેલી અવેયલનો સ્વાદ તીખો છે અને કેટલીકવાર તેને ''નેલ્લાઇ અવેયલ''  પણ કહેવામાં આવે છે.

==ઇજનેરી અજાયબી==
રેલવે જંક્શન ખાતે વાહનોની ભારે અવરજવરને હળવી કરવા માટે, તિરુનેલવેલીનો 1973માં થિરુવલ્લુવર બ્રિજ બાંધવામાં આવ્યો હતો. બે સ્તરનો આ બ્રિજ 800 મીટરની લંબાઇ ધરાવે છે. ભારતમાં આ પ્રકારનો આ સૌથી પહેલો બ્રિજ હતો. આ બ્રિજના એક છેડાથી બીજા છેડા સુધી 25 સ્તંભ છે, જે પૈકીના 13 બાઉસ્ટ્રિંગ આર્ક/કમાન (પ્રત્યેક કમાનની પહોળાઇ 30.3 મીટર) છે અને 1 સીંગલ સ્તરના આરસીસી ગર્ડર છે, જે પૈકીના પ્રત્યેકની પહોળાઇ 11.72 મીટરની છે.

==પલયમકોટ્ટાઇ==
===તિરુનેલવેલીનું જોડીયું શહેર===
તિરુનેલવેલી અને પલયમકોટ્ટઇ થમિરબરની નદીના સામસામાં કાંઠે વસેલા છે, આ બન્ને નગરોનો અવારનવાર જોડિયાં શહેર તરીકે ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે. પલયમ કોટ્ટઇ તેના શૈક્ષણિક માળખા માટે ખૂબ જાણીતું છે અને તેને '''દક્ષિણ ભારતનું ઓક્સફર્ડ'''  કહેવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;http://tirunelveli.nic.in/education.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090619070702/http://tirunelveli.nic.in/education.html |date=2009-06-19 }} A Brief History of Missions in tirunelveli&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://southindianstates.com/tamilnadu_districts/tirunelveli/ |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100729163808/http://southindianstates.com/tamilnadu_districts/tirunelveli/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.southindiaonline.com/tamilnadu/thirunelveli.htm |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100701040216/http://www.southindiaonline.com/tamilnadu/thirunelveli.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. આ શહેર મોટી સંખ્યામાં રહેલી અત્યંત સ્પર્ધાત્મક અને સક્રિય શાળાઓ, કોલેજો તથા ઉચ્ચ શિક્ષણની સંસ્થાઓ સાથે અભ્યાસ ક્ષેત્રે સમૃદ્ધ વારસો ધરાવે છે. આ પૈકીની કેટલીક સંસ્થાઓ 150 વર્ષ કરતા પણ વધુ સમયથી અસ્તિત્વમાં છે, અને તેમની નામના [[બ્રિટીશ રાજ]]ના સમયથી ચાલી આવે છે. સૌથી વધુ પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થાઓમાં તિરુનેલવેલી મેડિકલ કોલેજ, ગર્વમેન્ટ સિદ્ધા કોલેજ, ગર્વમેન્ટ એન્જિનયરિંગ કોલેજ, સેન્ટ ઝેવિયર’સ કોલેજ, સેન્ટ જોન’સ કોલેજ તથા સારાહ ટકર કોલેજ (તમિલનાડુની સૌપ્રથમ મહિલા કોલેજ)નો સમાવેશ થાય છે&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sarahtuckercollege.org/college%20web/index.htm |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100110030008/http://www.sarahtuckercollege.org/college%20web/index.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mycollege.in/college.php?id=564&amp;name=Sarah-Tucker-College-Palayamkottai---627-007 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2021-12-26 |archive-date=2010-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100516053629/http://mycollege.in/college.php?id=564&amp;name=Sarah-Tucker-College-Palayamkottai---627-007 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

==સંદર્ભો==
{{Cleanup-link rot|date=December 2009}}
{{reflist|2}}
{{reflist|3}}

==બાહ્ય લિંક્સ==
{{Commons category}}
* [http://tirunelvelionline.net/ તિરુનેલવેલી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100707192416/http://www.tirunelvelionline.net/ |date=2010-07-07 }}
* [http://tirunelvelicorp.tn.gov.in/ તિરુનેલવેલી શહેર મહાનગરપાલિકા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721161929/http://tirunelvelicorp.tn.gov.in/ |date=2011-07-21 }}
* [http://www.nellai.tn.nic.in/ તિરુનેલવેલી જિલ્લો સરકારી વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180704012421/http://www.nellai.tn.nic.in/ |date=2018-07-04 }}
* [http://www.nellaimedicos.com/ તિરુનેલવેલી મેડિકલ કોલેજ]
* [http://www.lovenellai.com/ લવ નેલ્લાઇ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216040934/http://www.lovenellai.com/ |date=2009-12-16 }}
* http://www.ulagammal.webs.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100516175609/http://www.ulagammal.webs.com/ |date=2010-05-16 }}


[[Category:તામિલનાડુમાં શહેરો અને નગરો]]
[[Category:તિરુનેલવેલી]]
[[Category:તિરુનેલવેલી જિલ્લો]]</text>
      <sha1>gfw03ihvdjt63xfo9u0dn58dt6gz3px</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>કાણોદર (તા. પાલનપુર)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28817</id>
    <revision>
      <id>902832</id>
      <parentid>881508</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T13:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>902832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6516" sha1="nsmyxbgmhfhwf6tfju4m052fdzfvo8b" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type = નગર
| native_name = કાણોદર
| state_name = ગુજરાત
| district = બનાસકાંઠા
| taluk_names = પાલનપુર
| latd = 24.171
| longd = 72.438
| area_total = | altitude = 252
| population_total = ૧૨૩૮૯
| population_as_of = ૨૦૧૧
| population_total_cite = &lt;ref&gt;{{Cite web| url = http://www.censusindia.co.in/villagestowns/palanpur-taluka-banas-kantha-gujarat-3739
| title = Villages and Towns in Palanpur Taluka of Banaskantha, Gujarat - Census India| website = www.censusindia.co.in
| language = en-US| access-date = ૧૪ નવેમ્બર ૨૦૧૭
| archive-date = 2018-08-20| archive-url = https://web.archive.org/web/20180820145717/https://www.censusindia.co.in/villagestowns/palanpur-taluka-banas-kantha-gujarat-3739
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;
| population_density =
| leader_title_1     = 
| leader_name_1      =
| leader_title_2     =
| leader_name_2      =
| footnotes          =
| blank_title_1      = સગવડો
| blank_value_1      = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી
| blank_title_2      = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2      = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3      = મુખ્ય ખેતપેદાશ
| blank_value_3      = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[બાજરી]], [[કપાસ]],  [[દિવેલી|દિવેલા]], [[રજકો]], [[શાકભાજી]]
| blank_title_4      =
| blank_value_4      =
}}
'''કાણોદર (તા. પાલનપુર)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્યના]] ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[બનાસકાંઠા જિલ્લો|બનાસકાંઠા જિલ્લામાં]] આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[પાલનપુર તાલુકો|પાલનપુર તાલુકામાં]] આવેલું એક નગર છે. કાણોદર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી|દિવેલા]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[માધ્યમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

== ભૂગોળ ==
કાણોદર [[પાલનપુર]]થી {{convert|5|mi|km}} દૂર પાલનપુર-અમદાવાદ હાઇ-વે પર આવેલું છે. સમુદ્ર સપાટીથી તેની સરેરાશ ઉંચાઇ ૨૫૨ મીટર છે.&lt;ref&gt;{{cite web   | title = Maps, Weather, and Airports for Kanodar, India   | publisher = Falling Rain Genomics, Inc.   | url = http://www.fallingrain.com/world/IN/09/Kanodar.html   | access-date = ૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૬   | archive-date = 2016-03-06   | archive-url = https://web.archive.org/web/20160306150733/http://www.fallingrain.com/world/IN/09/Kanodar.html   | url-status = dead   }}&lt;/ref&gt;

== વ્યવસાય ==
કાણોદર તેના મેમણ વણકરો દ્વારા વણાટકામ માટે જાણીતું છે.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Cutch, Palanpur, and Mahi Kantha|url=http://books.google.com/books?id=dLUBAAAAYAAJ|year=૧૮૮૦| ref={{sfnref |''Gazetteer of the Bombay Presidency: Cutch, Palanpur and Mahi Kantha''| 2015}}|publisher=Government Central Press| pages=૩૪૨}}&lt;/ref&gt;

હાઇ-વે પર હોવાને કારણે કાણોદરમાં વાહન સમારકામ (મોટાભાગે જીપ)નો વ્યવસાય છેલ્લાં થોડા વર્ષોથી પ્રગતિ પામ્યો છે. [[રાજસ્થાન]]નાં પ્રખ્યાત ''ભંવરીદેવી'' કિસ્સાનું પગેરું કાણોદર સુધી મળી આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news | last = Panwar | first = Pramod | title = Kanodar makes a name in jeep reconditioning workshops | publisher = The Times of India News Service | date = ૭ ઓગસ્ટ ૨૦૧૧ | url = http://www.gujaratplus.com/00-01archive/arc370.html | access-date = ૨ ફેબ્રુઆરી ૨૦૦૭ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | title = રાજસ્થાનના ભંવરી કેસનું પગેરું ગુજરાતમાં કાણોદર સુધી લંબાયું | publisher = સંદેશ | date = ૯ જાન્યુઆરી ૨૦૧૨ | url = http://www.sandesh.com/article.aspx?newsid=25538 | access-date = ૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૫ }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== શિક્ષણ ==
કાણોદર ૧૦૦ ટકા કન્યા કેળવણી ધરાવતું ગામ છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gujaratsamachar.com/20110601/vishesh/gs_plus1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120531092725/http://gujaratsamachar.com/20110601/vishesh/gs_plus1.html|title=૧૦૦ ટકા સાક્ષર એવા બનાસકાંઠા જિલ્લાનું કાણોદર ગામ ફોરેન એજ્યુકેશનમાં ફાસ્ટ ફોરવર્ડ ગામ: કાણોદર|date=૧ જૂન ૨૦૧૧|access-date=૩૧ માર્ચ ૨૦૧૬|archive-date=૩૧ મે ૨૦૧૨}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:પાલનપુર તાલુકો]]</text>
      <sha1>nsmyxbgmhfhwf6tfju4m052fdzfvo8b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ટાઇગર વુડ્સ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31222</id>
    <revision>
      <id>902855</id>
      <parentid>901042</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T06:32:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>902855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="317112" sha1="jgf0sdafxldfrra7df6pus1tzni90vj" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{Infobox golfer
| name = Tiger Woods
| image = Tiger Woods drives by Allison.jpg
| imagesize = 260px
| fullname = Eldrick Tont Woods
| nickname = Tiger
| birthdate = {{Birth date and age|mf=yes|1975|12|30}}
| birthplace = [[Cypress, California]]
| deathdate = &lt;!-- {{Death date and age|mf=yes|YYYY|MM|DD|1975|12|30}} --&gt;
| deathplace =
| height = {{Height|ft=6|in=1}}
| weight = {{convert|185|lb|kg st|abbr=on}}
| nationality = {{USA}}
| residence = [[Windermere, Florida]]
| spouse = [[Elin Nordegren]] (2004–2010)
| partner =
| children = Sam Alexis (b. 2007)&lt;br&gt;Charlie Axel (b. 2009)
| college = [[Stanford University]] (two years)
| yearpro = 1996
| retired =
| tour = [[PGA Tour]] (joined 1996)
| prowins = 97&lt;ref&gt;This is calculated by adding Woods' 71 PGA Tour victories, 8 regular European Tour titles, 2 Japan Tour wins, 1 Asian Tour crown, and the 15 Other wins in his career.&lt;/ref&gt;
| pgawins = [[List of career achievements by Tiger Woods#PGA Tour wins (71)|71]] ([[Golfers with most PGA Tour wins|3rd all time]])
| eurowins = [[List of career achievements by Tiger Woods#European Tour wins (38)|38]] ([[Golfers with most European Tour wins|3rd all time]])&lt;ref&gt;These are the 14 majors, 16 WGC events, and his eight tour wins.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.europeantour.com/default.sps?pagegid=%7B00387D2B%2D9D40%2D40B9%2DB2AC%2DC46939A8370B%7D&amp;viewETGuide=true 2009 European Tour Official Guide Section 4 Page 577 PDF 21] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126073032/http://www.europeantour.com/default.sps?pagegid=%7B00387D2B-9D40-40B9-B2AC-C46939A8370B%7D&amp;viewETGuide=true |date=જાન્યુઆરી 26, 2010 }}. [[European Tour]]. Retrieved on April 21, 2009.&lt;/ref&gt;
| japwins = [[List of career achievements by Tiger Woods#Japan Golf Tour wins (2)|2]]
| asiawins = [[List of career achievements by Tiger Woods#Asian Tour wins (1)|1]]
| auswins = [[List of career achievements by Tiger Woods#PGA Tour of Australasia wins (1)|1]]
| champwins = &lt;!-- Number of Champions Tour wins --&gt;
| otherwins = [[List of career achievements by Tiger Woods#Other professional wins (15)|15]]
| majorwins = [[#Major championships|14]]
| masters = '''Won''': [[1997 Masters Tournament|1997]], [[2001 Masters Tournament|2001]], [[2002 Masters Tournament|2002]], [[2005 Masters Tournament|2005]]
| usopen = '''Won''': [[2000 U.S. Open (golf)|2000]], [[2002 U.S. Open (golf)|2002]], [[2008 U.S. Open (golf)|2008]]
| open = '''Won''': [[2000 Open Championship|2000]], [[2005 Open Championship|2005]], [[2006 Open Championship|2006]]
| pga = '''Won''': [[1999 PGA Championship|1999]], [[2000 PGA Championship|2000]], [[2006 PGA Championship|2006]], [[2007 PGA Championship|2007]]
| wghofid = &lt;!-- World Golf Hall of Fame member ID --&gt;
| wghofyear = &lt;!-- World Golf Hall of Fame year inducted --&gt;
| award1 = [[PGA Tour Rookie of the Year|PGA Tour&lt;br&gt;Rookie of the Year]]
| year1 = 1996
| award2 = [[PGA Player of the Year]]
| year2 = 1997, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2005, 2006, 2007, 2009
| award3 = [[PGA Tour Player of the Year|PGA Tour&lt;br&gt;Player of the Year]]
| year3 = 1997, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2005, 2006, 2007, 2009
| award4 = [[PGA Tour#Money winners and most wins leaders|PGA Tour&lt;br&gt;leading money winner]]
| year4 = 1997, 1999, 2000, 2001, 2002, 2005, 2006, 2007, 2009
| award5 = [[Vardon Trophy]]
| year5 = 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2005, 2007, 2009
| award6 = [[Vardon Trophy|Byron Nelson Award]]
| year6 = 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2005, 2006, 2007, 2009
| award7 = [[FedEx Cup|FedEx Cup Champion]]
| year7 = [[2007 FedEx Cup Playoffs|2007]], [[2009 FedEx Cup Playoffs|2009]]
| award8 =
| year8 =
| awardssection = List of career achievements by Tiger Woods#Awards
}}
'''એલ્ડ્રિક ટોન્ટ'''  &quot;'''ટાઇગર''' &quot; '''વુડ્સ'''  (જન્મ ડિસેમ્બર 30, 1975)&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Wicked Game: Arnold Palmer, Jack Nicklaus, Tiger Woods, and the Story of Modern Golf |last=Sounes |first=Howard |authorlink=Howard Sounes |publisher=[[Harper Collins]] |year=2004 |isbn=0-06-051386-1 |pages=120–121, 293|ref=harv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://i.cdn.turner.com/cnn/2010/images/08/23/final.judgment.pdf?hpt=T1 છૂટાછેડાનું હુકમનામું] ઑગસ્ટ 23, 2010. સપ્ટેમ્બર 28, 2010ના રોજ મેળવેલ.&lt;/ref&gt; એક અમેરિકન વ્યાવસાયિક ગોલ્ફર છે, જેની આજ સુધીની સિદ્ધિઓ તેને વિશ્વના અત્યાર સુધીના સૌથી સફળ ગોલ્ફરોની હરોળમાં મૂકે છે.  પૂર્વે વિશ્વ ક્રમાંક 1ના સ્થાને રહી ચૂકેલો તે વિશ્વમાં સૌથી વધુ વેતન મેળવતો વ્યાવસાયિક ખેલાડી છે, તેણે 2010માં પોતાના વિજયો તથા ઇન્ડૉર્સમેન્ટ કરારોમાંથી અંદાજે $90.5 મિલિયન આવક રળી હોવાનું અનુમાન છે.&lt;ref&gt;{{cite news|title=
Tiger Woods stays top of sport earnings list
 |date=July 21, 2010|url = http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/front_page/8843371.stm|publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Westwood becomes world number one&quot;&gt;{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/golf/9143219.stm | work=BBC News | title=Westwood becomes world number one | date=October 31, 2010}}&lt;/ref&gt;

વુડ્સે 14 મુખ્ય વ્યાવસાયિક ગોલ્ફ ચૅમ્પિયનશિપો જીતી છે, જે વિશ્વના પુરુષ ગોલ્ફ ખેલાડીઓમાં દ્વિતીય સ્થાને (પ્રથમ સ્થાને 18 ચૅમ્પિયનશિપ વિજેતા, જેક નિકલસ) તથા તમામ 71 પીજીએ (PGA) ટૂર ઇવેન્ટોમાં તૃતીય સ્થાને આવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Tracking Tiger|publisher=[[NBC Sports]]|url=http://nbcsports.msnbc.com/id/3295562/|access-date=June 3, 2009|archive-date=જૂન 3, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090603083350/http://nbcsports.msnbc.com/id/3295562/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; કોઈ પણ સક્રિય ગોલ્ફ ખેલાડી કરતાં તે વધુ કારર્કિદીના મુખ્ય વિજયો તથા કારકિર્દી PGA ટૂર વિજયો ધરાવે છે.  પોતાની કારકિર્દીમાં સૌથી નાની ઉંમરે ગ્રાન્ડ સ્લૅમ જીતનાર તથા તેની ટૂર દરમ્યાન સૌથી ઝડપી 50 ટૂર્નામેન્ટ જીતનાર વિશ્વનો સૌથી યુવા ખેલાડી છે.  વધુમાં, જૅક નિકલસ પછી વુડ્સ બીજો ગોલ્ફર છે, જેણે કરિઅર ગ્રાન્ડ સ્લૅમ પુરસ્કાર ત્રણ વખત જીત્યો હોય.  વુડ્સે 16 વર્લ્ડ ગોલ્ફ ચૅમ્પિયનશિપ્સ જીતી છે, અને અગિયાર વર્ષથી જ્યારથી આ ઇવેન્ટો યોજાતી આવી છે ત્યારથી દરેક વર્ષે ઓછામાં ઓછી આવી એક ચૅમ્પિયનશિપ જીતી છે.

વુડ્સે સૌથી વધુ સપ્તાહ સુધી સતત તથા કુલ સૌથી વધુ સપ્તાહ માટે વિશ્વ ક્રમાંકનમાં પ્રથમ સ્થાન જાળવી રાખ્યું છે. તેને PGA પ્લેયર ઑફ ધ યર (વર્ષના સર્વોત્તમ પીજીએ ખેલાડી) તરીકે વિક્રમસર્જક દસ વખત પુરસ્કૃત કરવામાં આવ્યો છે,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://golf.about.com/b/2009/10/20/woods-wins-pga-player-of-the-year-award.htm|title=Woods Clinches PGA Player of the Year Award|last1=Kelley|first1=Brent|date=October 20, 2009|publisher=About.com: Golf|access-date=December 2, 2009|archive-date=જૂન 11, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110611232145/http://golf.about.com/b/2009/10/20/woods-wins-pga-player-of-the-year-award.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ન્યૂનત્તમ સ્કોરિંગ એવરેજ એડજસમેન્ટ માટે 8 વખત બાયરન નેલ્સન અવૉર્ડથી તથા નવ અલગ અલગ ગોલ્ફ સીઝનમાં તે નાણા યાદીમાં વિક્રમસર્જક રીતે અગ્રણી રહ્યો છે. 

ડિસેમ્બર 11, 2009માં, બેવફાઈની કબૂલાત પછી, પોતાના લગ્નજીવન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા માટે વુડ્સે વ્યાવસાયિક ગોલ્ફ રમતમાંથી અનિશ્ચિત મુદત સુધી રજા પર ઊતરવાની ઘોષણા કરી.  તેણે લગભગ ડઝનેક મહિલાઓ સાથે કરેલા અનેક વિશ્વાસઘાતોની ખબર વિશ્વભરના ઘણા મીડિયા સ્રોતો દ્વારા બહાર આવી હતી.&lt;ref name=&quot;hiatus&quot;&gt;{{cite web|title=Tiger Woods to Take Indefinite Hiatus From Pro Golf|publisher=CNBC |agency=Associated Press|date=December 11, 2009|url=http://www.cnbc.com/id/34386050|access-date=February 2, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thestar.com/news/world/article/755833--texts-lies-and-pills-added-up-to-tiger-woods-worst-day &quot;લખાણો, જૂઠાણાં અને ગોળીઓએ ટાઇગર વુડ્સના સૌથી ખરાબ દિવસમાં ઉમેરો કર્યો - સેક્સ પ્રકરણ પાછળની વાર્તાની ખૂલતી વિગતો&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607133145/http://www.thestar.com/news/world/article/755833--texts-lies-and-pills-added-up-to-tiger-woods-worst-day |date=જૂન 7, 2011 }}.''ટોરન્ટો સ્ટાર'' . ફેબ્રુઆરી 9, 2010ના રોજ મેળવેલ.&lt;/ref&gt; 20 સપ્તાહના વિરામ બાદ, 8 એપ્રિલ, 2010ના 2010 માસ્ટર્સ સ્પર્ધામાં ભાગ લેવા વુડ્સ પાછો ફર્યો&lt;ref name=&quot;news.sky.com&quot;&gt;[http://news.sky.com/skynews/Home/World-News/Tiger-Woods-Golf-Star-To-Return-To-The-Sport-At-The-Masters-Following-Sex-Scandal/Article/201003315574938?f=vg માસ્ટર્સ ખાતે ટાઇગર ગોલ્ફમાં પુનરાગમન કરશે], સ્કાય ન્યૂઝ, માર્ચ 16, 2010&lt;/ref&gt;.

જુલાઈ 2010માં, ''ફોર્બ્સ''  મેગેઝિને વુડ્સને $105 મિલિયનની આવક ધરાવનાર વિશ્વનો સૌથી વધુ ધનાઢ્ય ખેલાડી ઘોષિત કર્યો, જ્યારે &quot;''સ્પોર્ટ્સ ઇલસ્ટ્રેટેડે'' &quot; તેની આવક $90.5 મિલિયનની જણાવી.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.insideireland.ie/index.cfm/section/news/ext/woodsrich001/category/1084 |title=Tiger Woods still richest athlete in the world |publisher=Insideireland.ie |date= |access-date=September 5, 2010 |archive-date=ડિસેમ્બર 16, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101216152950/http://insideireland.ie/index.cfm/section/News/ext/woodsrich001/category/1084 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ઑક્ટોબર 31, 2010ના, વુડ્સે તેનું વિશ્વના પ્રથમ ક્રમાંકનું સ્થાન લી વેસ્ટવુડ સામે ગુમાવ્યું.&lt;ref name=&quot;Westwood becomes world number one&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

==પૂર્વભૂમિકા તથા પરિવાર==
વુડ્સનો જન્મ અર્લ (1932–2006) તથા કુલ્ટીડા (ટીડા)(જન્મ 1944) વુડ્સને ત્યાં સાયપ્રસ, કેલિર્ફોનિયામાં થયો હતો.  વુડ્સ તેમના લગ્નનું એકમાત્ર સંતાન છે પરંતુ તેના પિતાની પ્રથમ પત્ની બાર્બરા વુડ્સ ગ્રૅય સાથેના 18 વર્ષના લગ્નજીવનથી તેને બે સાવકા ભાઈઓ, અર્લ જુનિયર (જન્મ 1955) અને કેવિન (જન્મ 1957) તથા એક સાવકી બહેન, રોયસ (જન્મ 1958) છે. અર્લ, એક નિવૃત્ત લેફ્ટનન્ટ કર્નલ તથા વિયેતનામ યુદ્ધ અધિકારી, મિશ્ર આફ્રિકન-અમેરિકી, ચાઈનીઝ હતા તથા મૂળ અમેરિકી વંશજ હતા. મૂળે [[થાઇલેન્ડ|થાઈલૅન્ડ]]ના કલ્ટીડા (પૂર્વાશ્રમમાં પુન્સાવડ) થાઈ, ચાઈનીઝ તથા ડચના મિશ્ર વંશજ છે. આમ વુડ્સ અર્ધ એશિયાઈ (એક ચતુર્થાંશ ચાઈનીઝ અને એક ચતુર્થાંશ થાઈ), એક ચતુર્થાંશ આફ્રિકી-અમેરિકી, એક અષ્ટમાંશ અમેરિકી મૂળનિવાસી, તથા એક અષ્ટમાંશ ડચ છે.&lt;ref name=&quot;Stripes&quot;&gt;{{cite news|title=Earning His Stripes|magazine=[[AsianWeek]]|url=http://www.asianweek.com/101196/tigerwoods.html|date=October 11, 1996|access-date=June 18, 2009|archive-date=જાન્યુઆરી 16, 1998|archive-url=https://web.archive.org/web/19980116011139/http://www.asianweek.com/101196/tigerwoods.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; પોતાની વંશીય ઓળખને તે ''&quot;કેબ્લિનેશિયન(Cablinasian)&quot;''  ગણાવે છે (આ શબ્દ તેણે શબ્દોના આરંભના અક્ષરોના સંક્ષેપથી બનાવ્યો છે- કોકેશિયન('''Ca''' ucasian), બ્લેક('''Bl''' ack), અમેરિકન ઈન્ડિયન('''In''' dian) અને એશિયન('''Asian''' )).&lt;ref name=&quot;Cablinasian&quot;&gt;{{cite news|agency=Associated Press|title=Woods stars on Oprah, says he's 'Cablinasian'|newspaper=[[Lubbock Avalanche-Journal]]|date=April 23, 1997|url=http://www.lubbockonline.com/news/042397/woods.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071212010355/http://www.lubbockonline.com/news/042397/woods.htm|archive-date=ડિસેમ્બર 12, 2007|access-date=June 18, 2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

બાળપણથી તેનો ઉછેર [[બૌદ્ધ ધર્મ|બૌદ્ધ]] તરીકે જ થયો તથા પોતાની વયસ્ક કારર્કિદીમાં પર્દાપણ સુધી તેણે સક્રિયપણે બૌદ્ધ ધર્મનું અનુસરણ કર્યું.&lt;ref&gt;{{cite news|title = Tiger Woods makes emotional apology for infidelity |publisher=BBC News|date = February 19, 2010|url = http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/golf/8521060.stm|access-date = February 26, 2010|location=London}} (અહીં પણ જોશો [http://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/8537575.stm?markResults=true&amp;a_01=3&amp;a_02=1&amp;a_03=2&amp;a_04=2&amp;a_05=1&amp;a_06=2&amp;a_07=1&amp;x=21&amp;y=13) ])&lt;/ref&gt; પોતાના અંગતજીવનમાં બેવફાઈનું તથા પોતાના વિચલનનું કારણ તેણે પોતાના બૌદ્ધ ધર્મથી વિમુખ થવાને ગણાવ્યું છે.  તેનું કહેવુ છે, &quot;બૌદ્ધ ધર્મે મને પોતાની દરેક વૃત્તિને તાબે થતા અટકવાનું અને સંયમ શીખવે છે.  ચોક્કસ જ હું જે શીખ્યો હતો તેનાથી માર્ગચ્યુત થઈ ગયો હતો.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.iskcon.org/node/2559/2010-02-23/tiger_woods_returns_to_buddhism|title=Tiger Woods Returns to Buddhism|access-date=March 11, 2010|date=February 20, 2010|publisher=ISKCON News|archive-date=એપ્રિલ 12, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412005422/http://news.iskcon.org/node/2559/2010-02-23/tiger_woods_returns_to_buddhism|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

જન્મ સમયે, વુડ્સને પ્રથમ નામ 'એલ્ડ્રિક' અને મધ્ય નામ 'ટોન્ટ' અપાયું હતું.  તેનું મધ્ય નામ, ટોન્ટ ({{lang-th|ต้น}}), એક પરંપરાગત થાઈ નામ છે.&lt;ref&gt;{{harvnb|Sounes|2004|p= 121}}&lt;/ref&gt; તેનું હુલામણું નામ, તેમના પિતાના વિયેતનામી સૈનિક મિત્ર, વ્યોંગ ડંગ ફોંગ પાસેથી મળ્યું,&lt;ref&gt;વિયેતનામીઝમાં (ટોન સાથે પૂરી પાડવામાં આવેલું): વુઓંગ ડાંગ ફોંગ (Vương Đăng Phong) - અટક વુઓંગનો અર્થ થાય છે &quot;રાજા&quot;, જે ચીની વાંગ (王) સાથે મેળમાં બેસે છે, વિયેતનામમાં અસામાન્ય છે, પણ ચીનમાં અત્યંત સામાન્ય છે.&lt;/ref&gt; જેમને તેમના પિતાએ પણ ટાઇગરનું હુલામણુ નામ આપ્યું હતું.  તે સામાન્ય રીતે &quot;ટાઇગર&quot; નામે જ ઓળખાવા લાગ્યો અને તેણે જુનિયર તથા અવેતન ગોલ્ફમાં રાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રાધાન્ય પ્રાપ્ત કર્યું, ત્યારથી તે માત્ર 'ટાઇગર' વુડ્સના નામે જ ઓળખાવા લાગ્યો. 

==પ્રારંભિક જીવન અને અવેતન(શીખાઉ) ગોલ્ફ કારર્કિદી==
[[File:Tiger woods on Mike Douglas show.jpg|thumb|left|ધ માઈક ડગ્લાસ શૉ પર 2 વર્ષની વયે વુડ્સ.ઑક્ટોબર 6, 1978ના ડાબેથી, ટાઇગર વુડ્સ, માઈક ડગ્લાસ, અર્લ વુડ્સ અને બોબ હોપ.]]

વુડ્સનો ઉછેર ઓરન્જ કાઉન્ટી, કેલિફોર્નિયામાં થયો.  તે એકદમ અસાધારણ બાળક હતો, બે વર્ષનો થયો તે પહેલાં તેના વ્યાયામવીર પિતા અર્લ, જેઓ એક સારા  અવૈતનિક ગોલ્ફર હતા અને કાન્સસ સ્ટેટ યુર્નિવસિટી ખાતેના બહુ શરૂઆતના નીગ્રો કૉલેજ બેઝબોલ ખેલાડીઓમાંના એક હતા, તેમણે તેને ગોલ્ફનો પરિચય કરાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;અર્લ વુડ્સ અને પેટ મૅકડૅનિયલ કૃત ''ટ્રેઇનિંગ અ ટાઇગરઃ રેઈઝિંગ અ વિનર ઇન ગોલ્ફ એન્ડ ઇન લાઇફ'' , 1997.&lt;/ref&gt; 1978માં, ટાઇગરે ટેલિવિઝન પર &quot;''ધ માઈક ડગ્લાસ શો'' &quot;માં કૉમેડિયન બોબ હોપ સામે પોતાની કળા પ્રદર્શિત કરી. ત્રણ વર્ષનો થયો તે પહેલાં, ટાઇગરે સાયપ્રસ, કેલિફોર્નિયામાં, નેવી ગોલ્ફ કોર્સ ખાતે આયોજીત 10 વર્ષ કરતાં નાની વયના વિભાગના ડ્રાઈવ, પીચ અને પટ સ્પર્ધામાં પ્રવેશ મેળવ્યો અને જીત મેળવી.&lt;ref&gt;''ટ્રેઇનિંગ અ ટાઇગર'' , અર્લ વુડ્સ અને પેટ મૅકડૅનિયલ કૃત, 1997, પૃ. 64.&lt;/ref&gt; ત્રણ વર્ષની વયે, તેણે સાયપ્રસ નેવી કોર્સ પર 48 વાર નવ હોલ સર કર્યા અને પાંચ વર્ષની વયે, તે ''ગોલ્ફ ડાઈજેસ્ટ'' માં અને એબીસી(ABC)ના &quot;''ધેટ્સ ઈનક્રેડિબલ'' &quot; પર જોવા મળ્યો.&lt;ref name=&quot;Timeline&quot;&gt;{{cite web|title = Tiger Woods Timeline|publisher=[[Infoplease]]|url=http://www.infoplease.com/spot/tigertime1.html|access-date = May 12, 2007}}&lt;/ref&gt; 1984માં 8 વર્ષની વયે તેણે, જુનિઅર વર્લ્ડ ગોલ્ફ ચૅમ્પિયનશિપ્સ ખાતે, તેમાં મોજૂદ સૌથી નાની વય-જૂથની સ્પર્ધા, 9–10 વર્ષના છોકરાઓની સ્પર્ધા જીતી.&lt;ref name=&quot;JWGC84&quot;&gt;{{cite web|title = 1984 Champions|publisher = Junior World Golf Championships|url = http://www.juniorworldgolf.com/pchamps.php?pg=1984|access-date = May 13, 2007|archive-date = ડિસેમ્બર 17, 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20101217074510/http://juniorworldgolf.com/pchamps.php?pg=1984|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; આઠ વર્ષની ઉંમરે તેણે પ્રથમ વખત 80 ફટકાર્યા.&lt;ref&gt;''ધ વિકેડ ગેમઃ આર્નોલ્ડ પામર, જૅક નિકલસ, ટાઇગર વુડ્સ, ઍન્ડ ધ સ્ટ્રોરી ઑફ મોર્ડન ગોલ્ફ'' , હોવર્ડ સૌનીસ કૃત, 2004, વિલયમ મૉરો, ન્યૂ યૉર્ક, ISBN 0-06-051386-1, પૃ. 187; મૂળે ''ધ વૉલ સ્ટ્રીટ જર્નલ'' માં પ્રકાશિત, નાઇકીની ટાઇગર વુડ્સની વ્યાવસાયિક કારકિર્દીના આરંભે જાહેરાત, ઑગસ્ટ 1996.&lt;/ref&gt; તેણે છ વખત જુનિઅર વર્લ્ડ ચૅમ્પિયનશિપ્સ જીતી, જેમાં 1988થી 1991 સુધી સળંગ ચાર વખત જીતી હતી.&lt;ref name=&quot;JWGC85&quot;&gt;{{cite web|title = 1985 Champions|publisher = Junior World Golf Championships|url = http://www.juniorworldgolf.com/pchamps.php?pg=1985|access-date = May 13, 2007|archive-date = ડિસેમ્બર 17, 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20101217074347/http://juniorworldgolf.com/pchamps.php?pg=1985|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;JWGC88&quot;&gt;{{cite web|title = 1988 Champions|publisher = Junior World Golf Championships|url = http://www.juniorworldgolf.com/pchamps.php?pg=1988|access-date = May 13, 2007|archive-date = ડિસેમ્બર 17, 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20101217074015/http://juniorworldgolf.com/pchamps.php?pg=1988|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;JWGC89&quot;&gt;{{cite web|title = 1989 Champions|publisher = Junior World Golf Championships|url = http://www.juniorworldgolf.com/pchamps.php?pg=1989.|access-date = May 13, 2007|archive-date = સપ્ટેમ્બર 21, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20070921185528/http://www.juniorworldgolf.com/pchamps.php?pg=1989.|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;JWGC90&quot;&gt;{{cite web|title = 1990 Champions|publisher = Junior World Golf Championships|url = http://www.juniorworldgolf.com/pchamps.php?pg=1990|access-date = May 13, 2007|archive-date = ડિસેમ્બર 17, 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20101217075146/http://juniorworldgolf.com/pchamps.php?pg=1990|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;JWGC91&quot;&gt;{{cite web|title = 1991 Champions|publisher = Junior World Golf Championships|url = http://www.juniorworldgolf.com/pchamps.php?pg=1991|access-date = May 13, 2007|archive-date = ડિસેમ્બર 17, 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20101217075035/http://juniorworldgolf.com/pchamps.php?pg=1991|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

વુડ્સના પિતા અર્લે લખ્યું હતું કે ટાઇગરે 11 વર્ષની વયે સૌ પ્રથમ વખત તેમને તેમના શ્રેષ્ઠ પ્રયત્ન છતાં હરાવ્યા હતા. ત્યાર પછી દરેક વખતે અર્લ, ટાઇગર સામે હાર્યા હતા.&lt;ref&gt;પેટ મૅકડૅનિયલ સાથે અર્લ વુડ્સ કૃત ''ટ્રેઇનિંગ અ ટાઇગરઃ અ ફાધર્સ ગાઈડ ટુ રેઇઝિંગ અ વિનર ઇન બોથ ગોલ્ફ ઍન્ડ લાઈફ'' , 1997, હાર્પર કોલિન્સ, ન્યૂ યોર્ક, ISBN 0062701789, પૃ. 23;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;હોવર્ડ સૌનીસ કૃત, ''ધ વિકેડ ગેમઃ આર્નોલ્ડ પામર, જૅક નિકલસ, ટાઇગર વુડ્સ, ઍન્ડ ધ સ્ટ્રોરી ઑફ મોર્ડન ગોલ્ફ.''  &lt;/ref&gt; વુડ્સની સૌ પ્રથમ મહત્ત્વની રાષ્ટ્રીય ટૂર્નામેન્ટ 1989 બિગ આઈ(I) હતી, જ્યારે તે 13 વર્ષનો હતો. વુડ્સે અંતિમ રાઉન્ડમાં, તે વખતે પ્રમાણમાં ઓછા જાણીતા એવા વ્યવસાયી જ્હોન ડાલીની સાથે જોડી બનાવી હતી; તે કાર્યક્રમમાં યોગ્યતા મેળવનાર દરેક જુનિઅરના જૂથ સાથે એક વ્યાવસાયિક ખેલાડી રાખવાનું કાર્યક્રમનું માળખું હતું. વુડ્સને માત્ર એક સ્ટ્રૉકથી પાછળ મૂકી દેવા માટે ડાલીએ છેલ્લા ચાર હોલમાંથી ત્રણ માટે બર્ડી કરી.&lt;ref&gt;પેટ મૅકડૅનિયલ સાથે અર્લ વુડ્સ કૃત ''ટ્રેઇનિંગ અ ટાઇગરઃ અ ફાધર્સ ગાઈડ ટુ રેઇઝિંગ અ વિનર ઇન બોથ ગોલ્ફ ઍન્ડ લાઈફ'' , 1997, હાર્પર કોલિન્સ, ન્યૂ યોર્ક, ISBN 0062701789, પૃ. 180.&lt;/ref&gt; યુવા તરુણ તરીકે, વુડ્સ સૌ પ્રથમ વાર જૅક નિકલસને બેલ-એર કન્ટ્રી ક્લબ ખાતે લોસ એન્જલસમાં મળ્યો, ત્યારે નિકલસ કલબના સદસ્યો માટે ખાસ વર્ગનું સંચાલન કરી રહ્યો હતો. વુડ્સ એ પ્રદર્શનનો હિસ્સો હતો, અને ત્યાં તેણે પોતાની કુશળતા તથા સંભાવનાથી નિકલસ તથા મેદનીને  પ્રભાવિત કરી દીધી હતી.&lt;ref&gt;ડૅવિડ શેદ્લોસ્કી સાથે જૅક નિકલસ કૃત, ''જૅક નિકલસઃ મેમરિઝ ઍન્ડ મેમેન્ટોસ ફ્રોમ ગોલ્ફ્સ ગોલ્ડન બિઅર'' , ૨૦૦૭, સ્ટીવર્ટ, તાબોરી ઍન્ડ ચાંગ, ન્યૂ યોર્ક, ISBN 1-58479-564-6, પૃ. 130.&lt;/ref&gt;

1991માં જ્યારે વુડ્સ 15 વર્ષની વયે એનાહૈમમાં વેસ્ટર્ન હાઈ સ્કૂલમાં હતો, ત્યારે તે ત્યારસુધીનો સૌથી યુવા યુ.એસ.(U.S.) જુનિયર ઍમેચ્યોર ચેમ્પિયન બન્યો, સળંગ બીજા વર્ષ માટે તેને સર્ધન કેર્લિફોર્નિયા ઍમેચ્યોર પ્લેયર ઑફ ધ યર તરીકે અને 1991 માટે ગોલ્ફ ડાઈજેસ્ટ ઍમેચ્યોર પ્લેયર ઑફ ધ યર તરીકે મત મળ્યા.&lt;ref name=&quot;USJA91&quot;&gt;{{cite web|title = 1991 U.S. Junior Amateur|publisher = U.S. Junior Amateur|url = http://www.usjunioram.org/2002/history/champions/1991.html|access-date = May 13, 2007|archive-date = સપ્ટેમ્બર 29, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20070929001412/http://www.usjunioram.org/2002/history/champions/1991.html|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; 1992માં તેણે યુ.એસ.જુનિઅર ઍમેચ્યોર ચૅમ્પિયનશિપ ખાતે પોતાના ટાઇટલને બચાવ્યું, અને આમ કરીને પહેલો બહુવિધ વિજેતા બન્યો, પોતાની સર્વપ્રથમ PGA ટૂર ઇવેન્ટમાં, નિસ્સન લોસ એન્જેલસ ઓપનમાં ભાગ લીધો, અને ગોલ્ફ ડાઈજેસ્ટ ઍમેચ્યોર પ્લેયર ઑફ ધ યર, ગોલ્ફ વર્લ્ડ પ્લેયર ઑફ ધ યર અને ગોલ્ફવીક નેશનલ ઍમેચ્યોર ઓફ ધ યરના બિરુદ મેળવ્યાં.&lt;ref name=&quot;USJA92&quot;&gt;{{cite web|title = 1992 U.S. Junior Amateur|publisher = U.S. Junior Amateur|url = http://www.usjunioram.org/2002/history/champions/1992.html|access-date = May 12, 2007|archive-date = સપ્ટેમ્બર 29, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20070929001354/http://www.usjunioram.org/2002/history/champions/1992.html|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IMG&quot;&gt;{{cite web|title = Tiger Woods|publisher = IMG Speakers|url = http://www.imgspeakers.com/speakers/tiger_woods.aspx|archive-url = https://web.archive.org/web/20070429145830/http://www.imgspeakers.com/speakers/tiger_woods.aspx|archive-date = એપ્રિલ 29, 2007|access-date = June 18, 2009|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

તે પછીના વર્ષે, વુડ્સે તેની સળંગ ત્રીજી યુ.એસ. જુનિઅર ઍમેચ્યોર ચૅમ્પિયનશિપ જીતી, અને આ ઇવેન્ટના અત્યાર સુધીનો સૌથી નાનો અને એકમાત્ર બહુવિધ વિજેતા રહ્યો.&lt;ref name=&quot;USJA93&quot;&gt;{{cite web|title = 1993 U.S. Junior Amateur|publisher = U.S. Junior Amateur|url = http://www.usjunioram.org/2002/history/champions/1993.html|access-date = May 12, 2007|archive-date = સપ્ટેમ્બર 29, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20070929001406/http://www.usjunioram.org/2002/history/champions/1993.html|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; 1994માં, તેણે યુ.એસ. ઍમેચ્યોર ચૅમ્પિયનશિપના ત્યાર સુધીના સૌથી યુવા વિજેતા હોવાનો વિક્રમ સ્થાપ્યો, આ વિક્રમ 2008 સુધી રહ્યો, 2008માં ડેન્ની લીએ તેને તોડ્યો. વુડ્સે ફ્લોરિડામાં સૉગ્રાસ ખાતે ટી.પી.સી.(TPC) જીત્યો.&lt;ref name=&quot;Sounes, p. 277&quot;&gt;સૌનીસ, પૃ. 277.&lt;/ref&gt; તે 1994 આઈઝનહોવર ટ્રોફી વર્લ્ડ ઍમેચ્યોર ગોલ્ફ ટીમ ચૅમ્પિયનશિપ્સ (વિજેતા), તથા 1995 વોકર કપ(હારનાર ટીમ)ની અમેરિકન ટીમનો સભ્ય હતો.&lt;ref name=&quot;IGF&quot;&gt;{{cite web|title = Notable Past Players|publisher = International Golf Federation|url = http://www.internationalgolffederation.org/History/notables.html|access-date = May 13, 2007|archive-date = એપ્રિલ 22, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20070422042205/http://www.internationalgolffederation.org/History/notables.html|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Walker&quot;&gt;{{cite news| title = Ailing Woods Unsure for Walker Cup |newspaper=[[International Herald Tribune]]|author=Thomsen, Ian|date = September 9, 1995|url= http://www.nytimes.com/1995/09/09/sports/09iht-golf.t_0.html|access-date = January 4, 2011}}&lt;/ref&gt;

વુડ્સ 1994માં 18 વર્ષની વયે વેસ્ટર્ન હાઈ સ્કૂલમાંથી સ્નાતક થયો, અને સ્નાતકવર્ગમાં &quot;સૌથી સફળ થવાની સંભાવના&quot; ધરાવતા વિદ્યાર્થી તરીકે બહુમત પામ્યો હતો. તે કોચ ડોન ક્રોસ્બીના હાથ નીચે હાઈસ્કૂલની ગોલ્ફ ટીમમાં ચમક્યો હતો.&lt;ref&gt;હોવર્ડ સૌનીસ કૃત, ''ધ વિકેડ ગેમઃ આર્નોલ્ડ પામર, જૅક નિકલસ, ટાઇગર વુડ્સ, ઍન્ડ ધ સ્ટ્રોરી ઑફ મોર્ડન ગોલ્ફ'' , 2004, વિલયમ મૉરો, ન્યૂ યૉર્ક, ISBN 0-06-051386-1, પૃષ્ઠ 168 અને 169 પર ઇનસેટ તસવીરોમાં નોંધવામાં આવેલી માહિતી.&lt;/ref&gt;

==કૉલેજમાં ગોલ્ફ કારર્કિદી==
કૉલેજની ગોલ્ફ શક્તિઓ પર અત્યંત ભાર મૂકીને વુડ્સે ભરતી માટે કૉલેજ પસંદ કરી, અને 1994 એનસીએએ(NCAA) ડિવિઝન I ચૅમ્પિયન, સ્ટાનફોર્ડ યુનિવર્સિટી પસંદ કરી. તેણે ગોલ્ફ શિષ્યવૃત્તિ મેળવી અને 1994ની પાનખર ઋતુમાં સ્ટાનફોર્ડમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. સપ્ટેમ્બરમાં તેણે પોતાની કૉલેજની પ્રથમ ઇવેન્ટ, 40મી વાર્ષિક વિલિયમ એચ. ટકર ઇન્વિટેશનલ જીતી.&lt;ref name=&quot;Stanford&quot;&gt;{{cite web|title = Stanford Men's Golf Team—Tiger Woods| publisher=Stanford Men's Golf Team|author=Stanford Men's Golf Team| date = April 8, 2003|url = http://www.stanfordmensgolf.com/stanford_greats/tigerwoods.htm| access-date = July 19, 2009}}&lt;/ref&gt; તેણે અર્થશાસ્ત્રને મુખ્ય વિષય તરીકે લીધો, અને તેને કૉલેજટીમના સાથી નોતાહ બેગૅય ત્રીજાએ  &quot;ઉર્કેલ&quot;નું હુલામણું નામ આપ્યું.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Rosaforte|first=Tim|title=Tiger Woods: The Makings of a Champion|publisher=St. Martin's Press|year=1997|pages=84, 101|isbn=0-312-96437-4}}&lt;/ref&gt; 1995માં, તેણે રહોડ આઈલૅન્ડમાં, ન્યુપોર્ટ કન્ટ્રી કલબ ખાતે પોતાના પાછલા યુ.એસ. ઍમેચ્યોર ટાઈટલનું સંરક્ષણ કર્યું&lt;ref name=&quot;Sounes, p. 277&quot;&gt;&lt;/ref&gt; અને પેક-10 પ્લેયર ઑફ ધ યર, એનસીએએ(NCAA) ફર્સ્ટ ટીમ ઑલ-અમેરિકન, અને સ્ટાનફોર્ડ્સ મેલ ફ્રેશમૅન ઑફ ધ યર (બધી જ રમતોને ગણતરીમાં લેતો પુરસ્કાર) તરીકે બહુમત પામ્યો.&lt;ref name=&quot;PAC10&quot;&gt;{{cite web|title = PAC-10 Men's Golf|publisher = PAC-10 Conference|url = http://grfx.cstv.com/photos/schools/pac10/sports/c-golf/auto_pdf/m-golf-records.pdf|access-date = May 13, 2007|format = PDF|archive-date = જાન્યુઆરી 11, 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20120111011734/http://grfx.cstv.com/photos/schools/pac10/sports/c-golf/auto_pdf/m-golf-records.pdf|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ages&quot;&gt;{{cite web| title = Tiger Woods through the Ages...| publisher = Geocities| url = http://www.geocities.com/Colosseum/2396/tigerwatch.html| access-date = May 12, 2007| archive-url = https://web.archive.org/web/20090730221824/http://geocities.com/Colosseum/2396/tigerwatch.html| archive-date = જુલાઈ 30, 2009| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; તેણે પોતાની સર્વપ્રથમ PGA ટૂર મેજર, 1995 માસ્ટર્સ ટૂર્નામેન્ટમાં ભાગ લીધો અને 41મા માટે ટાઈ કરી, આમ કટ કરનાર તે એકમાત્ર ઍમેચ્યોર છે.  1996માં 20 વર્ષની વયે, ઑરેગોનમાં પમ્પકીન રીજ ગોલ્ફ ક્લબ ખાતે,&lt;ref&gt;સૌનીસ, પૃ. 277&lt;/ref&gt; તથા એનસીએએ(NCAA) વ્યક્તિગત ગોલ્ફ ચૅમ્પિયનશિપ જીત મેળવીને, સતત ત્રણ વખત યુ.એસ. ઍમેચ્યોર ટાઈટલ્સ જીતનાર સર્વપ્રથમ ગોલ્ફર બન્યો.&lt;ref name=&quot;NCAA&quot;&gt;{{cite web|title = Tiger Woods Captures 1996 NCAA Individual Title|publisher = Stanford University|url = http://gostanford.cstv.com/sports/m-golf/archive/stan-m-golf-96woodsncaa.html|access-date = May 13, 2007|archive-date = ઑક્ટોબર 29, 2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20061029151406/http://gostanford.cstv.com/sports/m-golf/archive/stan-m-golf-96woodsncaa.html|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ધ ઑપન ચૅમ્પિયનશિપમાં રજત પદક જીતવામાં તેણે ઍમેચ્યોર તરીકે કુલ એકંદર 281ના સ્કૉરથી વિક્રમસર્જક ટાઈ નોંધાવી. &lt;ref name=&quot;Open1996&quot;&gt;રોસાફોર્ટે 1997, પૃ. 160.&lt;/ref&gt; ત્યારબાદ બે વર્ષ પછી કૉલેજ છોડીને તે વ્યાવસાયિક ખેલાડી બન્યો.

==વ્યસાયિક કારકિર્દી==
[[File:Tiger Woods 2004.jpg|thumb|upright|left|ટાઇગર વુડ્સ યુએસએસ(USS) જ્યોર્જ વૉશિંગ્ટન પરથી એક ડ્રાઇવિંગ નિદર્શન આપી રહ્યો છે.]]

===1996–98: પ્રારંભિક વર્ષો અને પ્રથમ મુખ્ય જીત===
&quot;હેલો વર્લ્ડ&quot;ની ઉદ્ઘોષણા સાથે, ઑગસ્ટ 1996માં ટાઇગર વુડ્સ વ્યાવસાયિક ગોલ્ફર બન્યો, અને નાઈકી, ઇનકોર્પોરેશન સાથે $40 મિલિયન તથા ટિટલેઇસ્ટ સાથે $20 મિલિયનના સમર્થન સોદાઓ પર હસ્તાક્ષર કર્યા.&lt;ref name=&quot;10Years1&quot;&gt;{{cite web|title = 10 Years of Tiger Woods Part 1
|publisher=Golf Digest|author=Ron Sirak|url = http://sports.espn.go.com/golf/features/tigerwoods/index|access-date = May 21, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hello&quot;&gt;{{cite web
|title = Golf's first Billion-Dollar Man
|publisher = Golf Digest
|author = Ron Sirak
|url = http://www.golfdigest.com/features/index.ssf?/features/gd200602top50.html
|archive-url = https://web.archive.org/web/20070513225510/http://www.golfdigest.com/features/index.ssf?%2Ffeatures%2Fgd200602top50.html
|archive-date = મે 13, 2007
|access-date = May 12, 2007
|url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; આ સમર્થન કરારો તે સમયના ગોલ્ફ ઇતિહાસમાં સૌથી મહત્તમ હતા. ગ્રેટર મિલવૌકી ઑપન ખાતે વુડ્સ વ્યવસાયિક ગોલ્ફર તરીકે પોતાનો પ્રથમ રાઉન્ડ રમ્યો, 60મા સ્થાને ટાઈ કરી, પરંતુ ત્યારપછીના ત્રણ મહિનામાં બીજી બે ઇવેન્ટો જીતીને તેણે ટૂર ચૅમ્પિયનશિપમાં ભાગ લેવા માટેની યોગ્યતા પ્રાપ્ત કરી લીધી. તેના પ્રયાસો માટે વુડ્સને, ''સ્પોર્ટ્સ ઇલસ્ટ્રેટેડ'''નો 1996 સ્પોર્ટ્સમૅન ઓફ ધ યર તથા PGA ટૂર રુકી ઑફ ધ યર''' ''  ઘોષિત કરવામાં આવ્યો.&lt;ref name=&quot;SI1996&quot;/&gt;'''''તેણે ટૂર્નામેન્ટોના અંતિમ ચરણમાં લાલ રંગનું શર્ટ પહેરવાની પોતાની પ્રથા શરૂ કરી, જે તેના સ્ટાનફોર્ડ કૉલેજના દિવસો સાથે સંકાળાયેલી હતી અને તેની માન્યતા પ્રમાણે આ રંગ ઉગ્રતા તથા દઢ નિશ્ચયનો પ્રતીક છે.&lt;ref name=&quot;Doral05&quot;&gt;{{cite web
| title = A Rivalry is Reborn
| work = Golf World
| author = Bob Verdi
| url = http://www.golfdigest.com/newsandtour/index.ssf?/newsandtour/gw20050311doral.html
| archive-url = https://web.archive.org/web/20070514223355/http://www.golfdigest.com/newsandtour/index.ssf?%2Fnewsandtour%2Fgw20050311doral.html
| archive-date = મે 14, 2007
| access-date = May 21, 2007
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Red&quot;&gt;{{cite web|title = Mental Rule: Wear the Red Shirt|work = Golf Today Magazine|author = Gregg Steinberg|url = http://www.golftodaymagazine.com/0302Feb/mental.htm|access-date = May 21, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20070509221143/http://www.golftodaymagazine.com/0302Feb/mental.htm|archive-date = મે 9, 2007|url-status = live}}&lt;/ref&gt;''' '' 

એ પછીના એપ્રિલમાં, વુડ્સે પ્રથમ મુખ્ય હરીફાઈ, ધ માસ્ટર્સ, 18 પાર કરતાં ઓછાના વિક્રમજનક સ્કૉરથી, અને  12 સ્ટ્રૉકના વિક્રમસર્જક માર્જીનથી જીતી, અને તે સૌથી યુવા માસ્ટર્સ વિજેતા બન્યો અને આવી રીતે જીતનાર પ્રથમ આફ્રિકી-અમેરિકી અને પ્રથમ એશિયન-અમેરિકી બન્યો.&lt;ref name=&quot;10Years2&quot;&gt;{{cite web|title = 10 Years of Tiger Woods Part 2|publisher=Golf Digest|author=Ron Sirak|url = http://sports.espn.go.com/golf/features/tigerwoods/index?part=2|access-date = May 21, 2007}}&lt;/ref&gt; તેણે કુલ 20 માસ્ટર્સના વિક્રમો સ્થાપ્યા અને અન્ય 6માં ટાઈ કરી. એ વષેઁ તેણે અન્ય ત્રણ PGA ટૂર ઇવેન્ટો જીતી અને જૂન 15, 1997ના રોજ, તેમની વ્યાવસાયિક કારર્કિદીના કેવળ 42મા સપ્તાહે, ઓફિશિયલ વર્લ્ડ ગોલ્ફ રેન્કિંગમાં નં. 1ના સ્થાને પહોંચ્યો, પ્રથમ વિશ્વક્રમાંક મેળવનાર અત્યાર સુધીનો સૌથી ઝડપી ખેલાડી.&lt;ref name=&quot;No.1&quot;&gt;{{cite news|title = Woods scoops world rankings award|publisher=[[BBC Sport]]|date =March 15, 2006|url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/golf/4811212.stm
|access-date = May 12, 2007|location=London}}&lt;/ref&gt; તેને PGA પ્લેયર ઓફ ધ યર તરીકે ઘોષિત કરવામાં આવ્યો, પોતાની ભરતીની સીઝનના તરતના વર્ષે જ આ અવૉર્ડ જીતનાર પ્રથમ ગોલ્ફર.

વુડ્સ પાસેથી ઊંચી અપેક્ષાઓ રખાઈ રહી હતી, ત્યારે 1997ના મધ્ય પછી તેનો દેખાવ નબળો પડ્યો, અને 1998માં તેણે કેવળ એક જ PGA ટૂર ઇવેન્ટમાં જીત મેળવી. તેણે પોતાની ઢીલાશ અંગે ટીકાકારોને જવાબ આપ્યો અને જણાવ્યું કે જે તેનું બદલાતું રહેતું જોમ લાગી રહ્યું છે તે કોચ બુચ હર્મોન સાથે પોતે મોટા પાયે સ્વિંગ ફેરફારોની પ્રેક્ટિસમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે તે છે, અને પોતે ભવિષ્યમાં વધુ સારો દેખાવ કરવાની આશા રાખે છે.&lt;ref name=&quot;Truth&quot;&gt;{{cite web|title = The Truth about Tiger|publisher = Golf Digest|author = Jaime Diaz|url = http://www.golfdigest.com/features/index.ssf?/features/gd200501tigerdiaz1.html|archive-url = https://web.archive.org/web/20070415073152/http://www.golfdigest.com/features/index.ssf?%2Ffeatures%2Fgd200501tigerdiaz1.html|archive-date = એપ્રિલ 15, 2007|access-date = May 12, 2007|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

===1999–2002: સ્લૅમ્સ===
જૂન 1999માં, વુડ્સે મેમોરિયલ ટૂર્નામેન્ટ જીતી, જે સતત સહુથી વધુ સમયગાળા માટે પ્રભુત્ત્વ જાળવી રાખવાના પુરુષોના ગોલ્ફના ઇતિહાસની શરૂઆતમાંનો એક વિજય હતો. તેણે પોતાનું 1999 અભિયાન પોતાના અંતિમ ચાર આરંભો- PGA ચૅમ્પિયનશિપ સહિત- પૂર્ણ કર્યું અને આખી સીઝન આઠ જીત સાથે સમાપ્ત કરી, આવી અદ્ભુત કામગીરી 1974થી કોઈએ સર નહોતી કરી.&lt;ref name=&quot;PGAPOY&quot;&gt;{{cite news|title=Woods is PGA Tour player of year|work=[[The Topeka Capital-Journal]]|agency=Associated Press|url=http://www.cjonline.com/stories/120199/spo_tiger01.shtml|access-date=May 10, 2009|archive-date=એપ્રિલ 3, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100403065030/http://cjonline.com/stories/120199/spo_tiger01.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; તેને PGA ટૂર પ્લેયર ઑફ ધ યર તથા ત્રણ વર્ષમાં બીજી વખત એસોસિયેટેડ મેલ એથલેટ ઑફ ધ યર તરીકે બહુમત મળ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;PGAPOY&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Sports Illustrated Scrapbook: Tiger Woods|work=Sports Illustrated|url=http://sportsillustrated.cnn.com/golf/pga/features/tiger/timeline3/|access-date=May 10, 2009|archive-date=જાન્યુઆરી 10, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100110031142/http://sportsillustrated.cnn.com/golf/pga/features/tiger/timeline3/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

વુડ્સે વર્ષ 2000નો પ્રારંભ તેની સતત પાંચમી જીતથી કર્યો, અને સળંગ ત્રણ મુખ્ય રમતોમાં જીત, નવ PGA ટૂર ઇવેન્ટ્સ તથા વિક્રમ સ્થાપનાર અથવા ટાઈ સાથે 27 ટૂર થકી વિક્રમસર્જક સીઝનની શરૂઆત કરી. ત્યારબાદ તેણે AT&amp;T પેબલ બીચ નેશનલ પ્રો-એમ(Pro-Am)માં પોતાની સળંગ છઠ્ઠી જીત ઝડપીને યાદગાર પુનરાગમન કર્યું. જ્યારે સાત સ્ટ્રૉકથી પાછળ હતો અને સાત હોલ રમવાના બાકી હતા, ત્યારે તેણે 64 માટે ઈગલ-બર્ડી-પાર-બર્ડી  મારીને રમત પૂરી કરી અને બે જ સ્ટ્રૉકથી જીત મેળવી. તેની ઉપરાઉપરી છ જીત 1948માં બેન હોગન પછી સૌથી વધુ હતી અને સળંગ અગિયાર જીતના બાયરન નેલ્સનના વિક્રમથી કેવળ પાંચ જ જીત પાછળ હતી. 2000ની યુ.એસ. ઑપનમાં, તેણે પોતાના 15-શૉટ સાથેની જીતથી કુલ નવ યુ.એસ. ઑપનમાં કાં તો જૂના વિક્રમો તોડ્યા હતા અથવા તેની બરાબરી કરી હતી, જેમાં 1862થી બની રહેલો, સૌથી વધુ માર્જીન સાથે મુખ્ય ચૅમ્પિયનશિપ જીતવાનો ઓલ્ડ ટોમ મોરીસનો વિક્રમ સામેલ હતો, વધુમાં તે ટૂરનો સદાબહાર કારર્કિદી ધરાવતો ધનાઢ્ય ખેલાડી બન્યો. 10 સ્ટ્રૉકમાં ફાઇનલ રાઉન્ડમાં પહોંચવાના વિક્રમ સ્થાપી તે અગ્રેસર રહ્યો, &quot;''સ્પોર્ટ્સ ઇલસ્ટ્રેટેડે'' &quot; તેને &quot;ગોલ્ફના ઇતિહાસમાં સૌથી મહાન દેખાવ&quot; કહ્યો.&lt;ref&gt;{{cite news |title = Open and Shut |author = John Garrity |url = http://sportsillustrated.cnn.com/2005/golf/specials/tiger/2005/06/09/tiger.2000usopen/index.html |work = Sports Illustrated |date = June 26, 2000 |access-date = August 15, 2007 |archive-date = જૂન 22, 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110622051915/http://sportsillustrated.cnn.com/2005/golf/specials/tiger/2005/06/09/tiger.2000usopen/index.html |url-status = dead }}&lt;/ref&gt; સેંટ એન્ડ્રુસ ખાતે 2000 ઓપન ચૅમ્પિયનશિપ આઠ સ્ટ્રૉકથી જીતીને, તેણે કોઈ પણ મુખ્ય ટૂર્નામેન્ટમાં પાર(-19)ના ન્યૂનત્તમ સ્કૉરનો વિક્રમ નોંધાવ્યો, અને આમ ચાર મુખ્ય ચૅમ્પિયનશિપોમાં તે કમસે કમ એ વિક્રમમાં સહભાગી હોવાનું માન મેળવે છે. 24 વર્ષની વયે, તે કરિઅર ગ્રાન્ડ સ્લૅમ પ્રાપ્ત કરનારો સૌથી યુવા ગોલ્ફર બન્યો.&lt;ref name=&quot;10Years3&quot;&gt;{{cite web|title = 10 Years of Tiger Woods Part 3|publisher=Golf Digest|author=Ron Sirak| url = http://sports.espn.go.com/golf/features/tigerwoods/index?part=3|access-date = May 21, 2007}}&lt;/ref&gt;

2000 PGA ચૅમ્પિયનશિપ વખતે, જ્યારે રવિવારના દિવસે વાલહાલ્લા ગોલ્ફ ક્લબ ખાતે રમતમાં બોબ મેએ વુડ્સને બરાબરીની લડત આપી, ત્યારે વુડ્સની મુખ્ય ચૅમ્પિયનશિપ જીતતા રહેવાની વણથંભી લાક્ષણિકતા સામે ગંભીર જોખમ ઊભું થયું. વુડ્સે રમતમાં રેગ્યુલેશનના છેલ્લા બાર હોલમાં સાત અન્ડર પાર રમ્યો, અને ત્રણ હોલ પ્લેઓફ જીત્યો, જેમાં પહેલા જ હોલમાં બર્ડી રમ્યો અને બીજા બેમાં પાર સાથે રમત પૂરી કરી. તે બેન હોગન (1953) સિવાય, એક સીઝનમાં ત્રણ વ્યાવસાયિક મહત્ત્વની રમતો જીતનાર એકમાત્ર અન્ય ખેલાડી બન્યો. ત્રણ સપ્તાહ બાદ, તેના પ્રવાસ દરમ્યાન બેલ કેનેડિયન ઑપન ખાતે પોતાની ત્રીજી સીધી જીત મેળવી, અને 1971માં લી ટ્રેવીનો પછી એક જ વર્ષમાં ત્રણ ગોલ્ફ ખિતાબ (યુ.એસ., બ્રિટિશ અને કેનેડિયન ઑપનમાં) જીતનાર એકમાત્ર બીજો ગોલ્ફર બન્યો.  2000માં તેણે કુલ વીસ રમતમાં પ્રવેશ મેળવ્યો, અને તેમાંથી ચૌદ રમતમાં ટોચના ત્રણ ક્રમાંકમાં રમત પૂરી કરી.  તેની વાસ્તવિક સ્કોરિંગ સરેરાશ 68.17, PGA ટૂરના ઇતિહાસમાં સૌથી ઓછી હતી, ત્યાંથી તે 67.79ના સરેરાશ સ્કોરિંગ પર પહોંચ્યો, જે તેના જ 1999ના 68.43ના વિક્રમ અને બાયરન નેલ્સનના 1945માં 68.33ની સ્કોરિંગ-સરેરાશ કરતાં શ્રેષ્ઠતમ સાબિત થઈ. તેને 2000 ''સ્પોર્ટ્સ ઇલસ્ટ્રેટેડ''  સ્પોર્ટ્સમૅન ઑફ ધ યર તરીકે ઘોષિત કરવામાં આવ્યો, બે વખત આ બહુમાન મેળવનાર તે પહેલો અને એકમાત્ર ખેલાડી બન્યો.&lt;ref name=&quot;SI2000&quot;&gt;{{cite news|title = Tunnel Vision|work = Sports Illustrated|author = S.L.Price|date = April 3, 2000|url = http://sportsillustrated.cnn.com/features/2000/sportsman/flashbacks/woods/tunnel_vision/|access-date = May 13, 2007|archive-date = જૂન 22, 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110622051929/http://sportsillustrated.cnn.com/features/2000/sportsman/flashbacks/woods/tunnel_vision/|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; વુડ્સે વ્યાવસાયિક ખેલાડી તરીકે ઝંપલાવ્યાના માત્ર ચાર જ વર્ષ બાદ, ''ગોલ્ફ ડાઈજેસ્ટ''  સામયિકે તેને સદાબહાર વીસમા શ્રેષ્ઠ ગોલ્ફર તરીકેનું ક્રમાંકન આપ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0HFI/is_7_51/ai_63015233 |title=50 Greatest Golfers of All Time: And What They Taught Us |access-date=December 5, 2007 |last=Yocom |first=Guy |year=2000 |month=July |work=[[Golf Digest]] |archive-url=https://archive.today/20120527082522/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0HFI/is_7_51/ai_63015233/ |archive-date=મે 27, 2012 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

તેની પછીની સીઝનમાં વુડ્સે રમતમાં પોતાનું વર્ચસ્ જાળવી રાખ્યું. 2001 માસ્ટર્સ ટૂર્નામેન્ટમાં તેણે મેળવેલી જીતે ગ્રાન્ડ સ્લૅમના આધુનિક યુગનો સીમાચિહ્નરૂપ ગાળો અંકિત કર્યો, જ્યારે કોઈ ખેલાડીએ તમામ ચાર મુખ્ય ચૅમ્પિયનશિપ ખિતાબ એક જ સમયે જીત્યા હોય તેવું બન્યું, આ ગાળો હવે &quot;ટાઈગર સ્લૅમ&quot; તરીકે ઓળખાય છે.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Harper|first=John|title=Tiger's Slam Just Grand: Emotions Make It Major|work=[[Daily News (New York)|New York Daily News]]|date=April 9, 2001|url=http://www.nydailynews.com/archives/sports/2001/04/09/2001-04-09_tiger_s_slam_just_grand_emot.html|access-date=May 9, 2009}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; તેને સાચા ગ્રાન્ડ સ્લૅમ તરીકે નથી જોવામાં આવતો, કારણ કે તે સિદ્ધિ એક જ કેલેન્ડર વર્ષમાં પ્રાપ્ત નહોતી થઈ. આશ્ચર્યજનક રીતે, તે વર્ષની બાકીની ત્રણ મુખ્ય રમતોમાં તે નહોતો, પરંતુ મોટા ભાગની PGA ટૂરમાં જીત સાથે, પાંચ વિજય સાથે તેણે એ સીઝન પૂરી કરી. 2002માં, તેણે મજબૂત શરૂઆત કરી, અને ઉપરાઉપરી માસ્ટર્સ ટૂર્નામેન્ટ જીતનારા ખેલાડી તરીકે નીક ફાલ્ડો (1989–90) અને જેક નિકલસ (1965–66) સાથે બરાબરીનું સ્થાન મેળવ્યું.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Ferguson|first=Doug|title=Tiger keeps Masters title|work=USA Today|agency=Associated Press|date=April 14, 2002|url=http://www.usatoday.com/sports/golf/masters02/2002-04-14-running.htm|access-date=May 9, 2009}}&lt;/ref&gt;

બે મહિના પછી, યુ.એસ. ઑપન ખાતે વુડ્સ એકમાત્ર અન્ડર પાર (પાર કરતાં ઓછા સ્ટ્રોક લેતો) ખેલાડી હતો, અને તેના કારણે વાર્ષિક ગ્રાન્ડ સ્લૅમ અંગેની ચર્ચા પુર્નજીવિત થઈ, જે 2000માં તેના હાથમાંથી છટકી ગઈ હતી.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Silver|first=Michael|title=Halfway Home|journal=[[Sports Illustrated]]|date=June 24, 2002|url=http://vault.sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1026093/index.htm|access-date=May 9, 2009|publisher=CNN|ref=harv|archive-date=જૂન 18, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090618164440/http://vault.sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1026093/index.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ઑપન ચૅમ્પિયનશિપમાં સૌની નજર વુડ્સ પર હતી, પરંતુ મુઈરફીલ્ડ ખાતે ભયાનક હવામાનમાં તેનો ત્રીજા રાઉન્ડના 81ના સ્કૉર સાથે તેની ગ્રાન્ડ સ્લૅમ જીતવાની આશા મરી પરવારી.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Brown|first=Clifton|title=Merely Mortal, Woods Cracks In British Open|work=The New York Times|date=July 21, 2002|url=http://www.nytimes.com/2002/07/21/us/merely-mortal-woods-cracks-in-british-open.html|access-date=May 9, 2009}}&lt;/ref&gt; PGA ચૅમ્પિયનશિપમાં, તેણે પોતાની વર્ષ 2000ની જેમ એક વર્ષમાં ત્રણ મુખ્ય રમતો જીતવાની યાદગાર કામગીરીનું પુનરાવર્તન માત્ર કર્યું, પરંતુ ફાઇનલ રાઉન્ડમાં તેરમા અને ચૌદમા દાવમાં બોગિના કારણે એક સ્ટ્રૉકથી ચૅમ્પિયનશિપ ગુમાવી.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Beem Wins P.G.A. Championship|work=The New York Times|agency=Associated Press|date=August 18, 2002|url=http://www.nytimes.com/2002/08/18/sports/golf/18GOLF-WIRE.html|access-date=May 10, 2009}}&lt;/ref&gt; છતાં પણ, સૌથી વધુ નાણાનો ખિતાબ, વાર્ડોન ટ્રોફી, અને સતત ચોથા વર્ષે પ્લેયર ઑફ ધ યર બહુમાન તેણે અંકે કર્યા હતા.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Looking for 5th straight Grand Slam title, Woods fires 66|publisher=ESPN |agency=Associated Press|date=November 26, 2002|url=http://sports.espn.go.com/espn/print?id=1467400&amp;type=story|access-date=May 10, 2009}}&lt;/ref&gt;

===2003–04: સ્વિંગ(ફટકાની શૈલી)ના ફેરફારો===
[[File:Tiger and Earl Woods Fort Bragg 2004.jpg|thumb|left|ફોર્ટ બ્રાગ્ગ ખાતે એક પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં ટાઇગર અને તેના પિતા અર્લ વુડ્સ]]
[[File:20080609 Tiger Woods.jpg|thumb|upright|2008 યુ.એસ. (U.S.) ઑપન ખાતે પ્રેક્ટિસ રાઉન્ડ દરમ્યાન ટોર્રેય પાઈન્સ ગોલ્ફ કોર્સ ખાતે પટ કરતા વુડ્સ]]

વુડ્સની કારર્કિદીના આ બીજા તબક્કામાં તે ટૂર પરના ટોચના હરીફોમાંનો એક રહ્યો, પરંતુ રમતમાં તેનું એકહથ્થુ વર્ચસ્ ગુમાવ્યું. 2003 કે 2004માં તેણે કોઈ મુખ્ય રમતમાં જીત ન મેળવી, 2003માં PGA ટૂર નાણા યાદીમાં બીજા સ્થાન પર ઊતર્યો અને 2004માં ચોથા સ્થાને આવ્યો. સપ્ટેમ્બર 2004માં, ડ્યૂશ બૅન્ક ચૅમ્પિયનશિપમાં, જ્યારે વિજય સિંઘે જીત મેળવી અને ઓફિશિયલ વર્લ્ડ ગોલ્ફ રેન્કિંગ્સમાં વુડ્સને ઓળંગી ગયો, ત્યારે સતત 264 સપ્તાહ સુધી વિશ્વના ટોચના ગોલ્ફર તરીકેનો રહેવાનો તેનો વિક્રમનો તૂટ્યો.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Hard labor pays off for Singh|work=Sports Illustrated|agency=Reuters|date=September 7, 2004|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2004/golf/09/07/bc.sport.golf.singh/|access-date=May 10, 2009|archive-date=નવેમ્બર 13, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113014058/http://sportsillustrated.cnn.com/2004/golf/09/07/bc.sport.golf.singh/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

વુડ્સના આ ઢીલાશભર્યા દેખાવે ઘણા સમીક્ષકોને મૂંઝવણમાં મૂકી દીધા હતા, જે તેના સ્વિંગ કોચ બચ હર્મનથી માંડીને તેના લગ્નજીવનમાં અણબનાવ સુધીના ખુલાસાઓ આપતા રહ્યા. સાથે સાથે, વુડ્સે તે ફરીથી પોતાના સ્વિંગ(ફટકાની શૈલી)માં બદલાવો પર કામ કરી રહ્યો છે તે જણાવા દીધું, સ્વિંગમાં ફેરફાર કરવાથી તેને આશા હતી કે તેના શસ્ત્રક્રિયા કરીને સમારવામાં આવેલા ડાબા ઘૂંટણને ઓછો ઘસારો પહોંચશે, 1998–2003ના તેના સ્વિંગથી આ પહેલાં તેના પર તીવ્ર તણાવ આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;Truth&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Swing&quot;&gt;{{cite web|title = Woods is starting to own his swing|publisher = PGA Tour|author = Dave Shedloski|date = July 27, 2006|url = http://www.pgatour.com/story/9574086/|access-date = May 12, 2007|archive-date = સપ્ટેમ્બર 22, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20070922060222/http://www.pgatour.com/story/9574086/|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ફરી વખત, વુડ્સે એવું ધાર્યું હતું કે એક વખત તેના આ ફેરફારો પૂરા થઈ જશે, પછી તે પોતાના પહેલેના જોમમાં પરત ફરી શકશે. વુડ્સે હાર્મોનને છોડ્યા પછી, હૅન્ક હાનેયથી માંડીને ઘણા કોચ બદલ્યા.

