વિકિપીડિયા guwiki https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિપીડિયા વિકિપીડિયા ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk 0 1502 902923 898189 2026-07-27T22:09:55Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902923 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | status = EN | status_system = iucn3.1 | trend = down | status_ref =<ref name="iucn">{{IUCN2008|assessors=Chundawat, R.S., Habib, B., Karanth, U., Kawanishi, K., Ahmad Khan, J., Lynam, T., Miquelle, D., Nyhus, P., Sunarto, Tilson, R. & Sonam Wang|year=2008|id=15955|title=Panthera tigris|downloaded=9 October 2008}}</ref> | image = Panthera tigris tigris in Bandhavgarh National Park, 2006-05.jpg | image_caption = A [[Bengal Tiger]] (''P. tigris tigris'') in India's [[Bandhavgarh National Park]]. | image_width = 250px | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Mammal]]ia | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[Felidae]] | genus = ''[[Panthera]]'' | species = '''''P. tigris''''' | binomial = ''Panthera tigris'' | binomial_authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | synonyms = <center>'''''Felis tigris''''' <small>[[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758</small><ref name="Linn1758" /> <br /> '''''Tigris striatus''''' <small>[[Nikolai Severtzov|Severtzov]], 1858</small><br /> '''''Tigris regalis''''' <small>[[John Edward Gray|Gray]], 1867</center> | range_map = Tiger_map.jpg | range_map_width = 250px | range_map_caption = Historical distribution of tigers (pale yellow) and 2006 (green).<ref>{{cite web |url=http://www.savethetigerfund.org |title=Wild Tiger Conservation |publisher=Save The Tiger Fund |date= |access-date=2009-03-07 |archive-date=2011-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110226154008/http://savethetigerfund.org/ |url-status=dead }}</ref> | subdivision_ranks = [[Subspecies]] | subdivision = ''[[Bengal tiger|P. t. bengalensis]]''<br /> ''[[Indochinese tiger|P. t. corbetti]]''<br /> ''[[Malayan tiger|Panthera tigris jacksoni]]''<br /> ''[[Sumatran tiger|P. t. sumatrae]]''<br /> ''[[Siberian tiger|Panthera tigris altaica]]''<br /> ''[[South China tiger|Panthera tigris amoyensis]]''<br /> †''[[Bali tiger|P. t. balica]]''<br /> †''[[Javan Tiger|P. t. sondaica]]'' }} [[File:439280 schots angry-tiger.wav|thumb|right|વાઘ]] [[File:A walk with the Tigress.webm|thumb|right|વાઘનો વિડીયો]] '''વાઘ ''' (''પેન્થેરા ટાઇગ્રીસ'' ) [[ફેલેડે|ફેલિડે]] (બિલાડી, જંગલી બિલાડી વગેરે)ના પરિવારનો એક સભ્ય છે. જે ''[[પેન્થેરા]]'' ઉત્પત્તિમાં [[મોટી બિલાડી|ચાર મોટી બિલાડીઓ]]માં સૌથી મોટામાં મોટો છે.<ref name="britannica">{{cite web|url=http://www.britannica.com/eb/article-9072439/tiger|title=Encyclopaedia Britannica Online - Tiger (''Panthera tigris'')|dateformat=dmy|access-date=25 September 2007}}</ref> પૂર્વ અને દક્ષિણ [[એશિયા]]ના મોટા ભાગમાં પોતાનું મૂળ સ્થાન ધરાવતા આ વાધ અન્ય પ્રાણીઓનો શિકાર કરનાર અને [[કાર્નિવોર#આબ્લીગેટ કાર્નિવોર|પોતાને માંસ ખાવા માટે ફરજ પાડનાર]] હતો. મહત્તમ{{convert|4|m|ft|abbr=off}} લંબાઇ ધરાવતા અને 300 કિલોગ્રામનું વજન (660 પાઉન્ડ) ધરાવતા વાધની પેટા જાતોના કદને સૌથી મોટા લુપ્ત થઇ ગયેલા ક્ષેત્રો સાથે સરખાવી શકાય છે. <ref name="Lynx">[http://lynx.uio.no/lynx/catsgportal/cat-website/20_cat-website/home/index_en.htm કેટ સ્પેશિયાલિસ્ટ ગ્રુપ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080222164316/http://lynx.uio.no/lynx/catsgportal/cat-website/20_cat-website/home/index_en.htm |date=2008-02-22 }}.</ref><ref name="bbc">{{cite web|url= http://www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/19.shtml|title= BBC Wildfacts – Tiger|access-date= 2009-10-05|archive-date= 2009-02-08|archive-url= https://web.archive.org/web/20090208090848/http://www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/19.shtml|url-status= dead}}</ref>તેમની ભારે શક્તિ ઉપરાંત તેમને ઓળખી શકાય તેવું મહત્વનું લક્ષણ તેમના શરીર પરની ઘાટી કાળી ઊભી રેખાઓ છે, જેમાં સફેદથી લાલ રંગ-પીળા આછા રંગની ઉપર આવેલી છે. સૌથી મોટી વાઘની [[પેટાજાતિઓ|પેટા જાત]][[સાઇબેરીયન વાઘ|સાઇબેરીયન વાઘ છે]]. કોઇ પણ પરિસ્થિતિમાં રહેવા ટેવાયેલા આ વાઘની શ્રેણી સાઇબેરીયન [[ટાઇગા|તાઇગા]],[[ઘાસની જમીન|ખુલ્લી ઘાસ આચ્છાદિત જમીન]] થી લઇને ઉષ્ણકટીબંધીય [[મેન્ગ્રુવ|વૃક્ષ]] વિસ્તારમાં જળબંબાકારમાં પણ રહી શકે છે. તેઓ અમુક પ્રદેશમાં રહે છે અને સામાન્ય રીતે એકલું રહેનાર પ્રાણી છે, જેને ઘણી વાર પોતાની ભૂખ સંતોષવા માટે આસપાસ વસતી હોય તેવા વિસ્તારોની જરૂર પડે છે. આ વાઘ પૃથ્વી પર વધુ વસતી ધરાવતા પ્રદેશોમાં મળી આવતા હોવાથી માનવી સાથેના નોંધપાત્ર ઘર્ષણમાં પરિણમ્યા છે. આધુનિક વાઘની નવ પેટા જાતમાંથી, [[Extinction|ત્રણ લુપ્ત]] થઇ ગઇ છે અને બાકીની છ જાતોને [[લુપ્તતા|અત્યંત ભયંકર માનવામાં આવે છે.]]તેના સીધા મુખ્ય કારણોમાં [[વસવાટ વિનાશ|વસતીને કારણે નાશ]]અને[[વસવાટ વિભાજન|વિભાજિત]] , અને {2શિકાર{/2}નો સમાવેશ થાય છે. તેમની ઐતિહાસિક શ્રેણી જે એક સમયે [[દક્ષિણ એશિયા|દક્ષિણ]] અને [[પૂર્વ એશિયા]]માં થઇને [[મેસોપોટેમીયા]] અને [[કૌકાસસ|કૌકાસુસ]] સુધી પ્રસરેલી તેમાં ધરમૂળથી ઘટાડો થયો છે. હાલમાં અસ્તિત્વ ધરાવનારી તમામ જાતો ઔપચારીક રક્ષણ, વસતીને કારણે નાશ અને [[વંશ દબાણ|ઉત્ક્રાંતિ દબાણ]] જેવા સતત જોખમો સાથે જીવી રહી છે. તેમ છતા પણ, વાઘ ઓળખપ્રાપ્તિ અને લોકપ્રિય [[કેરિશમેટિક મેગાફૌના|ચુંબકીય આકર્ષણ ધરાવતી પ્રાણી વસતી]]માં સ્થાન ધરાવે છે. તેમનો પ્રાચીન [[mythology|માન્યતા]] અને [[માન્યતા|પરંપરાગત વાર્તાઓમાં આગવી રીતે ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે અને આધુનિક ફિલ્મો અને સાહિત્યમાં શબ્દો અને ચિત્રો દ્વારા પ્રગટ કરવામાં આવી રહ્યા છે.]] આ ઉપરાંત વિવિધ એશિયન રાષ્ટ્રોના [[રાષ્ટ્રીય પ્રતીક|રાષ્ટ્રીય પ્રાણી]] તરીકે [[ધ્વજ]] અને [[કોટ ઓફ આર્મ્સ|શસ્ત્રોની મૂઠ]] તેમજ રમત રમતી ટીમના નિશાન તરીકે [[મુખવટો|મુખવટા]] તરીકે વાઘનો ઉપયોગ થાય છે. == નામ અને વ્યુત્પત્તિ શાસ્ત્ર == "વાઘ" શબ્દ ગ્રીક શબ્દ "''ટાઇગ્રીસ'' "પરથી આવ્યો છે, જે કદાચ [[પર્શિયન ભાષા|પર્શિયન]]સ્ત્રોત અર્થ "એરો"પરથી મેળવવામાં આવ્યો હશે,જે પ્રાણીની ગતિ અને નદી [[વાઘણ|ટાઇગ્રીસ]]ના નામના મૂળ સંદર્ભ આપે છે.<ref name="Liddell">{{cite book | author=[[Henry Liddell|Liddell, Henry George]] and [[Robert Scott (philologist)|Robert Scott]] | year=1980 | title=[[A Greek-English Lexicon]] (Abridged Edition) | publisher=[[Oxford University Press]] | location=United Kingdom | isbn=0-19-910207-4}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=tiger |title='Tiger' at the Online Etymology Dictionary |publisher=Etymonline.com |date= |access-date=2009-03-07}}</ref> અમેરિકન ઇંગ્લીશ, "ટાઇગ્રેસ" શબ્દ સૌપ્રથમ વખત 1611માં સાંભળવામાં આવ્યો હતો. [[કાર્લ લિનાયસ|લિન્નાઅસ]] દ્વારા તેના 18મી સદીના કામ ''[[સિસ્ટેમા નેચર]]'' માં ''ફેલિસ ટાઇગ્રીસ'' તરીકે મૂળભૂત રીતે વર્ણવવામાં આવેલા અનેક જાતોમાંની તે જાત હતી. <ref name="Linn1758">{{cite book | last = Linnaeus | first = Carolus | authorlink = Carolus Linnaeus | title = Systema naturae per regna tria naturae:secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. | publisher = Holmiae (Laurentii Salvii) | year = 1758 | page = 41 | url = http://www.biodiversitylibrary.org/page/726936 | access-date = 2008-09-08 | volume = 1 | edition = 10th}}</ref><ref>{{la icon}} {{cite book | last=Linnaeus | first=C. | authorlink=Carolus Linnaeus | title=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata. | publisher=Holmiae. (Laurentii Salvii). |year=1758| page=824 | url=http://dz1.gdz-cms.de/index.php?id=img&no_cache=1&IDDOC=265100}}</ref> તેના વૈજ્ઞાનિક નામનું જિનેરિક કોમ્પોનન્ટ ''પેન્થેરા ટાઇગ્રીસ'' ને ''ગ્રીક'' પાન (ઓલ) અને ''તે રીતે'' બિસ્ટમાંથી લેવામાં આવ્યું હશે તેવું માની લેવામાં આવે છે, પરંતુ આ પણ [[ફોલ્ક ઇટીમોલોજી|લોક સંસ્કૃત્તિ]] દ્વારા ઉપજાવવામાં આવેલું હોઇ શકે છે. જૂની ભાષાઓ દ્વારા તે ઇંગ્લીશમાં આવ્યું હોવા છતાં યે ''પેન્થેરા'' શક્યતઃ મૂળ [[પૂર્વ એશિયા]]ના હોવા જોઇએ, જેનો અર્થ થાય છે "ધી યલોઇશ એનિમલ" અથવા "વ્હાઇટીશ યલ્લો".<ref>{{cite web | url=http://www.etymonline.com/index.php?term=panther | title="Panther" | work=Online Etymology Dictionary | publisher=[[Douglas Harper]] | access-date=2007-07-05}}</ref> વાઘનું જૂથ[21] જવલ્લેજ છે (નીચે જુઓ), પરંતુ તેઓ જ્યારે સાથે દેખાય ત્યારે તેને સ્ટ્રીક અથવા એમ્બુશ કહેવાય છે. [[ચિત્ર:Tiger distribution3.PNG|thumb|250px|પશ્ચિમી ભાગ 1900 અને 1990 સહિતના વાઘની શ્રેણી ]] == રેન્જ == ભૂતકાળમાં, વાઘ એશિયામાં અનેક સ્થળે પથરાયેલા હતા, જેમાં [[કૌકાસસ]] અને [[કેસ્પિયન સમુદ્ર]] લઇને સાઇબીરીયા અને ઇન્ડોનેશિયા સુધીનો સમાવેશ થાય છે.19મી સદી દરમિયાન પટ્ટાવાળી બિલાડીઓ પશ્ચિમ એશિયામાંથી સંપૂર્ણપણે અદ્રશ્ય થઇ ગઇ હતી અને તેમના વિસ્તારના બાકીના ભાગમાં એકાંત સ્થળે જ મર્યાદિત બની હતી. આજે, આ વિભાજિત અવશેષનો વિસ્તાર પશ્ચિમમાં ભારતથી લઇને [[ચીન]] અને પૂર્વમાં [[દક્ષિણ પૂર્વ એશિયા|દક્ષિણપૂર્વ એશિયા]] સુધીનો છે. ઉત્તરીય સીમા દક્ષિણ પૂર્વીય [[સાઇબેરીયા|સાઇબીરીયા]]માં [[અમુર નદી]]ની નજીક છે. વાઘની વસતીથી ભરચક સૌથી મોટો વસતીવાળો વિસ્તાર હોય તો તે છે [[સુમાત્રા]]. 20 મી સદી દરમિયાનમાં વાઘ [[જાવા]] અને [[# બાલિ|બાલી]]માંથી અદ્રશ્ય થઇ ગયા હતા અને [[બોર્નીયો]] તેના [[અવશેષ|અવશેષો]] માટે જ પ્રખ્યાત છે. == શારીરિક લાક્ષણિકતાઓ, વર્ગીકરણ અને વિકાસ == સૌથી જૂની વાઘ જેવ બિલાડીઓનું અસ્તિત્વ છે, જે ''[[પેન્થેરા પાલાઓસિનેસીસ|પેન્થેરા પેલાસિનેન્સિસ]]'' કહેવાય છે, જે ચીન અને જાવામાં મળી આવ્યા છે. આ જાત મ મિલીયન વર્ષો પહેલા [[પ્લેઇસ્ટોસેન|પ્લેસ્ટોસેન]]ના પ્રારંભમાં રહેતી હતી અને તે અત્યારના વાઘ કરતા નાની હતી. અગાઉના ખરેખર વાઘના અવશે,ો જાવા તરીકે ઓળખાય છે અને તે 1.6 અને 1.8 મિલીયન વર્ષો જીવન જૂના છે. અગાઉના અને મધ્ય પ્લેસ્ટોસીનનના સ્પષ્ટ અવશેષો ચીન અને સુમાત્રાના અનામતમાં શોધી કાઢવામાં આવ્યા હતા. '''[[ટ્રીનીલ વાઘ|ટ્રિનીલ વાઘ]] ''' (''પેન્થેરા ટાઇગ્રીસ ટ્રિનીલેન્સીસ '' ) કહેવાતી પેટાજાતિઓ 1.2 મિલીયન વર્ષ પહેલા રહેતી હતી અને [[જાવા]]માં [[ટ્રીનીલ|ટ્રિનીલ]] તરીકે મળી આવેલા અવશેષો તરીકે જાણીતા છે.<ref>વાન ડેન હોયેક ઓસ્ટેન. 1999)જવાન ટાઇગર - ક્રૂરતાપૂર્વક કરાયેલી હત્યા. [http://www.naturalis.nl/300pearls 300 પર્લ્સ - કુદરતી વૈવિધ્યતાના મ્યુઝીયમ હાઇલાઇટ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921075044/http://www.naturalis.nl/300pearls/ |date=2009-09-21 }}. 11 ઓગસ્ટ, 2006ના રોજ ડાઉલોડ કરાયેલું.</ref> પ્લેસ્ટોસેનના અંતમાં સૌપ્રથમ વાઘ ભારત અને ઉત્તર એશિયામાં પહોચ્યા હતા, તેમજ પૂર્વીય [[જમીન આધારિત પુલ|બરિંગીયા]] (પરંતુ અમેરિકી ઉપખંડમાં નહી), [[જાપાન]], અને [[સખાલીન]]માં પણ પ્રવેશ્યા હતા. જાપાનમાં મળી આવેલા અવશેષો એ સુચવે છે કે સ્થાનિક વાઘ આયર્લેન્ડ પર જીવતા પેટાજાતિઓ જેવા હતા, જે મુખ્ય વાઘની તુલનામાં નાના હતા. આ કદાચ શરીરનું કદ કે જે પર્યાવરણ સ્થળને લાગે વળગે છે તેવી ઘટના (જુઓ [[ઇન્સ્યુલર દ્વારફિઝમ]]), અથવા શિકારની ઉપલબ્ધિના કારણે હોઇ શકે છે.[[હોલોસેન|નૂતનતન કાળ]] સુધી, વાઘ [[બોર્નીયો|બોર્નિયો]]માં , તેમજ [[ફીલિપિન્સ|ફિલિપિન્સ]]માં [[પાલવાન|પાલાવાન]]ના આયર્લેન્ડ પર રહેતા હતા.<ref>પાઇપર એટ અલ. ''ફિલિપિન્સના પાલાવન ખાતે વાઘ પેન્થેરા ટાઇગ્રીસની ભૂતકાળની હાજરી માટેના પ્રથમ પૂરાવા: આયર્લેન્ડની વસતીમાં લુપ્તતા.'' પ્રાચીન સમયનો અભ્યાસ, પ્રાચીન હવામાનનો અભ્યાસ, પ્રાચીન અર્થતંત્રનો અભ્યાસ 264 (2008) 123–127</ref> === શારીરિક લાક્ષણિકતાઓ === [[ચિત્ર:Siberian Tiger sf.jpg|thumb|સાઇબીરિયન વાઘ ]] વાઘ કદાચ મહદદઅંશે ઓળખાતી બિલાડીઓની પ્રતિકૃતિ હોવાનું મનાય છે(સિંહના કેટલાક શકય અપવાદો સાથે). તેઓ ખાસ રીતે લાલ રંગથી લઇને બ્રાઉન કલરના પટ્ટા, વ્હાઇટ્ટીશ મેડિયલ અને વેન્ટ્રલ ધરાવે છે. સફેદ ફ્રિંજ તેના ચહેરાની આસપાસ છે અને પટ્ટાઓનો કલર બ્રાઉન અથવા ગ્રેથી લઇને કાળા કલરનો હોય છે. પટ્ટાઓનું સ્વરૃપ અને વિસ્તાર પેટાજાતિઓમાં અલગ અલગ પડે છે (તેમજ રુંવાટી પણ અલગ પડે છે; ઉદા. તરીકે સાઇબેરીયન વાઘ અન્ય વાઘની પેટા જાતિઓની તુલનામાં આછા સફેદજ રંગના હોય છે), પરંતુ મોટા ભાગના વાઘ પર 100થી વધુ પટ્ટાઓ હોય છે. પટ્ટાઓની રીત દરેક પ્રાણીઓમાં વિશિષ્ટ હોય છે અને તેથી તેને અલગ રીતે ઓળખી શકાય છે, જે રીતે વ્યક્તિઓને ઓળખી કાઢવા માટે [[આંગળીના નિશાન|ફિંગરપ્રિન્ટ]]નો ઉપયોગ સૌથી વધ થાય છે. જોકે જંગલી વાઘના પટ્ટાની ગણતરીમાં મુશ્કેલી પડતી હોવાથી આ આળખની યોગ્ય રીત નથી.એવું લાગે છે વાઘ પરના પટ્ટાઓ તેમના માટે[[કેમૌપ્લેજ|એક મુખવટા]]નું કામ કરે છે, જે તેમને કાળા અંધકારમાં અને ગાઢ જંગલમાં તેમના શિકારને શોધી શકે તે માટે તેમની જાતને છૂપાવી રાખવામાં સહાય કરે છે. પટ્ટાની રીત વાઘની ચામડી પર મળી આવી છે અને જો તે કાઢ નાખવામાં આવે તો તેની ભેદભાવયુક્ત આંતરિક પદ્ધતિને સાચવી રાખી શકાશે. અન્ય મોટી બિલાડીઓની જેમ જ વાઘને પણ તેમના દરેક કાનની પાછળ સફેદ ટપકું હોય છે. [[ચિત્ર:TigerSkelLyd1.png|thumb|left|ખોપરી]] વાઘનો એક વધારાનો તફાવત એ છે કે એ જંગલી જાતની બિલાડીઓમાંના એક છે. [25] તે પણ શક્તિશાળી પગ અને ખભા ધરાવે છે, તેના પરિણામે તેઓ તેમના કરતા વજનમાં વધારે હોય તેવા શિકારને પણ નીચે પાડવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. જોકે, પેટાજાતિઓ કદમાં અલગ પડે છે, જે [[બર્મનના નિયમ|બર્ગમનના નિયમાનુસાર]] કરવામાં આવેલી આગાહી અનુસાર [[અક્ષાંશ|આબોહવા]] પ્રમાણે વધે છે. આમ મોટા પુરુષ [[સાઇબીરિયન વાઘ|સાઇબેરીયન વાઘ]] (''પેન્થેરા ટાઇગ્રીસ અલ્ટાઇકા'' )કુલ 3.5 મીટરની લંબાઇ (પેગની વચ્ચે 3.3. મીટર)અને 306 કિલોગ્રામ સુધી પહોંચી શકે છે. <ref name="der-tiger">{{de icon}} વ્રેટીસ્લેવ માઝકઃ ''ડેર વાઘ'' . નાચડ્રક ડેર 3. ઔફ્લાન્જ વોન 1983. વેસ્ટ્રેપ વિસેન્શાફન હોરેનવોર્સલેબેન, 2004 ISBN 3 894327596</ref> જે આયર્લેન્ડમાં વસતા સુમાત્રન, કે જે ફક્ત 75-140 કિગ્રાનું વજન ધરાવતી સૌથી નાની પેટાજાતિ છે, તેના કરતા નોંધપાત્ર રીતે મોટા કદના હોય છે. <ref name="der-tiger"/>નર અને માદા વાઘનું કદ મોટી પેટાજાતિઓમાં નિશ્ચિત હોવાથી દરેક જાતિમાં પુરુષ વાઘની તુલનામાં નાની હોય છે, જેમાં માદાની તુલનામાં નર વાઘનું વજન 1.7 ગણું વધુ હોય છે.<ref>મેથ્થીસેન, પીટર. 2000.ટાઇગર્સ ઇન ધ સ્નો, p. 47. ધી હાર્વિલ પ્રેસ, લંડન.</ref> વધારામાં, નર વાઘ માદાની તુલનામાં પહોળા પંજાઓ ધરાવે છે. વાઘની રીતભાત પર નિરીક્ષણ રાખતા તેમની જાતિ નક્કી કરતા બાયોલોજિસ્ટ ઘણી વાર આ તફાવતનો ઉપયોગ કરે છે. <ref name="Tigersnow"/> વાઘની ખોપરી સિંહ જેવી જ સમાન હોય છે, જોકે આગળનો ભાગ સામાન્ય રીતે દબાયેલો હોતો નથી, તેમજ પોસ્ટોર્બિટલ વિસ્તાર સહેજ લાંબો હોય છે. સિંહની ખોપરીમાં પહોળી અનુનાસિકા હોય છે. જોકે, બે જાતિઓમાં ખોપરીમાં અસંખ્ય ફેરફાર હોવાથી સામાન્ય રીતે નીચેના જડબાનો જાતિના વિશ્વસનીય સંકેત માટે ઉપયોગ થાય છે. <ref name="USSR">{{cite book | author = V.G. Heptner & A.A. Sludskii | title = Mammals of the Soviet Union, Volume II, Part 2 | year = | pages = | isbn = 9004088768}}</ref> === પેટાજાતિઓ === [[ચિત્ર:Tiger Bandavgarh.jpg|thumb|right|બેંગાલ વાઘ ]] વાઘની તાજેતરની [[પેટાજાતિઓ]]ના આઠ પ્રકાર છે, જેમાંની બે [[લુપ્તતા|લુપ્ત]]થઇ ગઇ છે. તેમની ઐતિહાસિક શ્રેણી (જેમાં અત્યંત ઘટાડો થઇ રહ્યો છે)કેટલા [[ઇન્ડોનેશિયા|ઇન્ડોનેશિયન આયર્લેન્ડ]] સહિત [[બાંગ્લાદેશ]], [[સાઇબેરીયા|સાઇબેરિયા]], [[ઇરાન]], [[અફઘાનિસ્તાન]], [[ભારત]], [[ચીન]],અને [[દક્ષિણપૂર્વ એશિયા]]માંથી જતી રહી છે. ઉતરતા ક્રમમાં જંગલી વસતીમાં અસ્તિત્વ ધરાવતી પેટાજાતિઓ નીચે પ્રમાણે છે: * '''[[બેંગાલ વાઘ|બંગાળ વાઘ]]''' અથવા '''રોયલ બેંગાલ વાઘ''' (''પેન્અથેરા ટાઇગ્રીસ ટાઇગ્રીસ'' ) [[ભારત]], [[બાંગ્લાદેશ]], [[નેપાળ]], [[ભૂતાન]], અને[[બર્મા]]ના કેટલાક ભાગમાં મળી આવે છે. તે વિવિધ પ્રકારની વસતીમાં રહે છેઃ ઘાસવાળા વિસ્તાર, વાવાઝોડગ્રસ્ત વરસાદી વિસ્તાર, ઝાડી ઝાંખર વાળા વિસ્તાર, ભીના અને સૂકા dry જંગલો અને મેનગ્રુવ. જંગલી નર સામાન્ય રીતે 205થી 227 કિગ્રા (450-500 પાઉન્ડ)ના વજનવાળા હોય છે, જયારે માદાનું સરેરાશ વજન આશરે 141 કિગ્રા જેટલું હોય છે. <ref name="university2002">સનક્વિસ્ટ, મેલ એન્ડ ફિયોના સનક્વિસ્ટ. 2002વિશ્વની જંગલી બિલાડીઓ યુનિવર્સિટી ઓફ શિકાગો પ્રેસ, શિકાગો</ref> જોકે, ઉત્તરીય ભારત અને નેપાલી બેંગાલ વાઘ ભારતીય ઉપખંડના દક્ષિણ ભાગમાંથી મળી આવતા વઘાની તુલનામાં કેટલીક હદે મહાકાય હોય છે, જેમાં મોટે ભાગે સરેરાશ નર હોય છે. {{convert|235|kg|lb}}.<ref name="university2002"/> જ્યારે બચાવકારોન માનવા અનુસાર આ વસતી 2,000થી ઓછી હોવી જોઇએ<ref>{{cite web |url=http://www.indianjungles.com/090805d.htm |title=Task force says tigers under siege |publisher=Indianjungles.com |date=2005-08-05 |access-date=2009-03-07 |archive-date=2009-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090903230942/http://www.indianjungles.com/090805d.htm |url-status=dead }}</ref> તાજેતરના ભારત સરકારના [[નેશનલ ટાઇગર કંઝર્વેશન ઓથોરિટી|નેશનલ ટાઇગર કન્ઝર્વેશન ઓથોરિટી]]ના અંદાજ અંનુસાર જંગલી વાઘની સંખ્યા ફક્ત 1,411ની છે, (1165-1657 [[આંકડાશાસ્ત્રમાં ભૂલો અને અવશેષો|આંકડાકીય ભૂલ]]નો સંકેત આપે છે) જે છેલ્લા એક દાયકામાં 6 0 ટકાનો ઘટાડો દર્શાવે છે. <ref>{{citation | last=Wade | first=Matt | author-link=Matt Wade | title=Threat to a national symbol as India's wild tigers vanish | newspaper=The Age (Melbourne) | date=February 15, 2008 | page=9}}</ref> બેંગાલ વાઘને રક્ષણ પૂરુ પાડવા માટે 1972થી મોટા જંગલી જીવન બચાવવાનો પ્રોજેક્ટ ચાલી રહ્યો છે, જે [[પ્રોજેક્ટ ટાઇગર]]ના નામે ઓળખાય છે. આ પ્રોજેક્ટની ગણના અનેક સફળ જંગલી સંર્ક્ષણ કાર્યક્રમોમાના એક કાર્યક્રમ તરીકે થાય છે, {{Fact|date=April 2008}},એક જ ટાઇગર રિઝર્વ ([[સરિસ્કા ટાઇગર રિઝર્વ|સરીસ્કા ટાઇગર રિઝર્વે]])ચોરીથી કરવામા આવતા શિકારને કારણે વાઘની સમગ્ર વસતી ગુમાવી છે. <ref>{{cite web |title=No tigers found in Sariska: CBI |publisher=DeccanHerald.com |url=http://www.deccanherald.com/deccanherald/apr112005/national130442005410.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20070210220826/http://www.deccanherald.com/deccanherald/apr112005/national130442005410.asp |archive-date=2007-02-10 |access-date=2007-07-20 |url-status=live }} (આર્કિવ).</ref> [[ચિત્ર:Tiger 032.jpg|thumb|right|ઇન્ડોચાઇનીઝ વાઘ]] * '''[[ઇન્ડોચાઇનીઝ વાઘ]]''' (''પેન્થેરા ટાઇગ્રીસ કોરબેટ્ટી'' ),કે જે ''કોરબેટ્ટ'' ના વાઘ તરીકે ઓળખાય છે, [[કંબોડીયા]], ચીન, [[લાઓસ]], [[બર્મા]], [[થાઇલેન્ડ]], અને [[વિયેતનામ]]માં મળી આવે છે. આ વાઘ બેંગાલ વાઘની તુલનામાં નાના અને ઘાટા રંગના હોય છે: નર વાઘનું વજન150–190&nbsp;કિગ્રા (330–420 પાઉન્ડ) જ્યારે માદા 110–140&nbsp;કિગ્રા (242–308 પાઉન્ડ)નાના હોય છે. તેમને રહેવાનું પસંદગીનું સ્થળ પર્વતીય પ્રદેશોમાં અથવા ટેકરી વાળા પ્રદેશોમાં રહેલા જંગલોમાં છે. ઇન્ડોચાઇનીઝ વાઘની વસતીન અંદાજ 1,200થી 1,800નો હોવાનો અંદાજ છે, જેમાં કેટલાક સોએક જેવા જંગલી વાઘનો સમાવેશ કરાયો નથી. પ્રવર્તમાન વસતી પર [[ચોરી છૂપીથી શિકાર|ચોરીથી શિકાર]]નું ભારે જોખમ રહેલું છે, હરણ અને જંગલી ભૂંડ જેવી પ્રાથમિક શિકાર જાતિઓ [[વસવાટ વિભાજન|વિભાજિત વસતી]] અને [[સમાગમ|અપૂરતા શિકાર]]ની ચોરીથી શિકારના પરિણામે શિકારમાં ઘટાડો થયો છે.વિયેતનામમાં, મારી નાખવામાં આવેલા ત્રણ ત્રિમાસિક વાઘ સમૂહ ચાઇનીઝ ફાર્મસી માટે પુરવઠો પૂરો પાડે છે. [[ચિત્ર:Tiger in the water.jpg|thumb|left|મલયાન વાઘ ]] * મલયન ટાઇગર (''પેન્થેરા ટાઇગ્રીસ જેકસોની'' ), મલય પેનિનસુલાના દક્ષિણ ભાગમાં જ મળી આવે છે, જેનો 2004 સુધી તેના પોતાના અધિકારમાં પેટાજાતિ તરીકે ગણના થતી ન હતી. અમેરિકાની [[નેશનલ કેન્સર ઇન્સ્ટિટ્યુટ]]ના એક ભાગ એવા [[લેબોરેટરી ઓફ જેનોમિક ડાયવર્સિટી]] અભ્યાસ<ref>{{cite web|url=http://home.ncifcrf.gov/ccr/lgd/|title=Laboratory of Genomic Diversity LGD|access-date=2009-10-05|archive-date=2007-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20070415002152/http://home.ncifcrf.gov/ccr/lgd/|url-status=dead}}</ref>ના લુઓ એટ અલના અભ્યાસ બાદ નવા વર્ગીકરણો બહાર આવ્યા હતા. તાજેતરની ગણતરી દર્શાવે છે કે વિશ્વમાં 600-800 વાઘ, જે તેની ત્રીજી સૌથી મોટી વસતી બનાવે છે, તે બેંગાલ વાઘ અને ઇન્ડોચાઇનીઝ વાઘથી પાછળ છે. મલાયન વાધ મુખ્ય વાઘ જાતિમાં સૌથી નાના છે અને જીવતી પેટાજાતિઓમાં સૌથી નાના છે, જેમાં નરનું વજન સરેરાશ 120 કિગ્રા અને માદાનું વજન આશરે 100 કિગ્રા છે. મલાયન વાઘ મલેશિયાની રાષ્ટ્રીય ઓળખ છે, જે તેના[[મલેશિયાનું પ્રતીક|શસ્ત્રોની મૂઠ]] પર અને [[મેબેંક|મેબેન્ક]]જેવા મલેશિયન ઇન્સ્ટિટ્યુટના લોગોમાં દેખાય છે. [[ચિત્ર:Panthera tigris sumatran subspecies.jpg|thumb|સુમાત્રન વાઘ ]] * '''[[સુમાત્રન વાઘ]]''' (''પેન્થેરા ટાઇગ્રીસ સુમાત્રી'' )ફક્ત [[સુમાત્રા]]ના ઇન્ડોનેશિયન આયર્લેન્ડમાં મળી આવે છે અને તે [[ભારે ભયંકર જાતિઓ|ભારે ભયંકર]]હોય છે.<ref>{{IUCN2006|assessors=Cat Specialist Group|year=1996|id=15966|title=Panthera tigris ssp. sumatrae|downloaded=11 May 2006}} ડેટાબેઝની એન્ટ્રીમાં આ જાતિઓ શા માટે આટલી ભયંકર છે અને તેમાં કઇ શરતોનો ઉપયોગ કરાયો છે તેના સંક્ષિપ્તમાં ઉલ્લેખનો સમાવેશ કરાયો છે. </ref> તે જીવતી વાઘની પેટાજાતિઓમાં સૌથી નાના છે, જેમાં નર વાઘનું વજન 100-140 કિગ્રા(154-242 પાઉન્ડ)અને માદાનું વજન 75-110 કિગ્રા (154-242 પાઉન્ડ)નું હોય છે. <ref>* {{aut|Nowak, Ronald M.}} (1999) ''(1999)વોકર્સ મામલ્સ ઓફ ધ વર્લ્ડ. '' . જોહ્ન્સ હોપકિન્સ યુનિવર્સિટી પ્રેસ્. ISBN 0-8018-5789-9</ref>તેમનું નાનુ કદ જાડાઇ, સુમાત્રાના આયર્લેન્ડના ગાઢા જંગલો કે જેમાં તે રહે છે અને નાના કદના પ્રાણીઓના શિકાર કરવાને લીધે હોય છે.જગંલી વસતી 400-500ની વચ્ચે હોવાનું માનવામાં આવે છે, જે મોટે ભાગે આયર્લેન્ડના [[ઇન્ડોનેશિયામાં આવેલા રાષ્ટ્રીય પાર્કની યાદી|રાષ્ટ્રીય પાર્ક]]માં જોવામાં આવ્યા છે. તાજેતરના ઉત્પત્તિના પરીક્ષણ પરથી એવું ફલિત થાય છે કે યુનિક જિનેટિક માર્કરની હાજરી છે, જે કદાચ જો તે લુપ્ત થતા ન હોય તો અલગ જાતિમાં વિકાસ પામતા હોય{{Specify|date=July 2008}} <ref>^ ક્રેક્રાફ્ટ જે., ફેઇનસ્ટેઇન જે., વૌઘન જે.., હેમ-બાયચોવસ્કી કે. (1998) 1998) વાઘને અલગ પાડે છે (પેન્થેરા ટાઇગ્રીસ) મિટોકોન્ડ્રીયલ સિક્વન્સીસ ન્યુક્લિયર ઇન્સર્ટસ, પદ્ધતિસર અને સંરક્ષણ ઉત્પત્તિઓ. એનિમલ કંઝર્વેશન 1: 139–150.</ref> તેના લીધે એવા સુચનો આવ્યા છે કે સુમાત્રન વાઘને બચાવવાની પ્રવૃત્તિ અન્ય પેટાજાતિઓની તુલનામાં વધુ થવી જોઇએ. જ્યારે [[વસવાટ વિનાશ|વસતી વિનાશ]] પ્રવર્તમાન વાઘની વસતી માટે મોટું જોખમ હોવાથી (રક્ષિત રાષ્ટ્રીય પાર્કમાં રક્ષણ હાથ ધરવાનું નામવામાં આવ્યું છે તેમાં વૃક્ષો સતત કપાતા રહે છે), 66 ઓછા વાઘ અથવા કુલ વસતીના આશરે 20 ટકા ગણતરીમાં આવ્યા હતા અને તેમને 1998 અને 2000ની વચ્ચે મારી નાખવામાં આવ્યા હતા. [[ચિત્ર:Tiger in the snow at the Detroit Zoo March 2008 pic 2.jpg|thumb|right|સાઇબેરીયન વાઘ ]] * '''[[સાઇબેરીયન વાઘ]] ''' (''પેન્થેરા ટાઇગ્રીસ અલટાઇકા'' ), પણ ''અમુર'' , ''મન્ચ્યુરીયન'' , ''અલ્ટાઇક'' , ''કોરીયન '' અથવા''ઉત્તર ચીન'' વાધ તરીક ઓળખાય છે, અને તે [[અમુર નદી|અમુર]]-[[યુસુરી નદી|યુસુરી]]સુધી સીમીત છે, જે પૂર્વ [[સાઇબેરીયા|સાઇબીરીયા]] માં[[પ્રિમોર્સ્કી ક્રાઇ]]અને [[ખાબોરોવ્સ્ક ક્રાઇ|ખબરોવ્સ્ક ક્રાઇ]]પ્રદેશના છે, જ્યાં હાલમાં તે રક્ષિત છે. પેટાજાતિઓના સૌથી મોટા પ્રકાર તરીકે ગણાતા આ વાઘનું માથુ અને શરીરની લંબાઇ 190-230 સેમી (વાઘની પૂંછડીની લંબાઇ 60-110 સેમી લાંબી)અને નર વાઘનું સરેરાશ વજન આશરે {{convert|227|kg|lb}},<ref name="university2002"/>અમુર વાઘ પણ તેના જાડા હાથ માટે જાણીતા છે, જે સોનેરી ડોક તથા થોડા પટ્ટાઓ વડે અલગ પડે છે. સૌથી ભારે જંગલી સાઇબેરીયન વાઘનું વજન 385 કિગ્રા છે, <ref>ગ્રેહામ બેટમેન: ''ડાઇ ટિયર વેલ રૌબિયર'' , ડ્યૂ ઔસગેબ, બર્ટેલ્સમેન વેરલેગ, 1986. </ref>પરંતુ [[વ્રેટીસ્લેવ માઝક|માઝક]]ના અનુસાર આ વિકરાળ વાઘની જાણકારી વિશ્વસનીય સ્ત્રોત પાસેથી પ્રાપ્ત થઇ થી. <ref name="der-tiger"/> તેમ છતાં, છ મહિનાના સાઇબેરીયન વાઘ પણ સંપૂર્ણ ઉંમર ધરાવતા[[ચિત્તો|ચિત્તા]]જેવા દેખાય છે.છેલ્લી બે વસત ગણતરી (1996 અને 2005)માં તેમની એકમાત્ર કે ઓછા કે વત્તા પ્રમાણમાં સતત રીતે 450-500 અમુર વાઘ જણાઇ આવ્યા હતા, જેનો સમાવેશ વિશ્વમાં સૌથી મોટા અવિભક્ત વાઘની વસતીમાં થતો હતો. 2009માં હાથ ધરવામાં આવેલા ઉત્પત્તિના સંશોધને એવું દર્શાવ્યું હતું કે સાઇબીરીયન વાઘ અને પશ્ચિમી "[[કેસ્પિયન વાઘ|કેસ્પીયન વાઘ]]" (એક વખત એવું વિચારવામાં આવ્યું હતું કે પેટાજાતિઓનું અસ્તિત્વ હશે જે 1950ના અંત સુધીમાં જંગલી જાતિ લુપ્ત થઇ ગઇ હશે<ref name="casp">{{cite web|url=http://www.tigerhomes.org/animal/curriculums/caspian-tiger-pc.cfm|title=The Caspian Tiger - ''Panthera tigris virgata''|dateformat=dmy|access-date=12 October 2007|archive-date=14 મે 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060514011511/http://www.tigerhomes.org/animal/curriculums/caspian-tiger-pc.cfm|url-status=dead}}</ref><ref name="casp2">{{cite web|url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/caspian.html|title=The Caspian Tiger at www.lairweb.org.nz|dateformat=dmy|access-date=12 October 2007|archive-date=12 ઑક્ટોબર 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181012162517/http://www.lairweb.org.nz/tiger/caspian.html|url-status=dead}}</ref>)જે માનવીઓની દરમિયાનગીરીને કારણે ભૂતકાળની સદીમાં અસ્તિત્વમાં આવેલી બે વસતીના અલગ પડવાથી સમાન પેટાજાતિઓ હતી.<ref name="driscoll">[http://www.plosone.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0004125 મિટોકોન્ડ્રીયન સાયલોજિયોગ્રાફી કેસ્પીયન વાઘની સુપ્તતાના મૂળ અને તેના અમુર વાઘ સાથેના સંબંધ વર્ણવે છે]</ref> [[ચિત્ર:Panthera tigris amoyensis.jpg|thumb|right|દક્ષિણ ચાઇના વાઘ ]] * '''[[દક્ષિણ ચાઇના વાઘ]] ''' (''પેન્થેરા ટાઇગ્રીસ એમોયેન્સીસ '' ), તેમજ ''એમોય'' અથવા ''ક્ઝાઇમેન'' વાઘ તરીકે પણ જાણીતા, આ વાઘ અનેક ભયંકર વાઘોમાંની એક પેટાજાતિ છે અને વિશ્વમાં 10 અત્યંત ભયંકર જાતિઓમાં તેનો સમાવેશ થાય છે. <ref>[http://www.china.org.cn/english/China/217122.htm ]^ www.china.org.cn 6 ઓક્ટોબર 2007ના રોજ મેળવવામાં આવેલું </ref>{{Clarify me|10 most endangered species, or most endangered subspecies?|date=August 2008}}અનેક નાની પેટાજાતિઓમાંની એક, દક્ષિણ ચાઇના વાઘની લંબાઇ નર અને માદા એમ{{convert|2.2|–|2.6|m|in|abbr=on}} બન્નેને લાગુ પડે છે. નરનું વજન 127 અને 177 કિગ્રા (280-390 પાઉન્ડ)ની વચ્ચે, જ્યારે માદાનું વજન 100 અને 118 કિગ્રા (220-260 પાઉન્ડ)વચ્ચે હોય છે. 1983થી 2007 સુધી દક્ષિણ ચાઇનાના વાઘ દેખાયા ન હતા. 0}[64] 2007માં એક ખેડૂતને વાઘ દેખાયો હતો અને તેની સાબિતી રૂપે સત્તાવાળાઓને તેનો ફોટો આપ્યો હતો. <ref name="xinhua"/><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/7042257.stm |title=Rare China tiger seen in the wild |publisher=BBC News |date=2007-10-12 |access-date=2009-03-07}}</ref> આ ફોટોગ્રાફ અંગે પ્રશ્ન ઉભો થયો હતો, જે બાદમાં બનાવટી તરીકે પૂરવાર થયો હતો, જેની ચાઇનીઝ કેલેન્ડર પરથી નકલ કરવામાં આવી હતી અને “સાઇટીંગ” એક મોટા કૌભાંડમાં રૂપાંતરીત થયું હતું. <ref>{{cite news|url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2007-11/17/content_6261263.htm|title=South China tiger photos are 'fake' |publisher=China Daily |date=2007-11-17|access-date=2009-03-07}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2008-06/29/content_6803353.htm|title=South China tiger photos are fake: provincial authorities |publisher=China Daily date=2008-06-29|access-date=2009-03-07}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/china/article4237441.ece|title=Farmer's photo of rare South China tiger is exposed as fake|publisher=The Times date=2008-06-30|access-date=2009-03-07|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://archive.today/20110629162207/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/china/article4237441.ece|url-status=dead}}</ref> 1977માં, ચાઇનીઝ સરકારે જંગલી વાઘને મારી નાખવા બાબતે એક પ્રતિબંધિત કાયદો પસાર કર્યો હતો, પરંતુ તે કદાચ પેટાજાતિઓને બચાવવા માટે અત્યંત મોડું હતું, કેમ કે જંગલી જાતિનો મોટે ભાગે લુપ્ત થઇ ગયો હતો. હાલમાં આરે 59 જેટલા દક્ષિણ ચાઇના વાઘ સમગ્ર ચીનમાં હોવાનું મનાય છે, પરંતુ તેમાં ઘટાડો થઇને હવે છ રહ્યા હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. આમ, [[ઉત્પત્તિ વૈવિધ્યતા]] કે જે પેટાજાતિઓને ટકાવી રાખવા માટે જરૂરી હતી, તે હાલમાં ઉપલબ્ધ નથી. હાલમાં, આ જંગલી વાઘને ફરીથી ટકાવી રાખવા હોય તો તેના માટે પોષણ માટે પ્રયત્નો હાથ ધરવામાં આવી રહ્યા છે. === લુપ્ત થયેલી પેટાજાતિઓ === * '''[[બાલી વાઘ|બાલીનીઝ વાઘ]]''' (''પેન્થેરા ટાઇગ્રીસ બાલિકા'' ) [[# બાલિ|બાલી]]આયર્લેન્ડ સુધી સીમિત હતી. તે વાઘની પેટાજાતિઓમાં અત્યંત નાના છે, જેનું વજન નરમાં 90-100 કિગ્રા અને માદાનું 65-80 કિગ્રા છે. <ref name="der-tiger"/> વસતી લુપ્ત થઇ જાય ત્યાં સુધી તેનો શિકાર કરવામાં આવ્યો હતો- છેલ્લો બાલીનીઝ વાઘ સુમ્બત કીમા, પશ્ચિમ બાલી ખાતે 27 સપ્ટેમ્બર 1937ના રોજ મારવામાં આવ્યો હતો; જે પુખ્ત વયની માદા હતી. કોઇ પણ બાલાનીઝ વાઘને જીવતો પકડવામાં આવ્યો ન હતો. [[ઇન્ડોનેશિયામાં હિન્દુત્વ #Hબાલીમાં હિન્દુત્વ|બાલીનીઝ]] [[હિન્દુત્વ]]માં વાઘ હજુ પણ અગત્યની ભૂમિકા ભજવે છે. [[ચિત્ર:Panthera tigris sondaica 01.jpg|left|thumb|જવાન વાઘના ફોટોગ્રાફ ]] * '''[[જવાન વાઘ]]''' (''પેન્થેરા ટાઇગ્રીસ સોન્ડાઇકા'' )[[જાવા]]ના આયર્લેન્ડમાં ઇન્ડોનેશિયન સુધી મર્યાદિત હતા. હવે એવું લાગી રહ્યું છે કે શિકાર અને વસતી વિનાશના પરિણામ સ્વરૂપે આ પેટાજાતિઓ 1980માં લુપ્ત થઇ ગઇ હતી, પરંતુ 1950 બાદ આ પેટાજાતિઓનું લુપ્ત થવું સંભવિત હતું (જ્યારે એવું પણ વિચારવામાં આવે છે કે 25 કરતા પણ ઓછા જંગલી વાઘ રહ્યા હતા). છેલ્લો ચોક્કસ નમૂનો 1979માં દેખાયો હતો, પરંતુ 1990 દમિયાન ઓછી દેખા દીધી હતી.<ref>{{cite web |url=http://www.thejakartapost.com/yesterdaydetail.asp?fileid=20021030.S03 |title=Bambang M. 2002. In search of 'extinct' Javan tiger. The Jakarta Post (October 30) |publisher=Thejakartapost.com |date= |access-date=2009-03-07 |archive-date=2007-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929111709/http://www.thejakartapost.com/yesterdaydetail.asp?fileid=20021030.S03 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.javantiger.or.id|title=Harimau jawa belum punah! (Indonesian Javan Tiger website)|access-date=2021-07-10|archive-date=2006-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20061228195734/http://www.javantiger.or.id/|url-status=dead}}</ref>નરના વજન 100-141&nbsp;કિગ્રા અને માદા માટે 75-115&nbsp;કિગ્રા સાથે જવાન વાઘ નાની પેટાજાતિઓમાંના એક હતા, જે સુમાત્રન વાઘ જેવું જ આશરે સમાન કદ હતું. {{Fact|date=August 2008}} === હાયબ્રીડ === {{further|[[Panthera hybrid]], [[liger]] and [[tigon]]}} વાઘ સહિત મોટી બિલાડીઓમાં હાયબ્રીડાઇઝેશન, પ્રથમ 19મી સદીમાં વિકસાવવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે પ્રાણીસંગ્રહાલયો આર્થિક લાભ માટે કંઇક નવું દર્શાવવા માટે ઉત્સુક હતા. <ref name="hybridisation">{{cite web|url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/hybridisation.html|title=History of big cat hybridisation|dateformat=dmy|access-date=28 September 2007|archive-date=27 જાન્યુઆરી 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190127041309/http://www.lairweb.org.nz/tiger/hybridisation.html|url-status=dead}}</ref> [[સિંહ]] વાઘ સાથે [[હાયબ્રિડ (આત્મકથા)|હાયબ્રીડ]]ના સર્જન માટે [[પુનઃઉત્પાદન|વંશ વધારવા]]તરીકે ઓળખાય છે (મોટે ભાગે [[સાઇબેરીયન વાઘ|અમુર]]અને [[બેંગાલ વાઘ|બેંગાલ]] પેટાજાતિઓ)જેને [[લિગર]]અને [[ટિગોન]]કહેવાય છે. <ref>{{cite book |last=Guggisberg |first=C. A. W. |title=Wild Cats of the World |year=1975 |publisher=Taplinger Publishing |location=New York |isbn=0-8008-8324-1 }}</ref>આ પ્રકારના હાયબ્રીડ એક સમયે પ્રાણીસંગ્રહાલયમાં સર્વસામાન્ય હતા, પરંતુ હવે જાતો અને પેટાજાતિઓને સાચવી રાખવા પર ભાર મૂકાતો હોવાથી હવે આ બાબતને ધ્યાન પર લેવામાં આવતી નથી. [[ચીન]]માં ખાનગી મેનેજરીઝમાં અને ઝૂમાં હાઇબ્રીડ હજુ પણ દેખા દે છે. લિગર એ નર સિંહ અને વાઘણનું મિશ્રણ છે. <ref name="liger">{{cite book| last=Markel |first=Scott| coauthors= Darryl León| year= 2003 |title=Sequence Analysis in a Nutshell: a guide to common tools and databases | publisher= O'Reily |location=Sebastopol, California |isbn=0-596-00494-X}}</ref> કેમ કે વાઘ ઉત્પત્તિમાં વધારો કરવામાં માને છે, પરંતુ [[માદા]]વાધમાંથી વસતીનું સર્જન કરવામાં આવે છે તેનો અભાવ છે, લિગર અન્ય માબાપની તુલનામાં વધુ ઝડપથી વિકાસ પામે છે. તેઓ માબાપ જાતોની શારીરિક અને વર્તન ગુણવત્તા એમ બન્ને ધરાવે છે(રેતી જેવી ચામડી પર ટપકાઓ અને પટ્ટાઓ). [[નર]] લિગર્સ બિનફળદ્રુપ હોય છે, પરંતુ માદા લિગર્સ ઘણી વખત બચ્ચા પેદા કરી શકે છે. નરમાં કેશવાળી હોવાની 50 ટકા તક છે, પરંતુ તેમ છતાં, તેમની કેશવાળી સંપૂર્ણ વાઘની તુલનામાં ફક્ત અર્ધી જ હશે. લિગર્સ લંબાઇમાં 10થી 12 ફૂટના હોય છે અને તેમનું વજન 800 અને 1,000 પાઉન્ડ કે તેનાથી વધુ હોય છે.<ref name="liger"/> ઓછા સામાન્ય એવા ટિગોન એ સિંહણ અને નર વાઘ વચ્ચેનું મિશ્રણ છે. <ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/eb/article-9001344/tigon|title= tigon - Encyclopædia Britannica Article|dateformat=dmy|access-date=12 September 2007}}</ref> === કલર વૈવિધ્યતા === ==== સફેદ વાઘ ==== {{main|White tiger}} [[ચિત્ર:Singapore Zoo Tigers.jpg|thumb|રાઇટ સિંગાપોર ઝૂ ખાતે સફેદ વાઘની જોડી ]] એક એવી જાણીતી ઉત્પત્તિ છે જે [[સફેદ વાઘ]]નું સર્જન કરે છે,જે ટેકનિકલી ''ચીનચીલ્લા અલ્બીનીસ્ટિક'' તરીકે જાણીતા છે,<ref name="nz">{{cite web|url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/white.html|title=White tigers|dateformat=dmy|access-date=25 September 2007|archive-date=7 મે 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180507011953/http://www.lairweb.org.nz/tiger/white.html|url-status=dead}}</ref> જે પ્રાણી જંગલી જાતિમાં જવલ્લે જ ઉપલબ્ધ છે, પરંતુ તેની લોકપ્રિયતાને કારણે બહોળા પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. સફેદ વાઘની ઉત્પત્તિ ઘણી વાર[[સમાગમ|બિનઉત્પત્તિ]]તરફ દોરી જશે ([[મંદીજનક|અપ્રભાવી હોવાથી]]). આ મુદ્દાના ઉકેલ તરીકે સફેદ અને ઓરેન્જ વાઘના સમાગમ જેવા અસંખ્ય પ્રયત્નો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે, ઘણી વખત આ પ્રક્રિયામાં પેટાજાતિઓનું મિશ્રમ કરવામાં આવે છે. આ પ્રકારની ઉત્પત્તિ સફેદ વાઘમાં પરિણમી છે, જેમાં મોટે ભાગે સમાનતા હોય છે, પરંતુ તે શારીરિક ખોડખાપણ સાથે જન્મે છે, જેમ કે પેલેટ્સમાં ફાટી ગઇ હોય અને [[કરોડરજ્જુને લગતું|સ્કોલોસિસ]] (વાંકીચૂંકી કરોડરજ્જૂ).<ref name="unusual1">] ^ આજે સફેદ વાઘ અન અસાધારણ સફેદ સિહ, [http://www.lairweb.org.nz/tiger/white.html http://www.lairweb.org.nz/tiger/white.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180507011953/http://www.lairweb.org.nz/tiger/white.html |date=2018-05-07 }}</ref><ref>સફેદ વાઘ, [http://www.bigcatrescue.org/cats/wild/white_tigers.htm http://www.bigcatrescue.org/cats/wild/white_tigers.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101020053559/http://bigcatrescue.org/cats/wild/white_tigers.htm |date=2010-10-20 }}</ref> વધુમાં, સફેદ વાઘને મિશ્ર કલરની આંખ હોય છે. (જે સ્થિતિ [[ત્રાંસી આંખ]])તરીકે ઓળખાય છે.) એટલું જ નહી, દેખીતી રીતે જ તંદુરસ્ત સફેદ વાઘ સમાન્ય રીતે તેમના ઓરેન્જ વાઘ જેવું લાંબુ આયુષ્ય જીવતા નથી. 19મી સદીના પ્રારંભમાં સફેદ વાઘનું સૌપ્રથમ વખત રેકોર્ડીંગ કરવામાં આવ્યું હતું. <ref>{{cite web|url=http://www.indiantiger.org/white-tigers/white-tiger-facts.html|title=White Tiger Facts|dateformat=dmy|access-date=26 September 2007|archive-date=18 ફેબ્રુઆરી 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140218052935/http://www.indiantiger.org/white-tigers/white-tiger-facts.html|url-status=dead}}</ref> જ્યારે સફેદ વાઘમાં બન્ને માબાપમાં જવલ્લેજ જેન મળી આવે ત્યારે જ તેની ઉત્પત્તિ થાય છે; આ જેન દર 10,000 ઉત્પત્તિએ એક જ વાર આ જેન મળી આવ્યા છે. સફેદ વાઘ અલગ પેટાજાતિ નથી, પરંતુ ફક્ત કલરની વૈવિધ્યતા છે; જંગલી જાતમાં મળી આવેલા સફેદ વાઘ બેંગાલ વાઘ હતા<ref>સફેદ વાધ, [http://bigcathaven.org/cats/wild/white_tigers_genetics.htm http://bigcathaven.org/cats/wild/white_tigers_genetics.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081231101528/http://bigcathaven.org/cats/wild/white_tigers_genetics.htm |date=2008-12-31 }}</ref> (અને તમામ સફેદ વાઘ બેંગાલના અર્ધા ભાગમાં જેલમાં હતા), એવું સર્વસામાન્ય રીતે વિચારવામાં આવ્યું છે કે જવલ્લે જ ઉપલબ્ધ જેન કે જે સફેદ કલરમાં પરિણમે છે, તે બેંગાલ વાઘ દ્વારા જ ઉત્પત્તિ કરવામાં આવી હશે, તેમ છતા આ માટેના કારણો જાણીતા નથી. <ref name="unusual1"/><ref>સ્નો વાઘ, [http://www.bigcatrescue.org/cats/wild/snowtigers.htm http://www.bigcatrescue.org/cats/wild/snowtigers.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080905085921/http://www.bigcatrescue.org/cats/wild/snowtigers.htm |date=2008-09-05 }}</ref> તેમજ વાઘ કરતા સામાન્ય રીતે વધુ ભયંકર હોતા નથી, આ સામાન્ય ખોટો ખ્યાલ છે. અન્ય એક ખોટો ખ્યાલ એ છે કે સફેદ વાઘના પટ્ટાઓમાં રંગદ્રવ્ય પૂરાવો હોય છે તેવી હકીકત હોવા છતા, સફેદ વાઘ [[આંખ, ચામડી અને વાળમાં અસાધારણ ફરક|અલ્બીનોઝ]]છે.તેમની સફેદ રંગછટાને કારણે જ ફક્ત ફરક છે તેવું નથી; તેઓ બ્લ્યુ આંખ અને ગુલાબી નાક ધરાવે છે. ==== ગોલ્ડન ટેબ્બી વાઘ ==== {{main|Golden tabby}} [[ચિત્ર:Golden tiger 1 - Buffalo Zoo.jpg|thumb|120px|જવલ્લેજ ઉપલબ્ધ ગોલ્ડન ટેબ્બી/બફેલો ઝૂ ખાતે સ્ટ્રોબેરી વાઘ ]] વધુમાં, અન્ય જવલ્લેજ ઉપલબ્ધ ઉત્પત્તિ અત્યંત અસાધારણ "ગોલ્ડન ટેબ્બી" કલર વૈવિધ્યતા પેદા કરી શકે છે, જે ઘણી વાર "સ્ટ્રોબેરી"તરીકે ઓળખાય છે. ગોલ્ડન ટેબ્બી વાઘ આછા સોનેરી સુંવાળા વાળ પગ અને ઓરેન્જ કલરના પટ્ટાઓ ધરાવે છે. તેમની સુંવાળી ચામડી સાધારણ કરતા વધુ જાડી હોય છે. <ref>{{cite web |url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/tabby.html |title=Golden tabby Bengal tigers |publisher=Lairweb.org.nz |date= |access-date=2009-03-07 |archive-date=2019-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190127041235/http://www.lairweb.org.nz/tiger/tabby.html |url-status=dead }}</ref> તમામમાંથી 30 જેટલા વધુમાં વધુ ગોલ્ડન ટેબ્બી ટાઇગર્સ પિંજરામાં છે. સફેદ વાઘની જેમ, સ્ટ્રોબેરી વાઘ ઓછામાં ઓછા બેંગાલના અર્ધા ભાગમાં જોવા મળે છે. કેટલાક ગોલ્ડન ટેબ્બી ટાઇગર્સ, [[હીટીરોઝીગોસ વાઘ]]તરીકે ઓળખાય છે, જે સફેદ વાઘ ઉત્પત્તિ ધરાવે છે, અને જ્યારે એક કરતા વધુ વાઘ સમાગમ કરે છે ત્યારે, પટ્ટા વિનાના સફેદ ઓફસ્પ્રીંગ વાઘનું નિર્માણ કરે છે. સફેદ અને ગોલ્ડન ટેબ્બી વાઘ બન્ને સરેરાશ બેંગાલ વાઘની તુલનામાં મોટા હોય છે. ==== અન્ય કલર વૈવિધ્યતા ==== "બ્લ્યુ" અથવા સ્લેટ કલરવાળા વાઘ [[મેલ્ટીઝ વાઘ|મલ્ટાસે વાઘ]], અને મોટે ભાગે અથવા સંપર્ણ રીતે [[કાળા વાઘ (પ્રાણી)|કાળા વાઘ]],અંગે બિનસમર્થિત અહેવાલો છે અને આ વાઘને ભેદભાવયુક્ત જાતને બદલે છૂટાછવાયા વિચરતા હોવાનું માનવામાં આવે છે. <ref name="nz"/> == બાયોલોજી અને વર્તણૂંક == === પ્રાદેશિક વર્તણૂંક === વાઘ આવશ્યક રીતે એકલવાયા અને પ્રાદેશિક પ્રાણી છે. વાઘના રહેઠાણનું કદ મુખ્યત્વે શિકારની ઉપલબ્ધિ પર નિર્ભર કરે છે અને નર વાઘના કિસ્સામાં માદા વાઘણ પ્રવેશી શકે તેવી વ્યવસ્થા હોય છે. વાઘણનો વિસ્તાર 20&nbsp;[[ચોરસ કિલોમીટર]]જ્યારે, નર વાઘનો વિસ્તાર ઘણો મોટો હોય છે, જે 60-100 કિમી આવરી લે છે². નર વાઘની રેન્જ વિવિધ માદાના વિસ્તાર અને તેનાથી આગળ હોય છે. [[ચિત્ર:Sumatraanse Tijger.jpg|thumb|right|મોટા ભાગના સ્થળે વાઘ એકલું પ્રાણી હોય છે.]] વાઘ-વાઘ વચ્ચેનો સંબંધ ઘણો જટિલ હોય છે અને એવું જણાય છે કે વાઘને અનુસરવા પડે તેવા પ્રાદેશિક અધિકાર અને પ્રદેશથી બહાર જવાના નિયમનો ભંગ કરવા અંગેના કોઇ નિયમો સ્થપાયા નથી. ઉદા. તરીકે મોટે ભાગે વાઘ એક બીજાથી દૂર રહે છે, નર અને માદા બન્ને મારણને વહેંચી લે છે. ઉદા. તરીકે જ્યોર્જ શેલર એવું નોંધ્યું હતું કે નર વાઘ બે માદા અને ચાર બચ્ચાઓ હોય ત્યારે મારણને વહેંચે છે।માદા વાઘણો નર વાઘ તેમના બચ્ચાઓની પાસે રહે તે બાબતે અનિચ્છા દર્શાવતી હોય છે, પરંતુ શેલરે જોયું છે કે આ માદાઓ પોતાના બચ્ચાઓને રક્ષવા કે નર વાઘથી દૂર રાખવાના પ્રયત્નો કરતી નથી, જે એવું સુચવે છે તે નર કદાચ બચ્ચાઓનો પિતા હોઇ શકે છે. તેનાથી વિરુદ્ધમાં નર સિંહ, નર વાઘ મારણ પર સૌપ્રથમ માદા અને બચ્ચાઓને અધિકાર આપશે. વધુમાં, વાઘ મારણને વહેંચતી વખતે સંબંધિત રીતે મૈત્રીપૂર્ણ રીતે મારણને વહેંચે છે, જ્યારે સિંહ તકરાર અને લડાઇ કરે છે. બિનસંબંધિત વાઘ એકી સાથે શિકાર કરતી વખતે ખવડાવતા નજરે પડ્યા છે. નીચે જણાવેલા ટાંકણ સ્ટીફન મિલ્સના પુસ્તક ''ટાઇગર'' ,માં તેઓ વાલ્મિક થાપર અને ફત્તેહ સિંહ રાઠોડને રંથામભોરે અનુભવેલી ઘટના બાબતે વર્ણવે છે <ref>મિલ્સ સ્ટીફન. ૨૦૦૪).વાધ. પાન. 89. બીબીસી બુક્સ, લંડન</ref> <blockquote> અગ્રણી વાઘણ કે જેને તેઓ પદ્મિની તરીકે ઓળખે છે તેણે 250 કિગ્રા (150 પાઉન્ડ)ની નીલગાય, મહાકાય કાળિયારને મારી નાખી હતી. તેણે તેમને પરોઢ બાદ તેના 14 મહિનાના બચ્ચાઓ સાથ મારણની નજીક જોઇ હતી અને ત્યાર બાદના દસ કલાક સુધી તેમણે તેમને અંતરાય વિના જોયા હતા. આ ગાળા દરમિયાન આ પરિવાર સાથે બે પુખ્ત માદાઓ અને એક નર વાઘ જોડાયા હતા. તમામ બચ્ચાઓ પદ્મિનીએ આગળ બે બિનસંબંધિત વાઘ દ્વારા જણેલા બચ્ચાઓ હતા અને એક માદા અને અન્ય ઓળખાયા ન હતા. ત્રણ વાગ્યે મારણની આસપાસ નવ કરતા ઓછા વાઘ ન હતા. </blockquote> જ્યારે યુવાન માદાએ પ્રથમ પોતાનો પ્રદેશ નક્કી કર્યો હતો, તેઓ તેમની માતાના વિસ્તારની આસપાસ તેઓ તેવું કરે જ છે. માદા અને તેની માતાના પ્રદેશ સામ સામે અથડાય ત્યારે તેમાં સમયમાં વધારો થતાં ઘટાડો થાય છે. નર વાઘ, જોકે, તેની માદાની તુલનામાં વધુ ભટકે છે અને યુવાનીમાં જ ગુજરાન ચલાવવા માટે પોતાનો વિસ્તાર પ્રસ્થાપિત કરે છે. યુવાન નર વાઘ અન્ય નર વાઘે છોડી દીધેલા વિસ્તારને મેળવી લે છે અથવા જ્યાં સુધી પોતે વૃદ્ધ ન થાય અને ત્યાંના નિવાસી વાઘની સામે પડકાર જીલવા મજબૂત ન થાય ત્યાં સુધી અન્ય નર વાઘના વિસ્તારમાં પસાર થાય તેમ ત્યાં રહીને હસ્તગત કરે છે.પુખ્ત વયના વાઘમાં મૃત્યુદર (30-35 ટકા)સૌથી મોટો છે. જ્યારે જેઓ પોતાનો શિશુકાળ તાજેતરમાં જ છોડ્યો હોય તેવા નાના નર વાઘ પોતાના માટે પ્રદેશ હોવાની ખેવના કરે છે. <ref name="Mills, Stephen. pg. 86">મિલ્સ સ્ટીફન પાન. 86</ref> માદા વાઘણ જે અન્ય માદાની હાજરી સહન કરે છે તેની તુલનામાં નર વાઘ સામાન્ય રીતે તેમના પ્રદેશમાં અન્ય નર વાઘની હાજરી સહન કરી શકતા નથી. મોટે ભાગે , પ્રાદેશિક વિવાદનો સામાન્ય રીતે સીધા આક્રમણને બદલે ધમકી દર્શાવવાથી અંત આવે છે. આ પ્રકારના વિવિધ બનાવો જોવામાં આવ્યા છે, જેમાં ઓછી શક્તિવાળા વાઘે પાછી પાની કરતા હાર માની હતી, જે ગર્ભની સ્થિતિને કારણે વશ થઇ જાય છે. <ref>થાપર, વાલ્મિક. 1989ટાઇગર પોટ્રેઇટ ઓફ પ્રિડેટર. 88. સ્મિથમાર્ક પબ, ન્યુયોર્ક</ref> એક વખત પ્રભુત્વ સ્થપાઇ ગયા બાદ નર વાઘ વાસ્તવિક રીતે પોતાના વિસ્તારમાં જ્યાં સુધી અત્યંત નજીક ન રહે ત્યાં સુધી પોતાનાથી ઉતરતી કક્ષાના વાઘની ઉપસ્થિતિ સહન કરે છે.<ref name="Mills, Stephen. pg. 86"/> બે નર વાઘ વચ્ચે અત્યંત હિંસક તકરાર એવા સમયે થાય છે જ્યારે,માદા [[ઇસ્ટ્રોઅસ સાયકલ|પિરીયડ]]માં હોય અને તે તકરાર એક નર વાઘના મૃત્યુમાં પરિણમે છે, તેમ છતાં આવા કિસ્સાઓ ખરેખર જવલ્લે જ બનતા હોય છે. <ref name="Mills, Stephen. pg. 86"/><ref>થાપર, વાલ્મિક પાન.88</ref> પોતાનો પ્રદેશ ઓળખી કાઢવા માટે નર વાઘ વૃક્ષ પર પોતાનું મૂત્ર [[પ્રાદેશિક નિશાન|છાંટે]] છે અને પોતાની ગુદામાંથી રસ ઝારીને નિશાની કરે છે, તેમજ વેલા પર પોતાના[[ફેસેસ|મળ]]થી નિશાની કરે છે. માદા વાઘના મૂત્રની નિશાનીઓને સુંઘીને તેની પુનઃપેદા કરવાની શક્તિને ઓળખી કાઢતી વખતે નર પોતાનું મો મચકોડે છે, જે [[ફલેહમેન પ્રતિભાવ|ફ્લેહમેન પ્રતિભાવ]]તરીકે ઓળખાય છે. વાઘ વિવિધ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરીને જંગલીયતમાં અભ્યાસ કરે છે. ભૂતકાળમાં વાઘની વસતીનો અંદાજ તેમના [[પુગમાર્ક]]ના પ્લાસ્ટર કાસ્ટનો ઉપયોગ કરીને મેળવવામાં આવતો હતો. આ પદ્ધતિ ભૂલવાળી હોવાનું બહાર આવ્યું હતું <ref>કરન્થ, કે.યુ. નિકોલસ, જે.ડી.સેઇડેનસ્ટિકર, જે. ડાઇનરસ્ટેઇન, ઇ. સ્મિથ, જે.એલ.ડી. જોહ્નસિંઘ, એ.જે.ટી. ચૂડાવત, આર.એસ. (2003)સંરક્ષણ કવાયતમાં વૈજ્ઞાનિક ઉણપ: ભારતમાં વાઘની વસતી પર દેખરેખ. એનિમલ કંઝર્વેશન (61): 141-146 સંપૂર્ણ પાઠ્ય</ref>અને તેના બદલે કેમેરામાં કેદ કરી લેવાની પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવાનો પ્રયત્ન કરવામાં આવ્યો હતો. તેમના મળ આધારિત નવી પદ્ધતિ [[ડીએનએ]]પણ વિકસાવવામાં આવી રહી છે. જંગલી પ્રાણીઓના અભ્યાસ કરવા તેમની પર નજર રાખવા માટે રેડીયો કોલરીંગ લોકપ્રિય માર્ગ બન્યો છે. === શિકાર અને ખોરાક === [[ચિત્ર:037tiger.jpg|thumb|right|વાઘના દાંત મોટા શૂલ કે જેનો ઉપયોગ શિકારને ખાવા માટે થાય છે, પરંતુ તેઓ માંસને ચીરીને ખાતી વખતે તેના અણીયાણા દાંતનો ઉપયોગ કરે છે. ]] જંગલી પ્રાણીઓમાં વાઘ મોટે ભાગે મોટા અને મધ્યમ કક્ષાના [[પ્રાણી|પ્રાણીઓ]]પર પોતાના ખોરાકનો મદાર રાખે છે. [[સંબાર હરણ|સાંબર]], [[ગૌર]], [[ચિતલ]], [[જંગલી ડુક્કર|જંગલી ડુક્રર]], [[નીલગાય]] અને [[જંગલી એશિયન જળ ભેંસ|જળભેંસ]] અને [[દેશી ભેંસ]] બન્ને [[ભારત]]માં વાઘ માટે પ્રિય શિકાર છે. કેટલીકવાર, તેઓ [[ચિત્તો]], [[પાયથોન મોલુરસ|પાયથોન્સ]], [[એદી રીંછ|ધીમા રીંછ]] અને [[મગર]]નો પણ શિકાર કરે છે. સાઇબેરીયામાં મુખ્ય શિકાર જાતિઓમાં [[મન્ચ્યુરીયન વાપિતી]], જંગલી ડુક્કર [[સાઇકા હરણ]], [[ઉંદરો]], [[સાઇબેરીયન રો હરણ|રો હરણ]], અને [[મસ્ક હરણ]]નો સમાવેશ થાય છે. સુમાત્રા સામંબરમાં [[મુંટજેક]], જંગલી ડુક્કર, અને [[મલયન ટાપીર]] નો શિકાર કરવામાં આવે છે. અગાઉની કેસ્પીયન વાઘની રેન્જમાં, તેમના શિકારમાં [[સાઇગા એન્ટેલોપ|સાઇગા કાળિયાર]], [[ઉંટ|ઊંટ]], [[કૌકાસિયન વિસેન્ટ|કૌકેસિયન વિસેન્ટ]], [[યાક]],અને જંગલી ઘોડાઓનો સમાવેશ થાય છે. અન્ય શિકાર કરનારા પ્રાણીઓની જેમ તેઓ તકવાદી હોય છે અને નાનો શિકાર ખાશે, જેમ કે [[વાંદરો|વાંદરા]], [[પીફોલ|તેતરs]], [[સસલું|સસલા]], અને[[માછલી]]. પુખ્ત [[હાથી]]ને સામાન્ય શિકારમાં ગણવા ઘણા મોટા છે, પરંતુ વાઘ અને હાથીઓ વચ્ચે કેટલીકવાર સંઘર્ષ થતો જોવા મળે છે. જ્યારે વાઘ પુખ્ત વયના [[ભારતીય ગેંડાઓ|ભારતીય ગેંડા]]ને મારી નાખવાના કિસ્સા નોંધવામાં આવ્યા છે.<ref name="Haemig">{{cite web|url=http://www.ecology.info/tiger-leopard.htm|title=Sympatric Tiger and Leopard: How two big cats coexist in the same area|access-date=2009-10-05|archive-date=2008-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080213000715/http://www.ecology.info/tiger-leopard.htm|url-status=dead}} ઇકોલોજી માહિતી</ref> નાના હાથી અને ગેંડા વિયાવાના પ્રસંગો કેટલીકવાર બને છે. વાઘ કેટલીકવાર સ્થાનિક પ્રાણીઓ જેમ કે કૂતરાઓ, ગાય, ઘોડાઓ અને ગધેડાનો શિકાર કરે છે. આ પ્રકારના વ્યક્તિગત વાઘને ખાસ પ્રકારના ગેઇમ કીલરથી વિરુદ્ધ ધણને ઉપાડનાર અથવા ધણને મારનાર તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે. <ref name="Perry"/> [[ચિત્ર:Stud 327 with Blesbuck.jpg|thumb|left|સેવ ચાનાઝ ટાઇગર પ્રોજેક્ટના તેના બ્લેસબક મારણ સાથેના દક્ષિણ ચીનના વાઘ.]] વૃદ્ધ વાઘ, અથવા ઘવાયેલા અને પોતાના કુદરતી રીતેજ ઉપલબ્ધ થતા શિકારને મેળવવામાં સક્ષમ ન હોય તેઓ માનવભક્ષીમાં રૂપાંતરીત થાય છે; આ પદ્ધતિ ભારતભરમાં વારંવાર બનતી જોવા મળે છે. [[સુંદરવન]]નો એક અપવાદરૂપ કિસ્સો છે, જ્યાં તંદુરસ્ત વાઘ જંગલની ઉત્પત્તિની શોધમાં માછીમારો અને ગામવાસીઓ પર તરાપ મારે છે, તેથી માનવીઓ વાઘના ખોરાકના એક નાના ભાગ તરીકે ઉપસી આવે છે. <ref>{{cite web |url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating7.html |title=Man-eaters. The tiger and lion, attacks on humans |publisher=Lairweb.org.nz |date= |access-date=2009-03-07 |archive-date=2017-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171128115958/http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating7.html |url-status=dead }}</ref> વાઘ પ્રસંગોપાત [[કારેયા અર્બોરીયા|સ્લો મેચ વૃક્ષ]]ના ફળ એવા [[ડાયેટરી ફાઇબર|ડાયેટરી ફાયબર]] જેવા શાકાહારી ખોરાકની તરફેણ કરે છે. <ref name="Perry"/> [[ચિત્ર:Tigergebiss.jpg|thumb|upright|વાઘના અત્યંત મજબૂત પંજાઓ અને તીવ્ર દાંત તેમને શ્રેષ્ઠ આક્રમણખોર બનાવે છે. ]] વાઘ સામાન્ય રીતે રાત્રે શિકાર કરે છે. <ref name="animaldiversity1">એડીડબ્લ્યુ:પેન્થેરા ટાઇગ્રીસ: માહિતી , http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Panthera_tigris.html</ref> તેઓ સામાન્ય રીતે એકલા શિકાર કરે છે અને જેમ અન્ય બિલાડીઓ કરે છે તેમ ગુપ્ત જગ્યાએ પોતાની શિકારની પ્રતીક્ષા કરે છે, અને મોટો શિકાર તેનું સંતુલન ગુમાવીને પડીય જાય તે માટે પોતાના શરીરના કદ અને શક્તિ વડે કોઇ પણ ખૂણેથી શિકાર પર ત્રાટકે છે. શિકાર ટોળામાં હોવા છતાં વાઘ આશરે 49-65 [[કલાકદીઠ કિલોમીટર]]ની ઝડપે ત્યાં પહોંચી શકે છે (35-40&nbsp;[[કલાકદીઠ માઇલ્સ]]), તે આવું અત્યંત ટૂંકા ગાળમાં કરી શકતા હોવા છતાં તેમની ક્ષમતા ઓછી હોવાના કારણે; પરિણામે શિકાર ભાગી જાય તે પહેલા સંબધિત રીતે જ શિકારની નજીક હોવા જોઇએ. વાઘમાં કૂદવાની ભયંકર ક્ષમતા હોય છે; વાઘ 10 મીટર સુધીનો પહોળો કૂદકો લગાવી શકે છે તેવું નોંધવામાં આવ્યું છે, જોકે તેનાથી અર્ધો પણ કૂદકો લગાવી શકે તો તે પણ તેના માટે સારું ગણાય છે. જોકે, 20 પ્રાણીઓનો શિકાર કરવામાં આવે તો તેવા કિસ્સામાં સફળ શિકાર તો એક જ થાય છે. <ref name="animaldiversity1"/> મોટા પ્રાણીનો શિકાર કરતા, વાઘ સૌપ્રથમ ગળાને ખાવાનું પસંદ કરે છે અને પ્રાણીને ઝકડી રાખવા માટે અને શિકારને જમીન પર પછાડવા માટે પોતાના આખા શરીરનો ઉપયોગ કરે છે. જ્યાં સુધી શિકાર કરવામાં આવેલું પ્રાણી [[ભીંસ વધારવી|ગળુ દબાવવાથી મરી ન જાય]] ત્યાં સુધી વાઘ તેના ગળા સાથે વળગીને રહે છે.<ref>શેલર. જી ''Tધ ડીયર એન્ડ ધ ટાઇગર. ભારતમાં જંગલીજીવનનો અભ્યાસ'' 1984, યુનિવર્સિટી ઓફ શિકાગો પ્રેસ </ref> આ પદ્ધતિ દ્વારા એક ટનથી પણ વધુ વજન ધરાવતી ગૌર અને જળ ભેંસ પર છગણું વજન નાખીને મારી નાખવામાં આવી છે. <ref>{{Harvnb|Sankhala|1997|p=17}}</ref> નાના શિકારના કિસ્સામાં વાઘ [[ગરદનની પાછળનો ભાગ|ગરદન]]કરડી ખાય છે, તેમજ ઘણી વાર તેની [[કરોડરજ્જુ|કરોડ રજ્જુ]]મરડી નાખે છે, [[વર્ટેબ્રેટ ટ્રેચેયા|વિન્ડપાઇપ]]માં, અથવા [[જેગ્યુલર નસ|મુખ્ય નસ]] અથવા [[કોમન કેરોટીડ આર્ટેરી|કંઠરોહીણી]]માં કાણું પાડે છે.<ref>{{Harvnb|Sankhala|1997|p=23}}</ref> જોકે એવપું જવલ્લેજ નોંધવામાં આવ્યું છે કે કેટલાક વાઘ તેમના પંજા વીંઝીને પ્રાણીનો શિકાર કરે છે, જે સ્થાનિક પશુની ખોપરી તોડી નાખવા માટે પૂરતા શકિતશાળી હોય છે <ref name="Perry"/>અને and રીંછની પીછનો ભાગ તોડી નાખે છે. <ref name="DHOLE"/> 1980 દરમિયાન [[રંથમભોર નેશનલ પાર્ક|રંથાભોર નેશનલ પાર્ક]]માં જેનઘીસ નામના વાઘ તળાવના ઊંડા પાણીમાં પોતાના શિકારને સતત મારતા હોવાનું જોવામાં આવ્યું હતું,<ref name="publishers1992">થાપર, વાલ્મિક. 1992ધી ટાઇગર્સ ડેસ્ટીનીક્યાલ કેથી લિમીટેડ: પ્રકાશક, લંડન</ref> જે અગાઉના 200 વર્ષના નિરીક્ષણમાં કદીયે જોવામાં ન આવી હતી તેવી પદ્ધતિ હતી. વધુમાં,આવા શિકાર વાઘ માટે અસમાન્ય સફળ સાબિત થયા હતા, જેમાંના 20% જ અંતિમ મારણ તરીકે પ્રસ્થાપિત થયા હતા. === પુનઃપેદાશ === [[ચિત્ર:Panthera tigris altaica 13 - Buffalo Zoo.jpg|thumb|બફેલો ઝૂ ખાતે બચ્ચા સાથે સાઇબેરીયન વાઘણ.]] સમાગમ આખા વર્ષ દરમિયાન થતો રહે છે, પરંતુ તે વધુ માત્રામાં નવેમ્બરથી એપ્રિલના ગાળામાં થાય છે.<ref name="university1999">નોવાર્ક, રોનાલ્ડ એમ. (1999)વોકર્સ મામલ્સ ઓફ ધ વર્લ્ડબાલ્ટીમોરઃ જોહ્નસ હોપકિન્સ યુનિવર્સિટી પ્રેસ.ISBN 0-8018-5789-9</ref> માદા આ સમયે જ થોડા દિવસો માટે સમાગમની તરફેણ કરે છે અને [[સમાગમ]]આ ગાળા દરમિયાન સતત થતો હોય છે. આ જોડી સતત મૈથુન કરશે અને અન્ય બિલાડીઓની જેમ જ ભારે અવાજ પણ કરશે. પ્રસુતિનો ગાળો 16 સપ્તાહનો હોય છે. વિયાવાની અવસ્થમાં સાધારણ રીતે દરેકને આશરે 3-4 બચ્ચાઓ {{convert|1|kg|lb}} આવે છે, જે અંધ અને નિસહાય જન્મે છે. માદા તેમની પાસ ેએકલી હોય છે, જે તેમને તિરાડવાળી ઝાડીઓ અને ટેકરીઓ સામે રક્ષણ પૂરું પાડે છે. બચ્ચાઓના પિતા સામાન્ય રીતે તેમના ઉછેરમાં કોઇ ભાગ લેતા નથી. બિનસંબંધિત રખડતા નર વાઘ માદા સમાગમની તરફેણ કરે તે માટે બચ્ચાઓને મારી નાખે છે, તેથી માદા જો અગાઉ વિયાયી ન હોય તો ત્યાર બાદમાં પાંચ મહિનામાં ફરી વિયાવાની થાય છે. <ref name="university1999"/> વાઘના બચ્ચાઓનો મૃત્યુદર ઘણો ઊંચો છે-આરે અર્ધા બચ્ચાઓ બે વર્ષથી વધ જીવતા નથી.<ref name="university1999"/> મોટા ભાગના બચ્ચાઓમાં એક બચ્ચુ આગવું હોય છે, જે મોટે ભાગે મર હોવાની શક્યતા છે, પરંતુ તે કદાચ માદા પણ હોઇ શકે છે. <ref name="publishers1992"/> આ બચ્ચુ તેના અન્ય ભાઈ બહેન સાથે રમે છે અને તેની માતાને અગાઉની જેમ જ એકલી છોડી દે છે.આઠ સપ્તાહની ઉંમરે વાઘના બચ્ચાઓ ગુફાની બહાર તેમની માતાન અનુસરવા તૈયાર થઇ જાય છે, જો કે વાઘણ પોતાના પ્રદેશમાં ફરતી હોવાથી જ્યાં સુધી મોટા ન થઇ જાય ત્યાં સુધી તેની સાથે મુસાફરી કરી શકતા નથી. જ્યારે તેઓ 18 મહિનાની ઉંમરના થાય છે ત્યારે તેઓ સ્વતંત્ર થઇ જાય છે, પરંતુ જ્યાં સુધી તેઓ આશરે 2–2½ વર્ષના ન થઇ જાય ત્યા સુધી તેમની માતાનો સાથ છોડતા નથી. માદા 3-4 વર્ષે સેક્સ્યુઅલ પરિપક્વતા મેળવે છે, જ્યારે નર 4-5 વર્ષે સેક્સ્યુઅલ પરિપક્વતા હાંસલ કરે છે. <ref name="university1999"/> વાઘણના આયુષ્ય ગાળામાં માદા વાઘ આશરે સમાન સંખ્યામાં નર અને માદાને જન્મ આપે છે. વાઘ પીંજરામાં સારી રીતે વંશ વધારી શકે છે અને અમેરિકામાં કેપ્ટીવ વસતી વિશ્વની હરીફ અને જંગલી વસતીના પ્રમાણમાં છે. <ref name="zoogoer">{{cite web|url=http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/1998/2/tigerfacts.cfm|title=Zoogoer - Tiger, ''Panthera tigris''|dateformat=dmy|access-date=5 October 2007|archive-date=12 ઑક્ટોબર 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111012140047/http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/1998/2/tigerfacts.cfm|url-status=dead}}</ref> === ઇન્ટરસ્પેશિફિક પ્રિડેટરી સંબંધ === [[ચિત્ર:Tigerdholes.jpg|thumb|જેમ સેમ્યુઅલ હોવેટ્ટ એન્ડ એડવર્ડ ઓર્મે, હેન્ડ કલર્ડ, એક્વેઇન્ટ એન્ગ્રાવિન્ગસ, પ્રકાશિક લંડન 1807માં વર્ણવવામાં આવ્યું છે તેમ જંગલી કૂતરાઓ દ્વારા શિકાર કરાયેલ વાઘ.]] વાઘ પ્રસંગોપાત અત્યંત ભયાનક લૂંટારુ પ્રાણીઓ જેમ કે [[ચિત્તો]], [[પાયથોનાઇડ|પાયથોન્સ]] અને [[મગર]]ને મારી શકે છે<ref>{{cite web|url=http://www.bangalinet.com/tiger1.htm |title=Tiger – |publisher=Bangalinet.com |date= |access-date=2009-03-07}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.oaklandzoo.org/meet_the_animals/tiger |title=Tiger – Oakland Zoo |publisher=Oaklandzoo.org |date= |access-date=2009-03-07 |archive-date=2008-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080726080547/http://www.oaklandzoo.org/meet_the_animals/tiger |url-status=dead }}</ref><ref>સનક્વિસ્ટ, ફિયોના એન્ડ મેલ સનક્વિસ્ટ1988. ટાઇગર મૂનઃ ધ યુનવર્સિટી ઓફ શિકાગો પ્રેસ, શિકાગો.</ref> જોકે લુંટારું પ્રાણીઓ સામાન્ય રીતે એકબીજાથી દૂર રહેતા હોય છે. જ્યારે વાઘ મગરના શિકંજામાં સપડાઇ જાય ત્યારે તે પેટે ઘસાઇને ચાલતા પ્રાણીની આંખમાં પોતાના પંજા વડે પ્રહાર કરે છે.<ref name="Perry">{{cite book | author = Perry, Richard | title = The World of the Tiger | year = 1965 | pages = pp.260 | id = ASIN: B0007DU2IU}}</ref> ચિત્તાઓ દિવસમાં અલગ અલગ પ્રાણીઓના શિકારમાં વાઘ સાથે સ્પર્ધા કરે છે. <ref name="Haemig"/> ગુપ્ત જગ્યાએ સંતાઇને શિકાર કરતા વાઘ અને ચિત્તાઓ સ્પર્ધા સિવાય પણ એક સાથે સફળતાપૂર્વક જોવા મળ્યા છે અથવા સતત ઘાસવાળી જગ્યામાં આંતરજાતિઓ વચ્ચે આ પ્રકારની આગવી પ્રતિભા જોવા મળે છે. <ref>{{cite journal | last =Karanth | first =K. Ullas | coauthors =Sunquist, Melvin E. | year =2000 | title =Behavioural correlates of predation by tiger (''Panthera tigris''), leopard (''Panthera pardus'') and dhole (''Cuon alpinus'') in Nagarahole, India | journal =Journal of Zoology | volume =250 | pages =255–265 | url =http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=40765 | access-date =2008-06-05 | doi =10.1111/j.1469-7998.2000.tb01076.x | archive-date =2012-01-12 | archive-url =https://web.archive.org/web/20120112130922/http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=40765 | url-status =dead |issn = 0952-8369 }}</ref>જ્યાં બે જાતિઓની હાજરી હોય તે સ્થળે [[ભૂખરું વરૂ|વરૂ]]ની વસતી ઘટાડવા માટે વાઘ જાણીતા છે.<ref name="IUCN-Reuters">{{cite web | url = http://www.iucn.org/reuters/2000/eeurope.html | title = The IUCN-Reuters Media Awards 2000 | publisher = [[World Conservation Union|IUCN]] | access-date = 2007-08-17 | archive-date = 2007-10-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071011203613/http://iucn.org/reuters/2000/eeurope.html | url-status = dead }}</ref><ref name="savethetiger">{{cite web | url = http://www.savethetigerfund.org/Content/NavigationMenu2/Community/GeneralPublic/TigerSubspecies/AmurSiberianTigers/default.htm | title = Amur Tiger | publisher = Save The Tiger Fund | access-date = 2007-08-17 | archive-date = 2007-07-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070712180823/http://www.savethetigerfund.org/Content/NavigationMenu2/Community/GeneralPublic/TigerSubspecies/AmurSiberianTigers/default.htm | url-status = dead }}</ref> [[ધોલ|જંગલી કૂતરાઓ]]ના ઝૂંડને હૂમલો કરતા અને ખાદ્યાન્ન માટે વાઘની હત્યા કરતા પણ જોવાયા છે, જો કે સામાન્ય રીતે મોટું નુકસાન જોવાયું નથી. <ref name="DHOLE">{{cite book | author = Mills, Stephen| title = Tiger | year = 2004 | pages = pp.168 | isbn = 1552979490 | publisher = Firefly Books | location = Richmond Hill., Ont.}}</ref> [[સાઇબેરીયન વાઘ]] અને [[ભૂખરું રીંછ|ભૂખરા રીંછ]]સ્પર્ધકો હોઇ શકે છે અને સામસામે આવવાનું ટાળે છે; જોકે, વાઘ રીંછના બચ્ચાઓને મારી નાખશે અને કેટલાક પ્રસંગોએ મોટા રીંછને પણ મારી નાખે છે. રીંછ ([[એસિયાટીક કાળા રીંછ|એસિયાટિક કાળા રીંછ]]અને ભૂખરા રીંછ) [[રશિયન ફાર ઇસ્ટ|રશિયાના દૂર પૂર્વ]]માં વાઘના ખોરાક સામે 5-8 ટકામાં ચલાવી લે છે. <ref name="der-tiger"/> ભૂખરા રીંછોએ ક્યાં તો સ્વબચાવમાં અથવા મારણ બાબતેના ઝઘડામાં વાઘને મારી નાખ્યાનો પણ ઇતિહાસ છે. <ref name="USSR"/> કેટલાક રીંછ કે જેઓ નિષ્ક્રિયતામાં ઉઠે છે તેઓ વાઘ તેના મારણનો પ્રતિકાર કરે તો પણ તેના મારણને ચોરવાનો પ્રયાસ કરે છે. [[એદી રીંછ|ધીમી ચાલવાળા રીંછ]] ભારે આક્રમક હોય છે અને કેટલીકવાર નાના વાઘને તેમના મારણથી દૂર કાઢી મૂકે છે, જોકે મોટા ભાગના કિસ્સાઓમાં વાઘ આ રીંછનો શિકાર કરે છે. <ref name="der-tiger">વ્રેટીસ્લેવ માઝકઃ ''ડેર ટાઇગરઃ '' . નાચડ્રક ડેર 3ઔફ્લેજ વોન 1983વેસ્ટ્રેપ વિસેન્સશેફન હોહેનવરસ્લેબેન, 2004 ISBN 3 894327596</ref> [[File:Tigerwater edit2.jpg|thumb|100px|upright|ન્યુજર્સી દેશમં જેકસન ટાઉનશીપમાં સિક્સ ફ્લેગ્સ ગ્રેટ એડવેન્ચરમાં તરી રહેલો વાઘ. ]] == વસવાટ == ખાસ પ્રકારના વાઘ [[દેશ]] [[3.|ત્રણ]] મુખ્ય લક્ષણો ધરાવે છે: તે હંમેશા સારું[[કેમૌફ્લેજ|આવરણ]]ધરાવે છે, તે હંમેશા [[પાણી]] અને પુષ્કળ [[શિકાર]]ઉપલબ્ધ તેની નજીક હશે.[[બેગાલ વાઘ|બેંગાલ વાઘ]] દરેક પ્રકારના જંગલોમાં રહે છે, જેમાં [[ભીનુ|ભીના]], [[હરીયાળું|હરિયાળા]], [[આસામ|આસામના]]ઓછા હરિયાળા અને પૂર્વ [[બંગાળ|બેંગાલ]]; [[ગેન્જીસ|ગેંજીસ]]ડેલ્ટાના મેન્ગ્રુવ જંગલ; [[નેપાળ]]ના[[ગાઢ જંગલ|પાનખર જંગલ]]અને પશ્ચિમી ઘાટના કાંટાવાળા જંગલોનો સમાવેશ થાય છે. સિંહની તુલનામાં વાઘ વધુ પડતા શાકાહારી હોય છે, જેના માટે છદ્મવેશી દેખાવ યોગ્ય રીતે ઉત્તમ છે અને જ્યાં એક પણ લુંટારું પ્રાણી નથી તે તેના અભિમાનને ઠેસ પહોંચાડે છે. મોટી બિલાડીઓમં ફક્ત વાઘ જ અને [[જગુઆર|ચિત્તા જેવા પ્રાણી]] શક્તિશાળી [[એક્વોટિક લોકોમોશન|તરવૈયા]]છે; વાઘ મટે ભાગે [[સરોવર]], [[તળાવ]], અને [[નદી]]માં સ્નાન કરતા જોવા મળ્યા છે. અન્ય બિલાડીઓ કે જે પાણીથી દૂર રહેવા ટેવાયેલી હોય છે, ત્યારે વાઘને તે અત્યંત ગમે છે. દિવસની [[બપોર|ભારે ગરમી]]માં તેઓ કેટલીકવાર પૂલમાં ઠંડક લેતા જોવા મળ્યા છે. વાઘ સુંદર તરવૈયા છે અને 4 માઇલ સુધી તરી શકે છે. વાઘ ઘણી વાર પોતાના શિકારને [[તળાવ]]ની પેલે પાર લઇ જતા જોવાયા છે. == સંરક્ષણ પ્રયત્નો == {{main|Tiger conservation}} [[ચિત્ર:1990tiger.svg|thumb|250px|1990માં વાઘની સંખ્યા]] વાઘની ચામડી માટે [[ચોરીથી શિકાર કરવો|ચોરીથી શિકાર]] અને [[વસવાટ|વસતી વિનાશ]] ને કારણે જંગલી પશુઓમાં વાઘની સંખ્યામાં ભારે ઘટાડો થયો છે. 20મી સદીના પ્રારંભમાં, એવું મનાય છે કે વિશ્વમાં 100,000થી વધુ વાઘ હતા, પરંતુ તે સંખ્યા ઘટીને આશરે 2,000 વાઘની થઇ ગઇ છે. <ref>{{cite web |url=http://www.bigcatrescue.org/cats/wild/tiger.htm |title=Tiger |publisher=Big Cat Rescue |date= |access-date=2009-03-07 |archive-date=2010-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101020020509/http://bigcatrescue.org/cats/wild/tiger.htm |url-status=dead }}</ref> કેટલાંક અંદાજો સુચવે છે કે વસતી હજુ પણ ઓછી છે, 2,500 કરતા પણ ઓછા વંશવૃદ્ધિ આગળ ધપાવતા પરિપક્વ વાઘ સાથે 250 કરતા વધુ વંશવૃદ્ધિ આગળ ધપાવતા પરિપક્વ વાઘનો સમાવેશ પેટાજાતિઓમાં થતો નથી. <ref name="IUCN">{{IUCN2006|assessors=Cat Specialist Group|year=2002|id=15955|title=Panthera Tigris|downloaded=10 May 2006}} આ જાતિઓ આટલી ભયંકર શા માટે છે તેવા ઉલ્લેખનો પણ ડેટાબેઝમાં સમાવેશ કરાયો છે.</ref>હાલમાં પીંજરામાં રહેલા આશરે 20,000 જેટલા વાઘ સાથે લુપ્તતાનું જોખમ રહ્યું નથી, જોકે પીંજરાની વસતીના ભાગ જેમ કે ચીનના કોમર્શિયલ ટાઇગર ફાર્મમાં 4-500 પ્રાણીઓ ઓછી ઉત્પત્તિ શકિત ધરાવનારા છે. === ભારત === {{main|Project Tiger}} વિશ્વમાં ભારત સૌથી વધુ માનવ વસતી સાથે સૌથી વધુ જંગલી વાઘની વસતી ધરાવે છે. સૌથી મોટો સંરક્ષણ પ્રોજેક્ટ કે જે પ્રોજેક્ટ ટાઇગર 1973થી અમલમાં છે, જેને [[ઇંદિરા ગાધી|ઇન્દીરા ગાંધી]]દ્વારા શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો. જ્યાં માનવ વસતીનો સ્પષ્ટ અભાવ છે તેવી ખેતીલાયક જમીન પર 25 જેટલા સુંદર દેખરેખ વાળા ટાઇગલ રિઝર્વની સ્થાપનાનું મૂળ કાર્ય પૂર્ણ કરવામાં આવ્યું છે. બેંગાલ વાઘની સંખ્યા જે 1973માં 1,200ની હતી તે વદીને 1990માં 3,500ની થઇ છે, આમ સખ્યામાં ત્રણ ગણા વધારાનો યશ આ કાર્યક્રમને જાય છે, જોકે ભારત સરકારના કેટલાક અહેવાલો અમુક સમયે શંકા જગાવનારા હોય છે. {{Fact|date=December 2007}} આદિજાતિ વસતીને માન્ય વાઘ વનની અંદર રહેવાની મંજૂરી આપતા તાજેતરમાં જ પસાર કરવામાં આવેલા ટ્રાઇબલ ખરડાની કાર્યક્રમની સતત સફળતા પર અસર પડશે તેવું માનવામાં આવે છે. {{Fact|date=December 2007}} 2007માં હાથ ધરવામાં આવેલી વાઘ વસતી ગણતરી, તેમજ જેના અહેવાલ 12 ફેબ્રુઆરી, 2008ના રોજ પ્રસિદ્ધ થયા હતા તેમાં દર્શાવ્યું હતું કે ભારતમાં જંગલી વાઘની વસતી ઘટીને આશરે 1,411ની થઇ ગઇ છે. અહેવાલમાં એવું નોંધવામાં આવ્યું હતું કે વાઘની વસતીમાં થયેલા ઘટાડા પાછળનો સીધો યશ ચોરીથી થતા શિકારને આપી શકાય. <ref name="Over half of tigers lost in 5 years: census">[http://www.hindu.com/2008/02/13/stories/2008021357240100.htm http://www.hindu.com/2008/02/13/stories/2008021357240100.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080220074725/http://www.hindu.com/2008/02/13/stories/2008021357240100.htm |date=2008-02-20 }}.</ref> === રશીયા === સાઇબીરીયન વાઘની વસતી 1940માં આશરે 40ની હતી ત્યારે મનાતું તેનું નામોનિશાન લુપ્ત થવામાં છે. [[સોવિયેત સંઘ|સોવિયેત યુનિયન]] હેઠળ, ચોરીથી શિકાર પરનું નિયંત્રણ કડક હતું અને રક્ષિત વિસ્તાર([[ઝાપોવેદનીક|ઝેપોવેન્ડનિક]])ના રક્ષણનો પ્રારંભ કરવામાં આવ્યો હતો, જે વધુ સોએક વાઘની વસતી વધારામાં પરિણમ્યો હતો. ચોરીથી શિકાર પ્રવૃત્તિ 1990માં ફરી એક વાર સમસ્યા બની ગઇ હતી, જ્યારે [[રશિયન અર્થતંત્ર|રશીયન અર્થતંત્ર]]પડી ભાંગ્યું હતું, અને સ્થાનિક શિકારીઓ અગાઉના લોભામળા ચાઇનીઝ બજારમાં પ્રવેશી ચૂક્યા હતા અને તે પ્રદેશમાં તેમની સંખ્યામાં વધારો થયો હતો. સ્થાનિક અર્થતંત્રમાં થયેલો સુધારો સંરક્ષણ પ્રયત્નોમાં રોકાણ કરવામાં આવનારા મોટા સ્ત્રોતોના વધારામાં પરિણમ્યો હતો, આર્થિક પ્રવૃત્તિમાં થયેલો વધારો વિકાસ અને બિનજંગલીકરણના દરના વધારામાં પરિણમ્યો હતો. જાતિઓને સાચવી રાખવામાં મોટો અંતરાય અસંખ્ય પ્રદેશોમાં વ્યક્તિગત વાઘ જરૂરી છે(450 કીમી²નું અંતર એક માત્ર માદાને જોઇએ છે).<ref name="WWF"/>પ્રવર્તમાન સંરક્ષણ પ્રયત્નો સ્થાનિક સરકાર અને [[એનજીઓ]]દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓન સૌજન્યથી હાથ ધરવામાં આવ્યા છે, જેમ કે [[વર્લ્ડ વાઇડ ફંડ]] અને [[વાઇલ્ડલાઇફ કંધર્વેશન સોસાયટી|વાઇલ્ડલાઇફ કંઝર્વેશન સોસાયટી]].<ref name="WWF">{{cite web | title = WWF: Amur (Siberian) tiger - species factsheet | url = http://www.panda.org/about_wwf/what_we_do/species/about_species/species_factsheets/tigers/amur_tiger/index.cfm | access-date = 2007-12-19}}</ref>વાઘ દ્વારા રીંછની સંખ્યામં કરવામાં આવેલો સ્પર્ધાત્મક ઘટાડો રશિયાના સંરક્ષણવાદીઓ દ્વારા દૂર પૂર્વના શિકારીઓને મોટી બિલાડીઓથી સહન કરવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો, કેમ કે તેઓ વરૂની તુલનામાં સસ્તન પ્રાણીઓની સંખ્યા મર્યાદિત રાખતા હતા અને તેઓ વધતી વસતીને નિયંત્રણાં લેવા માટે અસરકારક છે. <ref>''વાઇલ્ફલાઇફ સાયંસ: લિંકીગ ઇકોલોજીકલ થિયરી એન્ડ મેનેજમેન્ટ એપ્લીકેશન્સ'' , ટીમોથી ઇ, ફુલબ્રાઇટ, ડેવીડ જી, હેવિટ્ટ, દ્વારા, ફાળો આપનાર ટિમોથી ઇ, ફુલબ્રાઇટ, ડેવીડ જી, હેવીટ્ટ, [[સીઆરસી પ્રેસ|સીઆરસી પ્રેસ દ્વારા]] પ્રકાશિત, 2007, ISBN 0-8493-7487-1</ref> હાલમાં, જંગલી પશુઓમાં 400-550 પ્રાણીઓ છે. === તિબેટ === [[તિબેટ]]માં, વાઘ અને ચિત્તાની ચામડીઓનો પરંપરાગત રીતે વિવિધ વિધી અને કોસ્ચ્યુમ તરીકે ઉપયોગ થતો આવ્યો છે. જાન્યુઆરી 2006માં [[ટેન્ઝીન ગ્યાટ્સો, 14મા દલાઇ|દલાઇ લામા]] જંગલી પ્રાણીઓની પેદાશો અને પેટાપેદાશોના ઉપયોગ, વેચાણ અથવા ખરીદવાની મંજૂરી આપતા કાયદાનો વિરોધ કર્યો હતો.હજુ પણ એ જોવું રહ્યું કે આ બાબત ચોરીથી શિકાર કરેલા વાઘ અને ચિત્તાની ચામડીની લાંબા ગાળાની માગમાં કોઇ ઘટાડામાં પરિણમે છે કે નહી. <ref>{{cite web |author=Simon Denyer |title=Dalai Lama offers Indian tigers a lifeline |publisher=iol.co.za |date=March 6, 2006 |url=http://www.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=143&art_id=qw1141631101585B251 |access-date=2007-07-20 |archive-date=2009-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090213102108/http://www.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=143&art_id=qw1141631101585B251 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |author=Justin Huggler |title=Fur flies over tiger plight |work=New Zealand Herald |publisher=Tibet.com |date=February 18, 2006 |url=http://www.tibet.com/NewsRoom/animalright2.htm |access-date=2007-07-20 |archive-date=2007-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714113644/http://www.tibet.com/NewsRoom/animalright2.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=Dalai Lama campaigns for wildlife |publisher=BBC News |date=April 6, 2005 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4415929.stm |access-date=2007-07-20 }}</ref> === રિવાઇલ્ડીંગ (પુનઃજંગલીકરણ) === [[રિવાઇલ્ડીંગ]]પ્રત્યેનો પ્રથમ પ્રયત્ન ભારતીય સંરક્ષણવાદી [[બીલ્લી અર્જન સિંઘ]]દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો, જેમણે ઝૂમાં જન્મેલી તારા નામની વાઘણનો ઉછેર કર્યો હતો અને તેને [[દીધવા નેશનલ પાર્ક]]ના જંગલમાં 1978 છૂટી મૂકી હતી. આ વાઘણે જે લોકોને કરડી ખાધા હતા તેમના દ્વારા આ પ્રક્રિયા ટૂંક સમાયં શરૂ કરવામાં આવી હતી, જેને પાછળથી ગોળી મારીને મારી નાખવામાં આવી હતી. સરકારી અધિકારીઓના દાવા પ્રમાણે આ વાઘણ તારા હતી, જોકે આ નિવેદનનો સિંઘ અને સંરક્ષણવાદીઓ દ્વારા સખત રીતે વિરોધ કરવામાં આવ્યો હતો. બાદમાં રિવાઇલ્ડીંગ પ્રથાને લાંછન લાગ્યું હતું, કેમ કે સ્થાનિક [[જેન પૂલ|ઉત્પત્તિ તારણ]]પર તારાની ઓળખ બાદ શંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી કેમ કે તે થોડી સાઇબીરીયન વાઘ હતી, આ હકીકત દેખીતી રીતે તેને છૂટી મૂકાઇ તે સ્થળ[[વાયક્રોસ ઝૂ]]ખાતેના નબળા રેકોર્ડ કીપીંગને કારણે જાણમાં ન હતી.<ref>{{cite web |url=http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19981119/32350524.html |title=Indian tiger isn't 100% “swadeshi (Made in India)”; by Pallava Bagla; Indian Express Newspaper; November 19, 1998 |publisher=Indianexpress.com |date=1998-11-19 |access-date=2009-03-07 |archive-date=2011-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110204152542/http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19981119/32350524.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.india-today.com/itoday/17111997/wild.html |title=Tainted Royalty, Wildlife: Royal Bengal Tiger, a controversy arises over the purity of the Indian tiger after DNA samples show Siberian tiger genes. By Subhadra Menon. India Today, November 17, 1997 |publisher=India-today.com |date=1997-11-17 |access-date=2009-03-07 |archive-date=2008-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630013849/http://www.india-today.com/itoday/17111997/wild.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/tara4.html |title=The Tale of Tara, 4: Tara's Heritage from Tiger Territory website |publisher=Lairweb.org.nz |date=1999-11-22 |access-date=2009-03-07 |archive-date=2018-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180129182807/http://www.lairweb.org.nz/tiger/tara4.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/bengal.html |title=Genetic pollution in wild Bengal tigers, Tiger Territory website |publisher=Lairweb.org.nz |date= |access-date=2009-03-07 |archive-date=2018-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128114624/http://www.lairweb.org.nz/tiger/bengal.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sanctuaryasia.com/interviews/bilarjsingh.php |title=Interview with Billy Arjan Singh: Dudhwa's Tiger man, October 2000, Sanctuary Asia Magazine |publisher=Sanctuaryasia.com |date=1917-08-15 |access-date=2009-03-07 |archive-date=2008-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081202042715/http://www.sanctuaryasia.com/interviews/bilarjsingh.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.iisc.ernet.in/~currsci/nov10/articles18.htm |title=Mitochondrial DNA sequence divergence among big cats and their hybrids by Pattabhiraman Shankaranarayanan* and Lalji Singh*, *Centre for Cellular and Molecular Biology, Uppal Road, Hyderabad 500 007, India, Centre for DNA Fingerprinting and Diagnostics, CCMB Campus, Uppal Road, Hyderabad 500 007, India |publisher=Iisc.ernet.in |date= |access-date=2009-03-07 |archive-date=2016-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160712160934/http://www.iisc.ernet.in/~currsci/nov10/articles18.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cza.nic.in/research1.html |title=Central Zoo Authority of India (CZA), Government of India |publisher=CZA |date= |access-date=2009-03-07}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sciencemag.org/content/vol278/issue5339/r-samples.dtl#278/5339/807b |title="Indians Look At Their Big Cats' Genes", Science, Random Samples, Volume 278, Number 5339, Issue of 31 October 1997, 278: 807 (DOI: 10.1126/science.278.5339.807b) (in Random Samples),The American Association for the Advancement of Science |publisher=Sciencemag.org |date= |access-date=2009-03-07}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fatheroflions.org/ArjanSingh.html |title=BOOKS By & About Billy Arjan Singh |publisher=Fatheroflions.org |date= |access-date=2009-03-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.vedamsbooks.com/no32235.htm |title=Book - Tara: The Cocktail Tigress/Ram Lakhan Singh. Edited by Rahul Karmakar. Allahabad, Print World, 2000, xxxviii, 108 p., ills., $22. ISBN 81-7738-000-1. A book criticizing Billy Arjan Singh's release of hand reared hybrid Tigress Tara in the wild at Dudhwa National Park in India |publisher=Vedamsbooks.com |date= |access-date=2009-03-07 |archive-date=2010-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100108005322/http://www.vedamsbooks.com/no32235.htm |url-status=dead }}</ref> ==== સેવ ચાઇનાઝ ટાઇગર્સ ==== {{main| Save China's Tigers}} સેવ ચાઇનાઝ ટાઇગર્સ સંસ્થા, સ્ટેટ ફોરેસ્ટ્રી એડમિનીસ્ટ્રેશન ઓફ ચાઇનાના વાઇલ્ડલાઇફ રિસર્ચ સેન્ટર અને ચાઇનીઝ ટાઇગર્સ સાઉથ આફ્રિકા ટ્રસ્ટ સાથે કામ કરે છે, જેણે જંગલમાં ચાઇનીઝ વાઘને પુનઃ મૂકવા બાબતે કરાર કર્યા હતા. 26 નવેમ્બર 2002ના રોજ [[બેઇજિંગ|બેઇજીંગ]]માં હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા તેવો આ કરાર ચીનમાં પાયલોટ રિઝર્વ દ્વારા કે જ્યાં દક્ષિણના વાઘને પમ ફરીથી મૂકવામાં આવનાર છે અને સ્થાનિક જગલી જીવન છે તેના મારફતે ચાઇનીઝ ટાઇગર [[કંઝર્વેશન બાયોલોજી|કંઝર્વેશન]] મોડેલની સ્થાપનાનું કહે છે. સેવ ચાઇનાઝ ટાઇગર્સ અત્યંત ભયંકર એવા દક્ષિણ ચાઇના ટાઇગરને નવા કેપ્ટીવ વંશ વાળા વાઘને તેમની શિકારી પ્રવૃત્તિ પુનઃ લાવીને તેમને પુનઃવસવાટની તાલીમ માટે દક્ષિણ આફ્રિકા લાવીને રિવાઇલ્ડ કરવાનો ઉદ્દેશ ધરાવે છે. તેની સાથે જ, ચીનમાં પાયલોટ રિઝર્વ સ્થાપવામાં આવી રહી છે અને વાઘને પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવશે અને જ્યારે ચીનમાં રિઝર્વ તૈયાર થઇ જાય ત્યારે તેમાં છૂટા મૂકી દેવામાં આવશે. <ref>{{Cite web |url=http://english.savechinastigers.org/node/255 |title=એફએક્યૂ આઇ સેવ ચાઇનાઝ ટાઇગર્સ |access-date=2009-10-05 |archive-date=2011-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110215024722/http://english.savechinastigers.org/node/255 |url-status=dead }}</ref> તાલીમ પામેલા વાઘના બચ્ચાઓને ચીનના પાયલોટ રિઝર્વમાં છૂટા મૂકવામાં આવશે, જ્યારે મૂળ પ્રાણીઓ [[દક્ષિણ આફ્રિકા]]માં રહીને પોતાનો વંશવેલો આગળ ધપાવશે. <ref name="FAQs | Save China's Tigers">{{cite web |url=http://english.savechinastigers.org/node/255#14 |title=FAQs &#124; Save China's Tigers |publisher=English.savechinastigers.org |date=2004-07-25 |access-date=2009-03-07 |archive-date=2011-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110215024722/http://english.savechinastigers.org/node/255#14 |url-status=dead }}</ref> દક્ષિણ આફ્રિકા પસંદ કરવાનું કારણ એ છે કે તે કુશળતા અને સ્ત્રોતો, જમીન અને દક્ષિણ આફ્રિકાના વાઘ માટે [[શિકાર|રમત]] પૂરી પાડી શકે તેમ છે. પ્રોજેક્ટના [[દક્ષિણ ચીનના વાઘ|દક્ષિણ ચાઇના વાઘ]]ને સફળતાપૂર્વક રિવાઇલ્ડ કરવામાં આવ્યા છે અને તેઓ સ્પૂર્ણ રીતે શિકાર કરવામાં અને પોતાની જાતે જીવન જીવવા માટે સક્ષમ છે. <ref>{{Cite web |url=http://english.savechinastigers.org/node/255 |title=એફએક્યૂ આઇ સેવ ચાઇનાઝ ટાઇગર્સ |access-date=2009-10-05 |archive-date=2011-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110215024722/http://english.savechinastigers.org/node/255 |url-status=dead }}</ref> આ પ્રોજેક્ટ આ રિવાઇલ્ડેડ દક્ષિણ ચાઇના વાઘના વંશ માટે સફળ છે અને આ પ્રોજેક્ટમાં 5 જેટલા બચ્ચા પેદા થયા છે અને આ બચ્ચાઓની બીજી પેઢી તેમની સફળ રિવાઇલ્ડેડ માતા પાસેથી અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાની કુશળતા શીખવા સક્ષમ બનશે. <ref>[http://www.youtube.com/watch?v=iAnmxhTd1OA ધી બેબ ટાઇગર ધેટ્સ બીટીંગ એક્સટિંક્શન | યૂટ્યૂબ ચેનલ-સ્કાયન્યૂઝ]</ref> == માનવીઓ સાથે સંબંધ == === વાઘ એક શિકાર તરીકે === {{main|Tiger hunting}} [[ચિત્ર:ElephantbackTigerHunt.jpg|thumb|right|હાથીના પાછળના ભાગનો શિકાર કરતો વાઘ, ભારત 19મી સદીના પ્રારંભમાં.]] વાઘ એ [[એશિયા]]માં અનેક [[બીગ ફાઇવ ગેઇમ|મોટા પાંચમાંનું ગેઇમ]] પ્રાણી છે.ઓગણીસમી અને વસમી સદના પ્રારંભમાં વાઘના શિકારની પ્રવૃત્તિએ મોટા પ્રમાણમાં સ્થાન લીધુ હતું, કેમ કે તે જમાનામાં કર્નનીયલ ભારતમાં બ્રિટીશ તેમજ તેમજ મહારાજાઓ અને ભારતની સ્વતંત્રતા પહેલા તત્કાલિન પ્રિન્સલે સ્ટેટસના ઉચ્ચ વર્ગ દ્વારા આ રમતને ઓળખ અને ખ્યાતિ પ્રાપ્ત થઇ હતી. વાઘનો શિકાર પગપાળા ચાલતા કેટલાક શિકારીઓ દ્વારા કરવામાં આવતો હતો; જ્યારે અન્ય ''[[માચન|માંચડા]]'' પર બકરી અથવા ભેંસને મારણ તરીકે બાંધીને બેસતા હતા; જ્યારે કેટલાક લોકો હાથીની પીઠ પર બેસતા હતા. <ref name="Tiger-hunting">''માનપૂરા ટાઇગરમાં વાઇડ'' રોયલ ટાઇગર'' (નોમ-ડે-પ્લુમ) –રાજપૂતો'' માં વાઘના શિકાર અંગે. (1836) ''બેંગાલ સ્પોર્ટીંગ મેગેઝીન, વોલ IV.'' ધી ટ્રેઝર્સ ઓફ ઇન્ડિયન વાઇલ્ડલાઇફમાં પુનઃ ઉત્પાદિત '''' </ref> કેટલાક કિસ્સાઓમાં પ્રાણીઓને મારણ સ્થળે ધકેલવા માટે ગામવાળાઓને ઢોલ વગાડવા માટે કહેવામાં આવતું હતું. વાઘની ચામડી માટે વિગતવાર સુચનાઓ ઉપલબ્ધ હતી અને વાઘની ચામડી બનાવનારા પ્રાણીમર્મ વિહ લોકો પણ ઉપલબ્ધ હતા. === માનવ ભક્ષી વાઘ === {{main|Man-eating tigers}} [[ચિત્ર:Maneater calcutta1903 stereoscopic.jpg|thumb|300px|કલક્તા ઝૂમાં રાખવામાં આવેલા માનવભક્ષી વાઘના સ્ટિરીયોગ્રાફિક ફોટોગ્રાફ (1903), આ વાઘે 200 જેટલા માનવીઓને મારી નાખ્યા હોવાનો દાવો છે.]] માનવીઓ વાઘ માટે નિયમિત શિકાર નહી હોવા છતાંયે તેમણે અન્ય પ્રાણીની તુલનામાં વધુ માણસોને મારી નાખ્યા છે, આવા સ્થલોમાં ખાસ કરીને જ્યાં વસતી વધુ હોય, ઉભરાતી હોય અને ખેતીને કારણે વાઘના વસવાટ પર દબાણ આવ્યું હોય તેનો સમાવેશ થાય છે. મોટા ભાગના માનવ ભક્ષી વાઘ વૃદ્ધ હોય છે અને તેમને નખ હોતા નથી, તેમનો માનીતો શિકાર કરવાની તેમની ક્ષમતા નહી હોવાથી જ તેઓ માનવીઓનો શિકાર કરે છે. <ref>{{cite web |url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating.html |title=Man-eaters. The tiger and lion, attacks on humans |publisher=Lairweb.org.nz |date= |access-date=2009-03-07 |archive-date=2017-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171019120917/http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating.html |url-status=dead }}</ref> મોટા ભાગના વાઘ કે જેમને માનવભક્ષી વાઘ તરીકે ઓળખી કાઢવામાં આવ્યા હોય છે તેમને ઝડપથી ઝડપી લઇને મારી નાખવામાં આવે છે અથવા પીંજરામાં પૂરી દેવામાં આવે છે. માનવભક્ષી ચિત્તા સિવાય પણ સ્થાપિત માનવભક્ષી વાઘ ભાગ્યે જ માનવ વસતીમાં પ્રવેશે છે, જે ગામડાની બહારના ભાગમાં આવેલા હોય છે. <ref>{{cite web |url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating3.html |title=Man-eaters. The tiger and lion, attacks on humans |publisher=Lairweb.org.nz |date= |access-date=2009-03-07 |archive-date=2017-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202081324/http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating3.html |url-status=dead }}</ref> તેમ છતા પણ, વસતી ધરાવતા ગામડાઓમાં પણ હૂમલાઓ થતા હોય છે. <ref>{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/increasing-tiger-attacks-trigger-panic-around-tadobaandhari-reserve/229533/ |title=Increasing tiger attacks trigger panic around Tadoba-Andhari reserve |publisher=Indianexpress.com |date=2007-10-18 |access-date=2009-03-07}}</ref>માનવભક્ષકો ભારતમાં અને બાંગ્લાદેશમાં એક ખાસ સમસ્યા છે, ખાસ કરીને [[કુમાઓન વિભાગ|કુમાઓન]], [[ગઢવાલ વિભાગ|ગઢવાલ]]અને [[સુંદરવન]] [[બંગાળ|બેંગાલ]]ના મેનગ્રુવમાં, કેટલાક વાઘ માનવીઓને શિકાર બનાવવા માટે જાણીતા છે. હવામાનમાં ફેરફારને કારણે વસતીમાં ઝડપથી ઘટાડો થઇ રહ્યો હોવાથી વાઘના હૂમલાઓ સુંદરવનમાં વધી ગયા છે. <ref>{{cite web|url=http://www.enn.com/wildlife/article/38442| title=Climate change linked to Indian tiger attacks|dateformat=dmy| access-date=27 October 2008}}</ref> === પરંપરાગત એશિયન ઔષધ(દવા) === [[ચિત્ર:TigerSkinning.jpg|thumb|વાઘની ચામડી અંગેની સુચનાઓ ]] ચીનમાં મોટા ભાગના લોકોમાં એવી માન્યતા છે કે વાઘના વિવિઘ અંગમાં ઔષધીય મહત્તા સમાયેલી છે, જેમાં પેઇન કિલર્સ અને [[તીવ્ર સેક્સની ઇચ્છા ધરાવનારું|એફોર્ડીસિયેક]] નો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite news|last=Harding |first=Andrew |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/5371500.stm |title=Programmes &#124; From Our Own Correspondent &#124; Beijing's penis emporium |publisher=BBC News |date=2006-09-23 |access-date=2009-03-07}}</ref>આ માન્યતાને ટેકો આપતા કોઇ વૈજ્ઞાનિક પૂરાવા નથી. ચીનમાં વાઘના અંગનો ફાર્માસ્યુટિકલ દવામાં ઉપયોગ પર ક્યારનોયે પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે અને સરકારે ચોરીથી વાઘનો શિકાર કરનારાઓ પર મૃત્યુદંડ આપવા સુધીની જોગવાઇ કરી છે. વધુમાં, વાઘના અંગના તમામ વેપાર [[સાઇટ્સ|કોન્વેન્શન ઓન ઇન્ટરનેશનલ ટ્રેડ ઇન એન્ડેન્જર્ડ સ્પેસીસ ઓફ વાઇલ્ડ ફૌના એન્ડ ફ્લોરા]]હેઠળ ગેરકાયદે માનવામાં આવ્યા છે અને સ્થાનિક વેપાર ચીનમાં 1993થી જ પ્રતિબંધ લાદવામાં આવ્યો છે. તેમ છતા નફા માટે વંશ આગળ ધપાવવામાં કૌશલ્ય ધરાવા દેશમાં અસંખ્ય[[ટાઇગર ફાર્મ]]ની હયાતી છે. એવું મનાય છે કે આજે પણ આ ફાર્મમાં 4,000થી 5,000 વચ્ચે કેપ્ટીવ-વંશ, નાના પ્રાણીઓ જીવંત છે. <ref>{{cite web |url=http://www.wwf.org.uk/news/n_0000003865.asp |title=Chinese tiger farms must be investigated |publisher=WWF |date= |access-date=2009-03-07 |archive-date=2007-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070705040424/http://www.wwf.org.uk/news/n_0000003865.asp |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.panda.org/about_wwf/where_we_work/asia_pacific/where/bhutan/index.cfm?uNewsID=106740 |title=WWF: Breeding tigers for trade soundly rejected at cites |publisher=Panda.org |date= |access-date=2009-03-07}}</ref> === પાલતુ તરીકે === [[એસોસિયેશન ઓફ ઝૂ એન્ડ એક્વેરિયમ્સ|એસોયિસેશન ઓફલ ઝૂ એન્ડ એક્વેરીયમ્સ]]ના અંદાજ અનુસાર આશરે 12,000 જેટવા વાઘને [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસ ઓફ અમેરિકા|અમેરિકા]]માં પાલતુ તરીકે રાખવામાં આવ્યા છે, જે વિશ્વની સમગ્ર જંગલી જાતની તુલનામાં વધુ છે. <ref name="book-of-general-ignorance">[[જોહ્ન લોયડ (લેખક)|લોયડ, જે]] અને [[જોહ્ન મિચીસન|મિચીસન, જે]]: "[[જનરલ ઇગ્નોરન્સનું પુસ્તક|Tધી બુક ઓફ ધ જનરલ ઇગ્નોરન્સ]] ". ફાબેર એન્ડ ફાબેર, 2006</ref> 4,000 જેટલા વાઘ ફક્ત[[ટેક્સાસ]]માં જ પાળવામાં આવ્યા હોવાનું મનાય છે. <ref name="book-of-general-ignorance"/> અમેરિકામાં વાઘની ભારે વસતી પાછળનું એક કારણ ત્યાંના કાયદા છે. ફક્ત ઓગણીસ રાજ્યોમાં વાઘની માલિકી ધરાવવા સામે પ્રતિબંધ છે, પંદરમાં ફક્ત પરવાનો લેવાનું જરૂરી છે અે 16 રાજ્યોમાં કોઇ કાયદા નથી. <ref name="book-of-general-ignorance"/> અમેરિકન ઝૂ અને સર્કસમાં વંશવેલાના કાર્યક્રમની સફળતા 1980 અને 1990માં ભારે દબાણમાં પરિણમ્યો હતો, જેના લીધે પ્રાણીઓના ભાવમાં ઘટાડો થયો હતો. <ref name="book-of-general-ignorance"/> [[સોસાયટી ફોર ધ પ્રિવેન્શન ઓફ ક્રૂઅલ્ટી ટુ એનિમલ્સ ટુ એનિમલ્સ ઓફ ટેક્સાસ|એસપીસીએ]]ના અંદાજ અનુસાર હવે 500 જેટલા સિંહ, વાઘ અને અન્ય મોટી બિલાડીઓ ફક્ત [[હ્યુસ્ટોન, ટેક્સાસ|હ્યુસ્ટોન]] વિસ્તારમાં જ ખાનગી માલિકીપણા હેઠળ છે.<ref name="book-of-general-ignorance"/> 1983ની ફિલ્મ [[સ્કેરફેસ (1983 ફિલ્મ)|''સ્કેરફેસ'']]માં, the આગેવાન, [[ટોની મોન્ટાના|ટોની મોહટાના]], [[અમેરિકન ડ્રીમ]]માં હાથી ઘોડાના શણગારની મનોકામના સેવતો હતો, જે અંતર્ગત પાત્રના મંતવ્યમાં તેની સંપત્તિમાં એક પાલતુ વાઘની માલિક ધરાવવાનો સમાવેશ થતો હતો. === સાંસ્કૃત્તિક પાત્રતા === [[ચિત્ર:Kuniyoshi Utagawa, Tiger.jpg|thumb|right|upright|કુનીયોશી ઉટાગાવા દ્વારા 19મી સદીનું વાઘનું ચિત્ર ]] પૂર્વ એશિયાની સંસ્કૃતિમાં ચોપગા પ્રાણીઓના રાજા તરીકે સિંહને સ્થાને વાઘ હતા,[223] જે શ્રીમંતાઇ, અભયતા અને ક્રોધ પ્રદર્શિત કરે છે.[225] તેના કપાળ એવા ચિહ્નો કરવામાં આવ્યા હતા જે ચાઇનીઝ પાત્ર સાથે મળતા આવે છે, જેનો અર્થ "રાજા"જેવો થાય છે; પરિણામે, ચીન અને કોરીયામાં વાઘને પ્રદર્શિત કરતા અસંખ્ય કાર્ટુનોને તેમના કપાળ પર ચિત્ર દોરવામાં આવ્યું હતું. [226] ચાઇનીઝ માન્યતા અને સંસ્કતિની મહત્તાના ભાગરૂપે [[વાઘ (રાશિ)|વાઘ]] પ્રાણીઓની 12 [[ટાઇનીઝ જ્યોતિષ|ચાઇનીઝ રાશિ]]માંનું એક હતા. તેમજ વિવિધ [[ચાઇનીઝ કળા|ચાઇનીઝ કલા]] અને માર્શલ આર્ટમાં, વાઘને પૃથ્વીના એક સંકેત તરીકે અને [[ચાઇનીઝ ડ્રેગન]]ના સમાન હરીફ તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા છે- બન્ને સંકેતો અનુક્રમે સાર અને આત્મા દર્શાવે છે. હકીકતમાં, દક્ષિણી માર્શલ આર્ટ [[હંગ ગા]]વાઘ અને ક્રેનની હલચલ પર આધારિત છે. [[ચીનનો ઇતિહાસ|ચીન સામ્રાજ્ય]]માં, વાઘ યુદ્ધનું એક પ્રતિક હતો અને ઘણી વાર તેને સૌથી ઊંચા લશ્કરી [[જનરલ ઓફિસર|જનરલ]]તરીકે માનવામાં આવતા હતા (અથવા વર્તમાન સમયના [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સંરક્ષણ પ્રધાન|સંરક્ષણ સચિવ]]),<ref name="Cooper92"/>જ્યારે સમ્રાટ અને સામ્રાજ્ઞીને અનુક્રમે [[ડ્રેગન]]અને [[ફેન્ગુહાંગ|ફોનીક્સ]],દ્વારા દર્શાવવામાં આવતા હતા. [[સફેદ વાઘ (ચાઇનીઝ પ્રાણીશાસ્ત્ર)|સફેદ વાઘ]] ({{zh-cp|c=白虎|p=Bái Hǔ}})[[ચાઇનીઝ પ્રાણીશાસ્ત્ર|ચાઇનીઝ નક્ષત્ર]]ના [[ચાંર નિશાનીઓ (ચાઇનીઝ પ્રાણીશાસ્ત્ર)|ચાર પ્રતિકો]]માંના એક હતા. તેને ઘણી વાર પશ્ચિમના સફેદ વાઘ કહેવામાં આવતા હતા અને (西方白虎), અને તે [[પશ્ચિમ]]અને પાનખર ઋતુને રજૂ કરે છે. <ref name="Cooper92"/> બુદ્ધ ધર્મમાં, તે ત્રણ અબુદ્ધ સર્જનોમાંના એક છે, જે ક્રોધનો સંકેત આપે છે, જ્યારે વાંદરો અને લોભી અને હરણ પ્રેમાંધનો સંકેત આપે છે. <ref name="Cooper92">{{cite book |last=Cooper |first=JC |title=Symbolic and Mythological Animals |pages=161–62 |year=1992 |publisher= Aquarian Press |location=London |isbn=1-85538-118-4}}</ref> [[ચિત્ર:Hoysala emblem.JPG|thumb|upright|left|સાલા ફાઇટીંગ ધ ટાઇગર, ભારતના કર્ણાટકના બેલુર ખાતેના હોયસાલા એમ્પાયરનું નિશાન.]] [[ટુંગુસિક પ્રજા]]એ સાઇબીરીયન વાઘને ખોરાકની નજીકના તરીકે ગણના કરી હતી અને ઘણી વખત તેનો as "ગ્રાન્ડફાધર" અથવા "ઓલ્ડ મેન" તરીકે ઉલ્લેખ કર્યો હતો. [[યુડેગે પ્રજા|ઉડેગે]]અને [[નાનાઇ]] "અંબા" કહેતા હતા. [[મન્ચુ|મંચુ]]સાઇબીરીયન વાઘને હુ લિન, રાજા તરીકે ગણતા હતા. <ref name="Tigersnow">{{cite book | last = Matthiessen | first = Peter | coauthors = Hornocker, Maurice | year= 2001 | title = Tigers In The Snow | publisher = North Point Press | isbn = 0865475962 }}</ref> જેની મોટા પાયે પૂજા થાય છે તેવા હિન્દુ માતાજી [[દૂર્ગા|દુર્ગા]],[[દેવી]]-[[પાર્વતી]]નુ્ં એક સ્વરૂપ છે, જે દસ હાથવાળી યોદ્ધા છે, જે યુદ્ધમાં જતી વખતે વાઘણ (કે સિંહણ) પર સવારી કરે છે દત્રિણ ભારતમાં પ્રભુ ઐયપ્પા પણ વાઘ સાથે સંકળાયેલા હતા. <ref>{{cite web | last = Balambal | first = V | title = 19. Religion - Identity - Human Values - Indian Context | work = Bioethics in India: Proceedings of the International Bioethics Workshop in Madras: Biomanagement of Biogeoresources, 16-19 January 1997 | publisher = Eubios Ethics Institute |year=1997 | url = http://www.eubios.info/india/BII19.HTM | access-date = 2007-10-08}}</ref> એશિયામાં [[શેપશીફ્ટીંગ|શેપશિફ્ટીંગ]] સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમમાં [[વેરવોલ્ફ|વેરવુલ્ફ]]ના સ્થાને [[વેરકેટ|વેરટાઇગર]] હતા.<ref name="summers66"> {{cite book| last = Summers| first = Montague | authorlink = Montague Summers| title = The Werewolf | publisher = [[University Books]] |year=1966 | location = | page = 21 | url = | id =}}</ref> ભારતમાં તેઓ જાદુટોણા કરનાર ભૂવા હતા, જ્યારે ઇન્ડોનેશિયા અને મલેશિયામાં હિતકારક હતા. <ref name="javaweretigerstuff"> {{cite book | last = | first = | authorlink = Encyclopædia Britannica Eleventh Edition | coauthors = | title = Encyclopædia Britannica | publisher = |date=1910–1911 | location = | pages = | url = | doi = | id =}} </ref> વાઘ ''[[ધી જંગલ બુક|જંગલ બુક]]'' અને [[વિલીયમ બ્લેક]] એમ બન્નેમાં ''[[નિર્દોષતા અને અનુભવનું ગીત #અનુભવનું ગીત|અનુભવ ગીત]]'' તરીકે [[રુદયાર્ડ કીપ્લીંગ|રુદયાર્ડ કિપ્લીંગ]]માં એક વિષય તરીકે સતત રહ્યા છે, જેમાં વાઘને જોખમી અને ડરામણા પ્રાણી તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યા છે.''ધી જંગલ બુક'' માં, વાઘ, [[શેરખાન]],તેના આગેવાન [[મૌગલી|મૌવગ્લી]]આગેવાનના દુષ્ટ જીવલેણ દુશ્મન છે. જોકે, અન્ય પાત્રતા વધુ કૃપાળુ છે: [[એ.એ. મિલને]]ના [[વિન્ની દ પૂહ]] વાર્તાઓના [[ટિગ્ગર|વાઘ]], બાથ ભરી શકાય અને ગમે તેવા છે. [[મેન બુકર પ્રાઇઝ]] કે જે [[નવલકથા]] "[[લાઇફ ઓફ પી|લાઇફ ઓફ પીઆઇ]],"માં આગેવાન, પીઆઇ પટેલ, [[પેસિફિક સમુદ્ર]]માં પડી ભાંગેલા વહાણમાં તેઓ એક માત્ર જીવતા રહ્યા હતાઃ જ્યારે બીફ્રેન્ડઝ પણ જીવતા રહ્યા હતાઃ મોટો [[બેંગાલ વાઘ]].પ્રખ્યાત રમૂજી વાર્તા ''[[કેલ્વિન એન્ડ હોબ્સ|કેલ્વિન એન્ડ હોબ્બીઝ]]'' માં કેલ્વિન અને અને તેના સ્ટફ્ડ વાઘ હોબીઝ અભિનય કરે છે. આ ઉપરાંત વાઘને લોકપ્રિય સેરેલ [[ફ્રોસ્ટેડ ફ્લેક્સ]]ના આવરણ પર પણ મૂકવામાં આવ્યા છે. (જેનું "ફ્રોસ્ટીસ"તરીકે પણ માર્કેટિંગ કરવામાં આવ્યું હતું) જેમાં તેનું નામ "[[ટોની દ ટાઇગર|ટોની ધ ટાઇગર]]"હતું. ભારતની આદીવાસી પ્રજાઓ તેને વાઘદેવ તરીકે પુજે છે. વાઘ એ [[બાંગ્લાદેશ]], [[નેપાળ]], [[ભારત]]<ref>[http://india.gov.in/knowindia/national_animal.php નેશનલ એનિમલ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721160222/http://india.gov.in/knowindia/national_animal.php |date=2011-07-21 }} ''પેન્થેરા ટાઇગ્રીસ'' ,[[ભારત સરકાર]]ની [[ભારત]] વેબસાઇટમાં વાઘ [[રાષ્ટ્રીય પ્રાણી]] છે.</ref>નું રાષ્ટ્રીય પ્રાણી છે ([[બેંગાલ વાઘ|બેગાલ ટાઇગર]])<ref>{{cite web |url= http://www.hcilondon.net/india-overview/land-people/national-symbols.html |title= National Symbols of India |access-date= 2007-10-25 |work= |publisher= High Commission of India, London |archive-date= 2007-10-19 |archive-url= https://web.archive.org/web/20071019053102/http://www.hcilondon.net/india-overview/land-people/national-symbols.html |url-status= dead }}</ref> [[મલેશિયા]] (મલાયન ટાઇગર), [[ઉત્તર કોરીયા|ઉત્તર કોરયા]]અને [[દક્ષિણ કોરીયા]] (સાઇબીરીયન ટાઇગર)નું રાષ્ટ્રીય પ્રાણી છે. === વિશ્વના લોકપ્રિય પ્રાણી === [[એનિમલ પ્લાનેટ]]દ્વારા હાથ ધરાયેલા એક સર્વેક્ષણમાં વાઘને વિશ્વના લોકપ્રિય પ્રાણી તરીકે મત આપવામાં આવ્યો હતો, જે [[કૂતરો|કૂતરા]]થી સહેજ આગળ હતા. 73થી વધુ દેશોના 50,000 કરતા વધુ સમીક્ષકોએ તે સર્વેક્ષણમાં મત આપ્યો હતો. તે સર્વેક્ષણમાં વાઘને 21 ટકા મત, કૂતરાને 20 ટકા, [[ડોલ્ફીન]]ને 13 ટકા, [[ઘોડો|ઘોડા]]ને 10 ટકા, [[સિંહ]]ને 9 ટકા, [[સાપ]]ને 8 ટકા, તેમજ ત્યાર બાદ [[હાથી]], [[ચિંપાઝી]], [[ઓરંગુટન|ઓરંગુટમ]] અને [[વ્હેલ]]ને પણ મત આપવામાં આવ્યા હતા.<ref name="int.iol.co.za">{{cite web |author=Independent Online |url=http://www.int.iol.co.za/index.php?newslett=1&em=28164a99a20041206ah&click_id=29&art_id=qw1102325040750B216&set_id=1 |title=Tiger tops dog as world's favourite animal |publisher=Int.iol.co.za |date= |access-date=2009-03-07 |archive-date=2015-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151105102756/http://www.int.iol.co.za/index.php?newslett=1&em=28164a99a20041206ah&click_id=29&art_id=qw1102325040750B216&set_id=1 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pers.com/index.php?option=content&task=view&id=197&Itemid=50|title=Pers - The Tiger is the World's Favorite Animal<!-- Bot generated title -->}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/newsid_4070000/newsid_4073100/4073151.stm |title=CBBC Newsround &#124; Animals &#124; Tiger 'is our favourite animal' |publisher=BBC News |date=2004-12-06 |access-date=2009-03-07}}</ref><ref>{{cite web |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20041206/ai_n12814678 |title=Endangered tiger earns its stripes as the world's most popular beast &#124; Independent, The (London) &#124; Find Articles at BNET.com |publisher=Findarticles.com |date=2004-12-06 |access-date=2009-03-07 |archive-url=https://archive.today/20080120222416/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20041206/ai_n12814678 |archive-date=2008-01-20 |url-status=live }}</ref> એનિમલ પ્લાનેટ સાથે કામ કરનાર પ્રાણીની વર્તણૂંક સમજનાર કેન્ડી ડીસાએ જણાવ્યું હતું કે: "આપણે વાઘ સાથે સંબંધ રાખી શકીએ છીએ કેમ કે તે હિંસક અને બહારની બાજુએ પ્રભુત્વ ધરાવનાર છે, પરંતુ સાથે સાથે અંદરખાનેથી ઉમદા અને સમજદાર પ્રાણી છે. <ref name="int.iol.co.za"/> વર્લ્ડ વાઇલ્ડલાઇફ કંઝર્વેશન ચેરિટી ખાતેના ઇન્ટરનેશનલ સ્પેસીઝ ઓફિસર કેલ્લુમ રેન્કેઇને જણાવ્યું હતું કે પરિણામે તેમને આશા આપી હતી. "જો લોકો વાઘને પોતાના પ્રાણી તરીકે મત આપતા હોય તો, તેને અર્થ એ કે તેઓ તેની અગત્યતા સમજે છે અને કદાચ તેમના અસ્તિત્વની જરૂરિયાત પણ જાણે છે" એમ જણાવ્યું હતું. <ref name="int.iol.co.za"/> == ગેલેરી == <gallery> ચિત્ર:Brehms Het Leven der Dieren Zoogdieren Orde 4 Tijger (Felis tigris).jpg|અજાણ ફેલીસ વાઘણની (પેન્થેરા ટાઇગ્રીસ)પેટાજાતિઓનું ચિત્ર ચિત્ર:Indischer Maler um 1650 (II) 001.jpg|સિંહ અને વાઘ વચ્ચે સમાગમ મુઘલ પેઇન્ટીંગ, સી. 1650 ચિત્ર:India tiger.jpg|બેંગાલ વાઘ ચિત્ર:Sumatratiger-004.jpg|સુમાત્રન વાઘ ચિત્ર:Sibirischer tiger de edit02.jpg|સાઇબેરીયન વાઘ ચિત્ર:Vibrissae of a Tiger at Chester Zoo.jpg|ચેસ્ટર ઝૂ ખાતે વાઘની કેશવાળી ચિત્ર:Godess Durga painting.JPG|ભારતીય દેવી દૂર્ગા વાઘ પર સવારી કરતા-ઓરિસ્સા, ભારતમાં પેઇન્ટીંગ ચિત્ર:Tipu's Tiger with keyboard on display 2006AH4168.jpg|રેડકોટ પર વાઘને હૂમલો કરતા બતાવતું રમકડું (બ્રિટીશ સૈનિક) . આ ટીપુ સુલ્તાનને લાગેવળગે છે, કે જેઓ મૈસુરના વાઘ તરીકે વિખ્યાત હતા . ચિત્ર:Coat of arms of the Jewish Autonomous Oblast.svg|રશિયામાં જેવીશ ઓટોનોમલ ઓબ્લાસ્ટના વાઘના ચિહ્ન વાળા શસ્ત્રો </gallery> == વધુ જૂઓ == * [[21 સદીના વાઘ|21મી સદીના વાધ]], વાઘ અને સંરક્ષણ પ્રોજેક્ટ અંગેની માહિતી * [[સેઇફ્રેઇડ એન્ડ રોય|સેઇગફ્રાઇડ એન્ડ રોય]], બે વિખ્યાત વાઘ તાલીમકારો * [[ટાઇગર ટેમ્પલ]], થાઇલેન્ડમાં આવેલું વિખ્યત બુદ્ધિષ્ટ મંદિર જે વાઘને તાલીમ માટે જાણીતું છે. == દર્શાવેલા સંદર્ભો == {{reflist|2}} == સંદર્ભો == * {{aut|Brakefield, T.}} (1993). <cite>બીગ કેટ્સ કિંગ્ડમ ઓફ માઇટ</cite>, વોયેજર પ્રેસ * {{aut|Dr. Tony Hare}}. (2001) ''એનિમલ હેબીટેટ્સ'' P. 172 ISBN 0-8160-4594-1 * {{aut|Kothari, Ashok S.}} &amp; {{aut|Chhapgar, Boman F.}} (eds). 2005.''ધી ટ્રેઝર્સ ઓફ ધ ઇન્ડિયન વાઇલ્ડલાઇફ'' . બોમ્બે નેચરલ હિસ્ટ્રી સોસાયટી એન્ડ ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, મુંબઇ. * {{aut|[[Vratislav Mazák|Mazák, V]].}} (1981). [http://www.science.smith.edu/departments/Biology/VHAYSSEN/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf પેન્થેરા ટાઇગ્રીસ.] (PDF). મમ્માલિયન સ્પેસીઝ, 152: 1-8. અમેરિકન સોસાયટી ઓફ મમ્માલોજીસ્ટસ * {{aut|Nowak, Ronald M.