===2005-07: પુનરુત્થાન===
સન 2005ની સીઝનમાં, વુડ્સ ઝડપથી પોતાની જીતના રસ્તે પાછો ફર્યો. જાન્યુઆરીમાં તે બ્યુઇક ઇન્વિટેશનલ જીત્યો, અને માર્ચમાં તેણે ડોરાલ ખાતે ફોર્ડ ચૅમ્પિયનશિપ જીતવા માટે ફિલ મિકલસનને હરાવ્યો, જેથી તે અસ્થાયી રૂપે સત્તાવાર વિશ્વ ગોલ્ફ ક્રમાંકમાં પોતાની નંબર એકની સ્થિતિએ પાછો પહોંચી ગયો (બે સપ્તાહ પછી સિંઘે તેને ફરી પાછો નીચે ધકેલી દીધો).&lt;ref name=&quot;Doral05&quot;&gt;&lt;/ref&gt; છેવટે એપ્રિલમાં, તેણે 2005ની માસ્ટર્સ ટૂર્નામેન્ટમાં પ્લે ઑફ રમીને, તેમાં જીત મેળવીને પોતાનો &quot;દુકાળ&quot; ભાંગ્યો; જેનાથી તે વિશ્વક્રમાંકમાં ફરીથી નંબર એકનું પદ પાછું મેળવી શક્યો.  સિંઘ અને વુડ્સે ત્યારપછીના બે મહિનામાં કેટલીક વખત એકબીજાને નંબર #1ની સ્થિતિ પર ઉપર-નીચે કર્યા, પરંતુ વુડ્સે જુલાઈની શરૂઆતમાં આગળ વધીને 2005 ઑપન ચૅમ્પિયનશિપમાં વિજય મેળવીને, પોતાનો 10મા મુખ્ય વિજય થકી પોતાનું સર્વોચ્ચ સ્થાન પાછું મેળવ્યું. તે 2005માં PGA ટૂરની છ સત્તાવાર નાણાં-ઇવેન્ટો જીતતો ગયો, જેમાં તે પોતાની કારકિર્દીમાં છઠ્ઠી વખત નાણાં યાદીમાં સૌથી ઉપર રહ્યો. તેની 2005ની જીતોમાં બે વર્લ્ડ ગોલ્ફ ચૅમ્પિયનશિપનો પણ સમાવેશ થાય છે.

[[File:Woods on the Green.jpg|thumb|left|2006માં ધ માસ્ટર્સ ખાતે ગ્રીન પર વુડ્સ]]

વુડ્સ માટે 2006નું વર્ષ 2005 કરતાં ઉલ્લેખનીય રીતે જુદું હતું. જ્યારે તેણે બસ બધા પર હાવી થઈ જવાની શરૂઆત કરી (પ્રથમ બે PGA ટૂર્નામેન્ટો જીતીને તેણે વર્ષમાં પ્રવેશ કર્યો) અને એપ્રિલમાં તે પોતાની પાંચમી માસ્ટર્સ ચૅમ્પિયનશિપની ખોજમાં હતો, ફિલ મિકલસનના ગ્રીન જૅકેટના દાવાને આવવા દઈને પણ તેણે ક્યારેય એક સન્ડે ચાર્જ કર્યો નહીં.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Morfit|first=Cameron|title=Tiger Woods's Rivals Will Be Back. Eventually.|journal=Golf Magazine|date=March 6, 2006|url=http://www.golf.com/golf/tours_news/article/0,28136,1578436,00.html|access-date=May 11, 2009|ref=harv|archive-date=સપ્ટેમ્બર 19, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110919012621/http://www.golf.com/golf/tours_news/article/0%2C28136%2C1578436%2C00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Hack|first=Damon|title=Golf: Notebook; Trouble on Greens Keeps Woods From His Fifth Green Jacket|work=The New York Times|date=April 10, 2006|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D01E4DA1E30F933A25757C0A9609C8B63|access-date=May 11, 2009}}&lt;/ref&gt;

===પિતાનું અવસાન===
તા. 3 મે, 2006ના વુડ્સના પિતા, માર્ગદર્શક અને પ્રેરણાસ્રોત અર્લ 74 વર્ષની વયે પ્રોસ્ટેટ કૅન્સર સાથેની લાંબી લડાઈ પછી મૃત્યુ પામ્યા.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Litsky|first=Frank|title=Earl Woods, 74, Father of Tiger Woods, Dies|work=The New York Times|date=May 4, 2006|url=http://www.nytimes.com/2006/05/04/sports/golf/04woods.html|access-date=May 12, 2009}}&lt;/ref&gt; વુડ્સે PGA ટૂરમાંથી નવ સપ્તાહનો વિરામ લીધો અને પોતાના પરિવાર સાથે રહ્યો. જ્યારે તે 2006ના યુ.એસ.(US) ઑપન માટે પાછો ફર્યો ત્યારે તેની રમત ઉપર કાટ ચઢી ગયો હતો- તે વિંગ્ડ ફૂટ ખાતે કટ ચૂકી ગયો, પહેલી જ વખત તે એક વ્યાવસાયિક તરીકે મુખ્ય રમતમાં કટ ચૂકી ગયો હતો, અને તે સાથે તેની મુખ્ય રમતોમાં વિક્રમ-સર્જક સળંગ 39 કટ બનાવવાની શૃંખલા પણ તૂટી ગઈ. તેમ છતાં, બસ ત્રણ સપ્તાહ પછી જ બીજી વેસ્ટર્ન ઑપનમાં બરાબરી પર રહ્યો, હોયલેક ખાતે તેની ઑપન ચૅમ્પિયનશિપનો તાજ જીતવા માટેના જંગમાં તેણે પાણી બતાવી આપ્યું.

===સર્વોચ્ચ સ્થાન પર પરત===
2006 ઑપન ચૅમ્પિયનશિપમાં વુડ્સે મોટે ભાગે ખાસ કરીને 'ટી(tee)'થી દૂર લાંબા આયરનનો ઉપયોગ કર્યો (તેણે સમગ્ર સપ્તાહમાં ફક્ત એક વખત ડ્રાઈવર ફટકાર્યો – પહેલા રાઉન્ડના 16મા હોલ પર), બધા સપ્તાહમાં તે માત્ર ચાર ફેરવેઝ ચૂક્યો (સમયના 92% ફેરવે ફટકારતાં), અને તેણે સીધો 18નો પોતાનો સ્કોર કર્યો (3 ઇગલ્સ, 19 બર્ડીઝ, 43 પેર્સ અને 7 બૉગીઝ) જે તેણે 2000માં સેંટ ઍન્ડ્રયુઝ ખાતે નોંધાવેલ મહત્ત્વના ચૅમ્પિયનશિપ રૅકૉર્ડ-19 કરતાં ફક્ત એક જ ઓછો હતો. વુડ્સ માટે એ જીત એક ભાવાત્મક હતી, જે તેણે પોતાના પિતાની યાદમાં સમર્પિત કરી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Slater|first=Matt|title=The Open 2006: Final report|publisher=BBC Sport|date=July 23, 2006|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/golf/5208468.stm|access-date=May 13, 2009|location=London}}&lt;/ref&gt;

ચાર સપ્તાહ પછી 2006 પીજીએ (PGA) ચૅમ્પિયનશિપ ખાતે વુડ્સ ફરીથી વર્ચસ્વી શૈલીમાં જીત્યો, માત્ર ત્રણ બૉગીઝ બનાવતાં, મેજરમાં ખૂબ થોડા માટે વિક્રમની બરાબરી કરતાં ચૂક્યો. તેણે ટૂર્નામેન્ટ સીઘી 18-અન્ડર-પાર (પાર કરતાં ઓછા સ્ટ્રૉક) સાથે પૂરી કરી, અને PGAમાં ટુ-પાર વિક્રમની બરાબરી કરી, જેને તે 2000થી બૉબ મે સાથે વહેંચતો આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Dodd|first=Mike|title=Tiger cruises to 12th major title with easy win at PGA Championship|work=USA Today|date=August 21, 2006|url=http://www.usatoday.com/sports/golf/pga/2006-08-20-pga-championship_x.htm|access-date=May 14, 2009}}&lt;/ref&gt; ઑગસ્ટ 2006માં તે બ્યુઇક ઑપન ખાતે તેની 50મી વ્યાવસાયિક ટૂર્નામેન્ટ જીત્યો- અને ત્રીસ વર્ષ અને સાત મહિનાની વયે આમ કરનાર તે સૌથી યુવાન ગોલ્ફર બન્યો.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Woods at fabulous 50 faster than Jack|work=[[St. Petersburg Times]]|date=August 7, 2006|url=http://www.sptimes.com/2006/08/07/Sports/Woods_at_fabulous_50_.shtml|access-date=May 14, 2009|archive-date=સપ્ટેમ્બર 16, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110916115144/http://www.sptimes.com/2006/08/07/Sports/Woods_at_fabulous_50_.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; તેણે વર્ષનો અંત કર્યો સતત છ PGA ટૂર ઇવેન્ટ જીતીને, અને એ જ વર્ષમાં સાતમી વખત વિક્રમ બનાવતાં PGA ટૂર દ્વારા આપવામાં આવેલા (જૅક નિકલસ, આર્નોલ્ડ પામર અને બાયરન નેલ્સન અવૉર્ડ જેવા) ત્રણ ખૂબ જ પ્રતિષ્ઠિત પુરસ્કારો તેણે જીતી લીધા.

તેની પ્રથમ 11 સીઝન્સની પૂર્ણાહુતિ વખતે, વુડ્સની 54 જીતો અને 12 મહત્ત્વપૂર્ણ(મેજર) જીતોએ પહેલાંની ઈલેવન સીઝન PGA ટૂરની કુલ 51 જીતનો વિક્રમ (જે બાયરન નેલ્સન દ્વારા સ્થાપિત હતો) અને કુલ 11 મેજરનો મહત્ત્વનો વિક્રમ (જે જૅક નિકલસ દ્વારા સ્થાપિત હતો) પાર કરી દીધો .  ચોથી વખત રૅકૉર્ડ ટાઇ કરવા માટે તેને વર્ષનો ઍસોસિએટેડ પ્રેસ પુરુષ ઍથ્લેટ ઘોષિત કરવામાં આવ્યો.&lt;ref name=&quot;Assoc06&quot;&gt;{{cite news|title = Man of the Year|publisher = PGA|agency = Associated Press|url = http://www1.pga.com/news/tours/pga-tour/woods122506.cfm|access-date = June 18, 2009|archive-date = ઑગસ્ટ 24, 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110824103702/http://www.pga.com/news/tours/pga-tour/woods122506.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

વુડ્સ અને ટેનિસ સ્ટાર રોજર ફેડરર, જેમને બન્નેને મહત્ત્વના સમાન સ્પૉન્સર મળ્યા, તેઓ પહેલી વખત 2006 યુ.એસ. ઑપન ટેનિસની અંતિમ સ્પર્ધામાં મળ્યા. ત્યારથી તેઓ એકબીજાની રમતો વખતે હાજરી આપતા રહ્યા અને પરસ્પર બન્નેની શક્તિ અને ક્ષમતા માટે  પ્રશંસા કરવામાં પોતાનો અવાજ ઉઠાવતા રહ્યા.&lt;ref name=&quot;Fed1&quot;&gt;{{cite web|title = Fast Friendship Blossoms for World No. 1s|author = Steven Wine|date = March 22, 2007|publisher = The Gazette|location = Canada|url = http://www.canada.com/montrealgazette/news/sports/story.html?id=aa653c66-7c13-40e2-8a7f-c93b2a13c977&amp;k=79783|access-date = May 13, 2007|archive-date = ઑક્ટોબર 11, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20071011171811/http://canada.com/montrealgazette/news/sports/story.html?id=aa653c66-7c13-40e2-8a7f-c93b2a13c977&amp;k=79783|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fed2&quot;&gt;{{cite news|title = Dream pairing: Woods, Federer to play in Miami|author=Steven Wine|date = March 20, 2007|work=USA Today|url = http://www.usatoday.com/sports/2007-03-20-3347014744_x.htm|access-date = May 13, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AP2006&quot;&gt;{{cite news|title = Tiger Woods named AP male athlete of year|agency=Associated Press|date = December 25, 2006|work=[[CBC Sports]]|url = http://www.cbc.ca/sports/story/2006/12/25/woods-topathlete.html|access-date = May 13, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fed3&quot;&gt;{{cite news|title = Federer pays Woods a visit during CA practice round|agency=Associated Press|date = March 21, 2007|work=[[Golf Digest]]
|url = http://sports.espn.go.com/golf/news/story?id=2807191|access-date = May 13, 2007}}&lt;/ref&gt;

વુડ્સે 2007ની શરૂઆત બ્યુઇક ઇન્વિટેશનલમાં પોતાની ત્રીજી સીધી જીત માટેના બે-ફટકાના વિજયથી  કરી, જે આ ઇવેન્ટ ખાતે તેનો ત્રીજો સીધો વિજય હતો અને PGA ટૂરમાં તેની સળંગ સાતમી જીત હતી.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Ferguson|first=Doug|title=Woods back in driver's seat|work=The Denver Post |agency=Associated Press|date=January 29, 2007|url=http://www.denverpost.com/headlines/ci_5108607|access-date=May 15, 2009}}&lt;/ref&gt; આ જીત ઉલ્લેખનીય એ વાતે લેખાઈ કે આ રીતે તે સીઝનની પોતાની પ્રથમ ટૂર્નામેન્ટ પાંચમી વખત જીત્યો. તેની આ જીત સાથે, PGA ટૂર પર વિભિન્ન ત્રણ ઘટનાઓમાં ઓછામાં ઓછી પાંચ વખત જીત મેળવવામાં (જૅક નિકલસ અને સૅમ સ્નીડ પછી) એ ત્રીજો ખેલાડી બન્યો (તેની બીજી બે ઈવેન્ટ્સ છે WGC– બ્રિજસ્ટોન ઇન્વિટેશનલ અને WGC-CA ચૅમ્પિયનશિપ). તે વર્ષની પોતાની બીજી જીત તેણે WGC-CA ચૅમ્પિયનશિપ ખાતે મેળવી, જે તેની સળંગ ત્રીજી અને આ ઇવેન્ટમાં એકંદરે છઠ્ઠી જીત હતી. આ વિજય સાથે, તે પાંચ વિભિન્ન ઈવેન્ટ્સમાં ત્રણ સતત સ્પર્ધાઓ જીતનારો પ્રથમ ખેલાડી બન્યો.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Woods wins 13th WCG title in 24 tries|publisher=ESPN |agency= Associated Press|date=March 26, 2007|url=http://sports.espn.go.com/golf/news/story?id=2812259|access-date=May 15, 2009}}&lt;/ref&gt;

2007 માસ્ટર્સ ટૂર્નામેન્ટમાં, તેની કારકિર્દીમાં તેરમી વખત મુખ્ય રમતના છેલ્લા દિવસે ફાઇનલ ગ્રુપમાં વુડ્સ હતો, પરંતુ પાછળના બાર પ્રસંગો જેવી વાત ન બની, તે જીત સહિત આગળ આવવામાં અસમર્થ રહ્યો. તેણે વિજેતા ઝૅક જૉન્સનથી પાછળ બીજા બે સ્ટ્રૉક મારીને રમતને બરાબરીમાં પૂર્ણ કરી.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Johnson clutch on back nine to earn 2nd career win|publisher=ESPN |agency=Associated Press|date=April 9, 2007|url=http://sports.espn.go.com/golf/masters07/news/story?id=2830090|access-date=June 1, 2009}}&lt;/ref&gt;

[[File:Tiger Woods 2007.jpg|thumb|left|upright|જુલાઈ 2007માં, AT&amp;T નેશનલ PGA ટૂર ઇવેન્ટના હિસ્સારૂપ, અર્લ વુડ્સ મેમોરિયલ પ્રો-ઍમ(વ્યાવસાયિક-અવૈતિનક) ટૂર્નામેન્ટના ઉદ્ઘાટન વખતે દડાને રેન્જમાં દૂર ગબડાવતા ટાઇગર વુડ્સ .]]

વુડ્સે વાચોવિયા ચૅમ્પિયનશિપ ખાતે બે સ્ટ્રૉક્સથી સીઝનની પોતાની ત્રીજી જીત મેળવી,&lt;ref&gt;{{cite news|title=Tiger out-staggers foes to win|work=Toronto Star |date=May 7, 2007|url=http://www.thestar.com/Sports/article/211117|access-date=June 1, 2009}}&lt;/ref&gt; તે 24મી વિભિન્ન PGA ટૂર ટૂર્નામેન્ટ જીત્યો.&lt;ref&gt;{{cite news|last=McCabe|first=Jim|title=Golden standard for bosses: Working for Nicklaus produces special bond|work=The Boston Globe|date=May 10, 2007|url=http://www.boston.com/sports/golf/articles/2007/05/10/golden_standard_for_bosses/|access-date=June 1, 2009}}&lt;/ref&gt; પોતાની 12-વર્ષની કારકિર્દીમાં તેણે નવ વખત સીઝન દરમ્યાન કમ સે કમ ત્રણ જીત મેળવી હતી. યુ.એસ. ઑપન ખાતે, સતત ચોથી વખત તે મુખ્ય ચૅમ્પિયનશિપ માટે ફાઇનલ ગ્રુપમાં હતો, પરંતુ તે દિવસની શરૂઆતથી બે સ્ટ્રૉક્સ પાછળ રહ્યો અને ફરી એકવાર દ્વિતીય સ્થાન પર બરાબરીમાં રમત પૂરી કરી. પાછળ હોવા છતાં છેલ્લે આગળ થઈ જઈ જીત નહીં મેળવવાની તેની લાક્ષણિકતા મુખ્ય ચૅમ્પિયનશિપના અંતિમ દિવસે પણ બની રહી.&lt;ref&gt;{{cite news|last=DiMeglio|first=Steve|title=Cabrera tames Tiger, Furyk to take home U.S. Open title|work=USA Today|date=June 18, 2007|url=http://www.usatoday.com/sports/golf/pga/2007-06-17-us-open-sunday_N.htm|access-date=June 1, 2009}}&lt;/ref&gt;

સળંગ ત્રીજી ઑપન ચૅમ્પિયનશિપ રૅકૉર્ડ-ટાઇંગની શોધમાં, વુડ્સ સેકંડ-રાઉન્ડમાં 75 સાથે વિવાદના દાવામાં બહાર પડી ગયો, અને તેણે કદી શનિ-રવિ દરમ્યાન ચાર્જ ચઢાવ્યો નથી.  તેમ છતાં તેનું પટિંગ નક્કર હતું (તેણે પહેલા રાઉન્ડમાં 90-ફુટર ગબીમાં નાખ્યા), તેની લોહ રમતે તેને પાછળ પાડી દીધો. જરૂરી ગતિ કરતાં ઓછી ધરાવતાં પાંચ સ્ટ્રૉક મારીને, બારમી રમત બરાબરીમાં પૂરી કર્યા પછી તેણે કહ્યું, &quot;બધા જ સપ્તાહોમાં મને જેની જરૂર હતી એટલી નજીક હું બૉલને ફટકારતો ન હતો.&quot;&lt;ref&gt;અસોસિએટેડ પ્રેસ (2007). [http://www.golfsurround.com/openchampionship/2007/news/woods072207.html વુડ્સ્સ બીડ ફોર એન ઑપન થ્રી-પિટ એન્ડ્સ ઇન અ વિમ્પર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090720075857/http://www.golfsurround.com/openchampionship/2007/news/woods072207.html |date=જુલાઈ 20, 2009 }}. GolfSurround.com. જુલાઇ 24, 2007માં મેળવેલ.&lt;/ref&gt;

ઑગસ્ટના પ્રારંભે, વુડ્સે 14મી વિશ્વ ગોલ્ફ ચૅમ્પિયનશિપ સ્પર્ધામાં WGC–બ્રિજસ્ટોન ઇન્વિટેશનલ ખાતે 8 સ્ટ્રૉક્સ મારીને પોતાનો રૅકોર્ડ સર્જ્યો, આ જીત તેની આ ઇવેન્ટ ખાતેની સતત ત્રીજી અને એકંદરે છઠ્ઠી જીત હતી.  બે ભિન્ન પ્રસંગે, 1999-2001 અને 2005-2007, સમાન ઇવેન્ટ ત્રણ વખત સતત જીતનારો તે પ્રથમ ગોલ્ફર બન્યો. ત્યાર પછીના સપ્તાહે તેણે વુડી ઑસ્ટિનને બે સ્ટ્રૉક્સથી હરાવીને પોતાની બીજી સીધી PGA ચૅમ્પિયનશિપ જીતી લીધી.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Hack|first=Damon|title=Woods Takes Every Shot and Wins 13th Major|work=The New York Times|date=August 13, 2007|url=http://www.nytimes.com/2007/08/13/sports/golf/13golf.html|access-date=December 28, 2010}}&lt;/ref&gt; તે ઉપરાઉપરી સીઝન્સની PGA ચૅમ્પિયનશિપ બે જુદા પ્રસંગેઃ 1999-2000 અને 2006-2007માં જીતનારો સર્વ પ્રથમ ગોલ્ફર બન્યો. તે આઠ ભિન્ન સીઝન્સમાં PGA ટૂર પર ઓછામાં ઓછી પાંચ ઇવેન્ટ જીતનારો, સૅમ સ્નીડ પછીનો, બીજો ગોલ્ફર બન્યો.

BMW ચૅમ્પિયનશિપ ખાતે વુડ્સ તેની 60મી PGA ટૂર જીત નોંધાવી શક્યો, જીતવા માટે બે સ્ટ્રૉક્સથી ફાઇનલ રાઉન્ડમાં તેણે 63 કોર્સ રૅકૉર્ડ શૂટિંગ દ્વારા કર્યા.  ફાઇનલ રાઉન્ડમાં પચાસ-ફુટ પટ અંદર નાખી શક્યો અને સપ્તાહને અંતે તે ફક્ત બે ફેરવેઝ ચૂક્યો.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Tiger Woods wins BMW Championship with 63|work=New York Daily News|date=September 11, 2007|url=http://www.nydailynews.com/sports/more_sports/2007/09/10/2007-09-10_tiger_woods_wins_bmw_championship_with_6-2.html|access-date=May 18, 2009|archive-date=ઑક્ટોબર 6, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091006203545/http://www.nydailynews.com/sports/more_sports/2007/09/10/2007-09-10_tiger_woods_wins_bmw_championship_with_6-2.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; તેણે ટૂર્નામેન્ટ માટે અધિકતમ બર્ડીઝમાં ક્ષેત્રનું નેતૃત્વ કર્યું, અને ચોક્કસ ડ્રાઇવિંગ, ડ્રાઇવિંગ અંતર, પ્રતિ રાઉન્ડ પટ, પ્રતિ ગ્રીન પટ તથા નિયંત્રણમાંના ગ્રીન એ પાંચેયમાં સર્વોચ્ચ ક્રમ નોંધાવ્યો.  ટૂર ચૅમ્પિયનશિપ ખાતે, વર્ષના તેના છેલ્લા પાંચ સ્ટાર્ટ્સમાં પોતાનું ચોથું ટાઇટલ મેળવવા માટેની રસાકસીભરી જીત મેળવીને વુડ્સે 2007 સીઝન પૂરી કરી.  તે આ ઇવેન્ટનો એક માત્ર બે વખત જીતનારો ખેલાડી બન્યો, તથા ફેડએક્સ(FedEx) કપની ઉદ્ધાટન સ્પર્ધાનો ચૅમ્પિયન બન્યો. 2007માં ટૂર પર પોતાના 16 સ્ટાર્ટ્સમાં, તેનું સ્કૉરિંગ સરેરાશ 67.79 પર પહોંચાડ્યું, જે તેણે 2000માં બનાવેલા પોતાના રૅકૉર્ડ સાથે મેળ ખાતું હતું. તેની ત્યારપછીની બીજા, ત્રીજા અને ચોથા ખેલાડી ઉપરની લીડ્સ 2000ના વર્ષ (2000માં 1.46 (ફિલ મિકલસન), 1.52 (એર્ની એલ્સ), 1.66 (ડેવિડ ડુવલ)) અને 2007ના વર્ષ (1.50 (એલ્સ), 1.51 (જસ્ટિન રોઝ), 1.60 (સ્ટીવ સ્ટ્રાઇકર)) જેવી જ હતી.

===2008: ઈજાના કારણે ટુંકાયેલી સીઝન===
વુડ્સે 2008 સીઝનની શરૂઆત બ્યુઇક ઈન્વિટેશનલ ખાતે આઠ-સ્ટ્રૉક વિજયથી કરી. આ જીત તેનો 62મો PGA ટૂર વિજય હતો, જેના કારણે તે સદાબહાર યાદીમાં આર્નોલ્ડ પામર સાથે ચોથા સ્થાન પર આવી ગયો.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Kroichick|first=Ron|title=Buick Invitational: Woods eschews Palmer method|work=San Francisco Chronicle|date=January 28, 2008|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/01/28/SPENUNDV8.DTL|access-date=May 19, 2009|archive-date=જાન્યુઆરી 28, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120128031908/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2008%2F01%2F28%2FSPENUNDV8.DTL|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; એ સ્પર્ધામાં આ તેનો છઠ્ઠો વિજય નોંધાયો, આ છઠ્ઠી વખત તેણે PGA ટૂર સીઝન વિજયથી શરૂ કરી, અને આ તેની સળંગ હારમાળામાં ત્રીજી PGA ટૂરની જીત હતી. ત્યાર પછીના સપ્તાહે દુબઈ ડેઝર્ટ ક્લાસિકના ફાઇનલ રાઉન્ડમાં જવા માટે તે ચાર સ્ટ્રૉકથી પાછળ રહી ગયો, પરંતુ નાટકીય રીતે એક-સ્ટ્રૉક વિજય માટે તેણે બૅક નાઈન પર છ બર્ડીઝ ફટકારી.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Late surge gives Woods Dubai win|publisher=BBC Sport|date=February 3, 2008|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/golf/7224965.stm|access-date=May 19, 2009|location=London}}&lt;/ref&gt; ઍક્સેન્ચ્યુઅર મૅચ પ્લે ચૅમ્પિયનશિપ ખાતે ફાઇનલમાં વિક્રમ સર્જક 8 અને 7 જીત સાથે તેણે પોતાનો 15મો વર્લ્ડ ગોલ્ફ ચૅમ્પિયનશિપ ખિતાબ હાંસલ કર્યો.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Tiger rules the world again, winning Match Play for fifth straight win|work=Golf Magazine|agency=Associated Press|date=February 24, 2008|url=http://www.golf.com/golf/tours_news/article/0,28136,1716871,00.html|access-date=May 19, 2009|archive-date=મે 8, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090508172258/http://www.golf.com/golf/tours_news/article/0%2C28136%2C1716871%2C00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

તેની ત્યાર પછીની ઇવેન્ટ, આર્નોલ્ડ પામ ઇન્વિટેશનલ સ્પર્ધામાં, વુડ્સ ધીમી શરૂઆત સાથે બહાર આવ્યો, અને તેમ છતાં પહેલો રાઉન્ડ સરખા હિસાબે પૂરો કરતાં 34મા સ્થાને સીધી બરાબરી કરી. ત્રીજો રાઉન્ડમાં પહેલી જગ્યા માટે ફાઈવ-વે ટાઈ સાથે પૂરો કર્યા પછી, તેણે પોતાની સતત પાંચમી PGA ટૂરની જીત એક સ્ટ્રૉક દ્વારા બાર્ટ બ્રયાન્ટને હરાવવા 18મા હોલ પર નાટકીય {{convert|24|ft|m|adj=on}} પટ ફટકારીને હાંસલ કરી લીધી.  આ ઇવેન્ટમાં એ તેની પાંચમી કારકિર્દી જીત પણ હતી. જ્યૉફ ઑગિલ્વિએ WGC-CA ચૅમ્પિયનશિપ ખાતે વુડ્સને જીતતો અટકાવ્યો, જેને તે પાછલાં ત્રણ વર્ષોથી જીતતો આવ્યો હતો. PGA ટૂરમાં ઓછામાં ઓછી પાંચ સીધી જીત હાંસલ કરનારો વુડ્સ એક માત્ર ગોલ્ફર રહ્યો છે.

વુડ્સ ફરીથી ગ્રાન્ડ સ્લૅમ માટે કદાચ પડકારરૂપ બનશે એવી જોરદાર ધારણાથી વિપરીત તે 2008 માસ્ટર્સ ટૂર્નામેન્ટ ખાતે ગંભીર દાવો ન નોંધાવી શક્યો, દરેક રાઉન્ડમાં તે પોતાના પટર સાથે સંઘર્ષ કરતો રહ્યો. તે હજુ પણ માત્ર બીજા સ્થાને રમત સમાપ્ત કરી શક્યો, ચૅમ્પિયન ટ્રેવર ઇમેલમૅનથી ત્રણ સ્ટ્રૉક પાછળ.  15 એપ્રિલ, 2008ના તે પાર્ક સિટી, ઉતાહમાં પોતાના ડાબા ઘૂંટણની ત્રીજી આર્થ્રોસ્કૉપિક સર્જરી કરાવવા ગયો, અને PGA ટૂરના બે મહિના ચૂકી ગયો. તેનું પહેલું ઑપરેશન 1994માં થયું હતું, જ્યારે તેનું કોમળ ટ્યૂમર કાઢી નાખવામાં આવ્યું હતું, અને બીજું ડિસેમ્બર 2002માં થયું.&lt;ref&gt;{{cite news|title = Tiger Woods undergoes knee surgery|agency = [[Agence France-Presse]]|date = April 15, 2008|url = http://afp.google.com/article/ALeqM5hPuabYvDiDWueCDOns9r7AE_yo5g|access-date = December 10, 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20080420094652/http://afp.google.com/article/ALeqM5hPuabYvDiDWueCDOns9r7AE_yo5g|archive-date = એપ્રિલ 20, 2008|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; '''''જૂન/જુલાઈ 2008ના અંકમાં, મેન્સ ફિટનેસના સૌથી વધુ ચુસ્ત રમતવીર'''  તરીકે તેને ઘોષિત કરવામાં આવ્યો.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Men's Fitness Names Tiger Woods the Fittest Guy in America in the Annual 25 Fittest Guys in America Issue |publisher=PR-Inside.com |author=Jennifer Krosche |url=http://www.pr-inside.com/men-s-fitness-names-tiger-woods-the-r589714.htm |date=May 15, 2008 |access-date=May 20, 2008 |archive-date=મે 21, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080521023215/http://www.pr-inside.com/men-s-fitness-names-tiger-woods-the-r589714.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;'' 

[[File:Tiger Woods.jpg|thumb|right|2008 યુ.એસ. (U.S.) ઑપન ખાતે ટોર્રેય પાઈન્સ પર એક પ્રેક્ટિસ રાઉન્ડ દરમ્યાન ટાઇગર વુડ્સ 8મા ગ્રીનથી આગળ જતા રહ્યા]]
વુડ્સ પાછો ફર્યો 2008 યુ.એસ. ઑપન માટે, જેમાં વિશ્વના ટોચના ત્રણ ગોલ્ફરો વચ્ચે- વુડ્સ, ફિલ મિકલસન તથા ઍડમ સ્કોટ- ઇતિહાસમાં ખૂબ જ પ્રત્યાશિત ગોલ્ફ ગ્રુપિંગોમાંનું એક&lt;ref&gt;{{cite news|last = Dorman|first = Larry|title = Jabbing Begins as Woods Steps Back in the Ring|work=The New York Times|date = June 11, 2008|url = http://www.nytimes.com/2008/06/11/sports/golf/11golf.html?ref=golf|access-date = September 9, 2008}}&lt;/ref&gt;  થયું હતું. તેના પહેલા હોલ પર ડબલ બોગી નિશાન બાંધતાં બાંધતાં, વુડ્સ કોર્સ પર પહેલે દિવસે સંઘર્ષ કરતો રહ્યો. તે રાઉન્ડનો અંત +1(72) પર કર્યો, લીડ ઉતારવા ચાર શોટ્સ પાછળ. તેણે તેના બીજા દિવસે -3(68) સ્કોર કર્યો, હજુ મિકલસન સાથે જોડીમાં રહીને 5 બર્ડીઝ, 1 ઈગલ તથા 4 બોગીઝ કરી શક્યો. ટૂર્નામેન્ટના ત્રીજા દિવસે, તેણે ફરી એકવાર ડબલ બોગીથી શરૂઆત કરી એને છ હોલ રમવા સાથે 5 શોટ્સ પાછળ રહ્યો. તેમ છતાં, તેણે 2 ઈગલ પટ બનાવતાં રાઉન્ડ પૂરો કર્યો, મિશ્રિત લંબાઈમાં {{convert|100|ft|m}} અને ફાઇનલ રાઉન્ડમાં એક શોટની લીડ લેવા માટે ચિપ-ઇન-બર્ડી.  તેના અંતિમ પટે ખાતરી આપી કે તે છેલ્લી આઠ મોટી ચૅમ્પિયનશિપમાં છઠ્ઠી વખત માટે ફાઇનલ ગ્રુપમાં હશે.

રવિવારે, 15 જૂનના રોજ, વુડ્સે દિવસની શરૂઆત કરી બીજી ડબલ બૉગીથી અને તેણે રોકો મીડિયેટને 71 હોલ્સ પછી એક સ્ટ્રૉકથી પાછળ રાખી દીધો. તે પોતાના કેટલાક ટી શૉટ્સ પછી અચકાયો, અને કેટલીક વખત પોતાના ડાબા પગ ઉપરથી વજન દૂર કરવાનો તેણે પ્રયત્ન કર્યો.  વુડ્સ જ્યારે ફાઇનલ હોલ સુધી પહોંચ્યો ત્યારે એક સ્ટ્રૉકથી પાછળ હતો.  બર્ડી માટે {{convert|12|ft|m|adj=on}} પટ સાથે રમત છોડી, અને સોમવારે મીડિયેટ સાથે 18-હોલ પ્લે ઑફ માટે જોરથી એક શૉટ માર્યો.&lt;ref&gt;{{cite news|title = Woods, Mediate tie for Open; playoff Monday|agency=Associated Press|publisher=ESPN|date = June 15, 2008|url = http://sports.espn.go.com/golf/usopen08/news/story?id=3445094|access-date = December 16, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last = Sobel |first = Jason |title = U.S. Open live blog |url = http://sports.espn.go.com/golf/usopen08/columns/story?columnist=sobel_jason&amp;page=usopenblog4 |publisher=ESPN |date = June 16, 2008 |access-date = June 30, 2009}}&lt;/ref&gt; પ્લેઑફમાં એક તબક્કે વધુમાં વધુ ત્રણ સ્ટ્રૉકથી આગળ હોવા છતાં, વુડ્સ ફરીથી પાછળ રહી ગયો અને તેને મીડિયેટ સાથે સડન ડેથ માટે 18મા બર્ડી ફટકારવાની જરૂર હતી, અને તેણે તેમ કરી દેખાડ્યું.  વુડ્સે પહેલા સડન ડેથ હોલ પર સીધી સફળતા હાંસલ કરી; મીડિયેટ ત્યાર પછી પોતાનો પટ પાર પાડવામાં ચૂક્યો, પરિણામે વુડ્સને તેની 14મી મુખ્ય ચૅમ્પિયનશિપ મળી.&lt;ref&gt;{{cite news|title = Tiger puts away Mediate on 91st hole to win U.S. Open|agency=Associated Press|publisher=ESPN|date = June 16, 2008|url = http://sports.espn.go.com/golf/usopen08/news/story?id=3446435|access-date = December 30, 2008}}&lt;/ref&gt; ટૂર્નામેન્ટ પછી મીડિયેટે કહ્યું, &quot;આ માણસ બસ કંઈક એવું કરે છે જે કલ્પનાના વિસ્તાર દ્વારા સામાન્ય નથી,&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Savage|first=Brendan|title=Rocco Mediate still riding U.S. Open high into Buick Open|work=[[Flint Journal]]|date=June 25, 2008|url=http://www.mlive.com/sports/flint/index.ssf/2008/06/rocco_mediate_still_riding_us.html|access-date=June 19, 2009|archive-date=મે 5, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120505134823/http://www.mlive.com/sports/flint/index.ssf/2008/06/rocco_mediate_still_riding_us.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; અને કેની પેરીએ ઉમેર્યું, &quot;તે સૌ કોઈને એક પગ પર મારે છે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://seattletimes.nwsource.com/html/sports/2008018380_apglfbuickopen.html |title = Mediate makes the most of his brush with Tiger |author=Larry Lage |work=The Seattle Times |agency=Associated Press |date = June 26, 2008 |access-date = June 19, 2009}}&lt;/ref&gt;

યુ.એસ. ઑપન જીત્યા પછીના બે દિવસે, વુડ્સે જાહેર કર્યું કે તેણે પોતાના ડાબા ઘૂંટણ પર રિકન્સ્ટ્રક્ટિવ ઍન્ટેરિઅર ક્રુસિએટ લિગામેન્ટ (ACL) સર્જરી કરાવવાની જરૂર છે, અને તે 2008 ગોલ્ફ સીઝનની બાકીની સ્પર્ધાઓ ચૂકી જશે, જેમાં બે ફાઇનલ મુખ્ય ચૅમ્પિયનશિપનો સમાવેશ થાય છેઃ ઑપન ચૅમ્પિયનશિપ અને PGA ચૅમ્પિયનશિપ. વુડ્સને એ પણ જણાવ્યું કે તે ઓછામાં ઓછા છેલ્લા 10 મહિના પોતાના ડાબા ઘૂંટણના તૂટેલા લિગામેન્ટ(સ્નાયુબંધન) સહિત રમ્યો છે, અને તેની ડાબી ટીબિયા(અંતર્જંઘિકા નળી)માં બમણું ફ્રેક્ચર તાણ સહન કર્યું છે, જ્યારે ઑપરેશનથી પુનઃસ્થાપન પછી તે માસ્ટર્સ પાછળ પડી ગયો.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Tiger Woods to Undergo Reconstructive Knee Surgery and Miss Remainder of 2008 Season|last=Steinberg|first=Mark|publisher=TigerWoods.com|date=June 18, 2008|access-date=June 18, 2008|url=http://www.tigerwoods.com/defaultflash.sps|format=|archive-date=જૂન 17, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080617152335/http://www.tigerwoods.com/defaultflash.sps|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last = Dorman |first = Larry |title = Woods to Have Knee Surgery, Ending His Season |url = http://www.nytimes.com/2008/06/19/sports/golf/19golf.html |work=The New York Times |date = June 19, 2008 |access-date = October 13, 2009}}&lt;/ref&gt;
તેના ઘૂંટણની ઈજાની ગંભીરતા જાણ્યા પછી આખી દુનિયાના વર્તમાનપત્રોએ તેના યુ.એસ. ઑપન વિજયને એક 'વીરગાથા' રૂપે વર્ણવ્યો, અને તેના પ્રયાસોની કદર કરી.  વુડ્સે તેને વર્ણવી, &quot;મારી આ પહેલાંની બધી જ ચૅમ્પિયનશિપમાં સૌથી મહાન – 14મા શ્રેષ્ઠ, છેલ્લા સપ્તાહમાં જે બધું બન્યું તેના કારણે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |url = http://www.guardian.co.uk/sport/2008/jun/17/usopengolf.tigerwoods |title = Woods savours 'greatest triumph' after epic duel with brave Mediate |author=Lawrence Donegan |work=The Guardian |location=UK |date = June 17, 2008 |access-date = June 30, 2008}}&lt;/ref&gt;

PGA ટૂર દ્વારા આયોજિત સીઝનની બાકીની સ્પર્ધાઓમાં વુડ્સની ગેરહાજરીથી PGA ટૂર ટીવી રેટિંગ નીચે ઊતર્યું. 2008ની સીઝનના બીજા ઉત્તરાર્ધ માટે એકંદર વ્યૂઅરશિપ 2007ની સરખામણીમાં 46.8% નીચે ઊતરી જણાઈ.&lt;ref&gt;{{cite web |title = Tiger’s Return Expected To Make PGA Ratings Roar |date = February 25, 2009 |access-date = March 30, 2009 |url = http://blog.nielsen.com/nielsenwire/tag/accenture-match-play-championship/ |publisher = The Nielsen Company 2009 |archive-date = જુલાઈ 21, 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110721063745/http://blog.nielsen.com/nielsenwire/tag/accenture-match-play-championship/ |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

===2009: PGA ટૂરમાં પુનરાગમન===
એ ઘટનાને ઍસોસિએટેડ પ્રેસ દ્વારા &quot;ખેલકૂદમાં એક અત્યંત પ્રત્યાશિત પુનરાગમન&quot; કહેવામાં આવ્યું,&lt;ref&gt;{{cite news
|last = Dahlberg
|first = Tim
|title = Anything can happen: It did in Tiger's return
|url = http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2009/03/01/SP691669HN.DTL
|date = March 1, 2009
|work = San Francisco Chronicle
|access-date = July 1, 2009
|archive-date = જાન્યુઆરી 11, 2012
|archive-url = https://web.archive.org/web/20120111141107/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2009%2F03%2F01%2FSP691669HN.DTL
|url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; આઠ મહિનાની ગેરહાજરી પછી વુડ્સની PGA ટૂરની પ્રથમ ઇવેન્ટ, WGC–ઍક્સેન્ચ્યુઅર મૅચ પ્લે ચૅમ્પિયનશિપ ખાતે રહી. તે બીજા રાઉન્ડમાં ટિમ ક્લાર્ક સામે હાર્યો.&lt;ref&gt;{{cite web
|title = Tiger loses to Clark; all four top seeds out at Match Play
|url = http://www.pgatour.com/2009/tournaments/r470/02/26/accenture.matchplay.ap/index.html
|publisher = PGA Tour
|date = February 26, 2009
|access-date = February 27, 2009
|archive-date = ફેબ્રુઆરી 28, 2009
|archive-url = https://web.archive.org/web/20090228142005/http://www.pgatour.com/2009/tournaments/r470/02/26/accenture.matchplay.ap/index.html
|url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; તેના પછીની પ્રથમ સ્ટ્રૉક રમત ડોરાલ ખાતે WGC-CA ચૅમ્પિયનશિપ હતી, જેને તેણે 9મી(-11)થી પૂરી કરી. વુડ્સ આ વર્ષનું તેનું પ્રથમ ટાઇટલ આર્નોલ્ડ પામર ઈન્વિટેશનલ ખાતે જીત્યો, જ્યાં તે ફાઇનલ રાઉન્ડમાં પ્રવેશ કરતી વખતે સીન ઓ'હેરથી પાંચ સ્ટ્રૉક પાછળ હતો. વુડ્સે ફાઇનલ રાઉન્ડ 67 શૉટ અને એક {{convert|16|ft|m|adj=on}} બર્ડી પટ ફાઇનલ હોલ પર ફટકારીને ઓ'હેરને હરાવ્યો ત્યારે તે એક સ્ટ્રૉક આગળ હતો.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.usatoday.com/sports/golf/pga/2009-03-29-arnold-palmer-invitational_N.htm|title=He's back: Tiger rallies to win Arnold Palmer Invitational|date=March 30, 2009|work=USA Today|access-date=March 30, 2009|first=Steve|last=DiMeglio}}&lt;/ref&gt; ત્યારબાદ તેણે પોતાની જ્વલંત કામગીરી સતત દાખવવાનું ચાલુ રાખ્યું. ધ માસ્ટર્સ ખાતે, તેણે છઠ્ઠા સ્થાને રમત પૂરી કરી, અંતિમ વિજેતા ઍન્જલ કૅબ્રેરાથી ચાર સ્ટ્રૉક પાછળ. પછી, ક્વેઇલ હૉલો ચૅમ્પિયનશિપમાં 18-હોલની લીડ હોવા છતાં, તેણે સીન ઓ'હેરથી બે સ્ટ્રૉક પાછળ રમત પૂરી કરી.  ધ પ્લેયર્સ ચૅમ્પિયનશિપમાં, તે રવિવારે ફાઇનલ ગ્રુપિંગમાં રમ્યો, પરંતુ આઠમા સ્થાને રમત સમાપ્ત કરી.

મેમોરિયલ ટૂર્નામેન્ટ ખાતે વુડ્સ 2009ની તેની બીજી ઇવેન્ટ જીત્યો. ત્રણ રાઉન્ડ પછી તે ચાર શૉટ્સ પાછળ હતો, પરંતુ ફાઇનલ રાઉન્ડમાં 65 શૉટ માર્યા, જેમાં ટૂર્નામેન્ટનો અંત કરવામાં બે સળંગ બર્ડીઝનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Harig|first=Bob|title=Woods back in full force after victory|publisher=ESPN|date=June 7, 2009|url=http://sports.espn.go.com/golf/columns/story?columnist=harig_bob&amp;id=4238016|access-date=June 8, 2009}}&lt;/ref&gt; એ ઇવેન્ટમાં વુડ્સનો ચોથો વિજય હતો. 5 જુલાઈના AT&amp;T નૅશનલ ખાતે વુડ્સ 2009 સીઝનની પોતાની ત્રીજી ઈવેન્ટ જીત્યો, જે ઈવેન્ટનો યજમાન એ પોતે હતો. &lt;ref&gt;{{cite news|last=Svrluga|first=Barry|title=Woods doesn't let victory slip away at Congressional|work=The Washington Post|publisher=[[The Baltimore Sun]]|date=July 6, 2009|url=http://www.baltimoresun.com/sports/golf/bal-sp.tiger06jul06,0,6147804.story|access-date=July 21, 2009|archive-date=જૂન 4, 2012|archive-url=https://archive.is/20120604213337/http://www.baltimoresun.com/sports/golf/bal-sp.tiger06jul06,0,6147804.story|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; જો કે, 2009 મેજરમાં ત્રીજી વખત પ્રવેશવા છતાં, વુડ્સ પોતાની પૂર્વની જીતને હાંસલ કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યો. તેને બદલે, 2009 ઑપન ચૅમ્પિયનશિપ જે ટર્નબેરી ખાતે રમાઈ, તેમાં વ્યાવસાયિક બન્યા બાદ મેજર ચૅમ્પિયનશિપમાં ફક્ત બીજી વખત કટ ચૂકી ગયો.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/golf/8156901.stm|title=Woods misses cut as Watson shines |date=July 17, 2009|publisher=BBC Sport|access-date=August 4, 2009|location=London | first=Mark | last=Orlovac}}&lt;/ref&gt;

2 ઑગસ્ટના, વુડ્સે બ્યુઇક ઑપન ખાતે બીજા ત્રણ ખેલાડીઓ પર ત્રણ-શૉટ વિજયથી, સીઝનની ચોથી જીત ઝડપી લીધી. ઑપન રાઉન્ડ 71 પર ફાયરિંગ કર્યા પછી 95મા સ્થાને અને કટ લાઈનથી બહારની બાજુએ મુકાયો. વુડ્સે બીજા રાઉન્ડમાં 63 સાથે પ્રતિક્રિયા આપી, સીધા નવ-અન્ડર પાર, જેણે તેને વિવાદી મૂલ્યાંકન આપ્યું. ત્રીજા રાઉન્ડના 65થી તે લીડરબોર્ડ પર સર્વોચ્ચ સ્થાને મુકાયો, અને તેણે 20-અન્ડર કુલ 268 ચાર-રાઉન્ડથી ફાઇનલ રાઉન્ડમાં 69 સાથે વિજય મેળવ્યો.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.usatoday.com/sports/golf/pga/2009-08-02-buick-open_N.htm|title=Tiger takes Buick Open for one last ride, wins with Sunday 69|date=August 3, 2009|work=USA Today|access-date=August 4, 2009|first=Jerry|last=Potter}}&lt;/ref&gt; વિજય પહેલાં, આ હેરફેર આજની તારીખ સુધીમાં સૌથી મોટો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tribune.ie/article/2009/aug/09/timing-a-major-impression/?q=buick|title=Timing A Major Impression|date=August 9, 2009|work=Sunday Tribune|access-date=August 9, 2009|archive-date=માર્ચ 6, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306182137/http://tribune.ie/article/2009/aug/09/timing-a-major-impression?q=buick|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ત્યાર પછીના સપ્તાહે વુડ્સ પોતાની 70મી કારકિર્દી સ્પર્ધા WGC-બ્રિજસ્ટોન ઇન્વિટેશનલ ખાતે જીત્યો. તે રવિવારે 16મા સુધી પાડ્રેગ હૅરિંગ્ટન સામે માથોમાથ ગયો, જ્યાં હૅરિંગ્ટને સીધી 5 પર 8 ટ્રિપલ બૉગી બનાવી અને વુડ્સે બર્ડી બનાવી. ટાઇગર હૅરિંગ્ટન અને રોબર્ટ ઍલેન્બી ઉપર એ ઇવેન્ટ 4 સ્ટ્રૉક્સથી જીતી ગયો.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.usatoday.com/sports/golf/pga/2009-08-09-tiger-bridgestone_N.htm|title=Tiger rallies past Harrington to win Bridgestone Invitational|date=August 9, 2009|work=USA Today|access-date=August 10, 2009|first=Steve|last=DiMeglio}}&lt;/ref&gt;

2009 PGA ચૅમ્પિયનશિપ ખાતે, વુડ્સે પહેલા રાઉન્ડ પછી લીડ લેવા માટે 5-અંડર 67 શૉટ ફટકાર્યા. તે બીજા અને ત્રીજા રાઉન્ડ દરમ્યાન લીડર અથવા કૉ-લીડર રહ્યો. ફાઇનલ રાઉન્ડમાં જતાં, વુડ્સ પાસે 8-અંડર પર 2 સ્ટ્રૉકની લીડ હતી. તેમ છતાં, 68મા હોલ પર, યાંગ યોંગ-એયુન લીડરબોર્ડના સર્વોચ્ચ સ્થાને પહેલી વખત આગળ નીકળી ગયો. ત્યાર પછી યાંગ વુડ્સ પર ભારે પડ્યો અને ત્રણ સ્ટ્રૉક્સથી ટૂર્નામેન્ટ જીતી ગયો, તેણે બીજા સ્થાને સમાપ્ત કર્યું.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2009/08/17/sports/golf/17pga.html?_r=1&amp;hp|title=Y. E. Yang Shocks Woods to Win at P.G.A.|date=August 16, 2009|work=New York Times|access-date=August 16, 2009|first=Larry|last=Dorman}}&lt;/ref&gt; એ ઘટના ઉલ્લેખનીય હતી કારણ કે 54 હોલ સુધી લીડિંગ અથવા કૉ-લીડિંગ રહ્યા બાદ, વુડ્સ પહેલી વખત મુખ્ય રમત જીતવામાં નિષ્ફળ રહ્યો હતો, અને એકથી વધુ શૉટથી આગળ હોવા છતાં પહેલી વખત તેણે અમેરિકાની ધરતી ઉપર કોઈ ટૂર્નામેન્ટ ગુમાવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sports.espn.go.com/golf/pgachampionship09/news/story?id=4403199|title=Yang ensures major-less year for Tiger|access-date=August 17, 2009|date=August 16, 2009|publisher=ESPN }}&lt;/ref&gt; તેનો અર્થ એ પણ થતો હતો કે વુડ્સ 2004 પછી આજ સુધીમાં પહેલી વખત મૅજર જીત્યા વગર વર્ષ પૂરું કરશે.

વુડ્સ BMW ચૅમ્પિયનશિપ ખાતે તેનું 71મું કારકિર્દી ટાઇટલ જીત્યો. આ જીતે તેને ફાઇનલ પ્લઑફ ઇવેન્ટમાં જવા માટે ફેડએક્સ કપ સ્ટૅન્ડિંગ્સમાં પ્રથમ સ્થાન પ્રતિ દોર્યો.  એ તેની BMW ચૅમ્પિયનશિપ ખાતે (વેસ્ટર્ન ઑપન તરીકે ત્રણ જીત સહિત) પાંચમી જીત હતી અને PGA ટૂર પર તેની કારકિર્દીમાં પાંચમી વખત ઇવેન્ટ જીતીને તેણે પાંચ અથવા વધુ વખત જીતનો દાવો નોંધાવ્યો.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/golf/8253800.stm|title=Woods cruises to Illinois success |date=September 13, 2009|publisher=BBC Sport|access-date=September 14, 2009|location=London}}&lt;/ref&gt; વુડ્સે ધ ટૂર ચૅમ્પિયનશિપ બીજા સ્થાને સમાપ્ત કરીને તેનું બીજું ફેડએક્સ કપ ટાઇટલ જીતી લીધું.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sports.espn.go.com/golf/news/story?id=4509474|title=Mickelson wins event, Tiger the Cup |date=September 27, 2009|work=ESPN|access-date=September 27, 2009}}&lt;/ref&gt;

2009 પ્રેસિડેન્ટ્સ કપ વખતે, વુડ્સની રમતનો દેખાવ ખરેખર દબદબાભર્યો અને તે સાથે એટલો જ પ્રેક્ષણીય હતો, જેમાં તે એ ઇવેન્ટની તમામ પાંચેય મેચો જીત્યો. તે પોતાના મિત્ર માર્ક ઓ'મિઅરા સાથે જોડાયો, જેણે 1996 પ્રેસિડેન્ટ્સ કપની તમામ પાંચેય મેચો જીતી હતી, અને શિગેકી મરુયામા, જે 1998 પ્રેસિડન્ટ્સ કપમાં પોતાની સાહસિકતા પુરવાર કરી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Ferguson|first=Doug|title=Americans win the Presidents Cup|date=October 12, 2009|url=http://www.times-news.com/localgolf/local_story_285000117.html/resources_printstory|newspaper=[[Cumberland Times-News]]|access-date=December 17, 2009|archive-date=જૂન 4, 2012|archive-url=https://archive.is/20120604213407/http://www.times-news.com/localgolf/local_story_285000117.html/resources_printstory|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Barber|first=Phil|title=Americans win the Presidents Cup|work=[[The Press Democrat]]|date=October 11, 2009|url=http://www.pressdemocrat.com/article/20091011/SPORTS/910119981/1010/SPORTS?Title=Americans-win-the-Presidents-Cup|access-date=October 27, 2009}}&lt;/ref&gt; આ ત્રણેય ઘટનાઓમાં, તેમની પોતાની ટીમો સ્પર્ધા જીતી હતી. વુડ્સે ચારેય રાઉન્ડમાં ફોરસમ્સમાં ઓને ફોર-બૉલમાં સ્ટીવ સ્ટ્રાઈકર સાથે જોડી જમાવી હતી.  ફોરસમ્સના પહેલા દિવસે, તેઓ રયો ઇશિકાવા અને જ્યૉફ ઑગિલ્વિની ટીમ સામે 6 અને 4થી જીત્યા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pgatour.com/tournaments/presidentscup/scoring/2009/thur_foursome.html |title=The Official Home of The Presidents Cup |work=PGATOUR.com |access-date=January 22, 2010 |archive-date=ઑક્ટોબર 11, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091011090156/http://www.pgatour.com/tournaments/presidentscup/scoring/2009/thur_foursome.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ફોર-બૉલની શુક્રવારી મેચમાં, તેઓ ઍન્જલ કાબ્રેરા અને જ્યૉફ ઑગિલ્વિની ટીમ સામે 5 અને 3થી જીત્યા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pgatour.com/tournaments/presidentscup/scoring/2009/fri_fourball.html |title=Presidents Cup Scoring |work=PGATOUR.com |access-date=January 22, 2010 |archive-date=ઑક્ટોબર 12, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091012070140/http://www.pgatour.com/tournaments/presidentscup/scoring/2009/fri_fourball.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; શનિવારે તેઓ ટિમ ક્લાર્ક અને માઈક વેરની ટીમથી સવારના ફોરસમ્સમાં પહેલાં પાછળ રહી ગયા પછી 1-અપ જીતવા માટે 17મું અને 18મું હોલ સર કરીને મેચ જીતી ગયા,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pgatour.com/tournaments/presidentscup/scoring/2009/sat_foursome.html |title=Presidents Cup Scoring |work=PGATOUR.com |access-date=January 22, 2010 |archive-date=ઑક્ટોબર 13, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091013092328/http://www.pgatour.com/tournaments/presidentscup/scoring/2009/sat_foursome.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અને બપોરના ફોરબૉલમાં તેમણે રયો ઇશિકાવા અને વાય.ઈ.યાંગને 4 અને 2ના સ્કોરથી હરાવ્યા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pgatour.com/tournaments/presidentscup/scoring/2009/sat_fourball.html |title=Presidents Cup Scoring |work=PGATOUR.com |access-date=January 22, 2010 |archive-date=ઑક્ટોબર 13, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091013092323/http://www.pgatour.com/tournaments/presidentscup/scoring/2009/sat_fourball.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Cole|first=Cam|title=Hail to the Chief: Tiger clinches title|work=[[Vancouver Sun]]|date=October 13, 2009|url=http://www.canada.com/entertainment/Hail+Chief+Tiger+clinches+title/2096059/story.html|access-date=December 8, 2009|archive-date=ઑક્ટોબર 16, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091016073701/http://www.canada.com/entertainment/Hail+Chief+Tiger+clinches+title/2096059/story.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; સિંગલ્સ મેચમાં, 2009 PGA ચૅમ્પિયનશિપથી તેના ઘોર શત્રુ યાંગ સાથે વુડ્સે જોડી જમાવી. યાંગે પહેલા હોલ પર ઝડપથી 1-અપની લીડ ઝડપી લીધી, પરંતુ તે ત્રીજા હોલ પર લીડ ગુમાવી બેઠો અને વુડ્સ 6 તથા 5ના સ્કોર વડે મૅચ જીતતો ચાલ્યો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pgatour.com/tournaments/presidentscup/scoring/2009/sun_single.html |title=Presidents Cup Scoring |work=PGATOUR.com |access-date=January 22, 2010 |archive-date=ઑક્ટોબર 14, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091014093748/http://www.pgatour.com/tournaments/presidentscup/scoring/2009/sun_single.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; તદુપરાંત, વુડ્સ એક એવો ખેલાડી હતો જેણે યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ માટે કપ મજબૂતીથી પકડી રાખ્યો, જે તેની કારકિર્દીમાં પ્રથમ વખત ટીમ ઇવેન્ટ કમ્પિટિશનમાં એવડું સન્માન અપાવનારો પ્રસંગ હતો.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Woods routs Yang to clinch Presidents Cup|publisher=CNN|date=October 12, 2009|url=http://edition.cnn.com/2009/SPORT/10/11/golf.presidents.woods.usa.win/|access-date=November 24, 2009|archive-date=માર્ચ 10, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120310024558/http://edition.cnn.com/2009/SPORT/10/11/golf.presidents.woods.usa.win/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Presidents Cup complete match results|publisher=ESPN|date=October 11, 2009|url=http://sports.espn.go.com/golf/prescup09/news/story?id=4494770|access-date=November 24, 2009}}&lt;/ref&gt;

નવેમ્બર 2009માં, ઑસ્ટ્રેલિયાના મેલબૉર્નમાં કિંગ્સ્ટન હીથ ખાતે નવેમ્બરની 12થી 15 સુધી યોજાયેલી જેબીવેર(JBWere) માસ્ટર્સમાં રમવા માટે વુડ્સને 3.3 મિલિયન ડૉલર ચૂકવવામાં આવ્યા હતા. આ સ્પર્ધામાં પ્રથમ વખત ઇવેન્ટની ટિકિટો પૂરેપૂરી વેચાઈ ગઈ હતી. તે ઑસ્ટ્રેલિયન ગ્રેગ ચામર્સ ઉપર બે સ્ટ્રૉકથી 14 અન્ડર પાર જીતતો ગયો, અને આમ તેની 38મી યુરોપિયન ટૂર જીત બની અને PGA ટૂર ઓફ ઑસ્ટ્રેલિયા પર પ્રથમ વિજય બન્યો.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/golf/8361060.stm|title=Woods takes Aussie Masters title |date=November 15, 2009|publisher=BBC Sport|access-date=November 19, 2009|location=London}}&lt;/ref&gt;

===2010: અશાંત, જીતરહિત સીઝન===
તેના ભૂતપૂર્વ વૈવાહિક જીવનના વિશ્વાસઘાતની વાત પ્રકાશમાં આવ્યા પછી 2009ના અંતે વુડ્સે સ્પર્ધાત્મક ગોલ્ફ રમતમાંથી અનિર્ણિત વિરામની જાહેરાત કરી. માર્ચ 2010માં, તેણે જાહેર કર્યું કે તે 2010 માસ્ટર્સમાં રમશે.&lt;ref name=&quot;return&quot;&gt;{{cite web|last=Rude|first=Jeff|title=Woods' return shows he's ready to win|publisher=Fox Sports|date=March 17, 2010|url=http://msn.foxsports.com/golf/story/Tiger-Woods-return-at-Masters-shows-he-is-ready-to-win?GT1=39002|access-date=March 23, 2010}}&lt;/ref&gt;

2010ના પ્રારંભની સીઝન ચૂકી જતાં, વુડ્સ ઑગસ્ટા, જ્યોર્જિયા ખાતે, 8 એપ્રિલ 2010થી શરૂ થતી 2010 માસ્ટર્સ ટૂર્નામેન્ટમાં પાછો ફર્યો,&lt;ref name=&quot;news.sky.com&quot;&gt;&lt;/ref&gt; જે આશરે 20 સપ્તાહના તેના વિરામ પછીની રમત હતી. તેણે ચોથા સ્થાને ટૂર્નામેન્ટ બરાબરી પર પૂરી કરી.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://sports.espn.go.com/golf/masters10/news/story?id=5075606|title=Mickelson wins Masters; Tiger 5 back|date=April 11, 2010|publisher=ESPN |access-date=April 12, 2010}}&lt;/ref&gt; વુડ્સ ત્યાર પછી 2010માં કુઐલ હોલો ચૅમ્પિયનશિપમાં એપ્રિલના અંતમાં સ્પર્ધામાં ઉતર્યો, પરંતુ તેની કારકિર્દીમાં બસ છઠ્ઠી વખત માટે કટ ચૂકી ગયો. તે 30 એપ્રિલના વ્યાવસાયિક તરીકે તેના બીજા સૌથી ખરાબ રાઉન્ડનો શૉટ માર્યો, 7-ઑવર 79 બીજા રાઉન્ડ દરમ્યાન આઠ સ્ટ્રૉક્સથી 36-હોલ કટ ચૂકી ગયો.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://sports.espn.go.com/golf/news/story?id=5152134|title=Woods misses sixth PGA Tour cut|date=May 1, 2010|publisher=ESPN |first=Bob|last=Harig|access-date=May 1, 2010}}&lt;/ref&gt; વુડ્સ ધ પ્લેયર્સ ચૅમ્પિયનશિપમાંથી ચોથા રાઉન્ડમાં પોતે બહાર નીકળી ગયો. 9મેના, પાછળથી જણાવ્યું કે તેના ગળાને ઇજા થઈ હતી. તેણે પહેલા ત્રણ રાઉન્ડમાં 70-71-71 સ્કોર કર્યો હતો, અને રાઉન્ડ માટે બે ઑવર-પાર (પાર કરતાં વધુ સ્ટ્રૉક) હતો, જ્યારે તે સાતમા હોલ પર રમતો હતો, ત્યારે તે રમતમાંથી ખસી ગયો. હૅન્ક હૅની જે 2003થઈ વુડ્સનો કોચ હતો તેણે ધ પ્લેયર્સ ચૅમ્પિયનશિપ પછી તુરત કોચ તરીકેના પોતાના પદનું રાજીનામું જાહેર કર્યું. 