}} (1999) ''વોકર્સ મમ્મલ્સ ઓફ ધ વર્લ્ડ'' . જોહ્ન્સ હોપકિન્સ યુનિવર્સિટી પ્રેસ.ISBN 0-8018-5789-9 * ''રિટર્ન ઓફ ધ ટાઇગર'' નું {{Harvard reference | Surname = Sankhala | Given = K. | Year = 1997 | Title = Der indische Tiger und sein Reich | Publisher = Bechtermuenz Verlag | ID = ISBN 3-86047-734-X}}જર્મન સંક્ષિપ્ત ભાષાંતર, લસ્ટર પ્રેસ, 1993. * {{aut|Seidensticker, John}}. (1999) ''રાઇડીંગ ધ ટાઇગર. '' ''માનવ પ્રભુત્વવાળી લેન્ડસ્કેપ્સમાં વાઘ સંરક્ષણ '' કેન્બ્રિજ યુનિવર્સિટી પ્રેસ.ISBN 0-521-64835-1 == બાહ્ય કડીઓ == {{commons|Panthera tigris|Panthera tigris}} {{Wikispecies|Panthera tigris}} * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} * [http://www.21stcenturytiger.org/ 21 મી સદીના વાઘ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010721091848/http://21stcenturytiger.org/ |date=2001-07-21 }}: વાઘ અને સંરક્ષણ પ્રોજેક્ટ અંગેની માહિતી * ''પેન્થેરા ટાઇગ્રીસ'' માચેની [http://www.biodiversitylibrary.org/name/Panthera_tigris બાયોડાવર્સિટી હેરિટેજ ગ્રંથસૂચિ] * [http://www.savethetigerfund.org/ સેવ ધ ટાઇગર ફંડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226154008/http://savethetigerfund.org/ |date=2011-02-26 }}: રાષ્ટ્રીય મત્સ્ય અને જંગલીજીવન ફાઉન્ડેશન માટેનો કાર્યક્રમ * [http://www.jvbigcats.co.za/ ટાઇગર કેન્યોન્સ હોમપેજ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125020610/http://www.jvbigcats.co.za/ |date=2021-01-25 }}: વાઘ અને ક્રોસબ્રીડ ટાઇગર રિવાલ્ડીંગ પ્રોજેક્ટ અંગેની માહિતી * [http://www.tigersincrisis.com/ ટાઇગર્સ ઇન ક્રાઇસીસ]: પૃથ્વીના અત્યંત ભયંકર વાઘની માહિતી * [http://www.panda.org/about_wwf/what_we_do/species/about_species/species_factsheets/tigers/index.cfm ડબ્લ્યુડબ્લ્યુએફ - વાઘ] * [http://www.stampsbook.org/subject/Tiger.html ટાઇગર સ્ટેમ્પ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605030601/http://www.stampsbook.org/subject/Tiger.html |date=2009-06-05 }}: વિવિધ દેશોમાં ટપાલ ટિકીટો પર વાઘની છાપ. * [http://english.savechinastigers.org/ સેવ ચાઇનાઝ ટાઇગર્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101021032917/http://english.savechinastigers.org/ |date=2010-10-21 }}: વાઘ અને આફ્રિકામાં દક્ષિણ ચીનના ટાઇગર રિવાઇલ્ડીંગ પ્રોજેક્ટની માહિતી * [http://www.sundarbanstigerproject.info/ સુંદરવન્સ ટાઇગર પ્રોજેક્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090618073345/http://www.sundarbanstigerproject.info/ |date=2009-06-18 }}: વિશ્વમાં સૌથી મોટા બાકી રહેલા મેનગ્રુવ જંગલમાં સંશોધન અને વાઘનું સંરક્ષણ * [http://www.tigerfriends.com/ એક્સપ્લોર ટી.આઇ.જી.ઇ.આર.એસ.]: ધી ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ગ્રેટલી એનડેન્જર્ડ એન્ડ રેર સ્પેસીઝ [[શ્રેણી:વાઘ]] [[શ્રેણી:1758માં વર્ણવવામાં આવેલા પ્રાણીઓ]] [[શ્રેણી:સંરક્ષણ આધારિત જાતિઓ]] [[શ્રેણી:EDGE જાતો]] [[શ્રેણી:એશિયાના સસ્તન પ્રાણીઓ]] [[શ્રેણી:ઇન્ડોનેશિયાના સસ્તન પ્રાણીઓ]] [[શ્રેણી:રશિયાના સસ્તન પ્રાણીઓ]] [[શ્રેણી:ભારતના રાષ્ટ્રીય ચિહ્નો]] [[શ્રેણી:મલેશિયાના રાષ્ટ્રીય ચિહ્નો]] [[શ્રેણી:સિંગાપોરના રાષ્ટ્રીય ચિહ્નો]] sq6zfezbjewqvjgrcjpqpfmqk6c1smf 0 4375 902921 881156 2026-07-27T20:55:38Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902921 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | native_name = {{PAGENAME }} | type = નગર | latd = 23.785 | longd = 72.64 | locator_position = right | state_name = ગુજરાત | district = [[મહેસાણા જિલ્લો|મહેસાણા]] | skyline = Vadnagar Torana.JPG | skyline_caption = કિર્તી તોરણ, વડનગર | leader_title = | leader_name = | altitude = 143 | population_as_of = ૨૦૧૧ | population_total = ૨૭૭૯૦ | population_total_cite = <ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.co.in/towns/vadnagar-population-mahesana-gujarat-802462|title=Vadnagar Population, Caste Data Mahesana Gujarat - Census India|website=www.censusindia.co.in|language=en-US|access-date=૨૬ જૂન ૨૦૧૭|archive-date=2021-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210208020911/https://www.censusindia.co.in/towns/vadnagar-population-mahesana-gujarat-802462|url-status=dead}}</ref> | area_magnitude= km² | area_total = | area_telephone = | postal_code = | vehicle_code_range = | sex_ratio = | unlocode = | website = | footnotes = | સ્થિતિ = યોગ્ય }} '''વડનગર''' ભારત દેશના [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[મહેસાણા જિલ્લો|મહેસાણા જિલ્લા]]ના [[વડનગર તાલુકો|વડનગર તાલુકા]]નું નગર અને તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે. વડનગર ભારતના ૧૫માં અને હાલના વડાપ્રધાન [[નરેન્દ્ર મોદી]]નું જન્મસ્થળ છે. == ભૂગોળ == વડનગર {{coor d|23.78|N|72.63|E|}}.<ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/9/Vadnagar.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Vadnagar |access-date=2007-12-01 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529000011/http://www.fallingrain.com/world/IN/9/Vadnagar.html |url-status=dead }}</ref> પર સ્થિત છે અને દરિયાની સપાટીથી આશરે ૧૪૩ મીટરની ઊંચાઈ પર આવેલું છે. == મહત્વના સ્થળો == વડનગરમાં આવેલા રાષ્ટ્રીય મહત્વના સ્મારકોમાં અજપાલ કુંડ (ગૌરી કુંડ) (N-GJ-154), અર્જુન બારી દરવાજો (N-GJ-155) અને કિર્તી તોરણ (N-GJ-156) નો સમાવેશ થાય છે. અન્ય સ્થળો નીચે મુજબ છે: * તાના-રીરીની સમાધિ * હાટકેશ્વર મહાદેવ * જૈન દેરાસર (હાથીદેરા) * શર્મિષ્ઠા તળાવ * બૌદ્ધકાલીન અવશેષ * વડનગર મ્યુઝિયમ * અમથેરાતા મંદિર <gallery mode="packed" heights="134"> File:Vadnagar10.jpg|હાટકેશ્વર મહાદેવ મંદિર File:Hathi Derasar, Vadnagar 1.jpg|હાથી જૈન દેરાસર File:Vadnagar's Kirti Toran full shot with beautiful clouds.JPG|કિર્તી તોરણ File:Vadnagar12.jpg|કિર્તી તોરણ File:Tana Riri Deri Vadnagar.JPG|[[તાના અને રીરી|તાના-રીરી]] બગીચો અને સમાધિ File:Guri kund, Vadnagar.jpg|ગૌરી કુંડ File:Arjun Bari Gate Vadnagar Gujarat.jpg|અર્જુન બારી </gallery> ==શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ == [[File:Government Taluka Library Vadnagar.jpg|thumb|બસ સ્ટેશનની નજીક આવેલું સરકારી પુસ્તકાલય]] '''શાળા''' * જવાહર નવોદય વિદ્યાલય (સીબીએસઇ) * અનાર્ત શિક્ષણ કેન્દ્ર * નવીન સર્વ વિદ્યાલય * કુમાર શાળા * કન્યા શાળા * બી.એન.હાઈસ્કુલ * રોયલ અંગ્રેજી માધ્યમ શાળા * સરસ્વતી વિદ્યા મંદિર * શિશુ મંદિર ''' કોલેજ ''' * સરકારી વિજ્ઞાન કોલેજ * સરકારી પોલીટેકનીક કોલેજ * સરકારી ઔધોગિક તાલીમ સંસ્થા * વડનગર નાગરિક સહકારી બેંક લી. આર્ટસ અને કોમર્સ કોલેજ == પરિવહન == [[File:Vadnagar Bus Station.jpg|thumb|વડનગર બસ સ્ટેશન]] વડનગર ગુજરાતના બધાં મોટા શહેરો સાથે જાહેર પરિવહન માર્ગે જોડાયેલું છે. [[વડનગર રેલ્વે સ્ટેશન]] રાજ્ય અને દેશના અન્ય સ્થળો સાથે સંકળાયેલું છે. == વડનગર તાલુકો == {{Main|વડનગર તાલુકો}} ==સંદર્ભ== {{reflist}} [[Category:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો]] [[Category:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો]] [[શ્રેણી:વડનગર તાલુકો]] [[શ્રેણી:ઐતિહાસિક સ્થળો]] s8g9dkos8s9uhn0ua01316a7wknchgy 0 6293 902910 868209 2026-07-27T16:18:20Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902910 wikitext text/x-wiki '''રાજસમન્દ''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[રાજસ્થાન]] રાજ્યનું એક નગર છે. રાજસમન્દમાં [[રાજસમન્દ જિલ્લો|રાજસમન્દ જિલ્લા]]નું મુખ્યાલય છે. અહીં આવેલા જળાશય ''[[રાજસમન્દ તળાવ|રાજસમન્દ સરોવર]]''ના નામ પરથી આ શહેરનું નામ પડ્યું છે, જેનું નિર્માણ મેવાડના રાજા રાણા રાજ સિંહ દ્વારા ૧૭મી સદીમાં કરાવવામાં આવ્યું હતું. == ભૌગોલિક સ્થાન == રાજસમન્દનું ભૌગોલિક સ્થાન ૨૫.૦૭ ઉત્તર અક્ષાંસ અને ૭૩.૮૮ પૂર્વ રેખાંશ પર છે<ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/24/Rajsamand.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Rajsamand |access-date=2017-03-11 |archive-date=2012-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018115921/http://www.fallingrain.com/world/IN/24/Rajsamand.html |url-status=dead }}</ref> અને તેની સરેરાશ ઊંચાઈ દરિયાઈ સપાટીથી ૫૪૭ મીટર (૧૭૯૪ ફૂટ) જેટલી છે. == સંદર્ભો == {{reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.rajsamanddistrict.com રાજસમન્દ જિલ્લો (હિંદી ભાષામાં)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191218172459/http://www.rajsamanddistrict.com/ |date=2019-12-18 }} * [http://rajsamand.rajasthan.gov.in/content/raj/rajsamand/en/home.html અધિકૃત જાળસ્થળ] {{સ્ટબ}} [[Category:રાજસ્થાન]] pk0cueeml38b57n3plzo7tkd3cj1n40 0 6346 902938 731291 2026-07-28T08:24:13Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902938 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Solan railway station.jpg|300px|thumb|સોલન રેલ્વે સ્ટેશન]] '''સોલન''' [[ભારત]] દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[હિમાચલ પ્રદેશ]] રાજ્યના [[સોલન જિલ્લો|સોલન જિલ્લા]]માં આવેલું મહત્વનું નગર છે. સોલન નગરનું નામ ''શુલીની દેવી''ના નામ પરથી પડ્યું છે. આ નગર અહીંના ચંબાઘાટ ખાતે આવેલા મશરુમ કેન્દ્રને કારણે મશરુમના શહેર તરીકે પણ ઓળખાય છે. આ ઉપરાંત આ નગર રાજ્યના ઔદ્યોગિક કેન્દ્ર (ઇન્ડસ્ટ્રીઅલ હબ) તરીકે પણ જાણીતું છે. == ભૌગોલિક સ્થિતિ == [[Image:Hills of solan.jpg|thumb|250px|right|સોલન વિસ્તારની પર્વતીય ટેકરીઓ]] સોલન નગર {{Coor d|30.92|N|77.12|E|}}<ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/11/Solan.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Solan |access-date=2010-03-15 |archive-date=2011-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110925115746/http://www.fallingrain.com/world/IN/11/Solan.html |url-status=dead }}</ref>. પર વસેલું છે. આ નગરની સરેરાશ ઉંચાઇ ૧૪૬૭ મીટર (૪૮૧૨ ફૂટ) જેટલી છે. == સંદર્ભો == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == {{wikivoyage|Solan}} *[http://hpsolan.gov.in/ સોલન જિલ્લાનું અધિકૃત વેબસાઇટ] {{stub}} [[Category:હિમાચલ પ્રદેશ]] 37b2nv5wamoytfobp00x9f8w4o7n064 0 6793 902937 807345 2026-07-28T06:59:19Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902937 wikitext text/x-wiki {{ભાષાંતર}} {{Infobox Indian jurisdiction | native_name = Sundargarh | type = city | latd = 22.12 | longd = 84.03| locator_position = right | state_name = Orissa | district = [[Sundargarh district|Sundargarh]] | leader_title = | leader_name = | altitude = 233| population_as_of = 2001 | population_total = 38402| area_magnitude= | area_total = | area_telephone = 06622 | postal_code = | vehicle_code_range = OR-16 | sex_ratio = | unlocode = | website = | footnotes = | }} '''સુન્દરગઢ''' [[ભારત]] દેશમાં આવેલા [[ઓરિસ્સા]] રાજ્યમાં આવેલું મહત્વનું નગર છે. સુન્દરગઢ [[સુન્દરગઢ જિલ્લો|સુન્દરગઢ જિલ્લા]]નું મુખ્ય મથક છે. '''Sundergarh''' ({{Lang-or|ସୁନ୍ଦରଗଡ଼}}), also spelled as '''Sundargarh''', is a city in [[Sundergarh district]] of the [[India]]n state of [[Orissa]]. ==Geography== Sundargarh is located at {{Coord|22.12|N|84.03|E|}}.<ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Sundargarh.html |title=Falling Rain Genomics, Inc -Sundargarh |access-date=2012-06-21 |archive-date=2022-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522012222/https://www.fallingrain.com/world/IN/21/Sundargarh.html |url-status=dead }}</ref> It has an average elevation of 243&nbsp;metres (801&nbsp;feet). ==History== Sundargarh was the capital of [[princely State]] of [[Gangpur]] till 1948 and became the district headquarter of [[Sundargarh district]] from 1948. It is understood that, in ancient times, Sundargarh was under the rulers of South Kosala. However, divergent views are available regarding the origin of the ruling family. The present royal family of Gangpur belongs to the Parmar dynasty. This ex-state was under the suzerainty of [[Sambalpur]] which formed part of the dominion of the Maratha Rajas of Nagpur. This was ceded to the British Government in 1803 by the Maratha Chief Raghuji Bhonsla of Nagpur under the treaty of Deogaon(near Rourkela). But this was restored to him by special engagement in 1806. This was finally ceded in 1826. In 1905, this princely state along with Bonai was transferred from the control of the commissioner of Chhotanagur to that of Orissa Division and a separate Political Agent was appointed. [[File:Biramitra Gate Sundargarh.jpg|thumb]] ==Demographics== {{As of|2001}} India [[census]],<ref>{{GR|India}}</ref> Sundargarh had a population of 40,943. Males constitute 51% of the population and females 49%. Sundargarh has an average literacy rate of 75%, higher than the national average of 59.5%: male literacy is 80%, and female literacy is 69%. In Sundargarh, 11% of the population is under 6 years of age. 6.23% of the total area with 43% of its total area under forest. It has a total population of 18,29,412. Tribal people constitute 50.69% of the population and 65.22% of the entire population lives below the poverty line. Health and sanitation facilities are not adequately developed in this area. There are 45 primary health centres for the entire district and the infant mortality rate is 62 per 1000 live births. As per 2001 census, total literacy rate is 65.22% with the male literacy rate at 75.69% and female literacy rate at 54.25%. The 1991 census found that the tribal literacy rate stood at 37.34%. People are dependent on forest and agriculture for their livelihood. The total area of cultivable land is 3,36,000 hectares with 1.55 hectares as the average size of operational land holding. The district consists of vast inaccessible forests, river valleys and mountainous terrain. Due to the undulating hilly and sloping landscape, the area is often subject to floods and drought. ==Festivals== [[Nuakhai]] is one of the most important festival of Sundargarh. Ramnavami is also celebrated grandly ==Politics== Current [[Member of the Legislative Assembly (India)|MLA]] from Sundargarh Assembly Constituency is Jogesh Singh of [INC], who won the seat in by-elections in 2006 after Sushama Patel who won the seat by election due to death of her husband and seating MLA Sankarsan Naik who won the seat in 2004 General Election. Previous MLAs from this seat were Kishore Chandra Patel who won this seat representing [[Indian National Congress|INC]] in 1995 and in 1977, and also representing INC(I) in 1980, and Bharatendra Shekhar Deo who won this seat representing [[Janata Dal|JD]] in 1990 and representing JNP in 1985.<ref>{{cite web |url = http://archive.eci.gov.in/March2004/pollupd/ac/states/s18/Partycomp135.htm |title = State Elections 2004 - Partywise Comparison for 135-Sundargarh Constituency of ORISSA |publisher = Election Commission of India |access-date = 2008-09-18 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sundargarh is part of [[Sundargarh (Lok Sabha constituency)]].<ref>{{cite web |url = http://archive.eci.gov.in/se2000/background/S18/Orissa_AC_Dist_PC.pdf |title = Assembly Constituencies - Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies of Orissa |publisher = Election Commission of India |access-date = 2008-09-18 |archive-date = 2005-11-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20051108040424/http://archive.eci.gov.in/se2000/background/S18/Orissa_AC_Dist_PC.pdf |url-status = dead }}</ref> ==Sports== [[File:Sundargarh turf.jpg|thumb|Hockey turf in Sundergarh]] A new synthetic (polygrass) hockey turf has been laid at the SAI Sports Complex in Sankra, Sundargarh. This is the third synthetic hockey turf in the district of Sundargarh. The other turfs are at Panposh (Panposh Hockey Hostel) and Rourkela (Biju Patnaik Hockey Stadium). The Sports Authority of India (SAI) had approved the Rs. 2.25 crores project in 2007. The base work for the turf began in 2007, and was completed by May 2008. Then began the wait for synthetic turf, which arrived only in November 2008, and subsequently laid by February 2009. ==References== {{Reflist}} [[શ્રેણી:Cities and towns in Sundargarh district]] [[શ્રેણી:ઑડિશા]] 5j5yipp30jeeq1kda581t20cxk8unh7 0 11410 902944 784144 2026-07-28T10:08:44Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902944 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = હલેન્ડા,તા.રાજકોટ | state_name = ગુજરાત | district = રાજકોટ | taluk_names = રાજકોટ | latd = 22.303895 | longd = 70.80216 | area_total = | altitude = 197 | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]],<br /> [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી| દિવેલા]],<br /> [[રજકો]] તેમજ અન્ય [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = પિનકોડ | blank_value_4 = ૩૬૦૦૩૨<ref>{{cite web |url=http://postal-zip.com/post-code-halenda-india-zip-code-halenda-2/ |title=Post code Halenda India (Zip code Halenda) |access-date=૨૯ ડિસેમ્બર ૨૦૧૧ |publisher=Postal code , zip code , Area code and pin code of cities & villages |archive-date=2012-07-12 |archive-url=https://archive.today/20120712171940/http://postal-zip.com/post-code-halenda-india-zip-code-halenda-2/ |url-status=dead }}</ref> }} '''હલેન્ડા''' એ [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્ય]]ના [[સૌરાષ્ટ્ર]] વિસ્તારમાં આવેલા [[રાજકોટ જિલ્લો|રાજકોટ જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[રાજકોટ તાલુકો|રાજકોટ તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામમાં [[આંગણવાડી]], [[પંચાયતઘર]] તેમજ [[પ્રાથમિક શાળા]] જેવી સુવિધાઓ આવેલી છે. આ ગામમાં [[ખેતી]] અને [[પશુપાલન]] મુખ્ય વ્યવસાય છે. [[ઘઉં]], [[ડાંગર]], [[બાજરો]], [[કપાસ]], [[જીરૂ]], [[મગફળી]] અને [[શાકભાજી]] આ ગામનાં [[ખેત-ઉત્પાદનો]] છે. == ભૂગોળ == હલેન્ડાની સરેરાશ ઉંચાઇ ૧૯૭ મીટર છે.<ref>{{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/09/Halenda.html |title=Halenda, India Page |access-date=૨૯ ડિસેમ્બર ૨૦૧૧ |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304060428/http://www.fallingrain.com/world/IN/09/Halenda.html |url-status=dead }}</ref> == જોવાલાયક સ્થળો == અહીં ભુતનાથ મહાદેવનું મંદિર આવેલ છે. == સંદર્ભ == {{Reflist}} {{રાજકોટ તાલુકાનાં ગામો}} {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:રાજકોટ તાલુકો]] [[શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર]] q2kkik3bch1p2q81jl65yt2levffkfw 0 17194 902919 901855 2026-07-27T18:46:47Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902919 wikitext text/x-wiki {{માહિતીચોકઠું દેશ |native_name = ''રોમૅનિયા'' |conventional_long_name = રોમૅનિયા |common_name = રોમૅનિયા |image_flag = Flag of Romania.svg |image_coat = Coat of arms of Romania.svg |image_map = LocationRomania.png |national_motto = કાંઈ નહીં |national_anthem = ''[[Deşteaptă-te, române!]]'') |official_languages = [[રોમૅનિયન ભાષા|રોમૅનિયન]]^૧ |government_type = [[સંસદીય લોકશાહી]] |capital = [[બુખારેસ્ટ]] |coordinates = {{Coord|44|25|N|26|06|E|type:city}} |largest_city = બુખારેસ્ટ |leader_titles = [[રોમૅનિયાના રાષ્ટ્રપતિ|રાષ્ટ્રપતિ]] <br /> [[રોમૅનિયાના વડાપ્રધાન|વડાપ્રધાન]] |leader_names = [[ટ્રાઈઆન બૉસેસ્કુ]] <br /> [[કૉલીન પૉપેસ્કુ-ત્ઑરિસેનુ]] |area_rank = ૮૧મો |area_km2 = 238,397 |percent_water = ૩% |population_estimate_year = જુલાઈ ૨૦૦૬ |population_estimate = ૨૨,૩૦૩,૫૫૨ <!--CIA Factbook estimate for ૨૦૦૬--> |population_estimate_rank = ૫૦મો <!--CIA Factbook ranking--> |population_census_year = ૨૦૦૨ |population_census = ૨૧,૬૮૦,૯૭૪ |population_density = ૯૩.૭ |population_densitymi² = ૨૪૨.૬<!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> |population_density_rank = ૭૯મો |GDP_PPP_year= ૨૦૦૬ |GDP_PPP = $૨૫૩.૪ બિલિયન{{fact}} <!-- from EU report on ROMANIA, regular annual report--> <!--Please put link to source since it is not consistent with the data used in the countries list--> |GDP_PPP_rank = ૪૩rd |GDP_PPP_per_capita = ૧૧,૫૫૧{{fact}} <!-- from EU report on ROMANIA, regular annual report --> |GDP_PPP_per_capita_rank = ૬૭મો |HDI_year = ૨૦૦૫ | |HDI = 0.792 | |HDI_rank = ૬૪મો | |HDI_category = <font color="#ffcc૦૦">medium</font> | |sovereignty_type = [[સ્વતંત્રતા]] |established_events = - Declared<br /> - માન્યતા |established_dates = [[૧૦ મે]], [[૧૮૭૭]] ^૨<br />[[૧૩ જુલાઈ]], [[૧૮૭૮]] ^૩ |currency = [[રોમૅનિયન લ્યુ|લ્યુ]] |currency_code = RON |time_zone= [[Eastern European Time|EET]] |utc_offset= +૨ |time_zone_DST= [[Eastern European Summer Time|EEST]] |utc_offset_DST= +૩ |cctld= [[.ro]] |calling_code = ૪૦ |footnotes= <sup>૧<sup>Other languages, such as [[Hungarian language|Hungarian]], [[રોમાની]], [[Ukrainian language|Ukrainian]] and [[Serbian language|Serbian]], are co-official at various local levels.<br /> ^૨ [[Romanian War of Independence]]<br /> ^૩ [[Treaty of Berlin, ૧૮૭૮|Treaty of Berlin]] }} '''રોમાનિયા''' (પ્રાચીન: '''રુમાનીયા''' , '''રોઉમેનીયા''') જે દક્ષિણપૂર્વ અને મધ્‍ય યુરોપમાં, બાલ્‍કન દ્વિપકલ્‍પની ઉત્તરમાં, દાન્યુબના નીચેના વિસ્‍તારમાં, કાર્પેથીયન આર્કની અંદર અને બહારના ભાગમાં, [[કાળો સમુદ્ર|કાળા સમુદ્ર]]ની સીમા પર સ્‍થિત દેશ છે. દાન્યુબ ડેલ્ટાનો લગભગ સમગ્ર પ્રદેશ તેના વિસ્તારમાં આવેલો છે. પશ્ચિમે તેની સરહદો [[હંગેરી]] અને સર્બિયા સાથે, ઉત્તર-પૂર્વમાં [[યૂક્રેઇન]] અને રીપબ્લિક ઓફ મોલ્ડોવા સાથે અને દક્ષિણમાં [[બલ્ગેરિયા]] સાથે જોડાયેલી છે. પ્રદેશના નોંધાયેલા ઇતિહાસમાં ડેસિઅન્સ, રોમન સામ્રાજ્ય, બલ્ગેરિયન સામ્રાજ્ય, હંગેરીયન રાજ્ય અને ઓટ્ટોમન સામ્રાજ્યના શાસનકાળનો સમાવેશ થાય છે. 1859માં મોલ્ડેવિયા અને વલ્લાચિયાના વિલિનિકરણ દ્વારા રાષ્ટ્ર-રાજ્ય તરીકે દેશની રચના થઈ અને 1878માં તેણે પોતાના સ્વાતંત્ર્યની સ્વીકૃતિ મેળવી. બાદમાં 1918 ટ્રાન્સિલ્વેનિયા, બુકોવિના અને બેસ્સાર્બિયા તેઓ સાથે જોડાયા. બીજા વિશ્વ યુદ્ધના અંત વખતે તેના પ્રદેશના વિસ્તારો (હાલના [[મોલ્ડોવા|મોલ્ડેવા]] પ્રદેશો) પર USSRનો કબજો હતો અને રોમાનિયા વોર્સો સંધિનું સભ્ય બન્યુ હતું. 1989માં લોખંડી દીવાલના પતન સાથે રોમાનિયાએ રાજકીય તથા આર્થિક સુધારાઓની શ્રેણીબદ્ધ શરૂઆત કરી. ક્રાંતિ બાદની આર્થિક સમસ્યાઓના એક દસકા બાદ રોમાનિયાએ 2005માં સપાટ કર દર જેવા નિમ્ન આર્થિક સુધારા કર્યા અને જાન્યુઆરી 1, 2007માં યુરોપીયન યુનિયનમાં જોડાયુ. યુરોપીયન સંઘના દેશો પૈકી રોમાનિયામાં આવકનું પ્રમાણ ઘણુ નીચુ હતું ત્યારે સુધારાઓથી વૃદ્ધિની ઝડપ વધી. હવે રોમાનિયા ઉચ્ચ-મધ્યમ આવક ધરાવતા અર્થતંત્રનો દેશ છે. યુરોપીય સંઘના સભ્ય દેશોમાં રોમાનિયા પાસે 9મો સૌથી મોટો વિસ્તાર અને 7મા ક્રમે સૌથી વિશાળ વસતી (21.5 મિલિયન લોકો)<ref name="population">{{Citeweb|publisher=Romanian National Institute of Statistics|title=Romanian Statistical Yearbook|year=2007|url=http://www.insse.ro/cms/files/pdf/en/cp2.pdf|format=PDF|access-date=2008-01-20}}</ref> છે. તેનું પાટનગર અને સૌથી મોટુ શહેર બુકારેસ્ટ છે ({{lang-ro|Bucureşti}} {{IPA-ro|bukuˈreʃtʲ||Ro-Bucureşti.ogg}}), જે યુરોપીય સંઘમાં છઠ્ઠુ સૌથી મોટુ શહેર છે અને ત્યાં 1.9 મિલિયન લોકો વસે છે. 2007માં ટ્રાન્સીલ્વેનિયાના શહેર સિબિઉની સંસ્કૃતિના યુરોપીયન પાટનગર તરીકે પસંદગી કરવામાં આવી હતી.<ref>{{citeweb|publisher=The Selection Panel for the European Capital of Culture (ECOC) 2007|title=Report on the Nominations from Luxembourg and Romania for the European Capital of Culture 2007|date=2004-04-05|url=http://ec.europa.eu/culture/pdf/doc670_en.pdf|format=pdf|access-date=2008-08-31}}</ref> રોમાનિયા માર્ચ 29, 2004ના રોજ નાટો (NATO)માં પણ જોડાયુ હતુ અને તે લેટિન યુનિયન, OSCEના ફ્રાન્કોફોનીનું, લેટિન સંઘનું સભ્ય પણ છે અને CPLPનું સહયોગી સભ્ય છે. રોમાનિયા એ અર્ધ-પ્રમુખશાહી સંઘીય રાજ્ય છે. == વ્યુત્પત્તિ == ''રોમાનિયા'' નું નામ ({{lang-ro|România}}) {{lang-lat|Romanus}} ([[પ્રાચીન રોમ|રોમન]]) પરથી આવ્યુ છે {{lang-ro|român}}.<ref> [http://dexonline.ro/search.php?cuv=rom%C3%A2n રોમાનિયન ભાષાની સમજ આપતી ડિક્શનરી, 1998; ન્યૂ એક્સપ્લેનેટરી ડિક્શનરી ઓફ રોમાનિયન લેન્ગવેજ, 2002]</ref> રોમાનિયાનો પોતાની જાતને ''રોમાનુસ'' ના વંશજ કહે છે ({{lang-ro|Român/Rumân}}) તે હકીકતનો ઉલ્લેખ 16મી સદીમાં ઘણા લેખકોએ કર્યો છે, જેમાં ટ્રાન્સિલ્વેનિયા, મોલ્ડેવિયા અને વાલ્લેચિયામાં પ્રવાસ કરતા ઈટાલિયન માનવશાસ્ત્રીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે.<ref>{{citebook|quote="nunc se Romanos vocant"|author=Andréas Verres|title=Acta et Epistolae|volume=I|pages=243}}</ref><ref>{{cite journal|quote="...si dimandano in lingua loro Romei...se alcuno dimanda se sano parlare in la lingua valacca, dicono a questo in questo modo: Sti Rominest ? Che vol dire: Sai tu Romano,..."|author=Cl. Isopescu|title=Notizie intorno ai romeni nella letteratura geografica italiana del Cinquecento|journal=Bulletin de la Section Historique|volume=XVI|year=1929|pages=1–90}}</ref><ref>{{cite book|quote=“Anzi essi si chiamano romanesci, e vogliono molti che erano mandati quì quei che erano dannati a cavar metalli...”|author=Maria Holban|title=Călători străini despre Ţările Române|language=Romanian|publisher=Ed. Ştiinţifică şi Enciclopedică|year=1983|volume=II|pages=158–161}}</ref><ref>{{citebook|quote="Tout ce pays la Wallachie et Moldavie et la plus part de la Transivanie a esté peuplé des colonie romaines du temps de Traian l’empereur…Ceux du pays se disent vrais successeurs des Romains et nomment leur parler romanechte, c'est-à-dire romain … "|title=Voyage fait par moy, Pierre Lescalopier l’an 1574 de Venise a Constantinople, fol 48|author=Paul Cernovodeanu|journal=Studii si materiale de istorie medievala|volume=IV|year=1960|pages=444|language=Romanian}}</ref> રોમાનિયન ભાષામાં લખાયેલ સૌથી જૂનો હયાત પત્ર 1521નો છે, જેને "કેમ્પુલંગમાંથી નીએકસ પત્ર " તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.<ref> {{Cite book|last =Iorga|first =N.|title =Neacsu's Letter from Campulung|editor-last =Hurmuzachi|editor-first =Apud|volume = Documente, XI|url = http://cimec.ro/Istorie/neacsu/rom/scrisoare.htm|pages = 843|access-date=2008-08-31}}</ref> રોમાનિયનમાં લિખિત સંદર્ભોમાં "રુમાનિયન"ના સૌ પ્રથમ ઉદભવ માટે પણ આ દસ્તાવેજ નોંધપાત્ર છે, વોલ્લેચિયાને અહીંયા રુમાનિયન ભૂમિ – ''ટીએરા રુમાનીએસ્કા'' (ભૂમિમાંથી ''ટીએરા'' {{lang-la|Terra}})નું નામ આપવામાં આવ્યું છે. પાછળની સદીઓમાં રોમેનિયન દસ્તાવેજોએ બે શબ્દોનો એકબીજાના પર્યાય તરીકે ઉપયોગ થયો છે: ''રોમન'' અને ''રુમન'' .<ref group="note">''"am scris aceste sfente cǎrţi de învăţături, sǎ fie popilor rumânesti... sǎ înţeleagǎ toţi oamenii cine-s rumâni creştini"'' "Întrebare creştineascǎ" (1559), Bibliografia româneascǎ veche, IV, 1944, p. 6. <br />''"...că văzum cum toate limbile au şi înfluresc întru cuvintele slǎvite a lui Dumnezeu numai noi românii pre limbă nu avem. '' ''Pentru aceia cu mare muncǎ scoasem de limba jidoveascǎ si greceascǎ si srâbeascǎ pre limba româneascǎ 5 cărţi ale lui Moisi prorocul si patru cărţi şi le dăruim voo fraţi rumâni şi le-au scris în cheltuială multǎ... şi le-au dăruit voo fraţilor români,... şi le-au scris voo fraţilor români"'' Palia de la Orǎştie (1581–1582), Bucureşti, 1968. <br />''În Ţara Ardealului nu lăcuiesc numai unguri, ce şi saşi peste seamă de mulţi şi români peste tot locul...'' , Grigore Ureche, Letopiseţul Ţării Moldovei, p. 133–134.</ref> 17મી સદીના પાછલા ભાગમાં સામાજિક-ભાષાશાસ્ત્રના ક્રમિક વિકાસની સાથે અર્થને લગતા ફેરફારની પ્રક્રિયા આવી અને: ''"રુમન"'' સ્વરૂપે, કદાચ નિમ્ન વર્ગમાં સામાન્ય રીતે બોલાતુ હશે, "બોન્ડ્સમેન"(ગુલામ)નો અર્થ મેળવ્યો, જ્યારે કે ''રોમન'' સ્વરૂપે દેશી-ભાષાકીય અર્થ રાખ્યો.<ref> {{cite book|last = Brezeanu|first = Stelian|title =Romanitatea Orientalǎ în Evul Mediu|publisher =Editura All Educational|year=1999|location =Bucharest|pages =229–246 }}</ref> 1745માં ગુલામીપ્રથાની નાબૂદી બાદ કાળક્રમે "રુમન" સ્વરૂપ નાબૂદ થયુ અને ''"રોમન", "રોમનેસ્ક"'' સ્વરૂપ પર સ્પેલિંગ નિશ્ચિતપણે સ્થિર થયો.<ref group="note"> તેમના પ્રખ્યાત સાહિત્યિક સંસ્મરણમાં [[ઈએનાશિતા વાકારેસ્કુ|ઈએનાશિતા વેકારેસ્કુ]] લખે છે: "Urmaşilor mei Văcăreşti!/Las vouă moştenire:/Creşterea limbei româneşti/Ş-a patriei cinstire." <br />In the ''"Istoria faptelor lui Mavroghene-Vodă şi a răzmeriţei din timpul lui pe la 1790"'' a Pitar Hristache writes: "Încep după-a mea ideie/Cu vreo câteva condeie/Povestea mavroghenească/Dela Ţara Românească.</ref> "{0રોમાનિયા{/0}" નામ 19મી સદીના પ્રારંભિક સમયમાં તમામ રોમાનિયનો માટેની સામૂહિક ગૃહભૂમિ તરીકે દસ્તાવેજિત છે.<ref group="note"> આધુનિક અર્થમાં "રોમાનિયા" શબ્દનો સૌ પ્રથમ ઉલ્લેખ 1816માં જોવા મળે છે, ગ્રીક વિદ્વાન [[ડિમિટ્રી ડેનિઅલ ફિલિપિડ|ડિમિટ્રી ડેનિઅલ ફિલિપ્પિડિ]]એ તેમનું લખાણ "રોમાનિયાની ભૌગોલિકતા"ની પાછલ "રોમાનિયાનો ઇતિહાસ" [[લેઈપઝિગ]]માં પ્રકાશિત કર્યુ હતું. <br />[[એવરિગ|એવ્રિગ]]માં [[ઘેરોગ લાઝાર|ઘેરોઘ લાઝાર]]ની [[હેડસ્ટોન|કબરના પત્થર]] પર (1823માં બંધાયેલ) એક લખાણ છે: "Precum Hristos pe Lazăr din morţi a înviat/Aşa tu România din somn ai deşteptat."</ref> ડિસેમ્બર 11, 1861 સુધી આ નામ અધિકૃત રીતે ઉપયોગમાં લેવાતુ હતું.<ref>{{citeweb|url=http://www.fotw.net/flags/ro-wm.html|title=Wallachia and Moldavia, 1859-61|access-date=2008-01-05}}</ref> અંગ્રેજી-ભાષાના સ્રોતો હજુ પણ બીજા વિશ્વ યુદ્ધના સમય સુધી "રુમાનિયા" અથવા "રાઉમેનિયા" શબ્દનો ઉપયોગ કરતા હતા, જે ફ્રેન્ચ સ્પેલિંગ "''રાઉમેનિઅ'' "માંથી લેવામાં આવ્યો હતો, <ref>{{cite web|url=http://www.lib.utexas.edu/maps/historical/s_approaches_1942-1945.jpg|title=Map of Southern Europe, 1942-1945|publisher=United States Army Center of Military History via the [[University of Texas at Austin]] Perry-Castañeda Library Map Collection|access-date=2008-08-31}}</ref> પરંતુ ત્યાર બાદ તે શબ્દોની જગ્યાએ મોટાભાગે અધિકૃત<ref>{{cite web|url=http://www.cdep.ro/pls/dic/site.page?den=act2_2&par1=1#t1c0s0a1|title=General principles|publisher=cdep.ro|language=Romanian|access-date=2009-09-07|archive-date=2017-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907214119/http://www.cdep.ro/pls/dic/site.page?den=act2_2&par1=1#t1c0s0a1|url-status=dead}}</ref> "''રોમાનિયા'' " સ્પેલિંગ આવ્યો. == ઇતિહાસ == === પ્રાગ-ઐતિહાસિક અને પ્રાચીન === યુરોપના સૌથી જૂના માનવીય અવશેષો હાલના રોમાનિયામાં આવેલ "[[પેસ્ટેરા કુ ઓએસ|કેવ વિથ બોન્સ]]"માંથી મળ્યા હતા.<ref>{{cite journal|last=Trinkaus|first =E.|title=Early Modern Human Cranial remains from the Peştera cu Oase|journal =Journal of Human Evolution|volume=45|pages=245–253|year=2003| access-date=2008-01-10|doi=10.1016/j.jhevol.2003.08.003 |issn=0047-2484 }}</ref> અવશેષો અંદાજે 42,000 વર્ષ જૂના છે અને યુરોપના સૌથી જૂના ''[[હોમો સેપિઅન્સ|માનવ અવશેષો]]'' હોવાના કારણે ખંડમાં પ્રવેશ કરનાર આ પ્રકારના પ્રથમ લોકોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા હોવાની સંભાવના છે.<ref>{{Cite journal|last=Zilhão|first=João|title=Neanderthals and Moderns Mixed and It Matters|journal=Evolutionary Anthropology|volume =15|pages=183–195|date=|year=2006|access-date=2008-01-10|doi=10.1002/evan.20110}}</ref> હાલના રોમાનિયા વિસ્તારમાં વસવાટ કરનાર લોકોના સૌથી જૂના લિખિત પુરાવા ઈસ પૂર્વે 440માં લખાયેલ [[હેરોડોટસ|હીરોડોટસ]]ના [[હીસ્ટ્રીસ (હેરોડોટસ)|હીસ્ટ્રીસ-Histories (હીરોડોટસ)]]માંથી મળે છે, જેમાં તેમણે [[ગેટે]] આદિવાસીઓ વિશે લખ્યુ છે.<ref>{{Cite book|last =Herodotus|author-link =Herodotus|translation = William Beloe|title =The Ancient History of Herodotus By Herodotus|digitized =Google Book Search|pages =213–217|publisher = Derby & Jackson|year =1859|url =http://books.google.com/books?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius&source=web&ots=G4uX7Mnsqb&sig=kYPtXH157JEzuk7V618EreDadqY&hl=en|access-date=2008-01-10}}</ref> [[ડેસિઅન્સ]]ના મતે આ ગેટેના ભાગને [[થ્રેસિઅન્સ|થ્રાસિઅન્સ]]ની શાખા ગણતા, કે જ્યાં [[ડેસિઆ]] (આધુનિક રોમાનિયા, [[મોલ્ડોવા]] અને ઉત્તરી [[બલ્ગેરિયા]] સંદર્ભે) વસવાટ કરતા હતા. રાજા [[બુરેબિસ્ટા|બુરેબિસ્તા]]ના સમય દરમિયાન [[ડેસિઅન રાજાઓની યાદી|ડેસિઅન રાજ્ય]] તેના મહત્તમ વિસ્તરણે પહોંચ્યુ હતું અને તરત જ પડોશના [[રોમન સામ્રાજ્ય]]ની નજરે ચડી ગયુ હતું. ડેસિઅન્સ દ્વારા ઈસ. 87માં [[મોએસિઆ]]ના [[રોમન પ્રાંત]] પર હુમલા બાદ રોમનો સંખ્યાબદ્ધ યુદ્ધો ([[ટ્રાજનના ડેસિઅન યુદ્ધો|ડેસિઅન યુદ્ધો]]) લડ્યા હતા, જેના પરિણામે ઈસ. 106માં સમ્રાટ [[ટ્રાજન]]નો વિજય થયો હતો અને રાજ્ય [[રોમન ડેસિઆ]]નો ભાગ બની ગયુ.<ref>{{Citeweb|title =Assorted Imperial Battle Descriptions|publisher =De Imperatoribus Romanis, An Online Encyclopedia of Roman Emperors|url =http://www.roman-emperors.org/assobd.htm#s-inx|access-date=2008-01-10}}</ref> ખનીજની સમૃદ્ધ અનામતો પ્રદેશમાંથી મળી આવી અને ખાસ કરીને સોના તથા ચાંદીની માત્રા અત્યંત વધારે હતી.<ref>{{citeweb|title=Dacia-Province of the Roman Empire|publisher=United Nations of Roma Victor|url=http://www.unrv.com/provinces/dacia.php|text="and were found in great quantities in the [[Western Carpathians]]. After Trajan's conquest, he brought back to Rome over 165 tons of gold and 330 tons of silver"|access-date=2008-01-10|archive-date=2022-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108144454/https://www.unrv.com/provinces/dacia.php/|url-status=dead}}</ref> જેના પરિણામે રોમે આ પ્રાંતનું ભારે સંસ્થાનીકરણ કર્યુ.<ref>{{citebook|last=Deletant|first=Dennis|title=Colloquial Romanian|publisher=Routledge|year=1995|location=New York|pages =1|isbn=9780415129008}}</ref> આનાથી [[વલ્ગર લેટિન|ગ્રામ્ય લેટિન]] આવ્યું અને ગહન[[રોમનીકરણ|રોમન-કરણ]]નો દોર આવ્યો કે જેનાથી મૂળ-[[રોમાનિયન ભાષા|રોમાનિયન]]નો સમય શરૂ થયો.<ref>{{citebook|last=Matley|first=Ian| title=Romania; a Profile |publisher=Praeger|year=1970|pages=85}}</ref><ref>{{citebook|last=Giurescu|first=Constantin C.|title=The Making of the Romanian People and Language|publisher=Meridiane Publishing House|year=1972|location=Bucharest|pages=43, 98–101,141}}</ref> આ ઉપરાંત ઈસ. 3જી સદીમાં [[ગોથ્સ|ગોથોસ]] જેવી સ્થળાંતરિત વસતીનું આક્રમણ વધતા [[રોમન સામ્રાજ્ય]]ને ઈસ. 271ની આસપાસ ડેસિઆમાંથી ખસી જવાની ફરજ પડી, આમ તેના તે રોમનોએ ગુમાવેલ પ્રથમ પ્રાંત બન્યુ.<ref>{{citebook|last =Eutropius|authorlink=Eutropius|coauthors=Justin, Cornelius Nepos|title=Eutropius, Abridgment of Roman History|publisher=George Bell and Sons|year=1886|location=London|url=http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm|access-date=2008-08-31}}</ref><ref>{{citeweb|last=Watkins|first=Thayer|title=The Economic History of the Western Roman Empire|url=http://www.sjsu.edu/faculty/watkins/barbarians.htm|quote="The Emperor Aurelian recognized the realities of the military situation in Dacia and around 271 A.D. withdrew Roman troops from Dacia leaving it to the Goths. The Danube once again became the northern frontier of the Roman Empire in eastern Europe"|access-date=2008-08-31|archive-date=2008-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080917041355/http://www.sjsu.edu/faculty/watkins/barbarians.htm|url-status=dead}}</ref> [[રોમાનિયનોનું મૂળ|આધુનિક રોમેનિયનના મૂળ]] માટે અનેક તાર્કિક સિદ્ધાંતો ઉભા કરવામાં આવ્યા છે. ભાષાકીય અને ભૂ-ઐતિહાસિક પૃથક્કરણો સૂચવે છે કે [[રોમાનિયનો|રોમેનિયનો]] [[દાનુબે]] ઉત્તર અને દક્ષિણ બંનેમાં મોટા સમુદાય તરીકે ઉભરી આવ્યા.<ref>{{citeweb|last=Ghyka|first=Matila|title=A Documented Chronology of Roumanian History|place=Oxford|publisher=B. H. Blackwell Ltd.|year=1841|url=http://www.vlachophiles.net/ghika.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070125091613/http://www.vlachophiles.net/ghika.htm|access-date=2008-08-31|archive-date=2007-01-25|url-status=dead}}</ref> ''વધુ ચર્ચા માટે જુઓ [[રોમાનિયનોનું મૂળ|રોમેનિયનોનું મૂળ]](Origin of Romanians).'' === મધ્ય યુગ === [[ચિત્ર:Bran Castle.jpg|thumb|250px|બ્રાન કિલ્લો 1212માં બંધાયો હતો, વ્લાડ ઇઈઈ ઈમ્પેલરનું ઘર હોવાની દંતકથાઓ બાદ તે ડ્રેક્યુલાના કિલ્લા તરીકે ઓળખાવા માંડ્યો હતો]] રોમન લશ્કર અને વહીવટીતંત્રએ ડેસિઆ છોડ્યા બાદ આ વિસ્તારો પર [[ગોથ્સ|ગોથોસ]] દ્વારા અતિક્રમણ થયુ,<ref>{{cite book|last=Jordanes|authorlink=Jordanes|title = Getica, sive, De Origine Actibusque Gothorum|year =551 A.D.|location =Constantinople|url=http://www.harbornet.com/folks/theedrich/Goths/Goths1.htm|access-date=2008-08-31}}</ref> અને ત્યાર બાદ 4થી સદીમાં [[હૂણો]]એ આક્રમણ કર્યુ.<ref>{{Cite book|last=Iliescu| first=Vl.|last2=Paschale| first2=Chronicon| title=Fontes Historiae Daco-Romanae|volume=II|pages=363, 587|place=Bucureşti|year=1970}}</ref> અન્ય ભટકતી જાતિઓ [[જેપિડો|જેપિડ્સ]],<ref name="gepids"/><ref>{{Cite web|first=István|last=Bóna|editor-last=Köpeczi|editor-first = Béla|title=History of Transylvania: II.3. The Kingdom of the Gepids|volume=1|publisher=Institute of History of the Hungarian Academy of Sciences| distributor=[[Columbia University Press]]|place=New York|year=2001|url=http://mek.oszk.hu/03400/03407/html/33.html|access-date=2008-08-31}}</ref> [[યુરેશિયન અવાર્સ|એવાર્સ]],<ref>{{Cite web| first=István | last=Bóna| editor-last = Köpeczi| editor-first = Béla | title = History of Transylvania: II.4. The Period of the Avar Rule| volume = 1| publisher = Institute of History of the Hungarian Academy of Sciences| distributor = Columbia University Press| place = New York| year = 2001| url = http://mek.oszk.hu/03400/03407/html/41.html|access-date=2008-08-31}}</ref> [[બલ્ગરો|બલ્ગર્સ]],<ref name="gepids">{{cite book|last=Teodor|first=Dan Gh.|title=Istoria României de la începuturi până în secolul al VIII-lea|year =1995|location =Bucureşti|pages=294–325 |volume=2}}</ref> [[પેશેનેજ|પેશેનેજ્સ]],<ref>{{cite book| last =Constantine VII| first =Porphyrogenitus| authorlink =Constantine VII Porphyrogenitus| title =Constantine Porphyrogenitus De Administrando Imperio|date=950| location =Constantinople| url =http://faculty.washington.edu/dwaugh/rus/texts/constp.html|access-date=2008-08-31}}</ref> અને [[ક્યુમનો|ક્યુમન્સે]] પણ તેમનું અનુસરણ કર્યુ.<ref>{{Cite book|last =Xenopol|first =Alexandru D.|title =Histoire des Roumains|place=Paris|year =1896|volume =i|pages=168}}</ref> [[મધ્ય યુગ]]માં રોમાનિયનો ત્રણ અલગ-અલગ હુકુમતોમાં રહેતા હતા: [[વાલ્લેશિયા|વાલ્લેચિયા]] ({{lang-ro|Ţara Românească}}—"રોમાનિયન ભૂમિ"), [[મોલ્ડેવિયા]] ({{lang-ro|Moldova}}) અને [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયા]]. 11મી સદી સુધીમાં ટ્રાન્સિલ્વેનિયા મહદઅંશે [[હંગેરીનું રાજ્ય|હંગેરીના રાજ્ય]]નો સ્વાયત્ત ભાગ બન્યુ,<ref>{{Cite web|first=László|last=Makkai|editor-last = Köpeczi|editor-first = Béla |title = History of Transylvania: III. Transylvania in the Medieval Hungarian Kingdom (896–1526)|volume = 1|publisher = Institute of History of the Hungarian Academy of Sciences|distributor = Columbia University Press|place = New York|year = 2001|url = http://mek.oszk.hu/03400/03407/html/57.html|access-date=2008-08-31}}</ref> અને 16 સદીથી<ref>{{Cite web|editor-last = Köpeczi|editor-first = Béla|title = History of Transylvania: IV. The First Period of the Principality of Transylvania (1526–1606) |volume = 1|publisher = Institute of History of the Hungarian Academy of Sciences|distributor = Columbia University Press|place = New York|year = 2001|url=http://mek.oszk.hu/03400/03407/html/97.html|access-date=2008-08-31}}</ref> [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયાની હુકુમત|ટ્રાન્સિલ્વેનિયાની હુકુમત]] તરીકે સ્વતંત્ર બન્યું અને 1711 સુધી રહ્યુ.<ref>{{citebook|first=Ágnes R.|last=Várkonyi|editor-last = Köpeczi|editor-first = Béla |title = History of Transylvania: VI. The Last Decades of the Independent Principality (1660–1711)|volume = 2|publisher = Institute of History of the Hungarian Academy of Sciences|distributor = Columbia University Press|place = New York|year = 2001|url=http://mek.oszk.hu/03400/03407/html/221.html|access-date=2008-08-31}}</ref> અન્ય [[રોમાનિયન હુકુમત|રોમાનિયન હુકુમતોમાં]] ઘણા નાના સ્વતંત્ર રાજ્યો હતા, પરંતુ 14મી સદીમાં મોટા રાજ્યો વોલેશિયાની હુકુમત(1310) અને મોલ્ડેવિયાની હુકુમત (1352 આસપાસ) [[ઓટ્ટોમન સામ્રાજય|ઓટ્ટોમન સામ્રાજ્ય]]ના જોખમનો સામનો કરવા અસ્તિત્વમાં આવ્યા.<ref>{{Cite book|last =Ştefănescu|first =Ştefan |title =Istoria medie a României|year =1991|location =Bucharest|volume =I|pages=114}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|last =Predescu|first =Lucian |title =Enciclopedia Cugetarea|year =1940}}</ref> [[વ્લાડ III ધી ઈમ્પેલર|વ્લાડ III ધી ઈમ્પેલરે]] ઓટ્ટોમન સામ્રાજ્ય સંબંધમાં સ્વતંત્ર નીતિ જાળવી રાખી અને 1462માં [[મેહમેડ II|મેહમેદ II]]ના આક્રમણોનો [[રાત્રિ હુમલો|રાત્રિ હુમલાઓ]] પરાજય કર્યો.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/631524/Vlad-III વ્લાડ III (વોલેશિયાના શાસક)]. બ્રિટાનીકા ઓનલાઈન એનસાઈક્લોપેડીયા</ref> 1541 સુધીમાં સમગ્ર [[બાલ્કન દ્વીપકલ્પ]] અને મોટાભાગનું [[હંગેરી]] ઓટ્ટોમન પ્રાંત બની ગયા. આનાથી વિપરિત મોલ્ડેવિયા, વાલ્લેશિયા અને ટ્રાન્સિલ્વેનિયા ઓટ્ટોમન [[શાસન-વર્ચસ્વ|ખંડિયા]] રાજ્ય બન્યા, પરંતુ અને 18મી સદી સુધી પોતાની આંતરિક સ્વાયત્તતા તથા કેટલુંક બાહ્ય સ્વાતંત્ર્ય જાળવી રાખ્યુ. આ સમયગાળા દરમિયાન ધીમે-ધીમે અલોપ થઈ રહેલી [[સામંતશાહી]] પદ્ધતિ રોમેનિયન ભૂમિની લાક્ષણિકતા હતી; કેટલાક પ્રખ્યાત શાસકોની ઓળખ જેમ કે મોલ્ડેવિયામાં [[મોલ્ડેવિયાના સ્ટીફન III|મહાન સ્ટીફન]], [[વેસિલે લુપુ|વેસાઈલ લુપુ]], અને [[ડિમિટ્રી કેન્ટેમિર]], વોલેશિયામાં [[માટેઈ બાસાર્બ]], [[વ્લાડ III ધી ઈમ્પેલર]], અને [[કોન્સ્ટેન્ટિન બ્રાન્કોવેનુ|કોન્સ્ટેન્ટિન બ્રેન્કોવેનુ]], [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયાની હુકુમત|ટ્રાન્સલિવેનિયા]]માં [[ગેબ્રિઅલ બેથલેન]] ; [[ફેનારિઓટ|ફેનેરિઓટ એપોક]]; અને રાજકીય તથા લશ્કરી પ્રભાવ તરીકે [[રશિયન સામ્રાજ્ય]]નો ઉદય.<ref name="cumans">{{cite web|url=http://www.cambridge.org/catalogue/catalogue.asp?isbn=9780511110153&ss=fro|title=Cumans and Tatars|last=István |first=Vásáry|publisher=cambridge.org|access-date=2009-09-07}}</ref> [[ચિત્ર:Mihai 1600.png|thumb|250px|16મી સદીના અંત વખતે મોલ્ડેવિયા, વાલ્લેશિયા અને ટ્રાન્સીલ્વેનિયા]] 1600માં વોલેશિયા, મોલ્ડોવા અને ટ્રાન્સલિવેનિયાની હુકુમતોના સમાંતર વડા [[વાલેશિયાના રાજકુમાર|વોલેશિયન રાજુકમાર]] [[મિહાઈ વિટીઝુલ|માઈલ ધી બ્રેવ]] (''મિહાઈ વિટેઝુલ'' ), [[ઓલ્ટેનિયા]]ના [[બાન (ટાઈટલ)|બાન]] હતા, પરંતુ માત્ર એક વર્ષ બાદ [[હેસબર્ગ રાજાશાહી|ઓસ્ટ્રિયન]] લશ્કરના જનરલ [[ગિઓર્જિઓ બસ્તા|ગિઓર્જિઓ બાસ્તા]] દ્વારા મિહાઈની હત્યા બાદ એકીકરણની શક્યતાઓ નાશ પામી . એક વર્ષ કરતાં ઓછા સમય માટે ટ્રાન્સિલ્વેનિયાના રાજકુમાર રહેલા મિટાઈ વિટેઝુલનો ઈરાદો પ્રથમ વખત ત્રણ હુકુમતોને એક કરવાનો અને આ પ્રદેશમાં આજના રોમાનિયા સાથે સરખાવી શકાય તેવા એક રાજ્યની સ્થાપના કરવાનો હતો.<ref>{{cite journal|language =Romanian|last =Rezachevici|first =Constantin|title =Mihai Viteazul: itinerariul moldovean|year =2000|journal =Magazin istoric|issue =5|url =http://www.itcnet.ro/history/archive/mi2000/current5/mi5.htm|access-date =2008-08-31|archive-date =2007-09-26|archive-url =https://web.archive.org/web/20070926231040/http://www.itcnet.ro/history/archive/mi2000/current5/mi5.htm|url-status =dead}}</ref> તેમના મૃત્યુ બાદ તાબા હેઠળના રાજ્યો તરીકે [[મોલ્ડોવા]] અને [[વાલ્લેશિયા|વોલેશિયા]] પાસે સંપૂર્ણ આંતરિક સ્વાયત્તતા અને બાહ્ય સ્વાતંત્ર્ય હતું, કે જે આખરે 18મી સદીમાં ગુમાવવુ પડ્યુ. [[મોટુ તૂર્કીશ યુદ્ધ|મોટા તૂર્કીશ યુદ્ધ]]માં તુર્કો પર ઓસ્ટ્રિયાના વિજય બાદ 1699માં ટ્રાન્સિલ્વેનિયા ઓસ્ટ્રિયન સામ્રાજ્યના [[હેસબર્ગ રાજાશાહી|હાસબર્ગનો]] ભાગ બન્યુ. ઓસ્ટ્રિયનોએ આના પગલે પોતાના સામ્રાજ્યનો ઝડપી વિસ્તાર કર્યો: 1718માં [[ઓલ્ટેનિયા]] તરીકે ઓળખાતા વોલેશિયાના મહત્વના ભાગને ઓસ્ટ્રિયન રાજાશાહી સાથે ભેળવી દેવામાં આવ્યું અને તે માત્ર 1739માં પાછુ મેળવી શકાયુ. 1775માં ઓસ્ટ્રિયન સામ્રાજ્ય મોલ્ડેવિયાના ઉત્તર-પશ્ચિમી ભાગ પર કબજો ધરાવતુ હતું, જે પાછળથી [[બુકોવિના]] કહેવાતુ હતુ, જ્યારે કે પૂર્વીય હિસ્સાની હુકુમત ( [[બેસ્સાર્બિયા]]) પર 1812 સુધી રશિયાનો કબજો હતો.<ref name="cumans"/> === સ્વાતંત્ર્ય અને રાજાશાહી === [[ચિત્ર:Romanians before WW1.jpg|250px|thumb|વિશ્વયુદ્ધ 1 પહેલા રોમાનિયનોની વસતી ધરાવતા પ્રદેશો]] [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયા]] અને [[ઓટ્ટોમન સામ્રાજય|ઓટ્ટોમન]]માં [[ઓસ્ટ્રો-હંગેરિયન સામ્રાજ્ય|ઓસ્ટ્રો-હંગેરિયન]] શાસન દરમિયાન [[વાલ્લેશિયા|વાલ્લેચિયા]] અને [[મોલ્ડેવિયા]] પર આધિપત્ય વધ્યુ હતુ અને પ્રદેશમાં વસતીમાં બહુમતિ હોવા છતાં મોટાભાગના [[રોમાનિયનો]] [[સુપ્પલેક્સ લિબેલુસ વાલેશોરુમ|દ્વિતિય-વર્ગના નાગરિકો]] (અથવા એટલે સુધી કે નાગરિક ના હોય)<ref>{{citeweb|publisher =GenealogyRO Group|title =The Magyarization Process|url =http://www.genealogy.ro/cont/13.htm|access-date =2008-08-31|archive-date =2013-07-26|archive-url =https://web.archive.org/web/20130726014054/http://www.genealogy.ro/cont/13.htm|url-status =dead}}</ref> તેવી સ્થિતિમાં હતા.<ref>{{citebook|last =Kocsis |first =Karoly |last2 =Kocsis-Hodosi |first2 =Eszter| year =1999 |title =Ethnic structure of the population on the present territory of Transylvania (1880-1992)|url =http://www.hungarian-history.hu/lib/hmcb/Tab14.htm|access-date=2008-08-31}}</ref><ref>{{Cite book|last=Kocsis |first =Karoly|last2 =Kocsis-Hodosi |first2 =Eszter|title =Ethnic Geography of the Hungarian Minorities in the Carpathian Basin|year =2001|pages =102|publisher =Simon Publications|isbn =193131375X}}</ref> [[બ્રાસોવ]] જેવા ટ્રાન્સીલ્વેનિયાના કેટલાક શહેરોમાં ([[ટ્રાન્સીલ્વેનિયન સેક્સન્સ|ટ્રાન્સીલ્વેનિયન સેક્સન]] વખતે ક્રોનસ્ટેડ્ટનો ગઢ હતો) તો રોમાનિયનોને શહેરની દિવાલોની અંદર પ્રવેશવાની [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયન જનત|મંજૂરી પણ નોહતી]].<ref>{{Cite book|last =Prodan|first =David |title =Supplex Libellus Valachorum= Or, The Politicle Struggle of Romanians in Transylvania During the 18th Century|publisher=Academy of Social Republic of Romania|year =1971|location =Bucharest}}</ref> [[1848ની ક્રાંતિ]]ની નિષ્ફળતા બાદ [[મહા સત્તાઓ]]એ એક જ રાજ્યમાં અધિકૃત રીતે સંમિલિત કરવાની રોમાનિયનોની ઈચ્છાનું સમર્થન કર્યું નહીં, જેના કારણે [[ઓટ્ટોમન સામ્રાજય|ઓટ્ટોમનો]]ના વિરોધમાં એકલા હાથે આગળ વધવા રોમાનિયાને ફરજ પડી. 1859માં [[મોલ્ડેવિયા]] અને [[વાલ્લેશિયા|વાલ્લેચિયા]] બંનેમાં એક જ વ્યક્તિ –[[એલેક્જાન્ડર જ્હોન કુઝા|એલેક્ઝાન્ડ્રુ ઈઓઆન કુઝા]]– ને [[રોમાનિયન રાજ્યના વડાઓ|પ્રિન્સ]] તરીકે ચૂંટવામાં આવી ([[રોમાનિયન ભાષા|રોમાનિયન]]માં ''[[ડોમ્નિટોર]]'' ).<ref>{{Cite book|last =Bobango|first =Gerald J|title =The emergence of the Romanian national State|publisher =Boulder|year =1979|location =New York|isbn = 9780914710516}}</ref> આમ રોમાનિયા અંગત જોડાણ તરીકે રચાયુ, જો કે આ રોમાનિયામાં ટ્રાન્સીલ્વેનિયાનો સમાવેશ થતો નહોતો. ત્યાં ઉચ્ચવર્ગ અને શાસકોમાં મુખ્યત્વે હંગેરિયનો જ હતા અને સ્વાભાવિકપણે 19મી સદીના પાછલા ભાગમાં રોમાનિયન રાષ્ટ્રવાદ હંગેરિયનોની વિરુદ્ધમાં ચાલ્યો. અગાઉના 900 વર્ષોની જેમ ઓસ્ટ્રિયા-હંગેરીની જેમ જ, વિશેષ કરીને 1867ની [[હંગેરીનો ઇતિહાસ|દ્વિમુખી-રાજાશાહી]]એ રોમાનિયનો બહુમતિ ધરાવતા હતા તેવા ટ્રાન્સીલ્વેનિયાના ભાગોમાં પણ હંગેરિયનોને મજબૂત સત્તામાં રાખ્યા. 1866ના ''ડીઈટેટ બળવા'' માં [[એલેક્ઝાન્ડ્રુ ઈઓઆન કુઝા|કુઝા]]ને દેશનિકાલ અપાયો અને તેની જગ્યાએ [[હોહેન્ઝોલેર્ન-સિગ્મારિન્જેન|હોહેન્ઝોલ્લેર્ન-સિગ્મારિન્જેન]]ના પ્રિન્સ કાર્લ આવ્યા, કે જે [[રોમાનિયાના રાજકુમાર કેરોલ|રોમાનિયાના પ્રિન્સ કેરોલ]] તરીકે જાણીતા બન્યા. [[રુસો-તૂર્કીશ યુદ્ધ, 1877-78|રુસો-તૂર્કિશ યુદ્ધ]] દરમિયાન રોમાનિયા રશિયાના પક્ષે રહીને લડ્યુ હતુ,<ref>{{Citeweb|language|Russian|title =San Stefano Preliminary Treaty|year =1878|url =http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/FOREIGN/stefano.htm|access-date=2008-08-31}}</ref> અને [[બર્લિનની સંધિ 1878|1878ની બર્લિનની સંધિ]]માં [[મહા સત્તાઓ|મહાસત્તાઓ]]એ રોમાનિયાને [[સ્વાતંત્ર્યનું રોમાનિયન યુદ્ધ|સ્વતંત્ર]] રાજ્ય તરીકે માન્યતા આપી હતી.<ref>{{Cite book|work=Internet Modern History Sourcebook|title=The Treaty of Berlin, 1878 - Excerpts on the Balkans|date=July 13, 1878|place=Berlin|url=http://www.fordham.edu/halsall/mod/1878berlin.html|access-date=2008-08-31|publisher=Fordham University|archive-date=2008-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20080608120300/http://www.fordham.edu/halsall/mod/1878berlin.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|last =Patterson|first =Michelle|title =The Road to Romanian Independence|journal =Canadian Journal of History|month =August|year =1996|url =http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3686/is_199608/ai_n8755098|access-date =2008-08-31|format ={{Dead link|date=April 2009}} – ^{[http://scholar.google.co.uk/scholar?hl=en&lr=&q=author%3APatterson+intitle%3AThe+Road+to+Romanian+Independence&as_publication=Canadian+Journal+of+History&as_ylo=1996&as_yhi=1996&btnG=Search Scholar search]}|archive-url =https://archive.today/20080324063246/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3686/is_199608/ai_n8755098|archive-date =2008-03-24|url-status =live}}</ref> જેના બદલામાં રોમાનિયાએ [[બેસ્સાર્બિયા]]ના ત્રણ દક્ષિણી જિલ્લાઓ રશિયાને સોંપ્યા અને [[દોબ્રુજા|ડોબ્રુજા]] મેળવ્યુ. 1881માં [[રાજાશાહી|રાજ્ય]]ની [[હુકુમત]] ઉભી કરવામાં આવી અને પ્રિન્સ કેરોલ [[રાજા]] [[કેરોલ I]] બન્યા. 1878–1914ના સમયગાળા દરમિયાન રોમાનિયાએ [[રોમાનિયાનું રાજ્ય|સ્થિરતા અને વિકાસ]] અનુભવ્યા. [[બીજુ બાલ્કન યુદ્ધ|દ્વિતિય બાલ્કન યુદ્ધ]] દરમિયાન રોમાનિયા [[બલ્ગેરિયા]]ની સામે [[ગ્રીસ]], [[સર્બિયા]], [[મોન્ટેનેગ્રો]] અને [[તુર્કી|તૂર્કી]]ની સાથે જોડાયું અને શાંતિ માટેની [[બુકારેસ્ટની સંધિ (1913)|બુકારેસ્ટની સંધિ(1913)]]માં રોમાનિયાએ [[દક્ષિણી દોબ્રુડ્જા]] મેળવ્યુ.<ref>{{Cite book|last =Anderson|first =Frank Maloy|last2 =Hershey|first2 =Amos Shartle|title =Handbook for the Diplomatic History of Europe, Asia, and Africa 1870-1914|publisher =Government Printing Office|year =1918|location =Washington D.C.}}</ref> === વિશ્વ યુદ્ધો અને ગ્રેટર રોમાનિયા === ;(1916–1945) [[ચિત્ર:Romania territory during 20th century.gif|thumb|250px|20મી સદી દરમિયાન રોમાનિયન પ્રદેશ: જાંબુડિયો રંગ 1913 પહેલાનુ જૂનું રાજ્ય સૂચવે છે, ગુલાબી વિશ્વયુદ્ધ 1માં જોડાયા બાદ રોમાનિયાએ મેળવેલા અને વિશ્વયુદ્ધ 2 બાદ રહેલા મોટા રોમાનિયાના વિસ્તારો સૂચવે છે, રોમાનિયા સાથે વિશ્વયુદ્ધ 1 બાદ જોડાયેલા વિસ્તારો અથવા બીજા બાલ્કન યુદ્ધ બાદ ભેળવેલી દેવાયેલા વિસ્તારો નારંગી સૂચવે છે. નાનો હેર્ટઝા પ્રાંત પણ જાંબુડિયો છે, પરંતુ તે ગુમાવી દેવો પડ્યો હતો, 1913 પહેલા જૂના સામ્રાજ્યનો તે ભાગ હતો, પરંતુ વિશ્વયુદ્ધ 2 પછી તે ભાગ ગુમાવવો પડ્યો હતો.]] ઓગસ્ટ 1914માં [[વિશ્વયુદ્ધ 1|વિશ્વ યુદ્ધ I]] ફાટી નીકળ્યુ ત્યારે રોમાનિયાએ પોતાની [[તટસ્થ દેશ|તટસ્થતા]] જાહેર કરી હતી. બે વર્ષ બાદ સાથીઓના દબાણ બાદ (ખાસ કરીને નવો મોરચો ખોલવા હતાશ બનેલા ફ્રાન્સનું દબાણ) રોમાનિયાએ ઓગસ્ટ 14/27 1916ના રોજ સાથીઓ સાથે જોડાણ કર્યુ અને [[ઓસ્ટ્રીયા-હંગેરી|ઓસ્ટ્રિયા-હંગેરી]] સામે યુદ્ધ જાહેર કર્યુ. આ પગલા માટે [[બુકારેસ્ટની સંધિ (1916)|ગુપ્ત લશ્કરી સમજૂતિ]]ની શરતો અનુસાર રોમાનિયન લોકો માટે રાષ્ટ્રીય અખંડિતતા સ્થાપવાના રોમાનિયાના ધ્યેયમાં સહકારની ખાતરી આપવામાં આવી.<ref>{{Cite web|last =Horne|first =Charles F.|year =Horne|title =Ion Bratianu's Declaration of War Delivered to the Austrian Minister in Romania on August 28, 1916|volume =V|publisher =Source Records of the Great War|url=http://www.firstworldwar.com/source/romaniawardeclaration.htm|access-date=2008-08-31}}</ref> રોમાનિયા માટે [[રોમાનિયન અભિયાન (વિશ્વયુદ્ધ I)|રોમાનિયન લશ્કરી અભિયાન]]નો અંત વિનાશક રહ્યો કારણ કે ચાર મહિનાની અંદર [[મધ્ય સત્તાઓ]]એ દેશના બે-તૃતિયાંશ ભાગ પર વિજય મેળવ્યો હતો અને મોટા ભાગનું [[રોમાનિયન લશ્કર|લશ્કર]] કેદ પકડાયુ અથવા હણાયુ હતું. આમ છતાં 1917માં આક્રમક દળોને અટકાવી દેવાયા બાદ [[મોલ્ડેવિયા]] રોમાનિયાના હાથમાં રહ્યું. યુદ્ધના અંત સુધીમાં ઓસ્ટ્રિયા-હંગેરી અને રશિયન સામ્રાજ્ય વિઘટિત થયા અને ભાંગી પડ્યા; [[બેસ્સાર્બિયા]], [[બુકોવિના]] અને [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયા]]એ 1918માં [[રોમાનિયાનું રાજ્ય|રોમાનિયાના રાજ્ય]] સાથે અખંડિતતાનો સ્વીકાર કર્યો. 1914થી 1918 સુધીમાં તત્કાલિન સરહદોની અંદર કુલ લશ્કરી અને નાગરિક [[વિશ્વયુદ્ધ 1 મૃત્યુઓ|મૃ્ત્યુ]]નો આંકડો 748,000 હોવાનો અંદાજ છે.<ref>{{cite book |title=Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik |last=Erlikman |first=Vadim |authorlink= |coauthors= |year= 2004 |publisher= |location= Moscow |isbn= 5-93165-107-1 }} </ref> 1920 સુધીમાં [[ત્રીપક્ષિય સંધિ|ટ્રિએનોન સંધિ]] મુજબ [[હંગેરી]]એ [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયા]] પરના [[ઓસ્ટ્રો-હંગેરીયન રાજાશાહી|ઓસ્ટ્રો-હંગેરિયન રાજાશાહી]]ના દાવા પડતા મૂક્યા.<ref>{{citeweb|url=http://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Trianon|title=Text of the Treaty of Trianon|publisher=World War I Document Archive|access-date=2008-08-31}}</ref> રોમાનિયાનું [[બુકોવિના]] સાથેના જોડાણને 1919માં [[સેઈન્ટ જર્મનીની સંધિ|સેઈન્ટ જર્મેઈન સંધિ]]માં,<ref>{{citebook|title=Europe Since 1945: An Encyclopedia|author=Bernard Anthony Cook|page=162|isbn=0815340575|year=2001|publisher=Taylor&Francis|access-date=2008-08-31}}</ref> અને [[બેસ્સાર્બિયા|બેસ્સેર્બિયા]] સાથેના જોડાણને 1920માં [[પેરિસની સંધિ (1920)|પેરિસની સંધિ]] દ્વારા માન્યતા મળી હતી.<ref>{{citejournal|title=The Legal Status of the Bukovina and Bessarabia|author=Malbone W. Graham|journal=The American Journal of International Law|month=October | year=1944|volume=38|issue=4|publisher=American Society of International Law|url=http://www.jstor.org/stable/2192802|access-date=2008-08-31}}</ref> રોમેનિયન અભિવ્યક્તિ [[રોમાનિયા મેર|રોમેનિયા મેર]] (શબ્દશઃ અનુવાદ "મહાન રોમાનિયા", પરંતુ સામાન્ય રીતે તેને "વધારે મોટા રોમાનિયા" કહેવાય છે) [[યુદ્ધ વચ્ચેનો સમયગાળો|આંતર-યુદ્ધના સમયગાળા]]ના સમયનો અને તે સમયે વિસ્તરણ દ્વારા રોમાનિયામાં આવરી લેવાયેલી સરહદોનો સંદર્ભ આપે છે (નકશો જુઓ). રોમાનિયાએ તે સમયે તેની સરહદોનો વ્યાપ મહત્તમ વધાર્યો હતો(લગભગ તમામ {{convert|300000|km2|sqmi|disp=s|abbr=on}}),<ref name="mare rom">{{cite web|url=http://media.ici.ro/history/ist08.htm|language=Romanian|title=Statul National Unitar (România Mare 1919 - 1940)publisher=ici.ro|access-date=2008-08-31|archive-date=2008-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20080612075330/http://media.ici.ro/history/ist08.htm|url-status=dead}}</ref> અને બધી ઐતિહાસિક રોમાનિયન ભૂમિને ભેગી કરી હતી.<ref name="mare rom"/> [[Image:Romania1941.png|thumb|250px|left]] બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન રોમાનિયાએ ફરી વાર તટસ્થ રહેવા પ્રયત્ન કર્યો હતો, પરંતુ જુન 28, 1940ના રોજ તેને [[જુન 1940 સોવિયેત આખરીનામુ|સોવિયેત આખરીનામુ મળ્યુ]], જેમાં બિન-જોડાણના સંજોગોમાં [[અતિક્રમણ]]ની ગર્ભિત ધમકી આપવામાં આવી હતી.<ref name="ultimatum">{{cite book|url=http://www.unibuc.ro/eBooks/istorie/istorie1918-1940/13-4.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071113170140/http://www.unibuc.ro/eBooks/istorie/istorie1918-1940/13-4.htm|archive-date=2007-11-13|title=Istoria Românilor între anii 1918-1940|author=Ioan Scurtu, Theodora Stănescu-Stanciu, Georgiana Margareta Scurtu|language=Romanian|publisher=University of Bucharest|year=2002|access-date=2009-12-17|url-status=live}}</ref> [[મોસ્કો]] અને [[બર્લિન]]ના દબાણ હેઠળ રોમાનિયન વહીવટીતંત્ર અને લશ્કરને યુદ્ધ નિવારવા માટે [[બેસ્સાર્બિયા]]ની સાથે [[ઉત્તરી બુકોવિના]]માંથી પીછેહઠ કરવી પડી.<ref>{{cite book|last=Nagy-Talavera|first=Nicolas M.|title=Green Shirts and Others: a History of Fascism in Hungary and Romania|publisher=Hoover Institution Press|year=1970|page=305}}</ref> અન્ય પરિબળોની સાથે આ સ્થિતિએ સરકારને [[વિશ્વયુદ્ધ 2ની ધરી સત્તાઓ|ધરી]]ઓ સાથે જોડાણ માટે પ્રોત્સાહન આપ્યું. ત્યાર બાદ [[વિશ્વયુદ્ધ 2ની ધરી સત્તાઓ|ધરી]] મધ્યસ્થીના ફળ સ્વરૂપે દક્ષિણી [[દોબ્રુજા]] બલ્ગેરિયાને આપવામાં આવ્યુ, જ્યારે કે હંગેરીને [[ઉત્તરી ટ્રાન્સીલ્વેનિયા]] મળ્યુ .<ref>{{citejournal|author=M. Broszat|language=German|title=Deutschland — Ungarn — Rumänien. Entwicklung und Grundfaktoren nationalsozialistischer Hegemonial- und Bündnispolitik 1938-1941|journal=[[Historische Zeitschrift]]|issue=206|year=1968|pages=552–553}}</ref> સરમુખત્યાર [[રોમાનિયાના કેરોલ II|રાજા કેરોલ II]]ને 1940માં [[છોડી દેવુ|પદભ્રષ્ટ]] કરાયા અને તેમના સ્થાને [[રાષ્ટ્રીય કાયકાદીય રાજ્ય|રાષ્ટ્રીય લશ્કરી રાજ્ય]] સ્થપાયુ, જેમાં [[ઈઓન એન્ટોનેસ્કુ]] અને [[આયર્ન ગાર્ડ]] વચ્ચે સત્તાઓ વિભાજિત હતી. મહિનાઓની અંદર એન્ટોનેસ્કુએ [[આયર્ન ગાર્ડ]]ને કચડી નાખ્યા અને ત્યાર બાદના વર્ષમાં રોમાનિયાએ [[વિશ્વયુદ્ધ 2ની ધરી સત્તાઓ|ધરી સત્તાઓ]]ના પક્ષે યુદ્ધમાં ઝુકાવ્યુ. યુદ્ધ દરમિયાન [[નાઝી જર્મની]] માટે રોમાનિયા તેલનો મહત્વનો સ્રોત હતો,<ref>{{cite web|url=http://www.2worldwar2.com/mistakes.htm#ploesti|title=The Biggest Mistakes In World War 2:Ploesti - the most important target|access-date=2008-08-31}}</ref>જેના કારણે [[સાથીઓ]] દ્વારા [[ઓપરેશન ટાઈડલ વેવ|અનેક બોમ્બ હુમલાઓ થયા]] . [[ઓપરેશન બાર્બારોસા|સોવિયેત સંઘ પર ધરીઓના અતિક્રમણ]]ના પગલે [[ઈઓન એન્ટોનેસ્કુ]]ના નેતૃત્વ હેઠળ રોમાનિયાએ બેસ્સાર્બિયા અને ઉત્તરી બુકોવિના સોવિયેત રશિયા પાસેથી પરત મેળવ્યા. [[હોલોકોસ્ટ]]માં એન્ટોનેસ્કુ ટુકડીઓએ મોટી ભૂમિકા ભજવી,<ref>''નોંઘ: વિશ્વયુદ્ધ IIની લિંક જુઓ'' : {{cite report|editor=Ronald D. Bachman|title=Romania:World War II|edition=2|publisher=Library of Congress.Federal Research Division|location=Washington D.C.|oclc=DR205.R613 1990|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/rotoc.html|date=2005-11-09|access-date=2008-08-31}}</ref> અને કંઈક અંશે [[યહૂદી|યહુદી]]ઓ પર અત્યાચાર અને સામૂહિક સંહારની [[નાઝી]]ઓની નીતિનું અનુસરણ કર્યુ અને [[રોમાનિ લોકો|રોમાસને]] સોવિયેત સંઘ પાસેથી પૂર્વીય વિસ્તારો ([[ટ્રાન્સનિસ્ટ્રિઆ (વિશ્વ યુદ્ધ II)|ટ્રાન્સનિસ્ટ્રિઆ]]) અને [[મોલ્ડેવિયા]] પરત મળ્યા.<ref>{{citeweb|quote=“no country, besides Germany, was involved in massacres of Jews on such a scale.”|author=[[Raul Hilberg]]|publisher=International Commission on the Holocaust in Romania|title=Executive Summary: Historical Findings and Recommendations|coauthors=Yad Vashem|year=2004|url=http://yad-vashem.org.il/about_yad/what_new/data_whats_new/pdf/english/EXECUTIVE_SUMMARY.pdf|format=PDF|access-date=2008-08-31}}</ref> ઓગસ્ટ 1944માં રાજા [[રોમાનિયાના માઈકલ I]] દ્વારા એન્ટોનેસ્કુની હકાલપટ્ટી અને ધરપકડ કરાઈ. રોમાનિયાએ પક્ષ બદલ્યો અને [[વિશ્વયુદ્ધ IIના મિત્ર રાષ્ટ્રો|સાથી]]ઓ સાથે જોડાણ કર્યું, પરંતુ 1947ના [[પેરિસ શાંતિ સંધિઓ, 1947|પેરિસ શાંતિ સંમેલન]]માં [[નાઝી જર્મની]]ને હરાવવામાં તેની ભૂમિકાની સરાહના થઈ નહિ.<ref>{{citeweb|url=http://www.rferl.org/featuresarticle/2005/5/38D4D252-BE7E-4943-A6A9-4E3C1B32A05F.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930033400/http://www.rferl.org/featuresarticle/2005/5/38D4D252-BE7E-4943-A6A9-4E3C1B32A05F.html|archive-date=2007-09-30|title=World War II – 60 Years After: Former Romanian Monarch Remembers Decision To Switch Sides|author=Eugen Tomiuc|date=May 6, 2005|access-date=2008-08-31|url-status=live}}</ref> યુદ્ધના અંત સુધીમાં રોમાનિયન લશ્કરે 300,000 જીવનની ખુવારી સહન કરી.<ref>{{cite book|author=Michael Clodfelter|title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500-2000|edition=2|year=2002|pages=582|isbn=0-7864-1204-6|publisher=McFarland|location=Jefferson, NC}}</ref> 1939ની સરહદોની અંદર [[રોમાનિયામાં યહૂદીઓનો ઇતિહાસ|યહૂદી]] હોલોકોસ્ટ પીડિતોનો કુલ આંકડો 469,000 હતો, જેમાં બેસ્સેર્બિયા અને બુકોવિનાના 325,000નો પણ સમાવેશ થતો હતો.<ref>[[માર્ટન ગિલબર્ટ|માર્ટિન ગિલબર્ટ]]. ''હોલોકોસ્ટનો નકશો'' . 1988</ref> === સામ્યવાદ === ; (1945–1989) દેશમાં હજુ પણ [[લાલ લશ્કર]]ના દળોની છાવણીઓ હતી અને તેઓ ''ડી ફેક્ટો'' અંકુશ ધરાવતા હતા, [[રોમાનિયન સામ્યવાદી પક્ષ|સામ્યવાદ]]- પ્રભુત્વ ધરાવતી સરકારે [[રોમાનિયન સામાન્ય ચૂંટણી, 1946|નવી ચૂંટણીઓ]]ની જાહેરાત કરી અને આમાં તેમણે ધાક-ધમકી દ્વારા અને [[ચૂંટણી છેતરપિંડી|ચૂંટણીમાં ગોલમાલ]] દ્વારા 80% મતો સાથે અને વિજય મેળવ્યો.<ref>{{cite web|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/rotoc.html#ro0037|publisher=Federal research Division, Library of Congress|title=Romania: Country studies - Chapter 1.7.1 "Petru Groza's Premiership"|access-date=2008-08-31}}</ref> આમ બહુ ઝડપથી તેમણે પોતાની જાતને વર્ચસ્વવાળા રાજકીય પરિબળ તરીકે સ્થાપિત કરી. 1947માં [[સામ્યવાદ|સામ્યવાદીઓ]]એ [[રોમાનિયાના માઈકલ I|રાજા માઈકલ I]]ને પદ ત્યાગ કરવા અને દેશ છોડવા વિવશ કર્યા અને રોમાનિયાને [[લોકોનું ગણતંત્ર|જનતાનું ગણતંત્ર]] જાહેર કર્યુ.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ro.html|publisher=CIA - The World Factbook|title=Romania|access-date=2008-08-31|archive-date=2020-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515163205/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ro.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ed-u.com/ro.html|title=Romania - Country Background and Profile|publisher=ed-u.com|access-date=2008-08-31|archive-date=2008-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20081210194350/http://www.ed-u.com/ro.html|url-status=dead}}</ref> રોમાનિયા 1950ના દસકાના છેલ્લા વર્ષો સુધી [[સોવિયેત સંઘ|USSR]]ના સીધા [[રોમાનિયાનો સોવિયેત કબજો|લશ્કરી કબજા]] અને [[સોવરોમ્સ|આર્થિક અંકુશ]] હેઠળ રહ્યુ. આ સમય દરમિયાન શોષણ કરવાના હેતુથી સ્થપાયેલ સોવિયેત-રોમાનિયન કંપનીઓ ([[સોવરોમ્સ]]) રોમાનિયાના વિપુલ કુદરતી ભંડારોને ચૂસતી રહી.<ref>{{Citebook|last=Roper|first=Stephen D.|title=Romania: The Unfinished Revolution|place=London|publisher=Routledge|year=2000|isbn=9058230279|pages=18}}</ref><ref>{{Citebook|last=Cioroianu|first=Adrian|author-link=Adrian Cioroianu|title="On the Shoulders of Marx. An Incursion into the History of Romanian Communism"|language=Romanian|publisher=Editura Curtea Veche|year =2005|location=Bucharest|pages=68–73|isbn=9736691756}}</ref> 1940ના દસકાના પાછલા સમયથી 1960ના પ્રારંભિક વર્ષો દરમિયાન [[સામ્યવાદ|સામ્યવાદી]] સરકારે આતંકનું સામ્રાજ્ય સ્થાપી દીધું અને આ માટે તેણે મુખ્યત્વે [[સીક્યુરિટેટ]] (નવી ગુપ્ત પોલીસ)નો ઉપયોગ કર્યો. આ સમયગાળા દરમિયાન તેમણે "[[રાજ્યનો દુશ્મન|રાજ્યના દુશ્મનો]]"ના સફાયા માટે અનેક અભિયાનો આદર્યા અને તેમાં રાજકીય કે આર્થિક કારણો દર્શાવીને સેંકડો વ્યક્તિઓ મારી નખાયા અથવા કેદમાં પૂરવામાં આવ્યા.<ref>{{Citebook|last =Caraza|first =Grigore|title =Aiud însângerat|publisher =Editura Vremea XXI|year=2004|volume=Chapter IV|isbn=9736450503|language=Romanian}}{{Page needed}}</ref> સજાઓમાં દેશનિકાલ, આંતરિક હદપાર અને બળજબરીથી મજૂરી કરાવવાની છાવણીઓમાં મોકલવાનો સમાવેશ થતો હતો; અસંતુષ્ટોને ભારે ક્રૂરતાથી દબાવવામાં આવ્યા. આ સમયની ધૃણાસ્પદ ઘટના [[પિટેસ્ટિ જેલ]]માં બની, અહીંયા રાજકીય વિરોધીઓના એક જૂથને યાતના દ્વારા સુધારણાના કાર્યક્રમમાં મૂકવામાં આવ્યા. ઐતિહાસિક દસ્તાવેજો દર્શાવે છે કે વિશાળ જનસમુદાય પર અત્યાચાર, ક્રૂરતા અને મૃત્યુની હજારો ઘટનાઓ બની હતી અને તેમાં રાજકીય વિરોધીઓથી માંડીને સામાન્ય નાગરિકો પણ ભોગ બન્યા હતા.<ref>{{cite book|author=Cicerone Ioniţoiu|title=Victimele terorii comuniste. Arestaţi, torturaţi, întemniţaţi, ucişi. Dicţionar|publisher=Editura Maşina de scris|location=Bucharest|year=2000 |isbn= 973-99994-2-5|language=Romanian}}{{Page needed}}</ref> 1965માં [[નકોલ કેઉસેસ્કુ|નિકોલ સીઉસેસ્કુ]] સત્તામાં આવ્યા અને સોવિયેત આગેવાની હેઠળના 1968ના [[ચેકોસ્લોવાકિયા]] અતિક્રમણની ટીકા કરનાર અને 1967ના [[છ-દિવસ યુદ્ધ|છ-દિવસના યુદ્ધ]] બાદ [[ઈઝરાયલ|ઈઝરાયેલ]] સાથેના રાજદ્વારી સંબંધો ચાલુ રાખનાર એક માત્ર [[વોર્સો કરાર]] રાષ્ટ્ર સહિતના નિર્ણયોના અમલ જેવી સ્વતંત્ર નીતિઓ શરૂ કરી; [[જર્મનીનું ફેડરલ રીપબ્લિક|જર્મનીના ફેડરલ રીપબ્લિક]] સાથે આર્થિક સંબંધો (1963) અને રાજદ્વારી સંબંધો(1967) સ્થાપ્યા.<ref>{{cite web|url=http://countrystudies.us/romania/75.htm|publisher=countrystudies.us|title=Romania: Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Country Studies.us|access-date=2008-08-31}}</ref> આ ઉપરાંત [[આરબ]] રાષ્ટ્રો સાથેના નજદીકી સંબંધો (અને [[પીએલઓ(PLO)|PLO]])ના કારણે રોમાનિયા [[ઈઝરાયલ|ઈઝરાયેલ]]–[[ઇજિપ્ત]] અને ઈઝરાયેલ–[[પીએલઓ(PLO)|PLO]] શાંતિ પ્રક્રિયામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શક્યુ.<ref>{{citeweb|url=http://countrystudies.us/romania/80.htm |publisher=countrystudies.us| title=Middle East policies in Communist Romania|publisher=Country Studies.us|access-date=2008-08-31}}</ref> પરંતુ, 1977 અને 1981ની વચ્ચે રોમાનિયાના વિદેશી દેવામાં તીવ્ર વૃદ્ધિ થતાં (૩ અબજ યુએસ ડોલરમાંથી વધીને 10 અબજ),<ref>{{Cite web|last=Deletant|first=Dennis|title=New Evidence on Romania and the Warsaw Pact, 1955-1989|publisher=Cold War International History Project e-Dossier Series|url=http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1409&fuseaction=topics.publications&doc_id=16367&group_id=13349|access-date=2008-08-31|archive-date=2008-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20081029113345/http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1409&fuseaction=topics.publications&doc_id=16367&group_id=13349|url-status=dead}}</ref> [[આઈએમએફ(IMF)|IMF]] અથવા [[વર્લ્ડ બેન્ક (World Bank)|વિશ્વ બેંક]] જેવા આંતરરાષ્ટ્રીય નાણા સંગઠનોનો પ્રભાવ વધ્યો અને નિકોલ સીઉસેસ્કુની [[ઓટાર્કી|સરમુખત્યારવાદી]] નીતિઓમાં અવરોધ આવ્યો. પરિણામસ્વરૂપ તેમણે રોમાનિયનોને નિચોવી નાખે તેવી અને રોમાનિયન અર્થતંત્રને રુંધી કાઢે તેવી નીતિઓ લાદી અને વિદેશી ઋણ ચૂકવવા પ્રયાસ કર્યો, જ્યારે કે બીજી બાજુ [[સીક્યુરિટેટ|પોલીસ રાજ્ય]]ની સત્તાઓમાં અમર્યાદ વધારો કર્યો અને [[વ્યક્તિત્વની પૂજા|વ્યક્તિત્વ પૂજા]]ને પ્રોત્સાહન આપ્યુ. આના કારણે સીઉસેસ્કુનીની લોકપ્રિયતામાં નાટ્યાત્મક ઘટાડો આવ્યો અને પરિણામ સ્વરૂપ તેને સત્તા પરથી ઉખાડી ફેંકાયો તથા [[1989ની રોમાનિયન ક્રાંતિ|1889ની રોમાનિયન ક્રાંતિ]]ની લોહિયાળ ઘટનામાં તેની હત્યા કરાઈ. 2006માં [[રોમાનિયામાં સામ્યવાદી સરમુખત્યારશાહીના અભ્યાસ માટેનું પ્રેસિડેન્શિયલ કમિશન|રોમાનિયામાં સામ્યવાદી સરમુખત્યારશાહી માટેના પ્રેસિડેન્શિયલ કમિશન]]ના અંદાજ મુજબ સામ્યવાદી દમનનો સીધો ભોગ બનેલા લોકોની સંખ્યા 2 મિલિયન હતી.<ref>{{cite report|title=Recensământul populaţiei concentraţionare din România în anii 1945-1989|publisher=Centrul Internaţional de Studii asupra Comunismului|location=Sighet|year=2004|language=Romanian}}</ref><ref>{{cite report|title=Raportul Comisiei Prezidenţiale pentru Analiza Dictaturii Comuniste din România|publisher=Comisia Prezidenţială pentru Analiza Dictaturii Comuniste din România|date=2006-12-15|pages=215–217}}</ref> સામ્યવાદી જેલોમાં મળેલી યાતનાના પરિણામે આઝાદીમાં મૃત્યુ પામેલા લોકોની સંખ્યાનો આમાં સમાવેશ કરાયો નથી અને દેશના વિકટ આર્થિક સંજોગોના કારણે મૃત્યુ પામનાર લોકોની વિગતો પણ શામેલ કરાઈ નથી. === વર્તમાન લોકશાહી === ક્રાંતિ બાદ [[ઈઓન ઈલિએસ્કુ]]ની આગેવાની હેઠળના [[નેશનલ સાલ્વેશન ફ્રન્ટ|નેશનલ સાલ્વેશન ફ્રન્ટે]] અંશતઃ બહુ-પક્ષીય લોકશાહી અને મુક્ત બજારના પગલાઓ લીધા.<ref>{{cite web| last=Carothers| first= Thomas |title= Romania: The Political Background |url= http://www.idea.int/publications/country/upload/Romania,%20The%20Political%20Background.pdf |format=PDF|quote= "This seven-year period can be characterized as a gradualistic, often ambiguous transition away from communist rule towards democracy."|access-date=2008-08-31}}</ref><ref>{{cite journal| last=Hellman| first=Joel| title= Winners Take All: The Politics of Partial Reform in Postcommunist | journal=Transitions World Politics|volume=50|issue=2|month=January | year=1998|pages=203–234}}</ref> [[ક્રિશ્ચિઅન-ડેમોક્રેટિક નેશનલ પીઝન્ટ્સ પાર્ટી(રોમાનિયા)|ક્રિશ્ચિઅન-ડેમોક્રેટિક નેશનલ પીઝન્ટ્સ પાર્ટી]], [[નેશનલ લિબરલ પાર્ટી (રોમાનિયા)|નેશનલ લિબરલ પાર્ટી]] અને [[રોમાનિયન સોશિયલ ડેમોક્રેટ પાર્ટી]] જેવા યુદ્ધ પહેલાના સમયના અનેક મોટા રાજકીય પક્ષોને ફરી જીવિત કરવામાં આવ્યા. એપ્રિલ 1990માં અનેક મોટી રાજકીય રેલીઓ બાદ [[યુનિવર્સિટી સ્ક્વેર, બુકારેસ્ટ]] ખાતે તાજેતરમાં યોજાયેલ સંસદીય ચૂંટણીના વિરોધમાં ધરણા શરૂ થયા અને ફ્રન્ટ પૂર્વ સામ્યવાદીઓ અને [[સીક્યુરિટેટ|સીક્યુરીટેટ]]ના સભ્યોનું બનેલ હોવાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો. વિરોધકર્તાઓએ ચૂંટણીના પરિણામ સ્વીકાર્યા નહિ અને તેને બિન-લોકતાંત્રિક ગણાવીને પૂર્વ ઉચ્ચ સ્તરના સામ્યવાદી પક્ષના સભ્યોની બાદબાકીની માગ કરી. આ વિરોધ ખૂબ જ ઝડપથી ઉગ્ર બન્યો અને ([[ગોલેનિએડ|ગોલેનિઅડ]] તરીકે ઓળખાતા) જંગી દેખાવો થવા લાગ્યા . શાંતિપૂર્ણ દેખાવો હિંસામાં ફેરવાઈ ગયા અને [[જિઉ નદી|જિઉ વેલી]]ના સ્થાનિક કોલસાના ખાણિયાઓની હિંસક દખલના કારણે [[જુન 1990 માઈનરિઅડ]] તરીકે યાદ કરવામાં આવતી ઘટના બની.<ref>{{cite web| last=Bohlen | first=Celestine |title = Evolution in Europe; Romanian miners invade Bucharest|url= http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE6D6113DF936A25755C0A966958260|text= "Responding to an emergency appeal by President Ion Iliescu, thousands of miners from northern Romania descended on the capital city today"|access-date=2008-08-31}}</ref> પરિણામસ્વરૂપ ફ્રન્ટ(મોરચા)ના વિભાજન બાદ ઘણા રાજકીય પક્ષો ઉદભવ્યા, જેમાં રોમાનિયન ડેમોક્રેટ સોશિયલ પાર્ટી (પાછળથી [[સોશિયલ ડેમોક્રેટિક પાર્ટી (રોમાનિયા)|સોશિયલ ડેમોક્રેટિક પાર્ટી]]), [[ડેમોક્રેટિક પાર્ટી (રોમાનિયા)|ડેમોક્રેટિક પાર્ટી]] અને ([[રોમાનિયામાં રાજકીય પક્ષોની યાદી#અન્ય 1989 બાદના પક્ષો|એલાયન્સ ફોર રોમાનિયા]])નો સમાવેશ થાય છે. 1990થી 1996 સુધી અનેક યુતિઓ અને સરકારોએ રાજ્યના વડા તરીકે ઈઓન ઈલિએસ્કુ સાથે રોમાનિયાનો વહીવટ કર્યો. ત્યાર બાદથી સરકારના ત્રણ લોકતાંત્રિક ફેરફાર કરાયા: 1996માં ડેમોક્રેટિક-લિબરલ વિરોધપક્ષ અને તેના નેતા [[એમિલ કોન્સ્ટેન્ટિનેસ્કુ]] સત્તા માટે સંમત થયા; 2000માં ધી સોશિયલ ડેમોક્રેટ્સ ફરી સત્તામાં આવ્યા અને ઈલિએસ્કુ ફરી પ્રમુખ બન્યા; અને 2004માં [[સત્યનો ન્યાય|જસ્ટિસ એન્ડ ટ્રુથ એલાયન્સ]] તરીકે ઓળખાતા પક્ષોના જોડાણ સાથે [[ટ્રેઈએન બેસેસ્કુ|ટ્રીઅને બાસેસ્કુ]] પ્રમુખ તરીકે ચૂંટાયા. મોટા જોડાણ દ્વારા સરકારની રચના કરવામાં આવી અને તેમાં [[રુઢિચુસ્ત પક્ષ(રોમાનિયા)|કન્ઝર્વેટિવ પાર્ટી]] અને [[યુડીએમઆર(UDMR)|એથનિક હંગેરીયન પાર્ટી]]નો પણ સમાવેશ થતો હતો. [[શીત યુદ્ધ]]બાદ રોમાનિયાએ [[પશ્ચિમી યુરોપ]] સાથેના સંબંધોમાં નિકટતા વધારી અને 2004માં [[NATO(નાટો)|નાટો]] સાથે જોડાયુ અને બુકારેસ્ટમાં [[2008 બુકારેસ્ટ સંમેલન|2008 સમિટ]]ની યજમાની કરી.<ref>{{Cite news|title =NATO update: NATO welcomes seven new members|url =http://www.nato.int/docu/update/2004/04-april/e0402a.htm|publisher=NATO|access-date=2008-08-31}}</ref> 1993માં દેશે [[યુરોપીયન મંડળ|યુરોપીયન યુનિયન]]માં સભ્યપદ માટે અરજી કરી અને 1995માં EU સંલગ્ન દેશ બન્યો તથા જાન્યુઆરી 1, 2007ના રોજ સભ્ય બન્યો.<ref>{{Cite news|title=EU approves Bulgaria and Romania|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/5380024.stm|publisher=BBC News|access-date=2008-08-31}}</ref> મુક્ત પ્રવાસ કરાર અને શીતયુદ્ધ- બાદની રાજદ્વારી સ્થિતિઓની સાથે 1990ના દસકા બાદની આર્થિક મંદીમાં જીવનની મુશ્કેલીઓ બાદ રોમાનિયા પાસે [[રોમાનિયન ડાયસ્પોરા|ડાયસ્પોરા]] (યહૂદીઓનું ગેરયહૂદીમાં વિખરાઈ જવું) વધી રહ્યા છે, એક અંદાજ મુજબ 2 મિલિયનથી વધુ લોકો આવા છે. પરદેશમાં વસવાના મુખ્ય લક્ષ્ય સ્પેન, ઈટાલી, જર્મની, ઓસ્ટ્રિયા, યુકે, કેનેડા અને યુએસએ છે.<ref name="diaspora">{{cite web|url= http://www.focus-migration.de/index.php?id=2515&L=1|title= Romania|access-date= 2008-08-28|publisher= focus-migration.de|archive-date= 2009-02-07|archive-url= https://web.archive.org/web/20090207131655/http://focus-migration.de/index.php?id=2515&L=1|url-status= dead}}</ref> == ભૂગોળ == [[ચિત્ર:Physical map of Romania.jpg|thumb|250px|રોમાનિયાનો ભૌગોલિક નકશો]] સપાટી પરના પ્રદેશની સાથે{{convert|238391|km2|sqmi|}}, રોમાનિયા એ [[દક્ષિણપૂર્વીય યુરોપ|દક્ષિણીપૂર્વ યુરોપ]]માં સૌથી મોટું અને યુરોપમાં [[ભૌગોલિક વિસ્તારોના ક્રમ મુજબ યુરોપીયન દેશોની યાદી|12મુ સૌથી મોટુ]] રાષ્ટ્ર છે.<ref name="statistical">{{cite web|url=http://www.insse.ro/cms/files/pdf/ro/cap1.pdf|title=Geography, Meteorology and Environment|date=2004|publisher=Romanian Statistical Yearbook|language=Romanian|access-date=2009-09-07|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927210503/http://www.insse.ro/cms/files/pdf/ro/cap1.pdf|url-status=dead}}</ref> [[સર્બિયા]] અને [[બલ્ગેરિયા]] સાથેની રોમાનિયાની સરહદનો મોટો ભાગ [[દાનુબે]]નો બનેલો છે. [[દાનુબે]] [[પ્રુટ નદી]] સાથે જોડાય છે, જે [[રીપબ્લિક ઓફ મોલ્ડોવા|મોલ્ડોવાના રીપબ્લિક]] સાથેની સરહદ બનાવે છે.<ref name="statistical"/> દાનુબે રોમાનિયાના વિસ્તારમાં થઈને [[કાળો સમુદ્ર|કાળા સમુદ્ર]]માં વહે છે, જેના લીધે યુરોપનો સૌથી વધુ સંરક્ષિત અને બીજો સૌથી મોટો ત્રિકોણ બને છે અને તે જૈવિક ક્ષેત્રની અનામતો અને જૈવિક વૈવિધ્યવાળી [[વિશ્વનાં હેરિટેજ સ્થળો|વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટ]] ધરાવે છે.<ref>{{citeweb|url=http://whc.unesco.org/en/list/588|title=Danube Delta|publisher=UNESCO's World Heritage Center|access-date=2008-01-09}}</ref> અન્ય મહત્વની નદીઓમાં ઉત્તર-દક્ષિણ [[મોલ્ડેવિયા]]માંથી વહેતી [[સિરેટ નદી|સિરેટ]], કાર્પેથિઅન પર્વતોમાંથી [[ઓલ્ટેનિયા]]માં થઈને વહેતી [[ઓલ્ટ નદી|ઓલ્ટ]], અને પૂર્વ અને પશ્ચિમ તરફ [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયા]]માં થઈને વહેતી [[મુરેસ નદી|મુરેસ]] છે.<ref name="statistical"/> રોમાનિયાની ભૂમિ પર્વતીય અને તળેટીના વિસ્તારોમાં લગભગ સરખે ભાગે વહેંચાયેલી છે. [[રોમાનિયામાં પર્વતીય શિખરોની યાદી|તેની 14 પર્વતીય હારમાળાઓ]] [[કાર્પેથિઅન પર્વતો]] રોમાનિયાના કેન્દ્રમાં વર્ચસ્વ ધરાવે છે અને 2,000 મીટરની ઊંચાઈએ પહોંચે છે.<ref name="statistical"/> રોમાનિયાનો સૌથી ઊંચો પર્વત [[મોલ્ડોવેનુ શિખર]] છે ({{convert|2544|m|ft|disp=s|abbr=on}}). દક્ષિણ-મધ્ય રોમાનિયામાં [[બર્ગન પ્લેઈન|બારાજેન પ્લેન]] તરફ કાર્પાથિઅન્સ પર્વતોમાં મિઠાશ કરે છે. રોમાનિયાનું ભૌગોલિક વૈવિધ્ય વૃક્ષો અને વન્ય પ્રાણીઓની સમૃદ્ધિ તરફ દોરી જાય છે.<ref name="statistical"/> === પર્યાવરણ === [[ચિત્ર:Retezat-bucura-peleaga.jpg|thumb|250px|રેટેઝેટ નેશનલ પાર્કની અંદર હિમઝરણાના તળાવો]] કુદરતી અને અર્ધ-કુદરતી ઈકોસીસ્ટમથી દેશનો ઘણો વિસ્તાર (ભૂમિ પ્રદેશનો47%) છવાયેલો છે.<ref name="biodiversity">{{citeweb|url=http://enrin.grida.no/biodiv/biodiv/national/romania/robiodiv.htm|title=Romania's Biodiversity|publisher=Ministry of Waters, Forests and Environmental Protection of Romania|access-date=2008-01-10|archive-date=2008-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20080210141053/http://enrin.grida.no/biodiv/biodiv/national/romania/robiodiv.htm|url-status=dead}}</ref> રોમાનિયાના તમામ જંગલોમાંથી અડધા જંગલો (દેશના 13%)ને ઉત્પાદન માટે નહિ પરંતુ જળ સંરક્ષણ માટે સાચવવામાં આવતા હોવાથી યુરોપના બિન-હસ્તક્ષેપવાળા મોટા જંગલો પૈકીના એક રોમાનિયામાં છે.<ref name="biodiversity"/> રોમાનિયન વન્ય પર્યાવરણની સંપૂર્ણતાનો અંદાજ એના પરથી આવી શકે છે કે યુરોપીયન વન્યની શ્રેણીના તમામ જીવજંતુઓની ઉપસ્થિતિ જોવા મળે છે, જેમાં તમામ યુરોપીયન છીંકણી રીંછો અને વરુના અનુક્રમે 60% તથા 40%નો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{citeweb|url=http://www.envir.ee/programmid/pharecd/soes/romania/html/biodiversity/index.htm|title=State of the Environment in Romania 1998: Biodiversity|publisher=Romanian Ministry of Waters, Forests and Environmental Protection|access-date=2008-01-10|archive-date=2008-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080116051416/http://www.envir.ee/programmid/pharecd/soes/romania/html/biodiversity/index.htm|url-status=dead}}</ref> રોમાનિયામાં સસ્તન(કે જેના માટે કાર્પેથિઅન [[કેમોઈસ|ચેમોઈસ]] સૌથી વધારે જાણીતા છે), પક્ષીઓ, સરીસૃપો, એકકોષીની પણ લગભગ 400 અદ્વિતિય જાતો છે.<ref>{{citeweb|url=http://earthtrends.wri.org/pdf_library/country_profiles/bio_cou_642.pdf|format=PDF|title=EarthTrends:Biodiversity and Protected Areas - Romania|access-date=2008-01-10|archive-date=2007-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20070926191841/http://earthtrends.wri.org/pdf_library/country_profiles/bio_cou_642.pdf|url-status=dead}}</ref> લગભગ {{convert|10000|km2|sqmi|abbr=on}} (કુલ વિસ્તારના લગભગ 5%) કુલ સંરક્ષિત વિસ્તારમાંથી રોમાનિયામાં છે.<ref>{{citeweb|url=http://www.envir.ee/programmid/pharecd/soes/romania/html/biodiversity/ariiprot/protarea.htm|title=Protected Areas in Romania|publisher=Romanian Ministry of Waters, Forests and Environmental Protection|access-date=2008-01-10|archive-date=2007-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20071117061753/http://www.envir.ee/programmid/pharecd/soes/romania/html/biodiversity/ariiprot/protarea.htm|url-status=dead}}</ref> જેમાં [[દાનુબે ડેલ્ટા|દાનુબે ત્રિકોણ અનામત જૈવક્ષેત્ર]] સૌથી મોટું છે અને યુરોપમાં સૌથી ઓછું નુકસાન પામેલ ભીનીભૂમિનું સંકુલ છે, કે જે કુલ સમગ્ર વિસ્તાર આવરી લે છે.{{convert|5800|km2|sqmi|abbr=on}}.<ref>{{citeweb|url=http://www.envir.ee/programmid/pharecd/soes/romania/html/biodiversity/ariiprot/delta.htm|title=Danube Delta Reserve Biosphere|publisher=Romanian Ministry of Waters, Forests and Environmental Protection|access-date=2008-01-10|archive-date=2005-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20050426231510/http://www.envir.ee/programmid/pharecd/soes/romania/html/biodiversity/ariiprot/delta.htm|url-status=dead}}</ref> દાનુબે ત્રિકોણના જૈવ વૈવિધ્યની મહત્તા આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે જાણીતી છે. સપ્ટેમ્બર 1990માં તે જૈવક્ષેત્ર અભયારણ્ય તરીકે જાહેર થયું હતું, રામસર વિસ્તાર મે 1991માં અને આ વિસ્તારમાંથી 50% કરતા વધુ વિસ્તાર [[વિશ્વ વારસા સૂચિ|વર્લ્ડ હેરિટેજ યાદી]]માં ડિસેમ્બર 1991માં સ્થાન પામ્યો.<ref>{{citeweb|url=http://whc.unesco.org/en/list/588|title=Danube Delta|publisher=UNESCO's World Heritage Center|access-date=2008-01-10}}</ref> તેની સરહદોની અંદર વિશ્વનની સૌથી વધારે વ્યાપક [[રીડ બેડ]] પદ્ધતિ છે.<ref>{{citeweb|url=http://whc.unesco.org/en/list/588/video|title=NHK World Heritage 100 Series|publisher=UNESCO's World Heritage Center|access-date=2008-01-10}}</ref> અન્ય બે જૈવ ક્ષેત્ર અભયારણ્યો છે: [[રેટેઝેટ નેશનલ પાર્ક]] અને [[રોડના પર્વતો|રોડના નેશનલ પાર્ક]]. === વન્યજીવ અને વનસ્પતિ === [[ચિત્ર:Pelicani din Delta Dunarii.PNG|250px|thumb|દાનુબે ડેલ્ટામાં પેલિકન]] રોમાનિયામાં 3,700 પ્રકારના સ્થળો છે, કે જેમાંથી અત્યાર સુધીમાં 23ને [[કુદરતી સ્મારકો|કુદરતી સ્થાપત્યો]], 74ને લુપ્ત, 39ને લુપ્તપ્રાય, 171ને દયાજનક અને 1,253 દુર્લભ તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા છે.<ref name="flora">{{cite web|url=http://enrin.grida.no/htmls/romania/soe2000/rom/cap5/ff.htm|title=Flora si fauna salbatica|publisher=enrin.grida.no|language=Romanian|access-date=2009-09-07|archive-date=2009-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20090223142209/http://enrin.grida.no/htmls/romania/soe2000/rom/cap5/ff.htm|url-status=dead}}</ref> અલ્પેઈન ઝોન, ફોરેસ્ટ ઝોન અને સ્ટેપ્પે ઝોન એ રોમાનિયામાં વનસ્પતિના ત્રણ મોટા વિસ્તારો છે. જમીન અને વાતાવરણની લાક્ષણિકતાઓ તથા ઊંચાઈના આધારે વનસ્પતિ ઉછેરની પદ્ધતિ સ્થાપિત થઈ છે. જેમ કે: [[ઓક]], [[ફ્લાસ્ક]], [[લિન્ડેન|લિન્ડન]], [[એશ]] (સ્ટેપ્પ ઝોન અને નીચા પર્વતો), [[બીચ]], [[ઓક]] (500 અને 1200 મીટરની વચ્ચે), [[સ્પ્રુસ]], [[ફિર]], [[પાઈન]] (1200 અને 1800 મીટરની વચ્ચે), [[જ્યુનિપર]], [[પાઈન|માઉન્ટેઈન પાઈન]] અને [[વૃક્ષ|ડ્વાર્ફ ટ્રીસ]] (1800 અને 2000 મીટરમાં), નાની જડીબુટ્ટીઓ ધરાવતા અલ્પેઈન ઘાસના મેદાન(2૦૦૦ મીટરથી વધારે).<ref name="aproape">{{cite web|url=http://www.rri.ro/art.shtml?lang=2&sec=252&art=18152|title=Capitolul 12: Relieful, apele, clima, vegetatia, fauna, ariile protejate|work=Aproape totul despre România|publisher=Radio Romania International|language=Romanian|access-date=2009-09-07|archive-date=2010-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20101227233354/http://www.rri.ro/art.shtml?lang=2&sec=252&art=18152|url-status=dead}}</ref> ભેજવાળા વાતાવરણના કારણે ઊંચી ટેકરીઓની આસપાસ [[ઘાસ|મીડો]], [[રીડ]], [[રશ]], [[સેજ|સેઝ]]ની વિશેષ પ્રકારની વનસ્પતિઓ થાય છે અને ઘણી વાર તેની સાથે [[વિલો]], [[પોપલર્સ|પોપલર]] અને [[એરિનિ]]નો ટુકડો હોય છે. [[દાનુબે ડેલ્ટા]]માં ભેજવાળી બાગાયતનું પ્રમાણ વધારે છે.<ref name="aproape"/> રોમાનિયાની વન્યજીવ સમૃદ્ધિમાં 33,792 પ્રજાતિના પ્રાણીઓનો સમાવેશ થાય છે, 33,085 [[કરોડ વિનાનું પ્રાણી|પૃષ્ઠવંશ સિવાય]]ના અને 707 [[કરોડવાળુ પ્રાણી|પૃષ્ઠવંશ]]ના છે.<ref name="flora"/> પૃષ્ઠવંશ પ્રજાતિઓમાં 191 [[માછલી]], 20 [[ઉભયચર|ઉભય-ચર]], 30 [[સરીસૃપ]], 364 [[પક્ષી]] અને 102 [[સસ્તન]] પ્રજાતિઓનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="flora"/> વન્યસૃષ્ટિ વિશેષ કરીને વનસ્પતિ સૃષ્ટિ દ્વારા તોડી નાખવામાં આવે છે. આમ નિશ્ચિત પૃષ્ઠભાગ મેદાન અને જંગલ મેદાનની પ્રજાતિઓ આ મુજબ છે: [[સસલુ]], [[હેમસ્ટર|ઉંદર જેવુ પ્રાણી હેમ્સ્ટર]], [[જમીન પરની ખિસકોલી|ખિસકોલી]], [[ફીઝન્ટ|તેતર]], [[ડ્રોપ]], [[ક્વેઈલ]], [[કાર્પ]], [[પેર્ચ|પર્ચ]], [[પાઈક]], [[કેટફિશ]], સખત લાકડાની વન્ય સપાટી (ઓક અને બીચ): [[બોર|ડુક્કર]], [[વરુ]], [[શિયાળ]], [[બાર્બેલ|બાર્બેલ માછલી]], [[લક્કડખોદ]], શંકુદ્રુમ વન્ય મેદાન: [[ટ્રાઉટ]], [[લિંક્સ]], [[હરણ]], [[બકરી]]ઓ અને [[કાળુ ગરુડ|બ્લેક]] તથા [[બાલ્ડ ગરુડ|બાલ્ડ ઈગલ]] જેવી નિશ્ચિત અલ્પેઈન વન્ય સૃષ્ટિ.<ref name="aproape"/> [[પેલિકન]], [[હંસ]], [[ગ્રેલેગ ગુસ|જંગલી ગીસ]] અને [[ફ્લેમિંગો]] સહિતની પક્ષીઓની સેંકડો પ્રજાતિઓ માટે દાનુબે ડેલ્ટા નિવાસસ્થાન છે અને તેમને કાયદા દ્વારા રક્ષણ આપવામાં આવ્યું છે. ડેલ્ટા એ યાયાવર પક્ષીઓ માટેનું વિરામસ્થળ પણ છે. [[દોબ્રોજે|દોબ્રોગીઆ]] વિસ્તારમાં પક્ષીઓની દુર્લભ પ્રજાતિઓમાં [[પેલિકન]], [[કોર્મોરેન્ટ]], [[હરણ|નાના હરણ]], [[રેડ-બ્રેસ્ટેડ ગુસ]], [[વ્હાઈટ-ફ્રન્ટેડ ગુસ]] અને [[મૂંગુ હંસ|મૂંગા હંસ]] છે.<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania|title=Land » Plant and animal life|publisher=Encyclopædia Britannica|access-date=2009-09-07}}</ref> === આબોહવા === ખુલ્લા દરિયાથી અંતર અને યુરોપીયન ખંડના દક્ષિણપૂર્વીય હિસ્સામાં સ્થિત હોવાના કારણે રોમાનિયા ચાર અલગ મોસમોના કારણે [[સમશીતોષ્ણ હવામાન|સમશીતોષ્ણ]] અને [[ખંડીય હવામાન|યુરોપીય ખંડ]]ની વચ્ચેની આબોહવા અનુભવે છે. દક્ષિણમાં અને {{convert|8|°C}} ઉત્તરમાં સરેરાશ વાર્ષિક તાપામાન 11&nbsp;°C (52&nbsp;°F) છે.<ref name="climate">{{citeweb|url=http://countrystudies.us/romania/34.htm|title=Romania: Climate|publisher=U.S. Library of Congress|access-date=2008-01-10}}</ref> [[ઈઓન સિઓન]]માં 1951 અને {{convert|-38.5|°C}} [[બોડ, બ્રેસોવ|બોડ]]માં ૧૯૪૨ વખતે [[તાપમાન અંતિમો|આત્યંતિક તાપમાન નોંધાયુ હતુ]]{{convert|44.5|°C}} .<ref>{{citeweb|url=http://www.romaniatourism.com/climate.html|title=Romania: climate|publisher=Climate|access-date=2008-01-10}}</ref> ઠંડી સવાર અને હૂંફાળી રાતો સાથેની વસંત ઋતુ આહલાદક છે. ઉનાળામાં બુકારેસ્ટમાં (જુનથી ઓગસ્ટ) સરેરાશ મહત્તમ તાપમાન લગભગ{{convert|28|°C}},<ref>{{citeweb|url=http://www.wordtravels.com/Travelguide/Countries/Romania/Climate/|title=The monthly average climate parameters in Bucharest|publisher=WorldTravels|access-date=2008-01-10|archive-date=2008-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080105190131/http://www.wordtravels.com/Travelguide/Countries/Romania/Climate/|url-status=dead}}</ref> દેશના નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં વધારે તાપમાન સાથે {{convert|35|°C}} ઉનાળા સામાન્ય રીતે હૂંફાળાથી ગરમ હોય છે. બુકારેસ્ટમાં મિનિમા અને અન્ય નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં સરેરાશ જેટલુ હોય છે{{convert|16|°C}}, પરંતુ વધારે ઊંચાઈવાળા વિસ્તારોમાં તાપમાનમાં મહત્તમ અને લઘુતમ તાપમાનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળે છે. ખેતરો અને વૃક્ષોના રંગબેરંગી પત્તાઓ સાથે પાનખર સૂકી અને ઠંડી હોય છે. શિયાળો ઠંડો હોઈ શકે છે, નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં સૌથી ઊંચા પર્વતોમાં, કે જ્યાં સૌથી ઊંચા શિખરો પર કેટલાક વિસ્તારો [[પર્માફ્રોસ્ટ|થીજી]] જાય છે ત્યાં પણ સરેરાશ મહત્તમ {{convert|2|°C}} ઓછા {{convert|-15|°C}} કરતા વધારે હોતુ નથી.<ref>{{citeweb|url=http://clic.npolar.no/disc/disc_datasets_metadata.php?s=0&desc=1&table=Datasets&id=DISC_GCMD_GGD30&tag=All&Category=&WCRP=&Location=All&stype=phrase&limit=10&q=|title=Permafrost Monitoring and Prediction in Southern Carpathians, Romania|publisher=CliC International Project Office (CIPO)|date=2004-12-22|access-date=2008-08-31|archive-date=2011-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110516104422/http://clic.npolar.no/disc/disc_datasets_metadata.php?s=0&desc=1&table=Datasets&id=DISC_GCMD_GGD30&tag=All&Category=&WCRP=&Location=All&stype=phrase&limit=10&q=|url-status=dead}}</ref>{{convert|750|mm|in|abbr=on}}દર વર્ષે માત્ર પશ્ચિમિ સૌથી ઊંચા પર્વતો પર વરસાદ વધુ હોવાની સાથે સરેરાશ વરસાદ હોય છે— તેમાંથી મોટાભાગનો [[સ્નોવ|બરફ]] તરીકે પડે છે અને સ્કીઈંગ ઉદ્યોગને વિકાસમાં મદદ કરે છે. દેશના કેટલાક દક્ષિણ-મધ્ય વિસ્તારમાં (બુકારેસ્ટની આસપાસ) વરસાદના ટીપાઓનું સ્તર સામાન્ય હોય છે{{convert|600|mm|in|abbr=on}},<ref>{{cite web|language=Romanian|url=http://www.insse.ro/cms/files/pdf/ro/cap1.pdf|format=PDF|title=The 2004 Yearbook|publisher=Romanian National Institute of Statistics|access-date=2008-08-31|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927210503/http://www.insse.ro/cms/files/pdf/ro/cap1.pdf|url-status=dead}}</ref> જ્યારે કે દાનુબે ડેલ્ટામાં વરસાદનું પ્રમાણ અત્યંત ઓછુ હોય છે અને ત્યાં માત્ર 370&nbsp;મિમિનો સરેરાશ વરસાદ પડે છે. == વસ્તી == [[ચિત્ર:Romania demography 1961-2010.svg|thumb|250px|1961-2003ની વચ્ચે રોમાનિયાની ભૌગોલિક સ્થિતિ]] 2002ના સેન્સસ મુજબ રોમાનિયાની વસતી 21,698,181 છે અને તે આ પ્રદેશના અન્ય દેશો જેટલી જ છે. આગામી વર્ષોમાં [[ઓછો પ્રજનન દર|પ્રજનન દર ઓછો]] હોવાના કારણે વસતીદરમાં સામાન્ય ઘટાડો નોંધાવાની શક્યતા છે. વસતીમાં 89.5% [[રોમાનિયનો]] છે. સૌથી મોટી [[રોમાનિયાની લઘુમતિઓ|પ્રાદેશિક લઘુમતી]] [[રોમાનિયામાં હંગેરિયન લઘુમતિ|હંગેરિયનો]] છે અને વસતીમાં તેમનું પ્રમાણ 6.6% છે અને [[રોમાનિયામાં રોમા લઘુમતિ|રોમા]] અથવા જિપ્સીઓનું પ્રમાણ 2.46% છે. અધિકૃત સેન્સસ અનુસાર 535,250 [[રોમાની લોકો|રોમા]] રોમાનિયામાં રહે છે.<ref group="note">[http://www.recensamant.ro/pagini/tabele/t47.pdf વંશીયતાની વસતી ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091003112909/http://www.recensamant.ro/pagini/tabele/t47.pdf |date=2009-10-03 }} પર આધારિત 2002 સેન્સસ મુજબ રોમાનિયામાં કુલ 535,250 રોમા છે. અન્ય સ્રોતો આ આંકડાનો વિરોધ કરે છે, કારણ કે સ્થાનિક સ્તરે ઘણા રોમાઓ ભેદભાવ થવાના ભયથી પોતાની જાતને અન્ય વંશના ગણાવે છે (ખાસ કરીને રોમાનિયન, પરંતુ આ સાથે જ પશ્ચિમમાં હંગેરિયન અને દોબ્રુજામાં તૂર્કિશ). ઘણા તો ક્યારેય નોંધાયા જ નથી, કારણકે તેમની [http://www.edrc.ro/docs/docs/Romii_din_Romania.pdf પાસે ઓળખપત્ર નથી]. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્રોતો અધિકૃત સેન્સસ કરતા વધારે ઊંચો આંકડો આપે છે([http://europeandcis.undp.org/uploads/public/File/rbec_web/vgr/chapter1.1.pdf [[યુએનડીપી(UNDP)|UNDP]]'s Regional Bureau for Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131101141449/http://europeandcis.undp.org/uploads/public/File/rbec_web/vgr/chapter1.1.pdf |date=2013-11-01 }}, [http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/ECAEXT/EXTROMA/0,,contentMDK:20333806~menuPK:615999~pagePK:64168445~piPK:64168309~theSitePK:615987,00.html World Bank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060824055025/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/ECAEXT/EXTROMA/0,,contentMDK:20333806~menuPK:615999~pagePK:64168445~piPK:64168309~theSitePK:615987,00.html |date=2006-08-24 }}, {{cite web|url=http://www.msd.govt.nz/documents/publications/msd/journal/issue25/25-pages154-164.pdf|format=PDF|title=International Association for Official Statistics|archive-url=https://web.archive.org/web/20080226202154/http://www.msd.govt.nz/documents/publications/msd/journal/issue25/25-pages154-164.pdf|archive-date=2008-02-26|access-date=2009-12-17|url-status=dead}}.</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.usatoday.com/news/world/2005-02-01-roma-europe_x.htm|publisher=usatoday|title=European effort spotlights plight of the Roma|access-date=2008-08-31}}</ref> [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયા]]માં મોટા પ્રમાણમાં લઘુમતિમાં સ્થાન ધરાવતા હંગેરિયનો [[હર્ઘિતા કાઉન્ટી|હાર્ઘિટા]] અને [[કોવાસ્ના કાઉન્ટી|કોવાસ્ના]] પરગણામાં બહુમતિ ધરાવે છે. [[રોમાનિયાના યુક્રેનિયનો|યુક્રેનિયનો]], [[રોમાનિયાના જર્મનો|જર્મનો]], [[લિપોવાન્સ]], [[રોમાનિયાના તૂર્કો|તૂર્કો]], [[રોમાનિયાના ટાટારો|તાતારો]], [[રોમાનિયાના સર્બો|સર્બો]], [[રોમાનિયાના સ્લોવાકો|સ્લોવાકો]], [[બેનેટ બલ્ગેરિયનો|બલ્ગેરિયનો]], [[રોમાનિયાના ક્રોટ્સો|ક્રોટ્સો]], [[રોમાનિયાના ગ્રીકો|ગ્રીકો]], [[રશિયનો]], [[રોમાનિયામાં યહૂદીઓનો ઇતિહાસ|યહૂદીઓ]], [[રોમાનિયાના ચેકો|ચેકો]], [[રોમાનિયામાં પોલિશ લઘુમતિ|પોલ્સ]], [[રોમાનિયાના ઈટાલિયનો|ઈટાલિયનો]], [[રોમાનિયામાં આર્મેનિયનો|અમેરિકનો]] અને અન્ય એથનિક જૂથો વસતીમાં બાકીનો 1.4% હિસ્સો ધરાવે છે.<ref name="census">{{cite report|url=http://www.recensamant.ro/pagini/rezultate.html|title=Official site of the results of the 2002 Census|language=Romanian|access-date=2008-08-31|archivedate=2008-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080325223653/http://www.recensamant.ro/pagini/rezultate.html%23}}</ref> 1930માં [[રોમાનિયામાં જર્મનો]] 745,421 હતા ,<ref>{{cite web|url=http://www.hungarian-history.hu/lib/minor/min02.htm|title=German Population of Romania, 1930-1948|publisher=hungarian-history.hu|access-date=2009-09-07|archive-date=2007-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20070817040031/http://www.hungarian-history.hu/lib/minor/min02.htm|url-status=dead}}</ref> હવે માત્ર 60,000 રહ્યા છે.<ref>{{cite web|url=http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/en/Laenderinformationen/01-Laender/Rumaenien.html|title=German minority|publisher=auswaertiges-amt.de|access-date=2009-09-07|archive-date=2008-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080917200535/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/en/Laenderinformationen/01-Laender/Rumaenien.html|url-status=dead}}</ref> 1924માં રોમાનિયાના રાજ્યમાં 796,056 [[રોમાનિયામાં યહૂદીઓનો ઇતિહાસ|યહૂદીઓ]] હતા.