વુડ્સ ચાર સપ્તાહ પછી ધ મેમોરિયલ ટૂર્નામેન્ટ ખાતે પોતાના ટાઇટલના સંરક્ષણ માટે સ્પર્ધાત્મક ગોલ્ફમાં પાછો ફર્યો. તેણે કટ કર્યો અને T19 પર પૂર્ણ કરવા ગયો, જે 2002થી આજ સુધીમાંની ટૂર્નામેન્ટમાં તેની સૌથી ખરાબ પૂર્ણાહુતિ હતી.  તેની ત્યાર પછીની સ્પર્ધાત્મક ટૂર્નામેન્ટ શરૂ થઈ 17મી જૂને પેબલ બીચ પર, યુ.એસ. ઑપનમાં,  જ્યાં તેણે 2000માં વિક્રમજનક 15 શોટ્સથી જીત મેળવી હતી.  પહેલા બે રાઉન્ડમાં અપેક્ષાકૃત બહુ જોવા જેવી કામગીરી ન કહી શકાય. ત્યાર પછી, વુડ્સે 2010 પહેલાંના પોતાના જોમના સંકેત બતાવ્યા, જેમ કે શનિવારના પાંચ-અંડર-પાર 66ના શૂટિંગ રૂટમાં બૅકનાઈન 31 સુધી તેણે વ્યવસ્થિત કર્યું, જે ટૂર્નામેન્ટની હળવા રાઉન્ડ માટે ટાઇ બની શકે અને તેને ફરીથી વિવાદમાં મૂકી દઈ શકે. જો કે 54-હોલ લીડર ડસ્ટિન જૉનસનના ભાંગી પડવા છતાં, તે રવિવારે પોતાનું જોમ જાળવવામાં અસમર્થ રહ્યો, અને વુડ્સ ટૂર્નામેન્ટ સમાપ્ત કરવા ત્રણ ઑવર-પાર તથા ચોથા સ્થાન માટે ટાઇ કરવા જઈને, 2010ની ધ માસ્ટર્સ ટૂર્નામેન્ટમાં તેના સર્વોચ્ચ 5 પરિણામોનું પુનરાવર્તન કર્યું.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rte.ie/sport/golf/2010/0621/woodst.html |title=Woods laments missed US Open chance |date=June 21, 2010 |work=RTÉ Sport |access-date=June 21, 2010 |archive-date=જૂન 23, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100623075520/http://www.rte.ie/sport/golf/2010/0621/woodst.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ત્યારપછી વુડ્સ જૂનમાં મોડેથી AT&amp;T નૅશનલમાં રમ્યો, AT&amp;Tએ તેની વ્યક્તિગત સ્પોન્સરશિપ પડતી મૂકી તે પહેલાં તે પોતે યજમાન બન્યો.  તે રક્ષાત્મક ખેલાડી હતો અને તેની પહેલાંની ટૂર્નામેન્ટમાં આવનારા અનેકનો તે પસંદગીનો ખેલાડી હતો, પરંતુ ટૂર્નામેન્ટના બધા જ ચાર દિવસ તેણે સંઘર્ષ કર્યો, રાઉન્ડને અન્ડર-પાર મૂકવામાં તે નિષ્ફળ રહ્યો અને 46મા સ્થાને ટાઇ કરી.&lt;ref&gt;{{cite web|title=2010 Leaderboard: AT&amp;T National|publisher=PGA Tour|date=July 4, 2010|url=http://www.pgatour.com/leaderboards/current/r471/|access-date=August 10, 2010|archive-date=ઑગસ્ટ 24, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100824235014/http://www.pgatour.com/leaderboards/current/r471/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ત્યારબાદ વુડ્સ બે-દિવસની ચૅરિટી ઇવેન્ટ - જેપી(JP) મૅકમનસ પ્રો-આમ(Pro-Am) - રમવા આયર્લૅન્ડ ઉપડી ગયો અને પછી પોતાનાં બાળકોની સંભાળ લેવા વતન ફ્લોરિડા પહોંચી ગયો. તેના માત્ર એક અઠવાડિયા પછી ધ ઑપન ચૅમ્પિયનશિપ હતી.  તેણે સેંટ ઍન્ડ્ર્યુઝના જૂના કોર્સ ખાતે ઑપન ચૅમ્પિયનશિપ માટે પોતાનું પટર બદલ્યું. એ માટે તેણે કહ્યું કે તે હંમેશાં સ્લો ગ્રીન્સ પર સંઘર્ષ કરતો રહ્યો અને &quot;બૉલને ઝડપથી અને સારી રીતે ગબડાવવા માટે&quot; આ નવા નાઇકે મેથડ 101 પટરની તેને જરૂર હતી.   તેનું આ કથન એક રીતે સેંટ ઍન્ડ્ર્યુઝ ખાતે 2000 અને 2005માં યોજાયેલી પહેલાંની બે ચૅમ્પિયનશિપમાં તે જીત્યો હતો એ ધ્યાનમાં લેતાં આશ્ચર્યજનક હતું.  એ પહેલી જ વખત વુડ્સે 1999થી ચાલ્યું આવતું તેનું ટિટ્લેઈસ્ટ સ્કૂટી કૅમેરોન સિવાય બીજું કોઈ પટર વાપર્યું. વુડ્સે ટૂર્નામેન્ટના પ્રથમ દિવસે તો સારી રીતે પટ કર્યું, 5-અંડર 67 શૂટિંગ કર્યું, પરંતુ 40 માઇલ પ્રતિ કલાકની ઝડપે ચાલતા પવને બીજે દિવસે 66 મિનિટો સુધી સેંટ ઍન્ડ્ર્યુઝ પર રમત બંધ રખાવી, જેમાં વુડ્સ કંઈ જ કરી શકવાને શક્તિમાન ન હતો. શનિવારે પણ એ જ સ્થિતિ હતી. તે વારંવાર શૉર્ટ પટ્સ ચૂકી જવા લાગ્યો. તેણે પોતાનું પટર પાછું બદલ્યું અને ફાઇનલ રાઉન્ડમાં પોતાનું જૂનું સ્કૂટી કૅમેરોન પટર લીધું, પરંતુ તેથી પણ તે કંઈ વધુ સારું ન કરી શક્યો. વુડ્સે એકંદર 3-અંડર પૂરા કર્યા, વિજેતા લુઇસ ઉસ્થુઇઝેનથી 13 શૉટ્સ પાછળ. (23મા સ્થાન માટે ટાઇ).&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/golf/8832469.stm|title=Oosthuizen cruises to victory at St Andrews |date=July 18, 2010|publisher=BBC Sport|access-date=September 8, 2010 | first=Rob | last=Hodgetts}}&lt;/ref&gt;

વુડ્સે WGC-બ્રિજસ્ટોન ઇન્વિટેશનલમાં 8 ઑગસ્ટે 18-ઑવરમાં 78મા સ્થાન (છેલ્લાથી બીજા સ્થાન) માટે પાર ટાઇંગ પૂરું કર્યું. તેણે વ્યાવસાયિક ગોલ્ફર તરીકેના પોતાનાં સૌથી ખરાબ ચાર-રાઉન્ડ પરિણામ સ્થાપિત કર્યાં.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bloomberg.com/news/2010-08-08/tiger-woods-keeps-mickelson-off-top-golf-ranking-even-after-worst-result.html|title=Tiger Woods Keeps Mickelson Off Top Golf Ranking, Even After Worst Result|access-date=August 9, 2010|date=August 8, 2010|author=McLuskey, Dex|work=[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]}}&lt;/ref&gt;

વુડ્સે ઑગસ્ટ 2010માં કૅનેડિયન ગોલ્ફ કોચ સીન ફોલેય સાથે કામ કરવાનું શરૂ કર્યું; એ બન્ને પહેલાં કેટલાંક સપ્તાહો માટે સંભાવિત ભાગીદારી માટે ચર્ચા કરતા રહ્યા. 2010 PGA ચૅમ્પિયનશિપમાં વુડ્સ વિસ્કોન્સિનમાં વ્હિસલિંગ સ્ટ્રેટ્સ ખાતે રમ્યો. વુડ્સે 36-હોલ કટ બનાવ્યા, પરંતુ પડકાર ઝીલવામાં નિષ્ફળ ગયો, 28મા સ્થાન માટે ટાઇ સાથે અંત આવ્યો. 

2010માં ફેડએક્સ(FedEx) કપમાં વુડ્સની અસંબદ્ધ રમતે તેને ધ ટૂર ચૅમ્પિયનશિપ માટે 30 સર્વોચ્ચ ખેલાડીઓમાં પોતાને યોગ્ય સિદ્ધ કરવામાં અસફળ બનાવ્યો, 1996માં જ્યારથી તે વ્યાવસાયિક ખેલાડી બન્યો ત્યારથી આવું પ્રથમ વખત બન્યું.  તે 2007 અને 2009માં ફેડએક્સ કપ જીત્યો હતો. તે પોતાની કારકિર્દીમાં પહેલી જ વખત 2010 રાયડર કપ ટીમ માટે આવશ્યક પૉઈન્ટ્સ પર પોતાને યોગ્ય ઠેરવવામાં પણ નિષ્ફળ રહ્યો.  પરંતુ કૅપ્ટન કોરેય પૅવિને વુડ્સને પોતાની ચાર કૅપ્ટનની વરણીમાંથી એક માટે પસંદ કર્યો.  ફરી એકવાર વુડ્સ જોડીની રમતમાં સ્ટીવ સ્ટ્રાઇકર સાથે ભાગીદાર બન્યો. વેલ્સમાં કૅલ્ટિક મૅનોર ખાતે હવામાનની ભયંકર સ્થિતિમાં સદંતર અસંગત રમત રમ્યો. વચ્ચે અનેક વખત મેચો મોડી કરવામાં આવી, જ્યારે મેદાન અને સ્થિતિ રમવા માટે અનુકૂળ ન હતી, અને ફૉર્મેટમાં મહત્ત્વપૂર્ણ ફેરફાર કરવામાં આવ્યા અને તે ત્યાં સુધી કે ઇવેન્ટ પૂરી કરવા માટે તેને ચોથે દિવસે પણ લંબાવવી પડી.  યુ.એસ. કપ ધારક તરીકે દાખલ થયું પણ તેણે શક્ય તેટલા ટૂંકા માર્જિન, 14.5થી 13.5 જેટલાથી યુરોપિયન ટીમ સામે કપ ગુમાવવો પડ્યો. તેમ છતાં વુડ્સ અંતિમ દિવસે સિંગલ્સ મેચ ખૂબ દમામપૂર્વક રમ્યો અને ફ્રાંસિસ્કો મોલિનારી પર નિર્ણાયક જીત મેળવી.

ત્યારપછી વુડ્સે ફોલેય સાથે નવી ટેકનિકો અજમાવવા માટે સ્પર્ધામાંથી લાંબા સમયનો વિરામ લીધો. તે નવેમ્બરની શરૂઆતમાં પાછો ફર્યો, લગભગ એક મહિનાથી વધુ સમયના વિરામ બાદ તેણે WGC-HSBC ચૅમ્પિયન્સ ઇવેન્ટમાં શાંઘાઈ ખાતે ઝંપલાવ્યું, જ્યાં એ 2009માં બીજા ક્રમે રહ્યો હતો, પરંતુ તે પડકાર ઝીલવામાં ગંભીરપણે નિષ્ફળ રહ્યો.  પછીની મુલાકાત હતી [[થાઇલેન્ડ|થાઈલૅન્ડ]]ની, જે એમની માતાની જન્મભૂમિ હતી. ત્યાં એક દિવસની સ્કિન્સ ગેમ, રાજા ભૂમિબોલના માનમાં રમ્યો. 2010 જેબીવેર(JBWere) માસ્ટર્સ મધ્ય નવેમ્બરમાં [[ઑસ્ટ્રેલિયા|ઑસ્ટ્રેલિયા]]માં [[મેલબોર્ન|મેલબૉર્ન]] નજીક યોજાઈ. વુડ્સ પહોંચ્યો રક્ષાત્મક ચૅમ્પિયન તરીકે અને તેને દેખાવ ફી રૂપે ડૉલર 3 મિલિયન કરતાં વધારે ચૂકવવામાં આવ્યા. મોડેથી તેણે ફાઇનલ ચોથા સ્થાને સમાપ્ત કરવા પોતાની રમત બતાવી. તેના ફાઇનલ છ હોલ્સ ઉપર, વુડ્સે બે ઇગલ્સ, બે બર્ડીઝ અને બે પેર બનાવી, 6-અંડર 65 સાથે અંત કર્યો. ત્રણ સપ્તાહ પછી, તેણે પોતાની યજમાન તરીકેની લોસ ઍન્જલસ પાસે એલાઇટ-ફીલ્ડ શેવરોન વર્લ્ડ ચૅલેન્જ શરૂ કરી. (તે પોતાની અંગત સંકટ સ્થિતિને લીધે 2009ની ઇવેન્ટ ચૂકી ગયો હતો; ટૂર્નામેન્ટ ઉપયોગી થાય છે પ્રાથમિક લાભાર્થી તરીકે તેના ચેરિટેબલ ટ્રસ્ટને) વુડ્સ 60sમાં ત્રણ સીધા રાઉન્ડ્સ મૂકે છે અને 2010માં પ્રથમ વખત ફાઇનલ રાઉન્ડમાં સરસાઈ ભોગવતો થાય છે. પરંતુ રવિવારે મિશ્રિત હવામાન પરિસ્થિતિઓમાં લાંબી રમતમાં નિયંત્રણ મેળવવામાં તેને સંઘર્ષ કરવો પડ્યો, અને પહેલાંના રાઉન્ડમાં તેણે જે રમત બતાવી હતી તેના કરતાં ઘણા ખરાબ પટ મૂક્યા, અને ગ્રાઇમે મેકડૉવેલ સાથે 72 હોલ્સ પછી ટાઇ સાથે રમત વીંટે છે.  મેકડૉવેલે ફાઇનલ ગ્રીન પર 20-ફુટ બર્ડી પુટ સૅન્ક કરી; પછી વુડ્સે પોતાની ટૂંકી બર્ડી સૅન્ક કરી ટાઇ માટે. મેકડૉવેલે ટાઇટલ મેળવવા માટે 20 ફીટથી ફરીથી પહેલા પ્લૅઓફ હોલ (18મા) પર બર્ડી બનાવી, જ્યારે વુડ્સ વધુ ટૂંકી રેંજથી ચૂકી ગયો. પ્લૅઓફના નુકસાનનો અર્થ હતો વુડ્સ સંપૂર્ણ સીઝન માટે જીતરહિત રહેવું, તે વ્યાવસાયિક બન્યો ત્યારથી અત્યાર સુધીમાં પહેલી જ વખત આવું બનવા પામ્યું હતું. તેમ છતાં, 2010 સીઝનમાં વુડ્સ વિશ્વમાં #2 ક્રમે રહ્યો. તેણે 2010ની તેની ફાઇનલ બે ઇવેન્ટ માટે ફરીથી નાઇકી મેથડ 003 પટરનો ઉપયોગ કર્યો.

==રમવાની શૈલી==
[[File:TigerWoods2004RyderCup3.jpg|thumb|left|upright|2004 રાયડર કપ પહેલાં, બ્લૂમફિલ્ડ હિલ્સ, મિશિગનમાં આવેલા ઑકલૅન્ડ હિલ્સ કન્ટ્રી ક્લબ ખાતે પ્રેક્ટિસ કરતા વુડ્સ]]

જ્યારે વુડ્સ 1996માં પહેલી વખત વ્યાવસાયિક ટૂરમાં જોડાયો ત્યારે તેના લોંગ ડ્રાઇવ્ઝનો ગોલ્ફની દુનિયા પર ખૂબ પ્રભાવ હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |title = Woods threatens all records at the Masters |agency = Associated Press |archive-url = https://web.archive.org/web/20050330233915/http://slam.canoe.ca/SlamGolf97Masters/apr13_tig.html |archive-date = માર્ચ 30, 2005 |url = http://slam.canoe.ca/SlamGolf97Masters/apr12_mastersthird.html |publisher = [[Canadian Online Explorer]] |date = April 12, 1997 |access-date = August 6, 2007 |url-status = live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url = http://sportsillustrated.cnn.com/augusta/stories/041497/20Woods.html |agency = Associated Press |title = Tiger had more than just length in annihilating Augusta |work = Sports Illustrated |date = April 14, 1997 |access-date = June 20, 2009 |archive-date = ઑગસ્ટ 4, 2009 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090804124518/http://sportsillustrated.cnn.com/augusta/stories/041497/20Woods.html |url-status = dead }}&lt;/ref&gt; તેમ છતાં, પાછળનાં વર્ષોમાં પણ તેણે પોતાનું સાધન ઉન્નત ન બનાવ્યું (અસલ પાણી પાયેલું ગતિશીલ સોનાની સ્ટીલ-શાફ્ટવાળું ક્લબ્ઝ અને નાનકડું સ્ટીલ ક્લબ હેડ જે દૂર અંતરથી ચોક્સાઇપૂર્વક બૉલને પહોંચાડે છે તેના ઉપર જ આધાર રાખ્યો),&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.golftransactions.com/equipment/truetemper070903.html |author = Cara Polinski |publisher = The Wire |title = True Temper Wins Again! |date = July 8, 2003 |access-date = August 6, 2007 |archive-date = સપ્ટેમ્બર 27, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070927163826/http://www.golftransactions.com/equipment/truetemper070903.html |url-status = dead }}&lt;/ref&gt; અનેક વિરોધીઓએ તેના સુધી પકડ જમાવી. ફિલ મિકલસને તો 2003માં ત્યાં સુધી મજાક કરી હતી કે વુડ્સ &quot;હલકી જાતનાં સાધનો&quot; વાપરે છે, જે નાઇકી, ટિટ્લેઇસ્ટ અથવા વુડ્સને છાજતાં નથી.&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://sports.espn.go.com/golf/story?id=1507979 |title = Woods, Mickelson clear the air, put spat behind them |publisher=ESPN |date = February 13, 2003 |access-date = August 6, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.golftoday.co.uk/news/yeartodate/news03/mickelson1.html |title = Phil Mickelson clarifies Tiger comments |publisher = Golf Today |access-date = August 6, 2007 |archive-date = મે 26, 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110526141134/http://www.golftoday.co.uk/news/yeartodate/news03/mickelson1.html |url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 2004 દરમ્યાન, વુડ્સે છેવટે તેની ડ્રાઇવર ટેકનોલૉજીને વધુ મોટા ક્લબહેડ અને ગ્રેફાઇટ શાફ્ટ સુધી ઉન્નત કરી, જે તેની ક્લબહેડ ગતિ સાથે જોડાઇ અને તેથી તે ફરી એકવાર ટી(ખૂંટી) ઘણા દૂરના અંતર મેળવનારા ટૂરના વધુ લાંબા ખેલાડીઓમાંનો એક બન્યો.

તેને શક્તિનો લાભ હતો તે છતાં, વુડ્સે હંમેશાં ઉત્કૃષ્ટ ઑલ-રાઉન્ડ રમત વિકસિત કરવા પાછળ ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. એમ હોવા છતાં તાજેતરનાં વર્ષોમાં ડ્રાઇવિંગ ચોક્સાઇમાં ટૂર રેંકિંગના તળિયા નજીક વિશેષ રૂપે તે રહ્યો. તેનો આયરન પ્લે સામાન્ય રીતે ચોક્કસ છે, તે રિકવરી અને બંકર પ્લે ખૂબ જ મજબૂત છે, અને તેનું પટિંગ (ખાસ કરીને દબાણ અંતર્ગત) એ સંભવતઃ તેની મૂડી છે. તે વ્યાવસાયિક ગોલ્ફર્સ વચ્ચે વ્યાયામ અને તાકાતનાં વધુ ઊંચાં માપદંડો લાવવા માટે મોટા ભાગે જવાબદાર છે, અને મોટા ભાગના ખેલાડીઓ કરતાં પટિંગ માટે વધુ કલાકોના અભ્યાસ માટે જાણીતો છે.&lt;ref name=&quot;linkageinc&quot;&gt;{{cite web|title = CASE STUDY: Tiger Woods|publisher = Linkage Incorporated|url = http://www.linkageinc.com/company/news_events/link_learn_enewsletter/archive/2002/03_02_case_study_tiger_woods.aspx|archive-url = https://web.archive.org/web/20061015151438/http://www.linkageinc.com/company/news_events/link_learn_enewsletter/archive/2002/03_02_case_study_tiger_woods.aspx|archive-date = ઑક્ટોબર 15, 2006|access-date = June 24, 2009|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;par&quot;&gt;{{cite web|title = When Par isn't good enough|publisher = APMP.org|url = http://www.apmp.org/fv-63.aspx|access-date = May 12, 2007|archive-date = જુલાઈ 4, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20070704132936/http://www.apmp.org/fv-63.aspx|url-status = bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CBS&quot;&gt;{{cite news|title = Tiger Woods Up Close And Personal|publisher = [[CBS News]]|author = Ed Bradley|date = September 3, 2006|url = http://www.cbsnews.com/stories/2006/03/23/60minutes/main1433767_page5.shtml|access-date = May 13, 2007|archive-date = મે 24, 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110524133020/http://www.cbsnews.com/stories/2006/03/23/60minutes/main1433767_page5.shtml|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

1993ના મધ્યથી, જ્યારે તે શીખાઉ હતો, 2004 સુધી, ત્યારે વુડ્સે આગળ પડતી સ્વિંગ સાથે માત્ર કોચ બુત્ચ હાર્મન સાથે કામ કર્યું.  હાર્મન અને વુડ્સે મળીને વુડ્સની ફુલ સ્વિંગના મોટા પુનર્વિકાસ માટે વિશિષ્ટ શૈલી ઘડી કાઢી, જેનાથી વધુ સાતત્ય, વધુ સારું અંતર નિયંત્રણ અને વધુ સારી ગતિક્રમવિજ્ઞાન પ્રાપ્ત થયું. આ પરિવર્તનોએ 1999માં વળતર આપવાની શરૂઆત કરી.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Pro: Lessons About Golf and Life from My Father, Claude Harmon, Sr.|author=Harmon, Butch |year=2006|publisher=Three Rivers Press|isbn=0307338045|ref=harv|postscript=&lt;!--None--&gt;}}&lt;/ref&gt; માર્ચ 2004થી, વુડ્સને હૅન્ક હેનીનું કોચિંગ મળ્યું, જેણે તેની સ્વિંગ પ્લેનને ફ્લૅટનિંગ કરવા ઉપર કામ કર્યું.  વુડ્સે હેની સાથે રહીને ટૂર્નામેન્ટો જીતવાનું ચાલુ રાખ્યું, પરંતુ જ્યારથી એ હાર્મનથી દૂર થયો ત્યારથી તેની ચોક્સાઇ મહત્ત્વપૂર્ણ રીતે નીચે આવી ગઈ. જૂન 2004માં, વુડ્સ ગોલ્ફ બ્રોડકાસ્ટર તરીકે પણ કામ કરતા હાર્મન સાથે મીડિયા વિવાદમાં સંકળાયેલો હતો, ત્યારે હાર્મને સૂચન કર્યું કે તે પોતાની રમતમાં સમસ્યાઓ વિશે &quot;ડિનાયલ (ઇનકાર) કરનાર&quot; છે, પરંતુ જાહેરમાં તેમના મતભેદો વિશે તેમણે સમજૂતી કરી લીધી હતી.&lt;ref name=&quot;Harmon&quot;&gt;{{cite news|title = Woods says relationship with Harmon 'much better' after call
|work=USA Today |author=Mike Dodd|date =June 30, 2004|url = http://www.usatoday.com/sports/golf/pga/2004-06-30-woods-harmon_x.htm|access-date = May 13, 2007}}&lt;/ref&gt;

હેનીએ 10 મે 2010ના જાહેર કર્યું કે તે વુડ્સના કોચ તરીકે મુક્ત થયો છે.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Haney walks away from Woods|publisher=Golf Channel|date=May 10, 2010|url=http://www.thegolfchannel.com/tour-insider/haney-walks-away-from-woods-36691/|access-date=August 17, 2010|archive-date=મે 19, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100519202423/http://www.thegolfchannel.com/tour-insider/haney-walks-away-from-woods-36691/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

10 ઑગસ્ટ 2010ના સીન ફોલેયે PGA ચૅમ્પિયનશિપ ખાતે પ્રેક્ટિસ રાઉન્ડ દરમ્યાન તેની સ્વિંગ સાથે વુડ્સને મદદ કરી અને તેની સાથે કામ કરવાની સંભાવનાને અનુમતિ આપી.&lt;ref&gt;[http://www.tsn.ca/golf/story/?id=330104 કૅનેડિયન સ્વિંગ કોચ ફોલેય ટાઇગરને PGA ચૅમ્પિયનશિપ ખાતે મદદ કરી રહ્યા છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629075143/http://www.tsn.ca/golf/story/?id=330104 |date=જૂન 29, 2011 }}, કૅનેડિયન પ્રેસ, ઑગસ્ટ 10, 2010. ઑગસ્ટ 10, 2010ના મેળવેલ.&lt;/ref&gt;

==સાધનસામગ્રી==
'''2010 પ્રમાણે:''' &lt;ref name=&quot;bag&quot;&gt;{{cite web|title=Tiger's Bag|url=http://www.nike.com/nikeos/p/nikegolf/en_US/athletes/tiger-woods|access-date=એપ્રિલ 1, 2011|archive-date=માર્ચ 15, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110315090649/http://www.nike.com/nikeos/p/nikegolf/en_US/athletes/tiger-woods|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Flash&quot;&gt;ટાઇગર વુડ્સની વેબસાઈટ [http://www.tigerwoods.com/defaultflash.sps ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080617152335/http://www.tigerwoods.com/defaultflash.sps |date=જૂન 17, 2008 }}, એક ફ્લેશ વેબસાઈટ છે, જે ટાઇગર ક્લબોના લિસ્ટિંગ પણ રાખે છે. &quot;ઑન ટૂર(On Tour)&quot; પર અને પછી &quot;ઇન ધ બૅગ(In the Bag)&quot; પર ક્લિક કરો&lt;/ref&gt;
*ડ્રાઇવરઃ નાઇકી VR ટૂર ડ્રાઇવર (9.5 ડિગ્રીઝ; મિત્સુબિશી ડાયમના વ્હાઇટબોર્ડ 83g શાફ્ટ)
*ફેરવે વુડ્સ: નાઇકી SQ 11 15° 3- વુડ સાથે મિત્સુબિશી ડાયમના બ્લ્યૂબોર્ડ અને નાઇકી SQ 11 19° 5-વુડ
*આયરન્સ: નાઇકી VR ફોર્જ્ડ TW બ્લેડ (2-PW) (કોર્સ સેટઅપ અને પરિસ્થિતિઓ પ્રમાણે ટાઇગર પોતાના 5 વુડ અને 2 આયરન બૅગમાં મૂકશે). બધા આયરન 1 ડિગ્રી સીધા ઊભા છે, જેનું D4 સ્વિંગ વેટ, સ્ટાન્ડર્ડ સાઇઝ ટૂર મખમલી પકડ અને ખરી પાણી ચઢાવેલી ગતિશીલ સોનાની X-100 શાફ્ટ્સ.&lt;ref name=&quot;Flash&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
*વેજીસ(Wedges): નાઇકી VR 56° સૅન્ડ વેજ અને નાઇકી SV 60° લૉબ વેજ
*પટર: નાઇકી મેથડ 003 પિંગ બ્લૅકઆઉટ ગ્રિપ સાથે, 35 ઇંચ લાંબું&lt;ref name=&quot;bag&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Flash&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
*બૉલ: નાઇકી ONE ટૂર (&quot;ટાઇગર&quot; ઇમ્પ્રિન્ટ સાથે)
*ગોલ્ફ ગ્લવ: નાઇકી ડ્રી-ફીટ  ટૂર ગ્લવ
*ગોલ્ફ જૂતા: નાઇકી એર ઝૂમ TW 2010
*ક્લબ કવરઃ '''''ફ્રેંક'' ''' , તેમની માતાએ બનાવેલું એક પ્લશ ટાઇગર હેડ ક્લબ કવર, જે કેટલાંક વિજ્ઞાપનોમાં જોવા મળેલું છે.&lt;ref name=&quot;Frank&quot;&gt;{{cite news|last=Cannizzaro|first=Mark|title=Tiger Pitch Ad-Nauseam|work=New York Post|date=August 29, 2007|url=http://www.nypost.com/seven/08292007/sports/tiger_pitch_ad_nauseam.htm|access-date=June 24, 2009|archive-date=ડિસેમ્બર 26, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071226124852/https://nypost.com/seven/08292007/sports/tiger_pitch_ad_nauseam.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*ફેરવે વુડ &quot;કિવી&quot; બર્ડ હેડકવર તેના કૅડી સ્ટીવ વિલિયમ્સ (ન્યૂઝીલૅન્ડ)ની રાષ્ટ્રીયતા સાથે સંબંધિત.

==અન્ય સાહસો અને પાસાં==
===ચૅરિટી તથા યૂથ પ્રોજેક્ટ્સ===
વુડ્સે કેટલાક ચૅરિટીના અને યુવાઓ માટેના પ્રોજેક્ટ સ્થાપ્યા છે.
*'''ધ ટાઇગર વુડ્સ ફાઉન્ડેશન''' : ધ ટાઇગર વુડ્સ ફાઉન્ડેશનની સ્થાપના વુડ્સ અને તેમના પિત અર્લ દ્વારા 1996માં થઈ હતી. તે બાળકો માટેના પ્રોજેક્ટ્સ ઉપર કેન્દ્રિત છે. શરૂઆતમાં તેમાં ગોલ્ફ ક્લિનિક (ખાસ કરીને લાભવંચિત બાળકોને ધ્યાનમાં રાખીને), અને એક ગ્રાંટ (નાણાકીય સહાય) કાર્યક્રમનો સમાવેશ થાય છે.  આગળ ઉપર તેમાં જે પ્રવૃત્તિઓ ઉમેરવામાં આવી તેમાં યુનિવર્સિટી શિષ્યવૃત્તિઓ, મેમ્ફિસ, ટેનેસીમાં સેંટ જ્યુડ હૉસ્પિટલ ખાતે ટાર્ગેટ હાઉસ સાથે સહયોગ; સ્ટાર્ટ સમથિંગ જેવો ચારિત્ર્ય વિકાસ કાર્યક્રમ, જેના સહભાગીઓની સંખ્યા 2003માં એક મિલિયન સુધી પહોંચી હતી; અને ટાઇગર વુડ્સ લર્નિંગ સેન્ટર.&lt;ref name=&quot;TWFoundation&quot;&gt;{{cite web|title = The Steps We've Taken|publisher = [[Tiger Woods Foundation]]|url = http://www.tigerwoodsfoundation.org/history_and_timeline.php|archive-url = https://web.archive.org/web/20080330032429/http://www.tigerwoodsfoundation.org/history_and_timeline.php|archive-date = માર્ચ 30, 2008|access-date = June 16, 2008|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ધ ટાઇગર વુડ્સ ફાઉન્ડેશને તાજેતરમાં નવી PGA ટૂર ઇવેન્ટની રચના માટે PGA ટૂર સાથે હાથ મિલાવ્યા છે, જે જુલાઈ 2007ની શરૂઆતમાં રાષ્ટ્રના પાટનગર (વૉશિંગ્ટન ડી.સી.)માં રમાશે.&lt;ref&gt;{{cite news|title = Congressional will host Tiger, AT&amp;T National|agency=Associated Press|date = April 6, 2007|publisher=ESPN|url = http://sports.espn.go.com/golf/news/story?id=2828393|access-date = June 16, 2008}}&lt;/ref&gt;
*'''ઈન ધ સિટી ગોલ્ફ ક્લિનિક્સ અને ઉત્સવો''' : 1997થી, ધ ટાઇગર વુડ્સ ફાઉન્ડેશન સંપૂર્ણ દેશમાં જુનિયર ગોલ્ફ ક્લિનિક્સનું સંચાલન કરે છે.&lt;ref name=&quot;TWFoundation&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ફાઉન્ડેશને 'ઈન ધ સિટી (શહેરમાં)' ગોલ્ફ ક્લિનિક કાર્યક્રમ 2003માં શરૂ કર્યો.  પહેલા ત્રણ ક્લિનિક ઇન્ડિયો, કૅલિફોર્નિયા, વિલ્કિન્સબર્ગ, પેન્સિવૅનિયા તથા સાન જુઆન, પ્યુઅર્ટો રિકોમાં યોજાયા અને તેમનું લક્ષ્યજૂથ હતું 7-17ની ઉંમરનું તમામ યુવાધન, અને તેમના પરિવારો.  ત્રણ દિવસની દરેક ઇવેન્ટમાં ક્લિનિકના સપ્તાહના ગુરુ, શક્રવારે ગોલ્ફ વર્ગો યોજવામાં આવે છે અને શનિવારે સમગ્ર સમુદાય માટે નિઃશુલ્ક સમારંભ યોજવામાં આવે છે. યજમાન શહેરો ટાઇગર વુડ્સ ફાઉન્ડેશન યૂથ ક્લિનિકના વાર્ષિકોત્સવમાં ભાગ લેવા માટે 15 જુનિઅર ગોલ્ફરોને આમંત્રિત કરે છે. આ ત્રણ દિવસની જુનિઅર ગોલ્ફ સ્પર્ધામાં ડિઝની રિસોર્ટ્સ, જુનિઅર ગોલ્ફ ક્લિનિક અને ટાઇગર વુડ્સ દ્વારા પ્રદર્શનની ટિકિટો પણ સામેલ છે.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Tiger Foundation Sets Clinics|author = Golf Channel Newsroom|date = February 11, 2003|publisher = The Golf Channel|url = http://www.thegolfchannel.com/core.aspx?page=15100&amp;select=8322|access-date = June 16, 2008|archive-date = ફેબ્રુઆરી 13, 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110213154520/http://www.thegolfchannel.com/core.aspx?page=15100|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
*'''ટાઇગર વુડ્સ લર્નિંગ સેન્ટર''' : આ અનાહેઇમ, કૅલિફોર્નિયામાં સ્થિત એક {{convert|35000|sqft|m2|-2|sing=on}} શૈક્ષણિક સુવિધા છે, જેનું ઉદ્ઘાટન ફેબ્રુઆરી 2006માં થયું હતું. દર વર્ષે 4થી 12 ગ્રેડમાં ભણતા કેટલાક હજાર વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે તેવી અપેક્ષા સાથે તેને શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. સેન્ટરમાં સાત વર્ગ ખંડો છે, ઘનિષ્ઠ મલ્ટિમીડિયા સુવિધાઓ અને એક મેદાની ગોલ્ફ પ્રશિક્ષણ ક્ષેત્ર છે.&lt;ref name=&quot;Centre&quot;&gt;{{cite news|title = With Clinton at his side, Woods opens his learning center|agency = Associated Press|date = February 10, 2006|publisher = PGA Tour|url = http://www.pgatour.com/story/9223725/|access-date = May 13, 2007|archive-date = મે 25, 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110525185623/http://www.pgatour.com/story/9223725/|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title = Center takes shape|author = John Reger|date = May 26, 2005|publisher = [[The Orange County Register]]|url = http://www.ocregister.com/ocr/sections/sports/golfextra/article_534700.php|access-date = June 18, 2008|archive-date = ડિસેમ્બર 22, 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20081222111808/http://www.ocregister.com/ocr/sections/sports/golfextra/article_534700.php|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
*'''ટાઇગર જૅમ''' : એક વાર્ષિક ભંડોળ ઊભું કરવાનો કૉન્સર્ટ છે, જેના થકી અત્યાર સુધીમાં ટાઇગર વુડ્સ ફાઉન્ડેશન માટે 10 મિલિયન ડૉલર ઊભા થઈ શક્યા છે. ટાઇગર જૅમ ખાતેના ભૂતપૂર્વ પ્રદર્શક રમતવીરોમાં સ્ટિંગ, બૉન જોવી અને સ્ટેવી વન્ડરનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Tiger Jam|publisher = Tiger Woods Foundation|url = http://www.tigerwoodsfoundation.org/tiger_jam.php|archive-url = https://web.archive.org/web/20080421031334/http://www.tigerwoodsfoundation.org/tiger_jam.php|archive-date = એપ્રિલ 21, 2008|access-date = June 18, 2008|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
*'''શેવરોન વર્લ્ડ ચૅલેન્જ''' : એક વાર્ષિક ઓફ-સીઝન ચૅરિટી ગોલ્ફ ટૂર્નામેન્ટ.  આ સ્પર્ધાઓમાં ઉદાર પુરસ્કાર રાશિ આપવામાં આવે છે, અને 2007માં વુડ્સે પોતાના લર્નિંગ સેન્ટરને 1.35 મિલિયન ડૉલરનો ચેક સૌથી પહેલાં દાનમાં આપ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news|title = Woods closes out the year with a victory in Target World Challenge|agency=Associated Press|date = December 17, 2007|publisher=ESPN|url = http://sports.espn.go.com/espn/wire?section=golfonline&amp;id=3157833|access-date = June 18, 2008}}&lt;/ref&gt;
*'''ટાઇગર વુડ્સ ફાઉન્ડેશન નેશનલ જુનિઅર ગોલ્ફ ટીમ''' : એક અઢાર સભ્યોની ટીમ છે, જે વાર્ષિક જુનિઅર વર્લ્ડ ગોલ્ફ ચૅમ્પિયનશિપ્સમાં સ્પર્ધા કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Junior Golf Team|publisher = Tiger Woods Foundation|url = http://www.tigerwoodsfoundation.org/junior_golf_team.php|archive-url = https://web.archive.org/web/20080608065749/http://www.tigerwoodsfoundation.org/junior_golf_team.php|archive-date = જૂન 8, 2008|access-date = June 18, 2008|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

વુડ્સે પોતે પણ તેના વર્તમાન ગોલ્ફ અનુચર, સ્ટીવ વિલિયમ્સ માટે ચૅરિટીકામમાં ભાગ લીધો હતો.  24 એપ્રિલ, 2006ના વુડ્સ ઑટો રેસિંગ સ્પર્ધા જીત્યો, જેનો લાભ વંચિત યુવાધનને માટે રમત-ગમત ક્ષેત્રે કારકિર્દી અપનાવવા માટે નાણાં સહાય આપતી સંસ્થા, સ્ટીવ વિલિયમ્સ ફાઉન્ડેશનને ભંડોળ વધારવા માટે થયો.&lt;ref name=&quot;Char&quot;&gt;{{cite web|author = [[Associated Press]]|title = Golf: Woods shows off his driving skills|url = http://www.iht.com/articles/2006/04/24/sports/GOLf.php|date = May 25, 2006|work = International Herald Tribune|publisher = [[The New York Times Company]]|access-date = May 13, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20080226154420/http://www.iht.com/articles/2006/04/24/sports/GOLf.php|archive-date = ફેબ્રુઆરી 26, 2008|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

===લખાણો===
1997થી વુડ્સ ''ગોલ્ફ ડાઇજેસ્ટ''  સામયિકમાં ગોલ્ફ માર્ગદર્શક કટાર લખે છે,&lt;ref&gt;{{cite news|title = New deal includes instruction, Web pieces|agency=Associated Press|date = May 8, 2002|publisher=ESPN|url = http://sports.espn.go.com/golf/story?id=1380039|access-date = June 18, 2008}}&lt;/ref&gt; અને 2001માં તેણે ગોલ્ફ ઈન્સ્ટ્રક્શન પર બેસ્ટ-સેલર પુસ્તક લખ્યું, ''હાઉ આઇ પ્લે ગોલ્ફ'' , જેની પ્રથમ આવૃત્તિ માટેનો મુદ્રણ આદેશ કોઈ પણ ગોલ્ફ બુક કરતાં સૌથી મોટો હતો, 1.5 મિલિયન નકલનો.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.usatoday.com/life/books/2001-10-09-tiger-woods.htm |title=Tiger Woods joins the club of golf book authors |access-date=June 20, 2008 |last=Snider |first=Mike |date=October 9, 2001 |work=USA Today |publisher=[[Gannett Company]]}}&lt;/ref&gt;

===ગોલ્ફ કોર્સ (ગોલ્ફ મેદાન) ડિઝાઇન===
{{Main|Tiger Woods Design}}

વુડ્સે 3 ડિસેમ્બર 2006માં જાહેર કર્યું કે તે પોતાની ગોલ્ફ કોર્સ ડિઝાઇન કંપની દ્વારા યુનાઈટેડ આરબ ઍમિરેટ્સ (સંયુક્ત આરબ અમીરાત)માં તેનો પ્રથમ ગોલ્ફ કોર્સ વિકસિત કરશે, ટાઇગર વુડ્સ ડિઝાઇન.  ધ ટાઇગર વુડ્સ દુબઈની વિશેષતા હશે એક {{convert|7700|yd|adj=on}}, પાર-72 કોર્સ નામે ''અલ-રુવાયા''  (જેનો અર્થ થાય છે – &quot;પ્રશાન્તતા&quot;), એક {{convert|60000|sqft|m2|-3|sing=on}} ક્લબ હાઉસ, એક ગોલ્ફ અકાદમી, 320 સ્વતંત્ર વિલા અને 80 સ્યૂટ્સ સહિતની બુટીક હૉટેલ. ટાઇગર વુડ્સ દુબઇ એ વુડ્સ અને તત્વીર વચ્ચેનું સંયુક્ત સાહસ છે, તત્વીર એ સરકાર સાથે જોડાયેલા દુબઇ હોલ્ડિંગના સભ્ય છે. વુડ્સે દુબઇ પસંદ કર્યું કારણ કે એ &quot;રણના મેદાનને વિશ્વ-કક્ષાનું ગોલ્ફનું મેદાન બનાવવાના પડકાર&quot; વિશે ખૂબ જ ઉત્તેજિત હતો.  તેનો વિકાસ દુબઈલૅન્ડ પર 2009ના અંત સુધીમાં પૂરો કરવાનું નિર્ધાર્યું હતું, જે એ પ્રદેશનો સૌથી મોટો પ્રવાસન અને ફુરસદ માટેનો પ્રોજેક્ટ હતો.&lt;ref name=&quot;dubai1&quot;&gt;એપી(AP), [http://www.pgatour.com/story/9846849/ &quot;ટાઇગર દુબઈમાં પહેલો કોર્સ(ગોલ્ફમેદાન) બનાવશે&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511074710/http://www.pgatour.com/story/9846849/ |date=મે 11, 2011 }}, ''ગોલ્ફવેબ વાયર સર્વિસિઝ, PGATour.com'' , ડિસેમ્બર 3, 2006, જુલાઈ 8, 2007ના મેળવેલ.&lt;/ref&gt; જો કે, દુબઇમાં ઊભી થયેલી આર્થિક મુશ્કેલીઓના કારણે આ પ્રોજેક્ટને પૂરો કરવામાં વિલંબ થયો છે.

14 ઑગસ્ટ 2007ના, યુ.એસ.ના હાઈ કૅરોલિના ખાતે ધ ક્લિફ્સમાં પોતાનું પ્રથમ મેદાન ડિઝાઇન થશે એવું વુડ્સે જાહેર કર્યું.  આવું ખાનગી મેદાન ઉત્તર કૅરોલિનાના ઍશવિલે નજીક બ્લ્યૂ રિજ માઉન્ટેન્સમાં લગભગ {{convert|4000|ft|m}} પર તૈયાર થશે.&lt;ref name=&quot;espn&quot;&gt;{{cite web|title = Tiger to design his first U.S. course|work=ESPN|url = http://sports.espn.go.com/golf/news/story?id=2974491|access-date = August 15, 2007}}&lt;/ref&gt;

વુડ્સ મેક્સિકોમાં પણ એક ગોલ્ફ કોર્સ(મેદાન) ડિઝાઇન કરશે. આ તેનો સમુદ્રી મોરચા પરનો સર્વપ્રથમ કોર્સ બનશે. તેને નામ અપાશે પુન્તા બ્રાવા, જે બાજા કૅલિફોર્નિયામાં એન્સેનાડા પાસે આવેલું છે.  આ પ્રોજેક્ટમાં વુડ્સ દ્વારા ડિઝાઇન કરેલો 18-હોલ મેદાનનો સમાવેશ થશે, જેમાં ઘણી બધી ત્રણ એકર જેટલા પ્રદેશમાં ફેલાયેલી એવી 40 એસ્ટેટ હશે, અને {{convert|7000|sqft|m2}} સુધીના 80 વિલા ગૃહો પણ હશે. તેનું બાંધકામ 2009માં શરૂ થશે અને 2011માં તે પ્રોજેક્ટ પૂરો થવાનું નિર્ધાર્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Louis|first=Brian|coauthors=Taub, Daniel|title=Tiger Woods and Flagship to Build Mexico Golf Resort|publisher=Bloomberg L.P.|date=October 7, 2008|url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601103&amp;sid=ao2vcPf3MUek&amp;refer=us|access-date=January 5, 2010}}&lt;/ref&gt;

===સમર્થન (ઇન્ડૉર્સમેન્ટ્સ)===
વુડ્સને વિશ્વની બજારમાં સૌથી વધુ ખપી શકે તેવો રમતવીર કહેવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;sbr1&quot;&gt;બર્જર, બ્રાયન., [http://www.sportsbusinessradio.com/?q=node/616 &quot;નાઇકી ગોલ્ફ ટાઇગર વુડ્સ સાથેના કરારને લંબાવે છે&quot;], ''સ્પોર્ટ્સ બિઝનેસ રેડિયો'' , ડિસેમ્બર 11, 2006, સપ્ટેમ્બર 14, 2007ના મેળવેલ.&lt;/ref&gt; 1996માં તેના 21મા જન્મદિવસ પછી તુરત જ તેણે ઘણી બધી કંપનીઓ સાથે વ્યાપારિક વ્યવહાર માટેના સમર્થન કરારો પર સહી કરવાનું શરૂ કર્યું, જેમાં જનરલ મોટર્સ, ટિટ્લેઇસ્ટ, જનરલ મિલ્સ, અમેરિકન એક્સપ્રેસ, ઍક્સેન્ચ્યૂર અને નાઇકી, ઈનકોર્પોરેશન. 2002માં તેણે નાઇકી સાથે 105 મિલિયન ડૉલરના 5 વર્ષ માટેના વિસ્તારિત કરાર ઉપર સહી કરી. એ કરાર એ વખતે કોઈ રમતવીરે સહી કરી હોય તેવો સૌથી મોટો ઇન્ડૉર્સિંગ સોદો હતો.&lt;ref name=&quot;ad1&quot;&gt;{{cite news |title= Six Degrees Of Tiger Woods|author=DiCarlo, Lisa|newspaper=Forbes|date=March 18, 2004|url=http://www.forbes.com/2004/03/18/cx_ld_0318nike.html|access-date=December 17, 2009}}&lt;/ref&gt; પાછલા દશકમાં એક &quot;ઊગતી&quot; ગોલ્ફ કંપનીમાંથી નાઇકી ગોલ્ફ બ્રાન્ડને વિશ્વભરમાં મશહૂર કરવામાં વુડ્સના કરાર અને રમતે બહુ મોટો ભાગ ભજવ્યો છે. તેને લીધે નાઇકી વિશ્વમાં ગોલ્ફ પરિધાન અને સજ્જા માટે અગ્રગણ્ય કંપની બની ગઈ, તથા ગોલ્ફ માટેનાં સાધનો, ઉપકરણો અને ગોલ્ફ બૉલના બજારમાં પ્રમુખ ખેલાડી બની ગઈ.&lt;ref name=&quot;sbr1&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;end1&quot;&gt;[http://www.venturerepublic.com/resources/Branding_celebrities_brand_endorsements_brand_leadership.asp &quot;બ્રાન્ડિંગ ઍન્ડ સેલિબ્રિટી ઇન્ડૉર્સમેન્ટ્સ&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014182656/https://venturerepublic.com/resources/Branding_celebrities_brand_endorsements_brand_leadership.asp |date=ઑક્ટોબર 14, 2007 }}, ''VentureRepublic.com'' , સપ્ટેમ્બર 14, 2007ના મેળવેલ.&lt;/ref&gt; નાઇકી ગોલ્ફ એ રમતના ક્ષેત્રે ઝડપથી વૃદ્ધિ પામતી બ્રાન્ડ્સમાંની એક બનવા સાથે, તેનું અનુમાનિત વાર્ષિક વેચાણ 600 મિલિયન ડૉલર સુધી વધી ગયું છે.&lt;ref name=&quot;tm1&quot;&gt;પાર્ક, ઍલિસ., [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1609776,00.html &quot;મેમ્બર ઑફ ધ ક્લબ&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101204153325/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1609776,00.html |date=ડિસેમ્બર 4, 2010 }}, ''Time.com'' , એપ્રિલ 12, 2007, સપ્ટેમ્બર 12, 2007ના મેળવેલ.&lt;/ref&gt; નાઇકી ગોલ્ફ માટે વુડ્સ &quot;આધારભૂત સમર્થક&quot; તરીકે લેખાયો,&lt;ref name=&quot;tm1&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ટૂર્નામેન્ટો દરમ્યાન તે અનેક વખત નાઇકી સાજ-સામાન સહિત જોવા મળ્યો અને નાઇકીનાં બીજાં ઉત્પાદનોની જાહેરાતમાં સુદ્ધાં જોવા મળ્યો.&lt;ref name=&quot;ad1&quot;&gt;&lt;/ref&gt; વુડ્સ નાઇકી ગોલ્ફ સાધનોના વેચાણમાંથી અંશ પ્રાપ્ત કરે છે, જેમાં ગોલ્ફનાં સાધનો, જૂતા, સાજ-સજ્જા અને ગોલ્ફ બૉલ્સનો સમાવેશ થાય છે,&lt;ref name=&quot;sbr1&quot;&gt;&lt;/ref&gt; તે ઉપરાંત કંપની દ્વારા બીવર્ટન, ઑરેગોનમાં નાઇકીના મુખ્યાલય કૅમ્પસમાં એક ભવનને વુડ્સનું નામ આપવામાં આવ્યું છે.&lt;ref name=&quot;ad3&quot;&gt;એપી (AP), [http://www.msnbc.msn.com/id/7493465/ &quot;નાઇકી વુડ્સના જાદુઈ શૉટમાં ડૉલર જુએ છે&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080121042630/http://www.msnbc.msn.com/id/7493465/ |date=જાન્યુઆરી 21, 2008 }}, MSNBC.com, એપ્રિલ 13, 2005, સપ્ટેમ્બર 14, 2007ના મેળવેલ.&lt;/ref&gt;

2002માં વુડ્સ બ્યુઇકના રેન્ડેઝવસ SUVના પ્રારંભના દરેક પાસામાં સંકળાયેલો હતો. કંપનીના પ્રવક્તાએ કહ્યું હતું કે બ્યુઇક વુડ્સના ઇન્ડૉર્સમેન્ટ મૂલ્યથી પ્રસન્ન છે. તેમાં તેણે ઉલ્લેખ કર્યો હતો કે 2002 અને 2003માં 130,000 કરતાં વધારે રેન્ડેઝવસ વાહનો વેચાયાં હતાં. &quot;તે અમારી આગાહીઓથી આગળ વધી ગયું,&quot; તેમણે કહેવત રૂપે ઉદ્દૃત કર્યું કે &quot;તેમ બનવું જ રહ્યું ટાઇગરની ઓળખના કારણે સ્તો.&quot; 2004ના ફેબ્રુઆરીમાં બ્યુઇકે બીજા પાંચ વર્ષ માટે વુડ્સનો કરાર લંબાવ્યો, જે સોદો કથિતપણે 40 મિલિયન ડૉલરનો હતો.&lt;ref name=&quot;ad1&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

વુડ્સે TAG હેયુર સાથે નિકટનું જોડાણ સાધીને વિશ્વની પ્રથમ વ્યાવસાયિક ઘડિયાળ વિકસિત કરી, જે એપ્રિલ 2005માં બજારમાં મુકાઈ.&lt;ref name=&quot;watch1&quot;&gt;ક્રાકોવ, ગૅરી., [http://www.msnbc.msn.com/id/9773121/ &quot;ટાઇગર વુડ્સ વૉચ એ એક ટૅકનોલૉજિકલ સ્ટ્રૉક છે&quot;] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20060421064434/http://www.msnbc.msn.com/id/9773121/ |date=એપ્રિલ 21, 2006 }}, ''MSNBC.com'' , નવેમ્બર 7, 2005, જૂન 17, 2007ના મેળવેલ.&lt;/ref&gt; હળવા વજનની, ટાઇટેનિયમ-રચિત ઘડિયાળ, એવી ડિઝાઇન કે જે રમત રમતી વખતે પહેરી શકાય. તે ગોલ્ફની રમતને અનુકૂળ એવા અનેક નવપ્રવર્તક લક્ષણો ધરાવતી ડિઝાઇન છે. તે 5,000 Gsનો આંચકો શોષી જવા સક્ષમ છે, અને જે સામાન્ય ગોલ્ફ સ્વિંગ દ્વારા ઉત્પન્ન બળો કરતાં ઘણો વધારે છે.&lt;ref name=&quot;watch1&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 2006માં, TAG હેયુરની ''પ્રોફેશનલ ગોલ્ફ વૉચ'' , લીઝર/લાઇફ સ્ટાઇલ કૅટેગરીમાં પ્રતિષ્ઠિત ''iF પ્રોડક્ટ ડિઝાઇન અવૉર્ડ''  જીતી ગઈ.&lt;ref name=&quot;watch2&quot;&gt;[http://www.best-watch.net/news/tag-heuer-monaco-calibre.html &quot;ટૅગ હેયુરનું નાવીન્યપૂર્ણ સર્જન પ્રતિષ્ઠિત અવૉર્ડ જીતે છે&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070909093123/http://www.best-watch.net/news/tag-heuer-monaco-calibre.html |date=સપ્ટેમ્બર 9, 2007 }}, ''best-watch.net વૉચ ન્યૂઝ'' , જાન્યુઆરી 31, 2007, સપ્ટેમ્બર 11, 2007ના મેળવેલ.&lt;/ref&gt;
[[File:Woods photo shoot.jpg|thumb|left|upright|2006માં એક તસવીર શૂટિંગ માટે તૈયારી કરતાં વુડ્સ]]

વુડ્સે વીડિયો ગેમ્સની ટાઇગર વુડ્સ PGA ટૂર સિરીઝ સાથે પણ કરાર કર્યા હતા; એવું તે 1999થી કરતો રહ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Woods|first=Tiger|coauthor=Rothman, Wilson|title=Q&amp;A with Tiger Woods|journal=Time|date=September 26, 2004|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1101041004-702139,00.html|access-date=July 8, 2009|ref=harv|archive-date=જાન્યુઆરી 26, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120126101605/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1101041004-702139,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2006માં, તેણે સિરીઝ પ્રકાશક ઇલેક્ટ્રૉનિક આર્ટ્સ સાથે છ વર્ષના કરાર પર સહી કરી.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Surette|first=Tim|title=Tiger Woods to play another six with EA|publisher=[[GameSpot]]|date=February 2, 2006|url=http://www.gamespot.com/news/6143591.html|access-date=July 8, 2009}}&lt;/ref&gt;

ફેબ્રુઆરી 2007માં, રોજર ફેડરર અને થિએરી હેન્રી સાથે વુડ્સ &quot;જિલેટ ચૅમ્પિયન્સ&quot; વેચાણ ઝુંબેશનો રાજદૂત બન્યો.  જિલેટે નાણાકીય શરતો જાહેર નથી કરી, તેમ છતાં એક નિષ્ણાતે અનુમાન કર્યું છે કે એ સોદો 10 મિલિયન ડૉલરથી 20 મિલિયન ડૉલર વચ્ચેનો હશે.&lt;ref&gt;{{cite news |title = Gillette lands a trio of star endorsers |author=Jenn Abelson |work=Boston Globe |date = February 5, 2007 |access-date = October 17, 2007 |url = http://www.boston.com/business/globe/articles/2007/02/05/gillette_lands_a_trio_of_star_endorsers/}}&lt;/ref&gt;

ઑક્ટોબર 2007માં, ગૅટોરેડ દ્વારા ઉદ્ઘોષણા કરવામાં આવી કે માર્ચ 2008માં વુડ્સની પોતાની જ સ્પોર્ટ્સ ડ્રિંકની બ્રાન્ડ હશે. &quot;ગૅટોરેડ ટાઇગર&quot; એ પીણાં બનાવતી કંપની સાથે યુ.એસ.માં તેનો પ્રથમ સોદો અને પ્રથમ લાઈસન્સિંગ કરાર હતો. જો કે એ સોદાનો આંકડો સત્તાવાર રીતે બહાર પાડવામાં આવ્યો ન હતો, ''ગોલ્ફવીક''  મૅગેઝીને અહેવાલ આપ્યો છે કે એ કરાર પાંચ વર્ષનો અને વધુમાં વધુ વુડ્સને 100 મિલિયન ડૉલર આપી શકે તેમ હતો.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Gatorade Unveils a Taste of Tiger|work=The Washington Post|date=October 17, 2007|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/10/16/AR2007101601764.html|access-date=June 25, 2009}}&lt;/ref&gt; કંપનીએ 2009ની પ્રારંભિક મંદીમાં નબળા વેચાણને કારણે એ પીણાંનું ઉત્પાદન બંધ કરવાનો નિર્ણય લીધો.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.chicagotribune.com/business/sns-ap-us-tiger-woods-gatorade,0,4088989.story|title=Gatorade confirms it is dropping Tiger Woods drink, but decided to before fateful car wreck|date=December 9, 2009|agency=Associated Press|access-date=December 9, 2009|work=Chicago Tribune|archive-date=ડિસેમ્બર 13, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213013648/http://www.chicagotribune.com/business/sns-ap-us-tiger-woods-gatorade,0,4088989.story|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

''ગોલ્ફ ડાઇજેસ્ટ''  અનુસાર, વુડ્સે 1996થી 2007 સુધીમાં 769,440,709 ડૉલર બનાવ્યા,&lt;ref&gt;{{cite news |title = The Fortunate 50 |author = Jonah Freedman |url = http://sportsillustrated.cnn.com/more/specials/fortunate50/2007/ |work = Sports Illustrated |year = 2007 |access-date = May 20, 2008 |archive-date = મે 5, 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110505010328/http://sportsillustrated.cnn.com/more/specials/fortunate50/2007/ |url-status = dead }}&lt;/ref&gt; અને એ સામયિકે ભવિષ્ય ભાખ્યું કે 2010 સુધીમાં વુડ્સ કમાણીમાં એક બિલિયન ડૉલરને પાર કરી જશે.&lt;ref&gt;{{cite news|title=The Golf Digest 50|publisher=[[Golf Digest]]|url=http://www.golfdigest.com/magazine/2008/02/gd50|access-date=January 11, 2007|date=February 2008|first=Ron|last=Sirak|archive-date=જાન્યુઆરી 18, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100118205423/http://www.golfdigest.com/magazine/2008/02/gd50|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2009માં, ''ફૉર્બ્સે''  સમર્થન કર્યું કે વુડ્સ ખરેખર વિશ્વનો એવો પ્રથમ રમતવીર હતો, જે પોતાની કારકિર્દીમાં એક બિલિયન ડૉલર્સ (કર ચૂકવતાં પહેલાં) કમાયો હોય, એ જ વર્ષે ફેડએક્સ કપ(FedEx Cup) ટાઇટલ માટે તેને મળેલા 10 મિલિયન ડૉલર્સ બોનસને ગણતરીમાં લીધા પછી.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Report: Tiger richest athlete in history|publisher=ESPN|date=October 2, 2009|url=http://sports.espn.go.com/golf/news/story?id=4524640|access-date=October 2, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Badenhausen|first=Kurt|title=Woods is sports' first billion-dollar man|work=Forbes|publisher=Yahoo! Sports|date=October 1, 2009|url=http://sports.yahoo.com/golf/pga/news?slug=ys-forbestiger100109&amp;prov=yhoo&amp;type=lgns|access-date=October 2, 2009|archive-date=ઑક્ટોબર 6, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091006033934/http://sports.yahoo.com/golf/pga/news?slug=ys-forbestiger100109&amp;prov=yhoo&amp;type=lgns|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; એ જ વર્ષે, ફૉર્બ્સે તેનું ચોખ્ખું મૂલ્ય 600 મિલિયન ડૉલર હોવાનું અનુમાન આપ્યું, જે તેને માત્ર ઓપ્રાહ વિનફ્રેય પછી બીજા ક્રમે &quot;આફ્રિકી અમેરિકી&quot; મહાધનવાન બનાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=The Wealthiest Black Americans|author=Miller, Matthew|newspaper=Forbes|date=May 6, 2009|url=http://www.forbes.com/2009/05/06/richest-black-americans-busienss-billionaires-richest-black-americans.html|access-date=December 17, 2009}}&lt;/ref&gt;

===બહુમાનો===
ઑગસ્ટ 20, 2007ના, કૅલિફોર્નિયાના ગવર્નર આર્નોલ્ડ શ્વાર્ઝનેગર અને ફર્સ્ટ લેડી મારિયા શ્રીવેરે જાહેર કર્યું કે કૅલિફોર્નિયા હૉલ ઑફ ફેમમાં વુડ્સનો સમાવેશ કરવામાં આવશે. ડિસેમ્બર 5, 2007ના સાક્રામેન્ટોમાં ધ કૅલિફોર્નિયા મ્યૂઝિઅમ ફોર હિસ્ટ્રી, વિમેન એન્ડ ધ આર્ટ્સ ખાતે તેને એ બહુમાન પ્રાપ્ત થયું.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Apple CEO among latest inductees to California Hall of Fame|work=San Diego Union-Tribune|date=August 20, 2007|url=http://www.signonsandiego.com/news/state/20070820-1459-ca-brf-norcal-halloffame.html|access-date=July 15, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.californiamuseum.org/Exhibits/Hall-of-Fame/inductees.html &quot;કૅલિફોર્નિયા હૉલ ઑફ ફૅમઃ 2007 ઇન્ડ્કટીઝ (નવપ્રવેશકો)&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080928015726/http://www.californiamuseum.org/Exhibits/Hall-of-Fame/inductees.html |date=સપ્ટેમ્બર 28, 2008 }}, ''californiamuseum.org'' , સપ્ટેમ્બર 11, 2007ના મેળવેલ.&lt;/ref&gt;

ડિસેમ્બર 2009માં અસોસિએટેડ પ્રેસ દ્વારા તેને &quot;ઍથલેટ ઓફ ધ ડિકેડ (આ દાયકાનો શ્રેષ્ઠ રમતવીર)&quot; ઘોષિત કરવામાં આવ્યો.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Woods named top athlete of decade|publisher=ESPN|date=December 17, 2009|url=http://sports.espn.go.com/golf/news/story?id=4747530|access-date=January 19, 2010}}&lt;/ref&gt;
ચાર વખત અસોસિએટેડ પ્રેસ મેલ ઍથલેટ ઓફ ધ યર બનીને તેણે વિક્રમની બરોબરી કરી હતી, અને તે એક માત્ર એવો ખેલાડી હતો જેને '''''એકથી વધુ વખત સ્પોર્ટ્સ ઇલસ્ટ્રેટેડના સ્પોર્ટ્સમૅન ઓફ ધ યર'' '''  બનવાનું બહુમાન મળ્યું હોય.

1997 માસ્ટર્સ ટૂર્નામેન્ટ ખાતે તેની વિક્રમ સ્થાપતી જીત પછી, ગોલ્ફની વધેલી લોકપ્રિયતાનું શ્રેય સામાન્ય રીતે વુડ્સની હાજરીને આપવામાં આવે છે. કેટલાક સ્રોતો દ્વારા તેને નાટકીય ઢબે ગોલ્ફમાં ઈનામી રકમમાં વધારો થવા પાછળનું, નવા પ્રેક્ષકોમાં રસ પેદા કરવાનું અને ગોલ્ફ ઇતિહાસમાં સૌથી વધુ ટીવી પ્રેક્ષકો તાણી લાવવાનું કારણ પણ ગણાવવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;SI1996&quot;&gt;{{cite news|title=1996: Tiger Woods|magazine=[[Sports Illustrated]]|author=Reilly, Rick|date=December 23, 1996|url=http://sportsillustrated.cnn.com/features/2000/sportsman/1996/|access-date=March 30, 2009|publisher=CNN|archive-date=એપ્રિલ 22, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140422162937/http://sportsillustrated.cnn.com/features/2000/sportsman/1996/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title = Tiger's Tour, 10 years after his Masters breakthrough |author = Slezak, Carol |date = April 1, 2007 |access-date = March 30, 2009 |newspaper = [[Chicago Sun-Times]] |url = http://www.highbeam.com/doc/1P2-5840440.html |archive-date = મે 5, 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160505123029/https://www.highbeam.com/doc/1P2-5840440.html |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Tiger 1997: The buzz that rocked the cradle|author=Reilly, Rick|author2=Garrity, John|author3=Diaz, Jaime|date=April 1, 1997|access-date=March 30, 2009|publisher=Golf.com|magazine=[[Sports Illustrated]]|url=http://www.golf.com/golf/tours_news/article/0,28136,1594277,00.html|archive-date=ઑક્ટોબર 1, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111001015230/http://www.golf.com/golf/tours_news/article/0,28136,1594277,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title = With Tiger not a factor, preliminary ratings down for PGA |agency = Associated Press |date = August 20, 2001 |access-date = March 30, 2009 |magazine = CNN/Sports Illustrated |url = http://sportsillustrated.cnn.com/golf/2001/pga_championship/news/2001/08/20/pga_ratings_ap/ |archive-date = જાન્યુઆરી 22, 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100122232735/http://sportsillustrated.cnn.com/golf/2001/pga_championship/news/2001/08/20/pga_ratings_ap/ |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title = PGA jungle needs its Tiger on prowl |author = Ziemer, Tom |date = April 8, 2005 |access-date = March 30, 2009 |newspaper = [[The Badger Herald]] |url = http://badgerherald.com/sports/2005/04/08/pga_jungle_needs_its.php |archive-date = સપ્ટેમ્બર 4, 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130904010520/http://badgerherald.com/sports/2005/04/08/pga_jungle_needs_its.php |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last = Whitmer |first = Michael |title = Woods shows mettle again |newspaper=[[The Boston Globe]]|date=April 2, 2009|access-date=August 11, 2009|url=http://www.boston.com/sports/golf/articles/2009/04/02/woods_shows_mettle_again/?page=full}}&lt;/ref&gt;

===રાજકારણ===
[[File:Barack Obama meets Tiger Woods 4-20-09.jpg|right|thumb|વુડ્સ યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સના રાષ્ટ્રપ્રમુખ બરાક ઓબામાને વ્હાઇટ હાઉસમાં મળે છે.]]

ટાઇગર વુડ્સની એક ઇન્ડિપેન્ડન્ટ તરીકે નોંધણી છે.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.latimes.com/news/nation-and-world/la-na-tiger-woods13-2009dec13,0,1748884.story?track=rss|title=How did Tiger keep his secrets?|date=December 13, 2009|first=Robin|last=Abcarian|work=Los Angeles Times|access-date=December 13, 2009}}&lt;/ref&gt; જાન્યુઆરી 2009માં, વુડ્સે [[We Are One: The Obama Inaugural Celebration at the Lincoln Memorial]] ખાતે સમારંભ પ્રસંગે વકતવ્ય આપ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news|title = Tiger to speak at Lincoln Memorial|agency=Associated Press|work=ESPN|date = January 16, 2009|url = http://sports.espn.go.com/golf/news/story?id=3838781|access-date = January 20, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.golftoday.co.uk/news/yeartodate/news_09/tiger_woods_1.html |title=Tiger Woods gives speech at Obama inauguration |work=Golftoday.co.uk |date=January 21, 2009 |access-date=May 4, 2009 |archive-date=મે 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110526142209/http://www.golftoday.co.uk/news/yeartodate/news_09/tiger_woods_1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; એપ્રિલ 2009માં, વુડ્સે પોતે જે ગોલ્ફ ટૂર્નામેન્ટનો યજમાન હતો, તે AT&amp;T નેશનલનો પ્રચાર-પ્રસાર કરવા માટે વૉશિંગ્ટન, ડી.સી.માં આવ્યો હતો ત્યારે વ્હાઇટ હાઉસની મુલાકાત લીધી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news|title = Tiger Woods In The White House|work = CBS|date = April 23, 2009|url = http://www.cbsnews.com/blogs/2009/04/23/politics/politicalhotsheet/entry4964474.shtml|access-date = May 3, 2009|first = Brian|last = Montopoli|archive-date = ડિસેમ્બર 28, 2009|archive-url = https://web.archive.org/web/20091228082943/http://www.cbsnews.com/blogs/2009/04/23/politics/politicalhotsheet/entry4964474.shtml|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

===કટ સ્ટ્રીક (કટ રેખા)===
બાયરન નેલ્સન અને વુડ્સ એ બંનેના યુગમાં, &quot;કટ બનાવવા&quot;ને પેચેક (paycheck-વેતન) મેળવવા તરીકે જોવામાં આવતો હતો.  જો કે, નેલ્સનના દિવસોમાં, જે ખેલાડીઓને ઇવેન્ટમાં ટોચના 20(ક્યારેક તો માત્ર 15 જ)&lt;ref&gt;અલ બાર્કોવ કૃત ''ગેટિંગ ટુ ધ ડાન્સ ફ્લોર'' , 2000, બુરફોર્ડ બુક્સ, શોર્ટ હિલ્સ, ન્યૂ જર્સી, ISBN 1-58080-043-2, પૃ. 76.&lt;/ref&gt;માં સ્થાન મળ્યું હોય તેમને જ માત્ર પેચેક મળતો, જ્યારે વુડ્સના દિવસોમાં જે ખેલાડીઓ પહેલા 36 હોલમાં પૂરતો નીચો સ્કૉર (ટોચના 70 અને મોટા ભાગની ઇવેન્ટોમાં ટાઈ) કરી શકે તેવા ખેલાડીઓ જ પેચેક જીતી શકતા.&lt;ref name=&quot;Mag&quot;&gt;{{cite web|title = Maginnes remembers Nelson|publisher = [[PGA Tour]]|author = John Maginnes|date = September 27, 2006|url = http://www.pgatour.com/story/9689507/|access-date = May 13, 2007|archive-date = સપ્ટેમ્બર 11, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20070911191508/http://www.pgatour.com/story/9689507/|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; કેટલાક ગોલ્ફ વિશ્લેષકો દલીલ કરે છે કે વુડ્સે ખરેખર નેલ્સનના સળંગ કટ માર્કને ઓળંગ્યા નહોતા, તેનું કારણ તેમના મતે એ છે કે વુડ્સ જે 31 ટૂર્નામેન્ટો રમ્યો તે &quot;નો-કટ&quot; ઇવેન્ટો હતી, એટલે કે તેમાં મેદાન પરના તમામ ખેલાડીઓને સમગ્ર ઇવેન્ટ દરમ્યાન તેમના 36 હોલના સ્કૉર ગમે તે હોય તે છતાં હરીફાઇમાં ઉતરવા દેવાની ખાતરી આપવામાં આવી હતી (અને તેથી તમામે &quot;કટ બનાવ્યો,&quot; એટલે કે તેમને તમામને પેચેક મળ્યો). આ વિશ્લેષકો દલીલ કરે છે કે આ પ્રમાણે વુડ્સે બનાવેલા અંતિમ અનુક્રમિક કટ 111 થાય, અને નેલ્સનના 113 થાય.&lt;ref name=&quot;Streak4&quot;&gt;{{cite web|title = Controversy Surrounds Tiger’s Cut Streak|publisher = GolfTodayMagazine|author = Ron Salsig|url = http://www.golftodaymagazine.com/0507Jul/tigercut.htm|archive-url = https://web.archive.org/web/20070415121911/http://www.golftodaymagazine.com/0507Jul/tigercut.htm|archive-date = એપ્રિલ 15, 2007|access-date = June 21, 2009|url-status = live}}&lt;/ref&gt;

જો કે, નેલ્સન જે ટૂર્નામેન્ટો રમ્યો તેમાંથી કમસે કમ 10માં, આધુનિક-સમયના કટ નહોતા; એટલે કે, આ ઇવેન્ટોમાં રમેલા તમામ ખેલાડીઓને 36 હોલ પછી હરીફાઈમાં રહેવા દેવામાં આવતા હતા. ઉદાહરણ તરીકે, ધ માસ્ટર્સમાં, 1957 સુધી (નેલ્સનની નિવૃત્તિ પછી ઘણા સમયે) 36-હોલ કટને સ્થાન આપવામાં આવ્યું નહોતું, 1958 સુધી PGA ચૅમ્પિયનશિપ માત્ર મૅચ પ્લે જ હતી, અને બાકીની અન્ય ત્રણ ઇવેન્ટો જેમાં નેલ્સને ભાગ લીધો હતો તે 36-હોલ કટ ધરાવતી હતી કે નહીં તે અસ્પષ્ટ છે.&lt;ref name=&quot;Masters&quot;&gt;{{cite web|title = History of the Masters|publisher = Masters Tournament|url = http://www.masters.org/en_US/history/records/cutinfo.html|archive-url = https://web.archive.org/web/20070513041924/http://www.masters.org/en_US/history/records/cutinfo.html|archive-date = મે 13, 2007|access-date = May 13, 2007|url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PGAHist&quot;&gt;{{cite web|title = PGA Championship History|publisher = Professional Golfers Association|url = http://www.pga.com/pgachampionship/2005/history_overview.html|access-date = May 13, 2007|archive-date = ડિસેમ્બર 4, 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20101204141317/http://www.pga.com/pgachampionship/2005/history_overview.html|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; તેથી, આ વિશ્લેષકોએ &quot;36-હોલ કટ ન ધરાવતી&quot; ઇવેન્ટોને બંને કટ સ્ટ્રીક નક્કી કરવાના માપદંડોમાંથી પડતી મૂકી છે, જેના કારણે નેલ્સનના અનુક્રમિક કટ 103 પર (અથવા સંભવતઃ તેનાથી ઓછા) થાય છે અને વુડ્સના 111 પર થાય છે.&lt;ref name=&quot;Streak5&quot;&gt;{{cite web|title = Woods &amp; Nelson's cut streaks examined|publisher = GolfToday|url = http://www.golftoday.co.uk/news/yeartodate/news05/woods21.html|access-date = May 13, 2007|archive-date = ડિસેમ્બર 16, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20071216233211/http://www.golftoday.co.uk/news/yeartodate/news05/woods21.html|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

36-હોલ કટ ન હોય તેવી જે ટૂર્નામેન્ટોમાં નેલ્સન રમ્યો (માસ્ટર્સ, PGA ચૅમ્પિયનશિપ અને સંભવતઃ અન્ય ત્રણ ટૂર્નામેન્ટો), તેમાં ભલે 36 હોલ પછી તમામ ખેલાડીઓને હરીફાઈમાં ઊતરવા માટે સ્થાન મળતું હતું, પણ તેમાંથી ટોચના 20 ખેલાડીઓને જ પેચેક મળતો હતો.&lt;ref name=&quot;Mag&quot;&gt;&lt;/ref&gt; આમ, આ કટ-વિહીન ઇવેન્ટોમાં, નેલ્સન હજી પણ ટોચના 20માં હતો, એટલે નેલ્સનના 113 કટ તેના 113 વખત ટોચના 20માં હોવાનું સૂચવે છે. વુડ્સે ટોચના 20માં સળંગ 21 વખત સ્થાન મેળવ્યું છે (જુલાઈ 2000થી જુલાઈ 2001) અને, તે સિવાય તે જેમાં રમ્યો હતો તે 31 નો-કટ ઇવેન્ટોમાં, તે 10 વખત જીત્યો હતો અને માત્ર પાંચ વખત ટોચના 10માં સ્થાન મેળવ્યું હતું. વુડ્સ સહિત બીજા કેટલાક એવી દલીલ કરે છે કે બંને યુગોમાં ટૂર્નામેન્ટોના માળખાઓમાં એટલો બધો ફેર છે કે કોઈ પણ અર્થપૂર્ણ સરખામણી કરવી શક્ય નથી, એટલે આ બે કટ સ્ટ્રીકોની સરખામણી ન થઈ શકે.&lt;ref name=&quot;Streak4&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Streak5&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

કટ સ્ટ્રીક અંગે વધુ સુસંગત સરખામણી 1976 વર્લ્ડ ઑપનમાં પૂરા થતા, 1970થી 1976ના સમયગાળા વચ્ચે જૅક નિકલસે કરેલા 105 અનુક્રમિક કટ સાથે થઈ શકે.&lt;ref&gt;કેન બોવદેન સાથે જૅક નિકલસ કૃત, ''જૅક નિકલસઃ માય સ્ટોરી'' , 2003.&lt;/ref&gt; એ યુગનું કટનું માળખું વાસ્તવિક રીતે વર્તમાન PGA ટૂર પ્રેક્ટિસ સાથે સમરૂપતા ધરાવે છે, અને નિકલસની સ્ટ્રીકમાંની મોટા ભાગની ઇવેન્ટોમાં 36 હોલ પછી કટ બનાવવું ગણવામાં આવતું હતું, સિવાય કે ટૂર્નામેન્ટ ઓફ ચૅમ્પિયન્સ (હવે એસબીએસ(SBS) ચૅમ્પિયનશિપ), વર્લ્ડ સીરીઝ ઓફ ગોલ્ફ (હવે WGC-બ્રિજસ્ટોન ઇન્વિટેશનલ), અને યુ.એસ.(U.S.) પ્રોફેશનલ મૅચ પ્લે ચૅમ્પિયનશિપ (નિકલસ માટે 10 ઇવેન્ટો). 