<ref>{{cite web|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/romania.html|title=The Virtual Jewish History Tour - Romania|publisher=jewishvirtuallibrary.org|access-date=2009-09-07}}</ref> એક અંદાજ મુજબ વિદેશમાં રહેતા રોમાનિયનો અને રોમાનિયામાં જન્મેલ પૂર્વજો ધરાવનાર વ્યક્તિઓની સંખ્યા 12 મિલિયન જેટલી છે.<ref name="diaspora"/> રોમાનિયાની અધિકૃત ભાષા [[રોમાનિયન ભાષા|રોમાનિયન]], [[ઇટાલિયન ભાષા|ઈટાલિયન]], [[ફ્રેન્ચ ભાષા|ફ્રેન્ચ]], [[સ્પેનિશ ભાષા|સ્પેનિશ]], [[પોર્ટુગીઝ ભાષા|પોર્ટુગીઝ]] અને [[કેટાલન ભાષા|કેટાલેન]] સાથે સંબંધ ધરાવતી [[પૂર્વીય રોમાન્સ ભાષા]] છે. વસતીના 91% લોકો પ્રથમ ભાષા તરીકે રોમાનિયન બોલે છે અને અનુક્રમે 6.7% and 1.1% વસતી દ્વારા બોલાતી [[હંગેરીયન ભાષા|હંગેરિયન]] અને [[રોમાનિયામાં રોમા લઘુમતિ|રોમા]] સૌથી વધુ અગત્યની લઘુમતિ ભાષાઓ છે.<ref name="census"/> 1990ના દસકા સુધી [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયા સેક્સન્સ|ટ્રાન્સીલ્વેનિયન સેક્સન્સ]]માં જર્મન બોલતા લોકોની સંખ્યા પણ નોંધપાત્ર હતી, આમ છતાં તેમાંથી ઘણા લોકો જર્મનીમાં સ્થળાંતર કરી જતાં હવે રોમાનિયામાં જર્મન બોલતા લોકોની સંખ્યા માત્ર 45,000 રહી છે. એથનિક લઘુમતિઓ સ્થાનિક વસતીમાં 20%થી વધુ પ્રમાણમાં હોય ત્યારે લઘુમતિઓની તે ભાષાનો ઉપયોગ જાહેર વહીવટમાં અને ન્યાય પદ્ધતિમાં કરી શકાય છે અને આ સાથે માતૃભાષાના શિક્ષણ અને સંકેતો પણ આપવામાં આવે છે. શાળાઓમાં ભણાવવામાં આવતી વિદેશી ભાષાઓમાં [[અંગ્રેજી ભાષા|ઈંગ્લિશ]] અને [[ફ્રેન્ચ ભાષા|ફ્રેન્ચ]] મુખ્ય છે. 5 મિલિયન રોમાનિયનો ઈંગ્લિશ બોલે છે, 4–5 મિલિયન લોકો દ્વારા ફ્રેન્ચ બોલાય છે અને જર્મની, ઈટાલિયન તથા સ્પેનિશ (પ્રત્યેક ભાષા) 1-2 મિલિયન લોકો દ્વારા બોલાય છે.<ref>{{citeweb|url=http://www.anis.ro/index.php?page=afaceri&sec=afaceri_avantaje&lang=ro|title=Outsourcing IT în România|language=Romanian|publisher=Owners Association of the Software and Service Industry|access-date=2008-08-31|archive-date=2008-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20081206115410/http://www.anis.ro/index.php?page=afaceri&sec=afaceri_avantaje&lang=ro|url-status=dead}}</ref> અંગ્રેજીનું ચલણ વધારે હોવા છતાં ઐતિહાસિક રીતે સૌથી વધુ બોલવામાં આવતી વિદેશી ભાષા ફ્રેન્ચ હતી. પરિણામે રોમાનિયન ઈંગ્લિશ બોલનારા લોકો રોમાનિયન-ફ્રેન્ચ બોલનારા કરતાં ઉંમરમાં નાના હોય છે. આમ છતાં રોમાનિયા [[લા ફ્રાન્કોફોનિ]]નું સંપૂર્ણ સભ્ય છે અને 2006માં તેણે ફ્રાન્કોફોનિ સમિટની યજમાની કરી હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.francophonie.org/doc/doc-historique/chronologie-oif.pdf|format=pfd|language=French|title=Chronology of the International Organization La Francophonie|access-date=2008-08-31|archive-date=2008-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080307170154/http://www.francophonie.org/doc/doc-historique/chronologie-oif.pdf|url-status=dead}}</ref> પ્રાંતમાં ઓસ્ટ્રો-હંગેરિયન શાસનને ઓળખવાની પરંપરાના કારણે ટ્રાન્સિલ્વેનિયામાં જર્મની વ્યાપક પ્રમાણમાં શિખવાડવામાં આવે છે. === ધર્મ === રોમાનિયા [[બિન-સાંપ્રદાયિક રાજ્ય]] છે, આમ તેનો કોઈ [[રાજ્ય ધર્મ|રાષ્ટ્રીય ધર્મ]] નથી. અગ્રણી ધાર્મિક સંસ્થા [[રોમાનિયન ઓર્થોડોક્સ ચર્ચ]], [[પૂર્વીય ઓર્થોડોક્સ ચર્ચ|ઈસ્ટર્ન ઓર્થોડોક્સ]] [[પૂર્ણ ભાઈચારો|કમ્યુનિયન]]ની અંદર [[ઓટોસેફેલી|ઓટોસેફાલૌસ]] ચર્ચ છે; 2002ના સેન્સસ અનુસાર વસતીના 86.7% લોકો તેના સભ્ય છે. અન્ય મહત્વની [[ખ્રિસ્તિ ધર્મસંઘો|ક્રિશ્ચિયન સંસ્થાઓ]]માં [[રોમાનિયામાં રોમન કેથોલિકવાદ|રોમન કેથોલિસિઝમ]] (4.7%), [[પ્રોટેસ્ટન્ટવાદ|પ્રોટેસ્ટન્ટિઝમ]] (3.7%), [[પેન્ટેકોસ્ટાલિઝમ]] (1.5%) અને [[રોમાનિયન ગ્રીક-કેથોલિક ચર્ચ]] (0.9%) છે.<ref name="census"/> રોમાનિયામાં [[રોમાનિયામાં ઈસ્લામ|મુસ્લિમ]] લઘુમતિ [[દોબ્રુજા|દોબ્રોગીઆ]]માં એકત્રિત છે, જેમાંના મોટાભાગના તૂર્કીશ મૂળના છે અને તેમની સંખ્યા 67,500 લોકોની છે.<ref>{{cite report|url=http://www.recensamant.ro/datepr/tbl6.html|title=Romanian Census Website with population by religion|publisher=Recensamant.ro|access-date=2008-01-01|archivedate=2008-06-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080605161514/http://www.recensamant.ro/datepr/tbl6.html}}</ref> 2002 સેન્સસ વિગતો મુજબ 6,179 [[રોમાનિયામાં યહૂદીઓનો ઇતિહાસ|યહૂદીઓ]], 23,105 લોકો કોઈ પણ ધર્મના નથી/અથવા [[નાસ્તિકવાદ|ઓથેઈસ્ટ]] છે અને 11,734 લોકોએ પ્રશ્નનો જવાબ આપવા ઈનકાર કર્યો હતો. ડિસેમ્બર 27, 2006ના રોજ ધર્મ પરનો નવો કાયદો મંજૂર કરાયો હતો, જે અંતર્ગત 20,000થી વધુ સભ્યો ધરાવનાર અથવા રોમાનિયાની કુલ વસતીમાં 0.1 ટકા જેટલી વસતી ધરાવનાર ધર્મને જ અધિકૃત નોંધણીની માન્યતા મળી શકે છે.<ref>{{citeweb|url=http://www.bosnewslife.com/europe/romania/2674-romania-president-approves-europes-worst/|title=Romania President Approves Europe's "Worst Religion Law"|access-date=2008-08-31}}</ref> === સૌથી મોટા શહેરો === [[ચિત્ર:Cluj center.jpg|thumb|250px|રોમાનિયાના સૌથી મોટા શહેરોમાંથી એક ક્લુજ-નાપોકા]] પાટનગર બુકારેસ્ટ રોમાનિયાનું સૌથી મોટું શહેર છે. 2002ના સેન્સસમાં તેની કુલ વસતી 1.9 મિલિયન કરતા વધારે હતી.<ref>{{citeweb|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1186654811&men=gcis&lng=en&des=gamelan&dat=200&geo=-182&srt=pnan&col=aohdqcfbeimg&pt=c&va=&srt=1pnan|publisher=World Gazetteer|title=Population of the largest cities and towns in Romania|access-date=2008-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930221932/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1186654811&men=gcis&lng=en&des=gamelan&dat=200&geo=-182&srt=pnan&col=aohdqcfbeimg&pt=c&va=&srt=1pnan|archive-date=2007-09-30|url-status=live}}</ref> [[બુકારેસ્ટના મેટ્રોપોલિટન ક્ષેત્રો|બુકારેસ્ટ]]ના [[રોમાનિયામાં મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારોની યાદી|મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર]]માં 2.2 મિલિયન જેટલી વસતી છે. બુકારેસ્ટનો શહેરી વિસ્તાર [[મૂળ શહેર]] કરતાં 20 ગણો વધારવાની અનેક યોજનાઓ છે.<ref>{{citenews|url=http://www.romanialibera.ro/a94321/zona-metropolitana-bucuresti-va-fi-gata-peste-10-ani.html|title=Metropolitan Zone of Bucharest will be ready in 10 years|publisher=''Romania Libera''|language=Romanian|access-date=2008-08-31}}</ref><ref>{{citeweb|language=Romanian|url=http://www.zmb.ro/main.php|title=Official site of Metropolitan Zone of Bucharest Project|access-date=2008-08-31|archive-date=2004-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20040501191410/http://www.zmb.ro/main.php|url-status=dead}}</ref>રોમાનિયાના પાંચ અન્ય શહેરો પણ 300,000 જેટલી વસતી ધરાવે છે અને યુરોપીયન યુનિયનની [[શહેરની હદની અંદર સૌધી વધુ વસતી ધરાવતા યુરોપીયન યુનિયનના સૌથી મોટા શહેરો|EUના 100 સૌથી વધુ વસતીવાળા શહેરો]]ની યાદીમાં પણ તેમનું નામ છે. આ શહેરો છે: [[ઈઆસિ|લાસી]], [[ક્લુજ-નાપોકા|કલુજ-નેપોકા]], [[ટિમિસોરા]], [[કોન્સ્ટન્ટા|કોન્સટન્ટા]] અને [[ક્રેઈઓવા]]. 200,000થી વધુ વસતી ધરાવતા અન્ય શહેરો છેઃ [[ગેલાટી]], [[બ્રેસોવ|બ્રાસોવ]], [[પ્લોઈએસ્ટિ|પ્લોઈએસ્ટી]], [[બ્રેઈલા]] અને [[ઓરાડી|ઓરેડીઆ]]. અન્ય 13 શહેરોની વસતી 100,000 કરતા વધુ છે.<ref name="population" /> હાલમાં અનેક મોટા શહેરોમાં [[રોમાનિયામાં મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારો|મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર]] છે: [[કોન્સ્ટન્ટા મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર|કોન્સ્ટન્ટા]] (550,000 લોકો), [[બ્રેસોવ મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર|બ્રાસોવ]], [[ઈઆસિ મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર|ઈઆસી]] (બંનેમાં લગભગ 400,000 જેટલી વસતી) અને [[ઓરડીઆ મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર|ઓરેડીઆ]] (260,000) અને બીજા અનેક માટે આયોજન કરાયુ છે: [[ટિમિસોઆરા મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર|ટિમિસોરા]] (400,000), [[ક્લુજ-નાપોકા મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર|ક્લુજ-નેપોકા]] (400,000), [[સેન્ટેમિર મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર|બ્રેઈલા-ગેલેટી]] (600,000), [[ક્રેઈઓવા]] (370,000), [[બકાઉ|બેકાઉ]] અને [[પ્લોઈએસ્ટિ|પ્લોઈએસ્ટી]].<ref>{{cite web|url=http://www.zmi.ro/de/zmi_context_romania.html|title=Map of Romanian municipalities that can have metorpolitan areas in maroon|3=zmi.com|access-date=2008-08-31|archive-date=2008-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20080901055547/http://www.zmi.ro/de/zmi_context_romania.html|url-status=dead}}</ref> === શિક્ષણ === [[ચિત્ર:Bucharest university.jpg|thumb|250px|યુનિવર્સિટી ઓફ બુકારેસ્ટનું મુખ્ય સંકુલ]] [[1989ની રોમાનિયન ક્રાંતિ]]ના સમયથી રોમાનિયન શિક્ષણ પદ્ધતિઓમાં નિરંતર [[સુધારા]] પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે અને તેને ટીકા તથા પ્રશંસા બંને મળ્યા છે.<ref>{{cite report|publisher=UNESCO|url=http://www.unesco.org/education/wef/countryreports/romania/rapport_1.html|title=The Romanian Educational Policy in Transition|access-date=2008-08-31}}</ref> 1995માં સ્વીકારવામાં આવેલા શિક્ષણના કાયદા મુજબ શિક્ષણ પદ્ધતિનું નિયંત્રણ [[રોમાનિયાનું શિક્ષણ અને સંશોધન મંત્રાલય|શિક્ષણ અને સંશોધન મંત્રાલય]] દ્વારા થાય છે. દરેક સ્તરનું પોતાનું સંગઠન સ્વરૂપ છે અને તે વિવિધ કાયદાઓને પાત્ર છે. 3થી 6 વર્ષના બાળકો માટે [[કિન્ડરગાર્ટન-બાલમંદિર|બાલમંદિર]] વૈકલ્પિક છે. [[સ્કૂલ]] શિક્ષણ 7 વર્ષની ઉંમરે શરૂ થાય છે (ક્યારેક 6) અને 10મા ધોરણ સુધી તે ફરજિયાત છે (સામાન્ય રીતે 17 અથવા 16 વર્ષ સુધી કહી શકાય).<ref>{{cite report|publisher=UNESCO|url=http://www.unesco.org/education/wef/countryreports/romania/rapport_2.html|title=The Romanian Educational Policy in Transition|access-date=2008-08-31}}</ref> [[પ્રાથમિક સ્કૂલ|પ્રાથમિક]] અને [[માધ્યમિક સ્કૂલ|માધ્યમિક]] શિક્ષણ 12 અથવા 13 ગ્રેડમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યુ છે. [[ઉચ્ચતર શિક્ષણ|ઉચ્ચ શિક્ષણ]] [[યુરોપીયન ઉચ્ચ શિક્ષણ વિસ્તાર|યુરોપીયન ઉચ્ચ શિક્ષણ ક્ષેત્ર]] સાથે સંકળાયેલુ છે. અધિકૃત શાળા પદ્ધતિ અને તાજેતરમાં ઉમેરવામાં આવેલ ખાનગી સમાન વિકલ્પો સિવાય અર્ધ-ન્યાયિક, અનૌપચારિક, સંપૂર્ણ [[ટ્યુટરિંગ#ખાનગી ટ્યુટરિંગ|ખાનગી ટ્યુટરિંગ]] પદ્ધતિ અસ્તિત્વ ધરાવે છે. ટ્યુટરિંગ મોટા ભાગે [[માધ્યમિક સ્કૂલ]]માધ્યમિક દરમિયાન વિવિધ પરિક્ષાઓની તૈયારી માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે, કે જે અત્યંત કપરુ હોય છે. ટ્યુટરિંગ વ્યાપક પ્રમાણમાં ફેલાયેલુ છે અને તેને શિક્ષણ પદ્ધતિના ભાગ તરીકે ગણાવી શકાય. સામ્યવાદી યુગ દરમિયાન તેને ઘણી મદદ મળી અને તેને સમૃદ્ધ બનાવવામાં આવ્યુ.<ref>{{cite web|url=http://www.genderomania.ro/book_gender_post/part1/Anca_Gheaus.pdf|title=Limited relevants. What feminists can learn from the eastern experience|format=pdf|access-date=2008-08-25|publisher=genderomania.ro|archive-date=2008-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080904004658/http://www.genderomania.ro/book_gender_post/part1/Anca_Gheaus.pdf|url-status=dead}}</ref> 2004માં 4.4 મિલિયન લોકોએ સ્કૂલમાં નોંધણી કરાવી હતી. તેમાંથી 650,000 બાલમંદિરમાં, 3.11 મિલિયન (વસતીના 14% ટકા) પ્રાથમિકમાં અને માધ્યમિક સ્તરે અને 650,000 (વસતીના 3%) ટેર્ટિઅરી સ્તરે (યુનિવર્સિટીઓમાં) નોંધણી કરાવી હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.insse.ro/cms/files/pdf/ro/cap8.pdf|format=PDF|title=Romanian Institute of Statistics Yearbook - Chapter 8|language=Romanian|access-date=2008-08-31}}</ref> આ જ વર્ષે પુખ્ત સાક્ષરતા દર 97.3% (વિશ્વમાં 45મો) હતો, જ્યારે કે પ્રાથમિક, માધ્યમિક અને ટેર્ટીઅરી સ્કૂલ માટેનો સંયુક્ત નોંધણી દર 75% (વિશ્વમાં 52મો) હતો.<ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/hdr2006/pdfs/report/HDR06-complete.pdf|title=UN Human Development Report 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20070202212856/http://hdr.undp.org/hdr2006/pdfs/report/HDR06-complete.pdf|format=pdf|archive-date=2007-02-02|access-date=2009-12-17|url-status=live}}</ref> વર્ષ 2000 માટે શાળાઓમાં [[PISA]] મૂલ્યાંકન અભ્યાસે નિમ્ન [[ઓઇસીડી.|OECD]]ના આંકમાં 85% ટકાનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા 432ના સામાન્ય આંક સાથે ભાગ લેનાર 42 દેશોમાં રોમાનિયાને 34મો ક્રમ આપ્યો હતો.<ref>{{cite report|url=http://www.edu.ro/index.php?module=uploads&func=download&fileId=1958|title=OECD International Program for Evaluation of Students, National Report|location=Bucureşti|year=2002|pages=10—15|publisher=Romanian Ministry of Education|access-date=2008-08-31|archivedate=2007-07-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070714191112/http://www.edu.ro/index.php?module=uploads&func=download&fileId=1958}}</ref> [[વિશ્વ યુનિવર્સિટીઓનું શૈક્ષણિક રેન્કિંગ|વિશ્વ યુનિવર્સિટીઓના એકેડેમિક રેન્કિંગ]] મુજબ 2006માં વિશ્વની ટોચની 500 યુનિવર્સિટીઓમાં રોમાનિયાની કોઈપણ યુનિવર્સિટીનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો નહોતો.<ref>{{cite report|url=http://ed.sjtu.edu.cn/rank/2006/ARWU2006FULLLIST-BY%20RANK%20(PDF).pdf|format=pdf|title=Academic Ranking World University 2006: Top 500 World University|access-date=2008-08-31|archivedate=2012-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120205043418/http://ed.sjtu.edu.cn/rank/2006/ARWU2006FULLLIST-BY%20RANK%20(PDF).pdf}}</ref> રેન્કિંગની આ જ પદ્ધતિમાં રોમાનિયાની શ્રેષ્ઠ યુનિવર્સિટી [[બુકારેસ્ટ યુનિવર્સિટી]]એ વિશ્વની ટોચની 500 યુનિવર્સિટીમાં છેલ્લા સ્થાને રહેનાર યુનિવર્સિટી કરતાં અડધો સ્કોર કર્યો હતો.<ref>{{cite report|publisher=Asociaţia Ad Astra a cercetătorilor rom âni|author=Răzvan Florian|url=http://www.ad-astra.ro/journal/8/florian_shanghai_romania.pdf|format=pdf|title=Romanian Universities and the Shanghai rankings|location=Cluj-Napoca, România|pages=7–9|access-date=2008-08-31|archivedate=2006-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061023140037/http://www.ad-astra.ro/journal/8/florian_shanghai_romania.pdf}}</ref> ધાર્મિક સંકુચિતતાના વધતા જતા વલણના કારણે રોમાનિયન માધ્યમિક શાળા અભ્યાસક્રમને તાજેતરમાં [[સેન્સરશિપ-નિયંત્રણ|સેન્સર]] કરીને નવેસરથી ઘડવામાં આવ્યો હતો. 2006માં દેશમાં સામ્યવાદના સમયથી ભણાવવામાં આવતા [[ઉત્ક્રાંતિનો સિદ્ધાંત|ઉત્ક્રાંતિના સિદ્ધાંત]]ને રાષ્ટ્રવ્યાપી ફરજિયાત અભ્યાસક્રમમાંથી પડતો મૂકવામાં આવ્યો હતો. [[વોલ્ટાયર|વોલ્ટેર]] અને [[કેમુસ]] જેવા ધર્મના ટિકાકાર તત્વવેત્તાઓને પણ ધાર્મિક અભ્યાસક્રમમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા છે. તેના બદલે વિદ્યાર્થીઓને રૂઢિચૂસ્ત ધાર્મિક વર્ગોમાં [[ઉત્પત્તિના વૃતાન્ત અનુસાર સર્જન|7-દિવસીય સર્જનવાદ]] શીખવવામાં આવે છે અને નવી દરખાસ્ત અનુસાર તે ફરજિયાત બની શકે છે.<ref>{{citeweb|url=http://www.thediplomat.ro/reports_1207.php|title=Romania removes theory of evolution from school curriculum|publisher=''The Diplomat''|access-date=2008-08-31}}{{Dead link|date=માર્ચ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == સરકાર == === રાજકારણ === [[રોમાનિયાનું બંધારણ]] [[ફ્રાન્સનું બંધારણ|ફ્રાન્સના પાંચમા રીપબ્લિકના બંધારણ]]<ref name="Europaworld"/> પર આધારિત છે અને ડિસેમ્બર 8, 1991ના રોજ લોકમત દ્વારા તેને મંજૂરી આપવામાં આવી.<ref name="Europaworld"/> ઓક્ટોબર 2003માં યોજાયેલ મતદાનમાં બંધારણના 79 સુધારાઓને મંજૂરી આપવામાં આવી અને તેને યુરોપીયન યુનિયનના કાયદાઓની અનુરૂપ બનાવવામાં આવ્યું.<ref name="Europaworld"/> બહુ-પક્ષીય લોકતાંત્રિક પદ્ધતિના આધારે અને કાયદાકીય, વહીવટી અને ન્યાયિક સત્તાઓને અલગ રાખીને રોમાનિયાનો વહીવટ થાય છે.<ref name="Europaworld"/> રોમાનિયા [[અર્ધ-પ્રમુખશાહી]] લોકશાહી ગણતંત્ર છે, કે જ્યાં [[રોમાનિયાના પ્રમુખો|પ્રમુખ]] અને [[રોમાનિયાના વડાપ્રધાનો|વડાપ્રધાન]] વચ્ચે વહીવટી કામગીરીઓ વિભાજિત કરાઈ છે. મહત્તમ બે મુદત માટે લોકપ્રિય મતો દ્વારા [[રોમાનિયાના પ્રમુખ|પ્રમુખ]]ને ચૂંટવામાં આવે છે અને 2003ના સુધારાથી મુદત પાંચ વર્ષની કરવામાં આવી છે.<ref name="Europaworld"/> [[રોમાનિયાના વડાપ્રધાનો|વડાપ્રધાન]]ની નિમણૂક પ્રમુખ કરે છે અને [[રોમાનિયન કેબિનેટ|મંત્રી મંડળ]]ની નિમણૂક વડાપ્રધાન કરે છે.<ref name="Europaworld"/> પ્રમુખ [[કોટ્રોસેનિ મહેલ|કોટ્રોસેની પેલેસ]] ખાતે રહે છે અને [[રોમાનિયા સરકાર|રોમાનિયન સરકાર]] સાથેના વડાપ્રધાન [[વિક્ટોરિયા મહેલ|વિક્ટોરિયા પેલેસ]] ખાતે સ્થિત હોય છે. સરકારની કાયદાકીય શાખા [[રોમાનિયાની સંસદ|સંસદ]] (''પાર્લામેન્ટુલ રોમાનિએઈ'' ) તરીકે ઓળખાય છે અને તે [[દ્વિગૃહીયતા|બે ગૃહ]]ની બનેલી હોય છે – [[રોમાનિયાની સેનેટ|સેનેટ]] (''સેનાટ'' ), જેમાં 140 સભ્યો હોય છે અને [[રોમાનિયાના ડેપ્યુટીઓનું ગૃહ|ડેપ્યુટીઓનું ગૃહ]] (''કેમેરા ડેપ્યુટેટિલર'' ), જ્યાં 346 સભ્યો હોય છે.<ref name="Europaworld"/> [[તુલનાત્મક પ્રતિનિધિત્વની પક્ષ-યાદી|પક્ષોના તુલનાત્મક પ્રતિનિધિત્વની યાદી]] અંતર્ગત બંને ગૃહના સભ્યોને ચાર વર્ષ માટે ચૂંટવામાં આવે છે.<ref name="Europaworld"/> ન્યાય તંત્ર સરકારના અન્ય વિભાગોથી સ્વતંત્ર હોય છે અને તે અદાલતોના સ્તરીકરણની બનેલી હોય છે અને આ અદાલતો રોમાનિયાની સર્વોચ્ચ અદાલત [[હાઈ કોર્ટ ઓફ કેસ્સેશન એન્ડ જસ્ટિસ|હાઈકોર્ટ ઓફ કેસ્સેશન એન્ડ જસ્ટિસ]] હસ્તક હોય છે.<ref>{{citeweb|url=http://www.scj.ro/monogr_en.asp|publisher=High Court of Cassation and Justice - —Romania|title=Presentation|access-date=2008-08-31|archive-date=2012-09-10|archive-url=https://archive.today/20120910190947/http://www.scj.ro/monogr_en.asp|url-status=dead}}</ref> અપીલ માટે પરગણા અદાલતો અને સ્થાનિક અદાલતો પણ હોય છે. રોમાનિયાનું ન્યાયતંત્ર [[ફ્રેન્ચ કાયદો|ફ્રેન્ચ સ્વરૂપ]]થી અત્યંત પ્રભાવિત છે,<ref name="Europaworld"/><ref>{{citeweb|url=http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/2000//legal_system.html|title=Romanian Legal system|publisher=CIA Factbook|year=2000|access-date=2008-01-11|archive-date=2008-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20080125081126/http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/2000/legal_system.html|url-status=dead}}</ref> જેનો અંદાજ [[નાગરિક કાયદો (કાયદા પદ્ધતિ)|નાગરિક કાયદા]] આધારિત રચના અને [[તપાસ-જાંચ પદ્ધતિ|તપાસ કરનાર]] એજન્સી જેવા સ્વરૂપ પરથી આવી શકે છે. [[કુર્ટીઅ કોન્સ્ટિટ્યુશનલ(Curtea Constituţională)|બંધારણીય અદાલત]] (''કુર્ટી કોન્સ્ટિટ્યુશનલા'' ) કાયદા અને દેશના મૂળ કાયદા એટલે કે [[રોમાનિયન બંધારણ]] અનુસાર રાજ્યની ધારાઓનું પાલન કરતા ચૂકાદા આપવાની તેની જવાબદારી છે. 1991માં લવાયેલ બંધારણમાં સુધારા માટે જનમત અનિવાર્ય છે અને છેલ્લે 2003માં જનમત લેવાયો હતો. આ સુધારા મુજબ સંસદની કોઈપણ બહુમતિ દ્વારા અદાલતના નિર્ણયને પલટાવી શકાય નહિ. [[યુરોપીયન સંઘ|યુરોપીયન યુનિયન]]માં 2007માં દેશના પ્રવેશ<ref>{{cite news | first=Stefan | last=Bos | coauthors= | authorlink= | title=Bulgaria, Romania Join European Union | date=01 January 2007 | publisher=Voice of America | url=http://voanews.com/english/archive/2007-01/2007-01-01-voa16.cfm | work=VOA News | pages= | access-date=2 January 2009 | language= | archive-url=https://web.archive.org/web/20090706141125/http://voanews.com/english/archive/2007-01/2007-01-01-voa16.cfm | archive-date=6 જુલાઈ 2009 | url-status=dead }}</ref>ના કારણે તેની ઘરેલુ નીતિઓ પર મહત્વની અસરો પડી છે. પ્રક્રિયાના ભાગરૂપે રોમાનિયાએ [[ન્યાયિક સુધારા]] સહિતના સુધારા કર્યા છે, અન્ય સભ્ય રાજ્યો સાથે ન્યાયિક સહકાર વધાર્યો છે અને ભ્રષ્ટાચારનો સમાનો કરવા સુધારા કરવામાં આવ્યા છે. આમ છતાં, 2006ના બ્રસેલ્સ રીપોર્ટમાં રોમાનિયા અને [[બલ્ગેરિયા]]ને યુરોપીયન યુનિયનના બે સૌથી વધારે ભ્રષ્ટ દેશો ગણાવવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{citeweb|url=http://www.bbj.hu/main/news_18741_romania+will+be+eus+most+corrupt+new+member.html|title=Romania will be EU's most corrupt new member|access-date=2008-01-11|archive-date=2007-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20071118002152/http://www.bbj.hu/main/news_18741_romania+will+be+eus+most+corrupt+new+member.html|url-status=dead}}</ref> === વહીવટી વિભાગો === [[ચિત્ર:Regiuni de dezvoltare.svg|thumb|250px|8 વિકાસ ક્ષેત્રોનો નકશો. 41 સ્થાનિક વહીવટી એકમોને પણ પ્રસિદ્ધિ આપવામાં આવી છે, પરંતુ બુકારેસ્ટ અને ઈલફોવ કાઉન્ટ એકબીજા સાથે જોડાયેલા છે. બંને પોતાનું વિકાસ ક્ષેત્ર બનાવે છે અને તેની આસપાસ સુદ વિસ્તાર આવેલો છે.]] રોમાનિયા 41 [[રોમાનિયાની કાઉન્ટીઓ|પરગણા]]ઓ(કાઉન્ટી) (sing. ''જ્યુડેટ'' , pl. ''જ્યુડેટ'' ) તથા [[બુકારેસ્ટ]] મ્યુનિસિપાલિટી (બુકુરેસ્ટી)માં વહેંચાયેલું છે – તેનો દરજ્જો સમાન છે. દરેક કાઉન્ટીનો વહીવટ કાઉન્ટી કાઉન્સિલ (''કોન્સિલિઉ જુડેટન'' ) દ્વારા થાય છે અને તે સ્થાનિક મુદ્દાઓ માટે [[પ્રીફેક્ટ]](વિભાગના ઉપરી અધિકારી)ની જેમ જવાબદાર હોય છે, કે જેની નિમણૂક કેન્દ્ર સરકાર કરે છે. આ હોદ્દા પર નિમણૂક પામનાર વ્યક્તિ કોઈપણ રાજકીય પક્ષના સભ્ય ન હોવા જોઈએ કે રાષ્ટ્રીય સ્તરે દેશના (કેન્દ્રીય)મામલાઓ માટે જવાબદાર ના હોવા જોઈએ. 2008થી કાઉન્ટી કાઉન્સિલના પ્રમુખ (''પ્રેસિડેન્ટેલે કોન્સિલિઉલુઈ'' )ને અગાઉની જેમ કાઉન્ટિ કાઉન્સિલ દ્વારા નહિ પરંતુ સીધા લોકો દ્વારા ચૂંટવામાં આવે છે.<ref name="descopera">{{cite web|url=http://www.descopera.net/romania_geografie.html|title=Geografia Romaniei|publisher=descopera.net|language=Romanian|access-date=2009-09-07|archive-date=2009-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090219224756/http://descopera.net/romania_geografie.html|url-status=dead}}</ref> દરેક કાઉન્ટિનું [[શહેર|શહેરો]]માં પેટાવિભાજન કરવામાં આવે છે (sing. ''ઓરાસ'' , pl. ''ઓરાસ'' ) અને [[રોમાનિયાના કમ્યુનો|કમ્યુનીસ]] (sing. ''કમ્યુના'' , pl. ''કમ્યુન'' ), પહેલું [[શહેરી વિસ્તાર|શહેરી]], અને બીજુ [[ગ્રામીણ]] વસાહતોનું હોય છે. રોમાનિયામાં કુલ 319 [[રોમાનિયામાં શહેરો|શહેરો]] and 2686 [[રોમાનિયાના કમ્યુનો|કમ્યુનીસ]] છે.<ref name="total">{{cite report|language=ro|url=http://www.insse.ro/cms/files/pdf/ro/cap1.pdf|format=PDF|chapter=1.8|title=Administrative Organisation of Romanian Territory, on December 31, 2005|publisher=Romanian National Institute of Statistics|access-date=2008-08-31|archivedate=2007-09-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927210503/http://www.insse.ro/cms/files/pdf/ro/cap1.pdf}}</ref> દરેક શહેર અને કમ્યુનને પોતાના મેયર (''પ્રિમર'' ) અને સ્થાનિક કાઉન્સિલ (''કોન્સિલિઉ લોકલ'' ) હોય છે. 1વધારે મોટા અને વધારે શહેરીકરણ ધરાવતા 103 શહેરો પાસે [[રોમાનિયાની મ્યુનિસિપાલિટીઓ|મ્યુનિસિપાલિટી]]નો દરજ્જો છે, જેના દ્વારા તેમને સ્થાનિક મુદ્દાઓમાં વધારે વહીવટી સત્તા આપે છે. બુકારેસ્ટને પણ મ્યુનિસિપાલિટી ધરાવતા શહેરનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે, પરંતુ અન્ય સ્થાનિક સત્તામંડળોની જેમ કાઉન્ટીનો ભાગ નહિ હોવાના કારણે તે બધા કરતા અનોખુ છે. તેની પાસે કાઉન્ટી કોન્સિલ નથી, પરંતુ પ્રીફેક્ટ છે. બુકારેસ્ટ જનરલ મેયર (''પ્રિમર જનરલ'' )ને અને જનરલ સિટી કાઉન્સિલ (''કોન્સિલિઉ જનરલ બુકારેસ્ટી'' )ને ચૂંટે છે. બુકારેસ્ટના છ સેકટરમાંથી દરેક સેકટર પણ પોતાના મેયર અને લોકલ કાઉન્સિલ ચૂંટે છે.<ref name="total"/> [[આંકડાકીય માટે પ્રાદેશિક એકમોનું વર્ગીકરણ|NUTS]]-3 સ્તરીય વિભાજન રોમાનિયાના વહીવટી-પ્રાદેશિક માળખાનો પરિચય આપે છે અને 41 [[કાઉન્ટીઓ]] તથા [[બુકારેસ્ટ]] મ્યુનિસિપાલિટીને વર્ણવે છે.<ref name="nuts"/> શહેરો અને કમ્યુન્સ NUTS-5 સ્તરનું વિભાજન છે. દેશમાં હાલ NUTS-4 સ્તરનું વિભાજન નથી, પરંતુ બહેતર સ્થાનિક વિકાસ માટે તથા રાષ્ટ્રીય તથા યુરોપીયન ભંડોળના ઉપયોગ માટે પડોશી વસાહતોને સાંકળવાની યોજના ચોક્કસ છે.<ref name="nuts"/> 41 કાઉન્ટીઓ અને બુકારેસ્ટનું આઠ [[રોમાનિયાના વિકાસક્ષેત્રો|વિકાસ ક્ષેત્રો]]માં જૂથ બનાવવામાં આવ્યું છે, જે યુરોપીય સંઘના NUTS-2 વિભાજન સંદર્ભે છે.<ref name="nuts">{{citeweb|url=http://ec.europa.eu/comm/eurostat/ramon/nuts/codelist_en.cfm?list=nuts|archive-url=https://web.archive.org/web/20080118234301/http://ec.europa.eu/comm/eurostat/ramon/nuts/codelist_en.cfm?list=nuts|archive-date=2008-01-18|title=Hierarchical list of the Nomenclature of territorial units for statistics - NUTS and the Statistical regions of Europe|access-date=2008-08-31|url-status=live}}</ref> યુરોપીયન યુનિયનમાં રોમાનિયાના પ્રવેશ પહેલા આને આંકડાશાસ્ત્રીય વિસ્તાર કહેવામાં આવતા હતા અને તેમનો ઉપયોગ માત્ર આંકડાકીય હેતુઓ માટે થતો હતો. જોકે આ રીતે તેઓનું ઔપચરિક અસ્તિત્વ ૪૦ વર્ષ કરતા વધુ સમય માટે રહ્યું, પ્રદેશો એ જાહેર સમાચાર છે. ભવિષ્યમાં કાઉન્ટી કાઉન્સિલને રદ કરવાની (પરંતુ પ્રીફેક્ટ્સને રાખીને) અને તેના સ્થાને પ્રદેશ (રીજનલ) કાઉન્સિલ બનાવવાની દરખાસ્ત છે. દેશના પ્રદેશ પેટા-વિભાજનની પરિભાષા પર આનાથી કોઈ અસર પડશે નહિ, પરંતુ સ્થાનિક સ્તરે નીતિઓની સુસંગતતામાં સુધારો થવાની અને ઓછી તુમારશાહી સાથે વધારે સ્વાયત્તતા મળવાની અપેક્ષા છે.<ref name="nuts"/> ચાર [[આંકડાકીય માટે પ્રાદેશિક એકમોનું વર્ગીકરણ|NUTS]]-1 સ્તરના વિભાજનનો ઉપયોગ કરવાની પણ દરખાસ્ત છે; તેઓને મેક્રોરીજીઅન્સ(વિશાળ પ્રદેશો)(રોમાનિયન:''મેક્રોરીજીયુન'' ) કહેવામાં આવશે. NUTS-1 અને-2 વિભાજન પાસે કોઈ વહીવટી ક્ષમતા નથી પરંતુ આની જગ્યાએ તેઓનો ઉપયોગ સ્થાનિક વિકાસના પ્રોજેક્ટની અને આંકડાકીય હેતુઓની સુસંગતતા માટે થાય છે.<ref name="nuts"/> * મેક્રોરીજીયુન1:<ref name="nuts"/> ** [[નોર્ડ-વેસ્ટ(વિકાસક્ષેત્ર)|નોર્ડ-વેસ્ટ]] (6 કાઉન્ટીઓ; ઉત્તરી [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયા]]) ** [[સેન્ટ્રુ (વિકાસ ક્ષેત્ર )|સેન્ટ્રુ]] (6 કાઉન્ટીઓ; દક્ષિણી ટ્રાન્સીલ્વેનિયા) * મેક્રોરીજીયુન 2:<ref name="nuts"/> ** [[નોર્ડ-ઈસ્ટ (વિકાસ ક્ષેત્ર)|નોર્ડ-ઈસ્ટ]] (6 કાઉન્ટીઓ; [[મોલ્ડેવિયા]] [[વ્રેન્સીઆ કાઉન્ટી|વ્રેન્સી]]અને [[ગેલાટિ કાઉન્ટી|ગેલેટી]] કાઉન્ટીઓ સિવાય) ** [[સડ-ઈસ્ટ(વિકાસ ક્ષેત્ર)|સડ-ઈસ્ટ]] (6 કાઉન્ટીઓ; લોઅર [[દાનુબે]], [[દોબ્રુડ્જા]] સહિત) * મેક્રોરીજીયુન 3:<ref name="nuts"/> ** [[સડ(વિકાસ ક્ષેત્ર)|સુડ]] (7 કાઉન્ટીઓ; [[મ્યુન્ટેનિઆ]]નું મુખ્ય) ** [[બુકારેસ્ટિ-ઈલફોવ(વિકાસક્ષેત્ર)|બુકારેસ્ટિ]] (1 કાઉન્ટી અને બુકારેસ્ટ) * મેક્રોરીજીયુન 4:<ref name="nuts"/> **[[સડ-વેસ્ટ (વિકાસ ક્ષેત્ર)|સુડ-વેસ્ટ]] (5 કાઉન્ટીઓ; આશરે [[ઓલ્ટેનિયા|ઓલ્ટેનીયા]]) ** [[વેસ્ટ(વિકાસ ક્ષેત્ર)|વેસ્ટ]] (4 કાઉન્ટીઓ; દક્ષિણપશ્ચિમી ટ્રાન્સીલ્વેનિયા અથવા [[બેનેટ|બનાટ]] અને [[એરડ કાઉન્ટી|એરેડ]] તથા [[હુનેડોઆરા કાઉન્ટી|હુનેડોઆરા]] કાઉન્ટીઓ) === વિદેશ સંબંધો === ડિસેમ્બર 1989થી પશ્ચિમના તમામ દેશો સાથે અને વિશેષ કરીને યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ અને [[યુરોપીયન સંઘ|યુરોપીયન યુનિયન]] સાથેના સંબંધો સુદ્રઢ બનાવવાની નીતિની શરૂઆત કરી. તે [[NATO(નાટો)|નોર્થ એટલાન્ટિક ટ્રીટી ઓર્ગેનાઈઝેશન]] (NATO)માં માર્ચ 29, 2004ના રોજ જોડાયુ, [[યુરોપીયન સંઘ|યુરોપીયન યુનિયન]] (EU)માં જાન્યુઆરી 1, 2007, [[આંતરરાષ્ટ્રીય નાણા ભંડોળ|ઈન્ટરનેશનલ મનીટરી ફંડ]] અને [[વર્લ્ડ બેન્ક (World Bank)|વર્લ્ડ બેન્ક]]માં 1972માં જોડાયું અને તે [[વર્લ્ડ ટ્રેડ ઓર્ગેનાઈઝેશન]]નું સભ્ય છે. વર્તમાન સરકારે પશ્ચિમ સાથે એકરૂપ થવાની પ્રક્રિયા સાથે અન્ય [[પુર્વીય યુરોપ|પૂર્વ યુરોપીય]]ન રાષ્ટ્રો (ખાસ કરીને [[મોલ્ડોવા]], [[યુક્રેઈન]] અને [[જ્યોર્જિયા(દેશ)|જ્યોર્જિયા]])સાથેના સંબંધો મજબૂત બનાવવા અને તેમને મદદ કરવાનો પોતાનો ઈરાદો જાહેર કર્યો છે.<ref name="mae">{{cite web|title=Foreign Policy Priorities of Romania for 2008|language=Romanian|url=http://www.mae.ro/index.php?unde=doc&id=35181&idlnk=1&cat=3|publisher=Romanian Ministry of Foreign Affairs|access-date=2008-08-28}}</ref> રોમાનિયાએ 1990ના દસકાથી એ પણ સ્પષ્ટ કર્યુ છે કે પૂર્વીય યુરોપમાં આવેલ પૂર્વ સોવિયેત રીપબ્લિકના દેશો માટે અને [[કૌકાસસ|કૌકેસસ]]ના માટે NATO અને યુરોપીયન યુનિયનના સભ્યપદ માટે પોતાનો ટેકો છે.<ref name="mae"/> રોમાનિયાએ [[તુર્કી|તૂર્કી]], [[ક્રોએશિયા]] અને [[મોલ્ડોવા]]ના યુરોપીયન સંઘમાં જોડાણ માટે જાહેર ટેકાની ઘોષણા પણ કરી છે.<ref name="mae"/> તૂર્કી સાથે રોમાનિયાના વિશેષ આર્થિક સંબંધો ધરાવે છે.<ref>{{citeweb|url=http://www.thenewanatolian.com/ek6.pdf|format=PDF|publisher=The New Anatolian, February 1, 2006|title=Turkey & Romania hand in hand for a better tomorrow.|access-date=ડિસેમ્બર 17, 2009|archive-date=ઑક્ટોબર 3, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091003112912/http://www.thenewanatolian.com/ek6.pdf|url-status=dead}}</ref> હંગેરીયન લઘુમતિ મોટી સંખ્યામાં હોવાના કારણે રોમાનિયાએ [[હંગેરી]] સાથે મજબૂત સંબંધો વિકસાવ્યા છે – યુરોપીયન યુનિયનમાં જોડાવાના રોમાનિયાના પ્રયત્નને હંગેરીએ સમર્થન આપ્યુ હતુ.<ref>{{cite press release|title=Headline: Meeting with the Hungarian Prime Minister, Ferenc Gyurcsány|publisher=Government of Romania|access-date=2008-08-31|date=2006-03-24|url=http://www.guv.ro/engleza/presa/afis-doc.php?idpresa=6372&idrubricapresa=&idrubricaprimm=&idtema=&tip=&pag=&dr=}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ડિસેમ્બર 2005માં પ્રમુખ [[ટ્રેઈએન બેસેસ્કુ|ટ્રાયન બેસેસ્કુ]] અને [[યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સના વિદેશ મંત્રી|યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સના વિદેશમંત્રી]] [[કોન્ડોલિઝા રાઈસ|કોન્ડોલીઝા રાઈસે]] કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા, જેના દ્વારા રોમાનિયન પ્રદેશના ઘણા સ્થળોએ અને ખાસ કરીને દેશના પૂર્વીય વિસ્તારમાં અમેરિકી લશ્કરની ઉપસ્થિતિને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/35722.htm|publisher=U.S. Department of State|title=Background Note: Romania - U.S.-Romanian Relations}}</ref> મે 2009માં અમેરિકન વિદેશ મંત્રી [[હિલેરી ક્લિન્ટન|હિલેરી ક્લિન્ટને]] રોમાનિયાના વિદેશ મંત્રીના પ્રવાસ દરમિયાન જાહેર કર્યુ હતું કે- "અમેરિકાના સૌથી વધુ વિશ્વસનીય અને આદરણીય સાથીદારોમાંથી એક રોમાનિયા છે".<ref>{{Cite web |url=http://www.bucharestherald.com/politics/34-politics/3116-hillary-clinton-romania-one-of-the-most-trustworthy-and-respectable-partners-of-the-usa- |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-12-17 |archive-date=2009-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090512144240/http://www.bucharestherald.com/politics/34-politics/3116-hillary-clinton-romania-one-of-the-most-trustworthy-and-respectable-partners-of-the-usa- |url-status=dead }}</ref> બંને દેશો એક જ ભાષા અને [[મોલ્ડેવિયાનો ઇતિહાસ|લગભગ એક સરખો ઇતિહાસ]] ધરાવતા હોવાના કારણે મોલ્ડોવા સાથેના સંબંધો વિશેષ સ્થાન ધરાવે છે.<ref name="mae"/> બંને દેશોએ સામ્યવાદી શાસનમાંથી મુક્તિ મેળવી ત્યાર બાદ 1990ના દસકામાં [[રોમાનિયા અને મોલ્ડોવોના એકીકરણ માટેની ચળવળ|રોમાનિયા અને મોલ્ડોવાના એકીકરણની ઝુંબેશ]] શરૂ થઈ હતી,<ref name="cfis">{{cite journal|url=http://studint.ong.ro/moldova.htm|title=Romania'S Relations With The Republic Of Moldova|author=Gabriel Andreescu, Valentin Stan, Renate Weber|journal=International Studies|publisher=Center for International Studies|date=1994-10-30|access-date=2008-08-31|archive-date=2008-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080223003657/http://studint.ong.ro/moldova.htm|url-status=dead}}</ref> પરંતુ મોલ્ડોવન રીપબ્લિકને રોમાનિયાથી સ્વતંત્ર રાખવાના નવી મોલ્ડોવન સરકારના એજન્ડાની સાથે જ આ ઝુંબેશ ઠંડી પડી ગઈ.<ref name="Ihrig">{{cite web|url=http://www.desk.c.u-tokyo.ac.jp/download/es_5_Ihrig.pdf|format=PDF|title=Rediscovering History, Rediscovering Ultimate Truth|author=Stefan Ihrig|access-date=2008-09-17}}</ref> મોલ્ડોવન મામલાઓમાં રોમાનિયાની કુતુહલતા અકબંધ રહી અને ઔપચારિક રીતે તેણે [[મોલ્ટોવ-રિબેનટ્રોપ સંધિ|મોલ્ટોવ-રિબ્બેનટ્રોપ સંધિ]] ફગાવી દીધી,<ref name="cfis"/> પરંતુ પાયાની દ્વિપક્ષી સંધિના કરાર સુધી પહોંચવામાં પણ બંને દેશો નિષ્ફળ રહ્યા.<ref>{{cite news|http://www.romanianewswatch.com/2007/12/moldova-urging-romania-to-sign-basic.html|title=Moldova urging Romania to sign basic political treaty|publisher=Romania News Watch|access-date=2008-08-28|date=2007-12-16}}</ref> === સશસ્ત્ર દળો === [[ચિત્ર:Romanian troops.jpg|thumb|250px|અફઘાનિસ્તાનમાં રોમાનિયન લશ્કરના જવાનો]] રોમાનિયન સશસ્ત્ર દળ [[રોમાનિયન ભૂમિ દળો|ભૂમિ]], [[રોમાનિયન હવાઈ દળો|હવાઈ]], અને [[રોમાનિયન નૌકા દળો|નૌકા દળો]]નું બનેલુ છે અને તેનું નેતૃત્વ [[કમાન્ડર ઈન ચીફ|કમાન્ડર-ઈન-ચીફ]] કરે છે, કે જેઓ [[સંરક્ષણ મંત્રાલય (રોમાનિયા)|સંરક્ષણ મંત્રાલય]]ના સંચાલન હેઠળ હોય છે. [[યુદ્ધ]]ના સમય દરમિયાન સશસ્ત્ર દળોના વડા [[રોમાનિયાના પ્રમુખ|પ્રમુખ]] હોય છે. 90,000 પુરુષો અને મહિલાઓના બનેલા સશસ્ત્ર દળોમાં 15,000 નાગરિકો અને 75,000 લશ્કરના જવાનો છે—45,800 જમીન માટે, 13,250 હવાઈ માટે, 6,800 નૌકાદળ માટે, અને 8,800 અન્ય ક્ષેત્રમાં હોય છે.<ref>{{cite press release|publisher=Ministry of National Defense of Romania|url=http://www.mapn.ro/briefing/030122/030121conf.htm|title=Press conference|date=2003-01-21|access-date=2008-08-31}}</ref> હાલમાં કુલ સંરક્ષણ ખર્ચ દેશના કુલ [[જીડીપી|GDP]]ના 2.05% છે, જે આશરે 2.9 અબજ [[ડોલર]]નો ખર્ચ દર્શાવે છે ([[લશ્કરી ખર્ચના આધારે દેશો અને સંઘોની યાદી|39મો ક્રમ]]). જોકે આધુનિકીકરણ અને નવા સાધનો મેળવવા માટે રોમાનિયન સશસ્ત્ર દળો 2006 અને 2011ની વચ્ચે 11 અબજ ડોલરનો ખર્ચ કરશે.<ref name="ZF">{{citeweb|url=http://www.zf.ro/articol_99920/bugetul_mapn__2_05__din_pib__in_2007.html|title=MoND Budget as of 2007|publisher=''[[Ziarul Financiar]]''|date=2006-10-30|language=Romanian|access-date=2008-08-31|archive-date=2008-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080422075245/http://www.zf.ro/articol_99920/bugetul_mapn__2_05__din_pib__in_2007.html|url-status=dead}}</ref> પાછલા કેટલક વર્ષોમાં ભૂમિ દળોએ તેમના સાધનો અલગ કરી દીધા છે અને આજે તે [[NATO(નાટો)|NATO]] લશ્કર સાથે [[અફઘાનિસ્તાન]]માં ચાલતા શાંતિ અભિયાનમાં ભાગ લઈ રહ્યા છે. હવાઈ દળ હાલમાં આધુનિક [[સોવિયેત]] [[મિગ-21(MiG-21)|મિગ-21લાન્સર]] ફાઈટર્સનો ઉપયોગ કરે છે અને તેનું સ્થાન નવા અદ્યતન [[ચોથી પેઢીના જેટ ફાઈટર|4.5 જનરેશન]] વેસ્ટર્ન જેટ ફાઈટર જેવા કે [[F-16 ફાઈટિંગ ફાલ્કન]], [[યુરોફાઈટર ટાઈફૂન|યુરોફાઈટર ટાયફૂન]] અથવા [[જાસ 39 ગ્રિપન|JAS 39 ગ્રીપન]] લેવાના છે.<ref>{{cite news|url=http://www.cotidianul.ro/index.php?id=45&art=25285&nr=3&cHash=b2e1d334a5|title=SUA şi UE se intrec să ne doboare MiG-urile|publisher=''[[Cotidianul]]''|date=January 2007|access-date=2008-08-31}}</ref> જૂના પરિવહન બળોના જથ્તાને બદલવા માટે હવાઈદળે સાત નવા [[સી-27જે સ્પાર્ટન|C-27J સ્પાર્ટન]] [[ટેક્ટિકલ એરલિફ્ટ]] એરક્રાફ્ટ નોંધાવ્યા છે, જે મળવાની શરૂઆત 2008ના પાછલા મહિનાઓથી થવાની છે.<ref name="awst_20061211">{{cite news|title=Spartan Order|publisher=''[[Aviation Week & Space Technology]]''|date=2006-12-11}}</ref> 2004માં બે આધુનિક એક્સ-[[રોયલ નૌકાદળ|રોયલ નેવી]] [[ટાઈપ 22 ફ્રિગેટ]] મેળવવામાં આવ્યા હતા અને 2010 સુધીમાં ચાર આધુનિક મિસાઈલ કન્વર્ટીસ કાર્યરત કરવામાં આવશે. == અર્થતંત્ર == [[ચિત્ર:MittalSteelGalati200607.jpg|thumb|250px|ગેલાટિમાં આર્સેલરમિત્તલ સ્ટીલ મિલ ]] $264 અબજ જેટલા [[જીડીપી (પીપીપી) દ્વારા દેશોની સૂચિ|જીડીપી]] અને 2008 માટે $12,285<ref>{{citeweb|url= http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/01/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2013&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=968&s=NGDP_RPCH%2CNGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CPCPIPCH&grp=0&a=&pr1.x=87&pr1.y=12 |title=IMF World Economic Outlook April 2008 - Central and Eastern Europe|month=April | year=2008|publisher=IMF|access-date=2008-08-31}}</ref>ના અંદાજિત [[માથાદીઠ (પીપીપી) જીડીપી પ્રમાણે દેશોની યાદી|માથાદીઠ જીડીપી]] ([[સમાન ખરીદક્ષમતા|પીપીપી]]) સાથે રોમાનિયા ઉચ્ચ-મધ્યમ અર્થતંત્રનો દેશ છે<ref>{{citeweb|url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DATASTATISTICS/0,,contentMDK:20421402~pagePK:64133150~piPK:64133175~theSitePK:239419,00.html#Upper_middle_income|publisher=World Bank|title=Country Classification Groups|year=2005|access-date=2008-08-31}}</ref> અને તે 1 જાન્યુઆરી, 2007થી [[યુરોપીયન સંઘ]]નો ભાગ છે. [[સામ્યવાદી રોમાનિયા|સામ્યવાદી બળો]]ને [[1989ની રોમાનિયન ક્રાંતિ|1989ના પાછલા સમયમાં ઉખાડી ફેંકાયા]] બાદ દેશે આર્થિક અસ્થિરતા અને પતનનો એક દસકો અનુભવ્યો અને આ કપરા સમય માટે અપૂરતો ઔદ્યોગિક પાયો અને માળખાકીય સુધારાઓનો અભાવ જવાબદાર હતો. જો કે 2000થી રોમાનિયાએ [[મેક્રોઈકોનિમિક-વૈશ્વિક અર્થતંત્ર|મેક્રોઈકોનોમિક]](બૃહદ અર્થતંત્ર) સ્થિરતા તરફ રૂપાંતર કરવા માંડ્યું, ઊંચો વૃદ્ધિદર, નીચી [[બેરોજગારી]] અને ઘટતો જતો [[ફુગાવો]] તેની વિશેષતા હતા. [[રાષ્ટ્રીય આંકડા સંસ્થા(રોમાનિયા)|રોમાનિયન આંકડાશાસ્ત્ર કાર્યાલય]]ના જણાવ્યા અનુસાર 2006માં વાસ્તવિક અર્થમાં જીડીપી (GDP) વૃદ્ધિદર 7.7% નોંધાયો હતો, જે યુરોપના સૌથી ઊંચા દરમાંથી એક હતો.<ref>{{citeweb|language=Romanian|url=http://www.insse.ro/cms/files/statistici/comunicate/pib/pibr06.pdf|format=PDF|title=GDP in 2006|publisher=Romanian National Institute of Statistics|access-date=2008-01-10|archive-date=2008-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080216015144/http://www.insse.ro/cms/files/statistici/comunicate/pib/pibr06.pdf|url-status=dead}}</ref> 2007માં વૃદ્ધિ ઘટીને 6.1% થઈ,<ref>{{citeweb|language=Romanian|title=World Bank: In 2008 Romania will have an economic growth of 5.9%|url=http://www.romanialibera.ro/a115093/banca-mondiala-in-2008-romania-va-avea-o-crestere-economica-de-5-9.html|access-date=2008-01-13|archive-date=2008-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20080111120710/http://www.romanialibera.ro/a115093/banca-mondiala-in-2008-romania-va-avea-o-crestere-economica-de-5-9.html|url-status=dead}}</ref> પરંતુ કૃષિક્ષેત્રે ઊંચા ઉત્પાદનની અપેક્ષાએ 2008માં વૃદ્ધિ દર વધીને 8% થવાની ધારણા હતી (2007)માં હતો તેના કરતા 30–50% ઊંચો). 2008ના પ્રથમ નવ મહિનાઓમાં જીડીપી 8.9% સુધી વધ્યો હતો, પરંતુ ચોથા ત્રિમાસિકમાં વૃદ્ધિ દર 2.9% સુધી ઘટ્યો અને [[2008-2009નું વૈશ્વિક નાણાકીય સંકટ|નાણાકીય કટોકટી]]ના કારણે 2008ના સમગ્ર વર્ષ માટે 7.1% રહ્યો.<ref>{{cite web|url=http://www.curierulnational.ro/Economie/2009-03-05/Cresterea+economica+din+2008+a+franat+brusc+in+T+4|title=Creşterea economică din 2008 a frânat brusc în T 4|work=Curierul National|language=Romanian|access-date=2009-09-07|archive-date=2009-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20091030004320/http://www.curierulnational.ro/Economie/2009-03-05/Cresterea%20economica%20din%202008%20a%20franat%20brusc%20in%20T%204|url-status=dead}}</ref> [[યુરોસ્ટેટ]]ના આંકડા મુજબ 2008માં રોમાનિયન પીપીએસ જીડીપી માથાદીઠ યુરોપીયન યુનિયનની સરેરાશ ખરતાં 46 ટકા રહ્યો હતો.<ref>{{cite web|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/2-25062009-BP/EN/2-25062009-BP-EN.PDF|title=GDP per capita in PPS|publisher=Eurostat|access-date=2009-06-25|archive-date=2009-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20090711153813/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/2-25062009-BP/EN/2-25062009-BP-EN.PDF|url-status=dead}}</ref> સપ્ટેમ્બર 2007માં રોમાનિયામાં બેકારી દર 3.9% હતો,<ref>{{cite web|url=http://www.insse.ro/cms/files/statistici/comunicate/lunar_indicatori/a07/sic09r07.pdf|format=PDF|title=Main Macroeconomic Indicators, September 2007|publisher=National Institute of Statistics of Romania|language=Romanian|access-date=2008-08-31}}</ref> જે [[પોલેન્ડ]], ફ્રાન્સ, જર્મની અને સ્પેન જેવા મધ્યમ કદના અથવા મોટા અન્ય યુરોપયીન રાષ્ટ્રોની સરખામણીએ ઘણો ઓછો હતો. વિદેશી ઋણ પણ સરખામણીએ ઓછુ છે, તે જીડીપીના 20.3% છે.<ref name="CIA">{{citeweb|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ro.html|title=Romania|publisher=CIA World Factbook|year=2006|access-date=2008-08-31|archive-date=2020-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515163205/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ro.html|url-status=dead}}</ref> 2006ના પ્રથમ ત્રિમાસિકમાં અગાઉના વર્ષની સરખામણીએ નિકાસમાં 25% વૃદ્ધિ સાથે પાછલા કેટલાક વર્ષોમાં નિકાસમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. કપડા અને ટેક્સટાઈલ, ઔદ્યોગિક મશીનરી, ઈલેક્ટ્રિકલ સાધનો, મેટાલર્જિક ઉત્પાદન, કાચો માલ, કાર, લશ્કરી સાધનો, સોફ્ટવેર, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, ફાઈન કેમિકલ્સ અને કૃષિ ઉત્પાદનો(ફળ, શાકભાજી અને ફૂલો) રોમાનિયાની મુખ્ય નિકાસો છે. મહત્તમ વ્યાપાર યુરોપીયન યુનિયનના સભ્ય દેશોમાં કેન્દ્રીત છે અને જર્મની તથા ઈટાલી સૌથી મોટા વ્યાપારી ભાગીદારો છે. આમ છતાં દેશ મોટી વ્યાપાર ખાધ ધરાવે છે, 2007ના વર્ષ દરમિયાન 50% સુધીના તીવ્ર ઉછાળા સાથે તે €15 અબજે પહોંચી હતી.<ref name="economywatch">{{citeweb|url=http://romaniaeconomywatch.blogspot.com/2007/11/romania-trade-balance-september-2007.html|title=Romania at A Glance - January 2008|publisher=Romania Economy Watch|year=2008|month=January|access-date=2008-01-10}}</ref> 1990 અને 2000ના પાછલા દસકામાં ખાનગીકરણના હારબંધ પગલાઓ અને સુધારાઓ બાદ અન્ય યુરોપીયન અર્થતંત્રોની સરખામણીએ રોમાનિયાના અર્થતંત્રમાં સરકારની દખલગીરી ઓછી છે.<ref>{{citeweb|url=http://www.heritage.org/research/features/index/country.cfm?id=Romania|title=Index of Economic Freedom: Romania|publisher=heritage.org|access-date=2008-08-31}}</ref> 2005માં સરકારે રોમાનિયાના [[પ્રોગ્રેસિવ ટેક્સ]] માળખાના સ્થાને વ્યક્તિગત આવક અને કોર્પોરેટ નફા માટે 16%ના [[ફ્લેટ ટેક્સ]]નો અમલ શરૂ કર્યો, જેના કારણે રોમાનિયા યુરોપીયન યુનિયનમાં સૌથી ઓછો રાજકોષીય બોજ ધરાવનાર દેશ બન્યો,<ref>{{cite report|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/pls/portal/docs/PAGE/PGP_PRD_CAT_PREREL/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2007/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2007_MONTH_06/2-26062007-EN-AP.PDF|format=pdf|title=Taxation trends in the EU|publisher=[[Eurostat]]|date=2007-06-26|access-date=2008-08-31}}</ref> અને આ પરિબળે ખાનગી ક્ષેત્રોની વૃદ્ધિમાં મહત્વનો ફાળો આપ્યો. ઉદ્યોગો અને કૃષિ અનુક્રમે 35% અને 10% ફાળો ધરાવતા હોવા છતાં અર્થતંત્ર મુખ્યત્વે સેવાઓ પર આધારિત છે, જે GDPના 55% જેટલો ભાગ ધરાવે છે. આ ઉપરાંત રોમાનિયન વસતીના 32% કૃષિ અને પ્રાથમિક ઉત્પાદન ક્ષેત્રે રોજગારી ધરાવે છે, જે યુરોપના સૌથી ઊંચા દરમાંથી એક છે.<ref name="CIA"/> 2000થી રોમાનિયામાં વધુને વધુ પ્રમાણમાં વિદેશી રોકાણ આકર્ષી રહ્યુ હોવાથી દક્ષિણપૂર્વીય અને મધ્યયુરોપમાં તે સૌથી વધુ રોકાણ ધરાવતું સ્થળ બન્યુ છે. 2006માં [[સીધુ વિદેશી રોકાણ|સીધા વિદેશી મૂડી રોકાણ]](FDI)નું મૂલ્ય €8.3 અબજ હતું.<ref>{{citeweb|url=http://www.portalino.it/nuke/modules.php?name=News&file=article&sid=20346|title=Romania: FDI reached over EUR 8.3 bn|access-date=2008-08-31|archive-date=2007-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928125042/http://www.portalino.it/nuke/modules.php?name=News&file=article&sid=20346|url-status=dead}}</ref> [[વર્લ્ડ બેન્ક (World Bank)|વિશ્વ બેન્ક]]ના 2006ના અહેવાલ મુજબ વ્યાપાર કરવાની લવચિકતા ધરાવતા 175 દેશોમાં રોમાનિયાનો ક્રમ 49મો છે, જે [[હંગેરી]] અને [[ચેક પ્રજાસત્તાક|ચેક રીપબ્લિક]] જેવા આ વિસ્તારના અન્ય દેશો કરતાં ઊંચો છે.<ref>{{cite report|url=http://www.doingbusiness.org/EconomyRankings/|title=Economy Ranking|work=Doing Business|year=2007|publisher=World Bank|access-date=2008-08-31}}</ref> આ ઉપરાંત આ જ અભ્યાસમાં 2006 માટે રોમાનિયાને વિશ્વની બીજા ક્રમની સૌથી વધુ ઝડપથી આર્થિક સુધારા કરનાર દેશ તરીકે ગણવામાં આવ્યો છે (પ્રથમ ક્રમે[[જ્યોર્જિયા(દેશ)|જ્યોર્જિયા]] છે).<ref>{{cite report|url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/NEWS/0,,contentMDK:21041782~pagePK:64257043~piPK:437376~theSitePK:4607,00.html|title=Doing Business 2007 Report|publisher=World Bank|access-date=2008-08-31|archivedate=2007-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070308173737/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/NEWS/0%2C%2CcontentMDK%3A21041782~pagePK%3A64257043~piPK%3A437376~theSitePK%3A4607%2C00.html}}</ref> મે 2009માં સરેરાશ કુલ માસિક વેતન 1855 લેઈ,<ref>{{cite report|url=http://www.insse.ro/cms/files/statistici/comunicate/castiguri/a09/cs05r09.pdf|format=PDF|title=Average wage in May 2009|publisher=National Institute of Statistics, Romania|language=Romanian|access-date=2009-07-28}}</ref> એટલે કે આંતરરાષ્ટ્રીય વિનિમય દરના આધારે €442.48 (US$627.70), અને ખરીદ શક્તિના આધારે $1110.31 હતું.<ref>{{citeweb|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=30&pr.y=8&sy=2006&ey=2013&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=968&s=PPPEX&grp=0&a=|title=Implied PPP conversion rate for Romania|publisher=IMF|month=April | year=2008|access-date=2008-08-31}}</ref> === પરીવહન === [[ચિત્ર:Romania-drumuri.svg|thumb|250px|રોમાનિયાનું રોડ માળખુ]] તેના ભૌગોલિક સ્થાનના કારણે રોમાનિયા એ [[યુરોપ]]માં આંતરરાષ્ટ્રીય આર્થિક વિનિમય માટેનું મહત્વનું મથક છે. આમ છતાં અપૂરતા રોકાણ, જાળવણી અને મરામત, પરિવહન માળખુ [[બજાર અર્થતંત્ર]]ની વર્તમાન જરૂરિયાતો સંતોષી શકતું નથી અને તે [[પશ્ચિમી યુરોપ|પશ્ચિમ યુરોપ]] કરતાં પાછળ છે.<ref name="drumuri">{{cite web|url=http://www.cnadnr.ro/pagina.php?idg=20|title=Prezentarea generală a reţelei de drumuri|publisher=cnadnr.ro|language=Romanian|access-date=2009-09-07|archive-date=2010-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20100211132511/http://www.cnadnr.ro/pagina.php?idg=20|url-status=dead}}</ref> જો કે પરિસ્થિતિ ઝડપથી સુધરી રહી છે અને [[યુરોપીયનો વચ્ચેનું પરિવહન માળખુ|ટ્રાન્સ-યુરોપીયન પરિવહન માળખા]]ના ધોરણો અનુસારની થઈ રહી છે. [[જોડાણ પહેલા માટેની માળખાકીય નીતિના સાધનો|આઈએસપીએ]](ISPA)ની સહાય અને [[આંતરરાષ્ટ્રીય નાણા સંસ્થાઓ]] ([[વર્લ્ડ બેન્ક (World Bank)|વિશ્વ બેન્ક]], [[IMF|આઈએમએફ]](IMF) વગેરે)ના ભંડોળમાંથી રાજ્યની ખાતરી દ્વારા, [[સમગ્ર-યુરોપીયન કોરિડોર|મુખ્ય રોડ કોરિડોર]]ને સુધારવાના અનેક પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવામાં આવ્યા છે. આ સાથે જ સરકાર પણ મુખ્ય રસ્તાઓને સુધારવા માટે અને ખાસ કરીને દેશના [[રોમાનિયામાં માર્ગો|મોટરવે નેટવર્ક]] માટે સક્રિય રીતે નવા બાહ્ય નાણા અથવા જાહેર-ખાનગી ભાગીદારીનો અમલ કરી રહી છે.<ref name="drumuri"/> [[વર્લ્ડ બેન્ક (World Bank)|વિશ્વ બેન્ક]]નો અંદાજ છે કે 2004 અનુસાર રોમાનિયાના રેલવે માળખા {{convert|22298|km}}ના પાટાઓ તેને યુરોપમાં ચોથા ક્રમનો સૌથી વધુ રેલરોડ વેટવર્ક ધરાવનાર દેશ બનાવે છે.<ref name="cai ferate">{{citeweb|url=http://www.cfr.ro/jf/romana/0208/retea.htm|title=Reteaua feroviara|language=Romanian|publisher=cfr.to|access-date=2009-09-06|archive-date=2009-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20090608211134/http://www.cfr.ro/jf/romana/0208/retea.htm|url-status=dead}}</ref> 1989માં નોંધાયાલા ટોચના જથ્થાના પ્રમાણમાં [[કેઈલે ફેરેટ રોમેન|રેલવે પરિવહને]] નૂર અને પ્રવાસીના જથ્થામાં નાટ્યાત્મક ઘટાડો અનુભવ્યો, જેના મુખ્ય કારણ માર્ગ પરિવહનની સ્પર્ધા અને GDPમાં ઘટાડો હતા. 2004માં રેલવેએ 99 મિલિયન પ્રવાસી મુસાફરીઓમાં 8.64 અબજ પ્રવાસી-કિ.મી અને 73 મિલિયન મેટ્રિક ટન અથવા નૂરના 17 અબજ ટન-કિમીની કામગીરી કરી હતી.<ref name="Europaworld">{{cite book|encyclopedia=The Europa World Year Book|year=2007|volume=2|edition=48|publisher=Routledge|location=London and New York|title=Romania|pages=3734–3759|isbn=9781857434125}}</ref> તમામ મુસાફરો અને નૂરની હેરફેરમાં રેલ દ્વારા કુલ એકત્રિત પરિવહન લગભગ 45% જેટલુ થતુ હતું.<ref name="Europaworld"/> દેશના એક માત્ર શહેર [[બુકારેસ્ટ]]માં જ [[ઝડપી આવનજાવન|અંડરગ્રાઉન્ડ]] રેલવે માળખુ છે. [[બુકારેસ્ટ મેટ્રો]] માત્ર 1979માં શરૂ કરવામાં આવી હતી અને આજે તે [[બુકારેસ્ટમાં પરિવહન|બુકારેસ્ટ જાહેર પરિવહન માળકા]]ની સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતી પદ્ધતિ છે અને કામકાજના સપ્તાહ દરમિયાન તેમાં 600,000 મુસાફરો બેસે છે.<ref>{{citeweb|url=http://www.sfin.ro/articol_8634/transferul_metrorex_la_primaria_capitalei_a_incins_spiritele.html|title=Metrorex ridership|language=Romanian|publisher=Financial Week newspaper|date=April 23, 2007|access-date=2008-08-31|archive-date=2008-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080516140935/http://www.sfin.ro/articol_8634/transferul_metrorex_la_primaria_capitalei_a_incins_spiritele.html|url-status=dead}}</ref> === પર્યટન === પર્યટનનું મુખ્ય ધ્યાન દેશના કુદરતી ભૂમિપ્રદેશો પર અને તેના સમૃદ્ધ ઇતિહાસ પર હોય છે અને રોમાનિયાના અર્થતંત્રમાં તે નોંધપાત્ર યોગદાન આપે છે. 2006માં ઘરેલુ અને આંતરરાષ્ટ્રીય [[પર્યટન|પર્યટને]] કુલ ઘરેલુ ઉત્પાદનમાં 4.8% અને કુલ રોજગારીઓમાં 5.8% (લગભગ 5 લાખ નોકરીઓ) ફાળો આપ્યો હતો.<ref>{{citeweb|url=http://www.weforum.org/pdf/tourism/Romania.pdf|format=PDF|publisher=World Economic Forum|title=Country/Economy Profiles: Romania, Travel&Tourism|access-date=2008-01-11|archive-date=2008-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20081029061415/http://www.weforum.org/pdf/tourism/Romania.pdf|url-status=dead}}</ref> વેપાર-વાણિજ્ય બાદ પ્રવાસન એ સેવા ક્ષેત્રનું બીજુ સૌથી મોટુ અંગ છે. પર્યટન એ રોમાનિયાના અર્થતંત્રમાં સૌથી વધુ ઝડપથી વિકસતા અને આકર્ષક ક્ષેત્રોમાંથી એક છે અને વિકાસની વિપુલ તકોની સંભાવના તેની વિશેષતા છે. [[વર્લ્ડ ટ્રાવેલ એન્ડ ટુરિઝમ કાઉન્સિલ]]ના જણાવ્યા અનુસાર પ્રવાસ અને પર્યટનની કુલ માગ સંદર્ભે રોમાનિયા વિશ્વમાં સૌથી ઝડપથી વિકસતું ચોથા ક્રમનું રાષ્ટ્ર છે અને 2007-2016ની વચ્ચે તેમાં 8%ની વાર્ષિક વૃદ્ધિની સંભાવના છે.<ref>{{citeweb|title=WTTC spells out policy recommendations for Romania to tap travel and tourism potential|publisher=WTTC|url=http://www.wttc.travel/eng/News_and_Events/Press/Press_Releases_2006/WTTC_spells_out_recommendations_for_Romania/index.php|access-date=2008-01-11}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2002માં પ્રવાસીઓની સંખ્યા 4.8 મિલિયન હતી, જે 2006માં વધીને 6.6 મિલિયન થઈ હતી.<ref name="Europaworld"/> આ જ રીતે 2002માં આવક 400 મિલિયન હતી, જે 2004માં વધીને 607 મિલિયન થઈ.<ref name="Europaworld"/> 2006માં રોમાનિયામાં 20 મિલિયન આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસીઓના એક રાતથી વધુના રોકાણ જોવા મળ્યા હતા, જે સર્વોચ્ચ આંકડો દર્શાવે છે,<ref>{{citeweb|url=http://aktirom.com/index.php?option=com_content&task=view&id=2&Itemid=2|title=20 million overnight stays by international tourists|access-date=2008-01-11}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> પરંતુ 2007માં આ આંકડામાં હજુ પણ વૃદ્ધિ થવાની અપેક્ષા રખાય છે.<ref name="turism">{{cite report|url= http://www.insse.ro/cms/files/statistici/comunicate/turism/a07/turism09e07.pdf |format=PDF|title=Report from Romanian National Institute of Statistics|quote=for the first 9 months of 2007 an increase from the previous year of 8.7% to 16.5 million tourists; of these 94.0% came from European countries and 61.7% from EU|access-date=2008-01-11}}</ref> રોમાનિયામાં પર્યટન ક્ષેત્રે 2005માં €400 મિલિયનનું રોકાણ થયું છે.<ref>{{citeweb|language=ro|url= http://www.gandul.info/social/turismul-atras-2005-investitii-400-milioane-euro.html?3932;255059|publisher=''Gandul'' Newspaper|title=Tourism attracted in 2005 investments worth €400 million|access-date=2008-01-11 }}</ref> પાછલા ઘણા વર્ષોથી યુરોપીયન પર્યકોમાં રોમાનિયા લોકપ્રિય સ્થળ બન્યું છે (વિદેશી પ્રવાસીઓમાંથી 60% કરતા વધારે યુરોપીયન યુનિયન દેશોના હતા),<ref name="turism"/> આમ તે [[બલ્ગેરિયા]], [[ગ્રીસ]], ઈટાલી અને સ્પેન સાથે સ્પર્ધા માટે પ્રયત્ન કરી રહ્યું છે. [[મંગાલિયા]], [[સેટર્ન, રોમાનિયા|સેટર્ન]], [[વિનસ, રોમાનિયા|વીનસ]], [[નેપ્ચ્યુન, રોમાનિયા|નેપ્ટ્યુન]], [[ઓલિમ્પ]], [[કોન્સ્ટન્ટા]] અને [[મામાઈઆ]] (ક્યારેક ''[[રોમાનિયન બ્લેક સી રિસોર્ટ|રોમાનિયન રિવિએરા]]'' કહેવાય છે) જેવા રોમાનિયન સ્થળો ઉનાળા દરમિયાન સૌથી વધુ લોકપ્રિય આકર્ષણ બને છે.<ref>{{citeweb|url=http://www.unseenromania.com/places-to-go-romania/tan-and-fun-at-the-black-sea.html|title=Tan and fun at the Black Sea|publisher=UnseenRomania|access-date=2008-01-10|archive-date=2007-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041935/http://unseenromania.com/places-to-go-romania/tan-and-fun-at-the-black-sea.html|url-status=dead}}</ref> શિયાળા દરમિયાન [[વેલેઈ પ્રાહોવેઈ|વેલીઆ પ્રાહોવેઈ]] અને [[પોઈઆના બ્રેસોવ]]ની સાથે સ્કીઈંગ રિસોર્ટો પણ વિદેશી પ્રવાસીઓમાં લોકપ્રિય છે. પોતાના મધ્યયુગીન વાતાવરણ અને and [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયાના કિલ્લાઓ|કિલ્લાઓ]] માટે [[સિબિઉ]], [[બ્રેસોવ|બ્રાસોવ]], [[સિઘિસોઆરા|સિઘિસોરા]], [[ક્લુજ-નાપોકા|ક્લુજ-નેપોકા]], [[ટાર્ગુ મુર્સ|તારાગુ મુર્સ]] જેવા [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયા|ટ્રાન્સીલ્વેનિય]]ન શહેરો વિદેશીઓ માટે આકર્ષક પર્યટન સ્થળ બન્યા છે. પરંપરાગત માન્યતાઓ અને પરંપરાઓ પર આધારિત ગ્રામીણ પર્યટન તાજેતરમાં આકર્ષક વિકલ્પ બન્યા છે,<ref>{{cite news|publisher=Romania Libera|language=Romanian|date=2008-07-05|title= Turismul renaste la tara|url=http://www.romanialibera.ro/a128995/turismul-renaste-la-tara.html| access-date=2008-08-28}}</ref> અને [[બ્રાન, બ્રેસોવ|બ્રાન]] તથા તેના [[બ્રાન કિલ્લો|ડ્રેક્યુલાનો કિલ્લો]], [[ઉત્તરી મોલ્ડેવિયાના ચિત્રોવાળા ચર્ચો|ઉત્તરી મોલ્ડેવિયામાં]] , [[માર્મેમુર્સના લાકડાના ચર્ચો|મેરામ્યુર્સના લાકડાના ચર્ચો]], અથવા [[મેરામુર્સ કાઉન્ટી|મેરામ્યુર્સ કાઉન્ટી]]માં [[મેરી કબ્રસ્તાન]] જેવા સ્થળોને પ્રોત્સાહન આપવાનું તેનું લક્ષ્ય છે.<ref>{{cite web|url=http://www.ruraltourism.ro/|language=Romanian|publisher=RuralTourism.ro|title=Bine ati venit pe site-ul de promovare a pensiunilor agroturistice din Romania !!!|access-date=2008-08-28|archive-date=2008-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20080914053130/http://www.ruraltourism.ro/|url-status=dead}}</ref> [[દાનુબે ડેલ્ટા]],<ref name="Europaworld"/> [[આયર્ન ગેટ્સ]] ([[દાનુબે]] ગોર્જ), [[સ્કારિસોઆરા ગુફા|સ્કારિસોરા ગુફા]] અને [[એપુસેનિ પર્વતો|એપુસેની પર્વતો]]માં આવેલી અનેક ગુફાઓ જેવા મોટા કુદરતી સ્થળો હજુ વધારે પ્રખ્યાત બનવાના બાકી છે. == સંસ્કૃતિ == [[ચિત્ર:Iasi cultural palace.jpg|thumb|250px|ઈઆસીમાં સંસ્કૃતિનો મહેલ 1906 અને અને 1925ની વચ્ચે બંધાયો હતો અને ત્યાં અનેક મ્યુઝિયમો પણ છે]] રોમાનિયા અનોખી સંસ્કૃતિ ધરાવે છે, જે તેની ભૌગોલિકતા અને અલગ પ્રકારના ઐતિહાસિક વિકાસને આભારી છે. રોમાનિયનોની પોતાની જેમ જ તેને મૂળભૂત રીતે ત્રણ પ્રદેશોના સંગમ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે: [[મધ્ય યુરોપ]], [[પુર્વીય યુરોપ|પૂર્વીય યુરોપ]], અને [[બાલ્કન|બાલ્કન્સ]], પરંતુ આમાંથી કોઈની પણ સાથે તેનું સાચા અર્થમાં મિલન થઈ શકતું નથી.<ref>{{citeweb|url=http://www.itcnet.ro/folk_festival/culture.htm|title=Romania - Culture|access-date=2008-08-31|archive-date=2007-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20071231125142/http://www.itcnet.ro/folk_festival/culture.htm|url-status=dead}}</ref> [[પ્રાચીન રોમ|રોમન]]ના પાયા પર રોમાનિયન ઓળખ સ્થાપિત થઈ છે અને આ સાથે અન્ય અસરો ઉપરાંત [[ડેસિઆ|ડેસિઅ]]ન તત્વો<ref name="influences"/> હોવાની પણ ભરપૂર શક્યતા છે. પ્રાચીન કાળના પાછલા સમયમાં અને મધ્ય યુગ દરમિયાન રોમાનિયાની નજીક સ્થળાંતર કરીને વસનારા [[સ્લાવિક લોકો]]ની;<ref name="influences">{{cite book|title=Romania: Borderland of Europe|author=Lucian Boia, James Christian Brown|publisher=Reaktion Books|year=2001|isbn=9781861891037|pages=13, 36–40}}</ref> મધ્યયુગમાંથી [[ગ્રીસ|ગ્રીકો]],<ref name="influences"/> અને [[બિઝેન્ટાઈન સામ્રાજ્ય|બીઝેન્ટાઈન સામ્રાજ્ય]];<ref name="iciculture"/> [[ઓટ્ટોમન સામ્રાજય|ઓટ્ટોમન સામ્રાજ્ય]]ના લાંબા સમયના પ્રભુત્વની;<ref>{{citeweb|url=http://www.missionfrontiers.org/1994/1112/nd9416.htm|title=Romania Prepares for GCOWE September 20, 1994|author=Luis Bush|publisher=Mission Frontiers|access-date=2008-08-31|archive-date=2008-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20080827202656/http://www.missionfrontiers.org/1994/1112/nd9416.htm|url-status=dead}}</ref> [[હંગેરિયન લોકો|હંગેરીયન]]ની;<ref name="influences"/> અને ટ્રાન્સીલ્વેનિયામાં રહેતા [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયન સેક્સન્સ|જર્મનો]]ની ગાઢ અસર જોવા મળે છે. [[પશ્ચિમી સંસ્કૃતિ]], ખાસ કરીને [[ફ્રેન્ચ સંસ્કૃતિ|ફ્રેન્ચ]],<ref name="iciculture"/> અને [[જર્મન સંસ્કૃતિ|જર્મન]] સંસ્કૃતિની ધેરી અસર નીચેઆધુનિક રોમાનિયન સંસ્કૃતિના ઉદભવ અને વિકાસની શરૂઆત લગભગ 250 વર્ષ પહેલા થઈ હતી.<ref name="iciculture">{{cite web|url=http://www.ici.ro/romania/en/cultura/cultural_aspects.html|title=Cultural aspects|publisher=National Institute for Research & Development in Informatics, Romania|access-date=2008-08-28|archive-date=2008-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080307182620/http://www.ici.ro/romania/en/cultura/cultural_aspects.html|url-status=dead}}</ref> === કલા === [[ચિત્ર:Ateneul Roman b.jpg|thumb|250px|બુકારેસ્ટમાં રોમાનિયન એથેનીયુમ 1988માં ખુલ્લુ મૂકાયુ હતુ]] [[1948નો વાલ્લેશિયન બળવો|1848ની ક્રાંતિ]]ની સાથે અને 1859માં બે [[દાનુબિયન હુકુમતો]]ના એકીકરણ સાથે રોમાનિયન સાહિત્યના વિકાસની સાચી શરૂઆત થઈ . [[રોમાનિયનોના મૂળ]] અંગે ચર્ચાઓ શરૂ થઈ અને [[સ્કોઆલા એર્ડેલીએના|ટ્રાન્સીલ્વેનિયામાં]] તથા ફ્રાંસ, ઈટાલી અને જર્મનીમાં રોમાનિયન વિદ્વાનોએ અભ્યાસની શરૂઆત કરી.<ref name="iciculture"/> આધુનિક રોમાનિયન સાહિત્યમાં જર્મન તત્ત્વજ્ઞાન અને ફ્રેન્ચ સંસ્કૃતિનો સંગમ કરવામાં આવ્યું અને [[મિહાઈ એમિનેસ્કુ]], [[જ્યોર્જ કોસબ્ુક|જ્યોર્જ કોસબુક]], [[ઈઓઆન સ્લાવિકિ]] જેવા ઉચ્ચ કક્ષાના કલાકારોએ રોમાનિયન સાહિત્યની ઉત્કૃષ્ટ રચનાઓ આપી. રોમાનિયાની બહાર તેઓની બહુ ઓછા જાણીતા છે, પરંતુ [[રોમાનિયામાં લોકકળા|જૂની લોકકથાઓ]]માંથી આધુનિક કાવ્યોની રચના દ્વારા સાચા રોમાનિયન સાહિત્યને જન્મ આપવા બદલ રોમાનિયામાં તેઓ ખૂબ પ્રશંસા પામ્યા છે. તેમાંથી એમિનેસ્કુને સૌથી વધારે મહત્વના અને પ્રભાવક રોમાનિયન કવિ ગણવામાં આવે છે, અને તેમની કૃતિઓ માટે હજુ પણ લોકો તેમને ચાહે છે, ખાસ કરીને ''[[લ્યુસાફારુલ|લ્યુસીઆફારુલ]]'' નામની કવિતા અત્યંત લોકપ્રિય છે.<ref>{{citeweb|language=Romanian|url=http://www.ici.ro/romania/en/cultura/l_eminescu.html|title=Mihai Eminescu|publisher=National Institute for Research & Development in Informatics, Romania|access-date=2008-01-20|archive-date=2007-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20071231163537/http://www.ici.ro/romania/en/cultura/l_eminescu.html|url-status=dead}}</ref> 19મી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં વિશાળ યોગદાન આપનાર અન્ય લેખકો છેઃ[[મિહાઇલ કોગાલ્નિસેનુ|મિહૈલ કોગ્લેનિસીએનુ]] (રોમાનિયાના પ્રથમ વડાપ્રધાન પણ હતા), [[વેસિલી એલેકસાન્ડ્રિ|વેસિલે એલેકસાન્ડ્રી]], [[નિકોલ બાલ્કેસ્કુ]], [[ઈઓન લુકા સેરાગિએલ|ઈઓન લુકા કારેગિઅલ]], અને [[ઈઓન ક્રીએનગા|ઈઓન ક્રેનેગા]]. 20મી સદીના પૂર્વાર્ધને ઘણા રોમાનિયન વિદ્વાનો રોમાનિયન સંસ્કૃતિના ''સુવર્ણ યુગ'' તરીકે ઓળખાવે છે અને આ સમય દરમિયાન જ રોમાનિયા આંતરરાષ્ટ્રીય ઓળખ તથા [[યુરોપની સંસ્કૃતિ|યુરોપીયન સાંસ્કૃતિક]] પ્રવાહો સાથે મજબૂત રીતે જોડાયુ હતું.<ref>{{cite web|url=http://www.columbia.edu/cu/romanian/articles/TheRomanianCulturalDebateOfTheSummer.html|title= Romanian Cultural Debate of the Summer: Romanian Intellectuals and Their Status Groups|publisher=Romanian Club @ Columbia University|author=Mona Momescu|access-date=2008-08-28}}</ref> વિશ્વ સંસ્કૃતિ પર જબરજસ્ત અસર છોડનાર મહત્વના કલાકાર [[શિલ્પ|શિલ્પિ]] [[કોન્સ્ટેન્ટિન બ્રાન્કુસિ|કોન્સેન્ટિન બ્રાન્કુસિ]] હતા, જેઓ આધુનિક ચળવળના કેન્દ્રીય વ્યક્તિ અને અમૂર્તનો પાયો નાખનાર, લોક સર્જનોના પ્રાચીન સ્રોતમાંથી પ્રેરણા લઈને વિશ્વ શિલ્પમાં નવો ચીલો ચાતરનાર હતા. તેમના શિલ્પોમાં સાદગીની સાથે અભિજાત્યપણુ હોય છે, જેણે [[આધુનિક કલા|આધુનિકવાદી]] શિલ્પીઓને નવો રાહ બતાવ્યો હતો.<ref>{{citeweb|url=http://www.brancusi.com/bio.html|title=Constantin Brâncuşi's bio|publisher=Brancusi.com|access-date=2008-01-20|archive-date=2015-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150821141931/http://brancusi.com/bio.html|url-status=dead}}</ref> તેમના કૌશલ્યને અંજલિ તરીકે તેમની એક કૃતિ ''"[[બર્ડ ઈન સ્પેસ(Bird in Space)|બર્ડ ઈન સ્પેસ]]"'' (Bird in Space)ની 2005માં $27.5 મિલિયનની બોલી લાગી હતી, જે કોઈ પણ શિલ્પ માટેની વિક્રમી કિંમત હતી.<ref>{{citeweb|url=http://antiquesandthearts.com/AW-2005-05-10-12-15-39p1.htm|title=Brancusi's 'Bird in Space' Sets World Auction Record for Sculpture at $27,456,000|publisher=Antiques and the Arts Online|access-date=2008-01-20|archive-date=2006-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20060213032919/http://www.antiquesandthearts.com/AW-2005-05-10-12-15-39p1.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://crib.mae.ro/index.php?lang=en&id=31&s=15441&arhiva=true|publisher=Romanian Information Center in Brussels|title=November 9, The price record for a Brancusi masterpiece was set up in 2005 when “Bird in Space” was sold for USD 27.5 M|access-date=2008-01-20|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514223741/http://crib.mae.ro/index.php?lang=en&id=31&s=15441&arhiva=true|url-status=dead}}</ref> બે વિશ્વ યુદ્ધના સમયગાળા દરમિયાન [[ટ્યુડર અર્ઘેઝી]], [[લ્યુસિઅન બાલ્ગા|લ્યુસિયન બ્લેગા]], [[યુજીન લોવિનેસ્કુ|યજીન લોવિનેસ્કુ]], [[ઈઓન બાર્બુ]], [[લિવિઉ રેબ્રેનુ]]જેવા લેખકોએ તે સમયના યુરોપીયન સાહિત્ય સાથે રોમાનિયન સાહિત્યને એકરૂપ બનાવવા પ્રયત્ન કર્યા હતા. [[જ્યોર્જ એનેસ્કુ]] પણ આ સમયના જ હતા અને તેઓ કદાચ સૌથી વધુ જાણીતા રોમાનિયન સંગીતકાર હતા.<ref>{{citeweb|url=http://www.enescusociety.org/georgeenescu.php|title=George Enescu, the composer|publisher=International Enescu Society|access-date=2008-01-20}}</ref> તેઓ [[ગીતકાર|કવિ]], [[વાયોલિન]]વાદક, [[પિયાનોવાદક|પિયાનીવાદક]], [[સંચાલન|વૃંદગાયનના સંચાલક]], શિક્ષક અને તેમના સમયના સૌથી મહાન કલાકારોમાંથી એક હતા,<ref>{{citeweb|url=http://www.ici.ro/romania/en/cultura/m_enescu.html|title=George Enescu (1881 - 1955)|publisher=National Institute for Research & Development in Informatics, Romania|access-date=2008-01-20|archive-date=2008-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080115090725/http://www.ici.ro/romania/en/cultura/m_enescu.html|url-status=dead}}</ref> તેમના માનમાં દર વર્ષે બુકારેસ્ટમાં ક્લાસિકલ સંગીતનો [[જ્યોર્જ એનેસ્કુ મહોત્સવ]] યોજાય છે. વિશ્વયુદ્ધો બાદનો સામ્યવાદ ભારે નિયંત્રણો લઈને આવ્યો અને લોકોને અંકુશમાં રાખવા સાંસ્કૃતિક જગતનો ઉપયોગ કર્યો. અભિવ્યક્તિના સ્વાતંત્ર્યને અનેક રીતે સતત કચડવામાં આવ્યું, પરંતુ [[ગેલ્લુ નૌમ]], [[નિશિતા સ્ટાનેસ્કુ|નિશિતા સ્ટેનેસ્કુ]], [[મરિન સોરેસ્કુ]] અથવા [[મારિન પ્રેડા|મરિન પ્રેડા]] જેવાઓએ નિયંત્રણને ફગાવવામાં સફળતા મેળવી અને "[[સમાજવાદી વાસ્તવાદ|સમાજવાદી વાસ્તવવાદ]]" સાથે તેને તોડ્યા અને રોમાનિયન સાહિત્યમાં નાની "નવજાગૃતિના" આગેવાન બન્યા.<ref>{{citebook|last=Ştefănescu|first=Alex.|title=Nichita Stănescu, The Angel With A Book In His Hands|language=Romanian|publisher=Maşina de scris|year=1999|pages=8|isbn=9789739929745}}</ref> નિયંત્રણોના લીધે ઘણા લોકો આંતરરાષ્ટ્રીય ખ્યાતિ મેળવી શક્યા નહિ, પરંતુ [[કોન્સ્ટેન્ટિન નોઈકા]], [[ટ્રિસ્ટિઅન ટ્ઝારા|ટ્રિસ્ટાન ત્ઝારા]] અને [[મિરેસીઆ કાર્ટારેસ્કુ|મિર્કીઆ કાર્ટારેસ્કુ]] જેવા કેટલાક લોકો આ બંધનને તોડવામાં સફળ રહ્યા અને વિવિધ રાજકીય કારણોસર અનેક વખત જેલવાસ વેઠવા છતાં પોતાની કૃતિઓ વિદેશમાં પ્રકાશિત કરી. કેટલાક કલાકારોએ સંપૂર્ણ રીતે દેશ છોડી દેવાનું પસંદ કર્યું અને દેશની બહાર રહીને પણ પોતાનું યોગદાન આપવાનું ચાલુ રાખ્યુ. તેમાંથી [[યુજીન ઈઓનેસ્કુ]], [[મિર્સીઆ એલિએડ]] અને [[એમિલ સિઓરાન]]એમિલ સિઓરાન/2} તેમની કૃતિઓ માટે સમગ્ર વિશ્વમાં જાણીતા બન્યા. દેશની બહાર રહીને જાણીતા બનનાર અન્ય સાહિત્યકારોમાં કવિ [[પૌલ સેલાન]] અને નોબેલ વિજેતા [[એલિ વિસેલ]] હતા અને બંને હોલોકોસ્ટમાં બચી ગયા હતા. લોકકલાકાર [[ટ્યુડર ઘેઓર્ઘ]] અને [[પાન ફ્લ્યુટ]](વાંસળી)ના નિષ્ણાત [[ઘેઓર્ઘ ઝામ્ફિર]]- સમગ્ર વિશ્વમાં જેમણે 120 મિલિયનથી વધારે આલબમ વેચ્યા હોવાનું નોંધાયું છે- જેવા કેટલાક જાણીતા રોમાનિયન સંગીતકારો હતા.<ref>{{citeweb|url=http://www.cbc.ca/insite/SOUNDS_LIKE_CANADA/2006/1/17.html|date=2006-01-17|publisher=CBC Radio|title=Sounds Like Canada feat. Gheorghe Zamfir|access-date=2008-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20070329004625/http://www.cbc.ca/insite/SOUNDS_LIKE_CANADA/2006/1/17.html|archive-date=2007-03-29|url-status=live}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.gheorghe-zamfir.com/English/diskographie-e.htm|publisher=Gheorghe Zamfir, Official Homepage|title=Gheorghe Zamfir, master of the pan pipe|access-date=2008-01-20|archive-date=2007-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20071030182752/http://www.gheorghe-zamfir.com/English/diskographie-e.htm|url-status=dead}}</ref> [[ક્રિસ્ટિ પુઈઉ]] દ્વારા દિગ્દર્શિત ''[[શ્રી. લાઝારેસ્કુનું મૃત્યુ|ધી ડેથ ઓફ મિ. લાઝારેસ્કુ]]'' ((The Death of Mr. Lazarescu), ([[2005 કેન્સ ફિલ્મ મહોત્સવ|કેન્સ 2005]] [[પ્રિક્સ અન કર્ટેઈન રીગાર્ડ|પ્રિક્સ અન સર્ટેઈન રીગાર્ડ]]((Prix un certain regard)-વિજેતા), અને [[ક્રિસ્ટિઅન મુંગિઉ]] દિગ્દર્શિત ''[[4 મહિના, 3 અઠવાડિયા અને 2 દિવસ(4 Months, 3 Weeks and 2 Days)|4 મંથ્સ, 3 વીક્સ એન્ડ 2 ડેઝ]]'' (4 Months, 3 Weeks and 2 Days), ([[2007 કેન્સ ફિલ્મ મહોત્સવ|કેન્સ 2007]] ''[[પાલ્મે ડીઓર]]'' (Palme d'Or) વિજેતા) જેવી ફિલ્મો દ્વારા રોમાનિયન સિનેમાએ તાજેતરમાં વિશ્વના ફલક પર પોતાની નોંધ લેવડાવી છે.<ref>{{citeweb|url=http://www.altfg.com/blog/film-festivals/cannes-2007-winners/|title=Cannes 2007 Winners|publisher=Alternative Film Guide|access-date=2008-08-31}}</ref> પાછળની ફિલ્મ''[[વેરાયટી(સામયિક)|વેરાઈટી]]'' ના જણાવ્યા અનુસાર "ફિલ્મ જગતમાં રોમાનિયાની વધુ નવી શક્તિઓનો પુરાવો છે."<ref>{{citeweb|url=http://www.variety.com/index.asp?layout=cannes2007&jump=review&reviewid=VE1117933650|title=4 Months, 3 Weeks & 2 Days|access-date=2008-08-31|author=Jay Weissberg|date=2007-05-17|publisher=''[[Variety (magazine)|Variety]]''}}</ref> === સ્મારકો === [[ચિત્ર:Sarmizegetusa temples.jpg|thumb|250px|યુનેસ્કો (UNESCO) દ્વારા રોમાનિયાની વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટ તરીકે જાહેર થયેલ છ ડેસિઅન કિલ્લાઓમાંથી એક રાર્મિઝેગેટુસા રેગિઆ]] [[યુનેસ્કો]] (UNESCO)ની [[વિશ્વનાં હેરિટેજ સ્થળો|વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટ્સની યાદી]]<ref>{{citeweb|url=http://whc.unesco.org/en/list/?search=&searchSites=&search_by_country=romania&type=&media=&region=&order=&criteria_restrication=&x=0&y=0|title=Official list of WHS within Romania|publisher=UNESCO|access-date=2008-01-31}}</ref>માં રોમાનિયાના [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયામાં શસ્ત્રોથી સજ્જ સેક્સન ગામો|ટ્રાન્સીલ્વેનિયામાં હથિયારોથી સજ્જ દેવળોના સેક્સન ગામો]], સુંદર બાહ્ય અને આંતરિક ચિત્રો ધરાવતા [[ઉત્તરી મોલ્ડેવિયાના ચિત્રોવાળા ચર્ચો|ઉત્તરી મોલ્ડેવિયાના સચિત્ર ચર્ચો]], ગોથિક પદ્ધતિ અને પરંપરાગત લાકડાના બાંધકામના મિશ્રણનું અનોખુ ઉદાહરણ આપતા [[માર્મુર્સના લાકડાના ચર્ચો|મરામુર્સના લાકડાના ચર્ચો]], [[હોર્ઝેઉનો મઠ|હોરેઝુના મઠો]], [[સિઘિસોઆરા]]ના નગરો અને [[ઓરેસ્ટી પર્વતોના ડેસિઅન કિલ્લાઓ|ઓર્સ્ટી પર્વતોના ડેસિઅન કિલ્લાઓ]] જેવા સ્થળોનો સમાવેશ કરાયો છે.<ref>{{citeweb|url=http://www.cimec.ro/Monumente/unesco/UNESCOen/fastvers.htm|title=World Heritage List from Romania|publisher=UNESCO|access-date=2008-01-31}}</ref> વિશ્વ ધરોહર યાદીમાં રોમાનિયાનું યોગદાન બહાર રહે છે, કારણકે એક-બે વિશેષ સ્મારકોની જગ્યાએ તેમાં દેશના વિવિધ સ્થળે પથરાયેલ કેટલાક સ્મારકોના જૂથ છે.<ref>{{citeweb|url=http://www.worldheritagesite.org/countries/romania.html|title=World Heritage Site - Romania|access-date=2008-01-31}}</ref> 2007માં [[બ્રુકેનથલ નેશનલ મ્યુઝિયમ|બ્રુકેન્થલ નેશનલ મ્યુઝિયમ]] માટે જાણીતા શહેર [[સિબિઉ]]નો પણ [[લક્ઝમ્બર્ગ|લક્ઝેમબર્ગ]]ની સાથે [[સંસ્કૃતિનું યુરોપીયન પાટનગર|યુરોપીયન સાંસ્કૃતિક પાટનગર]]માં સમાવેશ કરાયો છે. === રાષ્ટ્ર ધ્વજ === રોમાનિયાનો રાષ્ટ્ર ધ્વજ ઉભા પટ્ટાઓ સાથે ત્રણ કલરમાં છે: ધ્વજની કાઠીથી શરૂ થઈને ભૂરો, પીળો અને લાલ. તેની પહોળાઈ-લંબાઈનું પ્રમાણ 2:3 છે. રોમાનિયાનો રાષ્ટ્ર ધ્વજ ઘણા અંશે [[ચેડ|ચાડ]]ને મળતો આવે છે.<ref>16 જુલાઈ, 1994નો કાયદા નં. 75, 26 ઓગસ્ટ 1994ના ''મોનિટોરુલ ઓફિસિઅલ'' (Monitorul Oficial) નં. 237માં પ્રકાશિત.</ref><ref>સરકારનો નિર્ણય નં. 1157/2001, 5 ડિસેમ્બર 2001ના ''મોનિટોરુલ ઓફિસિઅલ'' (Monitorul Oficial) નં. 776માં પ્રકાશિત.</ref><ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3626821.stm|title='Identical flag' causes flap in Romania|publisher=bbc.co.uk|access-date=2009-09-07}}</ref> === રમત ગમત === [[ચિત્ર:Comaneci05.jpg|thumb|250px|કોન્ડોલિસા રાઈસ(ડાબે) સાથે નાદિયા કોમેનેસ્કિ (જમણે) ]] રોમાનિયામાં [[ફુટબોલ (સોકર)|ફૂટબોલ]] સૌથી વધારે લોકપ્રિય રમત છે.<ref name="EYb2007">{{cite encyclopedia|encyclopedia=The Europa World Year Book|publisher=Routledge|year=2007|volume=2|title=Romania}}</ref> તેનું સંચાલક મંડળ [[રોમાનિયન ફૂટબોલ ફેડરેશન]] છે, જે [[યુઇએફએ|યુઈએફએ]] (UEFA) અંતર્ગત આવે છે. શ્રેષ્ઠ દરજ્જાની [[રોમાનિયન પ્રોફેશનલ ફૂટબોલ લીગ|રોમાનિયન પ્રોફેશનલ ફૂટબોલ લીગે]] 2006-07 સીઝનમાં સરેરાશ 5147 દર્શકોને આકર્ષ્યા હતા.<ref>{{cite web| url=http://www.european-football-statistics.co.uk/attn.htm| title=EFS Attendances| work=European Football Statistics| access-date=2008-08-31| archive-date=2011-07-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20110719102614/http://www.european-football-statistics.co.uk/attn.htm| url-status=dead}}</ref> આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે [[રોમાનિયન નેશનલ ફૂટબોલ ટીમ|રોમાનિયન નેશનલ ફૂટબોલ ટીમે]] 7 વખત [[ફીફા વર્લ્ડ કપ|ફૂટબોલ વર્લ્ડ કપ]]માં ભાગ લીધો છે અને 1990ના દસકા દરમિયાન તેમનો સૌથી વધારે સફળ સમયગાળો હતો, જ્યારે [[1994 વિશ્વ કપ|1994 વર્લ્ડ કપ]]માં [[યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ]]માં રોમાનિયા ક્વાર્ટર-ફાઈનલમાં પહોંચ્યું હતું અને [[ફિફા(FIFA)|ફિફા]](FIFA)એ તેને છઠ્ઠા ક્રમનું સ્થાન આપ્યું હતું. આ "[[સુવર્ણ પેઢી]]"ના મુખ્ય ખેલાડી<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2002/1677201.stm|title=Hagi leaves Romania post|date=2001-11-26|publisher=BBC Sport|quote=Hagi enjoyed legendary status in Romania where he spearheaded the 'Golden Generation' of players...|access-date=2008-08-31}}</ref> અને કદાચ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સૌથી વધુ જાણીતા રોમાનિયન ખેલાડી [[ઘેરોઘ હેગિ|ઘેરોઘે હેગી]] છે. (હુલામણુ નામ ''કાર્પેથિઅન્સના મેરેડોના'' ).<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/low/football/europe/1264097.stm|title=Hagi snubs Maradona|publisher=BBC Sport Online|date=2001-04-06|access-date=2008-08-31}}</ref> હાલના પ્રખ્યાત સક્રિય ખેલાડીઓ [[એર્ડિઅન મુટુ|એડ્રિઅન મુટુ]] અને [[ક્રિસ્ટિઅન શિવુ|ક્રિસ્ટિઅન ચિવુ]] છે. સૌથી વધારે જાણીતી ફૂટબોલ ક્લબ [[સ્ટેઉ બુકારેસ્ટિ|સ્ટેઉઆ બુકારેસ્ટિ]] છે, જે [[યુરોપીયન કપ 1985-86|1986માં પ્રતિષ્ઠિત]] [[યુરોપીયન ચેમ્પિયન્સ કપ|યુરોપીયન ચેમ્પિઅન્સ કપ]] જીતનારી પૂર્વીય યુરોપની સૌ પ્રથમ ક્લબ બની હતી અને [[યુરોપીયન કપ 1988-89|ફરી એકવાર 1989માં ફાઈનલ રમી હતી]]. અન્ય સફળ રોમાનિયન ટીમ [[ડિનામો બુકારેસ્ટિ|ડીનામો બુકારેસ્ટિ]] 1984માં [[યુરોપીયન ચેમ્પિયન્સ કપ|યરોપીયન ચેમ્પિયન્સ કપ]]ની સેમિફાઈનલ રમી હતી અને 1990માં [[કપ વિનર્સ કપ]]ની સેમિફાઈનલ રમી હતી. મહત્વની અન્ય રોમાનિયન ફૂટબોલ ક્લબો [[રેપિડ બુકારેસ્ટિ]], [[સીએફઆર 1907 ક્લુજ-નાપોકા]] અને [[એફસી યુનિવર્સિટાટી ક્રેઈઓવા|FC યુનિવર્સિટાટી ક્રેઈઓવા]] છે. નોંધાયેલા ખેલાડીઓની દ્રષ્ટિએ ટેનિસ એ બીજી સૌથી વધુ લોકપ્રિય રમત છે.<ref name="EYb2007"/> રોમાનિયા ત્રણ વખત [[ડેવિસ કપ]]ની ફાઈનલમાં પહોંચ્યુ હતુ (1969, 1971, 1972). ટેનિસ ખેલાડી [[આલિ નાસ્ટેસ|ઈલી નાસ્ટેસ]] અનેક [[ગ્રાન્ડ સ્લેમ (ટેનિસ)|ગ્રાન્ડ સ્લેમ]] ટાઈટલ અને ડઝન જેટલી ટુર્નામેન્ટ જીત્યા હતા અને [[અસોસિએશન ઓફ ટેનિસ પ્રોફેશનલ્સ|એટીપી]](ATP) દ્વારા 1973થી 1974 દરમિયાન [[એટીપીમાં પહેલો ક્રમ મેળવનાર ખેલાડીઓની યાદી|પ્રથમ ક્રમ]]ના ખેલાડી તરીકે માન મેળવનાર પ્રથમ હતા. 1993થી દરેક પાનખરમાં બુકારેસ્ટ ખાતે [[રોમાનિયન ઓપન]] યોજાય છે. લોકપ્રિય [[ટુકડી રમત|ટીમ રમતો]] [[રગ્બી યુનિયન]] ([[રોમાનિયા નેશનલ રગ્બી યુનિયન ટીમ|નેશનલ રગ્બી ટીમે]] [[રગ્બી વર્લ્ડ કપમાં નેશનલ ટીમનો સમાવેશ|દરેક]] [[રગ્બી વર્લ્ડ કપ]]માં ભાગ લીધો છે), [[બાસ્કેટબોલ]] અને [[ટીમ હેન્ડબોલ|હેન્ડબોલ]] છે.<ref name="EYb2007"/> કેટલીક લોકપ્રિય [[વ્યક્તિગત રમત|વ્યક્તિગત રમતો]] છે: એથલેટિક્સ, ચેસ, સ્પોર્ટ ડાન્સ અને માર્શલ આર્ટ્સ તથા અન્ય લડાઈની રમતો.<ref name="EYb2007"/> રોમાનિયન [[જિમ્નાસ્ટિક્સ|જીમ્નાસ્ટિક્સે]] ઘણી મોટી સંખ્યામાં સફળતા મેળવી હતી – આ સફળતાઓ માટે દેશ દુનિયાભરમાં જાણીતો બન્યો હતો.<ref>ઉદાહરણ તરીકે રોમાનિયનો જીમ્નેસ્ટ તરીકે બીબાઢાળ હતા, જેમ કે [[સાઉથ પાર્ક]] ઘટનામાં [[ક્વિન્ટુપ્લેટ્સ 2000]]</ref> [[1976 ઉનાળુ ઓલિમ્પિક્સ]]માં જિમનેસ્ટ [[નાદિયા કોમેનેસ્કિ|નાદિયા કોમેનેસી]] દસમાંથી દસનો આંક મેળવનાર પ્રથમ ખેલાડી બની હતી. તેણીએ માત્ર પંદર વર્ષની ઉંમરે ત્રણ ગોલ્ડ મેડલ, એક સિલ્વર અને એક બ્રોન્ઝ મેળવ્યો હતો.<ref>{{citenews|url=http://www.gymn-forum.net/Articles/NYT-1976_AmCup2.html|title=Gymnast Posts Perfect Mark|author=Robin Herman|publisher=[[New York Times]]|date=1976-03-28|access-date=2008-08-13}}</ref> [[1980 ઉનાળુ ઓલિમ્પિક|1980 ઉનાળુ ઓલિમ્પિક્સ]]માં તેની સફળતા ચાલુ રહી અને બે ગોલ્ડ તથા એક સિલ્વર મેડલ જીત્યા હતા. રોમાનિયા પ્રથમ વખત 1900માં [[ઓલિમ્પીક રમતો|ઓલિમ્પિક રમતો]]માં જોડાયુ હતુ અને 24માંથી 18 રમતોમાં ભાગ લીધો હતો. આટલા વર્ષોમાં કુલ 283 મેડલ અને તેમાંથી 82 ગોલ્ડ મેડલ સાથે [[ઉનાળુ ઓલીમ્પિક રમતો|ઉનાળુ ઓલિમ્પિક રમતો]]માં વધારે સફળતા મેળવનાર દેશોમાં રોમાનિયાનો સમાવેશ થાય છે ([[ઓલિમ્પિક રમતના તમામ મેડલોની સંખ્યા|એકંદરે 15મુ]]).<ref>{{citeweb|url=http://www.infoplease.com/ipsa/A0115108.html|title=All-Time Medal Standings, 1896-2004|publisher=infoplease.com|access-date=2008-08-31}}</ref> શિયાળુ રમતોમાં ઓછુ રોકાણ થયું છે અને આ કારણથી [[શિયાળુ ઓલીમ્પિક રમતો|શિયાળુ ઓલિમ્પિક રમતો]]માં રોમાનિયાના ખેલાડીઓએ માત્ર એક જ બ્રોન્ઝ મેડલ મેળવ્યો છે. == નોંધ == <references group="note"></references> == સંદર્ભો == {{reflist|2}} == બાહ્ય કડીઓ == {{sisterlinks}} ;સરકાર * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/romania.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091026201421/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/romania.html |date=2009-10-26 }} * [http://www.gov.ro/main/index/l/2/ રોમાનિયન સરકાર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116214121/http://www.gov.ro/main/index/l/2 |date=2010-01-16 }} * [http://www.presidency.ro/ રોમાનિયન પ્રમુખશાહી] * [http://www.parlament.ro/index_en.html રોમાનિયન સંસદ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061228063121/http://www.parlament.ro/index_en.html |date=2006-12-28 }} * [http://www.ccr.ro/default.aspx?lang=EN રોમાનિયાની બંધારણીય અદાલત] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120912165307/http://www.ccr.ro/default.aspx?lang=EN |date=2012-09-12 }} ;સામાન્ય માહિતી * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm દેશનો પરિચય] [[બીબીસી ન્યૂઝ]](BBC News)માંથી * {{CIA World Factbook_link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ રોમાનિયા] માહિતી, [[યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ સ્ટેટ|યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ડીપાર્ટમેન્ટ ઓફ સ્ટેટ]]માંથી * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html પોર્ટલ્સ ટુ ધી વર્લ્ડ](Portals to the World), યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ [[કોંગ્રેસ લાયબ્રેરી|કોંગ્રેસની લાઈબ્રેરી]]માંથી * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm રોમાનિયા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} ''UCB બાઈબ્રેરીસ ગવપબ્સ'' ખાતે * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} ; અર્થતંત્ર અને કાયદા * [http://www.bnro.ro/En/Info/curs_ext.asp વિનિમય દરો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081028213802/http://www.bnro.ro/en/Info/curs_ext.asp |date=2008-10-28 }} – [[નેશનલ બેન્ક ઓફ રોમાનિયા]](National Bank of Romania)માંથી * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php રોમાનિયા લો એન્ડ મિસેલેનિયસ(Romanian Law and Miscellaneous) - ઈંગ્લિશ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} ; સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક * [http://www.badley.info/history/Romania.index.html વિશ્વ ઇતિહાસની વિગતોમાંથી રોમાનિયાની તવારીખ] * [http://www.ici.ro/romania/en/index.html ICI.ro - રોમાનિયા વિશેની સાઈટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081025143606/http://www.ici.ro/romania/en/index.html |date=2008-10-25 }} * [http://www.theeuropeanlibrary.org/portal/libraries/Libraries.php?launch=1&amp;language=en&amp;page=Treasures&amp;country=Romania રોમાનિયાની નેશનલ લાઈબ્રેરીનો ખજાનો](Treasures of the national library of Romania) ; વિશ્વ ફરતે રોમાનિયા * [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Romanian_Meetups_Worldwide રોમાનિયાની સમગ્ર વિશ્વની મુલાકાતોની યાદી] ;મુસાફરી {{wikivoyage|Romania}} * [http://www.romaniatourism.com/ અધિકૃત રોમાનિયન પર્યટન વેબસાઈટ] {{યુરોપ}} [[શ્રેણી:યુરોપ]] [[શ્રેણી:દેશ]] 9bti3wkytlp5tiqtne9pzi6indbsw9k 0 22253 902929 748844 2026-07-28T04:59:59Z ~2026-41687-25 88344 /* ઇતિહાસ */ 902929 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = સમલાપુર | state_name = ગુજરાત | district = સાબરકાંઠા | taluk_names = ઇડર | latd = 23.833333 | longd= 73 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]],<br> [[દિવેલી]] [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''સામલાપુરા (તા. ઇડર)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા [[સાબરકાંઠા જિલ્લો| સાબરકાંઠા જિલ્લા]]માં આવેલા અને અરવલ્લી પર્વતમાળાના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[ઇડર તાલુકો|ઇડર તાલુકા]]નું એક ગામ છે. સામલાપુરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. == ઇતિહાસ == સમલાપુર ગામનુ નામ સામરસિંંહ રાઠોડ ના નામથી રાખવામા આવેલુ છે. તેઓએ વડ્નગર ઉપર વિજય મેળવ્‍યો હતો. અને ઇડરની જાગીરમાં વડનગરનેે સોંપ્‍યુ હતુ. તેના લીઘે હાલમાં તેઅઓના વંશજોને ઇડર સ્‍ટેટના જાગીરદાર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. રાવ રાઠોડ વંશ{{સંદર્ભ}} == ધાર્મિક સ્થળો == સમલાપુર ગામમાં રાઠોડ રાજપુતોના કુળદેવી માં નાગણેશ્વરી નું ખુબ જ મોટુ મંદીર આવેલુ છે. આ સિવાય ગામમાં પ્રવેશતા શ્રી મહાકાળી માં, શ્રી અંબે ભવાની માં તથા શ્રી બ્રહ્માણી માં તથા રેપરી માં ના પણ મંદીરો આવેલા છે.તથા ધંબેલી‌ બાલા હનુમાન મંદિર પણ આવેલું છે {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ઇડર તાલુકો]] bqthke36xtnb6lwq4qxdex6xdczdzrr 902930 902929 2026-07-28T05:02:32Z ~2026-41687-25 88344 /* */ 902930 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = સમલાપુર | state_name = ગુજરાત | district = સાબરકાંઠા | taluk_names = ઇડર | latd = 23.833333 | longd= 73 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]],<br> [[દિવેલી]] [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''સમલાપુરા (તા. ઇડર)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા [[સાબરકાંઠા જિલ્લો| સાબરકાંઠા જિલ્લા]]માં આવેલા અને અરવલ્લી પર્વતમાળાના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[ઇડર તાલુકો|ઇડર તાલુકા]]નું એક ગામ છે. સમલાપુરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. == ઇતિહાસ == સમલાપુર ગામનુ નામ સામરસિંંહ રાઠોડ ના નામથી રાખવામા આવેલુ છે. તેઓએ વડ્નગર ઉપર વિજય મેળવ્‍યો હતો. અને ઇડરની જાગીરમાં વડનગરનેે સોંપ્‍યુ હતુ. તેના લીઘે હાલમાં તેઅઓના વંશજોને ઇડર સ્‍ટેટના જાગીરદાર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. રાવ રાઠોડ વંશ{{સંદર્ભ}} == ધાર્મિક સ્થળો == સમલાપુર ગામમાં રાઠોડ રાજપુતોના કુળદેવી માં નાગણેશ્વરી નું ખુબ જ મોટુ મંદીર આવેલુ છે. આ સિવાય ગામમાં પ્રવેશતા શ્રી મહાકાળી માં, શ્રી અંબે ભવાની માં તથા શ્રી બ્રહ્માણી માં તથા રેપરી માં ના પણ મંદીરો આવેલા છે.તથા ધંબેલી‌ બાલા હનુમાન મંદિર પણ આવેલું છે {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ઇડર તાલુકો]] onptee3603w1gb8as1tnctcopitcyo4 902932 902930 2026-07-28T05:48:36Z Brihaspati 45702 [[Special:Contributions/~2026-41687-25|~2026-41687-25]] ([[User talk:~2026-41687-25|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:KartikBot|KartikBot]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 748844 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = સમલાપુર | state_name = ગુજરાત | district = સાબરકાંઠા | taluk_names = ઇડર | latd = 23.833333 | longd= 73 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]],<br> [[દિવેલી]] [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''સામલાપુરા (તા. ઇડર)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા [[સાબરકાંઠા જિલ્લો| સાબરકાંઠા જિલ્લા]]માં આવેલા અને અરવલ્લી પર્વતમાળાના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[ઇડર તાલુકો|ઇડર તાલુકા]]નું એક ગામ છે. સામલાપુરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. == ઇતિહાસ == સમલાપુર ગામનુ નામ સામરસિંંહ રાઠોડ ના નામથી રાખવામા આવેલુ છે. તેઓએ વડ્નગર ઉપર વિજય મેળવ્‍યો હતો. અને ઇડરની જાગીરમાં વડનગરનેે સોંપ્‍યુ હતુ. તેના લીઘે હાલમાં તેઅોના વંશજોને ઇડર સ્‍ટેટના જાગીરદાર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. {{સંદર્ભ}} == ધાર્મિક સ્થળો == સમલાપુર ગામમાં રાઠોડ રાજપુતોના કુળદેવી મા નાગણેશ્વરી નું ખુબ જ મોટુ મંદીર આવેલુ છે. આ સિવાય ગામમાં પ્રવેશતા શ્રી મહાકાળી માં, શ્રી અંબે ભવાની માં તથા શ્રી બ્રહ્માણી માં તથા રેપરી માં ના પણ મંદીરો આવેલા છે. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ઇડર તાલુકો]] hxf24srt9e3yni3ym15dnqi3t7oaknp 902933 902932 2026-07-28T05:50:12Z Brihaspati 45702 /* ઇતિહાસ */ સંદર્ભવિહોણી માહિતી દૂર કરી 902933 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = સમલાપુર | state_name = ગુજરાત | district = સાબરકાંઠા | taluk_names = ઇડર | latd = 23.833333 | longd= 73 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]],<br> [[દિવેલી]] [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''સામલાપુરા (તા. ઇડર)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા [[સાબરકાંઠા જિલ્લો| સાબરકાંઠા જિલ્લા]]માં આવેલા અને અરવલ્લી પર્વતમાળાના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[ઇડર તાલુકો|ઇડર તાલુકા]]નું એક ગામ છે. સામલાપુરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. == ધાર્મિક સ્થળો == સમલાપુર ગામમાં રાઠોડ રાજપુતોના કુળદેવી મા નાગણેશ્વરી નું ખુબ જ મોટુ મંદીર આવેલુ છે. આ સિવાય ગામમાં પ્રવેશતા શ્રી મહાકાળી માં, શ્રી અંબે ભવાની માં તથા શ્રી બ્રહ્માણી માં તથા રેપરી માં ના પણ મંદીરો આવેલા છે. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ઇડર તાલુકો]] bjpl3duli7qziojzzik5j83q90uv18s 902939 902933 2026-07-28T09:10:02Z Dsvyas 561 Dsvyas એ દિશાનિર્દેશન છોડ્યા વગર પાના [[સામલાપુરા (તા. ઇડર)]]ને [[શમલાપુરા (તા. ઇડર)]] પર વાળ્યું: Misspelled title: ગામનું સાચું નામ 902933 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = સમલાપુર | state_name = ગુજરાત | district = સાબરકાંઠા | taluk_names = ઇડર | latd = 23.833333 | longd= 73 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]],<br> [[દિવેલી]] [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''સામલાપુરા (તા. ઇડર)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા [[સાબરકાંઠા જિલ્લો| સાબરકાંઠા જિલ્લા]]માં આવેલા અને અરવલ્લી પર્વતમાળાના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[ઇડર તાલુકો|ઇડર તાલુકા]]નું એક ગામ છે. સામલાપુરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. == ધાર્મિક સ્થળો == સમલાપુર ગામમાં રાઠોડ રાજપુતોના કુળદેવી મા નાગણેશ્વરી નું ખુબ જ મોટુ મંદીર આવેલુ છે. આ સિવાય ગામમાં પ્રવેશતા શ્રી મહાકાળી માં, શ્રી અંબે ભવાની માં તથા શ્રી બ્રહ્માણી માં તથા રેપરી માં ના પણ મંદીરો આવેલા છે. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ઇડર તાલુકો]] bjpl3duli7qziojzzik5j83q90uv18s 902940 902939 2026-07-28T09:23:20Z Dsvyas 561 સામલાપુરા -> શમલાપુર 902940 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = શમલાપુર | state_name = ગુજરાત | district = સાબરકાંઠા | taluk_names = ઇડર | latd = 23.833333 | longd = 73 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''શમલપુર''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા [[સાબરકાંઠા જિલ્લો| સાબરકાંઠા જિલ્લા]]માં આવેલા અને અરવલ્લી પર્વતમાળાના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[ઇડર તાલુકો|ઇડર તાલુકા]]નું એક ગામ છે. શમલાપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. == ધાર્મિક સ્થળો == શમલાપુર ગામમાં રાઠોડ રાજપુતોના કુળદેવી નાગણેશ્વરી માતાનું મંદીર આવેલું છે. આ સિવાય ગામમાં મહાકાળી, અંબે ભવાની, બ્રહ્માણી તથા રેપરી માના પણ મંદીરો આવેલાં છે. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ઇડર તાલુકો]] bm0fy1yp7mxlbrlvp4d8r1nqz7lelpv 902941 902940 2026-07-28T09:23:39Z Dsvyas 561 Dsvyas એ દિશાનિર્દેશન છોડ્યા વગર પાના [[શમલાપુરા (તા. ઇડર)]]ને [[શમલાપુર (તા. ઇડર)]] પર વાળ્યું: Misspelled title 902940 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = શમલાપુર | state_name = ગુજરાત | district = સાબરકાંઠા | taluk_names = ઇડર | latd = 23.833333 | longd = 73 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''શમલપુર''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા [[સાબરકાંઠા જિલ્લો| સાબરકાંઠા જિલ્લા]]માં આવેલા અને અરવલ્લી પર્વતમાળાના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[ઇડર તાલુકો|ઇડર તાલુકા]]નું એક ગામ છે. શમલાપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. == ધાર્મિક સ્થળો == શમલાપુર ગામમાં રાઠોડ રાજપુતોના કુળદેવી નાગણેશ્વરી માતાનું મંદીર આવેલું છે. આ સિવાય ગામમાં મહાકાળી, અંબે ભવાની, બ્રહ્માણી તથા રેપરી માના પણ મંદીરો આવેલાં છે. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ઇડર તાલુકો]] bm0fy1yp7mxlbrlvp4d8r1nqz7lelpv 0 24281 902920 795010 2026-07-27T19:55:02Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902920 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = લીચી | image = Lychee.jpg | image_width = 250px | image_caption = લીચીના વૃક્ષ પર પાકેલી લીચી | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[મેગ્નોલિઓફાયટા]] | classis = [[મેગ્નોલિઓપ્સિડા]] | ordo = [[સેપિન્ડેલ્સ]] | familia = [[સેપિન્ડેસી]] | genus = લીચી ('''''Litchi''''') | genus_authority = Sonn. (Pierre Sonnerat) | species = ચાઇનેન્સીસ ('''''L. chinensis''''') | binomial = લીચી ચાઇનેન્સીસ (''Litchi chinensis'') | binomial_authority = Sonn. }} {{nutritionalvalue | name=લીચી (ખાદ્ય ભાગ)) | note=ખાદ્ય ભાગ, પૂર્ણ ભારના ૬૦% ગણવામાં આવ્યો છે| kJ=276 | protein=0.8 g | fat=0.4 g | fiber=1.3 g | carbs=16.5 g | sugars=15.2 g | calcium_mg=5 | magnesium_mg=10 | phosphorus_mg=31 | vitC_mg=72 | source_usda=1 | right=1}} '''લીચી''' એ એક ફળ છે, જેનું વૈજ્ઞાનિક નામ '''''લીચી ચાઈનેન્સીસ''''' (''Litchi chinensis'') છે, પ્રજાતિ લીચીનો એકમાત્ર સદસ્ય છે. આ ફળ સોપબેરી વર્ગનું ફળ ગણાય છે. ઊષ્ણકટિબન્ધીય ફળ છે તેમ જ તેનું મૂળ નિવાસ [[ચીન]] છે. આ ફળ સામાન્યતઃ [[મડાગાસ્કર]], [[ભારત]], [[બાંગ્લાદેશ]], [[પાકિસ્તાન]], દક્ષિણ [[ચીની ગણતંત્ર|તાઇવાન]], ઉત્તરી [[વિયેતનામ]], [[ઈંડોનેશિયા]], [[થાઇલેન્ડ]], [[ફીલીપાઈન્સ]] અને [[દક્ષિણ આફ્રિકા]] વગેરે દેશોમાં જોવા મળે છે. લીચીનું વૃક્ષ મધ્યમ ઊંચાઈ ધરાવતું બારમાસી વૃક્ષ છે, જેની ઉંચાઇ ૧૫ થી ૨૦ મીટર જેટલી હોય છે. આ ઝાડનાં પાંદડા એકાંતરિત પીંછાકાર હોય છે, લગભગ ૧૫ થી ૨૫ સેં.મી. જેટલાં લાંબા હોય છે. નવાં પાંદડાં ઉજળા તામ્રવર્ણી હોય છે અને તેનું પૂર્ણ કદ અને આકાર થાય ત્યાં સુધીમાં લીલાં થતાં જાય છે. પુષ્પ નાનાં લીલાશ પડતાં કે પીળાશ પડતા સફેદ રંગનાં હોય છે, જે ૩૦ સેં.મી. લાંબી કુમળી દાંડી પર લાગે છે. લીચીનું ફળ ઠળીયાવાળું (ડ્રૂપ પ્રકારનું) હોય છે. ૩ થી ૪ સે.મી. જેટલું લાંબુ અને અને ૩ સે.મી વ્યાસ ધરાવતું હોય છે. ફળની છાલ ગુલાબી-લાલથી મરૂન રંગની અને દાણાદાર હોય છે, જે અખાદ્ય છે, પરંતુ સરળતાથી હટાવી શકાય છે. છાલની અંદર એક મીઠા સ્વાદ વાળું, દૂધિયા શ્વેત ગર્ભ ધરાવતું અને [[વિટામિન]]- સીથી ભરપૂર ફળ હોય છે. તેની કોઇ કોઇ પેશીઓ દ્રાક્ષ જેવી, જાડો ગર તેના ભૂરા રંગના, ચીકણા માવા જેવા બીજને વિંટળાયેલો હોય છે. આ બીજ ૨ સેમી લાંબુ અને ૧.૫ સેમી વ્યાસ ધરાવતું લંબગોળા આકારનું હોય છે. આ બીજ અખાદ્ય હોય છે. લીચીનાં ફળ [[જુલાઇ]] માસથી [[ઓક્ટોબર]] માસમાં ફૂલ આવ્યા બાદ લગભગ ત્રણ માસ પછી પરિપકવ બને છે. લીચીની બે ઉપ-જાતિઓ છે:- * લીચી ચાઇનેન્સીસ, ઉપજાતિ: ચાઈનેન્સીસ, : [[ચીન]], ઇંડોનેશિયા, લાઓસ, કમ્બોડિયામાં પાંદડાઓ ૪ થી ૮. * લીચી ચાઇનેન્સીસ, ઉપજાતિ: ફિલીપાઇનેન્સીસ: ફિલીપાઇન્સ, ઇંડોનેશિયામાં પાંદડાઓ ૨ થી ૪. == ઇતિહાસ == [[ચીન]] દેશના અતિ પ્રાચીન કાળમાં તંગ વંશના રાજા જુઆંગ જોંગનું પ્રિય ફળ હતું. રાજા પાસે આ ફળ દ્રુતગામી અશ્વો દ્વારા પહોંચાડવામાં આવતું હતું, કારણ કે આ ફળનું ઉત્પાદન માત્ર દક્ષિણ ચીનના એક પ્રાંતમાં જ થતું હતું. લીચીના ફળને પશ્ચિમના દેશોમાં ''પિયરે સોન્નેરૈટ'' દ્વારા પ્રથમ વર્ણિત કરવામાં આવ્યું હતું. (ઇ. સ. (૧૭૪૮ - ૧૮૧૪)ના સમયકાળ દરમ્યાન, એમની દક્ષિણ ચીન યાત્રા પૂર્ણ કરી પાછા ફર્યા બાદ) ઇ. સ. ૧૭૬૪ના વર્ષમાં લીચી રિયૂનિયન દ્વીપ ખાતે ''જોસેફ ફ્રૈંકોઇસ દ પાલ્મા'' દ્વારા લાવવામાં આવી, અને ત્યારબાદ આ ફળ મડાગાસ્કર ખાતે આવ્યું, અને તે આ ફળનું મુખ્ય ઉત્પાદક બની ગયું. == બાહ્ય કડીઓ == [[ચિત્ર:Lychee (Litchi chinensis) at Samsing, Duars, West Bengal W2 IMG 6504.jpg|thumb|right|200px| [[સામસીંગ]], [[દાર્જિલિંગ]], [[પશ્ચિમ બંગાળ]], [[ભારત]] ખાતે લીચીના વૃક્ષ પર ફુલો (મ્હોર).]] {{commons|category:Litchi chinensis}} * [http://www.abhivyakti-hindi.org/ss/leechi.htm લીચીના આરોગ્યમાં ફાયદાઓ] * [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/lychee.html હુંફાળા વાતાવરણનું ફળ : લીચી] * [http://www.crfg.org/pubs/ff/lychee.html કેલિફોર્નિયા નહિવત જોવા મળતા ફળના ઉત્પાદકો: લીચી ફળની વાસ્તવિકતાઓ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080913172151/http://www.crfg.org/pubs/ff/lychee.html |date=2008-09-13 }} * [http://www.gorgecreekorchards.com.au/lychees.html ઓસ્ટ્રેલિયામાં લીચી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105163024/http://www.gorgecreekorchards.com.au/lychees.html |date=2009-01-05 }} [[શ્રેણી:ફળ]] [[શ્રેણી:ખોરાક]] isjyg3yshopkv6umpkkwyx70t6ttdid 0 28348 902926 890194 2026-07-28T03:18:53Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902926 wikitext text/x-wiki [[File:Manhattan panorama under clouds.jpg|thumb|220px|મધ્યશહેર ન્યૂયોર્ક શહેર.