===ટાઇગર-પ્રૂફીંગ===
વુડ્સની કારકિર્દીની શરૂઆતમાં, ગોલ્ફ નિષ્ણાતોમાંથી થોડાકે રમતની સ્પર્ધાત્મકતા પર અને વ્યાવસાયિક ગોલ્ફની જાહેર અપીલ પર તેના પ્રભાવ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. નાઈટ-રિડર(Knight-Ridder)ના રમતલેખક બિલ લીઓને એક કટારમાં પૂછ્યું હતું, &quot;શું ટાઇગર વુડ્સ ખરેખર ગોલ્ફ માટે ખરાબ છે?&quot; (અલબત્ત લીઓને છેવટે એમ નથી એવો નિષ્કર્ષ આપ્યો હતો).&lt;ref name=&quot;Bad&quot;&gt;{{cite news|title = Woods bad for golf? There's an unplayable lie|publisher=[[The Philadelphia Inquirer]]|author=Bill Lyon|date = August 16, 2000|access-date = May 13, 2007}}&lt;/ref&gt; પહેલાં, કેટલાક પંડિતોને ડર લાગ્યો હતો કે વુડ્સ વર્તમાન ગોલ્ફ કોર્સિસ(મેદાનો)ને કાલગ્રસ્ત બનાવીને અને પ્રતિસ્પર્ધીઓને દરેક અઠવાડિયે માત્ર બીજા સ્થાન માટે જ સ્પર્ધા કરવા હદ પાર કરી દઈને ગોલ્ફની રમતમાંથી સ્પર્ધાત્મકતાનો મિજાજ જ દૂર કરી દેશે.

કૅલિફોર્નિયા યુનિવર્સિટી, બેર્કેલીના અર્થશાસ્ત્રી જેનિફર બ્રાઉને એવી જ એક સંબંધિત અસર માપી હતી, તેમણે અભ્યાસ પરથી તારવ્યું હતું કે વુડ્સ ટૂર્નામેન્ટમાં ન હોય ત્યાર કરતાં જ્યારે તેની સામે રમવાનું હોય ત્યારે અન્ય ગોલ્ફરો વધુ ખરાબ રમે છે. વુડ્સ સામે રમતી વખતે અત્યંત કુશળ (મુક્ત) ગોલ્ફરો આશરે એક સ્ટ્રૉક વધુ લેતા હોય છે.  જ્યારે તે ઉપરાઉપરી જીતતો આવ્યો હોય ત્યારે આ અસર વધુ જોવા મળતી જ્યારે 2003-04ના તેના જગજાહેર ઢીલાશવાળા સમય દરમ્યાન તે અદૃશ્ય થઈ ગઈ હતી. બ્રાઉન એવું નોંધતા પરિણામોનો ખુલાસો આપે છે કે એકસરખી કુશળતા ધરાવતા પ્રતિસ્પર્ધીઓ પોતાના પ્રયત્નનું સ્તર વધારીને જીતવાની આશા રાખી શકે છે, પણ એ, જ્યારે &quot;સુપરસ્ટાર&quot; પ્રતિસ્પર્ધી સામે રમવાનું હોય, ત્યારે હંમેશ કરતાં વધુ પ્રયાસ વ્યક્તિના જીતવાના સ્તરને નોંધપાત્ર રીતે વધારતા નથી પણ ઈજા અથવા થાકના જોખમને વધારે છે, જેનાથી પ્રયાસમાં સરવાળે ઘટાડો આવે છે.&lt;ref&gt;જેનિફર બ્રાઉન, {{PDFlink|[http://are.berkeley.edu/~brown/Brown%20-%20Competing%20with%20Superstars.pdf ''Quitters Never Win: The (Adverse) Incentive Effects of Competing with Superstars'']{{dead link|date=September 2010}}|536&amp;nbsp;KB}}, જોબ માર્કેટ પેપર, નવેમ્બર 2007&lt;/ref&gt;

PGA ટૂરમાં ક્રમાનુસાર વપરાતાં અનેક મેદાનોમાં (ઑગસ્ટા નેશનલ જેવા મુખ્ય ચૅમ્પિયનશિપ માટેનાં સ્થળો સહિત) વુડ્સ જેવા લાંબું ફટકારનારાઓને ધીમા પાડવાના પ્રયાસરૂપે તેમના ટી(Tee)માં અમુક યાર્ડ વધારવું શરૂ થયું, આ વ્યૂહનીતિ &quot;ટાઇગર-પ્રૂફિંગ&quot; તરીકે જાણીતી થઈ. વુડ્સે પોતે આ પરિવર્તનને વધાવ્યું કારણ કે તે માને છે કે કોર્સ(મેદાન)માં યાર્ડેજનો વધારો તેની જીતવાની ક્ષમતાને અસર કરતો નથી.&lt;ref name=&quot;Open2005&quot;&gt;{{cite web|title = Tiger Woods Press Conference:The Open Championship|publisher = TigerWoods.com|author = ASAP Sports|date = July 12, 2005|url = http://www.tigerwoods.com/defaultflash.sps?page=fullstorynews&amp;iNewsID=199184&amp;categoryID=&amp;pagenumber=1&amp;cat=0|access-date = May 13, 2007|archive-date = માર્ચ 16, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20070316104728/http://www.tigerwoods.com/defaultflash.sps?page=fullstorynews&amp;iNewsID=199184&amp;categoryID=&amp;pagenumber=1&amp;cat=0|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

===રાયડર કપ પ્રદર્શન===
PGA ટૂરમાં તેની અસાધારણ સફળતા છતાં, તેની કારકિર્દીની શરૂઆતમાં વુડ્સને રાયડર કપમાં ઘણી થોડી સફળતા મળી હતી. 1997માં તેના પહેલા રાયડર કપમાં, તેણે દરેક મૅચમાં રમીને માત્ર 1½ પોઈન્ટ મેળવ્યા હતા અને મોટા ભાગે માર્ક ઓ'મિઅરા સાથે જોડી બનાવી હતી. તેની સિંગલ્સની મૅચમાં કોસ્ટાન્ટિનો રોક્કાએ તેને હરાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Brown|first=Clifton|title=Golf; A Furious U.S. Rally Falls Short of the Cup|work=The New York Times|date=September 29, 1997|url=http://www.nytimes.com/1997/09/29/sports/golf-a-furious-us-rally-falls-short-of-the-cup.html?pagewanted=all|access-date=May 25, 2009}}&lt;/ref&gt; 1999માં, જુદા જુદા ભાગીદારો સાથે રમવા છતાં દરેક મૅચમાં તે 2 પોઈન્ટ મેળવી શક્યો હતો. &lt;ref&gt;{{cite news|title=33rd Ryder Cup Leaderboard|work=Sports Illustrated|date=September 26, 1999|url=http://sportsillustrated.cnn.com/golf/1999/ryder_cup/leaderboards/index.html|access-date=May 26, 2009|archive-date=સપ્ટેમ્બર 6, 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20040906061306/http://sportsillustrated.cnn.com/golf/1999/ryder_cup/leaderboards/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2002માં, તે બંને શુક્રવારની મૅચોમાં હાર્યો,&lt;ref&gt;{{cite news|last=Potter|first=Jerry|title=U.S. fights back in afternoon, trails by one|work=USA Today|date=September 27, 2002|url=http://www.usatoday.com/sports/golf/ryder/2002-09-27-day1_x.htm|access-date=May 25, 2009}}&lt;/ref&gt; પણ શનિવારની બંને મૅચોમાં, ડૅવિસ લવ III સાથે જોડી બનાવીને, અમેરિકનો માટે બે પોઈન્ટ્સથી જીત્યો હતો, અને સિંગલ્સ મૅચો માટે અમેરિકનોને આશા બંધાવી હતી, પણ બંને ટુકડીઓ રવિવારે 8 પોઈન્ટ પર પહોંચી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Murphy|first=Brian|title=Woods, Love team gets two wins on eve of singles matches|work=San Francisco Chronicle|date=September 29, 2002|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/chronicle/archive/2002/09/29/SP16088.DTL|access-date=May 25, 2009|archive-date=જાન્યુઆરી 28, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120128032142/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fchronicle%2Farchive%2F2002%2F09%2F29%2FSP16088.DTL|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; જો કે, યુરોપિયનોએ વહેલી લીડ લીધા પછી, તેની જેસ્પર પાર્નેવિક સાથેની મૅચને બિનઅગત્યની ગણવામાં આવી અને તેમણે મૅચને અડધી કરી દીધી.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ryder Cup questions answered|work=USA Today|date=September 30, 2002|url=http://www.usatoday.com/sports/golf/ryder/2002-09-30-qanda_x.htm|access-date=May 25, 2009}}&lt;/ref&gt; 2004માં, તેણે શુક્રવારે ફિલ મિકલસન સાથે જોડી બનાવી હતી પણ તે બંને મૅચ હાર્યો હતો,&lt;ref name=&quot;Ryder&quot;&gt;&lt;/ref&gt; અને શનિવારે માત્ર એક પોઈન્ટ મેળવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Spousta|first=Tom|title=Ryder Cup rookies shine as Europe holds 11–5 lead|work=USA Today|date=September 19, 2004|url=http://www.usatoday.com/sports/golf/ryder/2004-09-18-day2_x.htm|access-date=May 23, 2009}}&lt;/ref&gt; અમેરિકનો 5-11ની ખાધનો સામનો કરી રહ્યા હતા, ત્યારે તે પહેલી સિંગલ્સ મૅચ જીત્યો, પણ ટીમ એ જોશ જાળવી શકી નહીં.&lt;ref name=&quot;Ryder&quot;&gt;{{cite news|last=Brown|first=Clifton|title=Europe Finishes Off United States in Ryder Cup|work=The New York Times|date=September 20, 2004|url=http://www.nytimes.com/2004/09/20/sports/golf/20golf.html|access-date=May 22, 2009}}&lt;/ref&gt; 2006માં, તમામ જોડીઓ માટેની મૅચો માટે તેણે જિમ ફુર્ય્ક સાથે જોડી બનાવી, અને તેઓ તેમની ચારમાંથી બે મૅચો જીત્યા.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Harig|first=Bob|title=It's clear: Ryder team must raise its game|work=St. Petersburg Times|date=September 26, 2006|url=http://www.sptimes.com/2006/09/26/Sports/It_s_clear__Ryder_tea.shtml|access-date=May 23, 2009|archive-date=સપ્ટેમ્બર 16, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110916123259/http://www.sptimes.com/2006/09/26/Sports/It_s_clear__Ryder_tea.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; વુડ્સ તેની સિંગલ્સની મૅચ જીત્યો, અને આમ કરનારા ગણીને માત્ર ત્રણ અમેરિકનોમાંનો એક બન્યો.&lt;ref&gt;{{cite news|title = Ryder Cup: Singles round-up|publisher=BBC Sport|date = September 24, 2006|url = http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/golf/5375598.stm|access-date = May 24, 2009|location=London}}&lt;/ref&gt; 2008 દરમ્યાન વુડ્સ તેના ડાબા ઘૂંટણની પુનઃરચનાત્મક શસ્ત્રક્રિયામાંથી પાછો બેઠો થઈ રહ્યો હોવાથી તે સમગ્ર 2008 રાયડર કપ ચૂકી ગયો. વુડ્સની ગેરહાજરી છતાં, યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સની ટીમે 1981 પછી આ ઇવેન્ટમાં વિજયનું સૌથી લાંબું અંતર સ્થાપ્યું.

==કારકિર્દીની સિદ્ધિઓ==
{{Main|List of career achievements by Tiger Woods}}

વુડ્સ 14 મુખ્ય સહિત 71 સત્તાવાર PGA ટૂર ઇવેન્ટો જીત્યો છે. કોઈ મુખ્ય રમતના ફાઇનલ રાઉન્ડમાં જતી વખતે તે લીડના કમસે કમ એક હિસ્સા સાથે 14-1 છે. ગોલ્ફના અનેક નિષ્ણાતોએ તેને &quot;ઇતિહાસમાં સૌથી મહાન અંતિમ પરિણામો સ્થાપનાર (ક્લોઝર)&quot; તરીકે નવાજ્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tiger is greatest closer ever |url=http://www.msnbc.msn.com/id/14002254/ |author=Mike Celizic |publisher=[[MSNBC]] |date=July 24, 2006 |access-date=August 12, 2007 |archive-date=મે 21, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070521213603/http://www.msnbc.msn.com/id/14002254/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title = Goliath will surely fall one day. Or will he?|url = http://www.pga.com/pgachampionship/2007/news/pga_maginnes_081207.html|author = John Maginnes|publisher = [[PGA Tour]]|date = August 12, 2007|access-date = August 12, 2007|archive-date = ડિસેમ્બર 4, 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20101204115036/http://www.pga.com/pgachampionship/2007/news/pga_maginnes_081207.html|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title = Cabrera wins devilish battle at U.S. Open|url =http://sports.espn.go.com/golf/usopen07/news/story?id=2907111 |agency=Associated Press |publisher=ESPN |date = June 20, 2007|access-date =August 12, 2007}}&lt;/ref&gt; તે સરેરાશ સૌથી ઓછું કારકિર્દી સ્કોરિંગ ધરાવે છે અને PGA ટૂર ઇતિહાસમાં કોઈ પણ ખેલાડી કરતાં વધુ કારકિર્દી કમાણી ધરાવે છે.

વિશ્વ ક્રમાંકમાં તે સળંગ સૌથી વધુ અને કુલ સૌથી વધુ અઠવાડિયાઓ સુધી ટોચ પર રહ્યો છે. કેરિયર ગ્રાન્ડ સ્લૅમ તરીકે ઓળખાતી જીત- પોતાની કારકિર્દીની તમામ ચાર વ્યાવસાયિક મુખ્ય ચૅમ્પિયનશિપો જીતનાર પાંચ ખેલાડીઓમાંનો તે એક છે (બાકીના ચાર છે જેને સારાઝેન, બેન હોગન, ગૅરી પ્લેયર, અને જૅક નિકલસ) અને એમ જીતનારો સૌથી યુવા ખેલાડી છે.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Farrell|first=Andy|title=Woods moves majestically to grand slam|work=The Independent|location=UK|date=July 24, 2000|url=http://www.independent.co.uk/sport/golf/woods-moves-majestically-to-grand-slam-708668.html|access-date=May 20, 2009|archive-date=જાન્યુઆરી 29, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120129001028/http://www.independent.co.uk/sport/golf/woods-moves-majestically-to-grand-slam-708668.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; વુડ્સ તમામ ચાર વ્યાવસાયિક મુખ્ય ચૅમ્પિયનશિપો એક હરોળમાં જીતનારો એક માત્ર ખેલાડી છે, જેણે પોતાની આ અદ્ભુત જીતશૃંખલા 2000-2001ની સીઝનમાં મેળવી હતી.

જ્યારે વુડ્સ વ્યાવસાયિક ખેલાડી બન્યો, ત્યારે માર્ચ 8, 1999 સુધી માઇક &quot;ફ્લુફ&quot; કોવાન તેનો અનુચર હતો.&lt;ref name=&quot;Fluff&quot;&gt;{{cite news|title = Woods Dismisses His Caddie Cowan|work=The New York Times|date=March 9, 1999|url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C04E1DA113FF93AA35750C0A96F958260|access-date = May 13, 2007}}&lt;/ref&gt; ત્યારપછી તેનું સ્થાન સ્ટીવ વિલિયમ્સે લીધું, જે વુડ્સનો ગાઢ મિત્ર બની ગયો અને ઘણીવાર વુડ્સને ચાવીરૂપ શૉટ્સ અને પટ માટે મદદ કરવાનું શ્રેય તેને આપવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;Caddie&quot;&gt;{{cite news|title = Tiger's Caddie Reflects on &quot;Defining&quot; Moment at Medinah|publisher = [[The Golf Channel]]|agency = Associated Press|date = August 8, 2006|url = http://www.thegolfchannel.com/core.aspx?page=15101&amp;select=20332|access-date = May 13, 2007|archive-date = જૂન 10, 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20080610084617/http://www.thegolfchannel.com/core.aspx?page=15101&amp;select=20332|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
*'''PGA ટૂર વિજયો (71)''' 
*'''યુરોપિયન ટૂર વિજયો (38)''' 
*'''જાપાન ગોલ્ફ ટૂર વિજયો (2)''' 
*'''એશિયન ટૂર વિજયો (1)''' 
*'''PGA ટૂર ઑફ ઓસ્ટ્રાલૅશિયા વિજયો (1)''' 
*'''અન્ય વ્યાવસાયિક વિજયો (15) ''' 
*'''અવૈતનિક વિજયો (21)''' 

===મુખ્ય ચૅમ્પિયનશિપો===
====વિજયો (14)====
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
!વર્ષ
!ચૅમ્પિયનશિપ
!54 હોલ
!વિજય સ્કૉર
!અંતર
!રનર-અપ (દ્વિતીય/તૃતીય)
|- style=&quot;background:#d0f0c0&quot;
|  1997 
| માસ્ટર્સ ટૂર્નામેન્ટ 
| {{Hs|09}}9 ફટકાથી આગળ 
| {{Hs|-18}}−18 (70–66–65–69=270) 
| {{Hs|12}}12 સ્ટ્રૉક 
| {{flagicon|USA}} ટોમ કાઈટ
|- style=&quot;background:thistle&quot;
|  1999 
| PGA ચૅમ્પિયનશિપ 
| {{Hs|00}}લીડ માટે ટાઈ 
| {{Hs|-11}}−11 (70–67–68–72=277) 
| {{Hs|01}}1 સ્ટ્રૉક 
| {{flagicon|ESP}} સર્જિયો ગાર્સિયા
|- style=&quot;background:#fbceb1&quot;
|  2000 
| યુ.એસ.(U.S.) ઑપન 
| {{Hs|10}}10 શૉટ લીડ 
| {{Hs|-12}}−12 (65–69–71–67=272) 
| {{Hs|15}}15 સ્ટ્રૉક 
| {{flagicon|RSA}} એર્ની એલ્સ , {{flagicon|ESP}} મિગુએલ એન્જલ જિમીનેઝ
|- style=&quot;background:#abcdef&quot;
|  2000 
| ધ ઑપન ચૅમ્પિયનશિપ 
| {{Hs|06}}6 શૉટ લીડ 
| {{Hs|-19}}−19 (67–66–67–69=269) 
| {{Hs|08}}8 સ્ટ્રૉક 
| {{flagicon|DNK}} થોમસ બ્યોર્ન, {{flagicon|RSA}} એર્ની એલ્સ
|- style=&quot;background:thistle&quot;
|  2000 
| PGA ચૅમ્પિયનશિપ &lt;small&gt; (2)&lt;/small&gt;
| {{Hs|01}}1 શૉટ લીડ 
| {{Hs|-18}}−18 (66–67–70–67=270) 
| {{Hs|00}}પ્લેઑફ &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 
| {{flagicon|USA}} બોબ મૅ
|- style=&quot;background:#d0f0c0&quot;
|  2001 
| માસ્ટર્સ ટૂર્નામેન્ટ (2)
| {{Hs|01}}1 શૉટ લીડ 
| {{Hs|-16}}−16 (70–66–68–68=272) 
| {{Hs|02}}2 સ્ટ્રૉક 
| {{flagicon|USA}} ડૅવિડ દુવલ
|- style=&quot;background:#d0f0c0&quot;
|  2002 
| માસ્ટર્સ ટૂર્નામેન્ટ &lt;small&gt; (3)&lt;/small&gt;
| {{Hs|00}}લીડ માટે ટાઈ 
| {{Hs|-12}}−12 (70–69–66–71=276) 
| {{Hs|03}}3 સ્ટ્રૉક 
| {{flagicon|RSA}} રેટાઈફ ગૂસેન
|- style=&quot;background:#fbceb1&quot;
|  2002 
| યુ.એસ.(U.S.) ઑપન &lt;small&gt; (2)&lt;/small&gt;
| {{Hs|04}}4 શૉટ લીડ 
| {{Hs|-03}}−3 (67–68–70–72=277) 
| {{Hs|03}}3 સ્ટ્રૉક 
| {{flagicon|USA}} ફિલ મિકલસન
|- style=&quot;background:#d0f0c0&quot;
|  2005 
| માસ્ટર્સ ટૂર્નામેન્ટ &lt;small&gt; (4)&lt;/small&gt;
| {{Hs|03}}3 શૉટ લીડ 
| {{Hs|-12}}−12 (74–66–65–71=276) 
| {{Hs|00}}પ્લેઑફ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 
| {{flagicon|USA}} ચૅરિસ દીમાર્કો
|- style=&quot;background:#abcdef&quot;
|  2005 
| ધ ઑપન ચૅમ્પિયનશિપ &lt;small&gt; (2)&lt;/small&gt;
| {{Hs|02}}2 શૉટ લીડ 
| {{Hs|-14}}−14 (66–67–71–70=274) 
| {{Hs|05}}5 સ્ટ્રૉક 
| {{flagicon|SCO}} કોલિન મોન્ટગોમેરી
|- style=&quot;background:#abcdef&quot;
|  2006 
| ધ ઑપન ચૅમ્પિયનશિપ &lt;small&gt; (3)&lt;/small&gt;
| {{Hs|01}}1 શૉટ લીડ 
| {{Hs|-18}}−18 (67–65–71–67=270) 
| {{Hs|02}}2 સ્ટ્રૉક 
| {{flagicon|USA}} ચૅરિસ દીમાર્કો
|- style=&quot;background:thistle&quot;
|  2006 
| PGA ચૅમ્પિયનશિપ &lt;small&gt; (3)&lt;/small&gt;
| {{Hs|00}}લીડ માટે ટાઈ 
| {{Hs|-18}}−18 (69–68–65–68=270) 
| {{Hs|05}}5 સ્ટ્રૉક 
| {{flagicon|USA}} શૉન મિચીલ
|- style=&quot;background:thistle&quot;
|  2007 
| PGA ચૅમ્પિયનશિપ &lt;small&gt; (4)&lt;/small&gt;
| {{Hs|03}}3 શૉટ લીડ 
| {{Hs|-08}}−8 (71–63–69–69=272) 
| {{Hs|02}}2 સ્ટ્રૉક 
| {{flagicon|USA}} વૂડી ઑસ્ટિન
|- style=&quot;background:#fbceb1&quot;
|  2008 
| યુ.એસ.(U.S.) ઑપન &lt;small&gt; (3)&lt;/small&gt;
| {{Hs|01}}1 શૉટ લીડ 
| {{Hs|-01}}−1 (72–68–70–73=283) 
| {{Hs|00}}પ્લેઑફ &lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; 
| {{flagicon|USA}} રોક્કો મીડિએટ
|}
&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ત્રણ-હોલ પ્લેઓફમાં 1 સ્ટ્રૉકથી મૅને હરાવ્યોઃ વુડ્સ (3–4–5=12), મૅ (4–4–5=13) &lt;br&gt;
&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; પહેલા વધારાના હોલ પર બર્ડી સાથે દિમાર્કોને હરાવ્યો&lt;br&gt;
&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; 18-હોલ પ્લેઓફ સરખા પાર પર ટાઇ થયા બાદ પહેલા સડન ડેથ હોલ પર પાર સાથે મિડિએટને હરાવ્યો

====પરિણામોની સમયરેખા====
{| cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;font-size:95%;border:#aaa solid 1px;border-collapse:collapse;text-align:center&quot;
|- style=&quot;background:#eee&quot;
! align=&quot;left&quot;|ટૂર્નામેન્ટ
!1995
!1996
!1997
!1998
!1999
!2000
!2001
!2002
!2003
!2004
!2005
!2006
!2007
!2008
!2009
!2010
|-
|  style=&quot;text-align:left&quot;|ધ માસ્ટર્સ
| T41 &lt;span style=&quot;font-size:0.8em&quot;&gt;LA&lt;/span&gt;
| CUT
|  style=&quot;background:lime&quot;|'''1''' 
|  style=&quot;background:yellow&quot;|T8
| T18
|  style=&quot;background:yellow&quot;|5
|  style=&quot;background:lime&quot;|'''1''' 
|  style=&quot;background:lime&quot;|'''1''' 
| T15
| T22
|  style=&quot;background:lime&quot;|'''1''' 
|  style=&quot;background:yellow&quot;|T3
|  style=&quot;background:yellow&quot;|T2
|  style=&quot;background:yellow&quot;|2
|  style=&quot;background:yellow&quot;|T6
|  style=&quot;background:yellow;text-align:center&quot;|T4
|-
|  style=&quot;text-align:left&quot;|યુ.એસ.(U.S.) ઑપન
| WD
| T82
| T19
| T18
|  style=&quot;background:yellow&quot;|T3
|  style=&quot;background:lime&quot;|'''1''' 
| T12
|  style=&quot;background:lime&quot;|'''1''' 
| T20
| T17
|  style=&quot;background:yellow&quot;|2
| CUT
|  style=&quot;background:yellow&quot;|T2
|  style=&quot;background:lime&quot;|'''1''' 
|  style=&quot;background:yellow&quot;|T6
|  style=&quot;background:yellow;text-align:center&quot;|T4
|-
|  style=&quot;text-align:left&quot;|ધ ઑપન ચૅમ્પિયનશિપ
| T68
| T22 &lt;span style=&quot;font-size:0.8em&quot;&gt;LA&lt;/span&gt;
| T24
|  style=&quot;background:yellow&quot;|3
|  style=&quot;background:yellow&quot;|T7
|  style=&quot;background:lime&quot;|'''1''' 
| T25
| T28
|  style=&quot;background:yellow&quot;|T4
|  style=&quot;background:yellow&quot;|T9
|  style=&quot;background:lime&quot;|'''1''' 
|  style=&quot;background:lime&quot;|'''1''' 
| T12
| DNP
| CUT
|  style=&quot;text-align:center&quot;|T23
|-
|  style=&quot;text-align:left&quot;|PGA ચૅમ્પિયનશિપ
| DNP
| DNP
| T29
|  style=&quot;background:yellow&quot;|T10
|  style=&quot;background:lime&quot;|'''1''' 
|  style=&quot;background:lime&quot;|'''1''' 
| T29
|  style=&quot;background:yellow&quot;|2
| T39
| T24
|  style=&quot;background:yellow&quot;|T4
|  style=&quot;background:lime&quot;|'''1''' 
|  style=&quot;background:lime&quot;|'''1''' 
| DNP
|  style=&quot;background:yellow&quot;|2
|  style=&quot;text-align:center&quot;|T28
|}

&lt;span style=&quot;font-size:0.8em&quot;&gt;LA&lt;/span&gt; = નીચો અવૈતનિક (Low Amateur)&lt;br&gt;
DNP = રમ્યો નહોતો&lt;br&gt;
CUT = અધવચ્ચેના કટને ચૂકી ગયો&lt;br&gt;
&quot;T&quot; એ એ સ્થાને ટાઇને સૂચવે છે&lt;br&gt;
લીલા રંગનાં ખાનાં વિજયો દર્શાવે છે. પીળા રંગનાં ખાનાં ટોચના 10માં હોવાનું સૂચવે છે.

===વર્લ્ડ ગોલ્ફ ચૅમ્પિયનશિપ્સ (વિશ્વ ગોલ્ફ ચૅમ્પિયનશિપો)===
====વિજયો (16)====
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%&quot;
|-
!વર્ષ
!ચૅમ્પિયનશિપ
!54 હોલ
!વિજયનો સ્કૉર
!વિજયથી અંતર
!રનર્સ અપ (દ્વિતીય, તૃતીય)
|- style=&quot;background:#ffc&quot;
| 1999
| WGC-NEC ઇન્વિટેશનલ
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|05}}5 શૉટથી આગળ
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|-10}}-10 (66-71-62-71=270)
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|01}}1 સ્ટ્રૉક
| {{flagicon|USA}} ફિલ મિકલસન
|- style=&quot;background:#ffd6d6&quot;
| 1999
| WGC-અમેરિકન એક્સપ્રેસ ચૅમ્પિયનશિપ
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|-03}}1 શૉટની ઘટ
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|-06}}-6 (71-69-70-68=278)
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|00}}પ્લેઑફ &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
| {{flagicon|ESP}} મિગુએલ એન્જલ જિમીનેઝ
|- style=&quot;background:#ffc&quot;
| 2000
| WGC-NEC ઇન્વિટેશનલ &lt;small&gt;(2)&lt;/small&gt;
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|09}}9 શૉટથી આગળ
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|-21}}-21 (64-61-67-67=259)
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|11}}11 સ્ટ્રૉક
| {{flagicon|USA}} જસ્ટિન લિઓનાર્દ, {{flagicon|WAL}} ફિલિપ પ્રાઈસ
|- style=&quot;background:#ffc&quot;
| 2001
| WGC-NEC ઇન્વિટેશનલ &lt;small&gt;(3)&lt;/small&gt;
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|-02}}2 શૉટની ઘટ
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|-12}}-12 (66-67-66-69=268)
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|00}}પ્લેઑફ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| {{flagicon|USA}} જિમ પુર્ય્ક
|- style=&quot;background:#ffd6d6&quot;
| 2002
| WGC-અમેરિકન એક્સપ્રેસ ચૅમ્પિયનશિપ &lt;small&gt;(2)&lt;/small&gt;
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|05}}5 શૉટથી આગળ
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|-25}}-25 (65-65-67-66=263)
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|01}}1 સ્ટ્રૉક
| {{flagicon|ZAF}} રેટાઈફ ગૂસેન
|- style=&quot;background:#d6e8ff&quot;
| 2003
| WGC-એક્સેન્ચુર મૅચ પ્લે ચૅમ્પિયનશિપ
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|n/a}}n/a
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|n/a}}2 &amp; 1
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|n/a}}n/a
| {{flagicon|USA}} ડૅવિડ ટોમ્સ
|- style=&quot;background:#ffd6d6&quot;
| 2003
| WGC-અમેરિકન એક્સપ્રેસ ચૅમ્પિયનશિપ &lt;small&gt;(3)&lt;/small&gt;
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|02}}2 શૉટથી આગળ
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|-06}}-6 (67-66-69-72=274)
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|02}}2 સ્ટ્રૉક
| {{flagicon|AUS}} સ્ટુઅર્ટ એપલબાય, {{flagicon|USA}} ટિમ હેર્રોન, {{flagicon|FJI}} વિજય સિંઘ
|- style=&quot;background:#d6e8ff&quot;
| 2004
| WGC-એક્સેન્ચુર મૅચ પ્લે ચૅમ્પિયનશિપ &lt;small&gt;(2)&lt;/small&gt;
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|n/a}}n/a
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|n/a}}3 &amp; 2
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|n/a}}n/a
| {{flagicon|USA}} ડૅવિસ લવ ત્રીજો
|- style=&quot;background:#ffc&quot;
| 2005
| WGC-NEC ઇન્વિટેશનલ &lt;small&gt;(4)&lt;/small&gt;
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|00}}લીડ માટે ટાઈ
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|-06}}-6 (66-70-67-71=274)
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|01}}1 સ્ટ્રૉક
| {{flagicon|USA}} ચૅરિસ દીમાર્કો
|- style=&quot;background:#ffd6d6&quot;
| 2005
| WGC-અમેરિકન એક્સપ્રેસ ચૅમ્પિયનશિપ &lt;small&gt;(4)&lt;/small&gt;
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|-02}}2 શૉટની ઘટ
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|-10}}-10 (67-68-68-67=270)
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|00}}પ્લેઑફ &lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
| {{flagicon|USA}} જ્હૉન ડાલી
|- style=&quot;background:#ffc&quot;
| 2006
| {{sortname|WGC-Bridgestone|Invitational||WGC-NEC Invitational}} &lt;small&gt;(5)&lt;/small&gt;
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|-03}}1 શૉટની ઘટ
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|-10}}-10 (67-64-71-68=270)
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|00}}પ્લેઑફ &lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;
| {{flagicon|USA}} સ્ટીવર્ટ સિન્ક
|- style=&quot;background:#ffd6d6&quot;
| 2006
| WGC-અમેરિકન એક્સપ્રેસ ચૅમ્પિયનશિપ &lt;small&gt;(5)&lt;/small&gt;
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|06}}6 શૉટથી આગળ
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|-23}}-23 (63-64-67-67=261)
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|08}}8 સ્ટ્રૉક
| {{flagicon|ENG}} ઈયાન પોઉલ્ટેર, {{flagicon|AUS}} ઍડમ સ્કોટ
|- style=&quot;background:#ffd6d6&quot;
| 2007
| {{sortname|WGC-CA|Championship||WGC-American Express Championship}} &lt;small&gt;(6)&lt;/small&gt;
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|04}}4 શૉટથી આગળ
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|-10}}-10 (71-66-68-73=278)
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|02}}2 સ્ટ્રૉક
| {{flagicon|USA}} બ્રેટ્ટ વેટ્ટરિચ
|- style=&quot;background:#ffc&quot;
| 2007
| {{sortname|WGC-Bridgestone|Invitational||WGC-NEC Invitational}} &lt;small&gt;(6)&lt;/small&gt;
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|-03}}1 શૉટની ઘટ
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|-08}}-8 (68-70-69-65=272)
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|08}}8 સ્ટ્રૉક
| {{flagicon|ENG}} જસ્ટિન રોઝ, {{flagicon|ZAF}} રોરી સાબ્બાટિની
|- style=&quot;background:#d6e8ff&quot;
| 2008
| WGC-એક્સેન્ચુર મૅચ પ્લે ચૅમ્પિયનશિપ &lt;small&gt;(3)&lt;/small&gt;
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|n/a}}n/a
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|n/a}}8 &amp; 7
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|n/a}}n/a
| {{flagicon|USA}} સ્ટીવર્ટ સિન્ક
|- style=&quot;background:#ffc&quot;
| 2009
| {{sortname|WGC-Bridgestone|Invitational||WGC-NEC Invitationalz}}&lt;small&gt;(7)&lt;/small&gt;
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|-01}}3 શૉટની ઘટ
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|-12}}-12 (68-70-65-65=268)
|  align=&quot;center&quot;|{{Hs|04}}4 સ્ટ્રૉક
| {{flagicon|AUS}} રોબર્ટ ઍલનબાય, {{flagicon|IRL}} પાદ્રાઈગ હૅર્રિંગ્ટન
|}

&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; પહેલા વધારાના સડન-ડેથ પ્લેઓફ હોલ પર વિજય.&lt;br&gt;
&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; સડન-ડેથ પ્લેઓફના વધારાના સાતમા હોલ પર વિજય.&lt;br&gt;
&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; સડન-ડેથ પ્લેઓફના વધારાના બીજા હોલ પર વિજય.&lt;br&gt;
&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; સડન-ડેથ પ્લેઓફના વધારાના ચોથા હોલ પર વિજય.

====પરિણામોની સમયરેખા====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!ટૂર્નામેન્ટ
!1999
!2000
!2001
!2002
!2003
!2004
!2005
!2006
!2007
!2008
!2009
!2010
|-
|  align=&quot;left&quot;|એક્સેન્ચુર મૅચ પ્લે ચૅમ્પિયનશિપ
|  style=&quot;background:yellow&quot;|QF
|  style=&quot;background:yellow&quot;|2
| DNP
| R64
|  style=&quot;background:#0f0&quot;|'''1''' 
|  style=&quot;background:#0f0&quot;|'''1''' 
| R32
|  style=&quot;background:yellow&quot;|R16
|  style=&quot;background:yellow&quot;|R16
|  style=&quot;background:#0f0&quot;|'''1''' 
| R32
| DNP
|-
|  align=&quot;left&quot;|CA ચૅમ્પિયનશિપ
|  style=&quot;background:#0f0&quot;|'''1''' 
|  style=&quot;background:yellow&quot;|T5
| NT&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|  style=&quot;background:#0f0&quot;|'''1''' 
|  style=&quot;background:#0f0&quot;|'''1''' 
|  style=&quot;background:yellow&quot;|9
|  style=&quot;background:#0f0&quot;|'''1''' 
|  style=&quot;background:#0f0&quot;|'''1''' 
|  style=&quot;background:#0f0&quot;|'''1''' 
|  style=&quot;background:yellow&quot;|5
|  style=&quot;background:yellow&quot;|T9
| DNP
|-
|  align=&quot;left&quot;|બ્રિજસ્ટોન ઇન્વિટેશનલ
|  style=&quot;background:#0f0&quot;|'''1''' 
|  style=&quot;background:#0f0&quot;|'''1''' 
|  style=&quot;background:#0f0&quot;|'''1''' 
|  style=&quot;background:yellow&quot;|4
|  style=&quot;background:yellow&quot;|T4
|  style=&quot;background:yellow&quot;|T2
|  style=&quot;background:#0f0&quot;|'''1''' 
|  style=&quot;background:#0f0&quot;|'''1''' 
|  style=&quot;background:#0f0&quot;|'''1''' 
| DNP
|  style=&quot;background:#0f0&quot;|'''1''' 
| T78
|-
|  align=&quot;left&quot;|HSBC ચૅમ્પિયન્સ
|  –
|  –
|  –
|  –
|  –
|  –
|  –
|  –
|  –
|  –
|  style=&quot;background:yellow&quot;|T6
|  style=&quot;background:yellow&quot;|T6
|}

&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;9/11ના કારણે રદ.&lt;br&gt;
DNP = રમ્યો નહોતો.&lt;br&gt;
QF, R16, R32, R64 = મૅચ રમતમાં જે રાઉન્ડમાં ખેલાડી હાર્યો તે રાઉન્ડ.&lt;br&gt;
T = ટાઇ થઈ.&lt;br&gt;
NT = કોઈ ટૂર્નામેન્ટ નહીં&lt;br&gt;
લીલા રંગનાં ખાનાં વિજયો દર્શાવે છે. પીળા રંગનાં ખાનાં ટોચના 10માં હોવાનું સૂચવે છે.
એ નોંધશો કે 2009 સુધી HSBC ચૅમ્પિયન્સ, WGC ઇવેન્ટ બની નહોતી.

===PGA ટૂર કારકિર્દી સારાંશ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! વર્ષ 
! જીત (મહત્ત્વની રમતોમાં) 
! કમાણી 
! નાણા યાદીમાં ક્રમાંક
|-
| 1996
| 2
| [https://web.archive.org/web/20090203025625/http://www.pgatour.com/players/00/87/93/results/1996.html 790,594]
| [https://web.archive.org/web/20090203025725/http://www.pgatour.com/r/stats/1996/109.html 24]
|-
| 1997
| 4 (1)
| [https://web.archive.org/web/20090203025630/http://www.pgatour.com/players/00/87/93/results/1997.html 2,066,833]
|  style=&quot;background:lime&quot;|[https://web.archive.org/web/20090203025731/http://www.pgatour.com/r/stats/1997/109.html 1]
|-
| 1998
| 1
| [https://web.archive.org/web/20090203025635/http://www.pgatour.com/players/00/87/93/results/1998.html 1,841,117]
|  style=&quot;background:yellow&quot;|[https://web.archive.org/web/20090203212630/http://www.pgatour.com/r/stats/1998/109.html 4]
|-
| 1999
| 8 (1)
| [https://web.archive.org/web/20090203025640/http://www.pgatour.com/players/00/87/93/results/1999.html 6,616,585]
|  style=&quot;background:lime&quot;|[https://web.archive.org/web/20090203025736/http://www.pgatour.com/r/stats/1999/109.html 1]
|-
| 2000
| 9 (3)
| [https://web.archive.org/web/20090203025645/http://www.pgatour.com/players/00/87/93/results/2000.html 9,188,321]
|  style=&quot;background:lime&quot;|[https://web.archive.org/web/20090203025741/http://www.pgatour.com/r/stats/2000/109.html 1]
|-
| 2001
| 5 (1)
| [https://web.archive.org/web/20090203025650/http://www.pgatour.com/players/00/87/93/results/2001.html 6,687,777]
|  style=&quot;background:lime&quot;|[https://web.archive.org/web/20090203025746/http://www.pgatour.com/r/stats/2001/109.html 1]
|-
| 2002
| 5 (2)
| [https://web.archive.org/web/20090203025655/http://www.pgatour.com/players/00/87/93/results/2002.html 6,912,625]
|  style=&quot;background:lime&quot;|[https://web.archive.org/web/20090203025751/http://www.pgatour.com/r/stats/2002/109.html 1]
|-
| 2003
| 5
| [https://web.archive.org/web/20090203025700/http://www.pgatour.com/players/00/87/93/results/2003.html 6,673,413]
|  style=&quot;background:yellow&quot;|[https://web.archive.org/web/20090203025756/http://www.pgatour.com/r/stats/2003/109.html 2]
|-
| 2004
| 1
| [https://web.archive.org/web/20090203025705/http://www.pgatour.com/players/00/87/93/results/2004.html 5,365,472]
|  style=&quot;background:yellow&quot;|[https://web.archive.org/web/20090203025801/http://www.pgatour.com/r/stats/2004/109.html 4]
|-
| 2005
| 6 (2)
| [https://web.archive.org/web/20090203014747/http://www.pgatour.com/players/00/87/93/results/2005.html 10,628,024]
|  style=&quot;background:lime&quot;|[https://web.archive.org/web/20090202124522/http://www.pgatour.com/r/stats/2005/109.html 1]
|-
| 2006
| 8 (2)
| [https://web.archive.org/web/20090203025711/http://www.pgatour.com/players/00/87/93/results/2006.html 9,941,563]
|  style=&quot;background:lime&quot;|[https://web.archive.org/web/20090202121828/http://www.pgatour.com/r/stats/2006/109.html 1]
|-
| 2007
| 7 (1)
|  [https://web.archive.org/web/20090203025715/http://www.pgatour.com/players/00/87/93/results/2007.html 10,867,052]
|  style=&quot;background:lime&quot;|[https://web.archive.org/web/20090202133506/http://www.pgatour.com/r/stats/2007/109.html 1]
|-
| 2008
| 4 (1)
|  [https://web.archive.org/web/20090203025721/http://www.pgatour.com/players/r/?%2F00%2F87%2F93%2Fresults 5,775,000]
|  style=&quot;background:yellow&quot;|[https://web.archive.org/web/20090204002452/http://www.pgatour.com/r/stats/current/109.html 2]
|-
| 2009
| 6
|  [https://web.archive.org/web/20090203025721/http://www.pgatour.com/players/r/?%2F00%2F87%2F93%2Fresults 10,508,163]
|  style=&quot;background:lime&quot;|[https://web.archive.org/web/20090204002452/http://www.pgatour.com/r/stats/current/109.html 1]
|-
| 2010
| 0
|  [https://web.archive.org/web/20090203025721/http://www.pgatour.com/players/r/?%2F00%2F87%2F93%2Fresults 1,294,765]
| [https://web.archive.org/web/20090204002452/http://www.pgatour.com/r/stats/current/109.html 68]
|-
| '''કારકિર્દી''' 
| '''71 (14)''' 
| '''[https://web.archive.org/web/20090203014700/http://www.pgatour.com/r/stats/current/110.html 94,157,304]''' 
|  style=&quot;background:lime&quot;|'''''' 
|}

: &lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; 2010ની સીઝન મુજબ.

==અંગત જીવન==
===લગ્ન===
નવેમ્બર 2003માં, વુડ્સની સગાઈ, પૂર્વે સ્વીડિશ મૉડેલ અને ભૂતપૂર્વ માઇગ્રેશન પ્રધાન બારબ્રો હોમબર્ગ તથા રેડિયો પત્રકાર થોમસ નોર્ડગ્રેનની પુત્રી, એલિન નોર્ડગ્રેન સાથે થયા.&lt;ref&gt;{{cite news |date=December 4, 2009 |url= http://www.cnn.com/2009/SHOWBIZ/12/03/elin.five.things.to.know/index.html?iref=mpstoryview
|title= Five things you didn't know about Elin Nordegren|publisher=CNN|access-date= December 15, 2009}}&lt;/ref&gt; સ્વીડિશ ગોલ્ફર જેસ્પર પાર્નેવિકે 2001માં ધ ઓપન ચૅમ્પિયનશિપ દરમ્યાન તેમનો એકબીજા સાથે પરિચય કરાવ્યો હતો, તેમણે એલિનને ઓ પેઅર (રહેવાખાવાના બદલામાં ઘરકામ સંભાળનાર) તરીકે કામે રાખી હતી.  તેમણે ઑકટોબર 5, 2004ના ર્બાબાદોસના કૅરિબિયન ટાપુ પરના સેન્ડી લેન રિસોર્ટ ખાતે લગ્ન કર્યા,&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/golf/3715694.stm |title=Woods ties the knot |work=[[BBC Sport]] |date=October 6, 2004 |access-date=August 23, 2010}}&lt;/ref&gt; અને ઓર્લૅન્ડો, ફ્લોરિડાના પરગણા, વિન્ડેરમિરીમાં આવેલા એક સમુદાય, ઈઝલેવર્થ ખાતે રહ્યા.&lt;ref name=&quot;NYT Jupiter&quot;&gt;{{cite news|title=Tiger Woods buys $40&amp;nbsp;million estate|date=January 1, 2006|newspaper=[[The New York Times]]|url=http://www.nytimes.com/2006/01/01/realestate/01iht-web.propbrfs2.html|access-date=August 23, 2010}}&lt;/ref&gt; તેઓ જૅક્સન, વ્યોમિંગ, કૅલિફોર્નિયા અને સ્વિડનમાં પણ રહેઠાણો ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;Den&quot;&gt;&lt;/ref&gt; જાન્યુઆરી 2006માં, તેમણે જ્યુપિટર આઇલૅન્ડ, ફ્લોરિડા ખાતે, ત્યાં પોતાનો મુખ્ય ગૃહઆવાસ બનાવવાના આશયથી, $39 મિલિયનની નિવાસીય મિલકત ખરીદી.&lt;ref name=&quot;Den&quot;&gt;{{cite news|title=The $54m Tiger den – but not all neighbours welcome world's best|author=Mount, Harry|date=January 8, 2006|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|url=http://www.smh.com.au/news/world/54m-tiger-den/2006/01/07/1136609984028.html|access-date=May 12, 2007}}&lt;/ref&gt; જ્યુપિટર આઇલેન્ડના રહેવાસીઓમાં તેમના સાથી ગોલ્ફરો - ગૅરી પ્લેયર, ગ્રેગ નોર્મન અને નિક પ્રાઈસ, તેમ જ ગાયક [[સેલિન ડીયોન|સેલિન દિઓન]] અને ઍલન જૅક્સનનો સમાવેશ થાય છે. 2007માં જ્યુપિટર આઇલૅન્ડ પ્રદેશ ખાતે આવેલું વુડ્સની માલિકીનું એક ગેસ્ટ હાઉસ વીજળી પડવાને કારણે આગ લાગવાથી નાશ પામ્યું.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Beachside home owned by Tiger Woods destroyed in fire|url=http://sports.espn.go.com/espn/wire?section=golfonline&amp;id=2921515|agency=Associated Press|publisher=ESPN|date=June 29, 2007|access-date=July 8, 2007}}&lt;/ref&gt;

જૂન 18, 2007ની વહેલી સવારે, એલિને તેમના પ્રથમ સંતાન, પુત્રી, સૅમ ઍલેક્સિસ વુડ્સને ઓર્લૅન્ડો ખાતે જન્મ આપ્યો.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Elin Woods has daughter just after U.S. Open|url=http://sports.espn.go.com/golf/news/story?id=2908637|agency=Associated Press|publisher=ESPN|date=June 19, 2007|access-date=July 8, 2007}}&lt;/ref&gt; વુડ્સે 2007 યુ.એસ. ઑપનમાં બીજા સ્થાન માટે ટાઈ કરી તેના બીજા જ દિવસે તેમની દીકરીનો જન્મ થયો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Tiger Woods and Wife Elin Nordegren Have a Baby Girl|author=Fleeman, Mike|newspaper=[[People (magazine)|People]]|date=June 18, 2007|url=http://www.people.com/people/article/0,,20042990,00.html|access-date=December 2, 2009|archive-date=ડિસેમ્બર 15, 2008|archive-url=https://www.webcitation.org/5d5hNO1zW?url=http://www.people.com/people/article/0,,20042990,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; વુડ્સે પોતાની દીકરીનું નામ સૅમ એટલા માટે પસંદ કર્યું કેમ કે તેમના પિતા કહેતા હતા કે વુડ્સ એક સૅમ જેવો વધુ લાગે છે.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Tiger Woods Calls Fatherhood 'A Dream Come True'|author=Mandel, Susan|newspaper=People|date=July 3, 2007|url=http://www.people.com/people/article/0,,20044551,00.html|access-date=December 2, 2009|archive-date=જૂન 2, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090602083041/http://www.people.com/people/article/0,,20044551,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Woods played U.S. Open while wife was in hospital|author=White, Joseph|newspaper=USA Today|agency=Associated Press|date=July 3, 2007|url=http://www.usatoday.com/sports/golf/2007-07-03-2162604389_x.htm|access-date=December 2, 2009}}&lt;/ref&gt; સપ્ટેમ્બર 2, 2008ના વુડ્સે પોતાની વેબસાઈટ પર જાહેરાત કરી કે તે અને તેમની પત્ની તેમના બીજા સંતાનના આગમનની રાહ જોઈ રહ્યાં છે.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Woods announces his wife, Elin, pregnant with second child|url=http://sports.espn.go.com/golf/news/story?id=3565135|agency=Associated Press|publisher=ESPN|date=September 2, 2008|access-date=September 2, 2008}}&lt;/ref&gt; પાંચ મહિના પછી, એલિને ફેબ્રુઆરી 8, 2009ના રોજ, એક પુત્ર, ચાર્લી ઍક્સેલ વુડ્સને જન્મ આપ્યો.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Tiger becomes dad for second time|url=http://sports.espn.go.com/golf/news/story?id=3893647|publisher=ESPN|agency=Associated Press|date=February 9, 2009|access-date=February 9, 2009}}&lt;/ref&gt; ટાઇગર વુડ્સ અને ઍલિન નોર્ડગ્રેને ઑગસ્ટ 23, 2010ના સત્તાવાર રીતે છૂટાછેડા મેળવ્યા.

{{Anchor|TWInfidelity}}

===લગ્નસંબંધમાં બેવફાઈ અને કારકિર્દીમાં ભંગાણ===
નવેમ્બર 25, 2009ના સુપરમાર્કેટ ચોપાનિયા, ''ધ નેશનલ ઈન્કવાયરરે'' , વુડ્સ ન્યૂર્યોક સિટી નાઈટ ક્લબની મૅનેજર રચેલ ઉચિટેલ સાથે લગ્નેત્તર સંબંધ ધરાવતો હતો, એવો એક લેખ પ્રકાશિત કર્યો,&lt;ref name=&quot;Apology&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/reuters/2009/12/02/arts/entertainment-us-golf-woods.html?scp=2&amp;sq=Tiger%20Woods%20Enquirer&amp;st=cse|title=Tiger Woods Admits &quot;Transgressions,&quot; Apologizes|date=December 2, 2009|agency=[[Reuters]]|newspaper=The New York Times|access-date=December 9, 2009}} {{Dead link|date=August 2010|bot=RjwilmsiBot}}&lt;/ref&gt; જે દાવાને તેણે રદિયો આપ્યો.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Alleged Tiger Woods Mistress Denies Affair|publisher=CBS News|date=December 1, 2009|url=http://www.cbsnews.com/stories/2009/12/01/earlyshow/leisure/celebspot/main5849586.shtml|access-date=September 7, 2010|archive-date=મે 19, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110519011831/http://www.cbsnews.com/stories/2009/12/01/earlyshow/leisure/celebspot/main5849586.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; આ લેખે મીડિયાનું ધ્યાન પોતાના તરફ ત્યારે ખેંચ્યું જ્યારે એ લેખ છપાયાના દોઢ દિવસ પછી વુડ્સની કારનો અકસ્માત થયોઃ&lt;ref&gt;{{cite news |title= Tiger Woods 'in good condition' after car crash|newspaper=BBC Sport|date=November 28, 2009|url= http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/golf/8383782.stm|access-date=December 17, 2009|location=London}}&lt;/ref&gt; વુડસે તેમની ગાડી SUV, 2009ના કૅડિલાક એસ્કાલેડ મૉડેલમાં ઓર્લૅન્ડો વિસ્તારના પોતાના રહેઠાણ પરથી સવારે 2:30 વાગ્યે નીકળ્યા, અને પોતાના ઘરની સડકના માત્ર બીજા જ છેડે ઝાડવાઓની વાડ સાથે, એક અગ્નિશામક નળ સાથે, અને અંતે એક વૃક્ષ સાથે અફળાયા.&lt;ref name=&quot;Trib&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.chicagotribune.com/sports/chi-02-tiger-woods-dec02,0,3848239.story|title=Tiger Woods pays $164 traffic ticket|last=Mariano|first=Willoughby|coauthors=Bianca Prieto|date=December 2, 2009|newspaper=[[Chicago Tribune]]|access-date=December 3, 2009|archive-date=ડિસેમ્બર 5, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205182138/http://www.chicagotribune.com/sports/chi-02-tiger-woods-dec02,0,3848239.story|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; વુડ્સને ચહેરા પરના નજીવા ઘસરકાઓ માટે સારવાર આપવામાં આવી,&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://blogs.usatoday.com/gameon/2009/11/tiger-woods-in-serious-condition-after-car-crash.html |title=Tiger Woods OK after 'minor' SUV crash |newspaper=USA Today |date=November 27, 2009 |access-date=December 25, 2009 |archive-date=નવેમ્બર 30, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091130021623/http://blogs.usatoday.com/gameon/2009/11/tiger-woods-in-serious-condition-after-car-crash.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અને બેદરકારીથી વાહન ચલાવવા માટે કાયદા દ્વારા નોંધ લેવાઈ.  તેણે $164નો ટ્રાફિક દંડ ચૂકવ્યો.&lt;ref name=&quot;Trib&quot;&gt;&lt;/ref&gt; તેણે પોલીસ સાથે વાત કરવાનો ઇનકાર કર્યો અને છેવટે જ્યાં સુધી વુડ્સે પોતાની વેબસાઈટ પર એક નિવેદન&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://abcnews.go.com/Sports/wireStory?id=9198393|title=For 3rd Time, Woods Cancels Meeting With Police|last=Goodall|first=Fred|date=November 29, 2009|agency=[[Associated Press]]|newspaper=ESPN Sports|access-date=December 12, 2009}}&lt;/ref&gt; ન મૂક્યું ત્યાં સુધી, બે દિવસ સુધી આ અકસ્માત તીવ્ર ચર્ચાનો વિષય બની રહ્યો, તેણે એ નિવેદનમાં એ અકસ્માતનો દોષ પોતાના શિરે લીધો હતો અને ઉમેર્યું હતું કે તે પોતાની અંગત બાબત હતી; વધુમાં તેણે પોતાને ગાડીમાંથી બહાર કાઢવા માટે, પોતાની પત્ની એલિનની પ્રશંસા પણ કરી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://web.tigerwoods.com/news/article/200911297726222/news/|title=Statement from Tiger Woods|last=Woods|first=Tiger|date=November 29, 2009|publisher=TigerWoods.com|access-date=December 4, 2009|archive-date=ફેબ્રુઆરી 11, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211235132/http://web.tigerwoods.com/news/article/200911297726222/news/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ત્યારબાદ ટૂંક સમયમાં જ વુડ્સે જાહેર કર્યું કે 2009માં તે પોતાની ચૅરિટી ગોલ્ફ ટૂર્નામેન્ટ, શેવરોન વર્લ્ડ ચેલેન્જ, કે બાકીના બીજી કોઈ પણ ટૂર્નામેન્ટ રમશે નહિ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Tiger Woods Cancels Tourney Appearance|publisher=CBS News|date=November 30, 2009|url=http://www.cbsnews.com/stories/2009/11/30/sportsline/main5838742.shtml|access-date=September 21, 2010|archive-date=જાન્યુઆરી 28, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110128154156/http://www.cbsnews.com/stories/2009/11/30/sportsline/main5838742.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

જ્યારે સાન ડિયાગોની કોકટેઈલ વેઈટ્રેસ જૈમી ગ્રુબ્બ્સે, એક ગપશપ મૅગેઝિન ''યુએસ(Us) વીકલી'' માં જાહેરમાં દાવો કર્યો કે તેનું વુડ્સ સાથે અઢી વર્ષથી પ્રેમ-પ્રકરણ ચાલતું હતું, એ બાબત બહાર આવી ત્યાં સુધી આખી વાતમાં લોકોનો રસ વધ્યો. તેણે વુડ્સે તેના માટે મૂક્યા હતા એમ કહેતાં વુડ્સના અવાજમાં તથા તેના લેખિત સંદેશાઓ રજૂ કર્યા. વોઇસ સંદેશમાં નિવેદન હતું: &quot;હેય, હું ટાઇગર બોલુ છું, મને તારી એક મોટી મદદની જરૂર છે. મહેરબાની કરીને તું તારા ફોનમાંથી તારું નામ કાઢી શકે? મારી પત્નીએ મારા ફોનમાંની વિગતો જોઈ છે...તારે મારા માટે આટલું કરવું પડશે. ઘણી મોટી. જલદી કરજે. આવજે.&quot;&lt;ref name=&quot;Apology&quot;&gt;&lt;/ref&gt; એ લેખ પ્રકાશિત થયો એ જ દિવસે વુડ્સે &quot;મર્યાદાભંગ&quot; કરવા બદલ એક માફીપત્ર જાહેર કર્યો અને જણાવ્યું કે, &quot;મેં મારા પરિવારની નજર ઝુકાવી દીધી છે..&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://web.tigerwoods.com/news/article/200912027740572/news/|title=Tiger comments on current events|last=Woods|first=Tiger|date=December 2, 2009|publisher=TigerWoods.com|access-date=December 4, 2009|archive-date=ડિસેમ્બર 3, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091203095255/http://web.tigerwoods.com/news/article/200912027740572/news/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; વુડ્સે તેની માફી પાછળનું ચોક્કસ કારણ નહોતું સ્પષ્ટ કર્યું, તથા તે બાબત અંગત છે તેની મર્યાદા જાળવવા વિનંતી કરી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2009/12/03/sports/golf/03woods.html?_r=1&amp;scp=17&amp;sq=tiger%20woods&amp;st=cse|title=Woods Apologizes and Gets Support|last=Dorman|first=Larry|coauthors=Stuart Elliot|date=December 2, 2009|newspaper=The New York Times|access-date=December 4, 2009}}&lt;/ref&gt;

જ્યારે આશરે ડઝનેક મહિલાઓએ વિવિધ પ્રસાર માધ્યમોમાં વુડ્સના તેમની સાથે સંબંધો હોવાના દાવા કર્યા, ત્યારે પ્રસાર માધ્યમોનું દબાણ વધી ગયું.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/n/a/2009/12/12/sports/s062742S18.DTL|title=Two weeks that shattered the legend of Tiger Woods|last=Dahlberg|first=Tim|date=December 12, 2009|agency=[[Associated Press]]|newspaper=San Francisco Chronicle|access-date=December 27, 2009|archive-date=એપ્રિલ 13, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100413165241/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fn%2Fa%2F2009%2F12%2F12%2Fsports%2Fs062742S18.DTL|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ડિસેમ્બર 11ના રોજ, વુડ્સે પોતે લગ્નજીવનમાં વિશ્વાસઘાત કર્યાનો સ્વીકાર કરીને, બીજીવાર માફી માગી,&lt;ref name=&quot;hiatus&quot;/&gt; અને અનિશ્ચિત મુદ્દત સુધી વ્યાવસાયિક ગોલ્ફમાંથી દૂર રહેવાની ઘોષણા કરતું એક બીજું નિવેદન જાહેર કર્યું.&lt;ref name=&quot;hiatus&quot;&gt;&lt;/ref&gt; એ જ દિવસે, વુડ્સ વતી તેના વકીલોએ હાઈકોર્ટ ઑફ જસ્ટિસ ઑફ ઇંગ્લૅન્ડ એન્ડ વેલ્સમાંથી, યુ.કે.(UK)નાં તમામ પ્રકાશનોમાં વુડ્સની કોઈ પણ નગ્ન કે જાતીય સંભોગ કરતી તસવીરો પ્રકાશિત કરવા સામે મનાઈ હુકમ મેળવ્યો, અલબત્ત આવી કોઈ તસવીરો અંગે વુડ્સને જાણકારી હતી તે અંગે ઇનકાર કરતા રહ્યા.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.irishtimes.com/sports/golf/2009/1211/1224260578513.html|title=Woods secures UK injunction|date=December 11, 2009|work=The Irish Times|access-date=December 11, 2009|archive-date=ડિસેમ્બર 8, 2012|archive-url=https://archive.today/20121208141926/http://www.irishtimes.com/sports/golf/2009/1211/1224260578513.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; મનાઇહુકમના વિષયનો અહેવાલ આપવો તે પણ આદેશિત હતું.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/8408760.stm|title=UK injunction granted over golfer Tiger Woods|date=December 11, 2009|publisher=BBC News|access-date=December 11, 2009|location=London}}&lt;/ref&gt; બીજા જ અઠવાડિયે, વુડ્સ સાથે સંબંધો હોવા અંગે જેમણે પ્રસારમાધ્યમોને ઇન્ટર્વ્યૂ આપ્યાં હતાં તેમાંની એક મહિલાએ સ્વીકાર્યું હતું કે જો ક્યારેય તેમની વચ્ચે સંબંધ વિચ્છેદ થશે તો તે તેને વેચી નાખશે એવા પૂર્વાયોજિત આધારે તેણે પોતાની પાસે વુડ્સની નગ્ન તસવીરો રાખી છે.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/golf/article-1237081/Model-Jaime-Jungers-took-photos-Tiger-Woods-naked-said-sell-broke-up.html#ixzz0a67yP6Q3|title=Model Jaime Jungers 'took photos of Tiger Woods naked and said she would sell them if they ever broke up'|work=Daily Mail |location=UK |date=December 18, 2009|access-date=December 18, 2009 | location=London | first=David | last=Gardner}}&lt;/ref&gt;

એ નિવેદન જાહેર થયાના બીજા દિવસે, ઘણી કંપનીઓએ એવો ઈશારો કર્યો કે તેઓ વુડ્સ સાથેના તેમના સમર્થન કરારો પર ફેરવિચારણા કરી રહ્યા હતા. જીલેટ કંપનીએ વુડ્સને દર્શાવતી પોતાની જાહેરાતને કામચલાઉ ધોરણે અટકાવી, અને કહ્યું કે તેઓ કંપની માટે વુડ્સને કોઈ જાહેર હાજરી માટે રોકશે નહીં.&lt;ref name=&quot;APGALeqM5ifvTqJkmGnuyN0Mp&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5ifvTqJkmGnuyN0Mp_0HqO9B7w2DQD9CI26584|title=Woods' time-out to hurt Tiger Inc.|last=Fredrix|first=Emily|date=December 12, 2009|agency=Associated Press|publisher=Google News|access-date=December 12, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091221030713/http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5ifvTqJkmGnuyN0Mp_0HqO9B7w2DQD9CI26584|archive-date=ડિસેમ્બર 21, 2009|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ડિસેમ્બર 13ના, મૅનેજમેન્ટ કન્સલ્ટન્સી પેઢી એક્સેન્ચ્યુરે, &quot;વુડ્સ હવે યોગ્ય પ્રતિનિધિ નથી&quot; એવું નિવેદન આપીને, વુડ્સ માટેની પોતાની સંપૂર્ણ સ્પોન્સરશિપ પૂરેપૂરી રદ કરી.&lt;ref name=&quot;BBC8411091&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/8411091.stm|title=Accenture cuts Tiger Woods sponsorship deal|newspaper=BBC News|date=December 13, 2009|access-date=December 13, 2009|location=London}}&lt;/ref&gt;

ડિસેમ્બર 8, 2009ના રોજ, નીલસને સૂચવ્યું કે વિજ્ઞાપકોએ વુડ્સના વ્યભિચારના સમાચાર બહાર આવતાં વુડ્સને બતાવતી ટીવી જાહેરાતોને કામચલાઉ ધોરણે દૂર કરી છે. તેના મુખ્ય સ્પોન્સરોએ શરૂઆતમાં વુડ્સને ટેકો આપવાની અને ટકાવી રાખવાની બાંહેધારી આપી,&lt;ref&gt;[http://money.cnn.com/2009/12/09/news/companies/tiger_woods_commercials/ ટાઇગર વુડ્સના વિજ્ઞાપનો ટીવી પરથી અદૃશ્ય] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100416012722/http://money.cnn.com/2009/12/09/news/companies/tiger_woods_commercials/ |date=એપ્રિલ 16, 2010 }}, સીએનએન (CNN) મની, ડિસેમ્બર 9, 2009&lt;/ref&gt; પરંતુ ડિસેમ્બર 11ના જીલેટ કંપનીએ તેને હંગામી ધોરણે દૂર કર્યો,&lt;ref name=&quot;APGALeqM5ifvTqJkmGnuyN0Mp&quot;&gt;&lt;/ref&gt; તથા ડિસેમ્બર 13ના રોજ એક્સેન્ચ્યુર કંપનીએ વુડ્સને સંપૂર્ણપણે પડતો મૂક્યો.&lt;ref name=&quot;BBC8411091&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ડિસેમ્બર 18ના, ટેગ હેયુરે(TAG Heuer) તેમના જાહેરખબર અભિયાનમાંથી &quot;નજીકના ભવિષ્ય પૂરતો&quot; વુડ્સને પડતો મૂક્યો, ત્યારબાદ ડિસેમ્બર 23ના તેમની વેબસાઈટના હોમપેજ પર &quot;ટેગ હેયુર ટાઈગર વુડ્સ સાથે છે&quot; તેવું નિવેદન મૂક્યું.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/8421852.stm|title=Tag Heuer 'to drop Tiger Woods from US ads'|publisher=BBC News|date=December 18, 2009|access-date=December 18, 2009|location=London}}&lt;/ref&gt; જાન્યુઆરી 1, 2010ના, AT&amp;Tએ પોતાની વુડ્સ માટેની સ્પોન્સરશિપ પૂરી થાય છે એવી ઘોષણા કરી.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/idUSTRE5BU28720091231 |title=AT&amp;T ends sponsorship of scandal-hit Tiger Woods |work=Reuters |date=December 31, 2009 |access-date=January 22, 2010|first=Tiffany|last=Wu}}&lt;/ref&gt; જાન્યુઆરી 4, 2010ના, ઈલેકટ્રોનિક આર્ટ્સે, રાષ્ટ્રપ્રમુખ પીટર મૂરીના બ્લોગ દ્વારા એવું નિવેદન આપ્યું કે તેઓ વુડ્સ સાથેની તેમની કામગીરી ચાલુ રાખશે અને વેબ આધારિત ખેલ, ''ટાઈગર વુડ્સ PGA ટૂર ઓનલાઈન''  માટે, તેમનું વુડ્સ સાથેનું વ્યાવસાયિક જોડાણ દર્શાવ્યું.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.gamersdailynews.com/story-15519-Tiger-Woods-Online-to-Swing-Away.html|title=GDN source: Tiger Woods Online to Swing Away|author=Rick, Christophor|date=January 6, 2010|agency=Gamers Daily News|access-date=January 6, 2010|archive-date=જુલાઈ 11, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110711072145/http://www.gamersdailynews.com/story-15519-Tiger-Woods-Online-to-Swing-Away.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; જાન્યુઆરી 13ના, જનરલ મોટર્સે, પોતાના એક ફ્રી કાર લોન સોદાની પૂર્ણાહુતિ જાહેર કરી કે જે ડિસેમ્બર 31, 2010ના પૂર્ણ થવાનો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/8458194.stm|title=GM ends car loans for Tiger Woods|publisher=BBC News|date=January 13, 2010|access-date=January 13, 2010|location=London}}&lt;/ref&gt;

કેલિફોર્નિયા યુનિવર્સિટી, ડૅવિસ ખાતેના અર્થશાસ્ત્રના પ્રધ્યાપકો, ક્રિસ્ટોફર આર. નિટેલ અને વિક્ટર સ્ટાન્ગોના ડિસેમ્બર 2009ના અભ્યાસ મુજબ, વુડ્સના લગ્નેત્તર સંબંધોને કારણે શેરધારકને અંદાજે $5 બિલિયનથી $12 બિલિયનનું નુકસાન થયું હશે.&lt;ref&gt;[http://faculty.gsm.ucdavis.edu/~vstango/tiger003.pdf ટાઇગર વુડ્સની બદનામીના પગલે શેરધારક મૂલ્ય નાશ (શેરહોલ્ડર વેલ્યૂ ડિસ્ટ્રક્શન ફોલોઇંગ ધ ટાઇગર વુડ્સ સ્કેન્ડલ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100523071813/http://faculty.gsm.ucdavis.edu/~vstango/tiger003.pdf |date=મે 23, 2010 }}, ક્રિસ્ટોફર આર. નીટેલ અને વિક્ટર સ્ટાન્ગો કૃત, ડૅવિસ ખાતે કૅલિફોર્નિયા યુનિવર્સિટી, ડિસેમ્બર 28, 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.businesswire.com/portal/site/home/permalink/?ndmViewId=news_view&amp;newsId=20091228005221&amp;newsLang=en યુસી(UC) ડૅવિસ અભ્યાસ કહે છે, ટાઇગર વુડ્સ સ્કૅન્ડલ શેરધારકોને $12 બિલિયન જેટલું ભારે પડ્યું] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730101235/http://www.businesswire.com/portal/site/home/permalink/?ndmViewId=news_view&amp;newsId=20091228005221&amp;newsLang=en |date=જુલાઈ 30, 2013 }}, બિઝનેસ વાયર, ડિસેમ્બર 28, 2009&lt;/ref&gt;

''ગોલ્ફ ડાઈજેસ્ટ''  સામાયિક, જે 1997થી વિશેષરૂપે વુડ્સના માહિતીસૂચક પ્રમુખ લેખો માસિક ધોરણે પ્રકાશિત કરતું હતું, તેણે તેમના ફેબ્રુઆરી 2010ના અંકમાં જાહેર કર્યું કે વુડ્સ પોતાની સમસ્યાઓ સુલઝાવે ત્યાં સુધી તેમના લેખોનું પ્રકાશન હંગામી ધોરણે અટકાવવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;''ગોલ્ફ ડાઇજેસ્ટ'' , ફેબ્રુઆરી 2010.&lt;/ref&gt; ઑગસ્ટ 2010ના અંકથી, સામાયિકે ફરીથી વુડ્સના લેખો આપવા શરૂ કર્યા.