શહેરો માનવ સંસ્કૃતિકરણના શ્રેષ્ઠત્વ ચિહ્ન સમાન છે.]] [[File:Egypt.Giza.Sphinx.02.jpg|thumb|220px|ગિઝા નેક્રોપોલિસમાં મહાન ગિઝાના પિરામિડ સામે આવેલા મહાન સ્ફિંક્સને પ્રાચીન ઈજિપ્તની સંસ્કૃતિના શ્રેષ્ઠ ચિહ્નરૂપ ગણવામાં આવે છે.]] [[File:The_Great_wall_-_by_Hao_Wei.jpg|thumb|220px|5મી સદી બીસી (BC)માં બંધાયેલી ચીનની દિવાલ ચીનની સંસ્કૃતિની ચિહ્ન બની ગઈ છે.]] '''સંસ્કૃતિ''' કે '''સભ્યતા''' ({{lang-en|Civilization}}) કેટલાક સંજોગોમાં વિવાદિત શબ્દ છે જેને એકબીજા સાથે સંકળાયેલા કેટલાક સંદર્ભોમાં ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે. શરૂઆતમાં, માનવ સંસ્કૃતિઓના ઉલ્લેખના સંદર્ભમાં આ શબ્દનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો જે ટેકનોલોજી, રાજનીતિ અને સમાજમાં લોકોની કામગીરીના વિભાગો સાથે વધુ સંબંધ ધરાવે છે. આવી સંસ્કૃતિઓ સામાન્યપણે શહેરીકૃત થઈ ગઈ છે. પ્રાચીન સંદર્ભોમાં સુસંસ્કૃત લોકોને "જંગલી" લોકોથી વિપરિત ગણવામાં આવતા હતા જ્યારે શરૂઆતના આધુનિક સંદર્ભોમાં સુસંસ્કૃત લોકોને "જૂનવાણી" લોકોથી વિપરિત ગણવામાં આવે છે. જોકે, આજની આધુનિક ચર્ચાઓમાં સામાન્યપણે કોઈપણ માનવ સમુદાય (ઉદાહરણ તરીકે જોઈએ તો “પ્રાચીન ગ્રીક સંસ્કૃતિ”) કે જે ઐતિહાસિક કે હાલના ચોક્કસ ભૌગોલિક સ્થળ કે ચોક્કસ સમયગાળા સાથે સંકળાયેલા હોય તેને રજૂ કરવા માટે લગભગ "સંસ્કૃતિ"ના સંદર્ભમાં જ તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. છતા, જ્યારે પણ બીજા સંદર્ભમાં આ શબ્દનો ઉપયોગ કરવામાં આવે ત્યારે માત્ર એવા ચોક્કસ સમાજ ખાસ કરીને શહેરની સ્થાપના કે જ્યાં "શહેર" શબ્દ વિવિધ અર્થોમાં પરિપૂર્ણ થતો હોય તેવા અમુક સ્તર સુધીનો વિકાસ થયો હોય તેમના પુરતો જ ઉપયોગ સિમિત રાખવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે સંસ્કૃતિકરણના સ્તરને ખેતીવાડી, લાંબા અંતરના વેપાર-ધંધા, વ્યવસાયિક વિશિષ્ટતાઓ અને <span class="goog-gtc-fnr-highlight">શહેરી</span>કરણમાં થયેલી પ્રગતિના સંદર્ભમાં નક્કી કરવામાં આવે છે. આ બધા પાયાના પાસાઓ ઉપરાંત, સંસ્કૃતિકરણને સંખ્યાબંધ બીજા દરજ્જાના પાસાઓને ધ્યાનમાં રાખીને પણ નક્કી કરવામાં આવે છે જેમાં, વિકસિત પરિવહનતંત્ર, લેખન, માપણીના ધોરણો (ચલણ વગેરે), કોન્ટ્રાક્ટ અને ટોર્ટ(કોન્ટ્રાક્ટની હેઠળ આવે તે) આધારિત કાયદાકીય તંત્ર, વિશેષ [[કલા|કલા]] શૈલીઓ (જે સભવતઃ ચોક્કસ સંસ્કૃતિની રૂપરેખા હોઈ શકે છે), સ્મારકિય સ્થાપત્ય, [[ગણિત|ગણિત]], કૃત્રિમ ધાતુવિજ્ઞાન અને [[ખગોળશાસ્ત્ર|ખગોળશાસ્ત્ર]] વગેરેનો પણ સમાવેશ થાય છે. ==વ્યાખ્યા== સિવિલાઈઝેશન (''સંસ્કૃતિકરણ'' ) શબ્દ મૂળ લેટિન ''સિવિલિઝ'' એટલે કે ''સિવિલ'' (નાગરિક) શબ્દ પરથી આવેલો છે અને તે લેટિન ''સિવિસ'' શબ્દ સાથે સંબંધ ધરાવે છે જેનો મતલબ ''નાગરિક'' થાય છે. તેમજ ''સિવિટાસ'' સાથે સંબંધ ધરાવે છે જેનો મતલબ ''શહેર'' અથવા ''શહેર-રાજ્ય'' થાય છે. [[File:Mohenjodaro Sindh.jpeg|thumb|left|250px|પાકિસ્તાનમાં આવેલા મોહેંજો-દડાના પ્રાચીન શહેરોને વિશ્વના સૌથી પ્રાચીન આધુનિક શહેરો તરીકે માનવામાં આવે છે.]] છઠ્ઠી સદીમાં બાઈઝેન્ટાઈન(પૂર્વ રોમનના) રાજા જસ્ટીનિઅને રોમન નાગરિક કાયદાનું નિરિક્ષણ કર્યું હતું. જેના પરિણામ સ્વરૂપે કોર્પસ જ્યુરિસ સિવિલિસ (નાગરિક કાયદાઓનું સંગઠન)ની રચના થઈ હતી. 11મી સદીમાં યુનિવર્સિટી ઓફ બોલોગ્ના કે જે પશ્ચિમ યુરોપની પ્રથમ યુનિવર્સિટી (વિદ્યાપીઠ) હતી તેના પ્રાધ્યાપકોએ કોર્પસ જ્યુરિસ સિવિલિસની ફરી શોધ કરી અને ત્યારબાદ સમગ્ર પશ્ચિમ યુરોપમાં તેની અસરો જોવા મળી હતી. 1388માં અંગ્રેજીમાં "નાગરિક તે તેને સંબંધિત" ના અર્થમાં સિવિલ(''નાગરિક'' ) શબ્દ આવ્યો.<ref>"નાગરિક", ''મેર્રિયમ-વેબસ્ટર'' , 226</ref> 1704માં ''સિવિલાઈઝેશન'' શબ્દ "એવો કાયદો કે જેમાં નાગરિકો સંબંધિત કેસોમાં થતી ફોજદારી કાર્યવાહી"ના અર્થમાં ઉપયોગમાં લેવાતો હતો. 18મી સદીના ઉત્તરાર્ધ સુધી સિવિલાઈઝેશન (''સંસ્કૃતિકરણ'' ) શબ્દ આધુનિક સમજણ પ્રમાણે "અસંસ્કારિતાના વિરોધી શબ્દ”ના સંદર્ભમાં ઉપયોગમાં નહોતો લેવાતો. - તેને સિવિલિટી (''વિનમ્રતા'' )ના અર્થમાં ઉપયોગમાં લેવાતો હતો જેનો મતલબ છે વિનય અથવા જો નાગરિક આદરભાવ. એમિલ બેન્વેનિસ્ટ(1954<ref name="Benveniste">એમીલ બેન્વેનીસ્ટ, "''Civilization'' .''Contribution à l'histoire du mot'' "(વિશ્વના ઇતિહાસમાં સંસ્કૃતિકરણ અને સહયોગ), 1954, ''પ્રોબ્લેમ્સ ડે લિંગ્વીસ્ટિક જનરલ'' માં પ્રકાશિત, આવૃત્તિઓ ગેલીમાર્ડ, 1966, pp.336-345(મેરી એલિઝાબેથ દ્વારા ''પ્રોબ્લેમ્સ ઈન જનરલ લિંગ્વીસ્ટિક્સ'' તરીકે અનુવાદિત, 2 ભાગ, 1971)</ref>)ના જણાવ્યા અનુસાર અંગ્રેજીમાં ''સિવિલાઈઝેશન ('' સંસ્કૃતિ)ની આધુનિક સમજણનો ઉલ્લેખ સૌથી વહેલામાં વહેલો એડમ ફેર્ગુસનના ''એન એસે ઓન ધ હિસ્ટ્રી ઓફ સિવિલ સોસાયટી'' (એડીન્બર્ગ, 1767- p. 2)માં જોવા મળે છે. {{quote|Not only the individual advances from infancy to manhood, but the species itself from rudeness to civilization.<!-- please leave original spelling -->|}}એ વાત નોંધવી જોઈએ કે આ પ્રયોગમાં હાલની “સુસંસ્કૃતતા”ની શ્રેષ્ઠતા અને પરિપકવતાનો વિચાર મેળ ખાય છે જેને “અસંસ્કારિતા”ના વિપરિત તરીકે હાલ જોવામાં આવે છે અને કોઈ વ્યક્તિમાં સંસ્કાર અથવા વિનમ્રતાના અભાવને દર્શાવવા માટે તેનો ઉપયોગ થાય છે. [[File:Clash of Civilizations mapn2.png|400px|thumb|હંટીંગ્ટનનો વિશ્વ સંસ્કૃતિનો નક્શો (1996)]] બેન્વેનિસ્ટે તપાસ કરી તે પહેલા નવા અંગ્રેજી શબ્દકોષમાં જેમ્સ બોસવેલ્સે સેમ્યુઅલ જ્હોન્સન સાથે કરેલી વાતચીતનો સંદર્ભ આપીને ''સિવિલાઈઝેશન'' શબ્દને જ્હોન્સનના શબ્દકોષમાં સમાવવા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી: {{quote|On Monday, March 23 (1772), I found him busy, preparing a fourth edition of his folio Dictionary... He would not admit ''civilization'', but only ''civility''. With great deference to him I thought ''civilization'', from ''to civilize'', better in the sense opposed to ''barbarity'' than ''civility'', as it is better to have a distinct word for each sense, than one word with two senses, which ''civility'' is, in his way of using it.}} બેન્વેનિસ્ટે રજૂઆત કરી હતી કે જ્હોન્સનની વ્યાખ્યાની ઝડપથી સ્વીકારવા અંગે વિવરણ કરતી અગાઉની ઘટનાઓ મળી શકે છે. 1775માં એસ્ટના શબ્દકોષમાં ''સિવિલાઈઝેશન'' શબ્દને “સુસંસ્કૃત કરતા રાજ્ય, સુસંસ્કૃત થવાની પ્રવૃત્તિ”<ref name="Benveniste"></ref> તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યો છે અને આ પરિભાષાનો એડમ સ્મિથ દ્વારા ''એન ઈન્કવાઈરી ઈન ટુ ધ નેચર એન્ડ કોઝિસ ઓફ ધ વેલ્થ ઓફ નેશન્સ'' માં ઘણી વખત ઉપયોગ કરાયો છે(1776)<ref name="Benveniste"></ref> સ્મિથ અને ફેર્ગુસન ઉપરાંત જ્હોન મિલરે પણ 1771માં તેના પુસ્તક ''ઓબ્ઝવેર્શન્સ કન્સર્નિંગ ધ ડિસ્ટીન્કશન ઓફ રેન્ક્સ ઈન સોસાયટી'' માં ઉપયોગ કર્યો છે.<ref name="Benveniste"></ref> ''સિવિલાઈઝેશન'' શબ્દ સૌપ્રથમ બેન્વેનિસ્ટે મર્કીઝ ડે મિરાબ્યૂના ''લામી ડેસ હોમ્મસ ઓ ટ્રેઈટ ડે લા પોપ્યુલેશન'' (1756માં લખાયું પરંતુ 1757માં પ્રકાશિત થયું) નામના ફ્રેન્ચ પુસ્તકમાં શોધ્યો હતો. બેન્વેનિસ્ટનો પ્રશ્ન એ હતો કે અંગ્રેજીમાં લખાયેલો શબ્દ મૂળ ફ્રેન્ચ ભાષા પરથી આવ્યો છે કે પછી બંને પોતાની રીતે સ્વતંત્રપણે લખાયેલા છે – એક એવો પ્રશ્ન કે જેમાં વધુ સંશોધનની જરૂર છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર ખરેખર તો ''સિવિલાઈઝેશન'' શબ્દ સંભવતઃ 1759માં ફેર્ગુસન દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાયેલો છે.<ref name="Benveniste"></ref> વધુમાં, બેન્વેનિસ્ટે નોંધ્યું હતું કે, સિવિલિટી (''સુસંસ્કૃતતા'' )થી વિપરિત, એક સીધી પરિભાષામાં ''સિવિલાઈઝેશન'' શબ્દ ગતિશિલતાનો એક ભાવાર્થ પણ આપે છે. આથી તેમણે આ પ્રમાણે લખ્યું હતું. [10] {{quote|[i]t was not only a historical view of society; it was also an optimist and resolutely non theological interpretation of its evolution which asserted itself, sometimes at the insu of those who proclaimed it, and even if some of them, and first of all Mirabeau, still counted religion as the first factor of 'civilization''.<ref name=Benveniste/><ref>Benveniste (French): ''Ce n'était pas seulement une vue historique de la société; c'était aussi une interprétation optimiste et résolument non théologique de son évolution qui s'affirmait, parfois à l'insu de ceux qui la proclamaient, et même si certains, et d'abord Mirabeau, comptaient encore la religion comme le premier facteur de la "civilization".''</ref>}} તેમના પુસ્તક ''ધ ફિલોસોફી ઓફ સિવિલાઈઝેશન'' અનુસાર આલ્બર્ટ સ્વાર્ત્ઝનેગર સિવિલાઈઝેશનની કલ્પના અંગેના ફિલસૂફો પૈકી એક મુખ્ય ફિલસૂફ છે જેમણે એ બાબતે ધ્યાન દોર્યું હતું કે સમાજમાં આ અંગે બે મંતવ્યો જોવા મળે છે. સિવિલાઈઝેશન અંગેનું એક મંતવ્ય સંપૂર્ણપણે ભૌતિક છે અને અન્ય મંતવ્ય નૈતિક અને ભૌતિક બંને વિચાર સાથે સંબંધ ધરાવે છે. તેમણે ટાંક્યું હતું કે હાલના જગતમાં કટોકટી એ છે કે 1923માં સિવિલાઈઝેશન શબ્દની નૈતિક કલ્પના માનવીયતાએ ગુમાવી દીધી હતી. આ સમાન કાર્યમાં તેમણે સિવિલાઈઝેશન શબ્દને એમ કહીને રજૂ કર્યો હતો કે {{quote|It is the sum total of all progress made by man in every sphere of action and from every point of view in so far as the progress helps towards the spiritual perfecting of individuals as the progress of all progress.}} “સિવિલાઈઝેશન”(સંસ્કૃતિકરણ) શબ્દ લોકોમાં અને વિદ્વાનોના વર્તુળોમાં “સંસ્કૃતિ” શબ્દને વ્પાયાક અર્થમાં રજૂ કરવા માટે તેના સમાનાર્થ તરીકે વારંવાર ઉપયોગમાં લેવાય છે.<ref>"સંસ્કૃતિકરણ" (1974), ''બ્રિટાનિકા એનસાઈક્લોપીડિયા'' 15મી આવૃત્તિ ભાગ II, એનસાઈક્લોપીડિયા બ્રિટાનિકા, ઈન્ક., 956.</ref> આ વાત સમજી શકાય એવી છે, કારણ કે તમામ ચોક્કસ સંસ્કૃતિમાં ચોક્કસ સંસ્કૃતિ સમાયેલી જ હોય છે અને એવા તમામ લોકો કે જે સંસ્કૃતિનો હિસ્સો હોય તેઓ સંસ્કૃતિની સંસ્કૃતિનો પણ હિસ્સો છે. જોકે, આ શબ્દો હંમેશા એકબીજામાં પરિવર્તિત થતા હોય તેમ જરૂરી નથી. ઉદાહરણ તરીકે જોઈએ તો, ભટકતી જાતિના નાના સમૂહનું સંસ્કૃતિકરણ ન થયુ હોય તે રીતે કદાચ સ્વીકારી શકાય છે પરંતુ તેમની પોતાની સંસ્કૃતિ હોય તે વાત ચોક્કસપણે સ્વીકારી શકાય.(જેમકે કલા વસ્ત્રો, માન્યતાઓ, મુલ્યો, વર્તન અને ભૌતિક આદતો વગેરે લોકોની જીવનશૈલી છે જેને સંસ્કૃતિ તરીકે ગણવામાં આવે છે<ref>"સંસ્કૃતિ", ''વિકિશનરી'' , [http://en.wiktionary.org/wiki/Culture સંસ્કૃતિ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100825094759/http://en.wiktionary.org/wiki/culture |date=2010-08-25 }}. સુધારો 25 ઓગસ્ટ 2007</ref>. એવું કહી શકાય કે સંસ્કૃતિ(સંસ્કૃતિકરણ) વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી સાથે વધુ સંબંધ ધરાવે છે અને સંસ્કૃતિ મુક્ત કળા સાથે વધુ સંબંધ ધરાવે છે પરંતુ બેશકપણે બંને એકબીજાની ખૂબ નીકટ છે અને સામાન્યપણે સમાંતર રીતે જ આગળ વધે છે. સંસ્કૃતિને સામાન્ય રીતે ખેતીવાડી અને શહેરી સંસ્કૃતિના જટીલ જોડાણ તરીકે ઓળખાવવામાં આવે છે. સભ્ય સંસ્કૃતિઓ શહેરી જીવનશૈલીમાંથી ઉભરતા કે તેના પરિણામે જોવા મળતા બહુમાળી મકાનો, સંસ્થાનો, કલાકૃતિઓના આધારે રચાય છે જેમાં શહેરોમાં એક સ્થળે કાયમી વસતા લોકોની વસ્તી રોજિંદા અન્ન અને અન્ય જીવન જરૂરિયાતો પૂર્ણ કરવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે તેના આધાર પર રચાયેલી હોય છે. પ્રાચીન પરંતુ સમયાંતરે ઉપયોગ થતો આવ્યો છે તે કલ્પના અનુસાર “સિવિલાઈઝેશન” શબ્દ માનક તરીકે પણ ઉપયોગમાં લેવાય છે. સામાજિક સંદર્ભમાં જોઈએ તો જ્યાં શહેરી સંસ્કૃતિ અને જટીલતા અન્ય “અણધડતા” અથવા “અસંસ્કારિતા”ની સંસ્કૃતિ પર વધુ પ્રભાવિત હોય ત્યાં “સિવિલાઈઝેશન”ની કલ્પના કોઈ ચોક્કસ જૂથની સાંસ્કૃતિક(ઘણી વખત નૈતિક) શ્રેષ્ઠતા દર્શાવવા માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે. તેના જેવી જ કલ્પનામાં, સિવિલાઈઝેશનનો અર્થ એવો પણ થાય કે “વિચારો, વર્તન કે પસંદગીમાં સંસ્કારિતા.”<ref>"સંસ્કૃતિકરણ" (2004), ''મેર્રિઅમ-વેબસ્ટરનો મહાવિદ્યાલયને લગતો શબ્દકોષ'' અગિયારમી આવૃત્તિ, મેર્રિઅમ-વેબસ્ટર, ઈન્ક., 226.</ref> સિવિસાઈઝેશનનું આ માનક એવી વિચારધારામાં ખૂબ જ ઉંડાણપૂર્વક જોડાયેલું છે કે શહેરીકૃત વાતાવરણ ભૌતિક અને માનસિક દ્રઢતાની બાબતે વધુ સારી જીંદગી પુરી પાડે છે. સંસ્કૃતિ માટે વિજ્ઞાન, વેપાર, કલા, સરકાર અને ખેતીવાડીના '''આધુનિક જ્ઞાન''' ની જરૂર છે. ==ગુણધર્મો== [[File:Sumerian 26th c Adab.jpg|thumb|26મી સદીનું સુમેરુ ભાષામાં લખાયેલા સુમેરુ કીલાક્ષર લેખો તેમની ચૂંટણી પ્રસંગે આદબના ઉચ્ચ પુરોહિતોને અપાયેલી ભેટોની યાદી આપે છે.માનવીય લખાણના સૌથી પ્રાચીન લેખો પૈકી એક છે.]] વી.ગોર્ડન ચિલ્ડ જેવા સમાજવિજ્ઞાનિકોએ સંખ્યાબંધ એવા લક્ષણો દર્શાવ્યા છે જે સંસ્કૃતિને અન્ય સમાજથી અલગ દર્શાવે છે.<ref>ગોર્ડન ચિલ્ડ, V., ''ઇતિહાસમાં શું બન્યુ'' (પેંગ્વિન, 1942) અને ''માણસે પોતાની જાત બનાવી'' (હેર્મન્ડસ્વોર્થ, 1951)</ref> સંસ્કૃતિ ત્યાં વસતા લોકોની ગુજરાન ચલાવવની રીતભાત, તેમની જીવનશૈલીઓના પ્રકાર, વસાહતોના માળખાઓ, સરકારના પ્રકાર, સામાજિક સ્તર, અર્થતંત્ર, સાક્ષરતા અને અન્ય સાંસ્કૃતિક ગુણોના આધારે દર્શાવવામાં આવે છે. દરેક માનવ સંસ્કૃતિનો આધાર [[કૃષિ|ખેતીવાડી]] અને જીવનનિર્વાહના સાધનો પર આધાર રાખે છે. ખેતરોમાં ઉગતું ધાન્ય વધારાના અન્ન તરીકે મળે છે ખાસ કરીને જ્યારે લોકો સિંચાઈ અને પાકની ફેરવણી જેવી ઘનિષ્ઠ ખેતીની ટેકનિકોનો ઉપયોગ કરે ત્યારે આમ બને છે. અનાજનો સંગ્રહ વિશેષ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તેને ઘણા લાંબા સમય સુધી સાચવી શકાય છે. અનાજના સંગ્રહના કારણે લોકો અન્ન ઉત્પાદન સિવાય જીવન નિર્વાહ માટે અન્ય કામ કરી શકે છેઃ અગાઉના સમયમાં શહેરી વ્યવસ્થામાં કારીગરો, પુરોહિત, પૂજારણો અને વિશેષ કારકિર્દી ધરાવતા અન્ય લોકો સમાવેશ થતો હતો. અનાજના સંગ્રહના કારણે સમાજમાં વિવિધ કાર્યોના ભાગ પડે છે અને માનવીય પ્રવૃત્તિઓમાં વધુ ફાટાઓ પડતા જાય છે જે સંસ્કૃતિના લક્ષણોને યથાર્થ કરે છે. સંસ્કૃતિમાં અન્ય સમાજની સરખામણીએ ઘણી અલગ પ્રકારની વસાહત રચનાઓ જોવા મળે છે. સિવિલાઈઝેશન(''સંસ્કૃતિ'' ) શબ્દ કેટલીક વખતે માત્ર “શહેરમાં વસનાર” તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.<ref>ટોમ સ્ટેન્ડેગ (2005), ''અ હિસ્ટ્ર ઓફ વલ્ડ ઈન ૬ ગ્લાસિસ'' , વોકર &amp; કંપની, 25.</ref> ખેતીના વ્યવસાયમાં ન હોય તેવા લોકો શહેરોમાં કામ કરવા માટે અને વેપાર કરવા માટે એકઠા થાય છે. અન્ય સમાજની સરખામણીએ સંસ્કૃતિમાં વધુ જટીલ રાજકીય માળખુ હોય છે જેને રાજ્ય તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.{{Citation needed|date=August 2010}} રાજ્યના સમાજો અન્ય સમાજોની સરખામણીએ વધુ વર્ગીકૃત કે {{Citation needed|date=August 2010}}વિભક્ત હોય છેઃ અહીં સામાજિક વર્ગોમાં ઘણો તફાવત હોય છે. શાસકવર્ગ સામાન્ય પણે શહેરોમાં વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે અને તેમના હાથમાં તમામ મહેસુલ કે જથ્થાનો અંકુશ હોય છે અને સરકાર કે અમલદારશાહીની પ્રવૃત્તિના ભાગરૂપે તે પોતાની કામગીરી કરે છે. વિવાદિત સિદ્ધાંતવાદી મોર્ટન ફ્રેઈડ અને એકીકરણ સિદ્ધાંતવાદી એલ્મન સર્વિસે માનવ સંસ્કૃતિઓને રાજકીય તંત્ર અને સામાજિક અસમાનતાના આધારે વર્ગીકૃત કરી છે. વર્ગીકરણના આ તંત્રમાં ચાર શ્રેણીઓ રાખવામાં આવી છેઃ{{Citation needed|date=August 2010}} * ''હન્ટર-ગેધરર બેન્ડ્સ'' શિકારીઓનો સમૂહ કે જેઓ સામાન્યપણે સમતાવાદી સમાજ છે{{Citation needed|date=July 2010}} * ''બાગકામ/ગોવાળોનો સમાજ'' જેમાં સામાન્યપણે બે વંશાગત સામાજિક વર્ગો હોય છેઃ ચીફ(વડા) અને કમાન્ડર(સંચાલક) હોય છે. * ''ખૂબ જ ઉચ્ચ રીતે વિભાજિત માળખા'' અથવા ચીફડોમ્સ(એક વ્યક્તિના સંચાલન હેઠળની પ્રાદેશિક સ્તરની સામુદાયિક રચના) જેમાં કેટલાક વશાંગત વર્ગો જોવા મળે છે જેમ કે, રાજા, ઉમરાવ, મુક્તમાણસો, દાસ અને ગુલામો. * એવું ''સંસ્કૃતિકરણ'' કે જેમાં સામાજિક ધર્માધિકારીઓ અને સુઆયોજિત સંસ્થાકીય સરકારો જોડાયેલી હોય.<ref>{{cite book | last = Beck | first = Roger B. | authorlink = | coauthors = Linda Black, Larry S. Krieger, Phillip C. Naylor, Dahia Ibo Shabaka, | title = World History: Patterns of Interaction | publisher = McDougal Littell | year = 1999 | location = Evanston, IL | pages = | url = | doi = | id = | isbn = 0-395-87274-X }}</ref> આર્થિકરીતે, સંસ્કૃતિ ઓછા આયોજિત સમાજના બદલે માલિકીપણા અને વિનિમયની રૂપરેખા વધુ રજૂ કરે છે. એક સ્થળે રહેતી વ્યક્તિ કોઈ ભટકતી વ્યક્તિની સરખામણીએ વધુ વ્યક્તિગત માલિકી ધરાવે છે. કેટલાક લોકો ભૂમિગત સંપત્તિ અથવા જમીનની અંગત માલિકી પણ મેળવે છે. સંસ્કૃતિમાં અમુક ટકા લોકો અન્ન ઉગાડતા ન હોવાના કારણે તેઓ અન્ન માટે ફરજિયાતપણે પોતાની ચીજવસ્તુઓ કે સેવાઓનો બજારમાં વેપાર કરે છે અથવા પ્રસંશારૂપે, પુનર્વિતરણ કરભાર, ભાડા અથવા વસ્તીના અન્ન ઉત્પાદન વિભાગના દશભાંશ રૂપે અન્ન મેળવે છે. પ્રાચીનકાળમાં આ પ્રકારના વિનિમયમાં જટીલતા વધતા વિનિમયના માધ્યમ તરીકે નાણું વિકસાવાયું હતું. વધુ સરળતા માટે, ગામડાઓમાં કુંભાર કોઈ બિયર ગાળનાર વ્યક્તિને માટલા ઘડીને આપતો હતો અને બિયર બનાવનાર માણસ તેને વળતરના સ્વરૂપમાં ચોક્કસ પ્રમાણમાં બિયર આપતો હતો. શહેરોમાં, કુંભારને નવા આશ્રયની જરૂર પડે, આશ્રયદાતાને જોડાની જરૂર પડે, મોચીને કદાચ નવી ઘોડાની નાળની જરૂર પડે, લુહારને કદાચ નવા બકરાની જરૂર પડે અને ચમારને કદાચ નવા માટલાની જરૂર પડે. આ લોકો કદાચ વ્યક્તિગત રીતે એકબીજાની કાળજી ન રાખી શકે અને તેની જરૂરિયાત કદાચ એક જ સમયે ઉભી ન થાય. . નાણાકીયતંત્ર એક એવું માધ્યમ છે જે આ જરૂરિયાતોને પુરી કરવા માટેના યોગ્ય આયોજનની ખાતરી આપે છે. લેખન સૌપ્રથમન સુમેરના લોકો દ્વારા વિકસાવાયું હતું જેને સંસ્કૃતિના ગુણવત્તાચિહ્ન તરીકે માનવામાં આવે છે અને “જટીલ પ્રસાશનિક અમલદારશાહીના ઉત્કર્ષ અથવા વિજયી રાજ્ય તરીકે જોવા મળે છે.”<ref>પૌકેટટ, ટીમોથી આર. 169.</ref> વેપારીઓ અને અમલદારો ચોક્કસ નોંધ રાખવા માટે લેખન પર વિશ્વાસ રાખતા હતા. નાણાંની જેમ, શહેરમાં વસ્તીના પ્રમાણમાં તેમજ જે લોકો વ્યક્તિગત રીતે એકબીજા સાથે જોડાયેલા નહોતા તેમના વચ્ચે વ્યાપારની જટીલતાના કારણે લેખનની જરૂરિયાત ઉભી થઈ. શ્રમમાં વિભાજન અને કેન્દ્ર સરકારના આયોજનની મદદથી, શહેરોમાં વૈવિધ્યસભર સાંસ્કૃતિક ગુણો પણ વિકાસ પામ્યા. તેમાં પ્રાદેશિક ધર્મો, કલાનો વિકાસ અને [[વિજ્ઞાન|વિજ્ઞાન]] તેમજ ટેકનોલોજીમાં અસંખ્ય આધુનિકતાઓનો સમાવેશ થાય છે. ઇતિહાસના આધારે કહી શકાય કે, સફળ સંસ્કૃતિ વધુને વધુ સીમાઓ લંબાવીને તેમજ વધુ અને વધુ અગાઉ બિનશહેરી હોય તેવા લોકોને સમાવીને વિસ્તરણ કર્યું છે. છતા પણ, આજદિન સુધી પણ કેટલીક જ્ઞાતિઓ કે લોકો હજી પણ અસંસ્કૃત રહી ગયા છે. આવી સંસ્કૃતિઓને “જૂનવાણી” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જેને અન્ય લોકો નિંદાત્મક સંદર્ભમાં જુએ છે. કેટલાક સંજોગોમાં “જૂનવાણી” અંગે કહેવામાં આવે છે કે તે “પહેલા” તો સંસ્કૃતિ જ હતી.(લેટીનમાં પ્રિમસ), જે માનવજાતિના ઉત્પતિકાળથી નથી બદલાઈ છતા તેને સાચી રીતે રજૂ કરવામાં આવી નથી. ખાસ કરીને, આજના દિવસોમાં જોવા મળતી તમામ સંસ્કૃતિઓ સમકાલિન છે, આજની કહેવાતી જૂનવાણી સંસ્કૃતિ કોઈપણ રીતે આપણે જેને સુસંસ્કૃત કહીએ છીએ તેની પૂર્વવર્તિ ઘટના તરીકે જણાતી નથી. કેટલાય માનવશાસ્ત્રજ્ઞાતાઓએ આવા લોકોને દર્શાવવા માટે “અશિક્ષિત” શબ્દપ્રયોગ કર્યો છે. યુએસએ(USA) અને કેનેડા કે જ્યાં સંખ્યાબંધ લોકોની સંસસ્કૃતિ યુરોપીયન આશ્રયોમાંથી વિસ્થાપિત થઈ છે તેને “પ્રથમ રાષ્ટ્ર” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. સામાન્યપણે ઉત્તર અમેરિકાના પ્રથમ રાષ્ટ્ર પાસે ધર્માધિકારી સરકાર, ધર્મ અને વિનિમયતંત્ર, તેમની પરંપરા અનુસારની મૌખિક ભાષા, કાયદા વગેરે હતા. આ સંસ્કૃતિને 10,000થી વધુ વર્ષ જાળવી રાખનારા પૂર્વજોના બુદ્ધિચાતુર્ય અને તેમના સ્વાભાવિક પર્યાવરણ{{Citation needed|date=January 2010}} (7મી સદી નિર્ણાયક છે) આદરને પાત્ર છે. સમય જતા આક્રમણ, નરસંહાર, ધર્માંતરણ અને અમલદારશાહીના અંકુશ તેમજ વેપારના વિસ્તરણ તેમજ ખેતીવાડીની આગમન અને અશિક્ષિત લોકોના સાક્ષરજ્ઞાનમાં વધારા સાથે સંસ્કૃતિનો ફેલાવો થયો. કેટલાક અસંસ્કૃત કે બિન શહેરી લોકોએ કદાચ સુસંસ્કૃત વર્તનને ઈચ્છાપૂર્વક સ્વીકાર્યું હશે, પરંતુ સંસ્કૃતિને દબાણપૂર્વક પણ ફેલાવવામાં આવ્યું છે. જો બિનશહેરી લોકો ખેતીવાડી સ્વીકારવાની ના પાડે અથવા “સુસંસ્કૃત” ધર્મ અપનાવવાની ના પાડે તો ઘણી વખત સુસંસ્કૃત લોકો દ્વારા તેમને આ માટે દબાણપૂર્વક ફરજ પાડવામાં આવતી હતી અને તેઓ મોટાભાગે તેમની આધુનિક ટેકનોલોજી અને તેમની બહુમતિના કારણે સફળપણ થતા હતા. સુસંસ્કૃતો મોટાભાગે એવો ધર્મ જ અપનાવતા હતા જે તેમની પ્રવૃત્તિઓ માટે ન્યાયપૂર્ણ હોય, ઉદાહરણના દાવો તરીકે કહી શકાય કે અસંસ્કૃત લોકો “જૂનવાણી”, દાસો, અસંસ્કૃત લોકો અથવા તેમના જેવા અન્ય લોકો છે અને તેમને “સભ્ય ધર્મ” દ્વારા “ઉન્નતકૃત” કરવા જોઈએ. ==સાંસ્કૃતિક ઓળખ== “સંસ્કૃતિકરણ”ને પોતાની રીતે જે સમાજ ન હોય તેવા જટીલ સમાજની સંસ્કૃતિ દર્શાવવા પણ ઉપયોગમાં લેવાય છે. દરેક સમાજ કે જેમની સુસંસ્કૃત હોય કે નહીં, તેમની પાસે ચોક્કસ વિચારો અને રિવાજો તેમજ તેમને કંઈક અલગ દર્શાવે તેવી ચોક્કસ પ્રકારની બનાવટો અને કલા હોય છે. સંસ્કૃતિ સામાન્યપણે મુશ્કેલ સંસ્કૃતિના વિકાસ માટે હોય છે જેમાં સાહિત્ય, વ્યવસાયિક કલા, સ્થાપત્ય, સુનિયોજિત ધર્મો અને તેમની ભદ્રતા સાથે જોડાયેલા જટીલ વિચારોનો સમાવેશ થાય છે. સંસ્કૃતિ સાથે જોડાયેલી મુશ્કેલ સંસ્કૃતિ કે જે ફેલાવાની સક્ષમતા ધરાવે છે અને અન્ય સંસ્કૃતિ પર તેનો પ્રભાવ છે, કેટલીક વખત સંસ્કૃતિમાં અન્ય સંસ્કૃતિને સમાવી લે છે(ખૂબ પરંપરાગત ઉદાહરણ જોઈએ તો ચીની સંસ્કૃતિકરણ અને કોરિયા, [[જાપાન|જાપાન]], [[વિએટનામ|વિએતનામ]] તેમજ અન્ય આસપાસના દેશો પર તેનો પ્રભાવ ગણી શકાય). સંખ્યાબંધ સંસ્કૃતિ ખરેખર તો મોટા કદના સાંસ્કૃતિક ઘડા સમાન હોય છે જેમાં અનેક દેશો અને ધર્મોને સમાવાયેલા હોય છે. સંસ્કૃતિ કે જ્યાં કોઈ રહે છે તેને વ્યક્તિની વ્યાપક સાંસ્કૃતિક ઓળખ તરીકે ગણવામાં આવે છે. અનેક ઇતિહાસવિદોએ આ વ્યાપક સાંસ્કૃતિક ઘડા પર ધ્યાન આપ્યું છે અને સંસ્કૃતિને સ્વતંત્ર એકમના રૂપમાં સ્વીકાર્યા છે. એક ઉદાહરણ જોઈએ તો વીસમી સદીની શરુઆતમાં ફીલસુફ ઓસ્વાલ્ડ સ્પેંગલરે<ref>સ્પેંગલર, ઓસ્લાવલ્ડ, ''ડેકલાઈન ઓફ ધ વેસ્ટ: પર્સપેક્ટીવ ઓફ વર્લડ હિસ્ટ્રી'' (1919)</ref> પોતે જર્મન શબ્દ “કલ્ટર”(Kultur) ઉપયોગ કરતો હોવા છતા ”કલ્ચર”(Culture) શબ્દપ્રયોગ તેણે સંસ્કૃતિ(સંસ્કૃતિકરણ) માટે ઉપયોગમાં લીધો હતો. તેણે જણાવ્યું હતું કે સંસ્કૃતિની સમજ એક જ પ્રાથમિક સાંસ્કૃતિક સંજ્ઞા પર આધારિત છે. સંસ્કૃતિમાં જન્મ, જીવન, ઘટાડા અને મૃત્યુના ચક્ર તેમજ નવા સુસંસ્કૃતો દ્વારા નવી સંસ્કૃતિ સાથેની કપટ વગેરે નવી સાંસ્કૃતિક સંજ્ઞાની આસપાસમાં રચાતા જોવા મળે છે. સંસ્કૃતિમાં આ “એકસમાન સંસ્કૃતિ”ની કલ્પના ઇતિહાસવિદ એલ્મન્ડ જે ટોયન્બીની વીસમી સદીના મધ્યમાં આવેલી પદ્ધતિને દબાવી દે છે. ટોયન્બીએ ''અ સ્ટડી ઓફ હિસ્ટ્રી '' નામના અલગ અલગ ભાગોમાં રચાયેલા પુસ્તકમાં સંસ્કૃતિની પ્રક્રિયા અંગે ઘટસ્ફોટ કર્યો હતો, જેમાં 21 સંસ્કૃતિમાં વધારો અને મોટાભાગનામાં બાદમાં આવેલા ઘટાડાને નોંધ્યો હતો અને પાંચ “બંધીકૃત સભ્યતાઓ” અંગે અભ્યાસ કર્યો હતો. ટોયન્બીના જણાવ્યા અનુસાર કેટલાક મહત્વના પડકારોને ઝીલવા માટે આર્થિક અથવા પર્યાવરણીય કારણો પર ધ્યાન આપવાના બદલે નૈતિક અને ધાર્મિક પડતીના પરિણામે “રચનાત્મક લઘુમતિ”ની નિષ્ફળતાના કારણે સામાન્યપણે સંસ્કૃતિમાં પડતી અને પછટાડ જોવા મળે છે. સમાન રીતે સેમ્યુઅલ પી. હંટીંગ્ટને પણ સંસ્કૃતિ અંગે જણાવ્યું હતું કે આ એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં “સર્વાધિકપણે લોકોનું સાંસ્કૃતિક જૂથકરણ અને વ્યાપક પ્રમાણમાં સાંસ્કૃતિક ઓખળ ધરાવતા લોકો જોવા મળે છે જેના કારણે માનવજાત અન્ય જીવો કરતા અલગ તરી આવે છે.” આ બધા ઉપરાંત સંસ્કૃતિની વ્યાખ્યા આપતા હંટીંગ્ટને સંસ્કૃતિ અંગે કેટલીક પદ્ધતિઓ પણ સુચવિ હતી જેની નીચે ચર્ચા કરવામાં આવી છે. ==જટીલ પ્રણાલીઓ== સિદ્ધાંતવાદીઓનું અન્ય એક જૂથ, પ્રાણલીના સિદ્ધાંતને અનુસરી સંસ્કૃતિને એક જટીલ પ્રણાલી તરીકે જુએ છે એટલે કે એક એવું માળખુ કે જેના દ્વારા કંઈક ઉત્પાદનના આશય સાથે કામ કરતા વસ્તુઓના જૂથનું વિશ્લેષણ થઈ શકે. સંસ્કૃતિઓએ શહેરો પહેલાની સંસ્કૃતિઓમાં ઉભરી આવેલા શહેરોના નેટવર્ક તરીકે જોવામાં આવે છે અને તેમાં આવતા આર્થિક, રાજકીય, મિલટરી, રાજદ્વારી, સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક આદાનપ્રદાનના આધારે તેને વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે. કોઈપણ સંગઠન જટીલ સામાજિક પ્રણાલી હોય છે અને સંસ્કૃતિ એક મોટુ સંગઠન જ છે. પ્રણાલીનો સિદ્ધાંત છીછરાપણા સામે રક્ષણ આપે છે પરંતુ સંસ્કૃતિના વિવરણના અભ્યાસમાં સમાનપણાને ગેરમાર્ગે લઈ જાય છે. ઉદાહરણ તરીકે જોઈએ તો, શહેરીવાદી જેન જેકોબ્સે શહેરોને એવા આર્થિક એન્જિનો તરીકે વ્યાખ્યાયિત કર્યા છે જે લોકોનું વિશાળ નેટવર્ક તૈયાર કરવા માટે કામ કરે છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે મુખ્ય પ્રક્રિયા શહેરોનું નેટવર્ક તૈયાર કરવાની છે જે “આયાત પ્રતિસ્થાપન” છે. આયાત પ્રતિસ્થાપન એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા શહેરી પરિઘ એવી ચીજવસ્તુઓ અને સેવાઓ કે જે ઔપચારિક રીતે વધુ આધુનિક શહેરોમાંથી આયાત કરવામાં આવે છે તેના પ્રતિસ્થાપનની કામગીરી કરે છે. સફળ આયાત પ્રતિસ્થાપનથી શહેરોના પરિઘ વિસ્તારોમાં આર્થિક વૃદ્ધિ રચાય છે અને ત્યારબાદ આ શહેરો તેમની ચીજવસ્તુઓ ઓછા વિકસિત શહેરોમાં નિકાસ કરી શકે છે જેથી તેમના મુલકમાં નવી આર્થિક વૃદ્ધિનું નેટવર્ક નેટવર્ક રચાય છે. આથી જેકોબ્સ દરેક સમુદાયને અલગ સાંસ્કૃતિક ઘડા તરીકે રજૂ કરવાના બદલે સંપૂર્ણ વ્યાપક આર્થિક વિકાસના નેટવર્ક તરીકે દર્શાવે છે. પ્રણાલીના સિદ્ધાંતવાદીઓ શહેરો વચ્ચે અનેક પ્રકારના સંબંધોને જુએ છે જેમાં આર્થિક સંબંધો, સાંસ્કૃતિ વિનિમય અને રાજકીય/રાજદ્વારી/લશ્કરી સંબંધો આવે છે. આ ક્ષેત્રો વારંવાર જુદાજુદા ધોરણો પર જોવા મળે છે. ઉદાહરણ તરીકે જોઈએ તો, ઓગણીસમી સદી સુધી વ્યાપાર નેટવર્ક હતા તે સાંસ્કૃતિક ક્ષેત્રો અથવા રાજકીય ક્ષેત્રો કરતા વધુ મોટા હતા. વિસ્તરત વેપાર માર્ગો કે જેમાં મધ્ય એશિયા અને હિન્દ મહાસાગર થઈને રોમન સામ્રાજ્યો, પર્સિયન સામ્રાજ્યો, [[ભારત|ભારત]] અને ચીનને જોડતા સુંવાળા માર્ગોનો પણ સમાવેશ થાય છે જે લગભગ 2000 વર્ષો પહેલા સ્થાપવામાં આવ્યા હતા, તે વખતે આ સંસ્કૃતિએ ખૂબ જ ભાગ્યે જ કોઈ રાજકીય, રાજદ્વારી, લશ્કરી અથવા સાંસ્કૃતિક સંબંધોથી જોડાયેલા હતા. આ પ્રકારના લાંબા અંતરના વેપારના પુરાવા પ્રાચીન વિશ્વમાં જોવા મળે છે. ઉર્ક સમયગાળામાં ગુઈલેર્મો આલ્ગાઝે દલીલ કરી હતી કે ઈજિપ્ત, મેસોપોટામિયા, ઈરાન અને અફઘાનિસ્તાન<ref>એલ્ગાઝ, ગુઈલેર્મો, ''ધ ઉર્ક વર્લ્ડ સિસ્ટમ: ધ ડાયનેમિક્સ ઓફ એક્સપાન્શન ઓફ અર્લી મેસોપોયામિટન સિવિલાઈઝેશન'' " (બીજી આવૃત્તિ, 2004) (આઈએસબીએન (ISBN) 978-0-226-01382-4)</ref>ને જોડતા વ્પાપાર સંબંધો હતા. બાદમાં આ સંબંધોના તાર [http://www.mesopotamia.co.uk/tombs/index.html ઉરના શાહી કબરો]માં જોવા મળે છે જેનાથી મોઝામ્બિકથી ઉત્તરે વ્યાપાર થતો હોવાનું સુચિત થાય છે. સંખ્યાબંધ સિદ્ધાંતવાદીઓ એવી દલીલ કરે છે કે સમગ્ર વિશ્વ પહેલાથી જ એક એકીકૃત “વિશ્વ પ્રણાલી” બની ગયું છે જે પ્રક્રિયાને [[ગ્લોબલાઇઝેશન|વૈશ્વિકરણ]]ના નામથી ઓળખવામાં આવે છે. સમગ્ર વિશ્વમાં વિવિધ સંસ્કૃતિો અને સમાજો આર્થિક, રાજકીય અને સાંસ્કૃતિક રીતે પણ અનેક પ્રકારે એકબીજાની પર આંતરિક રીતે આધારિત છે. એ બાબત પર ઘણી ચર્ચા થાય છે કે આ એકીકરણની પ્રક્રિયાની શરૂઆત ક્યારે થઈ અને કયા પ્રકારનું એકીકરણ – સાંસકૃતિક, પ્રાદ્યોગિક, આર્થિક, રાજકીય અથવા લશ્કરી-રાજદ્વારી – સંસ્કૃતિના વિસ્તરણમાં ચાવીરૂપ સંકેત છે. ડેવિડ વિલ્કિન્સને સુચવ્યુ હતું કે લગભગ 1500 બીસી(BC)<ref>વિલ્કિન્સન, ડેવીડ, ''[http://jwsr.ucr.edu/archive/vol10/number3/pdf/jwsr-v10n3-wilkinson.pdf ધ પાવર કન્ફીગરેશન સિક્વન્સ ઓફ ધ સેન્ટ્રલ વર્લ્ડ સિસ્ટમ, 1500-700 બીસી (BC)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060921055505/http://jwsr.ucr.edu/archive/vol10/number3/pdf/jwsr-v10n3-wilkinson.pdf |date=2006-09-21 }}'' (2001)</ref>માં મેસોપોટામિયન અને [[પ્રાચીન ઇજિપ્ત|ઈજિપ્તિયન]] સંસ્કૃતિમાં આર્થિક અને લશ્કરી-રાજદ્વારી એકીકરણના પરિણામરૂપે જે રચના થઈ તેને “કેન્દ્રીય સંસ્કૃતિ” કહેવામાં આવે છે. કેન્દ્રીય સંસ્કૃતિ બાદમાં વિસ્તરીને સમગ્ર મધ્યપૂર્વ અને યુરોપ પહોંચ્યુ અને બાદમાં વૈશ્વિક ધોરણો પર વિસ્તાર પામીને ઓગણીસમી સદી સુધીમાં યુરોપીયન વસાહતો સુધી પહોંચી અમેરિકા, ઓસ્ટ્રેલિયા, ચીન અને જાપાનને પણ સમાવી લીધા. વિલ્કિન્સનના કહેવા પ્રમાણે સંસ્કૃતિો સાંસ્કૃતિક રીતે એકબીજાથી વિભિન્ન હોઈ શકે છે જેમકે કેન્દ્રીય સંસ્કૃતિ અથવા જાપાનીઝ સંસ્કૃતિની જેમ એકબીજામાં મિલનકૃત હોઈ શકે છે. હંટીંગ્ટને કહ્યુ હતું કે “સંસ્કૃતિનો સંઘર્ષ” વિલ્કિન્સન દ્વારા એક જ વૈશ્વિક સંસ્કૃતિમાં સાંસ્કૃતિક ક્ષેત્રોના સંઘર્ષના રૂપમાં નિરુપિત કરાયો હોય તેમ બની શકે છે. અન્ય લોકો ક્રૂસેડ્સ(જેરુસલેમ વગેરે સ્થળો)ને વૈશ્વિકરણના પ્રથમ પગલાં તરીકે ગણાવે છે. વધુ રૂઢિવાદી દ્રષ્ટીકોણ એ છે કે સમાજોના નેટવર્કો પ્રાચનીકાળથી વધ્યા અને સંકોચાયા છે અને હાલનું વૈશ્વિકૃત અર્થતંત્ર અને સંસ્કૃતિ તાજેતરના યુરોપીયન વસાહતિકરણના પરિણામ સ્વરૂપ છે. ==ભવિષ્ય== [[File:Trade blocs.png|thumb|250px|સક્રિય ધાર્મિક સંગઠનો કે રાષ્ટ્રોના સહકારને આગળ વધારે છે અને આધુનિક સંસ્કૃતિ રચે છે.]] રાજકીય વિજ્ઞાનિક સેમ્યુઅલ હંટીંગ્ટ<ref>હંટીંગ્ટન, સેમ્યુઅલ પી., ''ધ ક્લેશ ઓફ સિવિલાઈઝેશન એન્ડ ધ રિમેકિંગ ઓફ વર્લ્ડ ઓર્ડર'' , (સીમોન &amp; સ્ચુસ્ટર, 1996)</ref>ને દલીલ કરી હતી કે 21મી સદીના ગુણધર્મો દર્શાવવાથી સંસ્કૃતિનો સંઘર્ષ થશે. હંટીંગ્ટને જણાવ્યા અનુસાર સંસ્કૃતિ વચ્ચેના સંઘર્ષના કારણે રાષ્ટ્રો-રાજ્યો વચ્ચે સંઘર્ષ થશે અને 19મી સદી તેમજ 20મી સદી વચ્ચેની વિચારસરણી વચ્ચે સંઘર્ષ થશે. આ વિચારોને પ્રબળતાપૂર્વક અન્ય લોકો જેવા કે એડવર્ડ સેઈડ અને મહંમદ અસાદી વગેરેએ પડકાર્યા હતા.<ref>{{cite web|url=http://www.selvesandothers.org/article15618.html|title=A Critique of Huntington’s "Clash of Civilizations"|last=Asadi|first=Muhammed|date=2007-01-22|publisher=Selves and Others|access-date=2009-01-23|archive-date=2009-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090426042806/http://www.selvesandothers.org/article15618.html|url-status=dead}}</ref> રોનાલ્ડ ઈંગ્લેહર્ટ અને પીપ્પા નોર્રિસે દલીલ કરી હતી કે મુસ્લિમ વિશ્વ અને પશ્ચિમના દેશો વચ્ચે “સંસ્કૃતિના વાસ્તવિક સંઘર્ષ” અલગ અલગ રાજકીય વિચારસરણી<ref>{{cite web|url=http://www.globalpolicy.org/globaliz/cultural/2003/0304clash.htm|title=The True Clash of Civilizations|last=Inglehart|first=Ronald|coauthors=Pippa Norris|date=March/April 2003|publisher=Global Policy Forum|access-date= 2009-01-23}}</ref> કરતા પશ્ચિમના વધુ ઉદાર જાતિય મુલ્યોના કારણે થયો છે. હાલમાં, વિશ્વ સંસ્કૃતિ જે સ્તરે રચાયું છે જેને સંભવતઃ એક ઔદ્યોગિક સમાજ તરીકે નિરુપિત કરી શકાય જે ખેતીસંબંધિત સમાજને દબાવી દે છે જેણે તેને મહત્વ આપ્યું હતું. કેટલાક ભવિષ્યવિદો માને છે કે સંસ્કૃતિ અન્ય સ્વરૂપ તરફ જઈ રહ્યું છે અને વિશ્વ સમાજ કહેવાતો માહિતીપ્રદ સમાજ બની જશે, કેટલાક પર્યાવરણીય વિજ્ઞાનિકો જોઈ રહ્યા છે કે વિશ્વ હાલ સંસ્કૃતિના ગ્રહોને લગતા તબક્કામાં પ્રવેશી રહ્યું છે જેને વિશ્વવ્યાપી સંસ્થાનો, પર્યાવરણીય પડકારો, આર્થિક પ્રણાલીઓ અને સજાગ્રતા સાથેના સ્વતંત્ર, મુક્ત રાષ્ટ્રો-રાજ્યોથી વધેલી વૈશ્વિક જોડાણ તરફ પ્રસ્થાન કરી રહ્યું હોવાનું કહી શકાય.<ref>{{Cite web |url=http://www.kosmosjournal.org/kjo/backissue/s2006/laszlo-1.shtml |title=કોસ્મોસ જર્નલ પાથ્સ ટુ પ્લેનેટરી સિવિલાઈઝેશન |access-date=2010-11-23 |archive-date=2006-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060712162009/http://www.kosmosjournal.org/kjo/backissue/s2006/laszlo-1.shtml |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.orionsociety.org/pages/oo/sidebars/America/Rockefeller.html |title=ઓરિઅન > અમેરિકાના વિચારો |access-date=2010-11-23 |archive-date=2008-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080515112558/http://www.orionsociety.org/pages/oo/sidebars/America/Rockefeller.html |url-status=dead }}</ref> વધુ સારી સમજના પ્રયાસ રૂપે જોઈએ તો, સંસ્કૃતિનો ગ્રહોને લગતો તબક્કો હાલના સંરર્ભમાં ઘટતા કુદરતી સ્ત્રોતો અને વધતા વપરાશ જેવો લાગે છે, વૈશ્વિક ચિતાર જૂથ કે જે ત્રણ લાક્ષણિક ભવિષ્યો સુધી પહોંચવા માટે ચિતાર વિષ્લેશકો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છેઃ જંગલીકરણ કે જેમાં વધતા સંઘર્ષોના પરિણામે વિશ્વમાં યુદ્ધભરી સ્થિતિ ઉભી થાય છે અથવા તો સંપૂર્ણપણે સામાજિક ભંગાણ થાય છે. રૂઢીવાદી વિશ્વ કે જેમાં બજાર દળો અથવા નીતિ સુધારો ધીમેધીમે વધુ મજબૂત પ્રક્રિયાઓમાં અવક્ષેપિત થાય છેઃ અને એક છે શ્રેષ્ઠ અવસ્થા કે જેમાં ઈકો-કમ્યુનાલિઝમ (આર્થિક-સમાજિકકરણ)ની ચળવળનો અમુક હિસ્સો સ્વીકાર્ય વિશ્વમાં ઉમેરાય છે અથવા વૈશ્વિક સમન્વયના પ્રયત્નો અને પગલાંના પરિણામે સ્થિરતા કોષ્ટક તૈયાર થાય છે.<ref>[http://www.gtinitiative.org/documents/Great_Transitions.pdf GTinitiative.org]</ref> કેર્ડેશેવ માનકો સંસ્કૃતિને ટેકનોલોજીકલ આધુનિકતાના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે, વિશેષરૂપે ઊર્જાના જથ્થા દ્વારા મપાયેલ સંસ્કૃતિ આધાર આપવા માટે સક્ષમ છે. કેર્ડેશેવ માનકોએ સંસ્કૃતિ માટે હાલમાં જાણીતી કોઈપણ જોગવાઈઓ કરતા ટેકનોલોજીની દ્રષ્ટીએ ઘણી વધુ આધુનિક જોગવાઈઓ રચી છે. ''(આ પણ જુઓઃ સંસ્કૃતિ અને ભવિષ્ય, અવકાશ સંસ્કૃતિ)'' ==સંસ્કૃતિઓનું પતન== સંસ્કૃતિઓના પતન માટે સંખ્યાબંધ ખુલાસાઓ આગળ ધરવામાં આવે છે: '''એડવર્ડ ગીબ્બન''' ની કામ “''ધ ડેકલાઈન એન્ડ ફોલ ઓફ ધ રોમન એમ્પાયર''” થી લોકોને સંસ્કૃતિના પતનમાં રસ જાગવા લાગ્યો જેની શરૂઆત પ્રાચીન ગ્રીસ અને રોમના શિષ્ટ યુગ વચ્ચે પેટ્રાર્ચ<ref>[http://www.artsci.lsu.edu/voegelin/EVS/Panel72001.htm પેટ્રાર્ચ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051023040718/http://www.artsci.lsu.edu/voegelin/EVS/Panel72001.htm |date=2005-10-23 }}, એલએસયુ(LSU).એજ્યુ</ref> દ્વારા કરાયેલા ઐતિહાસિક ભાગલાથી થઈ જેને મધ્યકાલીન યુગ અને નવજાગરણના ઉત્તરવર્તી તરીકે ગણવામાં આવે છે. ગીબ્બનના મતેઃ- ''“રોમનનું પતનએ અતિશય શ્રેષ્ઠતાની સ્વાભાવિક અને અનિવાર્ય અસર સમાન છે. '' ''સમૃદ્ધિમાં ઘટાડો અને સિદ્ધાંતોનું નિકંદન વળી ગયુ જે પતનના કારણમાં વધુ એક જવાબદાર કારણ બન્યું અને સમય પસાર થતો ગયો અને પ્રાચીનકાળ વિતતો ગયો તેમ કૃત્રિમ આધાર નાશ પામતો ગયો, સંબંધોના આસામાન્ય તાતણાઓ પોતાના જ બોજના દબાણમાં દેખાવા લાગ્યા. '' ''પતનની આ કહાની ઘણી સરળ અને સ્વાભાવિક છે અને શા માટે રોમન સામ્રાજ્ય ખતમ થયું તે અંગે પુછપરછ કરવાના બદલે આપણને એ બાબતે આશ્રર્ય થવું જોઈએ કે શા માટે તે આટલા લાંબા સમય સુધી ટકી શક્યું.”'' .”[ગીબ્બોન, ડેકલાઈન એન્ડ ફોલ ઓફ ધ રોમન એમ્પાયર, બીજી આવૃત્તિ, ભાગ 4, જે.બી. બ્યૂરી(લંડન, 1909) દ્વારા સંપાદિત, pp. 173–174.- પ્રકરણ XXXVIII: રેન ઓફ ક્લોવીસ. ભાગ VI. રોમન સામ્રાજ્યના પતન અંગે પશ્ચિમમાં સામાન્ય અવલોકનો] ગીબ્બોને સુચવ્યુ હતું કે રોમનના પતનની અંતિમ પ્રક્રિયા 1453 એડી(AD)માં કોન્ટેન્ટીનોપલથી ઓટ્ટોમન ટ્રક્સના અધઃપતનને ગણી શકાય. * '''થીયોડર મોમ્મેસેને''' પોતાના “''હિસ્ટ્રી ઓફ રોમ(મોમ્મેસેન)'' ” પુસ્તકમાં સુચવ્યું હતું કે 476 એડી(AD)માં પશ્ચિમ રોમન સામ્રાજ્યના પતન સાથે રોમનું પતન થયું હતું અને તેમણે “ઉત્પત્તિ”, “વિકાસ”, “ઘડપણ”, “પતન” અને “પડતી”ની જૈવિક સાદૃશ્યતાને પણ ધ્યાને લીધી હતી. * '''ઓસ્વાલ સ્પેંગલરે''' , “''ડેકલાઈન ઓફ ધ વેસ્ટ'' ” નામથી તેમના પુસ્તકમાં પેટ્રાર્ચના કાળક્રમાનુસારી વિભાજનને નકારી કાઢ્યું હતું અને સુચવ્યું હતું કે માત્ર આઠ “પરિપકવ સંસ્કૃતિો” હતા. વિકસતિ સંસ્કૃતિ અંગે તેમણે દલીલ કરી હતી કે, શાહીવાદી સંસ્કૃતિની વૃત્તિ છે કે જે વિસ્તરીત થઈ અને અંતે ધનિકશાહીમાં દાખલ થનાર લોકશાહી સરકારના રૂપમાં સામે આવ્યા બાદ છેવટે સામ્રાજ્યવાદમાં પરિણમી તેનું પતન થયું. * '''આર્નોલ્ડ જે. ટ્યોન્બી''' એ “''અ સ્ટડી ઓફ હિસ્ટ્રી'' ”માં સુચવ્યું હતુ કે નાની સંખ્યામાં બંધીકૃત સંસ્કૃતિ સાથે ઘણી મોટી સંખ્યામાં સંસ્કૃતિો થયા હતા અને આ તમામ સંસ્કૃતિો મોમ્મેસેમ દ્વારા ઓળખાયેલા ચક્રના આધારે થયા હતા. જ્યારે સાંસ્કૃતિક જૂથો ધીમે ધીમે પરાશ્રયી જૂથોમાં પરિણમવા લાગ્યા જેના કારણે આંતરિક અને બાહ્યય મજૂર વર્ગની સંખ્યા વધવા લાગી ત્યારે સંસ્કૃતિના પતનનું કારણ જોવા મળ્યુ હતું. * '''જોસેફ ટેઈન્ટરે''' “''ધ કોલેપ્સ ઓફ કોમ્પલેક્સ સોસાયટીઝ'' ”માં સુચવ્યું હતું કે જટીલતાના ઘટતા વળતરો જોવા મળ્યા છે જેના કારણે જે રાજ્યોએ મહત્તમ સ્વીકાર્ય જટીલતા મેળવી તેમનું જ્યારે આગળ જતા ખરેખર નકારાત્મક વળતર પેદા થવા લાગ્યુ ત્યારથી પતન શરૂ થયું. ટેઈન્ટરે સુચવ્યું હતુ કે રોમે બીજી સદી એડી(AD)થી આ સ્થિતિ પ્રાપ્ત કરી હતી. * '''જેર્ડ ડાયમન્ડે''' તેમના 2005 પુસ્તક “''કોલેપ્સઃ હાઉ સોસાયટીસ ચૂઝ ટુ ફેઈલ ઓર સક્સીડ'' ”માં અભ્યાસ કરેલી સંસ્કૃતિમાં પતનના મુખ્ય પાંચ કારણો સુચવ્યા હતા જેઃ જંગલોની કાપણી અને જમીનના ધોવાણ જેવી પર્યાવરણ હાનિ, જળવાયુ પરિવર્તન , જરૂરી સ્ત્રોતો માટે લાંબા અંતરના વેપારો પરનો આધાર, આંતરિક અને બાહ્ય હિંસાનું વધતુ સ્તર જેમકે યુદ્ધ અને નરસંહાર, આંતરિક તેમજ પર્યાવરણીય સમસ્યાઓ પ્રત્યે સામાજિક પ્રતિક્રિયાઓ છે. * '''પીટર ટુર્ચિને''' તેના [http://www.eeb.uconn.edu/faculty/turchin/HistDyn.htm ''હિસ્ટ્રીકલ ડાયનામિક્સ'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060830212141/http://www.eeb.uconn.edu/faculty/turchin/HistDyn.htm |date=2006-08-30 }} અને '''એન્ડ્રે કોરોતાયેવે''' ''et al'' . તેમના [http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=172&amp;Itemid=70 ''ઈન્ટ્રોડક્શન ટુ સોસિયલ મેક્રોડાયનામિક્સ, સેક્યુલર સાઈકલ્સ એન્ડ મિલેનિયલ ટ્રેન્ડસ'' ]માં ખેતીવાડી સંબંધિત સંસ્કૃતિોના પતન માટેના સંખ્યાબંધ ગાણિતિક સુચનો આપ્યા છે. ઉદાહરણ તરીકે જોઈએ તો, ટુર્ચિનના પાયાના તર્ક “આર્થિક-વસ્તીવિષયક” મોડેલને નીચે મુજબ વર્ણવી શકાયઃ સમાજવસ્તીવિષયક ચક્રના પ્રારંભિક તબક્કામાં આપણે ઉચા સ્તરનું માથાદીઠ ઉત્પાદન અને વપરાશ જોઈ શકીએ છીએ જેનાથી સંબંધિત વસ્તી વધારાના ઉંચા દર તો થયો જ સાથે સિલક ઉત્પાદનનો સંબંધિત ઉંચો દર પણ તેનું જ કારણ છે. પરિણામ સ્વરૂપે, આ તબક્કામાં લોકો કોઈપણ મોટી સમસ્યા વગર જ કર ચુકવતા થઈ શક્યા, કરવેચા ઘણા સરળતાથી એકત્ર થઈ શકતા હતા અને વસ્તી વધારો રાજ્યની આવકના પ્રમાણમાં જોવા મળતો હતો. મધ્યવર્તી તબક્કામાં અતિશયવસ્તીના કારણે માથાદીઠ ઉત્પાદનમાં ઘટાડો અને વપરાશના સ્તરમાં થયો જેના કારણે કરવેરા ઉઘરાવવાનું વધુને વધુ મુશ્કેલ બનતું ગયું. અને રાજ્યોની આવકમાં વધારો થતો અટકી ગયો જ્યારે રાજ્ય દ્વારા અંકુશિત વસ્તીમાં વધારાના કારણે રાજ્યોના ખર્ચામાં વધારો થવા લાગ્યો. પરિણામ સ્વરૂપે, રાજ્યોમાં આ તબક્કામાં વિચારવા યોગ્ય આર્થિક સમસ્યાઓ ઉભી થવા લાગી. પતનની પહેલાના અંતિમ તબક્કા દરમિયાન વધુ પડતી વસ્તીના કારણે આવકમાં ઘટાડો થયો પરંતુ રાજ્યોને વધુને વધુ વધતી વસ્તી(નીચાને નીચા દરો પર)ને અંકુશમાં લેવા માટે વધુ સ્ત્રોતોની જરૂર પડવા લાગી. તબક્કાવાર તેના પરિણામે અછત, રોગચાળો, રાજ્યોનું પતન અને વસ્તી વિષયક તેમજ સંસ્કૃતિઓનું પતન થયું.(પીટક ટુર્ચિન, ''હિસ્ટ્રીકલ ડાયનામિક્સ'' . પ્રિન્સ્ટોન યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 2003. 121-127) * '''પીટર હેથરે''' તેમના પુસ્તક ''ધ ફોલ ઓફ ધ રોમન એમ્પાયરઃ અ ન્યૂ હિસ્ટ્રી ઓફ રોમ એન્ડ ધ બાર્બેરિયન્સ'' <ref>આઈએસબીએન (ISBN) 0-19-515954-3</ref>માં જણાવ્યું હતું કે નૈતિક અથવા તો આર્થિક કારણોથી સંસ્કૃતિનું પતન નહોતું થયું પરંતુ સમગ્ર રાજ્યોની સરહદે અસંસ્કારી અને નિદ્રયી લોકો સાથે મળતા જંગલોની સીમાઓના કારણે તેઓ પોતાની જાતે જ બદલો લેનારા બનીને એકબીજાના જોખમી વિરોધીઓ બન્યા. વાસ્તવિકતાએ છે કે, રોમના લશ્કરને પ્રથમ વખત વારંવાર યુદ્ધમેદાનમાં હારનો સામાનો કરવો પડ્યો હતો જેના કારણે લશ્કરને વધુ શસ્ત્ર સરંજામ પુરા પાડવા માટે વધુ મોટી આવક ઉભી કરવાની જરૂર પડી હતી જેના કારણે સમગ્ર રાજ્યના ભાગલા થયા હતા. આ દલીલ વિશેષરૂપે રોમ પુરતી હોવા છતા તેને ઈજિપ્તિયનોના એશિયાઈ સામ્રાજ્યો, ચીનના હેન અને તાંગ વંશજો, મુસ્લિમ અબ્બાસિદ ખલીફાઓ માટે પણ લાગુ પાડી શકાય. * '''બ્રેયાન વોર્ડ- પર્કીન્સે''' તેમના પુસ્તક ''ધ ફોલ ઓફ રોમન એન્ડ ધ એન્ડ ઓફ સિવિલાઈઝેશન'' <ref>આઈએસબીએન (ISBN) 0-19-280728-5</ref>માં સંસ્કૃતિના પતન સાથે સંકળાયેલી વાસ્તવિક ભયાનકતાઓ એવા લોકો માટે દર્શાવી હતી જેઓ ખરેખર તેની અસરોથી પીડિત હતા, જે અન્ય કેટલાય સંશોધિત ઇતિહાસકારો કે જેમણે તેને ઓછુ મહત્વ આપ્યું તેનાથી વિપરિત છે. જટીલ સમાજોના આ પતનનો અર્થ એવો હતો કે લગભગ 1000 વર્ષ સુધી તો પાયાની યોજનાઓ પણ જોવા મળી નહોતી. અંધકાર યુગની સમકક્ષ આ પતનો પૂર્વીય ભૂમધ્ય સમુદ્રના પ્રદેશોમાં મોડેથી કાંસ્ય યુગના પતન, માયાનું પતન, ઈસ્ટર આઈલેન્ડ અને અન્યત્ર થયેલા પતનો, તેની સાથે જોવા મળ્યા હતા. * '''આર્થર ડેમેરેસ્ટે''' ''[[Ancient Maya: The Rise and Fall of a Rainforest Civilization]]'' ,<ref>આઈએસબીએન (ISBN) 0-521-53390-2</ref> પુરાતત્વવિદ્યા, પેલિઓકોલોજી(વ્યક્તિગત ધોરણે થયેલા પ્રાચીન સંશોધનો) અને શીલાલેખ પરથી ખૂબ જ તાજેતરમાં મળતા પુરાવાનો સમગ્ર દ્રષ્ટીકોણને ધ્યાનમાં રાખી દલીલ કરી હતી કે, એક પણ ખુલાસો પુરતો નથી પરંતુ શ્રેણીબદ્ધ અસ્થિરતાઓ, જમીનની ઉત્પાદકતાના નાશ સહિતની જટીલ ઘટનાઓ, દુકાળ અને આંતરિક તેમજ બાહ્ય સ્તરે વધતી હિંસાના સ્તરના કારણે માયાના સામ્રાજ્યોમાં અધઃપતનની શરૂઆત થઈ થઈ જેના કારણે પડતી અને રકાસનો એક સાથે પ્રારંભ થયો. તેમણે દલીલ કરી હતી કે માયાનું પતન આજના સંસ્કૃતિઓ માટે પદાર્થપાઠ સમાન છે. * '''જેફ્ફ્રી એ.મેકનીલી''' એ તાજેતરમાં સુચવ્યું હતું કે “ઐતિહાસિક પુરાવાઓની સમીક્ષા દર્શાવે છે કે અગાઉના સંસ્કૃતિઓએ તેમના જંગલોનું વધુ પડતુ નિકંદન વાળ્યું હતું અને મહત્વપૂર્ણ સ્ત્રોતોનો અવિચારી ઉપયોગ બેફામ ઢબે વિસ્તરતા સમાજના પતનનું મહત્વપૂર્ણ પાસુ છે.”<ref>મેકનીલે, જેફ્ફ્રી એ. (1994) "લેસન્સ ઓફ ધ પાસ્ટ: ફોરેસ્ટ્સ એન્ડ બાયોડાઈવર્સીટી" (ભાગ 3, ક્રમ 1 1994. જૈવવૈવિધ્યતા અને જાળવણી)</ref> * '''થોમસ હોમેર-ડીક્સોને''' “[http://www.theupsideofdown.com ''ધ અપસાઈડ ઓફ ડાઉનઃ કેટેસ્ટ્રોફિ, ક્રિએટીવીટી, એન્ડ ધ રિન્યુઅલ ઓફ સિવિલાઈઝેશન'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171012070649/http://www.theupsideofdown.com/ |date=2017-10-12 }}”માં સ્વીકાર્યું હતું કે ઊર્જા પર રોકાણના બદલામાં વળતરમાં ઘટાડો, ઊર્જાના પરિણામના દર માટે વપરાયેલી ઊર્જા, એ સંસ્કૃતિના અસ્તિત્વને મર્યાદામાં રાખવા માટે કેન્દ્ર સ્થાને છે. સામાજિક જટીલતાના દરજ્જાઓ એકબીજા સાથે મજબૂતપણે જોડાયેલા છે, તેમણે સુચવ્યું હતું કે, વાપરી શકાય તેવી ઊર્જાના જથ્થાના કારણે પર્યાવરણીય, આર્થિક અને ટેકનિકલ પ્રણાલીઓ ચાલે છે. જ્યારે આ જથ્થામાં ઘડાટો થાય ત્યારે શહેરોએ નવા ઊર્જાના સ્ત્રોતો મેળવવા પડે અથવા તો તેમનું પતન થઈ જશે.... ==ઇતિહાસ== ===પ્રથમ સહસ્ત્રાબદ્ધી બીસી (BC)ની શરૂઆત અને તે પહેલાનો તબક્કો=== ====જૂનું વિશ્વ==== [[File:Map of fertile cresent.png|thumb|right|ફર્ટાઈલ ક્રેસ્ન્ટનો નક્શો]] * કેમેટ/[[પ્રાચીન ઇજિપ્ત|પ્રાચીન ઈજિપ્ત]] * પૂર્વ નજીક પ્રાચીન ** મેસોપોટામિયા/સુમેર/ઉર/એસેરિઆ ** એનાટોલિયા/હરિયનો ** લેવાન્ટ/કેનાન ** એલ્મ * પ્રાગૈતિહાસિક અર્મેનિયા * મિનીઅન સંસ્કૃતિ * ઈન્ડસ ખીણપ્રદેશની સંસ્કૃતિ * આફ્રિકા * પ્રાચીન ચીન * હેલાડિક ગ્રીસ * કેલ્ટીક સંસ્કૃતિ * જર્મેનિક સંસ્કૃતિ * સાલ્વિક સંસ્કૃતિ * પ્રાગૈતિહાસિક ઈબેરિયનો * મેગાસ્થિક સંસ્કૃતિઓ(મોટા પથ્થરોમાંનો ઉપયોગ થતો હોય તેવી સંસ્કૃતિ) ====અમેરિકા==== [[File:PeruCaral01.jpg|thumb|નોર્ટ ચીકોની વસાહતો, પશ્ચિમ હેમિસ્ફરમાં જાણીતી સૌથી જૂની સંસ્કૃતિ.]] * નોર્ટ ચીકો, કેરેલ અથવા કેરેલ-સુપે સંસ્કૃતિ * ઓલ્મેક * ઝેપોટેક સંસ્કૃતિ ===અક્ષીય યુગ=== જર્મનીના ઇતિહાસવિદ દાર્શનિક, કાર્લ જેસ્ફર્સે સુચવ્યુ હતું કે 800 બીસી(BC)-200બીસી(BC) દરમિયાન અક્ષીય યુગમાં પ્રાચીન સંસ્કૃતિકરણને મોટાપાયે અસર પડી હતી જે સમયમાં ભારત, ચીન, ઈરાન, ઈઝરાયલ અને ગ્રીસમાં સંખ્યાબંધ સંતો, પયગંબરો, ધાર્મિક સુધારકો અને ફિલસુફોએ સંસ્કૃતિકરણની દિશા હંમેશ માટે બદલી નાંખી હતી.<ref>ટાર્નાસ, રિચર્ડ (1993) "ધ લેસન ઓફ ધ વેસ્ટર્ન માઈન્ડ: અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ ધ આઈડિયાઝ ધેટ હેવ શેપ્ડ અવર વર્લ્ડ" (બેલ્લેટાઈન બુક્સ)</ref> જુલિયન જેનેસે સુચવ્યુ હતું કે “દ્વીગૃહી મનના પતન” સાથે આ સંબંધ ધરાવે છે જે દરમિયાન આત્માના અવાજના બદલે અચેતન વિચારોને સરળતાપૂર્વક ઉદેશ્ય તરીકે સ્વીકરવામાં આવતી હતી. વિલિયમ એચ. મેકનેઈલે સુચવ્યું હતું કે ઇતિહાસનો આ સમયગાળો એવો છે કે જેમાં અગાઉ વિભક્ત થયેલા સભ્યતા વચ્ચે જોડાણની સંસ્કૃતિ જોડાઇ જે “ઓક્યૂમેન વચ્ચેની નિકટતા” દર્શાવતી હતી અને તેના કારણે ચીનથી ભૂમધ્ય સમુદ્રના પ્રદેશો સુધીના સામાજિક પરિવર્તનો દર્શાવાયા. આ વિચારોને તાજેતરમાં ક્રિસ્ટોફર ચેઝ-ડન અને વિશ્વ પ્રણાલીના સિદ્ધાંતવાદીઓએ ટેકો આપ્યો છે. ===અક્ષીય અને અક્ષીય પછીની સંસ્કૃતિઓ=== *આફ્રિકન સભ્યતાઓ : :*એક્ઝમ :*ઘાના સામ્રાજ્ય :*માલી સામ્રાજ્ય :*શાંઘાઈ સામ્રાજ્ય :*ગ્રેટ ઝીમ્બાબ્વે :*કેનેમ સામ્રાજ્ય :*બોર્નુ સામ્રાજ્ય :*કોંગોનું રાજ્ય * ભૂમધ્ય સમુદ્રના પ્રદેશોની સંસ્કૃતિઓ અને પ્રાચીન સમયગાળો : :* પ્રાચીન ગ્રીસ, પૌરાણિક ગ્રીસ અને હેલ્લેનીસ્ટિક સંસ્કૃતિ :* ફોએનિસિઆ :* રોમન સામ્રાજ્ય :* ઈલિરિયા :* લા ટેને કબિલાઓ * મધ્ય પૂર્વીય સંસ્કૃતિઓ : :* એકેમેનિડ્સના સમયથી પર્સિયન સંસ્કૃતિ :* અર્મેનિયન અને [[જ્યોર્જીયા (દેશ)|જ્યોર્જિયન]] સંસ્કૃતિ :* જુડાઈઝમનું બીજું મંદિર :* ફોએનિસિઅન સંસ્કૃતિ :* [[ઇસ્લામ ધર્મ|ઈસ્લામિક]] સંસ્કૃતિ * ભારતીય હિન્દુ અને બૌદ્ધ સંસ્કૃતિ : :* મૌર્ય અને મૌર્ય પછીની ભારતીય સંસ્કૃતિ :* ઉત્તર ભારતમાં ગુપ્ત સામ્રાજ્ય :* દક્ષિણ ભારતમાં ચોલા સામ્રાજ્ય :* પ્રાચીન લંકાની સંસ્કૃતિ * પૂર્વ એશિયન સંસ્કતિઓ : :* ચીની સંસ્કૃતિ :* કોરિયન સંસ્કૃતિ :* વિએતનામની સંસ્કૃતિ :* જાપાનની સંસ્કૃતિ * દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાની સંસ્કૃતિઓ : :* ફુનાન અને ચેન-લા :* અંગકોર, ક્મ્બોડીયા :* શ્રીવિજ્યા, સિંઘાસારી અને માજાપાહિત સંસ્કૃતિઓ :* બર્મિઝ, થાઈ અને લાઓ * મધ્ય એશિયન સંસ્કૃતિઓ : :* તિબેટીયન સંસ્કૃતિ :* તૂર્કી અને મોંગલ સંસ્કૃતિ * યુરોપીયન સંસ્કૃતિઓ : :* પશ્ચિમી ખ્રિસ્તી સમાજ :* બેઝેન્ટીયમ અને પૂર્વીય રૂઢિવાદી ખ્રિસ્તી સમાજ :* રશિયન સંસ્કૃતિ * મેસો-અમેરિકન સંસ્કૃતિઓ : :* ટોલ્ટેક :* કુસ્કોના રાજ્યો/ઈન્કા સામ્રાજ્ય :* એઝટેક સંસ્કૃતિ :* માયા સંસ્કૃતિ 15 અને 16મી સદીના સંશોધકોએ જ્યારથી જળમાર્ગ સંશોધનની શરૂઆત કરી ત્યારથી યુરોપીયન સરકાર, ઉદ્યોગ, વાણિજ્ય, સંસ્કૃતિનો પશ્ચિમ યુરોપથી અમેરિકા, દક્ષિણ આફ્રિકા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને પૃથ્વીના બાકીના હિસ્સામાં નાના સામ્રાજ્યોમાં ફેલાવો થયો. આજે લાગી રહ્યું છે કે આપણે ગ્રહીય ઔદ્યોગિકરણ વિશ્વની સંસ્કૃતિના ભાગ સમાન છીએ જેમાં સંખ્યાબંધ રાષ્ટ્રો અને ભાષાઓ સમાયેલી છે, જે કેટલાક સંપર્કરહિત લોકોને બચાવે છે. ==સંદર્ભો== ===નોંધ=== {{Reflist|2}} ===ગ્રંથસૂચિ=== * {{cite book|last= Ankerl |first= Guy |title= Global communication without universal civilization |origyear= 2000 |series= INU societal research |volume= Vol.1: Coexisting contemporary civilizations: Arabo-Muslim, Bharati, Chinese, and Western |publisher= INU Press |location= Geneva |isbn= 2-88155-004-5 |pages=|year= 2000 }} * [http://www.clashofcivilisations.com/ સંસ્કૃતિઓનો સંઘર્ષ અને અન્ય સંસ્કૃતિઓ અંગેની માહિતી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415210044/http://www.clashofcivilisations.com/ |date=2009-04-15 }}, સંઘર્ષ અને કલ્પનાની આસપાસની ચર્ચાઓ અને સમાચારો જેમકે સંસ્કૃતિઓ વચ્ચે ચર્ચા, સમાનતા, સ્વીકૃતિ વગેરે. * [http://www.bbc.co.uk/religion/interactive/civilisations/ સંસ્કૃતિકરણ પર બીબીસી (BBC)] * વિકિશનરીઃ [[wikt:civilization|સંસ્કૃતિકરણ]], [[wikt:civilize|સભ્ય]] * {{cite book | last = Brinton | first = Crane (et al.) | authorlink = Crane Brinton | year = 1984 | title = A History of Civilization: Prehistory to 1715 | edition = 6th | publisher = [[Prentice Hall]] | location = Englewood Cliffs, N.J. | isbn = 0-13-389866-0}} * {{cite book | last = Casson | first = Lionel | year = 1994 | title = Ships and Seafaring in Ancient Times | publisher = British Museum Press | location = London | isbn = 0-7141-1735-8}} * {{cite book | last = Chisholm | first = Jane | coauthors = and Anne Millard | year = 1991 | title = Early Civilization | others = illus. Ian Jackson | publisher = Usborne | location = London | isbn = 1-58086-022-2}} * {{cite book | last = Collcutt | first = Martin | coauthors = Marius Jansen, and Isao Kumakura | year = 1988 | title = Cultural Atlas of Japan | publisher = Facts on File | location = New York | isbn = 0-8160-1927-4}} * {{cite book | last = Drews | first = Robert | year = 1993 | title = The End of the Bronze Age: Changes in Warfare and the Catastrophe ca. 1200 B.C. | publisher = Princeton University Press | location = Princeton | isbn = 0-691-04811-8}} * {{cite book | last = Edey | first = Maitland A. | year = 1974 | title = The Sea Traders | publisher = [[Time-Life Books]] | location = New York | isbn = 0-7054-0060-3}} * {{cite book | last = Fairservis | first = Walter A., Jr. | year = 1975 | title = The Threshold of Civilization: An Experiment in Prehistory | publisher = [[Scribner]] | location = New York | isbn = 0-684-12775-X}} * {{cite book | last = Fernández-Armesto | first = Felipe | authorlink = Felipe Fernández-Armesto | year = 2000 | title = Civilizations | publisher = [[Macmillan]] | location = London | isbn = 0-333-90171-1}} * {{cite book | last = Ferrill | first = Arther | year = 1985 | title = The Origins of War: From the Stone Age to Alexander the Great | publisher = [[Thames and Hudson]] | location = New York | isbn = 0-500-25093-6}} * {{cite book | last = Fitzgerald | first = C. P. | year = 1969 | title = The Horizon History of China | publisher = American Heritage | location = New York | isbn = 0-8281-0005-5}} * {{cite book | last = Fuller | first = J. F. C. | authorlink = J.F.C. Fuller | year = 1954-57 | title = A Military History of the Western World | others = 3 vols. | publisher = [[Funk & Wagnalls]] | location = New York}} *# ''પ્રાચીનકાળથી લેપાન્ટોના યુદ્ધ સુધી. '' આઇએસબીએન(ISBN) 0-306-80304-6 (1987 પુનઃમુદ્રણ). *# ''સ્પેનના અર્માન્ડાના પરાજયથી વોટરલૂના યુદ્ધ સુધી'' આઇએસબીએન(ISBN) 0-306-80305-4 (1987 પુનઃમુદ્રણ). *# ''અમેરિકાના નાગરિક યુદ્ધથી બીજા વિશ્વયુદ્ધના અંત સુધી'' આઇએસબીએન(ISBN) 0-306-80306-2 (1987 પુનઃમુદ્રણ). * {{cite book | last = Gowlett | first = John | year = 1984 | title = Ascent to Civilization | publisher = Collins | location = London | isbn = 0-00-217090-6}} * {{cite book | last = Hawkes | first = Jacquetta | authorlink = Jacquetta Hawkes | year = 1968 | title = Dawn of the Gods | publisher = [[Chatto & Windus]] | location = London | isbn = 0-7011-1332-4}} * {{cite book | last = Hawkes | first = Jacquetta | coauthors = with David Trump | year = 1976 | title = The Atlas of Early Man | publisher = [[Dorling Kindersley]] | location = London | isbn = 0-312-09746-8 (1993 reprint)}} * {{cite book | last = Hicks | first = Jim | year = 1974 | title = The Empire Builders | publisher = Time-Life Books | location = New York}} * {{cite book | last = Hicks | first = Jim | year = 1975 | title = The Persians | publisher = Time-Life Books | location = New York}} * {{cite book | last = Johnson | first = Paul | authorlink = Paul Johnson (writer) | year = 1987 | title = A History of the Jews | publisher = [[Weidenfeld and Nicolson]] | location = London | isbn = 0-297-79091-9}} * {{cite book | last = Jensen | first = Derrick | authorlink = Derrick Jensen | year = 2006 | title = [[Endgame (Derrick Jensen books)|Endgame]] | publisher = [[Seven Stories Press]] | location = New York | isbn = 978-1-58322-730-5}} * {{cite book | last = Keppie | first = Lawrence | year = 1984 | title = The Making of the Roman Army: From Republic to Empire | publisher = Barnes & Noble | location = Totowa, N.J. | isbn = 0-389-20447-1}} * કોરોતાયેવ, એન્ડ્રે, ''વિશ્વના ધર્મો અને જૂના વિશ્વની ઓઈકુમેને સંસ્કૃતિનો સામાજિક ઉત્કર્ષઃ સામસામી-સાંસ્કૃતિક કલ્પના'' લેવિસ્ટન ન્યૂ યોર્કઃ એડવીન મેલ્લેન પ્રેસ, 2004 આઇએસબીએન(ISBN) 0-907061-05-0 * ક્રેડિન નિકોલે. સંસ્કૃતિકરણ માટેનો પુરાતત્વિય માપદંડ ''સમાજિક ઉત્કર્ષ અને ઇતિહાસ'' , ભાગ. 5, ક્રમ 1 (2006): 89-108. આઈએસએસએન(ISSN) 1681-4363. * {{cite book | last = Lansing | first = Elizabeth | year = 1971 | title = The Sumerians: Inventors and Builders | publisher = McGraw-Hill | location = New York | isbn = 0-07-036357-9}} * {{cite book | last = Lee | first = Ki-Baik | year = 1984 | title = A New History of Korea | others = trans. Edward W. Wagner, with Edward J. Shultz | publisher = [[Harvard University Press]] | location = Cambridge | isbn = 0-674-61575-1}} * {{cite book | last = McGaughey | first = William | year = 2000 | title = Five Epochs of Civilization | publisher = Thistlerose Publications | isbn = 0-9605630-3-2 |location=Minneapolis}} * {{cite book | last = Nahm | first = Andrew C. | year = 1983 | title = A Panorama of 5000 Years: Korean History | publisher = Hollym International | location = Elizabeth, N.J. | isbn = 0-930878-23-X}} * {{cite book | last = Oliphant | first = Margaret | year = 1992 | title = The Atlas of the Ancient World: Charting the Great Civilizations of the Past | publisher = Ebury | location = London | isbn = 0-09-177040-8}} * {{cite book | last = Rogerson | first = John | year = 1985 | title = Atlas of the Bible | publisher = [[Infobase Publishing]] | location = New York | isbn = 0-8160-1206-7}} * {{cite book | last = Sandall | first = Roger | authorlink = Roger Sandall | year = 2001 | title = The Culture Cult: Designer Tribalism and Other Essays | publisher = Westview | location = Boulder, Colo. | isbn = 0-8133-3863-8}} * {{cite book | last = Sansom | first = George | year = 1958 | title = A History of Japan: To 1334 | publisher = Stanford University Press | location = Stanford | isbn = 0-8047-0523-2 (1996 reprint)}} * {{cite book | last = Southworth | first = John Van Duyn | year = 1968 | title = The Ancient Fleets: The Story of Naval Warfare Under Oars, 2600 B.C.