ફેબ્રુઆરી 19, 2010ના, વુડ્સે ફ્લોરિડામાં આવેલા PGA ટૂરના મુખ્ય કાર્યાલય પરથી એક ટેલિવિઝન વક્તવ્ય આપ્યું.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Tiger Woods apologises to wife Elin for affairs|publisher=BBC Sport|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/golf/8521060.stm|access-date=February 23, 2010|date=February 19, 2010|location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Tiger Woods Statement Allegedly Leaked|publisher=CBS News|agency=Associated Press|date=February 18, 2010|url=http://www.cbsnews.com/stories/2010/02/18/sportsline/main6220458.shtml|access-date=March 16, 2010|archive-date=જાન્યુઆરી 28, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110128162202/http://www.cbsnews.com/stories/2010/02/18/sportsline/main6220458.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; તેણે કબૂલ્યું કે પોતે પોતાની પત્ની સાથે બેવફા રહ્યો હતો. તેણે કહ્યું કે તે એવું માનતો હતો કે પોતે સફળ હોવાને કારણે, ધારે તે કરવાનો હકદાર હતો, અને સામાન્ય માણસને લગતા નિયમો તેને લાગુ નહોતા પડતા. તેણે જણાવ્યું કે હવે તેને સમજાય છે કે લગ્નેત્તર સંબંધો રાખવામાં પોતે ખોટો હતો, અને પોતાના આવા વ્યવહારથી પરિવાર, મિત્રો, ચાહકો તથા વ્યાવસાયિક ભાગીદારોને પહોંચેલા દુઃખ માટે તેણે માફી માગી.  તેણે જણાવ્યું કે તેને બાળપણથી [[બૌદ્ધ ધર્મ|બૌદ્ધધર્મ]]માં શ્રદ્વા હતી, તેનાથી તે ફંટાઈ ગયો હતો અને ભવિષ્યમાં તે તેના તરફ પાછા ફરવા પર કામ કરશે. વુડ્સે એવું પણ જણાવ્યું કે તે છેલ્લા 45 દિવસથી એક સારવાર લઈ રહ્યો હતો, અને બહુ જલદી ગોલ્ફમાં પાછો ફરશે. તેણે કહ્યું કે ભવિષ્યમાં સ્પર્ધાત્મક ગોલ્ફમાં પાછા ફરવા અંગે તેણે આયોજન કર્યું છે, પરંતુ તેની કોઈ નિશ્ચિત વિગતો આપી નહોતી. આ વકતવ્યમાં તેણે કોઈ પ્રશ્નોત્તર કર્યા નહીં.&lt;ref&gt;{{cite web |author=ASAP Sports |url=http://web.tigerwoods.com/news/article/201002198096934/news/ |title=Transcript: Tiger's public statement |publisher=Web.tigerwoods.com |date=February 19, 2010 |access-date=September 5, 2010 |archive-date=સપ્ટેમ્બર 20, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100920054125/http://web.tigerwoods.com/news/article/201002198096934/news |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ફેબ્રુઆરી 27, 2010ના, શક્તિદાયક પીણાંની પેઢી, ગેટોરાડે ટાઇગર વુડ્સ માટેની તેની સ્પોન્સરશિપ પૂરી કરી. જો કે, ગેટોરાડેએ કહ્યું કે તે ટાઇગર વુડ્સ ચેરિટેબલ ફાઉન્ડેશન સાથેની પોતાની ભાગીદારી ચાલુ રાખશે.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8540167.stm |title=Tiger Woods loses Gatorade sponsorship |publisher=BBC News |date=February 27, 2010 |access-date=September 5, 2010}}&lt;/ref&gt; માર્ચમાં આઇરિશ પુસ્તકનિર્માતા પેડ્ડી પાવરે બહાર પાડ્યું કે વુડ્સે તેમની સાથે $75 મિલિયનના સમર્થન કરારને નકારી દીધા હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nationalledger.com/artman/publish/article_272630732.shtml |title=Tiger Woods Paddy Power Offer Snub – $75&amp;nbsp;Million! |work=National Ledger |date=March 8, 2010 |access-date=March 10, 2010 |archive-date=માર્ચ 11, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100311175926/http://www.nationalledger.com/artman/publish/article_272630732.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; માર્ચ 16, 2010ના રોજ, વુડ્સે જાહેરાત કરી કે 2010 માસ્ટર્સ ખાતે તે ગોલ્ફમાં પરત ફરશે.&lt;ref name=&quot;return&quot;&gt;&lt;/ref&gt; જો કે, તેની પત્ની એલિને જાહેર કર્યું કે પોતે તે સમયે ટૂર્નામેન્ટમાં હાજરી આપવાને બદલે, સ્વિડન પરત ફરવાનું આયોજન કર્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nationalledger.com/artman/publish/article_272631157.shtml |title=Elin Woods Masters Plans – Snub For Tiger's Golf Return? |work=National Ledger |date=April 3, 2010 |access-date=April 7, 2010 |archive-date=એપ્રિલ 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100406023126/http://www.nationalledger.com/artman/publish/article_272631157.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

માર્ચ 21, 2010ના, ટોમ રિનાલ્ડીએ તેનો ઈન્ટર્વ્યૂ લીધો, જે સમગ્ર ઘટનાક્રમ પછીનો પહેલો ઈન્ટર્વ્યૂ હતો.&lt;ref name=&quot;trinaldiinterview&quot;&gt;{{cite news|url=http://sports.espn.go.com/golf/news/story?id=5015614|title=Tiger Woods Exclusive Interview|last=Rinaldi|first=Tom|date=March 21, 2010|publisher=[[ESPN]]|access-date=March 22, 2010}}&lt;/ref&gt; એપ્રિલ 29, 2010ના, નેશનલ ઇન્કવાયરરે એવો અહેવાલ આપ્યો કે વુડ્સે તેની પત્ની પાસે પોતાના 120 જેટલા લગ્નેત્તર સંબંધોની કબૂલાત કરી હતી.&lt;ref name=&quot;affairs&quot;&gt;{{cite news|title=Tiger Woods confessed to cheating with 120 women while married: Report|url=http://www.vancouversun.com/sports/Golf+Tiger+Woods+reportedly+confessed+cheating+with+women+while+married/2967214/story.html|access-date=May 30, 2010|newspaper=Vancouver Sun|date=April 30, 2010|archive-date=ફેબ્રુઆરી 24, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110224032012/http://www.vancouversun.com/sports/Golf+Tiger+Woods+reportedly+confessed+cheating+with+women+while+married/2967214/story.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; તેણે પોતાના પાડોશીની 21 વર્ષની પુત્રી રચેલ કૌડ્રીટ, જેને તે 14 વર્ષની હતી ત્યારથી ઓળખતો હતો, તેની સાથે એક-રાત્રિ ગાળ્યાની કબૂલાત પણ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;NYDNaffairs&quot;&gt;{{cite news|last=Siemaszko|first=Corky|title=Tiger Woods' latest alleged lover is young neighbor Raychel Coudriet: report|url=http://www.nydailynews.com/gossip/tigerwoods/2010/04/07/2010-04-07_tiger_woods_latest_alleged_lover_is_young_neighbor_raychel_coudriet_report.html|work=New York Daily News|date=April 7, 2010|access-date=May 30, 2010|archive-date=ઑક્ટોબર 11, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101011150825/http://www.nydailynews.com/gossip/tigerwoods/2010/04/07/2010-04-07_tiger_woods_latest_alleged_lover_is_young_neighbor_raychel_coudriet_report.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ઑગસ્ટ 23, 2010ના વુડ્સ અને નોર્ડગ્રેનના કાયદેસર છૂટાછેડા થયા.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Helling |first=Steve |url=http://www.people.com/people/article/0,,20414961,00.html |title=Tiger Woods and Elin Nordegren's Divorce Is Final |work=People |date=August 23, 2010 |access-date=September 5, 2010}}&lt;/ref&gt; આમ તો તેમના છૂટાછેડાની ચોક્કસ નાણાકીય શરતો ગોપનીય છે, છતાં એક અહેવાલ મુજબ નોર્ડગ્રેનને સમાધાન પેટે લગભગ $100 મિલિયનની રકમ મળી હતી; બાળકોની સંભાળ બંનેના હસ્તક રહેશે. 

====''ટાઇગર વુડ્સઃ ધ રાઇઝ ઍન્ડ ફૉલ''  – દસ્તાવેજી ચિત્ર====
વુડ્સની બીજી એક પ્રશંસક, પૉર્ન સ્ટાર અને વિદેશી નૃત્યાંગના વેરોનિકા સિવિક-ડૅનિયલ્સ(રંગમંચનું નામ જોસ્લિન જેમ્સ)નો ઇન્ટર્વ્યૂ બ્રિટિશ ટેલિવિઝન ડૉક્યુમેન્ટરી ''ટાઇગર વુડ્સઃ ધ રાઇઝ ઍન્ડ ફૉલ''  માટે કરવામાં આવ્યો, જે પ્રથમ યુકે(UK)માં ચૅનલ 4 પર 2010ના જૂનના મધ્યમાં, અને તે પછી વિશ્વભરના અન્ય પ્રસાર-માધ્યમો પર પ્રસારિત કરવામાં આવી.  તેની તે કાર્યક્રમની મુલાકાતમાં, સિવિક-ડૅનિયલ્સ જે લાસ વેગાસ અને લૉસ એન્જલસમાં રહેતી હતી, તેણે દાવો કર્યો હતો કે તેના સંબંધો વુડ્સ સાથે ત્રણ વર્ષો સુધી રહ્યા હતા. તેણે જણાવ્યું કે વુડ્સ તેને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ચારે તરફ રમાતી કેટલીક ગોલ્ફ ટૂર્નામેન્ટોમાં સંકેતસ્થાનોએ માટે બોલાવતો અને તે માટે તથા વિમાની સફર માટે નાણા ચૂકવતો. સિવિક-ડૅનિયલ્સે કહ્યું કે વુડ્સે તેને તેની પૉર્ન કારકિર્દી છોડી દેવા કહ્યું હતું, કારણ કે તેના વીડિયો તેને પરેશાન કરતા હતા. સિવિક-ડૅનિયલ્સે કહ્યું કે તે વુડ્સ દ્વારા બે વખત ગર્ભવતી બની હતી, જેમાં પ્રથમ વખત કસુવાવડ થઈ હતી અને બીજી વખત ગર્ભપાત કરાવવો પડ્યો હતો. સિવિક-ડૅનિયલ્સે છૂટાછેડા મેળવી આપનાર મશહૂર વકીલ ગ્લોરિયા ઑલરેડ દ્વારા વુડ્સ વિરુદ્ધ કાનૂની મુકદ્દમો કર્યો હતો. 

એ જ રીતે ઑર્લેન્ડોની વેઇટ્રેસ મિન્ડી લૉટનનો પણ ઇન્ટર્વ્યૂ કરવામાં આવ્યો હતો; તેણે દાવો કર્યો કે તે અને વુડ્સ ઘણીવાર જાતીય સંબંધો માટે મળતાં હતાં. તેઓ સામાન્ય રીતે તેના ઘેર ખાનગી કક્ષમાં મળતાં, પરંતુ ક્યારેક અન્ય સ્થાનો ઉપર કેટલાંક મહિનાઓ સુધી મળતાં રહ્યાં. લૉટનની માની સૂચનાના આધારે, તેમના મળવા માટેના સંકેતસ્થાનોમાંના એક પર દેખીતી રીતે નજર રાખવામાં આવી હતી અને તેની તસવીરો પણ લેવામાં આવી હતી, અને આ માહિતી નેશનલ ઈન્ક્વાયરર સુધી પહોંચી હતી. કાર્યક્રમ અનુસાર એ ચોપાનિયાએ પછી વુડ્સની મૅનેજમેન્ટ ટીમનો સંપર્ક સાધ્યો હતો, જેના પરિણામે આ પ્રેમ-પ્રકરણને છાંકી દેવા માટે એક વ્યવસ્થા ગોઠવવામાં આવી, જેના અંતર્ગત એક ફિટનેસ મૅગેઝિનના મુખપૃષ્ઠ પર વુડ્સ તેના બદલામાં પોતાની તસવીર આપે તથા તેની દિનચર્યાની વિગતોનો લેખ છપાય તેવો સોદો નક્કી થયો. આ ફિટનેસ મૅગેઝિન અને નેશનલ ઇન્ક્વાયરર એક જ પ્રકાશન જૂથનો હિસ્સો હતાં. આ કાર્યક્રમમાં લાસ વૅગાસની એક મૅડમ સાથેના ઇન્ટર્વ્યૂ પણ રજૂ કરવામાં આવ્યો. તેણે જણાવ્યું હતું કે વુડ્સે અનેક પ્રસંગોએ તેની એજન્સીમાંથી ઊંચી કિંમતોવાળી વેશ્યાઓને રોકી હતી, જેમને વુડ્સના ખર્ચે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ચારે તરફ રમાતી ગોલ્ફ ટૂર્નામેન્ટોના સ્થળ ઉપર અથવા લાસ વેગાસમાં બોલાવવામાં આવતી હતી, એ સ્ત્રીઓને ટૂર્નામેન્ટના સ્થળે જોડાવા માટે વુડ્સ વિમાનભાડું પણ ચૂકવતો. કાર્યક્રમે એ પણ જણાવ્યું છે કે વુડ્સ એલિન નૉર્ડગ્રેનને પરણ્યો તે પહેલાં, તેને પૉર્ન સ્ટાર ડેવિન જેમ્સથી સંભવતઃ એક પુત્ર થયો હતો. એ છોકરાનો ફોટો પણ તેમાં બતાવવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;''ટાઇગર વુડ્સઃ ધ રાઇઝ ઍન્ડ ફૉલ (Tiger Woods: The Rise and Fall)'' , ચૅનલ 4, બ્રિટિશ ટેલિવિઝન કાર્યક્રમ, જૂન 2010; સહેજ અદ્યતન આવૃત્તિ સીબીસી(CBC) ટેલિવિઝન પર ''ધ પૅશનટ આઈ (The Passionate Eye)'' , સપ્ટેમ્બર 2010&lt;/ref&gt;

===અન્ય===
1997 GQ પ્રોફાઈલમાં વુડ્સે કેટલાક વ્યાયામવીરોના જાતીય આકર્ષણ અંગે અનુમાન કર્યું હતું: &quot;હું એ સમજી નથી શકતો,&quot; ટાઇગર વુડ્સ લિમો ડ્રાઇવર, વિન્સેન્ટને પૂછે છે, &quot;કે શા માટે ઘણી બધી સુંદર દેખાતી સ્ત્રીઓ બેઝબૉલ અને બાસ્કેટબૉલની આસપાસ ભટકતી રહે છે. શું તેનું કારણ એ છે કે, તને ખબર છે, લોકો હંમેશાં કહેતાં હોય છે તે, જેમ કે, કાળા પુરુષો મોટું ખિસ્સું ધરાવતા હોય છે?&quot;.&lt;ref&gt;http://www.gq.com/sports/profiles/199704/tiger-woods-profile {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110808094301/http://www.gq.com/sports/profiles/199704/tiger-woods-profile |date=ઑગસ્ટ 8, 2011 }} GQ The Man. આમીન. ચાર્લ્સ પી. પિઅર્સ દ્વારા એપ્રિલ 1997&lt;/ref&gt;

15મી ડિસેમ્બર 2009ના, ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સે''  જણાવ્યું હતું કે ઍન્થૉની ગાલિયા નામનો એક કૅનેડિયન સ્પોર્ટ્સ ડૉક્ટર, જેણે પહેલાં વુડ્સની સારવાર કરી હતી તેની રમતવીરોને ડ્રગ ઍક્ટોવેજિન અને માનવ વૃદ્ધિ હૉર્મોન્સ પૂરા પાડવાના આરોપ માટે ફેડરલ બ્યુરો ઑફ ઇન્વેસ્ટિગેશન દ્વારા પૂછપરછ કરવામાં આવી રહી હતી.&lt;ref name=&quot;Doctor&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2009/12/15/sports/15doctor.html?pagewanted=1&amp;_r=1&amp;sq=tiger%20woods&amp;st=cse&amp;scp=2|title=Doctor Who Treated Top Athletes Is Subject of Doping Inquiry|author=Van Natta, Jr., Don|author2=Schmidt, Michael S.|author3=Austen, Ian|date=December 15, 2009|newspaper=The New York Times|access-date=December 15, 2009}}&lt;/ref&gt; એ જ લેખ અનુસાર, ગાલિયા ફેબ્રુઆરી અને માર્ચ 2009માં ઓછામાં ઓછી ચાર વખત વુડ્સને તેના ઑર્લેન્ડના ઘેર વિશિષ્ટ બ્લડ-સ્પિનિંગ ટૅકનિક આપવા માટે મળ્યો હતો, અને વુડ્સે પણ એ ચિકિત્સાને સારી પ્રતિક્રિયા આપી હતી.

વુડ્સે કહ્યું છે કે તે &quot;[[બૌદ્ધ ધર્મ|બૌદ્ધ ધર્મ]]માં માને છે... તેનાં બધાં પાસાંને નહીં, પરંતુ મોટા ભાગનાને.&quot;&lt;ref name=&quot;Buddhism&quot;&gt;{{cite web |title=Gandhi and Tiger Woods|author=Wright, Robert|date = July 24, 2000|work=[[Slate (magazine)|Slate]]|url=http://www.slate.com/id/86898/|access-date=August 13, 2007}}&lt;/ref&gt; તેના 19 ફેબ્રુઆરી 2010ના જાહેર ક્ષમાયાચના નિવેદનમાં, વુડ્સે કહ્યું હતું કે તે બૌદ્ધ તરીકે ઉછર્યો છે અને તાજેતરનાં વર્ષો સુધી તેનું પાલન કર્યું છે.  પછી તેણે કહ્યું કે તે પોતાની જિંદગીમાં પરિવર્તન લાવવામાં મદદરૂપ થાય તે માટે બૌદ્ધ ધર્મ પ્રત્યે પાછો ફરશે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://nbcsports.msnbc.com/id/35495225/ |title=Tiger turns to Buddhism to turn life around |author=Associate Press |date=February 20, 2010 |work=NBC Sports |publisher=NBC Universal |access-date=February 20, 2010 |archive-date=ડિસેમ્બર 19, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101219073044/http://nbcsports.msnbc.com/id/35495225/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

જ્યારે વુડ્સ 2000માં ટૂર્નામેન્ટ માટે થાઈલૅન્ડ આવ્યો ત્યારે થાઈ સત્તાવાળાઓએ, વુડ્સની માતા થાઈ હતી એ નાતે, વુડ્સને શાહી સાજ-સજ્જા અર્પણ કરવાનો અને ત્યાં સુધી કે તેને થાઈ-નાગરિકતા અર્પણ કરવાનો પણ પ્રયત્ન કર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bangkokpost.com/leisure/leisurescoop/8897/a-thai-in-every-other-sense |title=A Thai in every other sense |work=[[Bangkok Post]] |author=Kongrut, Anchalee |date=December 29, 2008 |access-date=December 17, 2009 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
જો કે વુડ્સે કહ્યું હતું કે આવું શાહી અર્પણ તેના પરિવારને &quot;બહુ મોટું સન્માન (અને) ઘણા ગર્વની વાત છે,&quot; તેણે સ્પષ્ટરૂપે એ અનુરોધનો અસ્વીકાર કર-જટિલતાને કારણે કર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.texnews.com/tiger/conquers020797.html|year=1997|access-date=April 23, 2010|title=Tiger Woods conquers Thailand, his second home|publisher=TexNews.com|last=Huckshorn|first=Kristin|archive-date=જૂન 14, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110614100433/http://www.texnews.com/tiger/conquers020797.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

વુડ્સને એક ભત્રીજી હતી, જેનું નામ હતું ચેયેન્ની વુડ્સ, જે 2009 મુજબ, વેક ફોરેસ્ટ યુનિવર્સિટી ખાતે અવૈતનિક ગોલ્ફર હતી.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2009/06/25/sports/golf/25cheyenne.html?_r=1|title=Following a Famous Uncle and Also Her Ambition |access-date=July 5, 2009|date=June 24, 2009|work=The New York Times|author=Crouse, Karen}}&lt;/ref&gt;

વુડ્સ અને પૂર્વ પત્ની 155-ફુટ (47 મીટર) યૉટ (ક્રીડા નૌકા) ધરાવતાં હતાં, જેનું નામ હતું ''પ્રાઇવસી'' , એ ફ્લોરિડામાં લંગર નાખીને પડી રહેતી. 20 મિલિયન ડૉલરના, એ {{convert|6500|sqft}} વાહનમાં માસ્ટર સ્યૂટ, છ સ્ટેટરૂમ, એક થિએટર, જિમ અને જાકુઝી તથા 21 માણસો સૂઈ શકે તેટલી વ્યવસ્થા હતી. તેનું રજિસ્ટ્રેશન કૅયમૅન આઇલૅન્ડ્સ ખાતે થયું હતું, એ બોટ વુડ્સ માટે ક્રિસ્ટેનસેન શિપયાર્ડ્સ દ્વારા બાંધવામાં આવી હતી, જે વૅન્કુવર, વૉશિંગ્ટન સ્થિત વૈભવશાળી યૉટ બિલ્ડર છે.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Yu|first=Hui-yong|title=Tiger Woods, Amway's Devos Make Seattle a Yacht Hub (Correct)|url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=10000103&amp;sid=ay9i_tNnB8Os|publisher=Bloomberg L.P.|access-date=June 8, 2010|date=April 28, 2006}}&lt;/ref&gt; વુડ્સ ક્યારેક સમુદ્ર કિનારે આવેલાં ગોલ્ફ મેદાનો ખાતે ટૂર્નામેન્ટ રમે ત્યારે તેની આ નૌકા ઉપર રોકાય છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title= Tiger Woods sails away leaving golf all at sea |author=Reason, Mark|newspaper=The Daily Telegraph|date= December 12, 2009|url= http://www.telegraph.co.uk/sport/golf/tigerwoods/6798432/Tiger-Woods-sails-away-leaving-golf-all-at-sea.html|access-date=December 17, 2009|location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title= Tiger Woods's Boat, Privacy, Attracts Plenty of Onlookers|author=Kilgannon, Corey|newspaper=The New York Times|date=June 18, 2006|url=http://www.nytimes.com/2006/06/18/nyregion/18yacht.html|access-date=December 17, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Shhhhh...|author=Kavin, Kim|newspaper=Power &amp; Motoryacht|date=November 2004|url=http://www.powerandmotoryacht.com/megayachts/tiger-woods-yacht-christensen-155/|access-date=December 17, 2009|archive-date=ડિસેમ્બર 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223151240/http://powerandmotoryacht.com/megayachts/tiger-woods-yacht-christensen-155/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ઑક્ટોબર 2010માં, વુડ્સ જ્યુપિટર ટાપુ પર 4-હોલ ગોલ્ફ મેદાન સહિતના 30 મિલિયન પાઉન્ડના ખર્ચે બંધાયેલા નવા ઘરમાં રહેવા ગયો.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-1324971/Tiger-Woods-new-50m-bachelor-pad---look-got.html |title=As Tiger Woods completes his £30m new home Elin reminds him what he HASN'T got |publisher=[[Daily Mail]] |access-date=October 30, 2010 |date=October 29, 2010 |location=London}}&lt;/ref&gt;

==આ પણ જોશો==
{{Portal box|Biography|Golf|United States}}
*કૅરિયર ગ્રાન્ડ સ્લૅમ ચૅમ્પિયનો
*સૌથી વધુ યુરોપિયન ટૂર વિજયો મેળવનાર ગોલ્ફરો
*સૌથી વધુ PGA ટૂર વિજયો મેળવનાર ગોલ્ફરોની યાદી
*પુરુષોની મુખ્ય ચૅમ્પિયનશિપો જીતનારા ગોલ્ફરોની યાદી
*વિશ્વના પ્રથમ ક્રમાંકના પુરુષ ગોલ્ફરોની યાદી
*સૌથી લાંબી PGA ટૂર વિજય શૃંખલા
*એક વર્ષમાં સૌથી વધુ PGA ટૂર વિજયો મેળવાર
*એક PGA  ટૂર ઇવેન્ટમાં સૌથી વધુ વિજયો મેળવનાર

==સંદર્ભો==
{{Reflist|colwidth=30em}}

==વધુ વાંચન==
*{{Cite book|last=Andrisani|first=John|title=The Tiger Woods Way: An Analysis of Tiger Woods' Power-Swing Technique|publisher=[[Three Rivers Press]]|location=New York|year=1997|isbn = 0-609-80139-2|oclc=55124056|ref=harv|postscript=&lt;!--None--&gt;}}
*{{Cite book|last=Clary|first=Jack|title=Tiger Woods|publisher=Tiger Books International|location=Twickenham, England|year=1997|isbn=9781855019546|oclc=40859379|ref=harv|postscript=&lt;!--None--&gt;}}
*{{Cite book|last= Feinstein|first=John|authorlink= John Feinstein|title = The Majors: In Pursuit of Golf's Holy Grail|publisher=[[Little, Brown]]|location=Boston|year=1999|isbn=9780316279710|oclc=40602886|ref= harv|postscript= &lt;!--None--&gt;}}
*{{Cite book |title= Tiger Woods: A Biography|last= Londino|first= Lawrence J.|year= 2006|publisher=[[Greenwood Press]]|location= Westport, Conn|isbn= 9780313331213|oclc=61109403 |ref= harv |postscript= &lt;!--None--&gt;}}
*{{Cite book |last =Rosaforte|first=Tim|title = Raising the Bar: The Championship Years of Tiger Woods|publisher=[[Thomas Dunne Books]]|location=New York|year = 2000|isbn=9780312272128|oclc=45248211 |ref =harv |postscript =&lt;!--None--&gt;}}
*{{Cite book |title= Training a Tiger: A Father's Guide to Raising a Winner in Both Golf and Life|last1= Woods|first1= Earl|authorlink1= Earl Woods|last2= McDaniel|first2=Pete|year= 1997|publisher=[[HarperCollins Publishers]]|location= New York|isbn= 9780062701787|oclc=35925055 |ref= harv |postscript= &lt;!--None--&gt;}}
*{{Cite book |title= How I Play Golf|last= Woods|first= Tiger|year= 2001|publisher=[[Warner Books]]|location= New York|isbn= 9780446529310|oclc= 46992172 |ref= harv |postscript= &lt;!--None--&gt;}}

==બાહ્ય લિંક્સ==
{{Sister project links|wikt=no|b=no|q=Tiger Woods|s=no|commons=Category:Tiger Woods|n=Tiger Woods|v=no}}
*[http://www.tigerwoods.com/ ટાઇગર વુડ્સ] સત્તાવાર સાઇટ
*PGA ટૂરની સત્તાવાર સાઈટ પર [http://www.pgatour.com/players/00/87/93/ ટાઇગર વુડ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110301014650/http://www.pgatour.com/players/00/87/93/ |date=માર્ચ 1, 2011 }}નો પ્રોફાઇલ
*[http://www.twfound.org/ ટાઇગર વુડ્સ ફાઉન્ડેશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100817021543/http://www.twfound.org/ |date=ઑગસ્ટ 17, 2010 }}
*[http://www.twlc.org/ ટાઇગર વુડ્સ લર્નિંગ સેન્ટર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20001211115200/http://www.twlc.org/ |date=ડિસેમ્બર 11, 2000 }}
*{{IMDB name|id=0971329|name=Tiger Woods}}
*{{worldcat subject|id=lccn-n95-39225}}
*ઓફિશિયલ વર્લ્ડ ગોલ્ફ રેન્કિંગ સાઈટ પર [http://www.officialworldgolfranking.com/players/bio.sps?ID=5321 ટાઇગર વુડ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515131638/http://www.officialworldgolfranking.com/players/bio.sps?ID=5321 |date=મે 15, 2011 }}
*[http://www.mreplay.com/search_result.php?search_id=tiger+woods&amp;search_typ=search_videos mReplay પર ટાઇગર વુડ્સના વીડિયો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080115141406/http://www.mreplay.com/search_result.php?search_id=tiger%20woods&amp;search_typ=search_videos |date=જાન્યુઆરી 15, 2008 }}
*[http://videos.espn.com/golf/tiger-woods.htm ESPN વીડિયો સંગ્રહ પર ટાઇગર વુડ્સ વીડિયો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205233453/http://videos.espn.com/golf/tiger-woods.htm |date=ડિસેમ્બર 5, 2008 }}
*[http://multimedia.foxsports.com/golf/tiger-woods.htm FoxSports વીડિયો આર્કાઇવ પર ટાઇગર વુડ્સ વીડિયો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120220104701/http://multimedia.foxsports.com/golf/tiger-woods.htm |date=ફેબ્રુઆરી 20, 2012 }}
{{Tiger Woods}}
{{navboxes|title=Tiger Woods in the [[Men's major golf championships|major championships]]
|list1=
{{The Masters champions}}
{{U.S. Open champions}}
{{The Open champions}}
{{PGA Champions}}
{{Male golfers who have won 2 or more Major Championships in one year}}
{{Men’s Career Grand Slam Champion golfers}}
}}
{{navboxes|title=Tiger Woods [[List of career achievements by Tiger Woods#Awards|awards and achievements]]
|list1=
{{Golf world number ones (men)}}
{{PGA Tour Rookie of the Year}}
{{PGA Players of the Year}}
{{APAthleteOTY}}
{{SI Sportsman of the Year}}
{{Laureus World Sportsman of the Year}}
{{FedEx Cup Playoffs}}
}}
{{navboxes|title=Tiger Woods in the [[Ryder Cup]]
|list1=
{{1997 United States Ryder Cup team}}
{{1999 United States Ryder Cup team}}
{{2002 United States Ryder Cup team}}
{{2004 United States Ryder Cup team}}
{{2006 United States Ryder Cup team}}
{{2010 United States Ryder Cup team}}
}}
{{navboxes|title=Tiger Woods in the [[Presidents Cup]]
|list1=
{{1998 United States Presidents Cup team}}
{{2000 United States Presidents Cup team}}
{{2003 United States Presidents Cup team}}
{{2005 United States Presidents Cup team}}
{{2007 United States Presidents Cup team}}
{{2009 United States Presidents Cup team}}
}}
{{World Golf Championships winners}}
{{Use mdy dates|date=August 2010}}

{{Persondata
|NAME=Woods, Tiger
|ALTERNATIVE NAMES=Woods, Eldrick Tont
|SHORT DESCRIPTION=Professional golfer
|DATE OF BIRTH=December 30, 1975
|PLACE OF BIRTH=[[Cypress, California]], United States
|DATE OF DEATH =
|PLACE OF DEATH =
}}
{{DEFAULTSORT:Woods, Tiger}}
[[Category:આફ્રિકન અમેરિકી ગોલ્ફરો]]
[[Category:અમેરિકી બૌદ્ધ લોકો]]
[[Category:જીવિત લોકો]]
[[શ્રેણી:૧૯૭૫માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:અમેરિકન વ્યક્તિત્વ]]</text>
      <sha1>jgf0sdafxldfrra7df6pus1tzni90vj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>કર્ણ પ્રયાગ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50395</id>
    <revision>
      <id>902830</id>
      <parentid>821878</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T12:15:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>902830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2194" sha1="16ovenawuu3v8pv82z3tmrh0ncg77gr" xml:space="preserve">[[ચિત્ર:Karnprayag.jpg|thumb|right|380px| કર્ણ પ્રયાગ ખાતે પિંડાર અને અલકનંદા નદીઓનો સંગમ]]
'''કર્ણ પ્રયાગ''' [[ભારત]] દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[ઉત્તરાખંડ| ઉત્તરાખંડ રાજ્ય]]ના [[ચમોલી જિલ્લો| ચમોલી જિલ્લા]]માં આવેલું એક પર્વતીય તીર્થધામ છે. આ સ્થળ [[અલકનંદા નદી]] પર આવેલા પંચ પ્રયાગ&lt;ref name=&quot;kapadia&quot;&gt;Kapadia, Harish (2001). ''Trekking and Climbing in the Indian Himalaya'', page 89. Stackpole Books. ISBN 0811729532.&lt;/ref&gt; તરીકે ઓળખાતા પાંચ તીર્થો પૈકીનું એક છે. અહીં અલકનંદા નદી અને પિંડાર નદીઓનો સંગમ થાય છે.&lt;ref&gt;''Uttaranchal''. Rupa &amp; Co. 2006. ISBN 81-291-0861-5. ''Page 12''.&lt;/ref&gt; આ સ્થળ [[ઋષિકેશ]] થી [[બદ્રીનાથ]] જતા માર્ગ પર આવેલું હોય એનું મહત્વ અધિક છે.

આ સ્થળ દરિયાઈ સપાટીથી ૧૪૫૧ મીટર (૪,૭૬૦ ફૂટ) જેટલી ઊંચાઈ પર {{coord|30.27|N|79.25|E|}}&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/39/Karnaprayag.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Karnaprayag |access-date=2013-07-19 |archive-date=2008-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080327040109/http://www.fallingrain.com/world/IN/39/Karnaprayag.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; સ્થાને આવેલું છે.

== સંદર્ભો ==
{{reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [http://chamoli.nic.in ચમોલી જિલ્લાનું અધિકૃત વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110730072923/http://chamoli.nic.in/ |date=2011-07-30 }}

{{Uttarakhand-geo-stub}}

[[શ્રેણી:ઉત્તરાખંડ]]</text>
      <sha1>16ovenawuu3v8pv82z3tmrh0ncg77gr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>કૈલાશ સત્યાર્થી</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61027</id>
    <revision>
      <id>902848</id>
      <parentid>897846</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T15:36:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>902848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11264" sha1="3xya2te03ijxvl80x49ryr9aiew3wk3" xml:space="preserve">{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''કૈલાશ સત્યાર્થી''' ([[હિંદી ભાષા]]:कैलाश सत्यार्थी; [[અંગ્રેજી]]: Kailash Satyarthi;) (જન્મ: [[જાન્યુઆરી ૧૧|૧૧ જાન્યુઆરી]] ૧૯૫૪) બાળકોના હક્કોના આંદોલનકારી છે અને બાળ મજૂરી સામે ચાલતી વૈશ્વિક લડતમાં એક આગળ પડતું નામ છે &lt;ref name=&quot;Hindu&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/international/world/malala-kailash-satyarthi-win-nobel-peace-prize/article6488625.ece|title=Malala, Kailash Satyarthi win Nobel Peace Prize|author=P.J. George|work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;usembassy.gov&quot;/&gt;. તેમણે ૧૯૮૦માં 'બચપન બચાઓ આંદોલન' નામની સંસ્થાની સ્થાપના કરી અને ૧૪૪ દેશોના ૮૩,૦૦૦થી વધુ બાળકોના હક્કો બચાવવા માટે લડત આપી છે.&lt;ref&gt;[http://www.dnaindia.com/india/report-nobel-peace-prize-winner-kailash-satyarthi-has-freed-83000-children-from-144-countries-2025064 Dnaindia.com]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;http://www.hindustantimes.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-kailash-satyarthi/article1-1273803.aspx |title=Who is Kailash Satyarthi? |work=Hindustan Times |access-date=2014-10-10 |archive-date=2014-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141010124748/http://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-kailash-satyarthi/article1-1273803.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; આંતરરાષ્ટ્રીય મજૂર સંગઠને (ઇન્ટરનેશનલ લેબર ઓર્ગેનાઇઝેશન-International Labour Organization) બાળ મજૂરીના સૌથી ખરાબ પ્રકાર પરના કન્વેન્શન નંબર ૧૮૨ને અપનાવ્યું તેની પાછળનું પ્રેરકબળ કૈલાશ સત્યાર્થીએ કરેલાં કામ અને ચલાવેલા આંદોલનને જ ગણવામાં આવે છે. આ કન્વેન્શન આજે વિશ્વભરની સરકારો માટે પાયારૂપ માર્ગદર્શિકા છે.&lt;ref name=&quot;usembassy.gov&quot;&gt;{{cite web |url=http://iipdigital.usembassy.gov/st/english/article/2007/06/20070604122610mlenuhret0.4449274.html |title=Grassroots Activist Made Ending Child Labor Global Cause |publisher=USembassy.gov |date=11 June 2007 |access-date=15 May 2010 |archive-date=15 જાન્યુઆરી 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115025354/http://iipdigital.usembassy.gov/st/english/article/2007/06/20070604122610mlenuhret0.4449274.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

તેમના કાર્યોની સરાહના અનેક રાષ્ટીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય ખિતાબો અને પારિતોષિકોથી કરવામાં આવી છે, જેમાં વર્ષ ૨૦૧૪ના [[નોબેલ પારિતોષિક|શાંતિ માટેના નોબેલ પારિતોષિક]]નો સમાવેશ થાય છે. આ પારિતોષિક તેમને અને મલાલા યુસફઝાઇને સંયુક્તપણે મળ્યો છે.&lt;ref name=&quot;nobel-2014&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2014/ |title=The Nobel Peace Prize 2014 |publisher=[[Nobel Foundation]] |date=10 October 2014 |access-date=10 October 2014}}&lt;/ref&gt;

==વ્યક્તિગત જીવન==
કૈલાશભાઈ [[નવી દિલ્હી]]માં રહે છે. તેમના પરિવારમાં તેમની પત્ની, એક પુત્ર, પુત્રવધુ અને પુત્રીનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;K Satyarthi bio&quot;&gt;{{cite web|title=Kailash Satyarthi - Biography|url=http://www.kailashsatyarthi.net/biography/|access-date=10 October 2014|archive-date=20 ઑક્ટોબર 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020035738/http://www.kailashsatyarthi.net/biography/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; તેમના સામાજીક આંદોલન સિવાયના જીવનમાં તેઓ ઉમદા રસોઈ બનાવનાર તરીકે પણ ઓળખાવવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Kailash Satyarthi loves to cook for rescued child labourers|url=http://news.biharprabha.com/2014/10/kailash-satyarthi-loves-to-cook-for-rescued-child-labourers/|access-date=10 October 2014|author=Azera Parveen Rahman|agency=IANS|publisher=news.biharprabha.com|date=10 October 2014|archive-date=7 એપ્રિલ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407035955/http://news.biharprabha.com/2014/10/kailash-satyarthi-loves-to-cook-for-rescued-child-labourers/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==સન્માનો અને પારિતોષિકો==
* 2014: [[Nobel Peace Prize]]&lt;ref name=&quot;Hindu&quot; /&gt;
* 2009: Defenders of Democracy Award (US)&lt;ref&gt;{{cite news|title=Social Activist Kailash Satyarthi to get 2009 Defender of Democracy Award in U.S|url=http://news.oneindia.in/2009/10/20/socialactivist-kailash-satyarthi-to-get-2009-defender-ofde.html|access-date=10 October 2014|date=20 October 2009|archive-date=17 ઑક્ટોબર 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017215817/http://news.oneindia.in/2009/10/20/socialactivist-kailash-satyarthi-to-get-2009-defender-ofde.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* 2008: Alfonso Comin International Award (Spain)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.globalmarch.org/aboutus/kailash-satyarthi |title=Kailash Satyarthi |publisher=globalmarch.org |access-date=10 October 2014}}&lt;/ref&gt;
* 2007: Gold medal of the Italian Senate (2007)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rfkcenter.org/kailash-satyarthi-9|title=Kailash Satyarthi|publisher=Robert F. Kennedy Center for Justice &amp; Human Rights|access-date=2014-10-15|archive-date=2014-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018145954/http://rfkcenter.org/kailash-satyarthi-9|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* 2007: recognized in the list of &quot;Heroes Acting to End Modern Day Slavery&quot; by the US [[State Department]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2007/82801.htm|title=Heroes Acting To End Modern-Day Slavery|publisher=U.S. Department of State}}&lt;/ref&gt;
* 2006: Freedom Award (US)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.architectsofpeace.org/architects-of-peace/kailash-satyarthi|title=Kailash Satyarthi - Architect of Peace|publisher=Architects of Peace|access-date=2014-10-15|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303212336/http://www.architectsofpeace.org/architects-of-peace/kailash-satyarthi|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* 2002: [[Wallenberg Medal]], awarded by the [[University of Michigan]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wallenberg.umich.edu/recipients.html|title=Medal Recipients - Wallenberg Legacy, University of Michigan|publisher=University of Michigan|access-date=2014-10-15|archive-date=2014-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219010422/http://www.wallenberg.umich.edu/recipients.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* 1999: [[Friedrich Ebert Foundation|Friedrich Ebert Stiftung]] Award (Germany)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fes.de/themen/menschenrechtspreis/en/overview.php|title=Human Rights Award of the Friedrich-Ebert-Stiftung|publisher=fes.de|access-date=2014-10-15|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303180510/http://www.fes.de/themen/menschenrechtspreis/en/overview.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* 1998: Golden Flag Award (Netherlands)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.campaignforeducation.org/en/about-us/our-board|title=Our Board|publisher=|access-date=2014-10-15|archive-date=2014-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016200947/http://www.campaignforeducation.org/en/about-us/our-board|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* 1995: [[Robert F. Kennedy Human Rights Award]] (US)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Robert F Kennedy Center Laureates|url=http://rfkcenter.org/1995-kailash-satyarthi-india-2?view=article&amp;lang=en|access-date=2014-10-15|archive-date=2014-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407044346/http://rfkcenter.org/1995-kailash-satyarthi-india-2?view=article&amp;lang=en|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* 1995: The Trumpeter Award (US)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nclnet.org/trumpeter_awards_winners|title=Trumpeter Awards winners|author=Ben Klein|work=National Consumers League}}&lt;/ref&gt;
* 1994: The Aachener International Peace Award (Germany)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://omahasuntimes.com/2014/10/nobel-peace-prize-2014-pakistani-malala-yousafzay-indian-kailash-satyarthi-honored-for-fighting-for-access-to-education/|title=Nobel Peace Prize 2014: Pakistani Malala Yousafzay, Indian Kailash Satyarthi Honored For Fighting For Access To Education|work=Omaha Sun Times|access-date=2014-10-15|archive-date=2014-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022081406/http://omahasuntimes.com/2014/10/nobel-peace-prize-2014-pakistani-malala-yousafzay-indian-kailash-satyarthi-honored-for-fighting-for-access-to-education|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aachener-friedenspreis.de/preistraeger/archiv/jahr-1994.html|title=Aachener Friedenspreis 1994: Kailash Satyarthi (Indien), SACCS (Südasien) und Emmaus-Gemeinschaft (Köln)|publisher=Aachener Friedenspreis|access-date=2014-10-15|archive-date=2014-10-10|archive-url=https://archive.is/20141010092158/http://www.aachener-friedenspreis.de/preistraeger/archiv/jahr-1994.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* 1993: Elected  [[Social_entrepreneurship#Ashoka: Innovators for the Public|Ashoka Fellow (US)]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Fellows: Kailash Satyarthi |url=https://www.ashoka.org/fellow/kailash-satyarthi |work=Ashoka: Innovators for the Public |year=1993 |access-date=13 October 2014}}&lt;/ref&gt;

==પુસ્તકો==
* {{cite book | last1 = સત્યાર્થી | first1 = કૈલાશ | last2 = ઝુત્શી | first2 = બુપિન્દર | author-link2 = બુપિન્દર ઝુત્શી | title = ગ્લોબલાઇઝેશન, લેબર એન્ડ ચાઇલ્ડ રાઇટ્સ (Globalisation, Development And Child Rights) | publisher = શીપ્રા પબ્લિકેશન્સ | location = નવી દિલ્હી | year = ૨૦૦૬ | isbn = 9788175412705 }}

==સંદર્ભ==
{{reflist|colwidth=35em}}

==બાહ્ય કડીઓ==
{{Commons category|Kailash Satyarthi|કૈલાશ સત્યાર્થી}}
* {{Official website|www.kailashsatyarthi.net}}
* {{Twitter|k_satyarthi|Kailash Satyarthi}}

[[શ્રેણી:નોબેલ પારિતોષિક વિજેતાઓ]]
[[શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ]]
[[શ્રેણી:૧૯૫૪માં જન્મ]]</text>
      <sha1>3xya2te03ijxvl80x49ryr9aiew3wk3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>શ્રેણી:અમરેલી જિલ્લાના ગામ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>68826</id>
    <revision>
      <id>902866</id>
      <parentid>872901</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T09:24:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41527-30</username>
        <id>88320</id>
      </contributor>
      <comment>રાણીંગપરા</comment>
      <origin>902866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="379" sha1="jryug0oz7yk81ksuzinxzrzvzas20jq" xml:space="preserve">આ શ્રેણી [[અમરેલી જિલ્લો|અમરેલી જિલ્લા]]&lt;nowiki/&gt;ના બધાંજ ગામોની યાદી ધરાવે છે. રાણીંગપરા તાલુકો ખાનગી 

[[શ્રેણી:અમરેલી જિલ્લો]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતનાં ગામો]]</text>
      <sha1>jryug0oz7yk81ksuzinxzrzvzas20jq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ગોકુળ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84016</id>
    <revision>
      <id>902853</id>
      <parentid>770623</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T22:23:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>902853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4859" sha1="iip1ifp2sums266j5j6kcazukegulrz" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = ગોકુળ
| native_name             = 
| native_name_lang        = 
| other_name              = 
| nickname                = 
| settlement_type         = શહેર
| image_skyline           = Gokul temple.JPG
| image_alt               = 
| image_caption           = ગોકુળનું એક મંદિર
| pushpin_map             = India Uttar Pradesh
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption     = ઉત્તર પ્રદેશ, ભારતમાં સ્થાન
| coordinates             = {{coord|27.45|N|77.72|E|display=inline}}
| subdivision_type        = દેશ
| subdivision_name        = {{flag|ભારત}}
| subdivision_type1       = [[ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો|રાજ્ય]]
| subdivision_name1       = [[ઉત્તર પ્રદેશ]]
| subdivision_type2       = [[જિલ્લો]]
| subdivision_name2       = [[મથુરા જિલ્લો|મથુરા]]
| established_title       = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date        = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| government_type         = 
| governing_body          = 
| unit_pref               = Metric
| area_footnotes          = 
| area_rank               = 
| area_total_km2          = 
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 163
| population_total        = 4041
| population_as_of        = ૨૦૦૧
| population_rank         = 
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = 
| population_footnotes    = 
| demographics_type1      = ભાષાઓ
| demographics1_title1    = અધિકૃત
| demographics1_info1     = [[હિંદી ભાષા|હિંદી]]
| timezone1               = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code_type        = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code             = 
| registration_plate      = 
| website                 = 
| footnotes               = 
}}
'''ગોકુળ (ગોકુલ)''' એ [[ભારત]] દેશનાં [[ઉત્તર પ્રદેશ]] રાજ્યના [[મથુરા જિલ્લો|મથુરા જિલ્લા]]માં સ્થિત એક નગર છે. આ નગર [[મથુરા]]થી ૧૫ કિ.મી. દક્ષિણ-પૂર્વમાં આવેલું છે. [[હિંદુ]] પૌરાણિક માન્યતાનુસાર [[વિષ્ણુ]]નાં અવતાર [[કૃષ્ણ|શ્રી કૃષ્ણ]]નું બાળપણ અહીં વિત્યું હતું. 

[[File:Indischer Maler um 1640 001.jpg|left|thumb|નાગદમનનું ચિત્ર]]

==ભૂગોળ==
ગોકુળ {{coord|27.45|N|77.72|E|}} [[અક્ષાંશ-રેખાંશ]] પર સ્થિત છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Gokul.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Gokul |access-date=2017-08-14 |archive-date=2016-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222024028/http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Gokul.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; સમુદ્ર સપાટીથી શરેરાસ ઉંચાઈ ૧૬૩&amp;nbsp;મી. (૫૩૪&amp;nbsp;ફીટ) છે.

==વસતી==
ભારતની વસતી ગણતરી ૨૦૦૧ મુજબ,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&amp;state5=999|archive-url = https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&amp;state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns  (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}&lt;/ref&gt; ગોકુળની વસતી ૪,૦૪૧ લોકોની છે. જેમાં ૫૫% પુરુષો અને ૪૫% સ્ત્રીઓ છે. ગોકુળનો શરેરાસ સાક્ષરતા દર ૬૦% છે જે રાષ્ટ્રીય શરેરાસ ૫૯.૫% કરતાં વધુ છે. પુરુષ સાક્ષરતા ૬૮% અને સ્ત્રી સાક્ષરતા ૪૯% છે. ૧૮% વસતી ૮ વર્ષથી નાના બાળકોની છે.

[[File:KaliyaMardan.jpg|thumb|400px|right|કાલિયનાગનાં મસ્તક પર નૃત્યરત કૃષ્ણ, પ્રેમ મંદિર, વૃંદાવન]]

==સંદર્ભો==
{{commons category|Mathura|ગોકુળ-મથુરા}}
{{reflist}}

[[Category:ભારતનાં શહેરો]]
[[Category:કૃષ્ણ]]</text>
      <sha1>iip1ifp2sums266j5j6kcazukegulrz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પંખીજગત (પુસ્તક)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98947</id>
    <revision>
      <id>902860</id>
      <parentid>902637</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T07:52:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aniket</username>
        <id>65</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>રૂપારેલ સાથે કડી જોડી</comment>
      <origin>902860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31257" sha1="sdh12w2t6z7dbnwgntm2uxr4z6xer9e" xml:space="preserve">{{Infobox book
| name              = પંખીજગત
| image             = 
| image_size        = 
| border            = 
| alt               = 
| caption           = 
| author            = [[પ્રદ્યુમ્ન કંચનરાય દેસાઈ]]
| audio_read_by     = 
| title_orig        = 
| orig_lang_code    = 
| title_working     = 
| translator        = 
| illustrator       = 
| cover_artist      = ડી. દળવી
| country           = ભારત
| language          = [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]]
| series            = 
| release_number    = 
| subject           = ગુજરાતના પંખીઓ
| genre             = સંદર્ભગ્રંથ
| set_in            = 
| publisher         = મધૂરીકાબેન પ્રદ્યુમ્ન દેસાઈ, પ્રકાશ સાહિત્ય ભંડાર.
| publisher2        = 
| pub_date          = માર્ચ ૧૯૮૨
| english_pub_date  = 
| published         = 
| media_type        = 
| pages             = ૨૮૪
| awards            = 
| isbn              = 
| isbn_note         = 
| oclc              = 
| dewey             = 
| congress          = 
| preceded_by       = &lt;!-- for books in a series --&gt;
| followed_by       = &lt;!-- for books in a series --&gt;
| wikisource        = 
| notes             = 
| exclude_cover     = 
| website           = 
}}
'''''પંખીજગત''''' એ ગુજરાતમાં જોવા મળતા પક્ષીઓની ખાસીયતો વિષેની રેખાચિત્રો સહિતની માહિતિ આપતું [[પ્રદ્યુમ્ન કંચનરાય દેસાઈ]]નું ગુજરાતી ભાષાનું પુસ્તક છે, જે પક્ષીવિદો અને અભ્યાસુઓમાં સંદર્ભગ્રંથ તરીકે કામમાં લેવાય છે.

પુસ્તકના મુખપૃષ્ઠ પર નર અને માદા [[દૂધરાજ]] ({{lang-en|Paradise Flycatcher}})ની જોડીનું રંગીન રેખાચિત્ર છે.&lt;ref name=&quot;pkd1&quot;&gt;{{cite book |last=દેસાઈ |first=પ્રદ્યુમ્ન કંચનરાઈ |year=1982 |title=પંખીજગત |location=અમદાવાદ |publisher=પ્રકાશ સાહિત્ય ભંડાર|page= |isbn= |author-link=પ્રદ્યુમ્ન કંચનરાય દેસાઈ}}&lt;/ref&gt;

== પ્રકાશન ==
આ પુસ્તકના પ્રકાશક મધૂરીકાબેન પ્રદ્યુમ્ન દેસાઈએ પુસ્તકની પ્રથમ આવૃત્તિ માર્ચ ૧૯૮૨માં ૱ ૬૦ની કિંમતે ૭૫૦ નકલો સાથે બહાર પાડી હતી.&lt;ref name=&quot;pkd1&quot;/&gt; આ પુસ્તકના પ્રકાશન માટે ગુજરાત સરકારે ૱ ૨૫૦૦ની આર્થિક સહાય કરી હતી.&lt;ref name=&quot;pkd1&quot;/&gt; પુસ્તકનું આવરણ ડી. દળવી એ તૈયાર કર્યું હતું અને આવરણનું પ્રીંટીંગ દળવી પ્રીંટરી, રાયપુર દરવાજા, અમદાવાદ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;pkd1&quot;/&gt; છાપકામ માટેના બ્લોક્સ જગદીશ પ્રોસેસ સ્ટુડીઓ, અમદાવાદ ખાતે તૈયાર કરાવવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;pkd1&quot;/&gt; પુસ્તકના મુદ્રક રાકેશ કે દેસાઇ, ચંદ્રીકા પ્રીંટરી, મીરઝાપુર રોડ અમદાવાદ હતા.&lt;ref name=&quot;pkd1&quot;/&gt; પુસ્તકના મુખ્ય વિક્રેતા પ્રકાશ સાહિત્ય ભંડાર, મણીનગર, અમદાવાદ હતા.&lt;ref name=&quot;pkd1&quot;/&gt;

== યાદી ==
પુસ્તકમાં ગુજરાતમાં જોવા મળતા ૪૩૧ પક્ષીઓની માહિતી આપેલી છે.

# કાગડા કુટુંબ
## ૧. [[દેશી કાગડો|કાગડો]]
## ૨. [[ગિરનારી કાગડો|ગિરનારી અથવા જંગલી કાગડો]]
## ૩. મહાકાગ
## ૪. [[ખેરખટ્ટો|ખખેડો (ખેરખટ્ટો)]]
## ૫. થડચડ રાખોડી
## ૬. થડચડ કથ્થાઈપેટ
## ૭. ઝાડચડ મખમલી
## ૮. [[રામચકલી|રામચકલી]]
## ૯. રામચકલી કાબરી
## ૧૦. [[રામચકલી-પીળી ચોટલી|રામચકલી પીળી ચોટલીવાળી]]
# [[લલેડું|લલેડા કુટુંબ]]
## ૧૧. લલેડું વાપી
## ૧૨. લલેડું કરમદીનું
## ૧૩. લલેડું ભારતીય પીળી આંખવાળું
## ૧૪. લલેડું શેરડી
## ૧૫. લલેડું સામાન્ય રાખોડી
## ૧૬. [[વન લલેડુ|લલેડું વન]]
## ૧૭. લલેડું સીટીમાર
# શૌબિન્ગા કુટુંબ
## ૧૮. [[શૌબિન્ગા]]
## ૧૯. શૌબિન્ગા મધ્ય ભારતીય
## ૨૦. શૌબિન્ગા માર્શલનો
# હરેવા કુટુંબ
## ૨૧. હરેવો જોર્ડનનો
## ૨૨. હરેવો
# બુલબુલ કુટુંબ
## ૨૩. બુલબુલ
## ૨૪. [[કનરા બુલબુલ | બુલબુલ કનરા]]
## ૨૫. [[સિપાહી બુલબુલ | બુલબુલ સિપાહી]]
## ૨૬. બુલબુલ સફેદ નેના
# થ્રશ કુટુંબ
## ૨૭. [[નિલકંઠી]]
## ૨૮. [[રાખોડી પીઠ (પંખી) | રાખોડી પીઠ]]
## ૨૯. [[કાશ્મીરી થરથરો | થરથરો કાશ્મીરી]]
## ૩૦. [[દૈયડ|દૈયડ]]
## ૩૧. [[કાળી દેવચકલી|કાળી દેવચકલી]]
## ૩૨. [[ભારતીય શામો | શામો ભારતીય]]
## ૩૩. [[કસ્તુરી]]
## ૩૪. મલાગીર કસ્તુરો
## ૩૫. પાન્ડુ શામા
## ૩૬. ભૂરા માથાના કસ્તુરો
## ૩૭. પીદ્દો પીળો
## ૩૮. પીદ્દો રણ
## ૩૯. પીદ્દો લાલપુચ્છ
## ૪૦. પીદ્દો કાબરો
## ૪૧. પીદ્દો સ્ટોલીકઝાનો
## ૪૨. પીદ્દો શામો
## ૪૩. પીદ્દો મેંદીયો
## ૪૪. પીદ્દો સ્ટ્રીકલેન્ડનો
## ૪૫. [[પથરાળ કાળો પીદ્દો | પીદ્દો પથરાળ કાળો]]
## ૪૬. [[ઇન્દ્રરાજ|ઈન્દ્રરાજ]]
# માખીમાર કુટુંબ
## ૪૭. [[દૂધરાજ|દુધરાજ અથવા તરવારિયો]]
## ૪૮. માખીમાર ભૂરો
## ૪૯. [[ચટકી માખીમાર|માખીમાર ચટકી]]
## ૫૦. [[અધરંગ|અધરંગ]]
## ૫૧. માખીમાર ખાખી
## ૫૨. માખીમાર રાખોડી પીળો
## ૫૩. [[નાચણ|નાચણ]]
## ૫૪. માખીમાર ભારતીય રાતો
## ૫૫. માખીમાર લાલપુચ્છ
## ૫૬. [[પીરોજી માખીમાર|માખીમાર પીરોજી]]
## ૫૭. પહાડી પંખો
# લટૂષક કુટુંબ
## ૫૮. [[રૂપારેલ |લટોરો દુધીયો અથવા રૂપારેલ]]
## ૫૯. લટોરો પચનક
## ૬૦. લટોરો કાઠિયાવાડી
## ૬૧. લટોરો પરદેશી
## ૬૨. લટોરો રેતિયો
## ૬૩. લટોરો કાળી પીઠનો
## ૬૪. લટોરો રાખોડી અબાબીલ
## ૬૫. લટોરો કાંટનો
# કસ્યા અને [[રાજાલાલ|રાજાલાલ]] કુટુંબ
## ૬૬. કસ્યો મોટો
## ૬૭. [[કાળા માથાનો કશ્યો|કસ્યો કાળા માથાનો]]
## ૬૮. રાજાલાલ ધર્મકુમારસિહજીનો
## ૬૯. રાજાલાલ કાબરો
## ૭૦. રાજાલાલ કેશરિયો
## ૭૧. રાજાલાલ નાની ચાંચવાળો
# પીલક અને કોસીટ કુટુંબ
## ૭૨. [[પીલક]]
## ૭૩. [[કાળા માથાનો પીલક | પીલક કાળા માથાનો]]
## ૭૪. [[કાળો કોસીટ|કોસીટ કાળો]]
## ૭૫. કોસીટ રાખોડી
## ૭૬. કોસીટ સફેદ પેટનો
## ૭૭. ભીમરાજ
# ફુત્કી કુટુંબ
## ૭૮. ફુત્કી રામ
## ૭૯. ફુત્કી સીતા
## ૮૦. શ્વેતકંઠ ભારતીય નાનો
## ૮૧. શ્વેતકંઠ મોટો
## ૮૨. શ્વેતકંઠ ભારતીય
## ૮૩. ટીકટીકી શ્વેતનયના પાન 
## ૮૪. ટીકટીકી બ્લાઈધની પાન
## ૮૫. ટીકટીકી કમોદનો
## ૮૬. ટીકટીકી પાન
## ૮૭. કીટકીટ જળ
## ૮૮. કીટકીટ સાદો
## ૮૯. કીટકીટ લીલાશવાળો
## ૯૦. ફુત્કી રણ
## ૯૧. ફુત્કી કાંટાવાળી ખડ
## ૯૨. કીટકીટ લીલો
## ૯૩. [[દરજીડો|દરજીડો અથવા ટાશકો]]
## ૯૪. ફુત્કી કાઠિયાવાડી
## ૯૫. [[લાલ ભાલ ફુત્કી | ફુત્કી લાલ ભાલ]]
## ૯૬. ફુત્કી વીડ
## ૯૭. [[કાળી પાન ફુત્કી| ફુત્કી કાળી પાન]]
## ૯૮. ફુત્કી કાંટની
## ૯૯. ફુત્કી દેશી
## ૧૦૦. ફુત્કી ધાસ
#મેના અને કાબર કુટુંબ
##૧૦૧. મેના પવાઈ
##૧૦૨. મેના બબ્બાઈ અથવા બ્રાહ્મણી
##૧૦૩. [[વૈયું]]
##૧૦૪. વૈયું તેલીયું
##૧૦૫. [[કાબર]]
##૧૦૬. [[શિરાજી કાબર|કાબર શિરાજી]]
##૧૦૭. [[વન કાબર|કાબર વન]]
#દાણા ચણતા પંખીઓનું કુટુંબ
##૧૦૮. ગન્ડમ પથરાળ
##૧૦૯. ગન્ડમ કાળા માથાનો
##૧૧૦. ગન્ડમ લાલ માથાનો
##૧૧૧. ગન્ડમ લહેરીઓ
##૧૧૨. [[મોરચકલી|ચકલી મોર]]
##૧૧૩. ચકલી ગુલાબી
##૧૧૪. ચકલી પહેલવાન
##૧૧૫. [[ચકલી|ચકલી (માદા) અને ચકલો(નર) ]]
#સુઘરી અને મુનિયા કુટુંબ
##૧૧૬. [[સુઘરી]] અથવા બૈયું
##૧૧૬. સુઘરી કાળા ગળાની
##૧૧૭. સુઘરી લીટી વાળી
##૧૧૮. મુનિયા અથવા પિદ્દી
##૧૧૯. [[શીંગબાજ]]
##૧૨૦. [[સુરખ | મુનિયા લાલ અથવા સુરખ]]
##૧૨૧. મુનિયા લીલી
# દીવાળીઘોડા કુટુંબ
## ૧૨૨. પીલકીયો ભૂરા માથાનો
## ૧૨૩. પીલકીયો પીળા માથાનો
## ૧૨૪. પીલકીયો કાળા માથાનો
## ૧૨૫. પીલકીયો રાખોડી માથાનો
## ૧૨૬. પીલકીયો વન
## ૧૨૭. [[ખંજન]]
## ૧૨૮. [[દીવાળીઘોડો]]
# ધાનચીડી કુટુંબ
## ૧૨૯. ધાનચીડી
## ૧૩૦. ધાનચીડી લીલાશવાળી
## ૧૩૧. ધાનચીડી પથરાળ
## ૧૩૨. ધાનચીડી હોગસન્સની
## ૧૩૩. ધાનચીડી દેશી
## ૧૩૪. ધાનચીડી પીળાશવાળી
# ચંડુલ કુટુંબ
## ૧૩૫. ચંડુલ રણ
## ૧૩૬. પુલક
## ૧૩૭. ચંડુલ ભાવનગરનો રેતાળ
## ૧૩૮. ચંડુલ ધાધસ
## ૧૩૯. ચંડુલ 
## ૧૪૦. અગન જળ
## ૧૪૧. [[અગન]]
## ૧૪૨. અગન કાઠીયાવાડી અગીયા
## ૧૪૩. [[ભોંચકલી]]
## ૧૪૪. ખેતરીયો 
#આપણા રંગદાર પંખીઓ
## ૧૪૫. [[થડરંગો]]
## ૧૪૬. નવરંગ
#ફૂલનું મધુ-ચૂસતા પંખીઓ
## ૧૪૭. [[ફૂલસુંઘણી]]
## ૧૪૮. [[પીળી ચાંચવાળી ફૂલસુંઘણી | ફૂલસુંઘણી પીળી ચાંચવાળી]]
## ૧૪૯. [[શક્કરખોરો]]
## ૧૫૦. શક્કરખોરો પચરંગી
## ૧૫૧. [[ફૂલરાજ શક્કરખોરો | શક્કરખોરો ફૂલરાજ]]
## ૧૫૨. [[શ્વેતનયના]]
## ૧૫૩. ચિલોત્રો
## ૧૫૮. ટુકટુક લીલો
## ૧૫૯. [[કંસારો_(પક્ષી)|ટુકટુક અથવા કંસારો]]
## ૧૬૦. લાજના
# લક્કડખોદ કુટુંબ
## ૧૬૧. લક્કડખોદ કાબરો
## ૧૬૨. લક્કડખોદ સોનેરી
## ૧૬૩. લક્કડખોદ ભારતિય નાનો
## ૧૬૪. લક્કડખોદ કીડીઘર
## ૧૬૫. લક્કડખોદ લીલો
## ૧૬૬. લક્કડખોદ મોટો કાળો
## ૧૬૭. લક્કડખોદ શ્યામદિલ
## ૧૬૮. લક્કડખોદ કેશરી પીઠનો સોનેરી
## ૧૬૯. લક્કડખોદ કાળી પીઠનો
# [[પોપટ]] કુટુંબ
## ૧૭૦. પોપટ અથવા સુડો
## ૧૭૧. પોપટ તુઈ
## ૧૭૨. પોપટ શુલપાણનો
#કોયલ કુટુંબ
## ખરી કોયલ (જાતે માળા નથી બનાવતી)
### ૧૭૩. [[કોયલ]]
### ૧૭૪. કોયલ પટ્ટાવાળી રાતી
### ૧૭૫. કોયલ નાની રાખોડી
### ૧૭૬. [[ચાતક|ચાતક અથવા મોતિડો]]
### ૧૭૭. [[બપૈયો]]
### ૧૭૮. કુહુકંઠ પરદેશી
## ખોટી કોયલો (જાતે માળા બનાવે છે)
### ૧૭૯.  [[કુંભારીયો કાગડો | હોકો અથવા કુંભારીયો કાગડો]]
### ૧૮૦. માલકોહા અથવા સીરકીર અથવા ખાખી ઘોયરો
### ૧૮૧. માલકોહા લીલો
#અબાબીલ કુટુંબ
## ૧૫૪. અબાબીલ પહાડી
## ૧૫૫. અબાબીલ
## ૧૫૬. અબાબીલ તાડી
## ૧૫૭. અબાબીલ ચોટલીયો
## ૧૮૨. અબાબીલ પરદેશી રેતાળ
## ૧૮૩. અબાબીલ પરદેશી ભેખડ
## ૧૮૪. અબાબીલ ભેખડ
## ૧૮૫. અબાબીલ દેરાસરી
## ૧૮૬. અબાબીલ લેસરા
## ૧૮૭. અબાબીલ કરાડ
## ૧૮૮. અબાબીલ કૈચી
# નીલકંઠ અને કલકલીયા કુટુંબ
## ૧૮૯. નીલકંઠ કાશ્મીરી
## ૧૯૦. [[નીલકંઠ (પક્ષી)|નીલકંઠ દેશી]]
## ૧૯૧. કલકલીયો કાબરો
## ૧૯૨. કલકલીયો લગોઠી
## ૧૯૩. કલકલીયો
## ૧૯૪. કલકલીયો ઢોંક ચાંચનો
## ૧૯૫. કલકલીયો વન ખાડીનો
# અન્ય રંગદાર પક્ષીઓ
## ૧૯૬. પત્રીંગો વિલાયતી
## ૧૯૭. પત્રીંગો નાનો
## ૧૯૮. પત્રીંગો મોટો
## ૧૯૯. હુદહુદ
# છાપા - સોનિડા કુટુંબ
## ૨૦૦. છાપું પરદેશી
## ૨૦૧. છાપું વન
## ૨૦૨. છાપું રેતાળ
## ૨૦૩. છાપું ફ્રાંકલીનનું
## ૨૦૪. છાપું દેશી
# ઘુવડ કુટુંબ
## ૨૦૫. ઘુવડ માછીમાર
## ૨૦૬. ઘુવડ ગિરનારી
## ૨૦૭. ઘુવડ રેવીદેવી
## ૨૦૮. રવાયડું
## ૨૦૯. ઘુવડ
## ૨૧૦. ઘુવડ રાડીયો
## ૨૧૧. ચીબરી
## ૨૧૨. છીબરી વન
## ૨૧૩. ચુગડ લીટીવાળી
## ૨૧૪. ચુગડ ભારતીય
## ૨૧૫. ચુગડ પરદેશી
## ૨૧૬. ચુગડ દેશી
# ગીધ કુટુંબ
## ૨૧૭. [[રાજગીધ|ગીધ રાજ]]
## ૨૧૮. ગીધ ડાકું
## ૨૧૯. ગીધ બદામી
## ૨૨૦. ગીધ ભૂખરો
## ૨૨૧. ગીધ
## ૨૨૨. ગીધ સફેદ નાનું
## ૨૨૨. ગીધ સફેદ મોટું
# બાજ કુટુંબ
## શીયાચશ્મ બાજ 
### પાળવામાં આવતા હોય એવા
#### ૨૨૩. [[ભેરી]] (માદા - ભેરી અને નર ભેરીબચ્ચો )
#### ૨૨૪. શાહિન (માદા - શાહિન અને નર શાહિન્યો)
#### ૨૨૫. શાહિન રાતા માથાની
#### ૨૨૬. લગડ (માદા-લગડ અને નર - જગડ)
#### ૨૨૭. ચરગ (માદા - ચરગ અને નર - ચરગેલો)
#### ૨૨૮. તૃમ્તિ (માદા - તૃમ્તિ અને નર - ચટવો)
### ન પળાતા હોય એવા
#### ૨૪૮. ધોતી ( માદા - ધોતી અને નર - ધુતાર)
#### ૨૪૯. ધોતી ભારતીય 
#### ૨૫૦. લર્જી
## ગુલેલચશ્મ બાજ
### ૨૪૪. શકરો
### ૨૪૫. બાજ
### ૨૪૬. બાશા (માદા - બાશા અને નર - બશીન)
### ૨૪૭ બેસરો (માદા - બેસરો અને નર - ધોતી)
# ગરજ અને ગરૂડ કુટુંબ
## ૨૨૯. ગરજ સાંસા
## ૨૩૦. ગરજ પરદેશી સાંસા
## ૨૩૧.ઝુમસ શાહી
## ૨૩૨. ઝુમસ પરદેશી
## ૨૩૩. ઝુમસ દેશી
## ૨૩૪. ઝુમસ ટપકીવાળો
## ૨૩૫. ઝુમસ નાનો ટપકીવાળો
## ૨૩૬. ગરૂડ દરીયાઈ
## ૨૩૭. ગરૂડ પલાસનો મચ્છીમાર
## ૨૩૮. ગરૂડ રાખોડી-શીર મચ્છીમાર
# સમળી અને મધીયા કુટુંબ
## ૨૩૯. [[કપાસી]]
## ૨૪૦. સમળી અથવા ચીલ
## ૨૪૧. સમળી કાશ્મીરી અથવા શીયાળું
## ૨૪૨. સમળી શંકર અથવા શંકર ચીલ
## ૨૪૩. મધીયો
# મચ્છીમાર અને અન્ય શીકારી પંખીઓ
## ૨૫૧. [[મચ્છીમાર]]
## ૨૫૨. ટીસો મોસમી
## ૨૫૩. ટીસો હીમાલયનો
## ૨૫૪. ટીસો રણ
## ૨૫૫. ટીસો
## ૨૫૬. [[મોર બાજ| મોરબાજ]]
## ૨૫૭. પટાઈ
## ૨૫૮. પટાઈ પટ્ટી 
## ૨૫૯. પટાઈ વિલાયતી
## ૨૬૦. પટાઈ પાન
## ૨૬૧. સાપમાર
## ૨૬૨. સાપમાર ચોટલીયો
# કબૂતર કુટુંબ
## ૨૬૩. [[હરીયાળ]]
## ૨૬૪. કબૂતર
## ૨૬૫. હોલી નિલમ
## ૨૬૬. હોલી વન
## ૨૬૭. હોલી ધોળ
## ૨૬૮. ખુમરી
## ૨૬૯. હોલી લોટણ
## ૨૭૦. હોલી શીયાળું
# બટાવડાં કુટુંબ
## ૨૭૧. બટાવડાં શાહી
## ૨૭૨. બટાવડાં દેશી
## ૨૭૩. બટાવડાં પહાડી અથવા રંગીન
## ૨૭૪. વાકુવાકુ
# તેતર કુટુંબ
## ૨૭૫. તેતર તલીયા
## ૨૭૬. તેતર કાળા
## ૨૭૭. તેતર ખડીયા
# લવાં અને બટેર કુટુંબ
## ૨૭૮. લવાં
## ૨૭૯. લવાં જંગલ
## સ્ત્રીયા રાજ્ય ચલાવતા બટેર
### ૨૮૦. બટેર હોર્ન
### ૨૮૧. બટેર બીલ
### ૨૮૨. બટેર ભારતીય બીલ
## ધાધસ અને ચીંગણા બટેર
### ૨૮૭. ધાધસ બટેર
### ૨૮૮. ચીંગણા બટેર
# મોર
## ૨૮૩. મોર
# જંગલી મુરઘા
## ૨૮૪. જંગલી મુરઘા લાલ
## ૨૮૫. જંગલી મુરઘા રાખોડી
## ૨૮૬. ચોખારા
# દસાડી અને તેના કુટુંબીઓ
## ૨૮૯. [[દસાડી|દસાડી]]
## ૨૯૦. ડવાંક
## ૨૯૧. જળકુકડી
## ૨૯૨. નીલકુકડી
# હુબારા કુટુંબ
## ૨૯૩. [[ઘોરાડ]]
## ૨૯૪. હુબારા
## ૨૯૫. ખડમોર
# જળમાંજાર અને  બીજા જળચર
## ૨૯૬. જળમાંજાર
## ૨૯૭. જળમાંજાર કાળો
## ૨૯૮. કરચલા ખાંઊ
## ૨૯૯. ચકવા ચકવી
## ૩૦૦. [[ચક્રવાક|ચકવા ચકવી મોટો]]
## ૩૦૧. [[રેતાળ રણગોધલો|રણગોધલો રેતાળ]]
## ૩૦૨. [[રણગોધલો ]]
## ૩૦૩. [[દરીયાઈ અબલખ]]
# પાન બગલી, કાંકણસારો અને ચમચા
## ૩૦૪. પાન બગલી પીળી
## ૩૦૫. પાન બગલી સુરંગી
## ૩૦૬. પાન બગલી પરદેશી
## ૩૦૭. પાન બગલી કાળી
## ૩૦૮. કાંકણસાર ઘોળી
## ૩૦૯. [[કાળી કાકણસાર | કાંકણસાર કાળી]]
## ૩૧૦. કાંકણસાર પાન
## ૩૧૧. ચમચો
# ગીલામાં વસતા પંખીઓ
## ૩૧૨. ગારાખોદ સળીપૂચ્છ
## ૩૧૩. ગારાખોદ
## ૩૧૪. ગારાખોદ નાનો
## ૩૧૫. વનચોર
## ૩૧૬. પાન લવાં
## ૩૧૭. ગજપાઉ
## ૩૧૮. ઉલ્ટી ચાંચ
## ૩૭૩. પાન લવાં પીરોજી
## ૩૭૪. સંતાકુકડી બીલીયનની
## ૩૭૫. સંતાકુકડી ટપકીલી
## ૩૭૬. સંતાકુકડી તપખીરી 
## ૩૭૭. જળમુરઘો અથવા કોરા
# ટીટોડી કુટુંબ
## ૩૧૯. ટીટોડી મળતાવડી
## ૩૨૦. ટીટોડી સફેદ પૂચ્છ
## ૩૨૧. ટીટોડી 
## ૩૨૨. ટીટોડી પારસન
## ૩૨૩. ટીટોડી ઢોંગીલી
## ૩૨૪. ટીટોડી નાની રેતાળ
## ૩૨૫. ટીટોડી રેતાળ
## ૩૨૬. ટીટોડી બાટણ
## ૩૨૭. ટીટોડી સોનેરી બાટણ
## ૩૨૮. ટીટોડી જોર્ડનની ઝીણી
## ૩૨૯. ટીટોડી વિલાયતી ઝીણી
## ૩૩૦. ખલેલી નાની
## ૩૩૧. ખલેલી વિલાયતી
## ૩૩૨. ખલેલી
# જળાશયો પર ઉડતા પંખીઓ
## ૩૩૩. ધોંમડી સામાન્ય
## ૩૩૪. ધોંમડી પરદેશી
## ૩૩૫. ધોંમડી કાળા પેટની
## ૩૩૬. ધોંમડી નાની
## ૩૩૭. [[ભારતીય જળહળ | જળહળ]]
## ૩૩૮. તેજપર
## ૩૩૯. ધોંમડી થોભાળી
## ૩૪૦. ધોંમડી સફેદ પાંખવાળી કાળી
## ૩૪૧. ધોંમડા ધોંમડી
## ૩૪૨. ધોંમડી દરીયાઈ
## ૩૪૩. ધોંમડી ચોટીલી દરીયાઈ
## ૩૪૪. ધોંમડો કાળા માથાનો મોટો
## ૩૪૫. ધોંમડો કાળા માથાનો
## ૩૪૬. ધોંમડો 
## ૩૪૭. ધોંમડો ગુલાબી
## ૩૪૮. ધોંમડો કાળી પીઠનો
## ૩૪૯. ધોંમડો પીળા પગ વાળો
## ૩૫૦. કીચડીયો રાખોડી
## ૩૫૧. દસાડી દરીયાઈ
# પાણીકાંઠે વસતા પંખીઓ
## ૩૫૨. ગડેરા કાળપૂચ્છઅથવા લાંબીચાંચ
## ૩૫૩. ગડેરા પટ્ટાપૂચ્છ અથવા લાંબીચાંચ
## ૩૫૪. રાતાપગ રાખોડી
## ૩૫૫. રાતાપગ
## ૩૫૬. ટુટવારી ગંદાપગ
## ૩૫૭. ટુટવારી લીલાપગ અથવા ટીમટીમા
## ૩૫૮, લગોઠો દરીયાઈ
## ૩૫૯. કીચડીયો 
## ૩૬૦. કીચડીયો ટેમીંકનો
## ૩૬૧. કીચડીયો કાળા પેટનો
## ૩૬૨. કીચડીયો વાંકી ચાંચનો
## ૩૬૩. કીચડીયો સફેદ નયન
## ૩૬૪. ટીલીયો
## ૩૬૫. ટુટવારી લીલી
## ૩૬૬. ટુટવારી વન
## ૩૬૭. ટુટવારી અથવા ચંચળ
## ૩૬૮. ટુટવારી સામાન્ય
## ૩૬૯. કાચબરંગી
# સારસ કુટુંબ
## ૩૭૦. સારસ
## ૩૭૧. [[કરકરો|કરકરા]]
## ૩૭૨. [[કુંજ]]
# ઢોંક કુટુંબ
## ૩૭૮. ઢોંક બગલું
## ૩૭૯. ઢોંક બનારસ
## ૩૮૦. [[ઉજળી ઢોંક|ઢોંક ઉજળી]]
## ૩૮૧. ઢોંક કાળી ટુલ
## ૩૮૩. ઢોંક કાળો
## ૩૮૪. ઢોંક જમાદાર
## ૩૮૪. ઢોંક નાનો જમાદાર
# બગલા કુટુંબ
## ૩૮૫. બગલો દરીયાઈ
## ૩૮૬. [[અવાંક]]
## ૩૮૭. [[કબુત | બગલો કબૂત]]
## ૩૮૮. બગલો નડી
## ૩૮૯. બગલી લીલી
## ૩૯૦. બગલી કાણી
## ૩૯૧. બગલો ગાય
## ૩૯૨. બગલો મોટો સફેદ
## ૩૯૩. બગલો
## ૩૯૪. કીલીચીયો
# જળકાગડા કુટુંબ
## ૩૯૫. જળકાગડો નાનો
## ૩૯૬. જળકાગડો
## ૩૯૭. જળકાગડો કાળો
## ૩૯૮. [[સર્પગ્રીવા | સર્પગ્રીવ]]
# પેંણ કુટુંબ
## ૩૯૯. પેંણ ગુલાબી
## ૪૦૦. પેંણ ચોટીલી
# બળાં કુટુંબ
## ૪૦૧. [[બળા (પક્ષી)|બળાં]]
## ૪૦૨. બળાં નાના
# બતક કુટુંબ
## ૪૦૩. હંસ દેવ
## ૪૦૪. હંસ ગાજ
## ૪૦૫. હંસ રાજ
## ૪૦૬. હંસ શ્વેતભાલ ગાજ
## સ્થાનીક બતકો
### ૪૦૭. બતક મોટી સીસોટી
### ૪૦૮. બતક ચોટીલી લુહાર
### ૪૦૯. બતક બઈકલની મુરઘાબી
### ૪૧૦. બતક નુક્તા
### ૪૧૧. બતક ટીલીવાળી
### ૪૧૨. બતક નાની સીસોટી
### ૪૧૩. બતક ગીરજા
## પરદેશી બતકો
### ૪૧૪. બતક લાંલ ચાંચ
### ૪૧૫. બતક લાલશીર
### ૪૧૬. ધોળી-આંખ અથવા કારચીયા
### ૪૧૭. [[કલવેતીયો | બતક ચોટીલી કાબરી]]
### ૪૧૮. બતક દરીયાઈ
### ૪૧૯. બતક નાની
### ૪૨૦. [[સીંગપર (બતક)|બતક શીંગપર]]
### ૪૨૧. બતક ચૈત્વા
### ૪૨૨. બતક પખ્તામુખી
### ૪૨૩. બતક ધોળી
### ૪૨૪. બતક નીલશીર
### ૪૨૫. બતક લુહાર
### ૪૨૬. [[પીયાસણા (પંખી)|બતક પીયાસણા]]
### ૪૨૭. [[સુરખાબ (પંખી)| બતક સુરખાબ]]
### ૪૨૮. બતક સફેદ સુરખાબ
# ડૂબકી કુટુંબ
## ૪૨૯. [[નાની ડુબકી|ડૂબકી]]
## ૪૩૦. [[શિયાળુ નાની ડુબકી|ડૂબકી શ્યામગ્રીવ]]
## ૪૩૧. [[ચોટીલી ડુબકી | ડૂબકી ચોટીલી]]

==સંદર્ભ==
{{Reflist}}

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:પુસ્તક]]
[[શ્રેણી:જીવવિજ્ઞાન]]</text>
      <sha1>sdh12w2t6z7dbnwgntm2uxr4z6xer9e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128449</id>
    <revision>
      <id>902838</id>
      <parentid>882567</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T13:17:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41421-56</username>
        <id>88306</id>
      </contributor>
      <comment>/* સ્વાતંત્ર્ય ચળવળ અને રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ */</comment>
      <origin>902838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18556" sha1="2r4ciunx2u30c7ry1gsbqu79rsv7f6p" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name          = રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ 
| image         =
| caption       = 
| abbreviation  = '''આર.એસ.એસ.'''
| formation     = ૨૭ સપ્ટેમ્બર ૧૯૨૫
| type          = જમણેરી
| status        = સક્રિય
| purpose       = [[રાષ્ટ્રવાદ|હિંદુ રાષ્ટ્રવાદ]] અને [[હિંદુત્વ]]&lt;ref name=&quot;Embree2005&quot;&gt;{{cite book|first1=Ainslie T.|last1=Embree|author-link=Ainslie Embree|chapter=Who speaks for India? The Role of Civil Society|editor1=Rafiq Dossani|editor2=Henry S. Rowen|title=Prospects for Peace in South Asia|publisher=Stanford University Press|year=2005|isbn=0804750858|pages=141–184}}&lt;/ref&gt;
| headquarters  = ડો. હેડગેવાર ભવન, સંઘ બિલ્ડીંગ રોડ, [[નાગપુર]], [[મહારાષ્ટ્ર]], ૪૪૦૦૩૨
| language      = 
| leader_title  = સરસંઘસંચાલક
| leader_name   = [[મોહન ભાગવત]]
| leader_title2 = સરકાર્યવાહ
| leader_name2  = [[દત્રાત્રય હોસબોલે]]
| key_people    = 
| main_organ    = 
| affiliations  = [[સંઘ પરિવાર]]
| volunteers    = 
| bodystyle     = MNRR
| slogan        = 
| founder       = [[કે. બી. હેડગેવાર]]
| coordinates   = {{coord|21.146|N|79.111|E|display=inline}}
| origins       = 
| area_served   = {{flagicon|ભારત}} [[ભારત]]
| method        = 
| membership    = {{plainlist|
*૫૦–૬૦&amp;nbsp;લાખ&lt;ref name=&quot;largest&quot;&gt;{{cite news|author=Priti Gandhi|title=Rashtriya Swayamsewak Sangh: How the world's largest NGO has changed the face of Indian democracy|newspaper=DNA India|date=15 May 2014|url=http://www.dnaindia.com/analysis/standpoint-rashtriya-swayamsewak-sangh-how-the-world-s-largest-ngo-has-changed-the-face-of-indian-democracy-1988636|access-date=1 December 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=economist&gt;{{cite news|url=https://www.economist.com/news/special-report/21651334-religious-pluralism-looking-less-secure-hindus-fore|title=Hindus to the fore|access-date=10 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907213258/https://www.economist.com/news/special-report/21651334-religious-pluralism-looking-less-secure-hindus-fore|archive-date=7 September 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=glorious&gt;{{cite web|title=Glorious 87: Rashtriya Swayamsevak Sangh turns 87 on today on Vijayadashami|publisher=Samvada |date=24 October 2012 |url=http://samvada.org/2012/news/glorious-87-rashtriya-swayamsevak-sangh-rss-turns-87-on-today-on-vijayadashami/|access-date=1 December 2014|archive-date=11 જાન્યુઆરી 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150111175343/http://samvada.org/2012/news/glorious-87-rashtriya-swayamsevak-sangh-rss-turns-87-on-today-on-vijayadashami/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*૫૬,૮૫૯ શાખાઓ (૨૦૧૬)&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/rss-uniform-over-5000-new-shakhas-claims-rss/|title=Highest growth ever: RSS adds 5,000 new shakhas in last 12 months|newspaper=The Indian Express|date=16 March 2016|access-date=30 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160824201255/http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/rss-uniform-over-5000-new-shakhas-claims-rss/|archive-date=24 August 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| website             = {{URL|https://www.rss.org}}
}}
[[File:Golwalkar.jpg|thumb|ગોલવરકર (ગુરુજી) સંઘના બીજા સરસંચાલક]]
[[File:Gujarat Earthquake first aid by RSS Volunteers.jpg|thumb|ગુજરાતમાં ભૂકંપ વખતે પીડિતોની સેવામા વ્યસ્ત સ્વયંસેવક]]
'''રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ''' એક ભારતીય દક્ષિણપંથી (જમણેરી) વિચારધારા ધરાવતી, હિન્દુ રાષ્ટ્રવાદી, સ્વયંસેવકોની સંસ્થા છે. ૨૧મી સદીમાં, તે સભ્યપદની દ્રષ્ટિએ વિશ્વની સૌથી મોટી અને સૌથી વધુ દક્ષિણપંથી (જમણેરી) સંસ્થા છે. તે એક મોટા સંગઠનોનું મૂળ છે તેમજ તેમનું નેતૃત્વ કરે છે, જેને સંઘ પરિવાર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ભારતીય સમાજની બધી જગ્યાએ સંઘ પરિવારે તેમની હાજરી વિકસાવી છે, જેમાં ભારતીય જનતા પાર્ટી, કે જે નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં સત્તારૂઢ રાજકીય પક્ષ સામેલ છે. આર.એસ.એસ. ના સરસંઘચાલક માર્ચ, ૨૦૦૯થી મોહન ભાગવત છે.  

૨૭ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૨૫ના રોજ સ્થપાયેલી આ સંસ્થાની શરૂઆતની પ્રેરણા હિંદુ સમુદાયને એકતાંતણે બાંધવા અને હિન્દુ રાષ્ટ્રની સ્થાપના કરવા માટે ચારિત્ર્ય તાલીમ પૂરી પાડવાની અને &quot;હિન્દુ શિસ્ત&quot; કેળવવાની હતી. આ સંગઠનનો હેતુ હિન્દુ સમુદાયને &quot;મજબૂત&quot; બનાવવા માટે હિન્દુત્વની વિચારધારાનો ફેલાવો કરવાનો છે અને ભારતીય સંસ્કૃતિ અને તેના સભ્યતાના મૂલ્યોને જાળવવાના આદર્શને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. બીજી તરફ, આર.એસ.એસ. ને &quot;હિન્દુ સર્વોપરિતાના આધાર પર સ્થાપિત&quot; તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યું છે અને તેના પર લઘુમતીઓ વિરોધી (ખાસ કરીને મુસ્લિમ સમુદાય) પ્રવૃત્તિઓની અસહિષ્ણુતાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે.

== ઉદ્દેશો અને હેતુઓ ==
સંઘનો મુખ્ય ઉદ્દેશ તેના કાર્યકરો દ્વારા હિંદુ સમાજની ઘરોહરની રક્ષા અને હિંદુ સમાજમા એકતા દ્વારા રાષ્ટ્રઘડતર છે. આ ઉપરાંત સંઘ તેના કાર્યકરોમાં શિસ્ત, નીડરતા, વીરતા અને નિસ્વાર્થ સમાજસેવા જેવા ગુણો દ્વારા સમાજ અને રાષ્ટ્ર સેવાનો છે. રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘે તેની સ્થાપનાથી અત્યાર સુધી અનેકવીઘ આંદોલનો અને ચળવળોમાં ભાગ લીધો છે .હિંદુ સમાજમાં અસ્પૃશ્યતાના દુષણ સામે તથા સ્વદેશી માલ-સામાન ખરીદવાના અભિયાન સતત ચલાવે છે જ્યારે રામજન્મભૂમી મુક્તી,કાશ્મીરમાંથી ૩૭૦ની કલમ દુર કરવા માટે ,ગોઆને પોર્ટુગીઝ શાસનમાથી મુક્ત કરાવવાના આંદોલનોમા સંઘ અને તેના કાર્યકરોએ સક્રીય ભાગ ભજ્વ્યો હતો. ૧૯૬૨ના ચીન સાથેના તથા ૧૯૬૫ અને ૧૯૭૧ના પાકીસ્તાન સાથેના યુધ્ધ દરમ્યાન દેશની આંતરીક સુરક્ષાના પ્રયાસોમાં તેનો ફાળો આપ્યો હતો. દેશમાં જ્યારે પણ ધરતીકંપ,પૂર, દુકાળ અને ત્સુનામી જેવી આફતોમાં આવે ત્યારે સંઘ અને તેના કાર્યકરો અસરગ્રસ્તોની સેવામા અને રાહતકાર્યોમાં સહયોગ આપે છે.

== બંધારણ અને કાર્યપધ્ધતી ==
સંઘની શાખાઓ વિવિઘ શહેરો અને ગ્રામ્ય વિસ્તારોમા કોઇ એક્ રમતગમતના મેદાન પર દર અઠવાડીયે એક વાર મળે છે જ્યાં કાર્યકર્તાઓ વિવિધ શારિરીક અને બૌધીક પ્રવ્રુત્તિઓમા ભાગ લઈને પ્રવ્રુત થાય છે. આ ઉપરાંત કસરત,સુર્યનમસ્કાર લાઠીદાવ વીગેરે શીખવવામા આવે છે. બૌધ્ધીક સભામા રાષ્ટ્રભક્તીના ગીતો અને સાંપ્રત દેશ-વિદેશની સમસ્યાઓ અને વિષયો પર ચર્ચાઓ કરવામાં આવે છે. સંઘની અઠવાડીક સભામાં તેનો માન્ય ગણવેશ (ખાખી ચડ્ડી અને સફેદ ખમીસ) પહેરવાનો હોય છે આ ઉપરાંત સંઘનુ ગીત &quot;નમસ્તે સદા વત્સલમ માત્રુભૂમી&quot; નું પઠન થાય છે. સ્વયંસેવકની ઉપર શાખાનો મુખ્ય કાર્યવાહક અને મુખ્ય શિક્ષક હોય્ છે. સંઘના વિવિધ અભ્યાસ અને શિક્ષણ બાદ સક્રિય સ્વયંસેવકો કાર્યકર્તાઓ બને છે જે મોટા ભાગે ગ્રુહસ્થી હોય છે. જે કાર્યકરો સંઘના કાર્ય માટે તેમનુ જીવન અર્પણ કરી પુર્ણ સમય સંસ્થા પાછળ આપે છે તેઓ પ્રચારક તરીકે ઓળખાય છે અને તેઓ સંસ્થાના કાર્યનો દેશ અને વિવિધ રાજ્યોમાં પ્રસાર કરે છે.

== રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ લાગેલ પ્રતિબંધો ==
૧૯૪૭માં આર.એસ.એસ. પર ચાર દિવસનો પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો, અને પછી ત્રણ વખત આઝાદી પછીની ભારત સરકારે તેના પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો: પ્રથમ વખત 1948માં જ્યારે આરએસએસના ભૂતપૂર્વ સભ્ય નાથુરામ ગોડસેએ મહાત્મા ગાંધીની હત્યા કરી હતી ત્યારે; પછી કટોકટી દરમિયાન (૧૯૭૫-૧૯૭૭); અને ૧૯૯૨ માં બાબરી મસ્જિદના ધ્વંસ પછી ત્રીજી વખત.  

== સ્વાતંત્ર્ય ચળવળ અને રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ ==
બ્રિટિશ વસાહત વખતે કેટલાક વ્યક્તિગત સભ્યોએ સ્વતંત્રતા ચળવળમાં ભાગ લીધો હતો પણ તેને બાદ કરીને ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળમાં મુખ્યત્વે એક સંગઠન/સંસ્થા તરીકે કોઈ ભૂમિકા ભજવી ન હતી. તેના બદલે, આર.એસ.એસ.એ સાંસ્કૃતિક અને સામાજિક પ્રવૃત્તિઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું અને હિન્દુ એકતા અને સાંસ્કૃતિક મૂલ્યોને પ્રોત્સાહન આપ્યું. સ્વાતંત્ર્ય પ્રાપ્તિ બાદ તે એક પ્રભાવશાળી હિન્દુ રાષ્ટ્રવાદી સંસ્થા તરીકે વિકસ્યું હતું, જેણે તેની સાથે સંકળાયેલી કેટલીક સંસ્થાઓને જન્મ આપ્યો હતો, જેણે તેની વૈચારિક માન્યતાઓને ફેલાવવા માટે અસંખ્ય શાળાઓ, સખાવતી સંસ્થાઓ અને ક્લબોની સ્થાપના કરી હતી. 

== સંઘ સાથે સંકળાયેલી સંસ્થાઓ ==
સંઘ દ્વારા વિવિધ ક્ષેત્રોને આવરી લેતી નીચે મુજબની સંસ્થાઓની સ્થાપના કરવામાં આવી છે જેના દ્વારા વિવિધ સામાજીક અને સેવાકીય પ્રવ્રુત્તિઓ જે તે ક્ષેત્રોમા ચલાવવામાં આવે છે.

* ભારતીય મજ્દૂર સંઘ - મજૂર કલ્યાણને ક્ષેત્રે કાર્યરત છે.
* ભારતીય કિસાન સંઘ - કિસાનોના કલ્યાણ ક્ષેત્રે પ્રવ્રુત્ત છે.
* સેવા ભારતી - સમાજના લોકો માટે સેવા પ્રવ્રુત્તિઓ ચલાવે છે.
* [[ભારતીય જનતા પાર્ટી|ભારતીય જનતા પક્ષ]] - સંઘની રાજકીય પાંખ છે
* વિષ્વ હિંદુ પરીષદ - હિંદુ સમાજ ને લગતા કાર્યો કરે છે.
* [[બજરંગ દળ]] - વિશ્વ હિંદુ પરિષદની યુવા પાંખ છે.
* રાષ્ટ્ર સેવીકા સમિતિ - મહીલાને લગતી સેવાઓમા કાર્યરત છે.
* અખીલ ભારતીય વિદ્યાર્થી પરિષદ - ભારતીય જનતા પક્ષની વિદ્યાર્થી પાંખ છે         
* હિંદુ સ્વયંસેવક સંઘ - વિદેશમાં રહેતા હિંદુઓનું સંગઠન છે.
* સ્વદેશી જાગરણ મંચ - સ્વદેશી ચીજ-વસ્તુઓને પ્રોત્સાહન આપવાની ચળવળ ચલાવે છે.
* વિદ્યા ભારતી - દેશભરમાં શાળાઓ ચલાવે છે.
* વનવાસી કલ્યાણ કેન્દ્ર - વનવાસી બંઘુઓની સેવામા પ્રવ્રુત્ત છે.
* મુસ્લિમ રાષ્ટ્રીય મંચ - મુસ્લિમોના કલ્યાણ ક્ષેત્રે કાર્યરત છે.
* રાષ્ટ્રીય શિખ સંગત - શિખ સમુદાયના કલ્યાણ ક્ષેત્રે કાર્યરત છે.
* લઘુ ઉદ્યોગ ભારતી - લઘુ ઉદ્યોગને લગતી પ્રવ્રુત્તિઓ કરે છે.
* વિશ્વ સમાચાર કેન્દ્ર - સમાચાર માધ્યમોને લગતી બાબતોનું સંચાલન કરે છે.
* વિવેકાનંદ કેન્દ્ર - સ્વામી વિવેકાનંદના વિચારોનો પ્રચાર કરે છે.
* સરસ્વતી શિશુ કેન્દ્ર - દેશભરમાં બાલમંદિરો ચલાવે છે.
* ભારતીય વિચાર કેન્દ્ર - સંઘની વિચારદ્વારા પ્રસાર કરતી &quot;થીંક ટેંક&quot; છે.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [https://www.sevabharathi.org/ સેવા ભારતી]
* [https://vidyabharti.net/ વિદ્યા ભારતી] 
* [https://www.swadeshionline.in/ સ્વદેશી જાગરણ મંચ]{{Dead link|date=ડિસેમ્બર 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 
* [https://bms.org.in/ ભારતીય મજ્દૂર સંઘ]
* [https://www.hssus.org/ હિંદુ સ્વયંસેવક સંઘ] 
* [https://www.vrmvk.org/home-1 વિવેકાનંદ કેન્દ્ર] 
* [https://vicharakendram.org/ ભારતીય વિચાર કેન્દ્ર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210725150847/https://vicharakendram.org/ |date=2021-07-25 }} 
* [https://vhp.org/ વિશ્વ હિંદુ પરીષદ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200129152742/http://vhp.org/ |date=2020-01-29 }} 
{{ભારતનો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ}}
[[શ્રેણી: હિંદુત્વ]]
[[શ્રેણી: સંઘ પરિવાર]]</text>
      <sha1>2r4ciunx2u30c7ry1gsbqu79rsv7f6p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>કવરત્તી</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129291</id>
    <revision>
      <id>902831</id>
      <parentid>886939</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T12:33:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>902831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12010" sha1="6eegq9j81yq323ijpdtqjhz5jh2xzsr" xml:space="preserve">{{ભાષાંતર}}
{{Infobox islands
| name                            = કવરત્તી
| sobriquet                       = 
| image_name                      = Kavaratii.jpg
| image_size                      = 
| image_caption                   = Kavaratti Island
| image_alt                       = 
| map                             = India3
| map_alt                         = 
| map_width                       = 
| map_caption                     = 
| coordinates                     = {{coord|10.57|N|72.64|E|region:IN-LD_type:isle_dim:50000_source:GNS-enwiki|display=it}}
| etymology                       = 
| location                        = [[Arabian Sea]]
| archipelago                     = [[Lakshadweep]]
| waterbody                       = [[Indian Ocean]]
| total_islands                   = 1
| major_islands                   = {{hlist|Kavaratti}}
| area_km2                        = 3.93
| area_footnotes                  = &lt;ref name=&quot;cit&quot;&gt;{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/lakshadweep/data%20sheet.pdf |title=Islandwise Area and Population - 2011 Census |publisher=Government of Lakshadweep |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722061135/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/lakshadweep/data%20sheet.pdf |archive-date=2016-07-22 }}&lt;/ref&gt;
| rank                            = 
| length_km                       = 5
| width_km                        = 1.5
| coastline_km                    = 
| elevation_m                     = 1
| highest_mount                   = 
| country                         = {{flag|India}}
| country_admin_divisions_title   = [[States and union territories of India|Territory]]
| country_admin_divisions         = {{flagicon image|Banner of Lakshadweep.png}} [[Lakshadweep]]
| country_admin_divisions_title_1 = [[List of districts in India#Lakshadweep (LD)|District]]
| country_admin_divisions_1       = [[Lakshadweep]]
| country_admin_divisions_title_2 = [[Island group]]
| country_admin_divisions_2       = [[Laccadive Islands]]
| country_admin_divisions_title_3 = [[Tehsils of India]]
| country_admin_divisions_3       = Kavaratti
| country_admin_divisions_title_4 = [[Subdivisions of India]]
| country_admin_divisions_4       = Kavaratti
| country_largest_city            = Kavaratti
| country_largest_city_population = 10,000
| population                      = 11,473
| population_as_of                = 2014
| population_footnotes            = 
| population_rank                 = 
| population_rank_max             = 
| density_km2                     = 2920
| density_rank                    = 
| density_footnotes               = 
| ethnic_groups                   = [[Malayali]], [[Mahl people|Mahls]]
| timezone1                       = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1                     = +5:30
| postal_code_type                = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code                     = 682555
| area_code_type                  = Telephone code
| area_code                       = 04896
| website                         = {{URL|http://lakshadweep.nic.in/ISLAND_web/kavaratti/index.htm}}
| iso_code_type                   = [[ISO 3166-2:IN|ISO code]]
| iso_code                        = IN-LD-05&lt;ref&gt;Registration Plate Numbers added to ISO Code&lt;/ref&gt;
| additional_info                 = {{Infobox
| child=yes
| label2 = Literacy
| data2 = 88.6%
| label3 = Avg. summer temperature
| data3 ={{convert|35|°C|°F}}
| label4 = Avg. winter temperature
| data4 ={{convert|25|°C|°F}}
| label5 = [[Human sex ratio|Sex ratio]]
| data5 =1.227 [[male|♂]]/[[female|♀]]
}}
}}
'''કવરત્તી''' [[ભારત]] દેશના કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ [[લક્ષદ્વીપ]]ની રાજધાની છે. Kavaratti is a [[census town]] as well as the name of the [[atoll]] upon which the town stands.
It is well known for its pristine white sand beaches and calm lagoons, which makes it a popular tourist destination.
It is located {{convert|332|km|abbr=on}} west to the city of [[Kannur]], {{convert|351|km|abbr=on}} west of the city of [[Kozhikode]], and {{convert|404|km|abbr=on}} west of the city of [[Kochi]].

==History==
The city is one of the hundred Indian cities competing in a [[Smart Cities Mission|national level competition]] to get the funds under [[Narendra Modi]]'s flagship [[Smart Cities Mission]]. Kavaratti will be competing for the one of last 10 spots against 20 cities from across India.

==Geography==
The island of Kavaratti lies {{convert|360|km|nmi|abbr=on}} off the coast of the state of [[Kerala]] at {{coord|10.57|N|72.64|E|}}.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/14/Kavaratti.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Kavaratti |access-date=2021-11-25 |archive-date=2009-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091020210528/http://www.fallingrain.com/world/IN/14/Kavaratti.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; It has an average elevation of 0&amp;nbsp;metres (0&amp;nbsp;feet).

The closest island is uninhabited [[Pitti]] islet, located {{convert|24|km|nmi|abbr=on}} north of Kavaratti. The inhabited island of [[Agatti]] lies 54&amp;nbsp;km to the NW and [[Suheli Par]] 53&amp;nbsp;km to the SW.

[[Kochi]] is the closest major city on the Indian mainland at a distance of {{convert|404|km|nmi|abbr=on}}.
It has a [[lagoon]] area of {{convert|8.96|km2|abbr=on}}.

==Demographics==
The 2011 population for Kavaratti was 11,210 based on the [[2011 census of India]].&lt;ref name=lakshadweep-kavaratti&gt;{{cite web|url=http://lakshadweep.nic.in/documents/Chapter%20V/Kavaratti/Kavaratti-6.pdf|title=Kavaratti Island|publisher=Union Territory of Lakshdweep|access-date=2012-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120505172953/http://lakshadweep.nic.in/documents/Chapter%20V/Kavaratti/Kavaratti-6.pdf|archive-date=5 May 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Males constitute 55% of the population and females 45%. Of the 1797 families on the island, 57 (about 3%) are below the [[poverty line in India|poverty line]].

The literacy was 88.6% for Kavaratti. This was an increase from 44.4% in 1971. The male literacy rate was 94.1%, while the female literacy was 81.66%.&lt;ref name=lakshadweep-kavaratti/&gt; In Kavaratti, 12% of the population is under 6 years of age.

The most commonly spoken languages are [[Malayalam]], [[Mahl dialect|Mahl]] and [[English language|English]].&lt;ref name=ig-kavaratti&gt;{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/travel/kavaratti/index.html|title=Kavaratti|publisher=India Guide|access-date=2012-05-06|archive-date=2014-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140126003947/http://www.iloveindia.com/travel/kavaratti/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==Climate==
Kavaratti has a [[tropical savanna climate]] ([[Köppen climate classification|Köppen]] ''Aw''). March to May is the hottest period of the year. The year-round temperature ranges between {{convert|25|and|35|°C|disp=or}}. Humidity range is 70 to 76 percent.&lt;ref name=lakshadweep-climate&gt;{{cite web|url=http://lakshadweep.nic.in/ISLAND_web/KAVARATTI/climate.html|title=Kavaratti Climate|publisher=Union Territory of Lakshadweep|access-date=2012-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202110807/http://lakshadweep.nic.in/ISLAND_web/KAVARATTI/climate.html|archive-date=2 February 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

The [[monsoon]] rains usually start at the end of May and continue through early November. The island receives an average of around {{convert|1675|mm|in|0}} of rain during the year.

{{Weather box
|width=auto
|location = Kavaratti
|metric first = Yes
|single line = Yes
|temperature colour = pastel
|Jan high C = 30.2
|Feb high C = 30.4
|Mar high C = 31.1
|Apr high C = 31.8
|May high C = 31.3
|Jun high C = 30.4
|Jul high C = 29.8
|Aug high C = 29.7
|Sep high C = 29.8
|Oct high C = 30.0
|Nov high C = 30.3
|Dec high C = 30.3
|year high C = 30.4
|Jan low C = 23.7
|Feb low C = 24.1
|Mar low C = 24.3
|Apr low C = 26.5
|May low C = 26.1
|Jun low C = 25.7
|Jul low C = 25.4
|Aug low C = 25.1
|Sep low C = 24.8
|Oct low C = 24.5
|Nov low C = 24.3
|Dec low C = 24.0
|year low C = 24.3
|rain colour = green
|Jan rain mm = 27.4
|Feb rain mm = 25.4
|Mar rain mm = 19.8
|Apr rain mm = 72.5
|May rain mm = 212.8
|Jun rain mm = 261.3
|Jul rain mm = 250.9
|Aug rain mm = 202.4
|Sep rain mm = 181.9
|Oct rain mm = 183.1
|Nov rain mm = 133.0
|Dec rain mm = 94.8
|date=November 2010}}

==Economy==
[[File:A beach at Kavaratti, Lakshadweep.jpg|thumb|left|The beach of Kavaratti]]
Tourism is one of the primary industries on the island. The island has pristine white sand beaches, favored by tourists for sun bathing. The calm lagoons on Kavaratti island are ideal for water sports and swimming.&lt;ref name=ms-kavaratti&gt;{{cite web|url=http://www.mustseeindia.com/Lakshadweep-Kavaratti-Islands/attraction/11831|title=Kavaratti Islands, Lakshadweep|publisher=Must See India|access-date=2012-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120518215903/http://www.mustseeindia.com/Lakshadweep-Kavaratti-Islands/attraction/11831|archive-date=18 May 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

A number of hotels and resorts have been developed on Kavaratti in recent years. The waters around the coral atoll are rich in diverse marine life. The Kavaratti Aquarium has a rich collection of corals and a vast collection of tropical fish specimens.

The other major industries on the island are fisheries and agriculture. [[Coconut]] is the dominant crop on the island. With the ascent of tourism, the fishing industry has seen a major decline.

==Transportation==
[[File:Kavaratti Island, Lakshadweep, India 20160324- DSC1618.jpg|thumb|Water Sport at Kavaratti]]
Among the most popular means of travel to Kavaratti from the Indian mainland is via an overnight voyage by passenger ships. A number of passenger liners operate from Kochi to Kavaratti and other Lakshadweep islands.

The nearest domestic airport is [[Agatti Airport]] on [[Agatti Island]] {{convert|54|km|nmi|abbr=on}} away, followed by [[helicopter]] or boat transfers from Agatti to Kavaratti.&lt;ref name=lakshadweep-kavaratti/&gt; Commercial flights usually operate from Kochi to Agatti.

The closest international airport are the [[Cochin International Airport]] in [[Kochi]] and the [[Calicut International Airport]] at [[Kozhikode]] on the mainland.

==Water supply==
Ground water is the major source of water supply to Kavaratti. The island has 190 ponds to collect monsoon waters and 1325 wells.

With increasing population, the [[Government of India]] commissioned a low temperature desalination plant (LTTD) in Kavaratti in May 2005. The desalination plant established at a cost of {{Indian Rupees}}5 crores has a capacity to supply 100,000 litres of drinking water every day.&lt;ref name=&quot;desalinationplant1&quot;&gt;{{cite web|title=A New Desalination Plant at Kavaratti to Supply Drinking Water from Monday|publisher=Ministry of Science and Technology, Government of India|date=20 May 2005|url=http://dst.gov.in/whats_new/press_releases05/new-desalination-plant.htm|access-date=22 December 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081121144058/http://www.dst.gov.in/whats_new/press_releases05/new-desalination-plant.htm|archive-date=21 November 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;desalinationplant2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.irc.nl/page/24010|publisher=IRC International Water and Sanitation Centre|title=Desalination: India opens world’s first low temperature thermal desalination plant|date=31 May 2005|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090327122451/http://www.irc.nl/page/24010|archive-date=27 March 2009}}&lt;/ref&gt;

== References ==
{{reflist}}

==External links==
{{commons category|Kavaratti}}
{{Portal|India}}
*{{wikivoyage-inline|Lakshadweep}}
{{State and Union Territory capitals of India}}


[[Category:Kavaratti| ]]
[[Category:Islands of Lakshadweep]]
[[Category:Atolls of India]]
[[Category:Cities and towns in Lakshadweep]]
[[Category:Indian union territory capitals]]</text>
      <sha1>6eegq9j81yq323ijpdtqjhz5jh2xzsr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>વિકિપીડિયા:વિકિપરિયોજના પ્રાચીન તથા મધ્યયુગીન સાહિત્ય</title>
    <ns>4</ns>
    <id>151913</id>
    <revision>
      <id>902846</id>
      <parentid>892775</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T13:56:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brihaspati</username>
        <id>45702</id>
      </contributor>
      <comment>/* પરિસ્થિતિ */ અપડેટ</comment>
      <origin>902846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4044" sha1="bm8ghn6jgz1cxb26vgokgzgja95gx7c" xml:space="preserve">'''વિકિપરિયોજના પ્રાચીન તથા મધ્યયુગીન સાહિત્ય''' ભારતની પ્રાચીન તથા મધ્યયુગીન ભાષાને બચાવવા તથા તેને લગતી યોગ્ય માહિતી પૂરી પાડવા માટેની પરિયોજના છે. ભારતીય ભાષા જેવી કે સંસ્કૃત, પ્રાકૃત, પાલિ, અને અપભ્રંશ તેમ જ તેમના સાહિત્ય વિશે ખૂબ જ મર્યાદિત માહિતી વિકિપીડિયા પર ઉપલબ્ધ છે. આ પરિયોજના અંતગર્ત:
* ગુજરાતી વિકિપીડિયામાં સંસ્કૃત, પ્રાકૃત, પાલિ તથા અપભ્રંશ જેવી ભારતીય ભાષાને લગતા સાહિત્ય, સાહિત્યકારો, વિવેચકો, સંશોધકો વગેરે વિશે પૃષ્ઠ બનાવી શકાશે. 
* આ વિકિપરિયોજનામાં કોઈ પણ વિકિ સંપાદક ભાગ લઈ શકે છે તથા જે તે ભાષામાં લેખોનું અનુવાદ કરી શકે છે. 
* આ ઉપરાંત વિકિ સંપાદક કોમન્સમાં આ ગ્રંથોની પ્રાપ્ય માહિતી (છબીઓ, હસ્તપ્રતો) ઉમેરી શકે છે.
* તેમ જ વિકિડેટામાં આ વિષયો વિશે આઇટમ ઉમેરી તેને અપડેટ કરી શકે છે. 

==સંદર્ભસૂચિ==
આ વિષય પર સંદર્ભોનો અભાવ જોવા મળે છે. તેથી સંદર્ભસૂચિ આ મુજબ છે:
* ગુજરાતી વિશ્વકોશ
* મરાઠી વિશ્વકોશ
* વિકિલાઇબ્રેરીમાં જઈને JSTOR
* archive.org પર જે તે પુસ્તકની પ્રસ્તાવનામાંથી માહિતી મેળવવી
જો કંઇ અટપટું લાગે તો [[સભ્ય:Brihaspati]]નો સંપર્ક કરવો.

==લેખો==
આ પરિયોજના અંતર્ગત બનતાં લેખોના ચર્ચાપાનાં પર [[ઢાંચો:વિકિપરિયોજના પ્રાચીન તથા મધ્યયુગીન સાહિત્ય]] ઉમેરવો જેથી [[:શ્રેણી:વિકિપરિયોજના પ્રાચીન તથા મધ્યયુગીન સાહિત્ય વડે બનાવેલ લેખ]] અને [[:શ્રેણી:વિકિપરિયોજના પ્રાચીન તથા મધ્યયુગીન સાહિત્ય વડે વિસ્તૃત કરેલ લેખ]] ઉમેરાઈ જશે. મુખ્ય લેખોમાં [[:શ્રેણી:સંસ્કૃત સાહિત્ય]], [[:શ્રેણી:પ્રાકૃત સાહિત્ય]] તથા  [[:શ્રેણી:અપભ્રંશ સાહિત્ય]] જેવી શ્રેણીઓ ઉમેરવી.

==પરિસ્થિતિ==
અત્યાર સુધીમાં આ પરિયોજના અંતર્ગત ~૩૨ નવા લેખો અને ૨ ઉમદા લેખ બનાવવામાં આવ્યા છે.

==સંપર્ક==
આ પરિયોજનામાં ભાગ લેવા માટે [[સભ્ય:Brihaspati]]નો ચર્ચાપાના પર કે ઇ-મેઇલ વડે સંપર્ક કરવો.

[[શ્રેણી:વિકિપરિયોજના]]</text>
      <sha1>bm8ghn6jgz1cxb26vgokgzgja95gx7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ચંદ્રલેહા</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154506</id>
    <revision>
      <id>902836</id>
      <parentid>901228</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T13:07:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brihaspati</username>
        <id>45702</id>
      </contributor>
      <comment>વિકિકડીઓ</comment>
      <origin>902836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7376" sha1="iqo1xyskgo5jnda6zbapd73doorus8s" xml:space="preserve">'''ચંદ્રલેહા''' (સં: ચંદ્રલેખા) ૧૬૫૫-૫૮ દરમિયાન રચાયેલું સટ્ટક પ્રકારનું એક પ્રાકૃત ઉપરૂપક છે. તેની રચના મહાકવિ રુદ્રદાસે સંસ્કૃતનિષ્ઠ પ્રાકૃતમાં કરી હતી.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=ચંદ્રલેહા (ચંદ્રલેખા) – Gujarati Vishwakosh – ગુજરાતી વિશ્વકોશ|url=https://gujarativishwakosh.org/%E0%AA%9A%E0%AA%82%E0%AA%A6%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AA%B2%E0%AB%87%E0%AA%B9%E0%AA%BE-%E0%AA%9A%E0%AA%82%E0%AA%A6%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AA%B2%E0%AB%87%E0%AA%96%E0%AA%BE/|access-date=2026-05-15|language=|website=ગુજરાતી વિશ્વકોષ|last=પગારિયા|first=રૂપેન્દ્રકુમાર|url-status=live}}&lt;/ref&gt; આ ઉપરૂપકમાં કુલ ૪ દૃશ્યો છે જેમાં માનવેદ અને ચંદ્રલેખાના [[લગ્ન|વિવાહ]]&lt;nowiki/&gt;નું વર્ણન થાય છે.

== લેખન ==

=== સટ્ટક ===
સટ્ટક ઉપરૂપકોમાંનો એક પ્રકાર છે અને તે શરૂઆતથી અંત સુધી પ્રાકૃત ભાષામાં રચાયું હોય છે. સટ્ટકમાં અદ્ભુત રસ મુખ્ય હોય છે; પ્રવેશક તથા વિષ્કંભક હોતાં નથી; અંકોને જવનિકા (जवणिका) કહેવાય છે. તેની બીજી બધી વિશેષતાઓ નાટિકાની જેમ હોય છે. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== લેખનશૈલી ===
[[કપ્પૂરમંજરી|કર્પૂરમંજરી]] વગેરે ૬ સટ્ટક ઉપરૂપકોમાં આ સટ્ટકનું પણ મહત્વનું સ્થાન છે.  આ સટ્ટકની ભાષા સંસ્કૃતનિષ્ઠ પ્રાકૃત છે, પરંતુ તે &quot;સરળ, કોમળ, સ્વાભાવિક, પ્રૌઢ તથા પરિમાર્જિત છે અને પાંડિત્યપૂર્ણ તથા રૂઢપ્રયોગવાળી છે&quot;. તેમાં વિવિધ છંદો જેવા કે શાર્દૂલવિક્રીડિત, વંશસ્થ, શિખરિણી, વસંતતિલકાનો ઉપયોગ થયો છે. સટ્ટકમાં આવતા શબ્દાલંકારોમાં અનુપ્રાસ, યમક અને વીપ્સાનો પ્રયોગ થયો છે. અર્થાલંકારોમાં ઉપમા અને ઉત્પ્રેક્ષાનો વિપુલ પ્રમાણમાં પ્રયોગ કરાયેલો છે. પદોમાં પ્રાકૃતિક ર્દશ્યોનું ભાવસભર વર્ણન થયું છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== લેખક ===
આ રચનાના કર્તા [[કોળિક્કોટ્|કાલિકટ]]&lt;nowiki/&gt;નિવાસી પારસવંશીય મહાકવિ રુદ્રદાસ (સત્તરમી સદી ઉત્તરાર્ધ) હતા. તેઓ આચાર્ય રુદ્ર અને આચાર્ય શ્રીકંઠના શિષ્ય હતા. તેમણે ૧૬૫૫-૫૮ની આસપાસ આ સટ્ટકની રચના કરી હતી. 

== કથા ==
માનવેદ રાજાની રાણીની કાકી અંગ દેશના રાજા ચંદ્રવર્માની રાણી હતી. રાજા ચંદ્રવર્માની પુત્રી ચંદ્રલેખા અત્યંત રૂપાળી અને સુલક્ષણા હતી. એક વખત સામુદ્રિકે ભવિષ્યવાણી કરી કે જે વ્યક્તિ ચંદ્રલેખાની સાથે લગ્ન કરશે તે ચક્રવર્તીપણું ભોગવશે. તેથી ચંદ્રલેખા સૌના આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની.

એક વાર વસંતોત્સવ વખતે રાજા માનવેદને સિંધુનાથ(સમુદ્ર) તરફથી ચિંતામણિ રત્ન ભેટમાં મળ્યું. આ ચિંતામણિ રત્ન ઇચ્છાપૂરણ હતું અને માનવેદ સાતેય સાગરો પર રાજ કરવા માગતો હતો.

જ્યારે રાજા માનવેદ રાજભવનમાં મિત્રો સાથે બેઠો હતો ત્યારે વિદૂષકે રત્નને સૌથી સુંદર વસ્તુ હાજર કરવાની વાત કરી. આ બાદ રત્નની અધિષ્ઠાત્રી દેવીએ ચંદ્રલેખાને ચંપાનગરીથી સીધી દરબારમાં હાજર કરી અને રાજા તેની પર મોહી ગયો. રાણીને ચંદ્રલેખાના આચરણ પરથી શંકા થઈ કે જરૂર તે કોઈ વ્યક્તિના પ્રેમમાં છે. રાણીએ ચંદ્રલેખાને ભોંયરામાં પૂરી દીધી અને તેના ઉપર ચોકીપહેરો મૂકી દીધો.

બીજી બાજુ ચંદ્રલેખાના ગૂમ થઈ જવાની વાત બધે જ ફેલાઈ ગઈ. એક વખત વિસુસવના ઉત્સવ વખતે રાજા માનવેદના દરબારમાં ચંદ્રલેખાનો ભાઈ ચંદ્રકેતુ આવ્યો. ચંદ્રકેતુએ ચંદ્રલેખાના ખોવાઈ જવાના સમાચાર આપ્યા. ચંદ્રલેખાનો માનવેદ સાથે વિવાહ કરવાનું નક્કી હતું. માનવેદે બધેય ચંદ્રલેખાની શોધ કરી પણ તે મળી નહિ. છેવટે ચિંતામણિ રત્નની અધિષ્ઠાત્રી [[દેવી]]&lt;nowiki/&gt;ને ચંદ્રલેખા શોધી લાવવાનું કામ સોંપ્યું. દેવીએ ચંદ્રલેખાને ભોંયરામાંથી કાઢીને રાજા માનવેદ આગળ રજૂ કરી. આમ બંનેનું મિલન થયું અને મોટા ઉત્સવ સાથે બંનેનો વિવાહ થયો. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:પ્રાકૃત સાહિત્ય]]
[[શ્રેણી:સટ્ટક]]</text>
      <sha1>iqo1xyskgo5jnda6zbapd73doorus8s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>902837</id>
      <parentid>902836</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T13:11:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brihaspati</username>
        <id>45702</id>
      </contributor>
      <comment>/* કથા */ આ પણ જુઓ</comment>
      <origin>902837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7505" sha1="mq5d8lf6c67x7dwi1cf7sdy62o021ja" xml:space="preserve">'''ચંદ્રલેહા''' (સં: ચંદ્રલેખા) ૧૬૫૫-૫૮ દરમિયાન રચાયેલું સટ્ટક પ્રકારનું એક પ્રાકૃત ઉપરૂપક છે. તેની રચના મહાકવિ રુદ્રદાસે સંસ્કૃતનિષ્ઠ પ્રાકૃતમાં કરી હતી.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=ચંદ્રલેહા (ચંદ્રલેખા) – Gujarati Vishwakosh – ગુજરાતી વિશ્વકોશ|url=https://gujarativishwakosh.org/%E0%AA%9A%E0%AA%82%E0%AA%A6%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AA%B2%E0%AB%87%E0%AA%B9%E0%AA%BE-%E0%AA%9A%E0%AA%82%E0%AA%A6%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AA%B2%E0%AB%87%E0%AA%96%E0%AA%BE/|access-date=2026-05-15|language=|website=ગુજરાતી વિશ્વકોષ|last=પગારિયા|first=રૂપેન્દ્રકુમાર|url-status=live}}&lt;/ref&gt; આ ઉપરૂપકમાં કુલ ૪ દૃશ્યો છે જેમાં માનવેદ અને ચંદ્રલેખાના [[લગ્ન|વિવાહ]]&lt;nowiki/&gt;નું વર્ણન થાય છે.

== લેખન ==

=== સટ્ટક ===
સટ્ટક ઉપરૂપકોમાંનો એક પ્રકાર છે અને તે શરૂઆતથી અંત સુધી પ્રાકૃત ભાષામાં રચાયું હોય છે. સટ્ટકમાં અદ્ભુત રસ મુખ્ય હોય છે; પ્રવેશક તથા વિષ્કંભક હોતાં નથી; અંકોને જવનિકા (जवणिका) કહેવાય છે. તેની બીજી બધી વિશેષતાઓ નાટિકાની જેમ હોય છે. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== લેખનશૈલી ===
[[કપ્પૂરમંજરી|કર્પૂરમંજરી]] વગેરે ૬ સટ્ટક ઉપરૂપકોમાં આ સટ્ટકનું પણ મહત્વનું સ્થાન છે.  આ સટ્ટકની ભાષા સંસ્કૃતનિષ્ઠ પ્રાકૃત છે, પરંતુ તે &quot;સરળ, કોમળ, સ્વાભાવિક, પ્રૌઢ તથા પરિમાર્જિત છે અને પાંડિત્યપૂર્ણ તથા રૂઢપ્રયોગવાળી છે&quot;. તેમાં વિવિધ છંદો જેવા કે શાર્દૂલવિક્રીડિત, વંશસ્થ, શિખરિણી, વસંતતિલકાનો ઉપયોગ થયો છે. સટ્ટકમાં આવતા શબ્દાલંકારોમાં અનુપ્રાસ, યમક અને વીપ્સાનો પ્રયોગ થયો છે. અર્થાલંકારોમાં ઉપમા અને ઉત્પ્રેક્ષાનો વિપુલ પ્રમાણમાં પ્રયોગ કરાયેલો છે. પદોમાં પ્રાકૃતિક ર્દશ્યોનું ભાવસભર વર્ણન થયું છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== લેખક ===
આ રચનાના કર્તા [[કોળિક્કોટ્|કાલિકટ]]&lt;nowiki/&gt;નિવાસી પારસવંશીય મહાકવિ રુદ્રદાસ (સત્તરમી સદી ઉત્તરાર્ધ) હતા. તેઓ આચાર્ય રુદ્ર અને આચાર્ય શ્રીકંઠના શિષ્ય હતા. તેમણે ૧૬૫૫-૫૮ની આસપાસ આ સટ્ટકની રચના કરી હતી.

== કથા ==
માનવેદ રાજાની રાણીની કાકી અંગ દેશના રાજા ચંદ્રવર્માની રાણી હતી. રાજા ચંદ્રવર્માની પુત્રી ચંદ્રલેખા અત્યંત રૂપાળી અને સુલક્ષણા હતી. એક વખત સામુદ્રિકે ભવિષ્યવાણી કરી કે જે વ્યક્તિ ચંદ્રલેખાની સાથે લગ્ન કરશે તે ચક્રવર્તીપણું ભોગવશે. તેથી ચંદ્રલેખા સૌના આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની.

એક વાર વસંતોત્સવ વખતે રાજા માનવેદને સિંધુનાથ(સમુદ્ર) તરફથી ચિંતામણિ રત્ન ભેટમાં મળ્યું. આ ચિંતામણિ રત્ન ઇચ્છાપૂરણ હતું અને માનવેદ સાતેય સાગરો પર રાજ કરવા માગતો હતો.

જ્યારે રાજા માનવેદ રાજભવનમાં મિત્રો સાથે બેઠો હતો ત્યારે વિદૂષકે રત્નને સૌથી સુંદર વસ્તુ હાજર કરવાની વાત કરી. આ બાદ રત્નની અધિષ્ઠાત્રી દેવીએ ચંદ્રલેખાને ચંપાનગરીથી સીધી દરબારમાં હાજર કરી અને રાજા તેની પર મોહી ગયો. રાણીને ચંદ્રલેખાના આચરણ પરથી શંકા થઈ કે જરૂર તે કોઈ વ્યક્તિના પ્રેમમાં છે. રાણીએ ચંદ્રલેખાને ભોંયરામાં પૂરી દીધી અને તેના ઉપર ચોકીપહેરો મૂકી દીધો.

બીજી બાજુ ચંદ્રલેખાના ગૂમ થઈ જવાની વાત બધે જ ફેલાઈ ગઈ. એક વખત વિસુસવના ઉત્સવ વખતે રાજા માનવેદના દરબારમાં ચંદ્રલેખાનો ભાઈ ચંદ્રકેતુ આવ્યો. ચંદ્રકેતુએ ચંદ્રલેખાના ખોવાઈ જવાના સમાચાર આપ્યા. ચંદ્રલેખાનો માનવેદ સાથે વિવાહ કરવાનું નક્કી હતું. માનવેદે બધેય ચંદ્રલેખાની શોધ કરી પણ તે મળી નહિ. છેવટે ચિંતામણિ રત્નની અધિષ્ઠાત્રી [[દેવી]]&lt;nowiki/&gt;ને ચંદ્રલેખા શોધી લાવવાનું કામ સોંપ્યું. દેવીએ ચંદ્રલેખાને ભોંયરામાંથી કાઢીને રાજા માનવેદ આગળ રજૂ કરી. આમ બંનેનું મિલન થયું અને મોટા ઉત્સવ સાથે બંનેનો વિવાહ થયો. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== આ પણ જુઓ ==

* [[રંભામંજરી]], નયચન્દ્રસૂરિ રચિત સટ્ટક

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:પ્રાકૃત સાહિત્ય]]
[[શ્રેણી:સટ્ટક]]</text>
      <sha1>mq5d8lf6c67x7dwi1cf7sdy62o021ja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>હસમુખ ગાંધી</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154601</id>
    <revision>
      <id>902864</id>
      <parentid>901916</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T08:14:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>264</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Hasmukh_Gandhi.png|Hasmukh_Gandhi.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Hasmukh Gandhi.png|]].</comment>
      <origin>902864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13069" sha1="jn7elj2fq60udrw5luogzgtq56qv3k2" xml:space="preserve">'''હસમુખ ચીમનલાલ ગાંધી''' (૧૯ ફેબ્રુઆરી ૧૯૩૨-૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૯૯) એક અગ્રણી ભારતીય પત્રકાર, સંપાદક અને શિક્ષક હતા, જેઓ [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]] પત્રકારત્વમાં તેમના નોંધપાત્ર યોગદાન માટે વ્યાપકપણે ઓળખાય છે. ઘણા દાયકાઓ સુધી ફેલાયેલી કારકિર્દીમાં, તેમણે ''[[જન્મભૂમિ (સમાચારપત્ર)|જન્મભૂમિ]]'', ''જનશક્તિ'' અને સૌથી વધુ નોંધપાત્ર રીતે, ''સમકાલીન'' સહિત મુખ્ય ગુજરાતી પ્રકાશનોમાં મુખ્ય સંપાદકીય હોદ્દાઓ પર સેવા આપી હતી, જેણે ગુજરાતી પ્રિન્ટ મીડિયાના ઇતિહાસ પર કાયમી અસર છોડી હતી.

== પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ ==
હસમુખ ગાંધીનો જન્મ ૧૯ ફેબ્રુઆરી ૧૯૩૨ના રોજ [[ગુજરાત]]&lt;nowiki/&gt;ના [[વડોદરા]] શહેરના એક નાનકડા મંદિરમાં થયો હતો. તેમના પિતા ચીમનલાલ ગાંધી સરકારી શાળાના શિક્ષક હોવાથી, પરિવારે વારંવાર સ્થળાંતરોનો કરવા પડ્યા હતા. ગાંધીએ તેમનું પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શિક્ષણ મહેસાણાના [[દહેગામ]], પાદરા, ધંધુકા, ગંગાધાર (બારડોલી અને ખેરાળુ નજીક) સહિતનાં અનેક શહેરોમાં મેળવ્યું હતું.

ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે મુંબઈ જતા પહેલાં તેમણે તેમની કિશોરાવસ્થા ભાવનગરમાં વિતાવી હતી. તેમણે મુંબઈની રામનારાયણ રુઇયા કોલેજમાં અભ્યાસ કર્યો હતો અને ૧૯૫૫માં ગુજરાતીમાં માસ્ટર ઓફ આર્ટ્સ (એમએ)ની ડિગ્રી સાથે સ્નાતક થયા હતા. શરૂઆતમાં તેઓ કોલેજના લેક્ચરર બનવાની ઇચ્છા ધરાવતા હતા, પરંતુ સંજોગો તેમને ઉચ્ચ શાળાના શિક્ષક તરીકે તેમની વ્યાવસાયિક કારકિર્દી શરૂ કરવા તરફ દોરી ગયા.

== કારકિર્દી ==

=== શિક્ષણ ===
ગાંધીએ છ વર્ષ વિવિધ શાળાઓમાં શિક્ષક તરીકે કામ કર્યું હતું, જેમાં [[મુંબઈ]]&lt;nowiki/&gt;ના ઘાટકોપરસ્થિત રામજી આશર શાળા પણ સામેલ હતી.

=== પત્રકારત્વ ===
૧૯૫૮માં ગાંધી સૌરાષ્ટ્ર ટ્રસ્ટ દ્વારા પ્રકાશિત એક અગ્રણી સાંજના દૈનિક ''જન્મભૂમિ સાથે'' જોડાઈને પત્રકારત્વ તરફ વળ્યા. તેમણે ૧૯૭૨ સુધી ત્યાં કામ કર્યું હતું. આ કાર્યકાળ દરમિયાન મેનેજમેન્ટે તેમને મુંબઈ પરત ફર્યા તે પહેલાં, ૧૯૬૮ અને ૧૯૬૯ની વચ્ચે, તે જ ટ્રસ્ટ હેઠળના અન્ય દૈનિક અખબાર ''પ્રતાપ'' માટે કામ કરવા માટે સુરત મોકલ્યા હતા.

૧૯૭૨માં એક્સપ્રેસ ગ્રુપે [[અમદાવાદ]] સ્થિત દૈનિક ''લોકસત્તા''ની મુંબઈ આવૃત્તિ શરૂ કરવાની યોજના બનાવી હતી, જેમાં ગાંધીને તેના નિવાસી સંપાદક તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. જોકે આ આવૃત્તિ શરૂ થઈ શકી નહોતી, જેના કારણે ટૂંકા ગાળા માટે ગાંધી માટે બેરોજગારીની સ્થિતિ સર્જાઈ હતી.

પછી તેમણે પરિચય ટ્રસ્ટમાં સહાયક સંપાદક તરીકે આઠ મહિના સુધી કામ કર્યું હતું. બાદમાં દૈનિક ''જનશક્તિ'' સાથે સહાયક સંપાદક રૂપે જોડાયા. ''જનશક્તિ'' બંધ થયા પછી તેઓ સૌરાષ્ટ્ર ટ્રસ્ટમાં પાછા ફર્યા હતા અને ૧૯૭૯થી ૧૯૮૩ સુધી ''જન્મભૂમિ પ્રવાસી'' દૈનિકમાં સહાયક સંપાદક તરીકે સેવા આપી હતી.

==== ''સમકાલીન'' યુગ (૧૯૮૪-૧૯૯૫) ====
તેમનો સૌથી પ્રભાવશાળી તબક્કો ત્યારે આવ્યો જ્યારે તેમણે ૧૪ જાન્યુઆરી ૧૯૮૪ના રોજ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ ગ્રુપ દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલા પ્રકાશન '''સમકાલીન'' &quot;નું તંત્રીપદ સંભાળ્યું. તેમના તંત્રીપદ હેઠળ ''સમકાલીન''  દૈનિકે ગુજરાતી પત્રકારત્વના નિયમોને નવેસરથી લખ્યા, ઉદ્યોગ માટે સંપૂર્ણપણે નવા માપદંડો સ્થાપિત કર્યા. ગાંધીનું ગુજરાતી અને અંગ્રેજી પર અસાધારણ પ્રભુત્વ હતું, તેઓને હિન્દી અને મરાઠીની ઊંડી સમજ હતી અને તેમની વ્યાકરણમાં અસાધારણ નિપુણતા હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=નીલે ગગન કે તલે:હસમુખ ગાંધી: અજાણતાં કુસેવા|url=https://www.divyabhaskar.co.in/magazine/kalash/news/hasmukh-gandhi-inadvertently-kuseva-130039914.html}}&lt;/ref&gt;

તેમના તંત્રીપદ હેઠળ, સમકાલીને દોષરહિત સામગ્રી, આકર્ષક શીર્ષકો, સમાચાર અને ફીચર લેખોની નોખી પ્રસ્તુતિ અને ગુજરાતી પ્રેસમાં પહેલાં ક્યારેય ન જોઈ હોય તેવા લેઆઉટ માટે અપાર લોકપ્રિયતા મેળવી હતી. આ દૈનિકની એટલી વ્યાપક માગ હતી કે તે ગુજરાત અને ભારતના વિવિધ ભાગોમાં વ્યાપકપણે વાંચવામાં આવતું હતું. વાચકો પ્રકાશનના બે કે ત્રણ દિવસ પછી પણ તેમની નકલો આતુરતાથી ખરીદતા હતા. ૧૯૮૪ અને ૧૯૯૫ની વચ્ચે, ''સમકાલીન'' ભારતનું સૌથી વધુ ચર્ચિત ગુજરાતી અખબાર હતું. પોતાના નામ ઉપરાંત હસમુખ ગાંધીએ વિવિધ તખલ્લુસ હેઠણ લેખન કર્યું હતું, જેમાનું એક તૃણ તલાટી તેઓનું જાણીતું તખલ્લુસ હતું. 

સમકાલીન વિશે [[ગુજરાતી વિશ્વકોશ]] નોંધે છે, &quot;‘સમકાલીન’ મારફત ગુજરાતી પત્રકારત્વને એક નવી દિશા મળી અને પત્રકારો, અભ્યાસુઓ અને રાજકારણીઓ ઉપરાંત સામાન્ય વાચકોમાં પણ ખાસ્સો રસ જાગ્યો. એ સમયે તે ‘એડિટર્સ પેપર’ તરીકે પણ ઓળખાયું.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=સમકાલીન (1984થી 2005) – Gujarati Vishwakosh – ગુજરાતી વિશ્વકોશ|url=https://gujarativishwakosh.org/%E0%AA%B8%E0%AA%AE%E0%AA%95%E0%AA%BE%E0%AA%B2%E0%AB%80%E0%AA%A8-1984%E0%AA%A5%E0%AB%80-2005/|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;

==== પછીની કારકિર્દી ====
ગાંધીએ ફેબ્રુઆરી ૧૯૯૫માં ''સમકાલીન'' છોડ્યું હતું. એ પછી તેમણે અભિયાન જૂથ સાથે ટૂંક સમય માટે કામ કર્યું હતું, જ્યાં તેમણે જૂથના સાંધ્ય ગુજરાતી અખબાર, ''સમંતર પ્રવાહ''માં વ્યાપક યોગદાન આપ્યું હતું. પાછળથી તેમની કારકિર્દીમાં તેઓએ મિડ-ડે ગ્રુપના પ્રકાશન, ''ગુજરાતી મિડ-ડે'' માટે ખાસ્સું લેખન કર્યું હતું.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== અવસાન અને વારસો ==
ગાંધી ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૯૯ના રોજ ૬૬ વર્ષની વયે મુંબઈના [[વિલે પાર્લે]] સ્થિત એક હોસ્પિટલમાં અવસાન પામ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|last=શાહ|first=સૌરભ|date=2024-01-14|title=મારી માતૃસંસ્થા ‘સમકાલીન’ અને હસમુખ ગાંધીના ત્રણ તંત્રીલેખ|url=https://www.newspremi.com/samkaleen-hasmukh-gandhi/|access-date=2026-06-24|website=www.newspremi.com}}&lt;/ref&gt;

તેમના ચુનંદા અગ્રલેખો અને લેખોનું પુસ્તકરૂપ સંકલન, ''મારા મનગમતા તંત્રીલેખો'', પાછળથી દિવ્યાંગ શુક્લ દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું હતું. આ સંગ્રહ એકમાત્ર એવું પ્રકાશિત પુસ્તક છે જેણે હસમુખ ગાંધીના પત્રકારત્વના વ્યાપક કાર્યને સાચવ્યું છે અને એની યાદ કરાવે છે.

== અંગત જીવન ==
હસમુખ ગાંધીએ ૧૯૬૦માં સરલા ધીરજલાલ રાચ્છ સાથે લગ્ન કર્યાં હતાં. આ દંપતીના એકમાત્ર સંતાનનું નામ સ્વપ્ના છે.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [https://www.amazon.in/Mangamata-Tantrilekho-Gujarati-Hasmukh-Gandhi-ebook/dp/B0788WGKSK/ref=sr_1_1?crid=791YF8BXHOYM&amp;dib=eyJ2IjoiMSJ9.vxWlm7SO-QkApNGmUnts0E0am5SBIySDlMQRmIpfOirPQB9nlFs7pXOZzQvgGgn_w2Eocu21_Ls3gJjB_jfPqVsRaGN7IGvo7PGfE69bBQThXAp3psw-pV75rT5ClS6lt8uWP07GTrVThSRJOG-aF9aN0mOj2zb_ZHG3NLap50DpJGXttfMVHfF9y72HDdz2.4b5f4Yt2dKboTNejTnKLAbMu4dGd1R58RtTlVSPMr7A&amp;dib_tag=se&amp;keywords=Hasmukh+Gandhi&amp;qid=1782263876&amp;sprefix=hasmukh+gandhi%2Caps%2C218&amp;sr=8-1 હસમુખ ગાંધીના ચુનંદા તંત્રીલેખો (૨૦૧૧)]
[[શ્રેણી:પત્રકાર]]
[[શ્રેણી:૧૯૩૨માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:૧૯૯૯માં મૃત્યુ]]</text>
      <sha1>jn7elj2fq60udrw5luogzgtq56qv3k2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>રંભામંજરી</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154681</id>
    <revision>
      <id>902833</id>
      <parentid>902743</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T13:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brihaspati</username>
        <id>45702</id>
      </contributor>
      <comment>છબી</comment>
      <origin>902833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6649" sha1="jrx00sv9en0k8jvrlgi4fl4vug52lyp" xml:space="preserve">{{Infobox book
| author            = નયચન્દ્રસૂરિ
| language          = સંસ્કૃત અને પ્રાકૃત
| country           = ભારત
| genre             = સટ્ટક
| pub_date          = ઇ.સ. ૧૩૮૪
| subject           = જયચંદ્રનું જીવનચરિત્ર
| image             = Rambha Manjari Sattak.pdf
}}

'''રંભામંજરી''' (ઇ.સ. ૧૩૮૪) [[સંસ્કૃત ભાષા|સંસ્કૃત]] અને પ્રાકૃતમાં નયચન્દ્રસૂરિ લિખિત સટ્ટક છે. આ ત્રણ યવનિકાઓવાળું સટ્ટક કનોજના રાજા જયચંદ્રના જીવનચરિત્રનું વર્ણન કરે છે. નયચન્દ્રસૂરિ જૈન શ્વેતાંબર પરંપરાના સાધુ અને ગ્વાલિયરના રાજા વીરમના દરબારના કવિ હતા.

== લેખક ==
નયચન્દ્રસૂરિ જયસિંહસૂરિના શિષ્ય એવા પ્રસન્નચંદ્રસૂરિના શિષ્ય, [[શ્વેતાંબર|જૈન]] [[શ્વેતાંબર]] પરંપરાના કૃષ્ણર્ષિગચ્છના સાધુ અને [[ગ્વાલિયર]]ના તોમરવંશીય રાજા વીરમના દરબારના પ્રખ્યાત કવિ હતા.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=રંભામંજરી (1384) – Gujarati Vishwakosh – ગુજરાતી વિશ્વકોશ|url=https://gujarativishwakosh.org/%E0%AA%B0%E0%AA%82%E0%AA%AD%E0%AA%BE%E0%AA%AE%E0%AA%82%E0%AA%9C%E0%AA%B0%E0%AB%80-1384/|access-date=2026-07-11|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; ૧૨મા પ્રાકૃત પદ્યમાં કવિ પોતાને [[સરસ્વતી દેવી|સરસ્વતી]]&lt;nowiki/&gt;ના વરદાનથી છ ભાષાઓમાં કવિતા રચવામાં પ્રવિણ, રાજાનો મનોરંજક, પહેલાંના કવિઓના પ્રખ્યાત અનુયાયી અને બધી વિદ્યાઓના સ્વામી કહે છે. નાટ્યકાર પહેલાં [[વિષ્ણુ]]&lt;nowiki/&gt;ભક્ત હતા અને પાછળથી જૈનધર્મી બનેલા.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; નયચન્દ્રસૂરિએ 'હમ્મીર-કાવ્ય' નામક મહાકાવ્યની પણ રચના કરી હતી જેના કેન્દ્રમાં [[પૃથ્વીરાજ ચૌહાણ]] હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/A_Dictionary_of_Indian_Literature_Beginn/YCJrUfVtZxoC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=rambhamanjari&amp;pg=PA259&amp;printsec=frontcover|title=A Dictionary of Indian Literature: Beginnings-1850|last=મુખર્જી|first=સુજીત|date=1998|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-81-250-1453-9|pages=૨૫૮|language=en}}&lt;/ref&gt;

== વસ્તુ ==
આ સટ્ટકમાં કુલ ૧૦૬ પદ્યો છે, જેમાં ૭૮ પ્રાકૃતમાં, ૨૧ સંસ્કૃતમાં અને ૬ સંસ્કૃત-પ્રાકૃતમાં રચાયેલ છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; તેમજ આ સટ્ટકની રચના [[કર્પૂરમંજરી]]&lt;nowiki/&gt;ની સ્પર્ધામાં થઈ હતી અને કથાનો નાયક [[વારાણસી]]&lt;nowiki/&gt;નો રાજા જયચંદ્ર કે જૈત્રચંદ્ર છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; જયચંદ્રના જન્મના દિવસે જ તેના દાદા દશાર્ણદેશે પ્રબલ યવનસૈન્યને જીત્યું તેથી તેનું આવું નામ પાડવામાં આવેલું અને તે ઇતિહાસમાં કનોજનૃપતિ જયચંદ્ર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

કાશીના [[જ્યોતિર્લિંગ|વિશ્વનાથ]]&lt;nowiki/&gt;ની યાત્રામાંના આગંતુકોના વિનોદ માટે અને રાજાની પ્રસન્નતા માટે ત્યાં ભજવવા આની રચના કરાઈ હતી. આ સટ્ટક શૃંગારરસપ્રધાન છે તથા તેમાં પણ વિપ્રલંભશૃંગારનું વર્ણન સુંદર છે. સટ્ટકમાં જયચંદ્ર રાજાનાં માતાપિતાનાં નામ ચન્દ્રલેખા અને મલ્લદેવ આપેલાં છે. તેને વસન્તસેના વગેરે સાત રાણીઓ હતી અને તે આઠમી રાણી રંભાને પરણે છે. &quot;લાટના રાજા કિર્મીરવંશીય મદનવર્માની પુત્રી, દેવરાજની પૌત્રી અને હંસરાજની પત્ની છતાં મામા શિવે હરી લાવેલી નાયિકા રંભાની આ કથા છે કે જે સંસ્કૃત નાટિકાઓ અને પ્રાકૃત સટ્ટકોની અનુકૃતિ છે.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &quot;આ નાટિકામાં એક વિચિત્રતા એવી છે કે સંસ્કૃતભાષી પાત્રના મુખમાં પ્રાકૃત ગાથાઓ મૂકી છે અને પ્રાકૃતભાષી પાત્રના મુખમાં સંસ્કૃત શ્લોકો !&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== આવૃત્તિ ==

* રંભામંજરી. નિર્ણયસાગર પ્રેસ, મુંબઈ. ઇ.સ. ૧૮૮૯માં સંસ્કૃત ટિપ્પણી સાથે પંડિત રામચન્દ્ર દીનાનાથ શાસ્ત્રી દ્વારા સંપાદિત

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:સટ્ટક]]
[[શ્રેણી:સંસ્કૃત સાહિત્ય]]
[[શ્રેણી:પ્રાકૃત સાહિત્ય]]</text>
      <sha1>jrx00sv9en0k8jvrlgi4fl4vug52lyp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>902834</id>
      <parentid>902833</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T13:03:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brihaspati</username>
        <id>45702</id>
      </contributor>
      <comment>એરર</comment>
      <origin>902834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6624" sha1="gaxu51g0w803qawgxbnvd542khakn7g" xml:space="preserve">{{Infobox book
| author            = નયચન્દ્રસૂરિ
| language          = સંસ્કૃત અને પ્રાકૃત
| country           = ભારત
| genre             = સટ્ટક
| pub_date          = ઇ.સ. ૧૩૮૪
| subject           = જયચંદ્રનું જીવનચરિત્ર
| image             = 
}}

'''રંભામંજરી''' (ઇ.સ. ૧૩૮૪) [[સંસ્કૃત ભાષા|સંસ્કૃત]] અને પ્રાકૃતમાં નયચન્દ્રસૂરિ લિખિત સટ્ટક છે. આ ત્રણ યવનિકાઓવાળું સટ્ટક કનોજના રાજા જયચંદ્રના જીવનચરિત્રનું વર્ણન કરે છે. નયચન્દ્રસૂરિ જૈન શ્વેતાંબર પરંપરાના સાધુ અને ગ્વાલિયરના રાજા વીરમના દરબારના કવિ હતા.

== લેખક ==
નયચન્દ્રસૂરિ જયસિંહસૂરિના શિષ્ય એવા પ્રસન્નચંદ્રસૂરિના શિષ્ય, [[શ્વેતાંબર|જૈન]] [[શ્વેતાંબર]] પરંપરાના કૃષ્ણર્ષિગચ્છના સાધુ અને [[ગ્વાલિયર]]ના તોમરવંશીય રાજા વીરમના દરબારના પ્રખ્યાત કવિ હતા.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=રંભામંજરી (1384) – Gujarati Vishwakosh – ગુજરાતી વિશ્વકોશ|url=https://gujarativishwakosh.org/%E0%AA%B0%E0%AA%82%E0%AA%AD%E0%AA%BE%E0%AA%AE%E0%AA%82%E0%AA%9C%E0%AA%B0%E0%AB%80-1384/|access-date=2026-07-11|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; ૧૨મા પ્રાકૃત પદ્યમાં કવિ પોતાને [[સરસ્વતી દેવી|સરસ્વતી]]&lt;nowiki/&gt;ના વરદાનથી છ ભાષાઓમાં કવિતા રચવામાં પ્રવિણ, રાજાનો મનોરંજક, પહેલાંના કવિઓના પ્રખ્યાત અનુયાયી અને બધી વિદ્યાઓના સ્વામી કહે છે. નાટ્યકાર પહેલાં [[વિષ્ણુ]]&lt;nowiki/&gt;ભક્ત હતા અને પાછળથી જૈનધર્મી બનેલા.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; નયચન્દ્રસૂરિએ 'હમ્મીર-કાવ્ય' નામક મહાકાવ્યની પણ રચના કરી હતી જેના કેન્દ્રમાં [[પૃથ્વીરાજ ચૌહાણ]] હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/A_Dictionary_of_Indian_Literature_Beginn/YCJrUfVtZxoC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=rambhamanjari&amp;pg=PA259&amp;printsec=frontcover|title=A Dictionary of Indian Literature: Beginnings-1850|last=મુખર્જી|first=સુજીત|date=1998|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-81-250-1453-9|pages=૨૫૮|language=en}}&lt;/ref&gt;

== વસ્તુ ==
આ સટ્ટકમાં કુલ ૧૦૬ પદ્યો છે, જેમાં ૭૮ પ્રાકૃતમાં, ૨૧ સંસ્કૃતમાં અને ૬ સંસ્કૃત-પ્રાકૃતમાં રચાયેલ છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; તેમજ આ સટ્ટકની રચના [[કર્પૂરમંજરી]]&lt;nowiki/&gt;ની સ્પર્ધામાં થઈ હતી અને કથાનો નાયક [[વારાણસી]]&lt;nowiki/&gt;નો રાજા જયચંદ્ર કે જૈત્રચંદ્ર છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; જયચંદ્રના જન્મના દિવસે જ તેના દાદા દશાર્ણદેશે પ્રબલ યવનસૈન્યને જીત્યું તેથી તેનું આવું નામ પાડવામાં આવેલું અને તે ઇતિહાસમાં કનોજનૃપતિ જયચંદ્ર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

કાશીના [[જ્યોતિર્લિંગ|વિશ્વનાથ]]&lt;nowiki/&gt;ની યાત્રામાંના આગંતુકોના વિનોદ માટે અને રાજાની પ્રસન્નતા માટે ત્યાં ભજવવા આની રચના કરાઈ હતી. આ સટ્ટક શૃંગારરસપ્રધાન છે તથા તેમાં પણ વિપ્રલંભશૃંગારનું વર્ણન સુંદર છે. સટ્ટકમાં જયચંદ્ર રાજાનાં માતાપિતાનાં નામ ચન્દ્રલેખા અને મલ્લદેવ આપેલાં છે. તેને વસન્તસેના વગેરે સાત રાણીઓ હતી અને તે આઠમી રાણી રંભાને પરણે છે. &quot;લાટના રાજા કિર્મીરવંશીય મદનવર્માની પુત્રી, દેવરાજની પૌત્રી અને હંસરાજની પત્ની છતાં મામા શિવે હરી લાવેલી નાયિકા રંભાની આ કથા છે કે જે સંસ્કૃત નાટિકાઓ અને પ્રાકૃત સટ્ટકોની અનુકૃતિ છે.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &quot;આ નાટિકામાં એક વિચિત્રતા એવી છે કે સંસ્કૃતભાષી પાત્રના મુખમાં પ્રાકૃત ગાથાઓ મૂકી છે અને પ્રાકૃતભાષી પાત્રના મુખમાં સંસ્કૃત શ્લોકો !&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== આવૃત્તિ ==

* રંભામંજરી. નિર્ણયસાગર પ્રેસ, મુંબઈ. ઇ.સ. ૧૮૮૯માં સંસ્કૃત ટિપ્પણી સાથે પંડિત રામચન્દ્ર દીનાનાથ શાસ્ત્રી દ્વારા સંપાદિત

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:સટ્ટક]]
[[શ્રેણી:સંસ્કૃત સાહિત્ય]]
[[શ્રેણી:પ્રાકૃત સાહિત્ય]]</text>
      <sha1>gaxu51g0w803qawgxbnvd542khakn7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ચર્ચા:રંભામંજરી</title>
    <ns>1</ns>
    <id>154760</id>
    <revision>
      <id>902835</id>
      <timestamp>2026-07-25T13:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brihaspati</username>
        <id>45702</id>
      </contributor>
      <comment>{{વિકિપરિયોજના પ્રાચીન તથા મધ્યયુગીન સાહિત્ય}}થી શરૂ થતું નવું પાનું બનાવ્યું</comment>
      <origin>902835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122" sha1="qpiu5d0uhcrlej629vujzx7mfq3c0nr" xml:space="preserve">{{વિકિપરિયોજના પ્રાચીન તથા મધ્યયુગીન સાહિત્ય}}</text>
      <sha1>qpiu5d0uhcrlej629vujzx7mfq3c0nr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સિંગારમંજરી</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154761</id>
    <revision>
      <id>902839</id>
      <timestamp>2026-07-25T13:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brihaspati</username>
        <id>45702</id>
      </contributor>
      <comment>'''સિંગારમંજરી''' (સં: શૃંગારમંજરી) ૧૮મી સદીના પૂર્વાર્ધમાં વિશ્વેશ્વરે રચેલ પ્રાકૃત ભાષાનું સટ્ટક છે. આ સટ્ટક ચાર યવનિકાન્તર ધરાવે છે તથા તે પૂર્ણલક્ષણ સટ્ટક...થી શરૂ થતું નવું પાનું બનાવ્યું</comment>
      <origin>902839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="773" sha1="px0l9kitxase8om8r4ul8kerr7b4p3s" xml:space="preserve">'''સિંગારમંજરી''' (સં: શૃંગારમંજરી) ૧૮મી સદીના પૂર્વાર્ધમાં વિશ્વેશ્વરે રચેલ પ્રાકૃત ભાષાનું સટ્ટક છે. આ સટ્ટક ચાર યવનિકાન્તર ધરાવે છે તથા તે પૂર્ણલક્ષણ સટ્ટક છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=સિંગારમંજરી – Gujarati Vishwakosh – ગુજરાતી વિશ્વકોશ|url=https://gujarativishwakosh.org/%E0%AA%B8%E0%AA%BF%E0%AA%82%E0%AA%97%E0%AA%BE%E0%AA%B0%E0%AA%AE%E0%AA%82%E0%AA%9C%E0%AA%B0%E0%AB%80/|access-date=2026-07-25|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>px0l9kitxase8om8r4ul8kerr7b4p3s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>902840</id>
      <parentid>902839</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T13:33:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brihaspati</username>
        <id>45702</id>
      </contributor>
      <comment>લેખક પરિચય</comment>
      <origin>902840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1377" sha1="dyju17kgkmuo8fztl4a7xejxwmkkgc6" xml:space="preserve">'''સિંગારમંજરી''' (સં: શૃંગારમંજરી) ૧૮મી સદીના પૂર્વાર્ધમાં વિશ્વેશ્વરે રચેલ પ્રાકૃત ભાષાનું સટ્ટક છે. આ સટ્ટક ચાર યવનિકાન્તર ધરાવે છે તથા તે પૂર્ણલક્ષણ સટ્ટક છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=સિંગારમંજરી – Gujarati Vishwakosh – ગુજરાતી વિશ્વકોશ|url=https://gujarativishwakosh.org/%E0%AA%B8%E0%AA%BF%E0%AA%82%E0%AA%97%E0%AA%BE%E0%AA%B0%E0%AA%AE%E0%AA%82%E0%AA%9C%E0%AA%B0%E0%AB%80/|access-date=2026-07-25|language=|last=ઠાકર|first=જયંત|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== લેખક ==
વિશ્વેશ્વર પાંડેય અલમોડાનિવાસી લક્ષ્મીધરના પુત્ર તેમજ શિષ્ય હતા અને તેમનો સમય ૧૮મી સદીનો પૂર્વાર્ધ ગણાય છે. વિશ્વેશ્વરે વ્યાકરણ, અલંકાર, ન્યાય, કાવ્ય આદિ વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ગ્રંથરચના કરી હતી.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>dyju17kgkmuo8fztl4a7xejxwmkkgc6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>902841</id>
      <parentid>902840</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T13:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brihaspati</username>
        <id>45702</id>
      </contributor>
      <comment>કથાવસ્તુ</comment>
      <origin>902841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2461" sha1="92q74dv4u06yyujivkbma0gbyf7chvm" xml:space="preserve">'''સિંગારમંજરી''' (સં: શૃંગારમંજરી) ૧૮મી સદીના પૂર્વાર્ધમાં વિશ્વેશ્વરે રચેલ પ્રાકૃત ભાષાનું સટ્ટક છે. આ સટ્ટક ચાર યવનિકાન્તર ધરાવે છે તથા તે પૂર્ણલક્ષણ સટ્ટક છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=સિંગારમંજરી – Gujarati Vishwakosh – ગુજરાતી વિશ્વકોશ|url=https://gujarativishwakosh.org/%E0%AA%B8%E0%AA%BF%E0%AA%82%E0%AA%97%E0%AA%BE%E0%AA%B0%E0%AA%AE%E0%AA%82%E0%AA%9C%E0%AA%B0%E0%AB%80/|access-date=2026-07-25|language=|last=ઠાકર|first=જયંત|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== લેખક ==
વિશ્વેશ્વર પાંડેય અલમોડાનિવાસી લક્ષ્મીધરના પુત્ર તેમજ શિષ્ય હતા અને તેમનો સમય ૧૮મી સદીનો પૂર્વાર્ધ ગણાય છે. વિશ્વેશ્વરે વ્યાકરણ, અલંકાર, ન્યાય, કાવ્ય આદિ વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ગ્રંથરચના કરી હતી.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ‘શૃંગારમંજરી’નું ઉદ્ધરણ ‘અલંકારકૌસ્તુભ’માં મળતું હોવાથી તેની પહેલાં તે રચાયું હોવાનું સંભવ છે. વિશ્વેશ્વરે નાની ઉંમરમાં જ ઘણાં ગ્રંથો રચેલા, જે પૈકી નાટિકા ‘નવમાલિકા’ તથા સટ્ટક ‘શૃંગારમંજરી’ મુખ્ય છે.

== કથાવસ્તુ ==
મહારાણી રૂપરેખાની દાસી શૃંગારમંજરી અને મહારાજા રાજશેખરની પ્રણયકથાનું તેમાં વર્ણન કરેલ છે; અહીં બંને ફલનાં ભોક્તા છે. &quot;બીજ, બિન્દુ, પતાકા આદિ અર્થપ્રકૃતિઓનો નિર્વાહ સારી રીતે થઈ શક્યો છે&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>92q74dv4u06yyujivkbma0gbyf7chvm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>902842</id>
      <parentid>902841</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T13:52:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brihaspati</username>
        <id>45702</id>
      </contributor>
      <comment>/* કથાવસ્તુ*/ ++</comment>
      <origin>902842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3747" sha1="m5nxkxn778epvdbdey3ug03xdl1qlgb" xml:space="preserve">'''સિંગારમંજરી''' (સં: શૃંગારમંજરી) ૧૮મી સદીના પૂર્વાર્ધમાં વિશ્વેશ્વરે રચેલ પ્રાકૃત ભાષાનું સટ્ટક છે. આ સટ્ટક ચાર યવનિકાન્તર ધરાવે છે તથા તે પૂર્ણલક્ષણ સટ્ટક છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=સિંગારમંજરી – Gujarati Vishwakosh – ગુજરાતી વિશ્વકોશ|url=https://gujarativishwakosh.org/%E0%AA%B8%E0%AA%BF%E0%AA%82%E0%AA%97%E0%AA%BE%E0%AA%B0%E0%AA%AE%E0%AA%82%E0%AA%9C%E0%AA%B0%E0%AB%80/|access-date=2026-07-25|language=|last=ઠાકર|first=જયંત|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== લેખક ==
વિશ્વેશ્વર પાંડેય અલમોડાનિવાસી લક્ષ્મીધરના પુત્ર તેમજ શિષ્ય હતા અને તેમનો સમય ૧૮મી સદીનો પૂર્વાર્ધ ગણાય છે. વિશ્વેશ્વરે વ્યાકરણ, અલંકાર, ન્યાય, કાવ્ય આદિ વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ગ્રંથરચના કરી હતી.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ‘શૃંગારમંજરી’નું ઉદ્ધરણ ‘અલંકારકૌસ્તુભ’માં મળતું હોવાથી તેની પહેલાં તે રચાયું હોવાનું સંભવ છે. વિશ્વેશ્વરે નાની ઉંમરમાં જ ઘણાં ગ્રંથો રચેલા, જે પૈકી નાટિકા ‘નવમાલિકા’ તથા સટ્ટક ‘શૃંગારમંજરી’ મુખ્ય છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== કથાવસ્તુ ==
મહારાણી રૂપરેખાની દાસી શૃંગારમંજરી અને મહારાજા રાજશેખરની પ્રણયકથાનું તેમાં વર્ણન કરેલ છે; અહીં બંને ફલનાં ભોક્તા છે. &quot;બીજ, બિન્દુ, પતાકા આદિ અર્થપ્રકૃતિઓનો નિર્વાહ સારી રીતે થઈ શક્યો છે&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;રાજશેખર રચિત ‘[[કપ્પૂરમંજરી|કર્પૂરમંજરી]]’નાં વર્ણન સાથે આ ગ્રંથનાં વર્ણનોનું ઘણું સામ્ય છે. રાજશેખર અને વિશ્વેશ્વરે [[ભાસ]]&lt;nowiki/&gt;ની ‘[[વાસવદત્તા]]’, [[કાલિદાસ]]&lt;nowiki/&gt;નું ‘[[માલવિકાગ્નિમિત્ર]]’ તથા હર્ષની ‘રત્નાવલિ’ અને ‘પ્રિયદર્શિકા’નું અનુકરણ કર્યું છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

આ ગ્રંથમાં સ્ત્રીઓના ગદ્યસંવાદ શૌરસેની પ્રાકૃતમાં છે અને પદ્યો મહારાષ્ટ્રી પ્રાકૃતમાં છે. તેમજ &quot;શૃંગાર અને અદભુત રસ સરસ રીતે વિકસ્યા છે. આ રચનામાં કવિની મૌલિક પ્રતિભાનાં દર્શન થાય છે. તેમની ભાષાશૈલી પ્રસાદગુણસમ્પન્ન છે.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>m5nxkxn778epvdbdey3ug03xdl1qlgb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>902843</id>
      <parentid>902842</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T13:52:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brihaspati</username>
        <id>45702</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[શ્રેણી:સટ્ટક]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>902843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3787" sha1="an5wtn3aehw5i9p8fe7qb9t6u74iwuf" xml:space="preserve">'''સિંગારમંજરી''' (સં: શૃંગારમંજરી) ૧૮મી સદીના પૂર્વાર્ધમાં વિશ્વેશ્વરે રચેલ પ્રાકૃત ભાષાનું સટ્ટક છે. આ સટ્ટક ચાર યવનિકાન્તર ધરાવે છે તથા તે પૂર્ણલક્ષણ સટ્ટક છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=સિંગારમંજરી – Gujarati Vishwakosh – ગુજરાતી વિશ્વકોશ|url=https://gujarativishwakosh.org/%E0%AA%B8%E0%AA%BF%E0%AA%82%E0%AA%97%E0%AA%BE%E0%AA%B0%E0%AA%AE%E0%AA%82%E0%AA%9C%E0%AA%B0%E0%AB%80/|access-date=2026-07-25|language=|last=ઠાકર|first=જયંત|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== લેખક ==
વિશ્વેશ્વર પાંડેય અલમોડાનિવાસી લક્ષ્મીધરના પુત્ર તેમજ શિષ્ય હતા અને તેમનો સમય ૧૮મી સદીનો પૂર્વાર્ધ ગણાય છે. વિશ્વેશ્વરે વ્યાકરણ, અલંકાર, ન્યાય, કાવ્ય આદિ વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ગ્રંથરચના કરી હતી.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ‘શૃંગારમંજરી’નું ઉદ્ધરણ ‘અલંકારકૌસ્તુભ’માં મળતું હોવાથી તેની પહેલાં તે રચાયું હોવાનું સંભવ છે. વિશ્વેશ્વરે નાની ઉંમરમાં જ ઘણાં ગ્રંથો રચેલા, જે પૈકી નાટિકા ‘નવમાલિકા’ તથા સટ્ટક ‘શૃંગારમંજરી’ મુખ્ય છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== કથાવસ્તુ ==
મહારાણી રૂપરેખાની દાસી શૃંગારમંજરી અને મહારાજા રાજશેખરની પ્રણયકથાનું તેમાં વર્ણન કરેલ છે; અહીં બંને ફલનાં ભોક્તા છે. &quot;બીજ, બિન્દુ, પતાકા આદિ અર્થપ્રકૃતિઓનો નિર્વાહ સારી રીતે થઈ શક્યો છે&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;રાજશેખર રચિત ‘[[કપ્પૂરમંજરી|કર્પૂરમંજરી]]’નાં વર્ણન સાથે આ ગ્રંથનાં વર્ણનોનું ઘણું સામ્ય છે. રાજશેખર અને વિશ્વેશ્વરે [[ભાસ]]&lt;nowiki/&gt;ની ‘[[વાસવદત્તા]]’, [[કાલિદાસ]]&lt;nowiki/&gt;નું ‘[[માલવિકાગ્નિમિત્ર]]’ તથા હર્ષની ‘રત્નાવલિ’ અને ‘પ્રિયદર્શિકા’નું અનુકરણ કર્યું છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

આ ગ્રંથમાં સ્ત્રીઓના ગદ્યસંવાદ શૌરસેની પ્રાકૃતમાં છે અને પદ્યો મહારાષ્ટ્રી પ્રાકૃતમાં છે. તેમજ &quot;શૃંગાર અને અદભુત રસ સરસ રીતે વિકસ્યા છે. આ રચનામાં કવિની મૌલિક પ્રતિભાનાં દર્શન થાય છે. તેમની ભાષાશૈલી પ્રસાદગુણસમ્પન્ન છે.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:સટ્ટક]]</text>
      <sha1>an5wtn3aehw5i9p8fe7qb9t6u74iwuf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>902844</id>
      <parentid>902843</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T13:52:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brihaspati</username>
        <id>45702</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[શ્રેણી:પ્રાકૃત સાહિત્ય]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>902844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3854" sha1="7xh98phisbmld59pcdy33rph2u8u2o5" xml:space="preserve">'''સિંગારમંજરી''' (સં: શૃંગારમંજરી) ૧૮મી સદીના પૂર્વાર્ધમાં વિશ્વેશ્વરે રચેલ પ્રાકૃત ભાષાનું સટ્ટક છે. આ સટ્ટક ચાર યવનિકાન્તર ધરાવે છે તથા તે પૂર્ણલક્ષણ સટ્ટક છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=સિંગારમંજરી – Gujarati Vishwakosh – ગુજરાતી વિશ્વકોશ|url=https://gujarativishwakosh.org/%E0%AA%B8%E0%AA%BF%E0%AA%82%E0%AA%97%E0%AA%BE%E0%AA%B0%E0%AA%AE%E0%AA%82%E0%AA%9C%E0%AA%B0%E0%AB%80/|access-date=2026-07-25|language=|last=ઠાકર|first=જયંત|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== લેખક ==
વિશ્વેશ્વર પાંડેય અલમોડાનિવાસી લક્ષ્મીધરના પુત્ર તેમજ શિષ્ય હતા અને તેમનો સમય ૧૮મી સદીનો પૂર્વાર્ધ ગણાય છે. વિશ્વેશ્વરે વ્યાકરણ, અલંકાર, ન્યાય, કાવ્ય આદિ વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ગ્રંથરચના કરી હતી.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ‘શૃંગારમંજરી’નું ઉદ્ધરણ ‘અલંકારકૌસ્તુભ’માં મળતું હોવાથી તેની પહેલાં તે રચાયું હોવાનું સંભવ છે. વિશ્વેશ્વરે નાની ઉંમરમાં જ ઘણાં ગ્રંથો રચેલા, જે પૈકી નાટિકા ‘નવમાલિકા’ તથા સટ્ટક ‘શૃંગારમંજરી’ મુખ્ય છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== કથાવસ્તુ ==
મહારાણી રૂપરેખાની દાસી શૃંગારમંજરી અને મહારાજા રાજશેખરની પ્રણયકથાનું તેમાં વર્ણન કરેલ છે; અહીં બંને ફલનાં ભોક્તા છે. &quot;બીજ, બિન્દુ, પતાકા આદિ અર્થપ્રકૃતિઓનો નિર્વાહ સારી રીતે થઈ શક્યો છે&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;રાજશેખર રચિત ‘[[કપ્પૂરમંજરી|કર્પૂરમંજરી]]’નાં વર્ણન સાથે આ ગ્રંથનાં વર્ણનોનું ઘણું સામ્ય છે. રાજશેખર અને વિશ્વેશ્વરે [[ભાસ]]&lt;nowiki/&gt;ની ‘[[વાસવદત્તા]]’, [[કાલિદાસ]]&lt;nowiki/&gt;નું ‘[[માલવિકાગ્નિમિત્ર]]’ તથા હર્ષની ‘રત્નાવલિ’ અને ‘પ્રિયદર્શિકા’નું અનુકરણ કર્યું છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

આ ગ્રંથમાં સ્ત્રીઓના ગદ્યસંવાદ શૌરસેની પ્રાકૃતમાં છે અને પદ્યો મહારાષ્ટ્રી પ્રાકૃતમાં છે. તેમજ &quot;શૃંગાર અને અદભુત રસ સરસ રીતે વિકસ્યા છે. આ રચનામાં કવિની મૌલિક પ્રતિભાનાં દર્શન થાય છે. તેમની ભાષાશૈલી પ્રસાદગુણસમ્પન્ન છે.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:સટ્ટક]]
[[શ્રેણી:પ્રાકૃત સાહિત્ય]]</text>
      <sha1>7xh98phisbmld59pcdy33rph2u8u2o5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ચર્ચા:સિંગારમંજરી</title>
    <ns>1</ns>
    <id>154762</id>
    <revision>
      <id>902845</id>
      <timestamp>2026-07-25T13:54:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brihaspati</username>
        <id>45702</id>
      </contributor>
      <comment>{{વિકિપરિયોજના પ્રાચીન તથા મધ્યયુગીન સાહિત્ય}}થી શરૂ થતું નવું પાનું બનાવ્યું</comment>
      <origin>902845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122" sha1="qpiu5d0uhcrlej629vujzx7mfq3c0nr" xml:space="preserve">{{વિકિપરિયોજના પ્રાચીન તથા મધ્યયુગીન સાહિત્ય}}</text>
      <sha1>qpiu5d0uhcrlej629vujzx7mfq3c0nr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Nity 2012</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154763</id>
    <revision>
      <id>902847</id>
      <timestamp>2026-07-25T15:17:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>902847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="219" sha1="a7tgiuzfxyumuodmcqx3w1ypsz0dp2q" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Nity 2012}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૨૦:૪૭, ૨૫ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>a7tgiuzfxyumuodmcqx3w1ypsz0dp2q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Shadabgdg</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154764</id>
    <revision>
      <id>902851</id>
      <timestamp>2026-07-25T16:01:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>902851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="219" sha1="0j5p01dlu3it4htwi9dgmubkje3rdtr" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Shadabgdg}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૨૧:૩૧, ૨૫ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>0j5p01dlu3it4htwi9dgmubkje3rdtr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:CHAUDHARI KAJAL</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154765</id>
    <revision>
      <id>902854</id>
      <timestamp>2026-07-26T03:45:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>902854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="296" sha1="ae4k6m9gm262zp31rytxsbbe49o6kbi" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=CHAUDHARI KAJAL}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૦૯:૧૫, ૨૬ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>ae4k6m9gm262zp31rytxsbbe49o6kbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>રૂપારેલ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154766</id>
    <revision>
      <id>902858</id>
      <timestamp>2026-07-26T07:50:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aniket</username>
        <id>65</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1365750987|Great grey shrike]]&quot; પાનાનું ભાષાંતર કરીને બનાવેલ</comment>
      <origin>902858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15088" sha1="roa48eawc28zl570c44nvb4fu00yuy8" xml:space="preserve">
'''રૂપારેલ''' (લેનીયસ એક્સક્યુબિટોર) અથવા '''દુધીયો લટોરો''' એ લટોરા પરિવાર (લેનીયડે) માં એક વિશાળ અને શિકારી ગાયક પ્રજાતિ છે. તે તેના પેરાપેટ્રિક દક્ષિણી સંબંધીઓ સાથે એક મહાજાતી બનાવે છે, આઇબેરિયન રૂપારેલ (''એલ. મેરિડિઓનલિસ''), ચાઇનીઝ રૂપારેલ અને અમેરિકન લોગરહેડ રૂપારેલ (લ. લુડોવિશિયનસ). નર અને માદાના પીછાના રંગોમાં સમાન હોય છે, ઉપર આંખ પરની કાળી પટ્ટી અને સફેદ પેટાળના ભાગો સાથે મોતી જેવા સફેદ થી ભૂખરા રંગના હોય છે.

પ્રજનન સામાન્ય રીતે ઉત્તર યુરોપ અને એશિયા ૫૦° ઉત્તર અક્ષાંશની ઉત્તરે થાય છે. મોટાભાગની વસ્તી શિયાળામાં દક્ષિણમાં સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં સ્થળાંતર કરે છે. રૂપારેલ માંસભક્ષક છે, જેમાં ઉંદરો તેના આહારનો અડધાથી વધુ ભાગ બને છે.

=== પેટા પ્રજાતિઓ ===
[[ચિત્ર:Lanius_excubitor_4_(Marek_Szczepanek).jpg|right|thumb|પોલેન્ડમાં શીયાળામાં ''એલ. ઈ. મેલાનોપ્ટેરસ'']]
સંખ્યાબંધ પેટાજાતિઓ છેઃ &lt;ref name=&quot;ioc&quot;&gt;{{Cite web|year=2017|editor-last=Gill|editor-first=Frank|editor-link=Frank Gill (ornithologist)|editor2-last=Donsker|editor2-first=David|title=Shrikes, vireos &amp; shrike-babblers|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/shrikes/|access-date=28 October 2017|website=World Bird List Version 7.3|publisher=International Ornithologists' Union}}&lt;/ref&gt;

* લેનીયસ એક્સક્યુબિટર એક્સક્યુબિટોર (''મેલાનોપ્ટેરસ'' સહિત-જે સિબિરીકસ સાથે આંતરપ્રક્રિયા કરી શકે છે-અને ''ગેલિયા''-સમશીતોષ્ણથી ઉપ-આર્ક્ટિક ખંડીય યુરોપ અને ઉત્તરપશ્ચિમ સાઇબિરીયામાં જાતિઓ

: ઉપર મધ્યમ ભૂખરા, નીચે નિસ્તેજ ભૂખરા રંગનો, પ્રાથમિક પર થોડો સફેદ અને કેટલીકવાર ગૌણ

* લેનીયસ એક્સક્યુબિટર હોમિયેરી-દક્ષિણપૂર્વ યુરોપ અને દક્ષિણપશ્ચિમ સાઇબિરીયામાં જાતિઓ

: ઉપરના ''એક્સક્યુબિટર'' કરતાં હળવા ભૂખરા, નીચે ઝાંખા સફેદ પ્રાથમિક અને ગૌણ પર વધુ સફેદ

* ''લેનિયસ એક્સક્યુબિટર કોએનિગી''-કેનેરી ટાપુઓ માટે સ્થાનિક
* લેનીયસ એક્સક્યુબિટર અલ્જેરિએન્સીસ-દરિયાકાંઠાના ઉત્તરપશ્ચિમ આફ્રિકા
* લાનીયસ એક્સક્યુબિટર એલિગન્સ-પૂર્વીય મોરોક્કો, ઉત્તરપૂર્વીય મૌરિટાનિયા અને ઉત્તરપશ્ચિમ માલીથી ઉત્તરપૂર્વીય સુદાન, ઇજિપ્ત અને દક્ષિણપશ્ચિમ ઇઝરાયેલ
* લાનીયસ એક્સક્યુબિટર લ્યુકોપીગોસ-મધ્ય અને દક્ષિણ મૌરિટાનિયાથી દક્ષિણ ચાડ અને મધ્ય સુદાન
* લનીયસ એક્સક્યુબિટર ઔચેરી-પૂર્વ-મધ્ય સુદાનથી ઉત્તરપશ્ચિમ સોમાલિયાથી ઉત્તરપશ્ચિમ ઇરાક અને ઈરાન
* લાનીયસ એક્સક્યુબિટર થેરેસી-દક્ષિણ લેબેનોન અને ઉત્તર ઇઝરાયેલ
* લેનીયસ એક્સક્યુબિટર બૂરી-યમનમાં સ્થાનિક
* ''લેનીયસ એક્સક્યુબિટર અનસિનેટસ''-સોકોત્રામાં સ્થાનિક
* લનીયસ એક્સક્યુબિટર લાહટોરા-મધ્ય ભારત અને દક્ષિણ નેપાળથી પશ્ચિમ બાંગ્લાદેશ સુધી પાકિસ્તાન. ગુજરાતમાં આ પેટા પ્રજાતી જોવા મળે છે.
* લેનીયસ એક્સક્યુબિટર પેલ્લિડિરૉસ્ટ્રિસ (સ્ટેપ્પે ગ્રે શ્રિકે-મધ્ય એશિયા અને ઉત્તર ચીન, ઈરાન, અફઘાનિસ્તાન અને પાકિસ્તાનના ભાગો) &lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
ચિત્ર:Lanius_excubitor_algeriensis,_Chtouka-Aït_Baha,_Marokko_imported_from_iNaturalist_photo_97486386_(cropped).jpg|''L. e. algeriensis,'' in Morocco
ચિત્ર:Southern_grey_shrike.jpg|''L. e. aucheri'', in Oman
ચિત્ર:Lanius_meridionalis_elegans_22.jpg|''L. e. elegans'', in Israel
ચિત્ર:Lanius_excubitor_koenigi,_El_Jable,_Lanzarote,_Canary_Islands,_Spain.jpg|''L. e. koenigi'', in the Canary Islands
ચિત્ર:Great_Grey_Shrike_got_a_Sacred_place_at_Telangana_State_02_(cropped).jpg|''L. e. lahtora'', in India
ચિત્ર:Lanius_pallidirostris_(cropped).jpg|''L. e. pallidirostris'', in Kazakhstan
ચિત્ર:Socotra_Grey_Shrike,_Socotra,_Jemen_imported_from_iNaturalist_photo_88513513_(cropped).jpg|''L. e. uncinatus'', on Socotra
&lt;/gallery&gt;

== વર્ણન ==
પુખ્ત રૂપારેલ એક મધ્યમ કદનું ચટકાકાર પંખી છે, જે મોટા કદના થ્રશ જેટલું મોટું હોય છે, એટલે કે એની લંબાઈ ૨૨ થી ૨૬ સે. મી. (૮.૭ થી ૧૦.૨ ઇંચ) હોય છે. તે સામાન્ય રીતે આશરે ૬૦ થી ૭૦ ગ્રામ (૧.૨ થી ૨.૫ ઔંસ) નું વજન ધરાવે છે, જો કે કેટલીક પેટાજાતિઓ નોંધપાત્ર રીતે નાની અથવા મોટી હોય છે, અને નામાંકિત પેટાજાતિઓમાં પણ ૪૮ અને ૮૧ ગ્રામ (૧.૧ અને ૧.૨ ઔંસ) વચ્ચેના પુખ્ત વજન નોંધવામાં આવે છે. તેની પાંખો આશરે ૧૧.૪ સે. મી. (૪.૫ ઇંચ) અને પૂંછડી લગભગ ૧૦.૯ સે. મી (૪.૩ ઇંચ) લાંબી હોય છે, તેની પૂંછડીનું માપ લગભગ ૨૩ મીમી (૦.૯ ઇંચ) છે, અને તેના પગનો ભાગ (હકીકતમાં પગ) લગભગ ૨૭.૪ મીમી (૧.૦૮ ઇંચ) લાંબો છે. પાંખની લંબાઈ ૩૦ થી ૩૬ સે. મી. (૧૨ થી ૧૪ ઇંચ) સુધીની હોઇ શકે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Northern Shrike, Life History, All About Birds – Cornell Lab of Ornithology|url=http://www.allaboutbirds.org/guide/northern_shrike/lifehistory|access-date=2013-03-10|publisher=Allaboutbirds.org}}&lt;/ref&gt;
[[ચિત્ર:Greatgreyshrike.JPG|left|thumb|પુખ્ત નર (ડાબે ઉપર) અને માદા એલ. ઇ. એક્સક્યુબિટર કીશોરવયના પંખીને ભોજન કરાવતા  (નીચે) ]]
ઉપલા ભાગોનો સામાન્ય રંગ મોતી જેવા રંગના રાખોડી હોય છે, જે તેની યુરેશિયન શ્રેણીની પૂર્વ તરફ કથ્થઇ રંગનો છે. ગાલ અને દાઢી તેમજ આંખની ઉપરની પાતળી અને ઘણીવાર જોવા માટે મુશ્કેલ પટ્ટીઓ સફેદ હોય છે, અને એક ઊંડો કાળો માસ્ક ચાંચ આંખ દ્વારા કાનના આવરણ સુધી વિસ્તરે છે. ચાંચ ઉપરનો વિસ્તાર ભૂખરા રંગનો હોય છે. સ્કૅપ્યુલર (ખભાના પીંછા) સફેદ હોય છે, અને પાંખો કાળા રંગની હોય છે, જેમાં પ્રાથમિક રેમિજના પાયા દ્વારા સફેદ પટ્ટી બનાવવામાં આવે છે, જે કેટલાક પ્રદેશોમાં ગૌણ રેમિજના આધાર પર સહેજ સરભર રહે છે. પૂંછડી કાળી, લાંબી અને ટોચ પર નિર્દેશ કરે છે, બાહ્ય લંબચોરસમાં સફેદ બાહ્ય ફલક હોય છે. નીચેનો ભાગ સફેદ હોય છે, મોટાભાગની પેટાજાતિઓ સહેજ ભૂખરા રંગનો હોય છે. ખાસ કરીને સ્તન સામાન્ય રીતે ઘાટા હોય છે અને કેટલીકવાર પ્રકાશની નીચેની બાજુ કરતાં ભૂરા રંગનું હોય છે, અને હળવા પેટ અને સફેદ ગળા વચ્ચે અસ્પષ્ટ પટ્ટી તરીકે દેખાઈ શકે છે. ખાસ કરીને ઉત્તર પ્રશાંતની આસપાસની પેટાજાતિઓમાં અને અન્યત્ર પણ સ્ત્રીઓમાં, સ્તન પર હલકા કથ્થઈ રંગના પટ્ટાઓ હોઈ શકે છે. આ નોટ મોટી હોય છે અને તેની ટોચ પર વળેલી હોય છે અને લગભગ કાળી રંગની હોય છે, પરંતુ નીચેની બાજુએ ઝાંખી પડી જાય છે (જોકે તેની હદ મોસમ પ્રમાણે બદલાય છે). પગ અને પગ કાળા છે. .

રૂપારેલ પંખીના નર અને માદા લગભગ સમાન કદના હોય છે, અને સીધી સરખામણી સિવાય દેખાવમાં સ્પષ્ટ રીતે અલગ પાડી શકાતા નથી. માદામાં નીચેના ભાગો થોડા વધારે ભૂખરા રંગના હોય છે અને સામાન્ય રીતે દેખીતી રીતે ભૂખરા-ભૂરા રંગના હોય છેઃ અને સફેદ પાંખ અને પૂંછડીના નિશાનો લાક્ષણિક રીતે ઓછા હોય છે (જોકે આ ભાગ્યે જ સ્પષ્ટ રીતે જોવા મળે છે સિવાય કે ફ્લાઈટમાં. ઉપરની બાજુ અને અસ્પષ્ટ બફી-સફેદ નિશાનોને બાદ કરતાં, પગવાળા યુવાન પક્ષીઓ ચારે બાજુ ભારે ભૂખરા-ભૂરા રંગના હોય છે. તૃતીય રેમિજની ટીપ્સ અને પાંખના આવરણ પણ બફી છે, જેમાં બાદમાં કાળી પટ્ટી હોય છે. ઉત્તર અમેરિકાની પેટાજાતિ ''બોરેલિસ'', ફ્લેંગલિંગ્સ ખરેખર ઉપરની બાજુ અને પાંખો પર એકદમ ભૂરા રંગના હોય છે, અને તીક્ષ્ણ અને ઘેરા તળિયાના પટ્ટાઓ ધરાવે છે. યુરેશિયામાં, ફ્લેંગલિંગ્સ સ્ત્રી જેવા પ્લમેજમાં ભળી જાય છે, જેમાં તૃતીય સ્તરની પટ્ટીઓ સામાન્ય રીતે પાનખરમાં રહે છે. તેની શ્રેણીમાં, યુવાન તેમના પ્રથમ વસંતમાં પુખ્ત પ્લમેજ પ્રાપ્ત કરે છે.

== વિતરણ અને નિવાસસ્થાન ==
[[ચિત્ર:Great_Grey_Shrike_got_a_Sacred_place_at_Telangana_State_01_(cropped).jpg|thumb|હવામાં ''રૂપારેલ (એલ. ઈ. લાહટોરા)'']]

== વર્તન ==
[[ચિત્ર:Lanius.excubitor.-.lindsey.jpg|left|thumb|બેસવાની જગ્યાની પસંદગી એ રૂપારેલના વસવાટની મહત્વપૂર્ણ લાક્ષણિકતા છે.]]
રૂપારેલ મુળભૂત રીતે વિસ્તારવાદી વર્તણુક ધરાવતા હોવા છતા પાંચ થી છ પૃખ્ત વયના પંખીના છુટાછવાયા સમુહમાં પણ વસતા જોવા મળ્યા છે. જોકે એવા સમુહના પંખીઓના પરસ્પર સંબધો વિષે કોઈ જાણકારી ઉપલબ્ધ નતી.
[[ચિત્ર:Lanius_excubitor_elegans_MHNT.ZOO.2010.11.232.1.jpg|left|thumb|રૂપારેલનું સંગ્રહાયેલું ઇંડું.]]

== સંદર્ભ ==
{{Reflist|30em}}</text>
      <sha1>roa48eawc28zl570c44nvb4fu00yuy8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>902859</id>
      <parentid>902858</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T07:50:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aniket</username>
        <id>65</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1365750987|Great grey shrike]]&quot; પાનાનું ભાષાંતર કરીને બનાવેલ</comment>
      <origin>902859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22708" sha1="mf2pen67dylr04du7e8epiou3mj7rn8" xml:space="preserve">
'''રૂપારેલ''' (લેનીયસ એક્સક્યુબિટોર) અથવા '''દુધીયો લટોરો''' એ લટોરા પરિવાર (લેનીયડે) માં એક વિશાળ અને શિકારી ગાયક પ્રજાતિ છે. તે તેના પેરાપેટ્રિક દક્ષિણી સંબંધીઓ સાથે એક મહાજાતી બનાવે છે, આઇબેરિયન રૂપારેલ (''એલ. મેરિડિઓનલિસ''), ચાઇનીઝ રૂપારેલ અને અમેરિકન લોગરહેડ રૂપારેલ (લ. લુડોવિશિયનસ). નર અને માદાના પીછાના રંગોમાં સમાન હોય છે, ઉપર આંખ પરની કાળી પટ્ટી અને સફેદ પેટાળના ભાગો સાથે મોતી જેવા સફેદ થી ભૂખરા રંગના હોય છે.

પ્રજનન સામાન્ય રીતે ઉત્તર યુરોપ અને એશિયા ૫૦° ઉત્તર અક્ષાંશની ઉત્તરે થાય છે. મોટાભાગની વસ્તી શિયાળામાં દક્ષિણમાં સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં સ્થળાંતર કરે છે. રૂપારેલ માંસભક્ષક છે, જેમાં ઉંદરો તેના આહારનો અડધાથી વધુ ભાગ બને છે.

=== પેટા પ્રજાતિઓ ===
[[ચિત્ર:Lanius_excubitor_4_(Marek_Szczepanek).jpg|right|thumb|પોલેન્ડમાં શીયાળામાં ''એલ. ઈ. મેલાનોપ્ટેરસ'']]
સંખ્યાબંધ પેટાજાતિઓ છેઃ &lt;ref name=&quot;ioc&quot;&gt;{{Cite web|year=2017|editor-last=Gill|editor-first=Frank|editor-link=Frank Gill (ornithologist)|editor2-last=Donsker|editor2-first=David|title=Shrikes, vireos &amp; shrike-babblers|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/shrikes/|access-date=28 October 2017|website=World Bird List Version 7.3|publisher=International Ornithologists' Union}}&lt;/ref&gt;

* લેનીયસ એક્સક્યુબિટર એક્સક્યુબિટોર (''મેલાનોપ્ટેરસ'' સહિત-જે સિબિરીકસ સાથે આંતરપ્રક્રિયા કરી શકે છે-અને ''ગેલિયા''-સમશીતોષ્ણથી ઉપ-આર્ક્ટિક ખંડીય યુરોપ અને ઉત્તરપશ્ચિમ સાઇબિરીયામાં જાતિઓ

: ઉપર મધ્યમ ભૂખરા, નીચે નિસ્તેજ ભૂખરા રંગનો, પ્રાથમિક પર થોડો સફેદ અને કેટલીકવાર ગૌણ

* લેનીયસ એક્સક્યુબિટર હોમિયેરી-દક્ષિણપૂર્વ યુરોપ અને દક્ષિણપશ્ચિમ સાઇબિરીયામાં જાતિઓ

: ઉપરના ''એક્સક્યુબિટર'' કરતાં હળવા ભૂખરા, નીચે ઝાંખા સફેદ પ્રાથમિક અને ગૌણ પર વધુ સફેદ

* ''લેનિયસ એક્સક્યુબિટર કોએનિગી''-કેનેરી ટાપુઓ માટે સ્થાનિક
* લેનીયસ એક્સક્યુબિટર અલ્જેરિએન્સીસ-દરિયાકાંઠાના ઉત્તરપશ્ચિમ આફ્રિકા
* લાનીયસ એક્સક્યુબિટર એલિગન્સ-પૂર્વીય મોરોક્કો, ઉત્તરપૂર્વીય મૌરિટાનિયા અને ઉત્તરપશ્ચિમ માલીથી ઉત્તરપૂર્વીય સુદાન, ઇજિપ્ત અને દક્ષિણપશ્ચિમ ઇઝરાયેલ
* લાનીયસ એક્સક્યુબિટર લ્યુકોપીગોસ-મધ્ય અને દક્ષિણ મૌરિટાનિયાથી દક્ષિણ ચાડ અને મધ્ય સુદાન
* લનીયસ એક્સક્યુબિટર ઔચેરી-પૂર્વ-મધ્ય સુદાનથી ઉત્તરપશ્ચિમ સોમાલિયાથી ઉત્તરપશ્ચિમ ઇરાક અને ઈરાન
* લાનીયસ એક્સક્યુબિટર થેરેસી-દક્ષિણ લેબેનોન અને ઉત્તર ઇઝરાયેલ
* લેનીયસ એક્સક્યુબિટર બૂરી-યમનમાં સ્થાનિક
* ''લેનીયસ એક્સક્યુબિટર અનસિનેટસ''-સોકોત્રામાં સ્થાનિક
* લનીયસ એક્સક્યુબિટર લાહટોરા-મધ્ય ભારત અને દક્ષિણ નેપાળથી પશ્ચિમ બાંગ્લાદેશ સુધી પાકિસ્તાન. ગુજરાતમાં આ પેટા પ્રજાતી જોવા મળે છે.
* લેનીયસ એક્સક્યુબિટર પેલ્લિડિરૉસ્ટ્રિસ (સ્ટેપ્પે ગ્રે શ્રિકે-મધ્ય એશિયા અને ઉત્તર ચીન, ઈરાન, અફઘાનિસ્તાન અને પાકિસ્તાનના ભાગો) &lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
ચિત્ર:Lanius_excubitor_algeriensis,_Chtouka-Aït_Baha,_Marokko_imported_from_iNaturalist_photo_97486386_(cropped).jpg|''L. e. algeriensis,'' in Morocco
ચિત્ર:Southern_grey_shrike.jpg|''L. e. aucheri'', in Oman
ચિત્ર:Lanius_meridionalis_elegans_22.jpg|''L. e. elegans'', in Israel
ચિત્ર:Lanius_excubitor_koenigi,_El_Jable,_Lanzarote,_Canary_Islands,_Spain.jpg|''L. e. koenigi'', in the Canary Islands
ચિત્ર:Great_Grey_Shrike_got_a_Sacred_place_at_Telangana_State_02_(cropped).jpg|''L. e. lahtora'', in India
ચિત્ર:Lanius_pallidirostris_(cropped).jpg|''L. e. pallidirostris'', in Kazakhstan
ચિત્ર:Socotra_Grey_Shrike,_Socotra,_Jemen_imported_from_iNaturalist_photo_88513513_(cropped).jpg|''L. e. uncinatus'', on Socotra
&lt;/gallery&gt;

== વર્ણન ==
પુખ્ત રૂપારેલ એક મધ્યમ કદનું ચટકાકાર પંખી છે, જે મોટા કદના થ્રશ જેટલું મોટું હોય છે, એટલે કે એની લંબાઈ ૨૨ થી ૨૬ સે. મી. (૮.૭ થી ૧૦.૨ ઇંચ) હોય છે. તે સામાન્ય રીતે આશરે ૬૦ થી ૭૦ ગ્રામ (૧.૨ થી ૨.૫ ઔંસ) નું વજન ધરાવે છે, જો કે કેટલીક પેટાજાતિઓ નોંધપાત્ર રીતે નાની અથવા મોટી હોય છે, અને નામાંકિત પેટાજાતિઓમાં પણ ૪૮ અને ૮૧ ગ્રામ (૧.૧ અને ૧.૨ ઔંસ) વચ્ચેના પુખ્ત વજન નોંધવામાં આવે છે. તેની પાંખો આશરે ૧૧.૪ સે. મી. (૪.૫ ઇંચ) અને પૂંછડી લગભગ ૧૦.૯ સે. મી (૪.૩ ઇંચ) લાંબી હોય છે, તેની પૂંછડીનું માપ લગભગ ૨૩ મીમી (૦.૯ ઇંચ) છે, અને તેના પગનો ભાગ (હકીકતમાં પગ) લગભગ ૨૭.૪ મીમી (૧.૦૮ ઇંચ) લાંબો છે. પાંખની લંબાઈ ૩૦ થી ૩૬ સે. મી. (૧૨ થી ૧૪ ઇંચ) સુધીની હોઇ શકે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Northern Shrike, Life History, All About Birds – Cornell Lab of Ornithology|url=http://www.allaboutbirds.org/guide/northern_shrike/lifehistory|access-date=2013-03-10|publisher=Allaboutbirds.org}}&lt;/ref&gt;
[[ચિત્ર:Greatgreyshrike.JPG|left|thumb|પુખ્ત નર (ડાબે ઉપર) અને માદા એલ. ઇ. એક્સક્યુબિટર કીશોરવયના પંખીને ભોજન કરાવતા  (નીચે) ]]
ઉપલા ભાગોનો સામાન્ય રંગ મોતી જેવા રંગના રાખોડી હોય છે, જે તેની યુરેશિયન શ્રેણીની પૂર્વ તરફ કથ્થઇ રંગનો છે. ગાલ અને દાઢી તેમજ આંખની ઉપરની પાતળી અને ઘણીવાર જોવા માટે મુશ્કેલ પટ્ટીઓ સફેદ હોય છે, અને એક ઊંડો કાળો માસ્ક ચાંચ આંખ દ્વારા કાનના આવરણ સુધી વિસ્તરે છે. ચાંચ ઉપરનો વિસ્તાર ભૂખરા રંગનો હોય છે. સ્કૅપ્યુલર (ખભાના પીંછા) સફેદ હોય છે, અને પાંખો કાળા રંગની હોય છે, જેમાં પ્રાથમિક રેમિજના પાયા દ્વારા સફેદ પટ્ટી બનાવવામાં આવે છે, જે કેટલાક પ્રદેશોમાં ગૌણ રેમિજના આધાર પર સહેજ સરભર રહે છે. પૂંછડી કાળી, લાંબી અને ટોચ પર નિર્દેશ કરે છે, બાહ્ય લંબચોરસમાં સફેદ બાહ્ય ફલક હોય છે. નીચેનો ભાગ સફેદ હોય છે, મોટાભાગની પેટાજાતિઓ સહેજ ભૂખરા રંગનો હોય છે. ખાસ કરીને સ્તન સામાન્ય રીતે ઘાટા હોય છે અને કેટલીકવાર પ્રકાશની નીચેની બાજુ કરતાં ભૂરા રંગનું હોય છે, અને હળવા પેટ અને સફેદ ગળા વચ્ચે અસ્પષ્ટ પટ્ટી તરીકે દેખાઈ શકે છે. ખાસ કરીને ઉત્તર પ્રશાંતની આસપાસની પેટાજાતિઓમાં અને અન્યત્ર પણ સ્ત્રીઓમાં, સ્તન પર હલકા કથ્થઈ રંગના પટ્ટાઓ હોઈ શકે છે. આ નોટ મોટી હોય છે અને તેની ટોચ પર વળેલી હોય છે અને લગભગ કાળી રંગની હોય છે, પરંતુ નીચેની બાજુએ ઝાંખી પડી જાય છે (જોકે તેની હદ મોસમ પ્રમાણે બદલાય છે). પગ અને પગ કાળા છે. .

રૂપારેલ પંખીના નર અને માદા લગભગ સમાન કદના હોય છે, અને સીધી સરખામણી સિવાય દેખાવમાં સ્પષ્ટ રીતે અલગ પાડી શકાતા નથી. માદામાં નીચેના ભાગો થોડા વધારે ભૂખરા રંગના હોય છે અને સામાન્ય રીતે દેખીતી રીતે ભૂખરા-ભૂરા રંગના હોય છેઃ અને સફેદ પાંખ અને પૂંછડીના નિશાનો લાક્ષણિક રીતે ઓછા હોય છે (જોકે આ ભાગ્યે જ સ્પષ્ટ રીતે જોવા મળે છે સિવાય કે ફ્લાઈટમાં. ઉપરની બાજુ અને અસ્પષ્ટ બફી-સફેદ નિશાનોને બાદ કરતાં, પગવાળા યુવાન પક્ષીઓ ચારે બાજુ ભારે ભૂખરા-ભૂરા રંગના હોય છે. તૃતીય રેમિજની ટીપ્સ અને પાંખના આવરણ પણ બફી છે, જેમાં બાદમાં કાળી પટ્ટી હોય છે. ઉત્તર અમેરિકાની પેટાજાતિ ''બોરેલિસ'', ફ્લેંગલિંગ્સ ખરેખર ઉપરની બાજુ અને પાંખો પર એકદમ ભૂરા રંગના હોય છે, અને તીક્ષ્ણ અને ઘેરા તળિયાના પટ્ટાઓ ધરાવે છે. યુરેશિયામાં, ફ્લેંગલિંગ્સ સ્ત્રી જેવા પ્લમેજમાં ભળી જાય છે, જેમાં તૃતીય સ્તરની પટ્ટીઓ સામાન્ય રીતે પાનખરમાં રહે છે. તેની શ્રેણીમાં, યુવાન તેમના પ્રથમ વસંતમાં પુખ્ત પ્લમેજ પ્રાપ્ત કરે છે.

== વિતરણ અને નિવાસસ્થાન ==
[[ચિત્ર:Great_Grey_Shrike_got_a_Sacred_place_at_Telangana_State_01_(cropped).jpg|thumb|હવામાં ''રૂપારેલ (એલ. ઈ. લાહટોરા)'']]

== વર્તન ==
[[ચિત્ર:Lanius.excubitor.-.lindsey.jpg|left|thumb|બેસવાની જગ્યાની પસંદગી એ રૂપારેલના વસવાટની મહત્વપૂર્ણ લાક્ષણિકતા છે.]]
રૂપારેલ મુળભૂત રીતે વિસ્તારવાદી વર્તણુક ધરાવતા હોવા છતા પાંચ થી છ પૃખ્ત વયના પંખીના છુટાછવાયા સમુહમાં પણ વસતા જોવા મળ્યા છે. જોકે એવા સમુહના પંખીઓના પરસ્પર સંબધો વિષે કોઈ જાણકારી ઉપલબ્ધ નતી.
[[ચિત્ર:Lanius_excubitor_elegans_MHNT.ZOO.2010.11.232.1.jpg|left|thumb|રૂપારેલનું સંગ્રહાયેલું ઇંડું.]]

== સંદર્ભ ==
{{Reflist|30em}}

* {{Cite book|url=https://biodiversitylibrary.org/page/41130575|title=A Natural History of Birds|last=Albin|first=Eleazar|publisher=William Innys|year=1734|volume=2|location=London|page=13, plate 13|author-link=Eleazar Albin}}
* એલ્ડ્રોવાન્ડી, યુલિસે (યુલિસિસ એલ્ડ્રોવાન્ડુસ (૧૬૪૬): ડી એલિયો લાનીઓરમ જનરા મેજોર ઓર્નિથોલોજી [&quot;અન્ય પ્રકારના શ્રાઇકમાંથી, જેને પક્ષીશાસ્ત્રીઓ દ્વારા ગ્રેટર કહેવાય છે&quot;]. In: Ornithologia (૩જી આવૃત્તિ, વોલ્યુમ ૧ઃ૩૮૯ [લેટિનમાં]. નિકો તેબાલ્ડિની, બોલોગ્ના (બોનોનિયા) 
* {{Cite journal|last=Antczak, Marcin|last2=Hromada, Martin|last3=Tryjanowski, Piotr|year=2005|title=Frogs and toads in the food of the Great Grey Shrike (''Lanius excubitor''): larders and skinning as two ways to consume dangerous prey|journal=[[Animal Biology (journal)|Anim. Biol.]]|volume=55|issue=3|pages=227–233|doi=10.1163/1570756054472836}}
* {{Cite journal|last=Clement, Peter|last2=Worfolk, Tim|year=1995|title=Southern and eastern Great Grey Shrikes in northwest Europe|journal=[[Birding World]]|volume=8|issue=8|pages=300–309}}
* ફ્રિશ, જોહાન લિયોનહાર્ડ (૧૭૨૦): Der V.ten હૌપ્ટાર્ટ II.te અબ્થીલુંગ, વિએરલી આર્ટેન એલ્સ્ટર્ન-&lt;ID૨) પ્લેટે [&quot;પાંચમી પ્રાથમિક પ્રજાતિનું બીજું વિભાજન, મેગપીઝની ચાર પ્રજાતિઓ-પ્લેટ ૨&quot;]. માંઃ જર્મન ભાષામાં જર્મન ભાષામાં અંગ્રેજી ભાષામાં અંગ્રેજીમાં અંગ્રેજી ભાષામાં જર્મન ભાષા અને જર્મન ભાષામાં ફ્રેન્ચ ભાષા અને જર્મન ભાષા સાથે જર્મન ભાષામાં લેટિન અને ફ્રેન્ચ ભાષામાં લેટીન અને ફ્રેન્ચ ભાષાના શીર્ષકો સાથે જર્મન ભાષાના શબ્દોનો ઉપયોગ કરો. F.H.Frisch, બર્લિન (બેરોલિનમ).
* ગેસ્નર, કોનરેડ (૧૫૫૫) (હિસ્ટોરીયા એનિમલિયમ [લિંક દૂર] (વોલ. ૩) [લેટિનમાં]. ક્રિસ્ટોફ ફ્રોસ્ચૌર, ઝુરિચ (Čtigurium &quot;).
* ગ્લેયર, પી. જી. ડબલ્યુ. (ed. (૧૯૬૮-૧૯૮૨): ''ઓક્સફર્ડ લેટિન શબ્દકોશ'' (૧ લી આવૃત્તિ. ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, ઓક્સફર્ડ.  {{ISBN|0-19-864224-5}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-19-864224-5|&lt;bdi&gt;0-19-864224-5&lt;/bdi&gt;]]
* હેરિસ, ટોની અને ફ્રેન્કલીન, કિમ (૨૦૦૦): શ્રીક્સ અને બુશ-શ્રાઇકઃ જેમાં લાકડાનો હડતાળ, હેલ્મેટ-હડતાળ, ફ્લાયકેચર-હડતાળ અને તલવારો, બેટિસ અને તલવારો-આંખો સામેલ છે. ક્રિસ્ટોફર હેલ્મ, લંડન.  {{ISBN|0-7136-3861-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-7136-3861-3|&lt;bdi&gt;0-7136-3861-3&lt;/bdi&gt;]]
* {{Cite journal|last=Henninger, W.F.|year=1906|title=A preliminary list of the birds of Seneca County, Ohio|url=http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v018n02/p0047-p0060.pdf|journal=[[Wilson Bulletin]]|volume=18|issue=2|pages=47–60|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819031243/https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v018n02/p0047-p0060.pdf|archive-date=2018-08-19|access-date=2013-03-10}}
* {{Cite journal|last=Jønsson, Knud A.|last2=Fjeldså, Jon|year=2006|title=A phylogenetic supertree of oscine passerine birds (Aves: Passeri)|journal=[[Zoologica Scripta]]|volume=35|issue=2|pages=149–186|doi=10.1111/j.1463-6409.2006.00221.x}}
* લિનાયસ, કાર્લ (૧૭૪૬-૧૮૧). &quot;Ampelis caerulescens, alis caudaque nigricantibus&quot; [લિંક દૂર કરવામાં આવી]. In: Fauna Svecica Sistens Animalia Sveciæ Regni, વગેરે. કોનરેડ અને જ્યોર્જ જેકબ વિશોફ, લીડેન (લુગ્ડુનમ બેટાવોરમ).
* લિનાયસ, કાર્લ (૧૭૫૮-૪૩.૨). Lanius excubitor {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170613040751/http://gdz.sub.uni-goettingen.de/no_cache/dms/load/toc/?IDDOC=265100|date=2017-06-13}} ૨૦૧૭-૦૬-૧૩ at the Wayback Machine. In: Systema naturae per regna tria natureae, secundum class, ordines, genra, spices, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis (૧૦મી આવૃત્તિ, વોલ્યુમ ૧ઃ ૯૪ [લેટિનમાં]. લાર્સ સાલ્વિયસ, સ્ટોકહોમ (હોલ્મિઅસ).
* મલિકોવ્સ્કી, જિરી (૨૦૦૨): દુનિયાના સેનોઝોઇક પક્ષીઓ (ભાગ ૧:યુરોપ). નિનોક્સ પ્રેસ, પ્રાગ.
* રે, જ્હોન (જોઆનિસ રાઇ) (૧૭૧૩)  લેનિયસ સીન્યુરિયો મેજર. In: ''સારાંશ પદ્ધતિ એવિયમ અને પિસ્કિયમઃ ઓપસ મરણોત્તર'', વગેરે. વિલિયમ ઈનિસ, લંડન.
* {{Cite journal|last=Sangster, George|last2=Knox, Alan G.|last3=Helbig, Andreas J.|last4=Parkin, David T.|year=2002|title=Taxonomic recommendations for European birds|journal=[[Ibis (journal)|Ibis]]|volume=144|issue=1|pages=153–159|doi=10.1046/j.0019-1019.2001.00026.x}}
* સ્વેનસન, ચાર્લ્સ (૨૦૦૮): બ્રિટિશ પક્ષીઓના પ્રાંતીય નામો અને લોક કથા. બિબ્લિઓલાઇફ.  {{ISBN|0-559-53114-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] ૦-૫૫૯-૫૩૧૧૪-૧.&amp;nbsp;
* {{Cite journal|last=Tenuvuo, Jorma|last2=Varrella, Juha|year=1998|title=Identification of the Great Grey Shrike complex in Europe|url=http://www.eurobirding.com/birdingmagazines/artinfo.php?id=2379|journal=[[Alula (journal)|Alula]]|volume=4|issue=1|pages=2–11|archive-url=https://web.archive.org/web/20101216093017/http://eurobirding.com/birdingmagazines/artinfo.php?id=2379|archive-date=2010-12-16|access-date=2009-09-19}}
* વિલુઘબી, ફ્રાન્સિસ (૧૬૭૬): &quot;ઓર્નિથોલોજિયા લિબ્રી ટ્રેસ&quot; [લિંક દૂર] [લેટિનમાં]. જ્હોન માર્ટિન, લંડન.
* {{Cite book|title=European Breeding Bird Atlas 2: Distribution, Abundance and Change|last=Keller|last2=Herrado|last3=Voříšek|publisher=European Bird Census Council &amp; Lynx Editions|year=2020|location=Barcelona}}</text>
      <sha1>mf2pen67dylr04du7e8epiou3mj7rn8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>902861</id>
      <parentid>902859</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T07:54:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aniket</username>
        <id>65</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[શ્રેણી:પક્ષી]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>902861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22748" sha1="36vh0my5rrei9jynnhtxih2yzsn6f30" xml:space="preserve">
'''રૂપારેલ''' (લેનીયસ એક્સક્યુબિટોર) અથવા '''દુધીયો લટોરો''' એ લટોરા પરિવાર (લેનીયડે) માં એક વિશાળ અને શિકારી ગાયક પ્રજાતિ છે. તે તેના પેરાપેટ્રિક દક્ષિણી સંબંધીઓ સાથે એક મહાજાતી બનાવે છે, આઇબેરિયન રૂપારેલ (''એલ. મેરિડિઓનલિસ''), ચાઇનીઝ રૂપારેલ અને અમેરિકન લોગરહેડ રૂપારેલ (લ. લુડોવિશિયનસ). નર અને માદાના પીછાના રંગોમાં સમાન હોય છે, ઉપર આંખ પરની કાળી પટ્ટી અને સફેદ પેટાળના ભાગો સાથે મોતી જેવા સફેદ થી ભૂખરા રંગના હોય છે.

પ્રજનન સામાન્ય રીતે ઉત્તર યુરોપ અને એશિયા ૫૦° ઉત્તર અક્ષાંશની ઉત્તરે થાય છે. મોટાભાગની વસ્તી શિયાળામાં દક્ષિણમાં સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં સ્થળાંતર કરે છે. રૂપારેલ માંસભક્ષક છે, જેમાં ઉંદરો તેના આહારનો અડધાથી વધુ ભાગ બને છે.

=== પેટા પ્રજાતિઓ ===
[[ચિત્ર:Lanius_excubitor_4_(Marek_Szczepanek).jpg|right|thumb|પોલેન્ડમાં શીયાળામાં ''એલ. ઈ. મેલાનોપ્ટેરસ'']]
સંખ્યાબંધ પેટાજાતિઓ છેઃ &lt;ref name=&quot;ioc&quot;&gt;{{Cite web|year=2017|editor-last=Gill|editor-first=Frank|editor-link=Frank Gill (ornithologist)|editor2-last=Donsker|editor2-first=David|title=Shrikes, vireos &amp; shrike-babblers|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/shrikes/|access-date=28 October 2017|website=World Bird List Version 7.3|publisher=International Ornithologists' Union}}&lt;/ref&gt;

* લેનીયસ એક્સક્યુબિટર એક્સક્યુબિટોર (''મેલાનોપ્ટેરસ'' સહિત-જે સિબિરીકસ સાથે આંતરપ્રક્રિયા કરી શકે છે-અને ''ગેલિયા''-સમશીતોષ્ણથી ઉપ-આર્ક્ટિક ખંડીય યુરોપ અને ઉત્તરપશ્ચિમ સાઇબિરીયામાં જાતિઓ

: ઉપર મધ્યમ ભૂખરા, નીચે નિસ્તેજ ભૂખરા રંગનો, પ્રાથમિક પર થોડો સફેદ અને કેટલીકવાર ગૌણ

* લેનીયસ એક્સક્યુબિટર હોમિયેરી-દક્ષિણપૂર્વ યુરોપ અને દક્ષિણપશ્ચિમ સાઇબિરીયામાં જાતિઓ

: ઉપરના ''એક્સક્યુબિટર'' કરતાં હળવા ભૂખરા, નીચે ઝાંખા સફેદ પ્રાથમિક અને ગૌણ પર વધુ સફેદ

* ''લેનિયસ એક્સક્યુબિટર કોએનિગી''-કેનેરી ટાપુઓ માટે સ્થાનિક
* લેનીયસ એક્સક્યુબિટર અલ્જેરિએન્સીસ-દરિયાકાંઠાના ઉત્તરપશ્ચિમ આફ્રિકા
* લાનીયસ એક્સક્યુબિટર એલિગન્સ-પૂર્વીય મોરોક્કો, ઉત્તરપૂર્વીય મૌરિટાનિયા અને ઉત્તરપશ્ચિમ માલીથી ઉત્તરપૂર્વીય સુદાન, ઇજિપ્ત અને દક્ષિણપશ્ચિમ ઇઝરાયેલ
* લાનીયસ એક્સક્યુબિટર લ્યુકોપીગોસ-મધ્ય અને દક્ષિણ મૌરિટાનિયાથી દક્ષિણ ચાડ અને મધ્ય સુદાન
* લનીયસ એક્સક્યુબિટર ઔચેરી-પૂર્વ-મધ્ય સુદાનથી ઉત્તરપશ્ચિમ સોમાલિયાથી ઉત્તરપશ્ચિમ ઇરાક અને ઈરાન
* લાનીયસ એક્સક્યુબિટર થેરેસી-દક્ષિણ લેબેનોન અને ઉત્તર ઇઝરાયેલ
* લેનીયસ એક્સક્યુબિટર બૂરી-યમનમાં સ્થાનિક
* ''લેનીયસ એક્સક્યુબિટર અનસિનેટસ''-સોકોત્રામાં સ્થાનિક
* લનીયસ એક્સક્યુબિટર લાહટોરા-મધ્ય ભારત અને દક્ષિણ નેપાળથી પશ્ચિમ બાંગ્લાદેશ સુધી પાકિસ્તાન. ગુજરાતમાં આ પેટા પ્રજાતી જોવા મળે છે.
* લેનીયસ એક્સક્યુબિટર પેલ્લિડિરૉસ્ટ્રિસ (સ્ટેપ્પે ગ્રે શ્રિકે-મધ્ય એશિયા અને ઉત્તર ચીન, ઈરાન, અફઘાનિસ્તાન અને પાકિસ્તાનના ભાગો) &lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
ચિત્ર:Lanius_excubitor_algeriensis,_Chtouka-Aït_Baha,_Marokko_imported_from_iNaturalist_photo_97486386_(cropped).jpg|''L. e. algeriensis,'' in Morocco
ચિત્ર:Southern_grey_shrike.jpg|''L. e. aucheri'', in Oman
ચિત્ર:Lanius_meridionalis_elegans_22.jpg|''L. e. elegans'', in Israel
ચિત્ર:Lanius_excubitor_koenigi,_El_Jable,_Lanzarote,_Canary_Islands,_Spain.jpg|''L. e. koenigi'', in the Canary Islands
ચિત્ર:Great_Grey_Shrike_got_a_Sacred_place_at_Telangana_State_02_(cropped).jpg|''L. e. lahtora'', in India
ચિત્ર:Lanius_pallidirostris_(cropped).jpg|''L. e. pallidirostris'', in Kazakhstan
ચિત્ર:Socotra_Grey_Shrike,_Socotra,_Jemen_imported_from_iNaturalist_photo_88513513_(cropped).jpg|''L. e. uncinatus'', on Socotra
&lt;/gallery&gt;

== વર્ણન ==
પુખ્ત રૂપારેલ એક મધ્યમ કદનું ચટકાકાર પંખી છે, જે મોટા કદના થ્રશ જેટલું મોટું હોય છે, એટલે કે એની લંબાઈ ૨૨ થી ૨૬ સે. મી. (૮.૭ થી ૧૦.૨ ઇંચ) હોય છે. તે સામાન્ય રીતે આશરે ૬૦ થી ૭૦ ગ્રામ (૧.૨ થી ૨.૫ ઔંસ) નું વજન ધરાવે છે, જો કે કેટલીક પેટાજાતિઓ નોંધપાત્ર રીતે નાની અથવા મોટી હોય છે, અને નામાંકિત પેટાજાતિઓમાં પણ ૪૮ અને ૮૧ ગ્રામ (૧.૧ અને ૧.૨ ઔંસ) વચ્ચેના પુખ્ત વજન નોંધવામાં આવે છે. તેની પાંખો આશરે ૧૧.૪ સે. મી. (૪.૫ ઇંચ) અને પૂંછડી લગભગ ૧૦.૯ સે. મી (૪.૩ ઇંચ) લાંબી હોય છે, તેની પૂંછડીનું માપ લગભગ ૨૩ મીમી (૦.૯ ઇંચ) છે, અને તેના પગનો ભાગ (હકીકતમાં પગ) લગભગ ૨૭.૪ મીમી (૧.૦૮ ઇંચ) લાંબો છે. પાંખની લંબાઈ ૩૦ થી ૩૬ સે. મી. (૧૨ થી ૧૪ ઇંચ) સુધીની હોઇ શકે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Northern Shrike, Life History, All About Birds – Cornell Lab of Ornithology|url=http://www.allaboutbirds.org/guide/northern_shrike/lifehistory|access-date=2013-03-10|publisher=Allaboutbirds.org}}&lt;/ref&gt;
[[ચિત્ર:Greatgreyshrike.JPG|left|thumb|પુખ્ત નર (ડાબે ઉપર) અને માદા એલ. ઇ. એક્સક્યુબિટર કીશોરવયના પંખીને ભોજન કરાવતા  (નીચે) ]]
ઉપલા ભાગોનો સામાન્ય રંગ મોતી જેવા રંગના રાખોડી હોય છે, જે તેની યુરેશિયન શ્રેણીની પૂર્વ તરફ કથ્થઇ રંગનો છે. ગાલ અને દાઢી તેમજ આંખની ઉપરની પાતળી અને ઘણીવાર જોવા માટે મુશ્કેલ પટ્ટીઓ સફેદ હોય છે, અને એક ઊંડો કાળો માસ્ક ચાંચ આંખ દ્વારા કાનના આવરણ સુધી વિસ્તરે છે. ચાંચ ઉપરનો વિસ્તાર ભૂખરા રંગનો હોય છે. સ્કૅપ્યુલર (ખભાના પીંછા) સફેદ હોય છે, અને પાંખો કાળા રંગની હોય છે, જેમાં પ્રાથમિક રેમિજના પાયા દ્વારા સફેદ પટ્ટી બનાવવામાં આવે છે, જે કેટલાક પ્રદેશોમાં ગૌણ રેમિજના આધાર પર સહેજ સરભર રહે છે. પૂંછડી કાળી, લાંબી અને ટોચ પર નિર્દેશ કરે છે, બાહ્ય લંબચોરસમાં સફેદ બાહ્ય ફલક હોય છે. નીચેનો ભાગ સફેદ હોય છે, મોટાભાગની પેટાજાતિઓ સહેજ ભૂખરા રંગનો હોય છે. ખાસ કરીને સ્તન સામાન્ય રીતે ઘાટા હોય છે અને કેટલીકવાર પ્રકાશની નીચેની બાજુ કરતાં ભૂરા રંગનું હોય છે, અને હળવા પેટ અને સફેદ ગળા વચ્ચે અસ્પષ્ટ પટ્ટી તરીકે દેખાઈ શકે છે. ખાસ કરીને ઉત્તર પ્રશાંતની આસપાસની પેટાજાતિઓમાં અને અન્યત્ર પણ સ્ત્રીઓમાં, સ્તન પર હલકા કથ્થઈ રંગના પટ્ટાઓ હોઈ શકે છે. આ નોટ મોટી હોય છે અને તેની ટોચ પર વળેલી હોય છે અને લગભગ કાળી રંગની હોય છે, પરંતુ નીચેની બાજુએ ઝાંખી પડી જાય છે (જોકે તેની હદ મોસમ પ્રમાણે બદલાય છે). પગ અને પગ કાળા છે. .

રૂપારેલ પંખીના નર અને માદા લગભગ સમાન કદના હોય છે, અને સીધી સરખામણી સિવાય દેખાવમાં સ્પષ્ટ રીતે અલગ પાડી શકાતા નથી. માદામાં નીચેના ભાગો થોડા વધારે ભૂખરા રંગના હોય છે અને સામાન્ય રીતે દેખીતી રીતે ભૂખરા-ભૂરા રંગના હોય છેઃ અને સફેદ પાંખ અને પૂંછડીના નિશાનો લાક્ષણિક રીતે ઓછા હોય છે (જોકે આ ભાગ્યે જ સ્પષ્ટ રીતે જોવા મળે છે સિવાય કે ફ્લાઈટમાં. ઉપરની બાજુ અને અસ્પષ્ટ બફી-સફેદ નિશાનોને બાદ કરતાં, પગવાળા યુવાન પક્ષીઓ ચારે બાજુ ભારે ભૂખરા-ભૂરા રંગના હોય છે. તૃતીય રેમિજની ટીપ્સ અને પાંખના આવરણ પણ બફી છે, જેમાં બાદમાં કાળી પટ્ટી હોય છે. ઉત્તર અમેરિકાની પેટાજાતિ ''બોરેલિસ'', ફ્લેંગલિંગ્સ ખરેખર ઉપરની બાજુ અને પાંખો પર એકદમ ભૂરા રંગના હોય છે, અને તીક્ષ્ણ અને ઘેરા તળિયાના પટ્ટાઓ ધરાવે છે. યુરેશિયામાં, ફ્લેંગલિંગ્સ સ્ત્રી જેવા પ્લમેજમાં ભળી જાય છે, જેમાં તૃતીય સ્તરની પટ્ટીઓ સામાન્ય રીતે પાનખરમાં રહે છે. તેની શ્રેણીમાં, યુવાન તેમના પ્રથમ વસંતમાં પુખ્ત પ્લમેજ પ્રાપ્ત કરે છે.

== વિતરણ અને નિવાસસ્થાન ==
[[ચિત્ર:Great_Grey_Shrike_got_a_Sacred_place_at_Telangana_State_01_(cropped).jpg|thumb|હવામાં ''રૂપારેલ (એલ. ઈ. લાહટોરા)'']]

== વર્તન ==
[[ચિત્ર:Lanius.excubitor.-.lindsey.jpg|left|thumb|બેસવાની જગ્યાની પસંદગી એ રૂપારેલના વસવાટની મહત્વપૂર્ણ લાક્ષણિકતા છે.]]
રૂપારેલ મુળભૂત રીતે વિસ્તારવાદી વર્તણુક ધરાવતા હોવા છતા પાંચ થી છ પૃખ્ત વયના પંખીના છુટાછવાયા સમુહમાં પણ વસતા જોવા મળ્યા છે. જોકે એવા સમુહના પંખીઓના પરસ્પર સંબધો વિષે કોઈ જાણકારી ઉપલબ્ધ નતી.
[[ચિત્ર:Lanius_excubitor_elegans_MHNT.ZOO.2010.11.232.1.jpg|left|thumb|રૂપારેલનું સંગ્રહાયેલું ઇંડું.]]

== સંદર્ભ ==
{{Reflist|30em}}

* {{Cite book|url=https://biodiversitylibrary.org/page/41130575|title=A Natural History of Birds|last=Albin|first=Eleazar|publisher=William Innys|year=1734|volume=2|location=London|page=13, plate 13|author-link=Eleazar Albin}}
* એલ્ડ્રોવાન્ડી, યુલિસે (યુલિસિસ એલ્ડ્રોવાન્ડુસ (૧૬૪૬): ડી એલિયો લાનીઓરમ જનરા મેજોર ઓર્નિથોલોજી [&quot;અન્ય પ્રકારના શ્રાઇકમાંથી, જેને પક્ષીશાસ્ત્રીઓ દ્વારા ગ્રેટર કહેવાય છે&quot;]. In: Ornithologia (૩જી આવૃત્તિ, વોલ્યુમ ૧ઃ૩૮૯ [લેટિનમાં]. નિકો તેબાલ્ડિની, બોલોગ્ના (બોનોનિયા) 
* {{Cite journal|last=Antczak, Marcin|last2=Hromada, Martin|last3=Tryjanowski, Piotr|year=2005|title=Frogs and toads in the food of the Great Grey Shrike (''Lanius excubitor''): larders and skinning as two ways to consume dangerous prey|journal=[[Animal Biology (journal)|Anim. Biol.]]|volume=55|issue=3|pages=227–233|doi=10.1163/1570756054472836}}
* {{Cite journal|last=Clement, Peter|last2=Worfolk, Tim|year=1995|title=Southern and eastern Great Grey Shrikes in northwest Europe|journal=[[Birding World]]|volume=8|issue=8|pages=300–309}}
* ફ્રિશ, જોહાન લિયોનહાર્ડ (૧૭૨૦): Der V.ten હૌપ્ટાર્ટ II.te અબ્થીલુંગ, વિએરલી આર્ટેન એલ્સ્ટર્ન-&lt;ID૨) પ્લેટે [&quot;પાંચમી પ્રાથમિક પ્રજાતિનું બીજું વિભાજન, મેગપીઝની ચાર પ્રજાતિઓ-પ્લેટ ૨&quot;]. માંઃ જર્મન ભાષામાં જર્મન ભાષામાં અંગ્રેજી ભાષામાં અંગ્રેજીમાં અંગ્રેજી ભાષામાં જર્મન ભાષા અને જર્મન ભાષામાં ફ્રેન્ચ ભાષા અને જર્મન ભાષા સાથે જર્મન ભાષામાં લેટિન અને ફ્રેન્ચ ભાષામાં લેટીન અને ફ્રેન્ચ ભાષાના શીર્ષકો સાથે જર્મન ભાષાના શબ્દોનો ઉપયોગ કરો. F.H.Frisch, બર્લિન (બેરોલિનમ).
* ગેસ્નર, કોનરેડ (૧૫૫૫) (હિસ્ટોરીયા એનિમલિયમ [લિંક દૂર] (વોલ. ૩) [લેટિનમાં]. ક્રિસ્ટોફ ફ્રોસ્ચૌર, ઝુરિચ (Čtigurium &quot;).
* ગ્લેયર, પી. જી. ડબલ્યુ. (ed. (૧૯૬૮-૧૯૮૨): ''ઓક્સફર્ડ લેટિન શબ્દકોશ'' (૧ લી આવૃત્તિ. ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, ઓક્સફર્ડ.  {{ISBN|0-19-864224-5}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-19-864224-5|&lt;bdi&gt;0-19-864224-5&lt;/bdi&gt;]]
* હેરિસ, ટોની અને ફ્રેન્કલીન, કિમ (૨૦૦૦): શ્રીક્સ અને બુશ-શ્રાઇકઃ જેમાં લાકડાનો હડતાળ, હેલ્મેટ-હડતાળ, ફ્લાયકેચર-હડતાળ અને તલવારો, બેટિસ અને તલવારો-આંખો સામેલ છે. ક્રિસ્ટોફર હેલ્મ, લંડન.  {{ISBN|0-7136-3861-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-7136-3861-3|&lt;bdi&gt;0-7136-3861-3&lt;/bdi&gt;]]
* {{Cite journal|last=Henninger, W.F.|year=1906|title=A preliminary list of the birds of Seneca County, Ohio|url=http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v018n02/p0047-p0060.pdf|journal=[[Wilson Bulletin]]|volume=18|issue=2|pages=47–60|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819031243/https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v018n02/p0047-p0060.pdf|archive-date=2018-08-19|access-date=2013-03-10}}
* {{Cite journal|last=Jønsson, Knud A.|last2=Fjeldså, Jon|year=2006|title=A phylogenetic supertree of oscine passerine birds (Aves: Passeri)|journal=[[Zoologica Scripta]]|volume=35|issue=2|pages=149–186|doi=10.1111/j.1463-6409.2006.00221.x}}
* લિનાયસ, કાર્લ (૧૭૪૬-૧૮૧). &quot;Ampelis caerulescens, alis caudaque nigricantibus&quot; [લિંક દૂર કરવામાં આવી]. In: Fauna Svecica Sistens Animalia Sveciæ Regni, વગેરે. કોનરેડ અને જ્યોર્જ જેકબ વિશોફ, લીડેન (લુગ્ડુનમ બેટાવોરમ).
* લિનાયસ, કાર્લ (૧૭૫૮-૪૩.૨). Lanius excubitor {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170613040751/http://gdz.sub.uni-goettingen.de/no_cache/dms/load/toc/?IDDOC=265100|date=2017-06-13}} ૨૦૧૭-૦૬-૧૩ at the Wayback Machine. In: Systema naturae per regna tria natureae, secundum class, ordines, genra, spices, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis (૧૦મી આવૃત્તિ, વોલ્યુમ ૧ઃ ૯૪ [લેટિનમાં]. લાર્સ સાલ્વિયસ, સ્ટોકહોમ (હોલ્મિઅસ).
* મલિકોવ્સ્કી, જિરી (૨૦૦૨): દુનિયાના સેનોઝોઇક પક્ષીઓ (ભાગ ૧:યુરોપ). નિનોક્સ પ્રેસ, પ્રાગ.
* રે, જ્હોન (જોઆનિસ રાઇ) (૧૭૧૩)  લેનિયસ સીન્યુરિયો મેજર. In: ''સારાંશ પદ્ધતિ એવિયમ અને પિસ્કિયમઃ ઓપસ મરણોત્તર'', વગેરે. વિલિયમ ઈનિસ, લંડન.
* {{Cite journal|last=Sangster, George|last2=Knox, Alan G.|last3=Helbig, Andreas J.|last4=Parkin, David T.|year=2002|title=Taxonomic recommendations for European birds|journal=[[Ibis (journal)|Ibis]]|volume=144|issue=1|pages=153–159|doi=10.1046/j.0019-1019.2001.00026.x}}
* સ્વેનસન, ચાર્લ્સ (૨૦૦૮): બ્રિટિશ પક્ષીઓના પ્રાંતીય નામો અને લોક કથા. બિબ્લિઓલાઇફ.  {{ISBN|0-559-53114-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] ૦-૫૫૯-૫૩૧૧૪-૧.&amp;nbsp;
* {{Cite journal|last=Tenuvuo, Jorma|last2=Varrella, Juha|year=1998|title=Identification of the Great Grey Shrike complex in Europe|url=http://www.eurobirding.com/birdingmagazines/artinfo.php?id=2379|journal=[[Alula (journal)|Alula]]|volume=4|issue=1|pages=2–11|archive-url=https://web.archive.org/web/20101216093017/http://eurobirding.com/birdingmagazines/artinfo.php?id=2379|archive-date=2010-12-16|access-date=2009-09-19}}
* વિલુઘબી, ફ્રાન્સિસ (૧૬૭૬): &quot;ઓર્નિથોલોજિયા લિબ્રી ટ્રેસ&quot; [લિંક દૂર] [લેટિનમાં]. જ્હોન માર્ટિન, લંડન.
* {{Cite book|title=European Breeding Bird Atlas 2: Distribution, Abundance and Change|last=Keller|last2=Herrado|last3=Voříšek|publisher=European Bird Census Council &amp; Lynx Editions|year=2020|location=Barcelona}}

[[શ્રેણી:પક્ષી]]</text>
      <sha1>36vh0my5rrei9jynnhtxih2yzsn6f30</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>902862</id>
      <parentid>902861</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T07:55:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aniket</username>
        <id>65</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>902862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22818" sha1="dpcu2e1r6p954omq1ah1i3g10kprt1f" xml:space="preserve">
'''રૂપારેલ''' (લેનીયસ એક્સક્યુબિટોર) અથવા '''દુધીયો લટોરો''' એ લટોરા પરિવાર (લેનીયડે) માં એક વિશાળ અને શિકારી ગાયક પ્રજાતિ છે. તે તેના પેરાપેટ્રિક દક્ષિણી સંબંધીઓ સાથે એક મહાજાતી બનાવે છે, આઇબેરિયન રૂપારેલ (''એલ. મેરિડિઓનલિસ''), ચાઇનીઝ રૂપારેલ અને અમેરિકન લોગરહેડ રૂપારેલ (લ. લુડોવિશિયનસ). નર અને માદાના પીછાના રંગોમાં સમાન હોય છે, ઉપર આંખ પરની કાળી પટ્ટી અને સફેદ પેટાળના ભાગો સાથે મોતી જેવા સફેદ થી ભૂખરા રંગના હોય છે.

પ્રજનન સામાન્ય રીતે ઉત્તર યુરોપ અને એશિયા ૫૦° ઉત્તર અક્ષાંશની ઉત્તરે થાય છે. મોટાભાગની વસ્તી શિયાળામાં દક્ષિણમાં સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં સ્થળાંતર કરે છે. રૂપારેલ માંસભક્ષક છે, જેમાં ઉંદરો તેના આહારનો અડધાથી વધુ ભાગ બને છે.

=== પેટા પ્રજાતિઓ ===
[[ચિત્ર:Lanius_excubitor_4_(Marek_Szczepanek).jpg|right|thumb|પોલેન્ડમાં શીયાળામાં ''એલ. ઈ. મેલાનોપ્ટેરસ'']]
સંખ્યાબંધ પેટાજાતિઓ છેઃ &lt;ref name=&quot;ioc&quot;&gt;{{Cite web|year=2017|editor-last=Gill|editor-first=Frank|editor-link=Frank Gill (ornithologist)|editor2-last=Donsker|editor2-first=David|title=Shrikes, vireos &amp; shrike-babblers|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/shrikes/|access-date=28 October 2017|website=World Bird List Version 7.3|publisher=International Ornithologists' Union}}&lt;/ref&gt;

* લેનીયસ એક્સક્યુબિટર એક્સક્યુબિટોર (''મેલાનોપ્ટેરસ'' સહિત-જે સિબિરીકસ સાથે આંતરપ્રક્રિયા કરી શકે છે-અને ''ગેલિયા''-સમશીતોષ્ણથી ઉપ-આર્ક્ટિક ખંડીય યુરોપ અને ઉત્તરપશ્ચિમ સાઇબિરીયામાં જાતિઓ

: ઉપર મધ્યમ ભૂખરા, નીચે નિસ્તેજ ભૂખરા રંગનો, પ્રાથમિક પર થોડો સફેદ અને કેટલીકવાર ગૌણ

* લેનીયસ એક્સક્યુબિટર હોમિયેરી-દક્ષિણપૂર્વ યુરોપ અને દક્ષિણપશ્ચિમ સાઇબિરીયામાં જાતિઓ

: ઉપરના ''એક્સક્યુબિટર'' કરતાં હળવા ભૂખરા, નીચે ઝાંખા સફેદ પ્રાથમિક અને ગૌણ પર વધુ સફેદ

* ''લેનિયસ એક્સક્યુબિટર કોએનિગી''-કેનેરી ટાપુઓ માટે સ્થાનિક
* લેનીયસ એક્સક્યુબિટર અલ્જેરિએન્સીસ-દરિયાકાંઠાના ઉત્તરપશ્ચિમ આફ્રિકા
* લાનીયસ એક્સક્યુબિટર એલિગન્સ-પૂર્વીય મોરોક્કો, ઉત્તરપૂર્વીય મૌરિટાનિયા અને ઉત્તરપશ્ચિમ માલીથી ઉત્તરપૂર્વીય સુદાન, ઇજિપ્ત અને દક્ષિણપશ્ચિમ ઇઝરાયેલ
* લાનીયસ એક્સક્યુબિટર લ્યુકોપીગોસ-મધ્ય અને દક્ષિણ મૌરિટાનિયાથી દક્ષિણ ચાડ અને મધ્ય સુદાન
* લનીયસ એક્સક્યુબિટર ઔચેરી-પૂર્વ-મધ્ય સુદાનથી ઉત્તરપશ્ચિમ સોમાલિયાથી ઉત્તરપશ્ચિમ ઇરાક અને ઈરાન
* લાનીયસ એક્સક્યુબિટર થેરેસી-દક્ષિણ લેબેનોન અને ઉત્તર ઇઝરાયેલ
* લેનીયસ એક્સક્યુબિટર બૂરી-યમનમાં સ્થાનિક
* ''લેનીયસ એક્સક્યુબિટર અનસિનેટસ''-સોકોત્રામાં સ્થાનિક
* લનીયસ એક્સક્યુબિટર લાહટોરા-મધ્ય ભારત અને દક્ષિણ નેપાળથી પશ્ચિમ બાંગ્લાદેશ સુધી પાકિસ્તાન. ગુજરાતમાં આ પેટા પ્રજાતી જોવા મળે છે.
* લેનીયસ એક્સક્યુબિટર પેલ્લિડિરૉસ્ટ્રિસ (સ્ટેપ્પે ગ્રે શ્રિકે-મધ્ય એશિયા અને ઉત્તર ચીન, ઈરાન, અફઘાનિસ્તાન અને પાકિસ્તાનના ભાગો) &lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
ચિત્ર:Lanius_excubitor_algeriensis,_Chtouka-Aït_Baha,_Marokko_imported_from_iNaturalist_photo_97486386_(cropped).jpg|''L. e. algeriensis,'' in Morocco
ચિત્ર:Southern_grey_shrike.jpg|''L. e. aucheri'', in Oman
ચિત્ર:Lanius_meridionalis_elegans_22.jpg|''L. e. elegans'', in Israel
ચિત્ર:Lanius_excubitor_koenigi,_El_Jable,_Lanzarote,_Canary_Islands,_Spain.jpg|''L. e. koenigi'', in the Canary Islands
ચિત્ર:Great_Grey_Shrike_got_a_Sacred_place_at_Telangana_State_02_(cropped).jpg|''L. e. lahtora'', in India
ચિત્ર:Lanius_pallidirostris_(cropped).jpg|''L. e. pallidirostris'', in Kazakhstan
ચિત્ર:Socotra_Grey_Shrike,_Socotra,_Jemen_imported_from_iNaturalist_photo_88513513_(cropped).jpg|''L. e. uncinatus'', on Socotra
&lt;/gallery&gt;

== વર્ણન ==
પુખ્ત રૂપારેલ એક મધ્યમ કદનું ચટકાકાર પંખી છે, જે મોટા કદના થ્રશ જેટલું મોટું હોય છે, એટલે કે એની લંબાઈ ૨૨ થી ૨૬ સે. મી. (૮.૭ થી ૧૦.૨ ઇંચ) હોય છે. તે સામાન્ય રીતે આશરે ૬૦ થી ૭૦ ગ્રામ (૧.૨ થી ૨.૫ ઔંસ) નું વજન ધરાવે છે, જો કે કેટલીક પેટાજાતિઓ નોંધપાત્ર રીતે નાની અથવા મોટી હોય છે, અને નામાંકિત પેટાજાતિઓમાં પણ ૪૮ અને ૮૧ ગ્રામ (૧.૧ અને ૧.૨ ઔંસ) વચ્ચેના પુખ્ત વજન નોંધવામાં આવે છે. તેની પાંખો આશરે ૧૧.૪ સે. મી. (૪.૫ ઇંચ) અને પૂંછડી લગભગ ૧૦.૯ સે. મી (૪.૩ ઇંચ) લાંબી હોય છે, તેની પૂંછડીનું માપ લગભગ ૨૩ મીમી (૦.૯ ઇંચ) છે, અને તેના પગનો ભાગ (હકીકતમાં પગ) લગભગ ૨૭.૪ મીમી (૧.૦૮ ઇંચ) લાંબો છે. પાંખની લંબાઈ ૩૦ થી ૩૬ સે. મી. (૧૨ થી ૧૪ ઇંચ) સુધીની હોઇ શકે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Northern Shrike, Life History, All About Birds – Cornell Lab of Ornithology|url=http://www.allaboutbirds.org/guide/northern_shrike/lifehistory|access-date=2013-03-10|publisher=Allaboutbirds.org}}&lt;/ref&gt;
[[ચિત્ર:Greatgreyshrike.JPG|left|thumb|પુખ્ત નર (ડાબે ઉપર) અને માદા એલ. ઇ. એક્સક્યુબિટર કીશોરવયના પંખીને ભોજન કરાવતા  (નીચે) ]]
ઉપલા ભાગોનો સામાન્ય રંગ મોતી જેવા રંગના રાખોડી હોય છે, જે તેની યુરેશિયન શ્રેણીની પૂર્વ તરફ કથ્થઇ રંગનો છે. ગાલ અને દાઢી તેમજ આંખની ઉપરની પાતળી અને ઘણીવાર જોવા માટે મુશ્કેલ પટ્ટીઓ સફેદ હોય છે, અને એક ઊંડો કાળો માસ્ક ચાંચ આંખ દ્વારા કાનના આવરણ સુધી વિસ્તરે છે. ચાંચ ઉપરનો વિસ્તાર ભૂખરા રંગનો હોય છે. સ્કૅપ્યુલર (ખભાના પીંછા) સફેદ હોય છે, અને પાંખો કાળા રંગની હોય છે, જેમાં પ્રાથમિક રેમિજના પાયા દ્વારા સફેદ પટ્ટી બનાવવામાં આવે છે, જે કેટલાક પ્રદેશોમાં ગૌણ રેમિજના આધાર પર સહેજ સરભર રહે છે. પૂંછડી કાળી, લાંબી અને ટોચ પર નિર્દેશ કરે છે, બાહ્ય લંબચોરસમાં સફેદ બાહ્ય ફલક હોય છે. નીચેનો ભાગ સફેદ હોય છે, મોટાભાગની પેટાજાતિઓ સહેજ ભૂખરા રંગનો હોય છે. ખાસ કરીને સ્તન સામાન્ય રીતે ઘાટા હોય છે અને કેટલીકવાર પ્રકાશની નીચેની બાજુ કરતાં ભૂરા રંગનું હોય છે, અને હળવા પેટ અને સફેદ ગળા વચ્ચે અસ્પષ્ટ પટ્ટી તરીકે દેખાઈ શકે છે. ખાસ કરીને ઉત્તર પ્રશાંતની આસપાસની પેટાજાતિઓમાં અને અન્યત્ર પણ સ્ત્રીઓમાં, સ્તન પર હલકા કથ્થઈ રંગના પટ્ટાઓ હોઈ શકે છે. આ નોટ મોટી હોય છે અને તેની ટોચ પર વળેલી હોય છે અને લગભગ કાળી રંગની હોય છે, પરંતુ નીચેની બાજુએ ઝાંખી પડી જાય છે (જોકે તેની હદ મોસમ પ્રમાણે બદલાય છે). પગ અને પગ કાળા છે. .

રૂપારેલ પંખીના નર અને માદા લગભગ સમાન કદના હોય છે, અને સીધી સરખામણી સિવાય દેખાવમાં સ્પષ્ટ રીતે અલગ પાડી શકાતા નથી. માદામાં નીચેના ભાગો થોડા વધારે ભૂખરા રંગના હોય છે અને સામાન્ય રીતે દેખીતી રીતે ભૂખરા-ભૂરા રંગના હોય છેઃ અને સફેદ પાંખ અને પૂંછડીના નિશાનો લાક્ષણિક રીતે ઓછા હોય છે (જોકે આ ભાગ્યે જ સ્પષ્ટ રીતે જોવા મળે છે સિવાય કે ફ્લાઈટમાં. ઉપરની બાજુ અને અસ્પષ્ટ બફી-સફેદ નિશાનોને બાદ કરતાં, પગવાળા યુવાન પક્ષીઓ ચારે બાજુ ભારે ભૂખરા-ભૂરા રંગના હોય છે. તૃતીય રેમિજની ટીપ્સ અને પાંખના આવરણ પણ બફી છે, જેમાં બાદમાં કાળી પટ્ટી હોય છે. ઉત્તર અમેરિકાની પેટાજાતિ ''બોરેલિસ'', ફ્લેંગલિંગ્સ ખરેખર ઉપરની બાજુ અને પાંખો પર એકદમ ભૂરા રંગના હોય છે, અને તીક્ષ્ણ અને ઘેરા તળિયાના પટ્ટાઓ ધરાવે છે. યુરેશિયામાં, ફ્લેંગલિંગ્સ સ્ત્રી જેવા પ્લમેજમાં ભળી જાય છે, જેમાં તૃતીય સ્તરની પટ્ટીઓ સામાન્ય રીતે પાનખરમાં રહે છે. તેની શ્રેણીમાં, યુવાન તેમના પ્રથમ વસંતમાં પુખ્ત પ્લમેજ પ્રાપ્ત કરે છે.

== વિતરણ અને નિવાસસ્થાન ==
[[ચિત્ર:Great_Grey_Shrike_got_a_Sacred_place_at_Telangana_State_01_(cropped).jpg|thumb|હવામાં ''રૂપારેલ (એલ. ઈ. લાહટોરા)'']]

== વર્તન ==
[[ચિત્ર:Lanius.excubitor.-.lindsey.jpg|left|thumb|બેસવાની જગ્યાની પસંદગી એ રૂપારેલના વસવાટની મહત્વપૂર્ણ લાક્ષણિકતા છે.]]
રૂપારેલ મુળભૂત રીતે વિસ્તારવાદી વર્તણુક ધરાવતા હોવા છતા પાંચ થી છ પૃખ્ત વયના પંખીના છુટાછવાયા સમુહમાં પણ વસતા જોવા મળ્યા છે. જોકે એવા સમુહના પંખીઓના પરસ્પર સંબધો વિષે કોઈ જાણકારી ઉપલબ્ધ નતી.
[[ચિત્ર:Lanius_excubitor_elegans_MHNT.ZOO.2010.11.232.1.jpg|left|thumb|રૂપારેલનું સંગ્રહાયેલું ઇંડું.]]

== સંદર્ભ ==
{{Reflist|30em}}

* {{Cite book|url=https://biodiversitylibrary.org/page/41130575|title=A Natural History of Birds|last=Albin|first=Eleazar|publisher=William Innys|year=1734|volume=2|location=London|page=13, plate 13|author-link=Eleazar Albin}}
* એલ્ડ્રોવાન્ડી, યુલિસે (યુલિસિસ એલ્ડ્રોવાન્ડુસ (૧૬૪૬): ડી એલિયો લાનીઓરમ જનરા મેજોર ઓર્નિથોલોજી [&quot;અન્ય પ્રકારના શ્રાઇકમાંથી, જેને પક્ષીશાસ્ત્રીઓ દ્વારા ગ્રેટર કહેવાય છે&quot;]. In: Ornithologia (૩જી આવૃત્તિ, વોલ્યુમ ૧ઃ૩૮૯ [લેટિનમાં]. નિકો તેબાલ્ડિની, બોલોગ્ના (બોનોનિયા) 
* {{Cite journal|last=Antczak, Marcin|last2=Hromada, Martin|last3=Tryjanowski, Piotr|year=2005|title=Frogs and toads in the food of the Great Grey Shrike (''Lanius excubitor''): larders and skinning as two ways to consume dangerous prey|journal=[[Animal Biology (journal)|Anim. Biol.]]|volume=55|issue=3|pages=227–233|doi=10.1163/1570756054472836}}
* {{Cite journal|last=Clement, Peter|last2=Worfolk, Tim|year=1995|title=Southern and eastern Great Grey Shrikes in northwest Europe|journal=[[Birding World]]|volume=8|issue=8|pages=300–309}}
* ફ્રિશ, જોહાન લિયોનહાર્ડ (૧૭૨૦): Der V.ten હૌપ્ટાર્ટ II.te અબ્થીલુંગ, વિએરલી આર્ટેન એલ્સ્ટર્ન-&lt;ID૨) પ્લેટે [&quot;પાંચમી પ્રાથમિક પ્રજાતિનું બીજું વિભાજન, મેગપીઝની ચાર પ્રજાતિઓ-પ્લેટ ૨&quot;]. માંઃ જર્મન ભાષામાં જર્મન ભાષામાં અંગ્રેજી ભાષામાં અંગ્રેજીમાં અંગ્રેજી ભાષામાં જર્મન ભાષા અને જર્મન ભાષામાં ફ્રેન્ચ ભાષા અને જર્મન ભાષા સાથે જર્મન ભાષામાં લેટિન અને ફ્રેન્ચ ભાષામાં લેટીન અને ફ્રેન્ચ ભાષાના શીર્ષકો સાથે જર્મન ભાષાના શબ્દોનો ઉપયોગ કરો. F.H.Frisch, બર્લિન (બેરોલિનમ).
* ગેસ્નર, કોનરેડ (૧૫૫૫) (હિસ્ટોરીયા એનિમલિયમ [લિંક દૂર] (વોલ. ૩) [લેટિનમાં]. ક્રિસ્ટોફ ફ્રોસ્ચૌર, ઝુરિચ (Čtigurium &quot;).
* ગ્લેયર, પી. જી. ડબલ્યુ. (ed. (૧૯૬૮-૧૯૮૨): ''ઓક્સફર્ડ લેટિન શબ્દકોશ'' (૧ લી આવૃત્તિ. ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, ઓક્સફર્ડ.  {{ISBN|0-19-864224-5}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-19-864224-5|&lt;bdi&gt;0-19-864224-5&lt;/bdi&gt;]]
* હેરિસ, ટોની અને ફ્રેન્કલીન, કિમ (૨૦૦૦): શ્રીક્સ અને બુશ-શ્રાઇકઃ જેમાં લાકડાનો હડતાળ, હેલ્મેટ-હડતાળ, ફ્લાયકેચર-હડતાળ અને તલવારો, બેટિસ અને તલવારો-આંખો સામેલ છે. ક્રિસ્ટોફર હેલ્મ, લંડન.  {{ISBN|0-7136-3861-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-7136-3861-3|&lt;bdi&gt;0-7136-3861-3&lt;/bdi&gt;]]
* {{Cite journal|last=Henninger, W.F.|year=1906|title=A preliminary list of the birds of Seneca County, Ohio|url=http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v018n02/p0047-p0060.pdf|journal=[[Wilson Bulletin]]|volume=18|issue=2|pages=47–60|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819031243/https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v018n02/p0047-p0060.pdf|archive-date=2018-08-19|access-date=2013-03-10}}
* {{Cite journal|last=Jønsson, Knud A.|last2=Fjeldså, Jon|year=2006|title=A phylogenetic supertree of oscine passerine birds (Aves: Passeri)|journal=[[Zoologica Scripta]]|volume=35|issue=2|pages=149–186|doi=10.1111/j.1463-6409.2006.00221.x}}
* લિનાયસ, કાર્લ (૧૭૪૬-૧૮૧). &quot;Ampelis caerulescens, alis caudaque nigricantibus&quot; [લિંક દૂર કરવામાં આવી]. In: Fauna Svecica Sistens Animalia Sveciæ Regni, વગેરે. કોનરેડ અને જ્યોર્જ જેકબ વિશોફ, લીડેન (લુગ્ડુનમ બેટાવોરમ).
* લિનાયસ, કાર્લ (૧૭૫૮-૪૩.૨). Lanius excubitor {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170613040751/http://gdz.sub.uni-goettingen.de/no_cache/dms/load/toc/?IDDOC=265100|date=2017-06-13}} ૨૦૧૭-૦૬-૧૩ at the Wayback Machine. In: Systema naturae per regna tria natureae, secundum class, ordines, genra, spices, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis (૧૦મી આવૃત્તિ, વોલ્યુમ ૧ઃ ૯૪ [લેટિનમાં]. લાર્સ સાલ્વિયસ, સ્ટોકહોમ (હોલ્મિઅસ).
* મલિકોવ્સ્કી, જિરી (૨૦૦૨): દુનિયાના સેનોઝોઇક પક્ષીઓ (ભાગ ૧:યુરોપ). નિનોક્સ પ્રેસ, પ્રાગ.
* રે, જ્હોન (જોઆનિસ રાઇ) (૧૭૧૩)  લેનિયસ સીન્યુરિયો મેજર. In: ''સારાંશ પદ્ધતિ એવિયમ અને પિસ્કિયમઃ ઓપસ મરણોત્તર'', વગેરે. વિલિયમ ઈનિસ, લંડન.
* {{Cite journal|last=Sangster, George|last2=Knox, Alan G.|last3=Helbig, Andreas J.|last4=Parkin, David T.|year=2002|title=Taxonomic recommendations for European birds|journal=[[Ibis (journal)|Ibis]]|volume=144|issue=1|pages=153–159|doi=10.1046/j.0019-1019.2001.00026.x}}
* સ્વેનસન, ચાર્લ્સ (૨૦૦૮): બ્રિટિશ પક્ષીઓના પ્રાંતીય નામો અને લોક કથા. બિબ્લિઓલાઇફ.  {{ISBN|0-559-53114-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] ૦-૫૫૯-૫૩૧૧૪-૧.&amp;nbsp;
* {{Cite journal|last=Tenuvuo, Jorma|last2=Varrella, Juha|year=1998|title=Identification of the Great Grey Shrike complex in Europe|url=http://www.eurobirding.com/birdingmagazines/artinfo.php?id=2379|journal=[[Alula (journal)|Alula]]|volume=4|issue=1|pages=2–11|archive-url=https://web.archive.org/web/20101216093017/http://eurobirding.com/birdingmagazines/artinfo.php?id=2379|archive-date=2010-12-16|access-date=2009-09-19}}
* વિલુઘબી, ફ્રાન્સિસ (૧૬૭૬): &quot;ઓર્નિથોલોજિયા લિબ્રી ટ્રેસ&quot; [લિંક દૂર] [લેટિનમાં]. જ્હોન માર્ટિન, લંડન.
* {{Cite book|title=European Breeding Bird Atlas 2: Distribution, Abundance and Change|last=Keller|last2=Herrado|last3=Voříšek|publisher=European Bird Census Council &amp; Lynx Editions|year=2020|location=Barcelona}}

[[શ્રેણી:પક્ષી]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ]]</text>
      <sha1>dpcu2e1r6p954omq1ah1i3g10kprt1f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>902863</id>
      <parentid>902862</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T07:56:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aniket</username>
        <id>65</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>902863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22818" sha1="5eavzxdokuc05je8l6699rj5k0vo0cq" xml:space="preserve">
'''રૂપારેલ''' (લેનીયસ એક્સક્યુબિટોર) અથવા '''દુધીયો લટોરો''' એ લટુષક પરિવાર (લેનીયડે) માં એક વિશાળ અને શિકારી ગાયક પ્રજાતિ છે. તે તેના પેરાપેટ્રિક દક્ષિણી સંબંધીઓ સાથે એક મહાજાતી બનાવે છે, આઇબેરિયન રૂપારેલ (''એલ. મેરિડિઓનલિસ''), ચાઇનીઝ રૂપારેલ અને અમેરિકન લોગરહેડ રૂપારેલ (લ. લુડોવિશિયનસ). નર અને માદાના પીછાના રંગોમાં સમાન હોય છે, ઉપર આંખ પરની કાળી પટ્ટી અને સફેદ પેટાળના ભાગો સાથે મોતી જેવા સફેદ થી ભૂખરા રંગના હોય છે.

પ્રજનન સામાન્ય રીતે ઉત્તર યુરોપ અને એશિયા ૫૦° ઉત્તર અક્ષાંશની ઉત્તરે થાય છે. મોટાભાગની વસ્તી શિયાળામાં દક્ષિણમાં સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં સ્થળાંતર કરે છે. રૂપારેલ માંસભક્ષક છે, જેમાં ઉંદરો તેના આહારનો અડધાથી વધુ ભાગ બને છે.

=== પેટા પ્રજાતિઓ ===
[[ચિત્ર:Lanius_excubitor_4_(Marek_Szczepanek).jpg|right|thumb|પોલેન્ડમાં શીયાળામાં ''એલ. ઈ. મેલાનોપ્ટેરસ'']]
સંખ્યાબંધ પેટાજાતિઓ છેઃ &lt;ref name=&quot;ioc&quot;&gt;{{Cite web|year=2017|editor-last=Gill|editor-first=Frank|editor-link=Frank Gill (ornithologist)|editor2-last=Donsker|editor2-first=David|title=Shrikes, vireos &amp; shrike-babblers|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/shrikes/|access-date=28 October 2017|website=World Bird List Version 7.3|publisher=International Ornithologists' Union}}&lt;/ref&gt;

* લેનીયસ એક્સક્યુબિટર એક્સક્યુબિટોર (''મેલાનોપ્ટેરસ'' સહિત-જે સિબિરીકસ સાથે આંતરપ્રક્રિયા કરી શકે છે-અને ''ગેલિયા''-સમશીતોષ્ણથી ઉપ-આર્ક્ટિક ખંડીય યુરોપ અને ઉત્તરપશ્ચિમ સાઇબિરીયામાં જાતિઓ

: ઉપર મધ્યમ ભૂખરા, નીચે નિસ્તેજ ભૂખરા રંગનો, પ્રાથમિક પર થોડો સફેદ અને કેટલીકવાર ગૌણ

* લેનીયસ એક્સક્યુબિટર હોમિયેરી-દક્ષિણપૂર્વ યુરોપ અને દક્ષિણપશ્ચિમ સાઇબિરીયામાં જાતિઓ

: ઉપરના ''એક્સક્યુબિટર'' કરતાં હળવા ભૂખરા, નીચે ઝાંખા સફેદ પ્રાથમિક અને ગૌણ પર વધુ સફેદ

* ''લેનિયસ એક્સક્યુબિટર કોએનિગી''-કેનેરી ટાપુઓ માટે સ્થાનિક
* લેનીયસ એક્સક્યુબિટર અલ્જેરિએન્સીસ-દરિયાકાંઠાના ઉત્તરપશ્ચિમ આફ્રિકા
* લાનીયસ એક્સક્યુબિટર એલિગન્સ-પૂર્વીય મોરોક્કો, ઉત્તરપૂર્વીય મૌરિટાનિયા અને ઉત્તરપશ્ચિમ માલીથી ઉત્તરપૂર્વીય સુદાન, ઇજિપ્ત અને દક્ષિણપશ્ચિમ ઇઝરાયેલ
* લાનીયસ એક્સક્યુબિટર લ્યુકોપીગોસ-મધ્ય અને દક્ષિણ મૌરિટાનિયાથી દક્ષિણ ચાડ અને મધ્ય સુદાન
* લનીયસ એક્સક્યુબિટર ઔચેરી-પૂર્વ-મધ્ય સુદાનથી ઉત્તરપશ્ચિમ સોમાલિયાથી ઉત્તરપશ્ચિમ ઇરાક અને ઈરાન
* લાનીયસ એક્સક્યુબિટર થેરેસી-દક્ષિણ લેબેનોન અને ઉત્તર ઇઝરાયેલ
* લેનીયસ એક્સક્યુબિટર બૂરી-યમનમાં સ્થાનિક
* ''લેનીયસ એક્સક્યુબિટર અનસિનેટસ''-સોકોત્રામાં સ્થાનિક
* લનીયસ એક્સક્યુબિટર લાહટોરા-મધ્ય ભારત અને દક્ષિણ નેપાળથી પશ્ચિમ બાંગ્લાદેશ સુધી પાકિસ્તાન. ગુજરાતમાં આ પેટા પ્રજાતી જોવા મળે છે.
* લેનીયસ એક્સક્યુબિટર પેલ્લિડિરૉસ્ટ્રિસ (સ્ટેપ્પે ગ્રે શ્રિકે-મધ્ય એશિયા અને ઉત્તર ચીન, ઈરાન, અફઘાનિસ્તાન અને પાકિસ્તાનના ભાગો) &lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
ચિત્ર:Lanius_excubitor_algeriensis,_Chtouka-Aït_Baha,_Marokko_imported_from_iNaturalist_photo_97486386_(cropped).jpg|''L. e. algeriensis,'' in Morocco
ચિત્ર:Southern_grey_shrike.jpg|''L. e. aucheri'', in Oman
ચિત્ર:Lanius_meridionalis_elegans_22.jpg|''L. e. elegans'', in Israel
ચિત્ર:Lanius_excubitor_koenigi,_El_Jable,_Lanzarote,_Canary_Islands,_Spain.jpg|''L. e. koenigi'', in the Canary Islands
ચિત્ર:Great_Grey_Shrike_got_a_Sacred_place_at_Telangana_State_02_(cropped).jpg|''L. e. lahtora'', in India
ચિત્ર:Lanius_pallidirostris_(cropped).jpg|''L. e. pallidirostris'', in Kazakhstan
ચિત્ર:Socotra_Grey_Shrike,_Socotra,_Jemen_imported_from_iNaturalist_photo_88513513_(cropped).jpg|''L. e. uncinatus'', on Socotra
&lt;/gallery&gt;

== વર્ણન ==
પુખ્ત રૂપારેલ એક મધ્યમ કદનું ચટકાકાર પંખી છે, જે મોટા કદના થ્રશ જેટલું મોટું હોય છે, એટલે કે એની લંબાઈ ૨૨ થી ૨૬ સે. મી. (૮.૭ થી ૧૦.૨ ઇંચ) હોય છે. તે સામાન્ય રીતે આશરે ૬૦ થી ૭૦ ગ્રામ (૧.૨ થી ૨.૫ ઔંસ) નું વજન ધરાવે છે, જો કે કેટલીક પેટાજાતિઓ નોંધપાત્ર રીતે નાની અથવા મોટી હોય છે, અને નામાંકિત પેટાજાતિઓમાં પણ ૪૮ અને ૮૧ ગ્રામ (૧.૧ અને ૧.૨ ઔંસ) વચ્ચેના પુખ્ત વજન નોંધવામાં આવે છે. તેની પાંખો આશરે ૧૧.૪ સે. મી. (૪.૫ ઇંચ) અને પૂંછડી લગભગ ૧૦.૯ સે. મી (૪.૩ ઇંચ) લાંબી હોય છે, તેની પૂંછડીનું માપ લગભગ ૨૩ મીમી (૦.૯ ઇંચ) છે, અને તેના પગનો ભાગ (હકીકતમાં પગ) લગભગ ૨૭.૪ મીમી (૧.૦૮ ઇંચ) લાંબો છે. પાંખની લંબાઈ ૩૦ થી ૩૬ સે. મી. (૧૨ થી ૧૪ ઇંચ) સુધીની હોઇ શકે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Northern Shrike, Life History, All About Birds – Cornell Lab of Ornithology|url=http://www.allaboutbirds.org/guide/northern_shrike/lifehistory|access-date=2013-03-10|publisher=Allaboutbirds.org}}&lt;/ref&gt;
[[ચિત્ર:Greatgreyshrike.JPG|left|thumb|પુખ્ત નર (ડાબે ઉપર) અને માદા એલ. ઇ. એક્સક્યુબિટર કીશોરવયના પંખીને ભોજન કરાવતા  (નીચે) ]]
ઉપલા ભાગોનો સામાન્ય રંગ મોતી જેવા રંગના રાખોડી હોય છે, જે તેની યુરેશિયન શ્રેણીની પૂર્વ તરફ કથ્થઇ રંગનો છે. ગાલ અને દાઢી તેમજ આંખની ઉપરની પાતળી અને ઘણીવાર જોવા માટે મુશ્કેલ પટ્ટીઓ સફેદ હોય છે, અને એક ઊંડો કાળો માસ્ક ચાંચ આંખ દ્વારા કાનના આવરણ સુધી વિસ્તરે છે. ચાંચ ઉપરનો વિસ્તાર ભૂખરા રંગનો હોય છે. સ્કૅપ્યુલર (ખભાના પીંછા) સફેદ હોય છે, અને પાંખો કાળા રંગની હોય છે, જેમાં પ્રાથમિક રેમિજના પાયા દ્વારા સફેદ પટ્ટી બનાવવામાં આવે છે, જે કેટલાક પ્રદેશોમાં ગૌણ રેમિજના આધાર પર સહેજ સરભર રહે છે. પૂંછડી કાળી, લાંબી અને ટોચ પર નિર્દેશ કરે છે, બાહ્ય લંબચોરસમાં સફેદ બાહ્ય ફલક હોય છે. નીચેનો ભાગ સફેદ હોય છે, મોટાભાગની પેટાજાતિઓ સહેજ ભૂખરા રંગનો હોય છે. ખાસ કરીને સ્તન સામાન્ય રીતે ઘાટા હોય છે અને કેટલીકવાર પ્રકાશની નીચેની બાજુ કરતાં ભૂરા રંગનું હોય છે, અને હળવા પેટ અને સફેદ ગળા વચ્ચે અસ્પષ્ટ પટ્ટી તરીકે દેખાઈ શકે છે. ખાસ કરીને ઉત્તર પ્રશાંતની આસપાસની પેટાજાતિઓમાં અને અન્યત્ર પણ સ્ત્રીઓમાં, સ્તન પર હલકા કથ્થઈ રંગના પટ્ટાઓ હોઈ શકે છે. આ નોટ મોટી હોય છે અને તેની ટોચ પર વળેલી હોય છે અને લગભગ કાળી રંગની હોય છે, પરંતુ નીચેની બાજુએ ઝાંખી પડી જાય છે (જોકે તેની હદ મોસમ પ્રમાણે બદલાય છે). પગ અને પગ કાળા છે. .

રૂપારેલ પંખીના નર અને માદા લગભગ સમાન કદના હોય છે, અને સીધી સરખામણી સિવાય દેખાવમાં સ્પષ્ટ રીતે અલગ પાડી શકાતા નથી. માદામાં નીચેના ભાગો થોડા વધારે ભૂખરા રંગના હોય છે અને સામાન્ય રીતે દેખીતી રીતે ભૂખરા-ભૂરા રંગના હોય છેઃ અને સફેદ પાંખ અને પૂંછડીના નિશાનો લાક્ષણિક રીતે ઓછા હોય છે (જોકે આ ભાગ્યે જ સ્પષ્ટ રીતે જોવા મળે છે સિવાય કે ફ્લાઈટમાં. ઉપરની બાજુ અને અસ્પષ્ટ બફી-સફેદ નિશાનોને બાદ કરતાં, પગવાળા યુવાન પક્ષીઓ ચારે બાજુ ભારે ભૂખરા-ભૂરા રંગના હોય છે. તૃતીય રેમિજની ટીપ્સ અને પાંખના આવરણ પણ બફી છે, જેમાં બાદમાં કાળી પટ્ટી હોય છે. ઉત્તર અમેરિકાની પેટાજાતિ ''બોરેલિસ'', ફ્લેંગલિંગ્સ ખરેખર ઉપરની બાજુ અને પાંખો પર એકદમ ભૂરા રંગના હોય છે, અને તીક્ષ્ણ અને ઘેરા તળિયાના પટ્ટાઓ ધરાવે છે. યુરેશિયામાં, ફ્લેંગલિંગ્સ સ્ત્રી જેવા પ્લમેજમાં ભળી જાય છે, જેમાં તૃતીય સ્તરની પટ્ટીઓ સામાન્ય રીતે પાનખરમાં રહે છે. તેની શ્રેણીમાં, યુવાન તેમના પ્રથમ વસંતમાં પુખ્ત પ્લમેજ પ્રાપ્ત કરે છે.

== વિતરણ અને નિવાસસ્થાન ==
[[ચિત્ર:Great_Grey_Shrike_got_a_Sacred_place_at_Telangana_State_01_(cropped).jpg|thumb|હવામાં ''રૂપારેલ (એલ. ઈ. લાહટોરા)'']]

== વર્તન ==
[[ચિત્ર:Lanius.excubitor.-.lindsey.jpg|left|thumb|બેસવાની જગ્યાની પસંદગી એ રૂપારેલના વસવાટની મહત્વપૂર્ણ લાક્ષણિકતા છે.]]
રૂપારેલ મુળભૂત રીતે વિસ્તારવાદી વર્તણુક ધરાવતા હોવા છતા પાંચ થી છ પૃખ્ત વયના પંખીના છુટાછવાયા સમુહમાં પણ વસતા જોવા મળ્યા છે. જોકે એવા સમુહના પંખીઓના પરસ્પર સંબધો વિષે કોઈ જાણકારી ઉપલબ્ધ નતી.
[[ચિત્ર:Lanius_excubitor_elegans_MHNT.ZOO.2010.11.232.1.jpg|left|thumb|રૂપારેલનું સંગ્રહાયેલું ઇંડું.]]

== સંદર્ભ ==
{{Reflist|30em}}

* {{Cite book|url=https://biodiversitylibrary.org/page/41130575|title=A Natural History of Birds|last=Albin|first=Eleazar|publisher=William Innys|year=1734|volume=2|location=London|page=13, plate 13|author-link=Eleazar Albin}}
* એલ્ડ્રોવાન્ડી, યુલિસે (યુલિસિસ એલ્ડ્રોવાન્ડુસ (૧૬૪૬): ડી એલિયો લાનીઓરમ જનરા મેજોર ઓર્નિથોલોજી [&quot;અન્ય પ્રકારના શ્રાઇકમાંથી, જેને પક્ષીશાસ્ત્રીઓ દ્વારા ગ્રેટર કહેવાય છે&quot;]. In: Ornithologia (૩જી આવૃત્તિ, વોલ્યુમ ૧ઃ૩૮૯ [લેટિનમાં]. નિકો તેબાલ્ડિની, બોલોગ્ના (બોનોનિયા) 
* {{Cite journal|last=Antczak, Marcin|last2=Hromada, Martin|last3=Tryjanowski, Piotr|year=2005|title=Frogs and toads in the food of the Great Grey Shrike (''Lanius excubitor''): larders and skinning as two ways to consume dangerous prey|journal=[[Animal Biology (journal)|Anim. Biol.]]|volume=55|issue=3|pages=227–233|doi=10.1163/1570756054472836}}
* {{Cite journal|last=Clement, Peter|last2=Worfolk, Tim|year=1995|title=Southern and eastern Great Grey Shrikes in northwest Europe|journal=[[Birding World]]|volume=8|issue=8|pages=300–309}}
* ફ્રિશ, જોહાન લિયોનહાર્ડ (૧૭૨૦): Der V.ten હૌપ્ટાર્ટ II.te અબ્થીલુંગ, વિએરલી આર્ટેન એલ્સ્ટર્ન-&lt;ID૨) પ્લેટે [&quot;પાંચમી પ્રાથમિક પ્રજાતિનું બીજું વિભાજન, મેગપીઝની ચાર પ્રજાતિઓ-પ્લેટ ૨&quot;]. માંઃ જર્મન ભાષામાં જર્મન ભાષામાં અંગ્રેજી ભાષામાં અંગ્રેજીમાં અંગ્રેજી ભાષામાં જર્મન ભાષા અને જર્મન ભાષામાં ફ્રેન્ચ ભાષા અને જર્મન ભાષા સાથે જર્મન ભાષામાં લેટિન અને ફ્રેન્ચ ભાષામાં લેટીન અને ફ્રેન્ચ ભાષાના શીર્ષકો સાથે જર્મન ભાષાના શબ્દોનો ઉપયોગ કરો. F.H.Frisch, બર્લિન (બેરોલિનમ).
* ગેસ્નર, કોનરેડ (૧૫૫૫) (હિસ્ટોરીયા એનિમલિયમ [લિંક દૂર] (વોલ. ૩) [લેટિનમાં]. ક્રિસ્ટોફ ફ્રોસ્ચૌર, ઝુરિચ (Čtigurium &quot;).
* ગ્લેયર, પી. જી. ડબલ્યુ. (ed. (૧૯૬૮-૧૯૮૨): ''ઓક્સફર્ડ લેટિન શબ્દકોશ'' (૧ લી આવૃત્તિ. ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, ઓક્સફર્ડ.  {{ISBN|0-19-864224-5}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-19-864224-5|&lt;bdi&gt;0-19-864224-5&lt;/bdi&gt;]]
* હેરિસ, ટોની અને ફ્રેન્કલીન, કિમ (૨૦૦૦): શ્રીક્સ અને બુશ-શ્રાઇકઃ જેમાં લાકડાનો હડતાળ, હેલ્મેટ-હડતાળ, ફ્લાયકેચર-હડતાળ અને તલવારો, બેટિસ અને તલવારો-આંખો સામેલ છે. ક્રિસ્ટોફર હેલ્મ, લંડન.  {{ISBN|0-7136-3861-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-7136-3861-3|&lt;bdi&gt;0-7136-3861-3&lt;/bdi&gt;]]
* {{Cite journal|last=Henninger, W.F.|year=1906|title=A preliminary list of the birds of Seneca County, Ohio|url=http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v018n02/p0047-p0060.pdf|journal=[[Wilson Bulletin]]|volume=18|issue=2|pages=47–60|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819031243/https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v018n02/p0047-p0060.pdf|archive-date=2018-08-19|access-date=2013-03-10}}
* {{Cite journal|last=Jønsson, Knud A.|last2=Fjeldså, Jon|year=2006|title=A phylogenetic supertree of oscine passerine birds (Aves: Passeri)|journal=[[Zoologica Scripta]]|volume=35|issue=2|pages=149–186|doi=10.1111/j.1463-6409.2006.00221.x}}
* લિનાયસ, કાર્લ (૧૭૪૬-૧૮૧). &quot;Ampelis caerulescens, alis caudaque nigricantibus&quot; [લિંક દૂર કરવામાં આવી]. In: Fauna Svecica Sistens Animalia Sveciæ Regni, વગેરે. કોનરેડ અને જ્યોર્જ જેકબ વિશોફ, લીડેન (લુગ્ડુનમ બેટાવોરમ).
* લિનાયસ, કાર્લ (૧૭૫૮-૪૩.૨). Lanius excubitor {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170613040751/http://gdz.sub.uni-goettingen.de/no_cache/dms/load/toc/?IDDOC=265100|date=2017-06-13}} ૨૦૧૭-૦૬-૧૩ at the Wayback Machine. In: Systema naturae per regna tria natureae, secundum class, ordines, genra, spices, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis (૧૦મી આવૃત્તિ, વોલ્યુમ ૧ઃ ૯૪ [લેટિનમાં]. લાર્સ સાલ્વિયસ, સ્ટોકહોમ (હોલ્મિઅસ).
* મલિકોવ્સ્કી, જિરી (૨૦૦૨): દુનિયાના સેનોઝોઇક પક્ષીઓ (ભાગ ૧:યુરોપ). નિનોક્સ પ્રેસ, પ્રાગ.
* રે, જ્હોન (જોઆનિસ રાઇ) (૧૭૧૩)  લેનિયસ સીન્યુરિયો મેજર. In: ''સારાંશ પદ્ધતિ એવિયમ અને પિસ્કિયમઃ ઓપસ મરણોત્તર'', વગેરે. વિલિયમ ઈનિસ, લંડન.
* {{Cite journal|last=Sangster, George|last2=Knox, Alan G.|last3=Helbig, Andreas J.|last4=Parkin, David T.|year=2002|title=Taxonomic recommendations for European birds|journal=[[Ibis (journal)|Ibis]]|volume=144|issue=1|pages=153–159|doi=10.1046/j.0019-1019.2001.00026.x}}
* સ્વેનસન, ચાર્લ્સ (૨૦૦૮): બ્રિટિશ પક્ષીઓના પ્રાંતીય નામો અને લોક કથા. બિબ્લિઓલાઇફ.  {{ISBN|0-559-53114-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] ૦-૫૫૯-૫૩૧૧૪-૧.&amp;nbsp;
* {{Cite journal|last=Tenuvuo, Jorma|last2=Varrella, Juha|year=1998|title=Identification of the Great Grey Shrike complex in Europe|url=http://www.eurobirding.com/birdingmagazines/artinfo.php?id=2379|journal=[[Alula (journal)|Alula]]|volume=4|issue=1|pages=2–11|archive-url=https://web.archive.org/web/20101216093017/http://eurobirding.com/birdingmagazines/artinfo.php?id=2379|archive-date=2010-12-16|access-date=2009-09-19}}
* વિલુઘબી, ફ્રાન્સિસ (૧૬૭૬): &quot;ઓર્નિથોલોજિયા લિબ્રી ટ્રેસ&quot; [લિંક દૂર] [લેટિનમાં]. જ્હોન માર્ટિન, લંડન.
* {{Cite book|title=European Breeding Bird Atlas 2: Distribution, Abundance and Change|last=Keller|last2=Herrado|last3=Voříšek|publisher=European Bird Census Council &amp; Lynx Editions|year=2020|location=Barcelona}}

[[શ્રેણી:પક્ષી]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ]]</text>
      <sha1>5eavzxdokuc05je8l6699rj5k0vo0cq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:R s suresh 007</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154767</id>
    <revision>
      <id>902867</id>
      <timestamp>2026-07-26T09:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>902867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="224" sha1="5hd2puvlte3ejeujdnb4753kse4bowi" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=R s suresh 007}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૫:૧૮, ૨૬ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>5hd2puvlte3ejeujdnb4753kse4bowi</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>