–1597 A.D. | publisher = Twayne | location = New York}} * {{cite book | last = Thomas | first = Hugh | authorlink = Hugh Thomas (historian) | year = 1981 | title = An Unfinished History of the World | edition = rev. | publisher = Pan | location = London | isbn = 0-330-26458-3}} * {{cite book | last = Yap | first = Yong | coauthors = and Arthur Cotterell | year = 1975 | title = The Early Civilization of China | publisher = Putnam | location = New York | isbn = 0-399-11595-1}} * એ. ન્યૂરી યુર્ડુસેવ, આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો અને ઇતિહાસની ફિલસુફીઃ સંસ્કૃતિકરણ અભિગમ(બેસિંગસ્ટોકઃ પેલગ્રેવ મેકમિલન, 2003) * {{cite book | last = Beck | first = Roger B. | authorlink = | coauthors = Linda Black, Larry S. Krieger, Phillip C. Naylor, Dahia Ibo Shabaka, | title = World History: Patterns of Interaction | publisher = McDougal Littell | year = 1999 | location = Evanston, IL | pages = | url = | doi = | id = | isbn = 0-395-87274-X }} [[Category:લોકોની માનવશાસ્ત્ર વિષયક શ્રેણી]] [[Category:સાંસ્કૃતિક માનવશાસ્ત્ર]] [[Category:સાંસ્કૃતિક ઇતિહાસ]] [[Category:સમાજ]] [[Category:ઇતિહાસના સિદ્ધાંતો]] [[Category:સામાજિક સંસ્કૃતિનો ઉદય]] [[Category:સાંસ્કૃતિક ભૂગોળ]] [[Category:સંસ્કૃતિ]] [[Category:સંસ્કૃતિઓ]] 5qfif3lmk7uwg4ynvmc7uloi9skl9xa 0 31758 902913 890011 2026-07-27T16:44:14Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902913 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | native_name = રાણીખેત | other_name = रानीखेत | type = નગર | latd = 29.65 | longd = 79.42 | state_name = ઉત્તરાખંડ | district = [[અલમોડા જિલ્લો]] | leader_title = | leader_name = | altitude = 1869 | population_as_of = ૨૦૦૧ | population_total = ૧૯૦૪૯ | population_density = | area_magnitude= km² | area_total = 21.76 | area_telephone = | postal_code = | vehicle_code_range = | sex_ratio = | unlocode = | website = | footnotes = | }} '''રાણીખેત''' (હિન્દી: रानीखेत) એ [[ભારત]]ના [[ઉત્તરાખંડ]] રાજ્યના [[અલમોડા જિલ્લો|અલમોડા જિલ્લા]]<nowiki/>માં આવેલું એક ગિરિમથક અને છાવણીનું શહેર છે. અહીં કુમાંઉ ક્ષેત્રની સેનાની હોસ્પીટલ આવેલી છે. આ નગર નાગા રેજિમેંટનું ઘર છે અને તેને ભારતીય સેના દ્વારા સંભાળાય છે. રાણીખેત સમુદ્ર સપાટીથી ૧૮૬૯મી ની ઊંચાઈએ આવેલું છે. અહીંથી હિમાલયની પશ્ચિમ ટેકરીઓ જોઈ શકાય છે. ==ઇતિહાસ== રાણીખેત નો અર્થ થાય છે ''રાનીનું ખેતર'' (ક્ષેત્ર), તેનું આ નામ એક દંતકથા પરથી પડ્યું છે, કહે છે કે રાજા સુધારદેવ એ તેમની રાણી, રાણી પદમિનીનું હૃદય અહીં જીતી લીધું હતું, આગળ જતાં રાની પદમિનીએ આ ક્ષેત્રને પોતાનું નિવાસ બનાવ્યું આથી આ ક્ષેત્ર રાણીખેત તરીકે ઓળખાયું,<ref>[http://nainital.nic.in/ranikhet.htm Ranikhet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080623071839/http://nainital.nic.in/ranikhet.htm |date=2008-06-23 }} Official website of [[Nainital district]].</ref> જોકે અહીં કોઈ મહેલ આદિ અસ્તિત્વમાં નથી. ૧૮૬૯માં,<ref>[http://www.ranikhetcantonment.org.in/history/history.aspx History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081221002632/http://www.ranikhetcantonment.org.in/history/history.aspx |date=2008-12-21 }} www.ranikhetcantonment.org.in.</ref> અંગ્રેજોએ અહીં કુમાંઉ રેજોઇમેંટની સ્થાપના કરી અને આ સ્થળને ઉનાળાના ગિરિમથક તરીકે વિકસાવ્યું. એક સમયે ભારતની ઉનાલુ રાજધાની સિમલાને બદલે અહીં વિકસાવવાને પણ વાત હતી. ૧૯૦૦માં અહીંની વસતિ ૭,૭૦૫ હતી અને ૧૯૦૧ના શિયાળામાં તે ૩,૧૫૩ થઈ હતી <ref>[http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V21_239.gif Ranikhet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304223104/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V21_239.gif |date=2016-03-04 }} [[The Imperial Gazetteer of India]], v. 21, p. 233.</ref> [[Image:ranikhet.jpg|right|thumb|250px|રાણીખેતનું એક દ્રશ્ય]] ==ભૂગોળ== રાણીખેત {{Coor d|29.65|N|79.42|E|}} અક્ષાંસ રેખાંશ પર આવેલું છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/39/Ranikhet.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Ranikhet |access-date=2011-04-26 |archive-date=2012-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025180120/http://www.fallingrain.com/world/IN/39/Ranikhet.html |url-status=dead }}</ref> આની સરાસરી ઊંચાઈ ૧૮૬૯ મીટર છે. સૈન્ય છાવણી બે ટેકરી પર આવેલી છે: રાણી ખેત (૫૯૮૩ મી) અને ચૌબતીયા ટેકરી (૬૯૪૨ મી). ==વાતાવરણ== રાણીખેત શિયાળામાં અત્યંત ઠંડુ પડી જાય છે અને ઉનાળા દરમ્યાન સામાન્ય રહે છે. અહીં સમય ગાળવાનો આદર્શ સમય ઓક્ટોબરથી માર્ચ છે. અહીં શિયાળામાં ખાસ કરીને ડિસેમ્બરથી ફેબ્રુઅરી દરમ્યાન હિમવર્ષા થાય છે. ==વન અને પ્રાણી સંપદા== અહીંના પાઈન ઓક અને દેવદારના જંગલોમાં ઘણાં પ્રાણીઓ રહે છે જેમ કે ચિત્તો, ચિત્તા બિલાડી, પર્વતીય બકરી, ભસતાં હરણ, સાબર, આઈઅ માર્ટીન, ભારતીય સસલાં, લાલ મુખી વાંદરા, વરૂ, લંગૂર, રાતા શિયાળ અને પોર્ક્યુપાઈન.<ref>{{Cite web |url=http://www.ranikhetcantonment.org.in/haritage/haritage.aspx |title=Ranikhet - Heritage Cantonment |access-date=2011-04-26 |archive-date=2008-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081221090554/http://www.ranikhetcantonment.org.in/haritage/haritage.aspx |url-status=dead }}</ref> ==વસ્તી== ૨૦૦૧ની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે રાણીખેતની વસ્તી ૧૯૦૪૯ હતી જેમાં ૬૧% પુરુષો અને ૩૯% સ્ત્રીઓ હતી. અહીંની સરાસરી સાક્ષરતા ૮૩% છે. ૮૭% પુરુષો અને ૭૬% સ્ત્રીઓ સાક્ષર છે. ૧૦% વસ્તી ૬ વર્ષની નીચે છે. હિન્દી અને કુમાંઉ અહીંની સ્થાનીય ભાષાઓ છે. ==વાહનવ્યવહર== રાણીખેત દિલ્હીથી ૨૭૯ કિમી દૂર આવેલું છે, જે રેલ્વે અને રસ્તા માર્ગે સારી રીતે જોડાયેલ છે. સૌથી નજીકનું રેલ્વેસ્થાનક કાથ ગોદામ છે, જે અહીંથી ૮૦ કિમી દૂર આવેલું છે. સૌથી નજીકનું હવાઈ મથક પંતનગ અને શહેર [[અલમોડા]] અને [[નૈનિતાલ]] છે જે અનુક્રમે ૫૦ અને ૬૦ કિમી દૂર છે. ==સંદર્ભ== {{Reflist}} ==બાહ્ય કડીઓ== {{commons category}} * [http://www.ranikhetcantonment.org.in/index.aspx રાણીખેત કેંટોન્મેંટ બોર્ડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081221005734/http://www.ranikhetcantonment.org.in/index.aspx |date=2008-12-21 }} * [http://wikimapia.org/country/India/Uttaranchal/Ranikhet/ વિકિમેપિયા પર રાણીખેત] * [http://www.nainitaltourism.com/Ranikhet.html રાણીખેત પર્યટન :- રાનીખેતની વિસ્તૃત માહિતી - પ્રકૃતિ પ્રેમીઓનું સ્વર્ગ] [[શ્રેણી:ભારતના ગિરિમથકો]] [[શ્રેણી:ઉત્તરાખંડ]] 4hyt0kcuboh6piwkjmcijef0v7fqih6 0 35519 902936 769983 2026-07-28T06:38:33Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902936 wikitext text/x-wiki '''સીસીયમ''' કે '''સેસીયમ''' એ એક [[રાસાયણિક તત્વ]] છે જેની સંજ્ઞા '''Cs''' અને [[અણુ ક્રમાંક]] ૫૫ છે. આ એક મૃદુ ચળકતી, રૂપેરી-સોનેરી આલ્કલી ધાતુ છે. તેનું ગલન બિંદુ ૨૮°સે (૮૨°ફે). આમ તે ઓરડાના સામાન્ય ઉષ્ણતામાને પ્રવાહી સ્વરૂપે રહેલા માત્ર પાંચ ધાતુ તત્વોમાંનું એક તત્વ છે.(તે પાંચ તત્વો [[રુબિડીયમ]] (૩૯°સે [૧૦૨°ફે]), [[ફ્રેન્સીયમ]] (અનુમાનિત ૨૭°સે [૮૧°ફે]), [[પારો]] (-૩૯°સે [૩૮°ફે]), અને [[ગેલિયમ]] (૩૦°સે [૮૬°રે]); બ્રોમિન પણ ઓરડાના ઉષ્ણતામાને પ્રવાહી સ્વરૂપે હોય છે. (ગલન બિંદુ −૭.૨°સે, ૧૯°ફે) પણ તે એક [[હેલોજન]] છે, ધાતુ નથી.)<ref>{{Cite web|url=http://www.webelements.com/|publisher=University of Sheffield|access-date=2010-12-01|title=WebElements Periodic Table of the Elements|archive-date=2014-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104110225/http://webelements.com/|url-status=dead}}</ref> આના ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મો રુબિડીયમ અને પોટેશિયમ જેવા છે. આ ધાતુ અત્યંત સક્રીય છે અને ઉત્ફૂરીત જ્વલન નો ગુણધર્મ ધરાવે છે, તે પાણી સાથે −૧૧૬°સે (−૧૭૭°ફે) જેટલા નીચા ઉષ્ણતામાને પણ પ્રક્રિયા કરે છે. સ્થિર સમસ્થાનિક ધરાવતું હોય તેવું તે સૌથી નિમ્ન વિદ્યુત ઋણભાર ધરાવતું તત્વ છે. આનું માત્ર એક સ્થિર સમસ્થાનિક છે, સીસીયમ-૧૩૩. સીસીયમને પ્રાયઃ પોલ્યુસાઈટ નામની ખનિજમાંથી મેળવવામાં આવે છે. તેના કિરણોત્સારી સમસ્થાનિક ક્ખાસ કરીને સીયમ-૧૩૭ને કેંદ્રીય ખંડનની પ્રક્રિયા દરમ્યાન આડ પેદાશ તરીકે અણુભઠ્ઠીઓમાંથેએ મેળવવામાં આવે છે. બે જર્મન રસાયણ શાસ્ત્રીઓ રોબર્ટ બન્સન અને ગુસ્તાવ કીર્ચોફએ ૧૮૬૦માં ફ્લેમ-સ્પેક્ટ્રો-સ્કોપી પદ્ધતિ દ્વારા આ તત્વની શોધ કરી. સેસીયમનો સૌથી પહેલો ઉપયોગ અવકાશી નળીઓમાં ગ્રાહક તરીકે અને સૌર કોષ માં કે પ્રકાશીય કોષ થયો હતો. ૧૯૬૭માં આંતરરાષ્ટ્રીય માપન સંસ્થાન દ્વારા સેસીયમ-૧૩૩ના ઉત્સર્જન સ્પેક્ટ્રમને એક સેકન્ડના પ્રમાણભૂત માપન તરીકે સ્વીકારવામાં આવ્યું. ત્યાર બાદ આણ્વીક ઘડિયાળોમાં મોટે પાયે સીસીયમ વાપરવામાં આવે છે. ૧૯૯૦થી આ ધાતુનો પ્રમુખ ઉપયોગ ડ્રીલિંગ પ્રવાહી તરીકે થતો આવ્યો છે. તે સિવાય વિદ્યુત નિર્માણ,ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને રસાયણ ઉદ્યોગમાં પણ આ ધાતુ ઉપયોગિ છે. કિરણોત્સારી સીસીયમ -૧૩૭ નો અર્ધ આયુષ્ય કાળ ૩૦ વર્ષનો છે. તેનો ઉપયોગ ઈલાજ માટે, ઔદ્યોગિક માપન સાધનો અને પ્રવાહીશાસ્ત્રમાં થાય છે. આ તત્વ આંશિક પ્રમાણમાં ઝેરી છે પણ તે ધાતુ સ્વરૂપે જોખમી છે અને તેના કિરણોત્સારી સમસ્થાનિકો જો ગળવા લગે તો સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક હોઈ શકે છે. ==સંદર્ભો== <references/> {{આવર્ત કોષ્ટક}} [[શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો]] 3w8k2k92mnjh17mu0jd2xu597btijel 0 52293 902906 811988 2026-07-27T14:49:49Z ~2026-41733-04 88337 902906 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction | native_name = {{PAGENAME}} | type = ગામ | latd = 21.123816| longd = 71.899323 | locator_position = right | state_name = ગુજરાત | state_name2 = | district = [[ભાવનગર જિલ્લો|ભાવનગર]] | leader_title = | leader_name = | altitude = | population_as_of = | population_total = | population_density = | area_magnitude= sq. km | area_total = | area_telephone = | postal_code = | vehicle_code_range = | sex_ratio = | unlocode = | website = | footnotes = | સ્થિતિ = યોગ્ય }} '''{{PAGENAME}}''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત]] રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા [[ભાવનગર જિલ્લો|ભાવનગર જિલ્લામાં]] આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[મહુવા તાલુકો|મહુવા તાલુકામાં]] આવેલું એક ગામ છે.<ref name="bvndp1234">{{cite web |url = http://bhavnagardp.gujarat.gov.in/bhavnagar/english/mahuva-taluka.htm |title = ભાવનગર જિલ્લા પંચાયતની વેબસાઇટ પર મહુવા તાલુકાના ગામોની યાદી |last = જિલ્લા-પંચાયત |first = ભાવનગર |date = ૭ ઓકટોબર ૨૦૧૩ |publisher = ગુજરાત સરકાર |access-date = ૭ ઓકટોબર ૨૦૧૩ |archive-date = 2013-07-23 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130723041653/http://bhavnagardp.gujarat.gov.in/bhavnagar/english/mahuva-taluka.htm |url-status = dead }}</ref> આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે નાળીળેર, [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]], [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી|દિવેલા]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.<ref name="bvndp1234"/> == જોવાલાયક સ્થળો == કળસાર નજીક [[ફિરંગી દેવળ (કળસાર)|ફિરંગી દેવળ]] મંદિર આવેલું છે, જે રાજ્ય સંરક્ષિત સ્મારક છે.<ref name="GS2013">{{Cite web|url=http://www.gujaratsamachar.com/index.php/articles/display_article/bhavnagar/rajkot-talaja-kalasara-closer-instantly-at-the-time-of-the-7th-century-church-ferengi|title=મહુવા નજીક કળસારમાં છે, મૈત્રક સમયનું ૭મી સદીનું ફિરંગી દેવળ|date=૨૮ ડિસેમ્બર ૨૦૧૬|website=[[ગુજરાત સમાચાર]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20161230055933/http://www.gujaratsamachar.com/index.php/articles/display_article/bhavnagar/rajkot-talaja-kalasara-closer-instantly-at-the-time-of-the-7th-century-church-ferengi|archive-date=૩૦ ડિસેમ્બર ૨૦૧૬|access-date=૩૦ ડિસેમ્બર ૨૦૧૬}}</ref> {{મહુવા તાલુકાના ગામો}} == સંદર્ભ == {{reflist}} {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:મહુવા તાલુકો]] કળસાર ગામ દરિયા કિનારા નું ગામ છે.કળસાર ગામ માં ઘણા બધા દેવસ્થાનો આવેલા છે જેમાં વાત કરીએ તો કળસાર ગામ માં પ્રવેશતા જ આપણને ખોડિયાર માતાજી નું મંદિર જોવા મળશે.ત્યારબાદ ચામુંડા માતાજી નું મંદિર પછી કળસારિયા દાદા નું મંદિર અને આપ દરિયા કિનારે જાવ તો ત્યાં બથેશ્વર મહાદેવ નું મંદિર જોવા મળશે. બથેશ્વર મહાદેવ વિશે વાત કરીએ તો લોક વાયકા પ્રમાણે તે શિવલિંગ ની સ્થાપના પાંડવો દ્વારા અગ્યાત વાસ દરમિયાન કરવામાં આવી હતી.ત્યાં સમુદ્ર મહાદેવ ને દરરોજ બે વખત જળાભિષેક કરાવે છે. કળસાર ગામ માં સદભાવના હોસ્પિટલ આવેલું છે ત્યાં પથરી જેવા રોગો અને અન્ય ઘણા રોગો ની સારવાર ન્યૂનતમ ખર્ચ માં થાય છે. Saurce.(Vishal v bhil.KALSAR) 6blp8weyyt17x8i9f35i1af1ut5fbnn 902912 902906 2026-07-27T16:41:27Z Snehrashmi 41463 [[Special:Contributions/~2026-41733-04|~2026-41733-04]] ([[User talk:~2026-41733-04|talk]])એ કરેલો ફેરફાર [[Special:Diff/902906|902906]] પાછો વાળ્યો 902912 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction | native_name = {{PAGENAME}} | type = ગામ | latd = 21.123816| longd = 71.899323 | locator_position = right | state_name = ગુજરાત | state_name2 = | district = [[ભાવનગર જિલ્લો|ભાવનગર]] | leader_title = | leader_name = | altitude = | population_as_of = | population_total = | population_density = | area_magnitude= sq. km | area_total = | area_telephone = | postal_code = | vehicle_code_range = | sex_ratio = | unlocode = | website = | footnotes = | સ્થિતિ = યોગ્ય }} '''{{PAGENAME}}''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત]] રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા [[ભાવનગર જિલ્લો|ભાવનગર જિલ્લામાં]] આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[મહુવા તાલુકો|મહુવા તાલુકામાં]] આવેલું એક ગામ છે.<ref name="bvndp1234">{{cite web |url = http://bhavnagardp.gujarat.gov.in/bhavnagar/english/mahuva-taluka.htm |title = ભાવનગર જિલ્લા પંચાયતની વેબસાઇટ પર મહુવા તાલુકાના ગામોની યાદી |last = જિલ્લા-પંચાયત |first = ભાવનગર |date = ૭ ઓકટોબર ૨૦૧૩ |publisher = ગુજરાત સરકાર |access-date = ૭ ઓકટોબર ૨૦૧૩ |archive-date = 2013-07-23 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130723041653/http://bhavnagardp.gujarat.gov.in/bhavnagar/english/mahuva-taluka.htm |url-status = dead }}</ref> આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે નાળીળેર, [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]], [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી|દિવેલા]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.<ref name="bvndp1234"/> == જોવાલાયક સ્થળો == કળસાર નજીક [[ફિરંગી દેવળ (કળસાર)|ફિરંગી દેવળ]] મંદિર આવેલું છે, જે રાજ્ય સંરક્ષિત સ્મારક છે.<ref name="GS2013">{{Cite web|url=http://www.gujaratsamachar.com/index.php/articles/display_article/bhavnagar/rajkot-talaja-kalasara-closer-instantly-at-the-time-of-the-7th-century-church-ferengi|title=મહુવા નજીક કળસારમાં છે, મૈત્રક સમયનું ૭મી સદીનું ફિરંગી દેવળ|date=૨૮ ડિસેમ્બર ૨૦૧૬|website=[[ગુજરાત સમાચાર]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20161230055933/http://www.gujaratsamachar.com/index.php/articles/display_article/bhavnagar/rajkot-talaja-kalasara-closer-instantly-at-the-time-of-the-7th-century-church-ferengi|archive-date=૩૦ ડિસેમ્બર ૨૦૧૬|access-date=૩૦ ડિસેમ્બર ૨૦૧૬}}</ref> {{મહુવા તાલુકાના ગામો}} == સંદર્ભ == {{reflist}} {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:મહુવા તાલુકો]] r8mxieioqcu809lh5fe0qz8mkhl810t 0 80498 902924 771103 2026-07-28T01:49:58Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902924 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=શાહગઢ<div><br> </div><div>Shahgarh</div>|settlement_type=નગર|pushpin_map=India Madhya Pradesh#India|coordinates={{coord|24.32|N|79.13|E|display=inline,title}}|pushpin_label_position=right|pushpin_map_caption=મધ્ય પ્રદેશમાં સ્થાન|population_total=16300|subdivision_name={{flag|ભારત}}|subdivision_name1=[[મધ્ય પ્રદેશ]]|subdivision_type=દેશ|subdivision_type1=[[રાજ્ય]]|subdivision_type2=[[જિલ્લો]]|subdivision_name2=[[સાગર જિલ્લો|સાગર]]|established_title=<!-- Established -->|unit_pref=Metric|population_as_of=2011|population_density_km2=auto|demographics_type1=Languages|demographics1_title1=Official|demographics1_info1=[[Hindi language/English|Hindi]]|timezone1=[[Indian Standard Time|IST]]|utc_offset1=+5:30|postal_code_type=<!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->|postal_code=470339|iso_code=[[ISO 3166-2:IN|IN-MP]]|registration_plate=[[Vehicle registration plates of India|MP]]}} '''શાહગઢ''' (અંગ્રેજી:Shahgarh) એક નગર અને તાલુકામથક છે અને તે [[ભારત]] દેશના [[મધ્ય પ્રદેશ|મધ્ય પ્રદેશ રાજ્ય]]ના [[સાગર જિલ્લો|સાગર જિલ્લા]]માં આવેલ છે. શાહગઢ નગર ''ખાન-એ-ઝમાન'' દ્વારા બાંધવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{Cite web|url=http://www.infinityfoundation.com/mandala/h_es/h_es_beg_frameset.htm|title=Infinity Foundation|access-date= ૨૭ ઓગસ્ટ ૨૦૧૫}}</ref> == ભૂગોળ == શાહગઢ {{Coord|24.32|N|79.13|E}}.<ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Shahgarh.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Shahgarh |access-date=2017-03-21 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175538/http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Shahgarh.html |url-status=dead }}</ref> પર સ્થિત થયેલ છે. આ શહેરની સરેરાશ ઊંચાઈ દરિયાઈ સપાટીથી ૪૧૧ [[મીટર]] (૧૩૪૮ ફુટ) જેટલી છે. == વસ્તી-વિષયક માહિતી == ૨૦૦૧ની ભારત દેશની વસ્તીગણતરી<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|publisher=Census Commission of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=૧૬ જૂન ૨૦૦૪|access-date= ૧ નવેમ્બર ૨૦૦૮}}</ref> મુજબ શાહગઢની વસ્તી ૧૪,૫૮૫ જેટલી હતી. તે પૈકી પુરુષો ૫૨% અને સ્ત્રીઓ ૪૮% છે. તેમાં સરેરાશ સાક્ષરતા દર ૬૨% જેટલો, જે રાષ્ટ્રીય સરેરાશ દર (૫૯.૫%) કરતાં વધારે છે: જેમાં પુરૂષોમાં સાક્ષરતા દર ૬૯% અને સ્ત્રીઓમાં સાક્ષરતા દર ૫૩% છે. ૧૮% વસ્તી ૬ વર્ષની ઉંમરની નીચેની વયની છે. == સંદર્ભો == {{reflist}} [[શ્રેણી:ઉત્તર પ્રદેશનાં શહેરો]] aconbcaklf7e3kj58tc39dyoo83govx 10 81191 902942 788913 2026-07-28T09:25:14Z Dsvyas 561 સામલાપુરા -> શમલાપુર 902942 wikitext text/x-wiki {| style="background-color:AliceBlue; border: 1px dotted DodgerBlue; min-width:50%; width:auto; max-width:75%;" |+ style="background-color:LightSkyBlue; border: 1px dotted DodgerBlue; padding: 3px;"| '''[[ઇડર તાલુકો|ઇડર તાલુકા]]ના ગામ અને તાલુકાનું ભૌગોલિક સ્થાન''' |- | {{ભૌગોલિક સ્થાન |કેન્દ્ર = ઇડર તાલુકો |ઉત્તર = |ઈશાન = |પૂર્વ = |અગ્નિ = |દક્ષિણ = |નૈઋત્ય = |પશ્ચિમ = |વાયવ્ય = }} |- |style="background-color:AliceBlue; border: 1px dotted DodgerBlue; font-size:70%;"| {{col-begin}} {{col-5}} <ol start="1"> <li>[[કૃષ્ણનગર (સાબલી) (તા. ઇડર)|કૃષ્ણનગર (સાબલી)]]</li> <li>[[અબડાસણ (તા. ઇડર)|અબડાસણ]]</li> <li>[[અચરાલ (તા. ઇડર)|અચરાલ]]</li> <li>[[અંકાલા (તા. ઇડર)|અંકાલા]]</li> <li>[[અરોડા (તા. ઇડર)|અરોડા]]</li> <li>[[અરસોડીયા]]</li> <li>[[બદરપુરા (તા. ઇડર)|બદરપુરા]]</li> <li>[[બદોલી (તા. ઇડર)|બદોલી]]</li> <li>[[બાકરપુરા (તા. ઇડર)|બાકરપુરા]]</li> <li>[[બારવાવ (તા. ઇડર)|બારવાવ]]</li> <li>[[ભદ્રેસર (તા. ઇડર)|ભદ્રેસર]]</li> <li>[[ભાણપુર (વાડિયાવીર)]]</li> <li>[[ભાવનગર (તા. ઇડર)|ભાવનગર]]</li> <li>[[ભેટાલી (તા. ઇડર)|ભેટાલી]]</li> <li>[[ભુતિયા (તા. ઇડર)|ભુતિયા]]</li> <li>[[ભુવેલ (તા. ઇડર)|ભુવેલ]]</li> <li>[[બોલુન્દ્રા (રૂવેચ)]]</li> <li>[[બોલુન્દ્રા (સોનગઢ)]]</li> <li>[[બુધેલી (તા. ઇડર)|બુધેલી]]</li> <li>[[બુધીયા (તા. ઇડર)|બુધીયા]]</li> <li>[[ચડાસણા (તા. ઇડર)|ચડાસણા]]</li> <li>[[ચમ્પા (તા. ઇડર)|ચમ્પા]]</li> <li>[[ચંદાપ (તા. ઇડર)|ચંદાપ]]</li> <li>[[છાપી (તા. ઇડર)|છાપી]]</li> <li>[[ચિત્રોડી (તા. ઇડર)|ચિત્રોડી]]</li> <li>[[ચોટાસણ (તા. ઇડર)|ચોટાસણ]]</li> <li>[[દરામલી (તા. ઇડર)|દરામલી]]</li> <li>[[દાવદ (તા. ઇડર)|દાવદ]]</li> <li>[[દેત્રોલી (તા. ઇડર)|દેત્રોલી]]</li> </ol> {{col-5}} <ol start="30"> <li>[[ધારાપુર (તા. ઇડર)|ધારાપુર]]</li> <li>[[ઢીંચણીયા (તા. ઇડર)|ઢીંચણીયા]]</li> <li>[[દિયોલી (તા. ઇડર)|દિયોલી]]</li> <li>[[ડુંગરી (તા. ઇડર)|ડુંગરી]]</li> <li>[[એકલારા (તા. ઇડર)|એકલારા]]</li> <li>[[ફાગોલ (તા. ઇડર)|ફાગોલ]]</li> <li>[[ફલાસણ (તા. ઇડર)|ફલાસણ]]</li> <li>[[ફીંચોડ (તા. ઇડર)|ફીંચોડ]]</li> <li>[[ગઢા (તા. ઇડર)|ગઢા]]</li> <li>[[ગંભીરપુરા (તા. ઇડર)|ગંભીરપુરા]]</li> <li>[[ગણેશપુરા (તા. ઇડર)|ગણેશપુરા]]</li> <li>[[ગાંઠીયોલ]]</li> <li>[[ગોલવાડા (તા. ઇડર)|ગોલવાડા]]</li> <li>[[ગોરોલ (તા. ઇડર)|ગોરોલ]]</li> <li>[[ગુજરવા (તા. ઇડર)|ગુજરવા]]</li> <li>[[ગુલાબપુરા (તા. ઇડર)|ગુલાબપુરા]]</li> <li>[[હરીપુરા (તા. ઇડર)|હરીપુરા]]</li> <li>[[હરીપુરા (તા. ઇડર)|હરીપુરા]]</li> <li>[[હાથોલ (તા. ઇડર)|હાથોલ]]</li> <li>[[હિમતપુર (તા. ઇડર)|હિમતપુર]]</li> <li>[[હિંગળાજ (તા. ઇડર)|હિંગળાજ]]</li> <li>[[ઇડર]]</li> <li>[[ઇસરવાડા (તા. ઇડર)|ઇસરવાડા]]</li> <li>[[ઇટાડી (તા. ઇડર)|ઇટાડી]]</li> <li>[[જાદર (તા. ઇડર)|જાદર]]</li> <li>[[જાળીયા (તા. ઇડર)|જાળીયા]]</li> <li>[[જશવંતગઢ (તા. ઇડર)|જશવંતગઢ]]</li> <li>[[જેઠીપુરા (તા. ઇડર)|જેઠીપુરા]]</li> <li>[[કાબસો (તા. ઇડર)|કાબસો]]</li> </ol> {{col-5}} <ol start="59"> <li>[[કડીયાદરા (તા. ઇડર)|કડીયાદરા]]</li> <li>[[કલ્યાણપુરા (તા. ઇડર)|કલ્યાણપુરા]]</li> <li>[[કમાલપુર (તા. ઇડર)|કમાલપુર]]</li> <li>[[કંબોયા (તા. ઇડર)|કંબોયા]]</li> <li>[[કાનપુર (તા. ઇડર)|કાનપુર]]</li> <li>[[કપોડા (તા. ઇડર)|કપોડા]]</li> <li>[[કાવા (તા. ઇડર)|કાવા]]</li> <li>[[કેશરપુરા (તા. ઇડર)|કેશરપુરા]]</li> <li>[[ખાસ્કી (તા. ઇડર)|ખાસ્કી]]</li> <li>[[ખોડમ (તા. ઇડર)|ખોડમ]]</li> <li>[[કિશોરગઢ (તા. ઇડર)|કિશોરગઢ]]</li> <li>[[કુકડીયા (તા. ઇડર)|કુકડીયા]]</li> <li>[[કુસ્કી (તા. ઇડર)|કુસ્કી]]</li> <li>[[કુવાવા (તા. ઇડર)|કુવાવા]]</li> <li>[[લક્ષ્મણપુરા (તા. ઇડર)|લક્ષ્મણપુરા]]</li> <li>[[લાલોડા (તા. ઇડર)|લાલોડા]]</li> <li>[[લાલપુર (બદોલી)]]</li> <li>[[લાલપુર (દાવદ)]]</li> <li>[[લેઇ (તા. ઇડર)|લેઇ]]</li> <li>[[લિંભોઇ (તા. ઇડર)|લિંભોઇ]]</li> <li>[[માઢવા (તા. ઇડર)|માઢવા]]</li> <li>[[મહીવાડા (તા. ઇડર)|મહીવાડા]]</li> <li>[[મોહનપુરા(તા. ઇડર)|મોહનપુરા]]</li> <li>[[માનગઢ (તા. ઇડર)|માનગઢ]]</li> <li>[[મણીયોર (તા. ઇડર)|મણીયોર]]</li> <li>[[માનપુર (તા. ઇડર)|માનપુર]]</li> <li>[[મસાલ (તા. ઇડર)|મસાલ]]</li> <li>[[મસ્તુપુર (તા. ઇડર)|મસ્તુપુર]]</li> <li>[[મથાસુર (તા. ઇડર)|મથાસુર]]</li> </ol> {{col-5}} <ol start="88"> <li>[[મેસણ (તા. ઇડર)|મેસણ]]</li> <li>[[મોટા કોટડા]]</li> <li>[[મોટી વડોલ]]</li> <li>[[મોવતપુરા (તા. ઇડર)|મોવતપુરા]]</li> <li>[[મુડેટી (તા. ઇડર)|મુડેટી]]</li> <li>[[નાના કોટડા (તા. ઇડર)|નાના કોટડા]]</li> <li>[[નાની વડોલ]]</li> <li>[[નરસીંહપુરા (તા. ઇડર)|નરસીંહપુરા]]</li> <li>[[નાવા (તા. ઇડર)|નાવા]]</li> <li>[[નેત્રામલી]]</li> <li>[[ઓડા (તા. ઇડર)|ઓડા]]</li> <li>[[પાજ (તા. ઇડર)|પાજ]]</li> <li>[[પાંચગામડા (તા. ઇડર)|પાંચગામડા]]</li> <li>[[પાનોલ (તા. ઇડર)|પાનોલ]]</li> <li>[[પાતલીયા (તા. ઇડર)|પાતલીયા]]</li> <li>[[પોશીના (તા. ઇડર)|પોશીના]]</li> <li>[[પ્રતાપગઢ (તા. ઇડર)|પ્રતાપગઢ]]</li> <li>[[પ્રતાપપુરા (તા. ઇડર)|પ્રતાપપુરા]]</li> <li>[[પુંજપુર (તા. ઇડર)|પુંજપુર]]</li> <li>[[રામપુર (બ્રહ્મપુરી)]]</li> <li>[[રણાસણ (તા. ઇડર)|રણાસણ]]</li> <li>[[રણોદરા (તા. ઇડર)|રણોદરા]]</li> <li>[[રતનપુર (તા. ઇડર)|રતનપુર]]</li> <li>[[રાવોલ (તા. ઇડર)|રાવોલ]]</li> <li>[[રેવાસ (તા. ઇડર)|રેવાસ]]</li> <li>[[રુદેરડી (તા. ઇડર)|રુદેરડી]]</li> <li>[[રૂવેચ (તા. ઇડર)|રૂવેચ]]</li> <li>[[સાબલવાડ (તા. ઇડર)|સાબલવાડ]]</li> <li>[[સાબલવાડ કંપા (જનકપુર) (તા. ઇડર)|સાબલવાડ કંપા]]</li> </ol> {{col-5}} <ol start="117"> <li>[[સદાતપુરા (તા. ઇડર)|સદાતપુરા]]</li> <li>[[સાહેબપુરા (તા. ઇડર)|સાહેબપુરા]]</li> <li>[[શમલાપુર (તા. ઇડર)|શમલાપુર]]</li> <li>[[સાંતોલ (તા. ઇડર)|સાંતોલ]]</li> <li>[[સાપાવાડા (તા. ઇડર)|સાપાવાડા]]</li> <li>[[સારંગપુર (તા. ઇડર)|સારંગપુર]]</li> <li>[[સરદારપુર (તા. ઇડર)|સરદારપુર]]</li> <li>[[સવગઢ (તા. ઇડર)|સવગઢ]]</li> <li>[[શેરપુર (તા. ઇડર)|શેરપુર]]</li> <li>[[સીંઘા (તા. ઇડર)|સીંઘા]]</li> <li>[[સીયાસણ (તા. ઇડર)|સીયાસણ]]</li> <li>[[સુદરસણા (તા. ઇડર)|સુદરસણા]]</li> <li>[[સુંદરપુર (તા. ઇડર)|સુંદરપુર]]</li> <li>[[સુરપુર (તા. ઇડર)|સુરપુર]]</li> <li>[[તાસીયા (તા. ઇડર)|તાસીયા]]</li> <li>[[ઉમેદગઢ (તા. ઇડર)|ઉમેદગઢ]]</li> <li>[[ઉમેદપુરા (તા. ઇડર)|ઉમેદપુરા]]</li> <li>[[વાડિયાવીર]]</li> <li>[[વાંસડોલ (તા. ઇડર)|વાંસડોલ]]</li> <li>[[વાંટડા (તા. ઇડર)|વાંટડા]]</li> <li>[[વસાઇ (તા. ઇડર)|વસાઇ]]</li> <li>[[વાસણા (દાવદ)]]</li> <li>[[વેરાબર (તા. ઇડર)|વેરાબર]]</li> <li>[[વીરપુર (તા. ઇડર)|વીરપુર]]</li> <li>[[વોરાવાવ (તા. ઇડર)|વોરાવાવ]]</li> <li>[[ઝિંઝવા (તા. ઇડર)|ઝિંઝવા]]</li> <li>[[પેપલ્લા (તા. ઇડર)|પેપલ્લા]]</li> </ol> {{col-end}} |- |} <includeonly>[[શ્રેણી:ઇડર તાલુકો]] </includeonly> mkf9mxpmnagew6j24bwwdx5t5mrqe25 902943 902942 2026-07-28T09:30:52Z Dsvyas 561 હરીપુરા -> હરિપુરા 902943 wikitext text/x-wiki {| style="background-color:AliceBlue; border: 1px dotted DodgerBlue; min-width:50%; width:auto; max-width:75%;" |+ style="background-color:LightSkyBlue; border: 1px dotted DodgerBlue; padding: 3px;"| '''[[ઇડર તાલુકો|ઇડર તાલુકા]]ના ગામ અને તાલુકાનું ભૌગોલિક સ્થાન''' |- | {{ભૌગોલિક સ્થાન |કેન્દ્ર = ઇડર તાલુકો |ઉત્તર = |ઈશાન = |પૂર્વ = |અગ્નિ = |દક્ષિણ = |નૈઋત્ય = |પશ્ચિમ = |વાયવ્ય = }} |- |style="background-color:AliceBlue; border: 1px dotted DodgerBlue; font-size:70%;"| {{col-begin}} {{col-5}} <ol start="1"> <li>[[કૃષ્ણનગર (સાબલી) (તા. ઇડર)|કૃષ્ણનગર (સાબલી)]]</li> <li>[[અબડાસણ (તા. ઇડર)|અબડાસણ]]</li> <li>[[અચરાલ (તા. ઇડર)|અચરાલ]]</li> <li>[[અંકાલા (તા. ઇડર)|અંકાલા]]</li> <li>[[અરોડા (તા. ઇડર)|અરોડા]]</li> <li>[[અરસોડીયા]]</li> <li>[[બદરપુરા (તા. ઇડર)|બદરપુરા]]</li> <li>[[બદોલી (તા. ઇડર)|બદોલી]]</li> <li>[[બાકરપુરા (તા. ઇડર)|બાકરપુરા]]</li> <li>[[બારવાવ (તા. ઇડર)|બારવાવ]]</li> <li>[[ભદ્રેસર (તા. ઇડર)|ભદ્રેસર]]</li> <li>[[ભાણપુર (વાડિયાવીર)]]</li> <li>[[ભાવનગર (તા. ઇડર)|ભાવનગર]]</li> <li>[[ભેટાલી (તા. ઇડર)|ભેટાલી]]</li> <li>[[ભુતિયા (તા. ઇડર)|ભુતિયા]]</li> <li>[[ભુવેલ (તા. ઇડર)|ભુવેલ]]</li> <li>[[બોલુન્દ્રા (રૂવેચ)]]</li> <li>[[બોલુન્દ્રા (સોનગઢ)]]</li> <li>[[બુધેલી (તા. ઇડર)|બુધેલી]]</li> <li>[[બુધીયા (તા. ઇડર)|બુધીયા]]</li> <li>[[ચડાસણા (તા. ઇડર)|ચડાસણા]]</li> <li>[[ચમ્પા (તા. ઇડર)|ચમ્પા]]</li> <li>[[ચંદાપ (તા. ઇડર)|ચંદાપ]]</li> <li>[[છાપી (તા. ઇડર)|છાપી]]</li> <li>[[ચિત્રોડી (તા. ઇડર)|ચિત્રોડી]]</li> <li>[[ચોટાસણ (તા. ઇડર)|ચોટાસણ]]</li> <li>[[દરામલી (તા. ઇડર)|દરામલી]]</li> <li>[[દાવદ (તા. ઇડર)|દાવદ]]</li> <li>[[દેત્રોલી (તા. ઇડર)|દેત્રોલી]]</li> </ol> {{col-5}} <ol start="30"> <li>[[ધારાપુર (તા. ઇડર)|ધારાપુર]]</li> <li>[[ઢીંચણીયા (તા. ઇડર)|ઢીંચણીયા]]</li> <li>[[દિયોલી (તા. ઇડર)|દિયોલી]]</li> <li>[[ડુંગરી (તા. ઇડર)|ડુંગરી]]</li> <li>[[એકલારા (તા. ઇડર)|એકલારા]]</li> <li>[[ફાગોલ (તા. ઇડર)|ફાગોલ]]</li> <li>[[ફલાસણ (તા. ઇડર)|ફલાસણ]]</li> <li>[[ફીંચોડ (તા. ઇડર)|ફીંચોડ]]</li> <li>[[ગઢા (તા. ઇડર)|ગઢા]]</li> <li>[[ગંભીરપુરા (તા. ઇડર)|ગંભીરપુરા]]</li> <li>[[ગણેશપુરા (તા. ઇડર)|ગણેશપુરા]]</li> <li>[[ગાંઠીયોલ]]</li> <li>[[ગોલવાડા (તા. ઇડર)|ગોલવાડા]]</li> <li>[[ગોરોલ (તા. ઇડર)|ગોરોલ]]</li> <li>[[ગુજરવા (તા. ઇડર)|ગુજરવા]]</li> <li>[[ગુલાબપુરા (તા. ઇડર)|ગુલાબપુરા]]</li> <li>[[હરિપુરા (તા. ઇડર)|હરિપુરા]]</li> <li>[[હાથોલ (તા. ઇડર)|હાથોલ]]</li> <li>[[હિમતપુર (તા. ઇડર)|હિમતપુર]]</li> <li>[[હિંગળાજ (તા. ઇડર)|હિંગળાજ]]</li> <li>[[ઇડર]]</li> <li>[[ઇસરવાડા (તા. ઇડર)|ઇસરવાડા]]</li> <li>[[ઇટાડી (તા. ઇડર)|ઇટાડી]]</li> <li>[[જાદર (તા. ઇડર)|જાદર]]</li> <li>[[જાળીયા (તા. ઇડર)|જાળીયા]]</li> <li>[[જશવંતગઢ (તા. ઇડર)|જશવંતગઢ]]</li> <li>[[જેઠીપુરા (તા. ઇડર)|જેઠીપુરા]]</li> <li>[[કાબસો (તા. ઇડર)|કાબસો]]</li> <li>[[કડીયાદરા (તા. ઇડર)|કડીયાદરા]]</li> </ol> {{col-5}} <ol start="59"> <li>[[કલ્યાણપુરા (તા. ઇડર)|કલ્યાણપુરા]]</li> <li>[[કમાલપુર (તા. ઇડર)|કમાલપુર]]</li> <li>[[કંબોયા (તા. ઇડર)|કંબોયા]]</li> <li>[[કાનપુર (તા. ઇડર)|કાનપુર]]</li> <li>[[કપોડા (તા. ઇડર)|કપોડા]]</li> <li>[[કાવા (તા. ઇડર)|કાવા]]</li> <li>[[કેશરપુરા (તા. ઇડર)|કેશરપુરા]]</li> <li>[[ખાસ્કી (તા. ઇડર)|ખાસ્કી]]</li> <li>[[ખોડમ (તા. ઇડર)|ખોડમ]]</li> <li>[[કિશોરગઢ (તા. ઇડર)|કિશોરગઢ]]</li> <li>[[કુકડીયા (તા. ઇડર)|કુકડીયા]]</li> <li>[[કુસ્કી (તા. ઇડર)|કુસ્કી]]</li> <li>[[કુવાવા (તા. ઇડર)|કુવાવા]]</li> <li>[[લક્ષ્મણપુરા (તા. ઇડર)|લક્ષ્મણપુરા]]</li> <li>[[લાલોડા (તા. ઇડર)|લાલોડા]]</li> <li>[[લાલપુર (બદોલી)]]</li> <li>[[લાલપુર (દાવદ)]]</li> <li>[[લેઇ (તા. ઇડર)|લેઇ]]</li> <li>[[લિંભોઇ (તા. ઇડર)|લિંભોઇ]]</li> <li>[[માઢવા (તા. ઇડર)|માઢવા]]</li> <li>[[મહીવાડા (તા. ઇડર)|મહીવાડા]]</li> <li>[[મોહનપુરા(તા. ઇડર)|મોહનપુરા]]</li> <li>[[માનગઢ (તા. ઇડર)|માનગઢ]]</li> <li>[[મણીયોર (તા. ઇડર)|મણીયોર]]</li> <li>[[માનપુર (તા. ઇડર)|માનપુર]]</li> <li>[[મસાલ (તા. ઇડર)|મસાલ]]</li> <li>[[મસ્તુપુર (તા. ઇડર)|મસ્તુપુર]]</li> <li>[[મથાસુર (તા. ઇડર)|મથાસુર]]</li> <li>[[મેસણ (તા. ઇડર)|મેસણ]]</li> </ol> {{col-5}} <ol start="88"> <li>[[મોટા કોટડા]]</li> <li>[[મોટી વડોલ]]</li> <li>[[મોવતપુરા (તા. ઇડર)|મોવતપુરા]]</li> <li>[[મુડેટી (તા. ઇડર)|મુડેટી]]</li> <li>[[નાના કોટડા (તા. ઇડર)|નાના કોટડા]]</li> <li>[[નાની વડોલ]]</li> <li>[[નરસીંહપુરા (તા. ઇડર)|નરસીંહપુરા]]</li> <li>[[નાવા (તા. ઇડર)|નાવા]]</li> <li>[[નેત્રામલી]]</li> <li>[[ઓડા (તા. ઇડર)|ઓડા]]</li> <li>[[પાજ (તા. ઇડર)|પાજ]]</li> <li>[[પાંચગામડા (તા. ઇડર)|પાંચગામડા]]</li> <li>[[પાનોલ (તા. ઇડર)|પાનોલ]]</li> <li>[[પાતલીયા (તા. ઇડર)|પાતલીયા]]</li> <li>[[પોશીના (તા. ઇડર)|પોશીના]]</li> <li>[[પ્રતાપગઢ (તા. ઇડર)|પ્રતાપગઢ]]</li> <li>[[પ્રતાપપુરા (તા. ઇડર)|પ્રતાપપુરા]]</li> <li>[[પુંજપુર (તા. ઇડર)|પુંજપુર]]</li> <li>[[રામપુર (બ્રહ્મપુરી)]]</li> <li>[[રણાસણ (તા. ઇડર)|રણાસણ]]</li> <li>[[રણોદરા (તા. ઇડર)|રણોદરા]]</li> <li>[[રતનપુર (તા. ઇડર)|રતનપુર]]</li> <li>[[રાવોલ (તા. ઇડર)|રાવોલ]]</li> <li>[[રેવાસ (તા. ઇડર)|રેવાસ]]</li> <li>[[રુદેરડી (તા. ઇડર)|રુદેરડી]]</li> <li>[[રૂવેચ (તા. ઇડર)|રૂવેચ]]</li> <li>[[સાબલવાડ (તા. ઇડર)|સાબલવાડ]]</li> <li>[[સાબલવાડ કંપા (જનકપુર) (તા. ઇડર)|સાબલવાડ કંપા]]</li> <li>[[સદાતપુરા (તા. ઇડર)|સદાતપુરા]]</li> </ol> {{col-5}} <ol start="117"> <li>[[સાહેબપુરા (તા. ઇડર)|સાહેબપુરા]]</li> <li>[[શમલાપુર (તા. ઇડર)|શમલાપુર]]</li> <li>[[સાંતોલ (તા. ઇડર)|સાંતોલ]]</li> <li>[[સાપાવાડા (તા. ઇડર)|સાપાવાડા]]</li> <li>[[સારંગપુર (તા. ઇડર)|સારંગપુર]]</li> <li>[[સરદારપુર (તા. ઇડર)|સરદારપુર]]</li> <li>[[સવગઢ (તા. ઇડર)|સવગઢ]]</li> <li>[[શેરપુર (તા. ઇડર)|શેરપુર]]</li> <li>[[સીંઘા (તા. ઇડર)|સીંઘા]]</li> <li>[[સીયાસણ (તા. ઇડર)|સીયાસણ]]</li> <li>[[સુદરસણા (તા. ઇડર)|સુદરસણા]]</li> <li>[[સુંદરપુર (તા. ઇડર)|સુંદરપુર]]</li> <li>[[સુરપુર (તા. ઇડર)|સુરપુર]]</li> <li>[[તાસીયા (તા. ઇડર)|તાસીયા]]</li> <li>[[ઉમેદગઢ (તા. ઇડર)|ઉમેદગઢ]]</li> <li>[[ઉમેદપુરા (તા. ઇડર)|ઉમેદપુરા]]</li> <li>[[વાડિયાવીર]]</li> <li>[[વાંસડોલ (તા. ઇડર)|વાંસડોલ]]</li> <li>[[વાંટડા (તા. ઇડર)|વાંટડા]]</li> <li>[[વસાઇ (તા. ઇડર)|વસાઇ]]</li> <li>[[વાસણા (દાવદ)]]</li> <li>[[વેરાબર (તા. ઇડર)|વેરાબર]]</li> <li>[[વીરપુર (તા. ઇડર)|વીરપુર]]</li> <li>[[વોરાવાવ (તા. ઇડર)|વોરાવાવ]]</li> <li>[[ઝિંઝવા (તા. ઇડર)|ઝિંઝવા]]</li> <li>[[પેપલ્લા (તા. ઇડર)|પેપલ્લા]]</li> </ol> {{col-end}} |- |} <includeonly>[[શ્રેણી:ઇડર તાલુકો]] </includeonly> j1yukpl3qew9m2aob35vr4fn1s3q0nl 0 154506 902900 902837 2026-07-27T14:10:06Z Brihaspati 45702 /* આ પણ જુઓ */ + 902900 wikitext text/x-wiki '''ચંદ્રલેહા''' (સં: ચંદ્રલેખા) ૧૬૫૫-૫૮ દરમિયાન રચાયેલું સટ્ટક પ્રકારનું એક પ્રાકૃત ઉપરૂપક છે. તેની રચના મહાકવિ રુદ્રદાસે સંસ્કૃતનિષ્ઠ પ્રાકૃતમાં કરી હતી.<ref name=":0">{{Cite web|title=ચંદ્રલેહા (ચંદ્રલેખા) – Gujarati Vishwakosh – ગુજરાતી વિશ્વકોશ|url=https://gujarativishwakosh.org/%E0%AA%9A%E0%AA%82%E0%AA%A6%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AA%B2%E0%AB%87%E0%AA%B9%E0%AA%BE-%E0%AA%9A%E0%AA%82%E0%AA%A6%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AA%B2%E0%AB%87%E0%AA%96%E0%AA%BE/|access-date=2026-05-15|language=|website=ગુજરાતી વિશ્વકોષ|last=પગારિયા|first=રૂપેન્દ્રકુમાર|url-status=live}}</ref> આ ઉપરૂપકમાં કુલ ૪ દૃશ્યો છે જેમાં માનવેદ અને ચંદ્રલેખાના [[લગ્ન|વિવાહ]]<nowiki/>નું વર્ણન થાય છે. == લેખન == === સટ્ટક === સટ્ટક ઉપરૂપકોમાંનો એક પ્રકાર છે અને તે શરૂઆતથી અંત સુધી પ્રાકૃત ભાષામાં રચાયું હોય છે. સટ્ટકમાં અદ્ભુત રસ મુખ્ય હોય છે; પ્રવેશક તથા વિષ્કંભક હોતાં નથી; અંકોને જવનિકા (जवणिका) કહેવાય છે. તેની બીજી બધી વિશેષતાઓ નાટિકાની જેમ હોય છે. <ref name=":0" /> === લેખનશૈલી === [[કપ્પૂરમંજરી|કર્પૂરમંજરી]] વગેરે ૬ સટ્ટક ઉપરૂપકોમાં આ સટ્ટકનું પણ મહત્વનું સ્થાન છે. આ સટ્ટકની ભાષા સંસ્કૃતનિષ્ઠ પ્રાકૃત છે, પરંતુ તે "સરળ, કોમળ, સ્વાભાવિક, પ્રૌઢ તથા પરિમાર્જિત છે અને પાંડિત્યપૂર્ણ તથા રૂઢપ્રયોગવાળી છે". તેમાં વિવિધ છંદો જેવા કે શાર્દૂલવિક્રીડિત, વંશસ્થ, શિખરિણી, વસંતતિલકાનો ઉપયોગ થયો છે. સટ્ટકમાં આવતા શબ્દાલંકારોમાં અનુપ્રાસ, યમક અને વીપ્સાનો પ્રયોગ થયો છે. અર્થાલંકારોમાં ઉપમા અને ઉત્પ્રેક્ષાનો વિપુલ પ્રમાણમાં પ્રયોગ કરાયેલો છે. પદોમાં પ્રાકૃતિક ર્દશ્યોનું ભાવસભર વર્ણન થયું છે.<ref name=":0" /> === લેખક === આ રચનાના કર્તા [[કોળિક્કોટ્|કાલિકટ]]<nowiki/>નિવાસી પારસવંશીય મહાકવિ રુદ્રદાસ (સત્તરમી સદી ઉત્તરાર્ધ) હતા. તેઓ આચાર્ય રુદ્ર અને આચાર્ય શ્રીકંઠના શિષ્ય હતા. તેમણે ૧૬૫૫-૫૮ની આસપાસ આ સટ્ટકની રચના કરી હતી. == કથા == માનવેદ રાજાની રાણીની કાકી અંગ દેશના રાજા ચંદ્રવર્માની રાણી હતી. રાજા ચંદ્રવર્માની પુત્રી ચંદ્રલેખા અત્યંત રૂપાળી અને સુલક્ષણા હતી. એક વખત સામુદ્રિકે ભવિષ્યવાણી કરી કે જે વ્યક્તિ ચંદ્રલેખાની સાથે લગ્ન કરશે તે ચક્રવર્તીપણું ભોગવશે. તેથી ચંદ્રલેખા સૌના આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની. એક વાર વસંતોત્સવ વખતે રાજા માનવેદને સિંધુનાથ(સમુદ્ર) તરફથી ચિંતામણિ રત્ન ભેટમાં મળ્યું. આ ચિંતામણિ રત્ન ઇચ્છાપૂરણ હતું અને માનવેદ સાતેય સાગરો પર રાજ કરવા માગતો હતો. જ્યારે રાજા માનવેદ રાજભવનમાં મિત્રો સાથે બેઠો હતો ત્યારે વિદૂષકે રત્નને સૌથી સુંદર વસ્તુ હાજર કરવાની વાત કરી. આ બાદ રત્નની અધિષ્ઠાત્રી દેવીએ ચંદ્રલેખાને ચંપાનગરીથી સીધી દરબારમાં હાજર કરી અને રાજા તેની પર મોહી ગયો. રાણીને ચંદ્રલેખાના આચરણ પરથી શંકા થઈ કે જરૂર તે કોઈ વ્યક્તિના પ્રેમમાં છે. રાણીએ ચંદ્રલેખાને ભોંયરામાં પૂરી દીધી અને તેના ઉપર ચોકીપહેરો મૂકી દીધો. બીજી બાજુ ચંદ્રલેખાના ગૂમ થઈ જવાની વાત બધે જ ફેલાઈ ગઈ. એક વખત વિસુસવના ઉત્સવ વખતે રાજા માનવેદના દરબારમાં ચંદ્રલેખાનો ભાઈ ચંદ્રકેતુ આવ્યો. ચંદ્રકેતુએ ચંદ્રલેખાના ખોવાઈ જવાના સમાચાર આપ્યા. ચંદ્રલેખાનો માનવેદ સાથે વિવાહ કરવાનું નક્કી હતું. માનવેદે બધેય ચંદ્રલેખાની શોધ કરી પણ તે મળી નહિ. છેવટે ચિંતામણિ રત્નની અધિષ્ઠાત્રી [[દેવી]]<nowiki/>ને ચંદ્રલેખા શોધી લાવવાનું કામ સોંપ્યું. દેવીએ ચંદ્રલેખાને ભોંયરામાંથી કાઢીને રાજા માનવેદ આગળ રજૂ કરી. આમ બંનેનું મિલન થયું અને મોટા ઉત્સવ સાથે બંનેનો વિવાહ થયો. <ref name=":0" /> == આ પણ જુઓ == * [[રંભામંજરી]], નયચન્દ્રસૂરિ રચિત સટ્ટક * [[સિંગારમંજરી]], વિશ્વેશ્વર રચિત સટ્ટક == સંદર્ભો == {{Reflist}} [[શ્રેણી:પ્રાકૃત સાહિત્ય]] [[શ્રેણી:સટ્ટક]] fzkhuyfphzuojx90qpry7crzp4bmhxf 14 154535 902903 901232 2026-07-27T14:17:55Z Brihaspati 45702 [[શ્રેણી:પ્રાકૃત સાહિત્ય]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902903 wikitext text/x-wiki પ્રાચીન ભારતીય નાટ્યપ્રકાર અને તે નાટ્યપ્રકારનું સાહિત્ય. [[શ્રેણી:પ્રાકૃત સાહિત્ય]] 47jmo2pa5akbifzwi1xi0soxbighsqf 902904 902903 2026-07-27T14:18:08Z Brihaspati 45702 [[શ્રેણી:સંસ્કૃત સાહિત્ય]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902904 wikitext text/x-wiki પ્રાચીન ભારતીય નાટ્યપ્રકાર અને તે નાટ્યપ્રકારનું સાહિત્ય. [[શ્રેણી:પ્રાકૃત સાહિત્ય]] [[શ્રેણી:સંસ્કૃત સાહિત્ય]] nko0rfqirttdlnpfbnrjwaq6ouzc0sk 0 154681 902901 902834 2026-07-27T14:11:15Z Brihaspati 45702 આ પણ જુઓ 902901 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | author = નયચન્દ્રસૂરિ | language = સંસ્કૃત અને પ્રાકૃત | country = ભારત | genre = સટ્ટક | pub_date = ઇ.સ. ૧૩૮૪ | subject = જયચંદ્રનું જીવનચરિત્ર | image = }} '''રંભામંજરી''' (ઇ.સ. ૧૩૮૪) [[સંસ્કૃત ભાષા|સંસ્કૃત]] અને પ્રાકૃતમાં નયચન્દ્રસૂરિ લિખિત સટ્ટક છે. આ ત્રણ યવનિકાઓવાળું સટ્ટક કનોજના રાજા જયચંદ્રના જીવનચરિત્રનું વર્ણન કરે છે. નયચન્દ્રસૂરિ જૈન શ્વેતાંબર પરંપરાના સાધુ અને ગ્વાલિયરના રાજા વીરમના દરબારના કવિ હતા. == લેખક == નયચન્દ્રસૂરિ જયસિંહસૂરિના શિષ્ય એવા પ્રસન્નચંદ્રસૂરિના શિષ્ય, [[શ્વેતાંબર|જૈન]] [[શ્વેતાંબર]] પરંપરાના કૃષ્ણર્ષિગચ્છના સાધુ અને [[ગ્વાલિયર]]ના તોમરવંશીય રાજા વીરમના દરબારના પ્રખ્યાત કવિ હતા.<ref name=":0">{{Cite web|title=રંભામંજરી (1384) – Gujarati Vishwakosh – ગુજરાતી વિશ્વકોશ|url=https://gujarativishwakosh.org/%E0%AA%B0%E0%AA%82%E0%AA%AD%E0%AA%BE%E0%AA%AE%E0%AA%82%E0%AA%9C%E0%AA%B0%E0%AB%80-1384/|access-date=2026-07-11|language=en-GB}}</ref> ૧૨મા પ્રાકૃત પદ્યમાં કવિ પોતાને [[સરસ્વતી દેવી|સરસ્વતી]]<nowiki/>ના વરદાનથી છ ભાષાઓમાં કવિતા રચવામાં પ્રવિણ, રાજાનો મનોરંજક, પહેલાંના કવિઓના પ્રખ્યાત અનુયાયી અને બધી વિદ્યાઓના સ્વામી કહે છે. નાટ્યકાર પહેલાં [[વિષ્ણુ]]<nowiki/>ભક્ત હતા અને પાછળથી જૈનધર્મી બનેલા.<ref name=":0" /> નયચન્દ્રસૂરિએ 'હમ્મીર-કાવ્ય' નામક મહાકાવ્યની પણ રચના કરી હતી જેના કેન્દ્રમાં [[પૃથ્વીરાજ ચૌહાણ]] હતા.<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/A_Dictionary_of_Indian_Literature_Beginn/YCJrUfVtZxoC?hl=en&gbpv=1&dq=rambhamanjari&pg=PA259&printsec=frontcover|title=A Dictionary of Indian Literature: Beginnings-1850|last=મુખર્જી|first=સુજીત|date=1998|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-81-250-1453-9|pages=૨૫૮|language=en}}</ref> == વસ્તુ == આ સટ્ટકમાં કુલ ૧૦૬ પદ્યો છે, જેમાં ૭૮ પ્રાકૃતમાં, ૨૧ સંસ્કૃતમાં અને ૬ સંસ્કૃત-પ્રાકૃતમાં રચાયેલ છે.<ref name=":0" /> તેમજ આ સટ્ટકની રચના [[કર્પૂરમંજરી]]<nowiki/>ની સ્પર્ધામાં થઈ હતી અને કથાનો નાયક [[વારાણસી]]<nowiki/>નો રાજા જયચંદ્ર કે જૈત્રચંદ્ર છે.<ref name=":0" /> જયચંદ્રના જન્મના દિવસે જ તેના દાદા દશાર્ણદેશે પ્રબલ યવનસૈન્યને જીત્યું તેથી તેનું આવું નામ પાડવામાં આવેલું અને તે ઇતિહાસમાં કનોજનૃપતિ જયચંદ્ર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.<ref name=":0" /> કાશીના [[જ્યોતિર્લિંગ|વિશ્વનાથ]]<nowiki/>ની યાત્રામાંના આગંતુકોના વિનોદ માટે અને રાજાની પ્રસન્નતા માટે ત્યાં ભજવવા આની રચના કરાઈ હતી. આ સટ્ટક શૃંગારરસપ્રધાન છે તથા તેમાં પણ વિપ્રલંભશૃંગારનું વર્ણન સુંદર છે. સટ્ટકમાં જયચંદ્ર રાજાનાં માતાપિતાનાં નામ ચન્દ્રલેખા અને મલ્લદેવ આપેલાં છે. તેને વસન્તસેના વગેરે સાત રાણીઓ હતી અને તે આઠમી રાણી રંભાને પરણે છે. "લાટના રાજા કિર્મીરવંશીય મદનવર્માની પુત્રી, દેવરાજની પૌત્રી અને હંસરાજની પત્ની છતાં મામા શિવે હરી લાવેલી નાયિકા રંભાની આ કથા છે કે જે સંસ્કૃત નાટિકાઓ અને પ્રાકૃત સટ્ટકોની અનુકૃતિ છે."<ref name=":0" /> "આ નાટિકામાં એક વિચિત્રતા એવી છે કે સંસ્કૃતભાષી પાત્રના મુખમાં પ્રાકૃત ગાથાઓ મૂકી છે અને પ્રાકૃતભાષી પાત્રના મુખમાં સંસ્કૃત શ્લોકો !"<ref name=":0" /> == આવૃત્તિ == * રંભામંજરી. નિર્ણયસાગર પ્રેસ, મુંબઈ. ઇ.સ. ૧૮૮૯માં સંસ્કૃત ટિપ્પણી સાથે પંડિત રામચન્દ્ર દીનાનાથ શાસ્ત્રી દ્વારા સંપાદિત == આ પણ જુઓ == * [[સિંગારમંજરી]], વિશ્વેશ્વર રચિત સટ્ટક * [[ચંદ્રલેહા]], રુદ્રદાસ રચિત સટ્ટક == સંદર્ભો == {{Reflist}} [[શ્રેણી:સટ્ટક]] [[શ્રેણી:સંસ્કૃત સાહિત્ય]] [[શ્રેણી:પ્રાકૃત સાહિત્ય]] q403b9e44dn1q4gkjoozyhq7y31ivit 0 154750 902922 902888 2026-07-27T21:27:31Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902922 wikitext text/x-wiki {{હટાવો|કારણ= અસ્પષ્ટ ભાષા/મશિન ભાષાંતર, નોંધપાત્રતાનો અભાવ|તારીખ=૨૦૨૬-૦૭}} {{Infobox film | name = વર્તુલ (ફિલ્મ) | image = | director = [[સંતોષ રામ]] | writer = [[સંતોષ રામ]] | producer = [[વિવેક ચિત્રા પ્રોડક્શન અને મોકલ ફિલ્મ્સ]] | starring = [[અશ્વિની ગિરી]],<br>[[ચિન્મય પટવર્ધન]],<br>[[અજિંક્ય ભીસે]] | cinematography = પ્રવિણ મોકલ | editing = વિનોદ બોરાટે | music = શ્રીરંગ ઉમરાણી | distributor = [[વિવેક ચિત્ર પ્રોડક્શન]] | released = {{૨૦૦૯}} | runtime = ૧૯ મિનિટ | language = મરાઠી | budget = 11,000 યુએસ ડોલર }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> <references responsive="1"></references> '''''વર્તુલ''''' ( transl. <span>''સર્કલ''</span> ) એ ૨૦૦૯ ની [[ભારત|ભારતીય]] ટૂંકી ફિલ્મ છે જે [[સંતોષ રામ]] દ્વારા લખાયેલ અને દિગ્દર્શિત છે અને [[Vivek Chitra Production & Mokal Films|વિવેક ચિત્ર પ્રોડક્શન અને મોકલ ફિલ્મ્સ]] દ્વારા નિર્મિત છે. <ref>{{Cite web|title='वर्तुळ′ मराठी लघुपट क्षेत्रातील एक उत्तम व यशस्वी प्रयत्न.|url=http://marathilaghupat.com/?tag=santosh-ram|website=marathilaghupat.com|access-date=2026-07-24|archive-date=2021-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822075950/http://marathilaghupat.com/?tag=santosh-ram|url-status=dead}}</ref> == નિર્માણ == ફિલ્મના મુખ્ય કલાકારોમાં [[Ashwini Giri|અશ્વિની ગિરી]], [[Chinmay Patwardhan|ચિન્મય પટવર્ધન]], [[Ajinkya Bhise|અજિંક્ય ભીસે]] અને [[Shailesh Shankar Kulkarni|શૈલેષ શંકર કુલકર્ણીનો]] સમાવેશ થાય છે . ફિલ્મનું નિર્માણ મે ૨૦૦૮ માં શરૂ થયું હતું અને જુલાઈ ૨૦૦૯ માં પૂર્ણ થયું હતું. [[Vivek Chitra Production|વિવેક ચિત્રા પ્રોડક્શન]] દ્વારા ક્રૂની પસંદગી કરવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મનું શૂટિંગ ભોર [[મહારાષ્ટ્ર|મહારાષ્ટ્રમાં]] ખૂબ જ ચુસ્ત બજેટમાં કરવામાં આવ્યું હતું. શૂસ્ટ્રિંગ બજેટને કારણે ક્રૂને વિવિધ મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડ્યો. == કથા-આલેખ == ફિલ્મ દામુ નામના ૧૦ વર્ષના છોકરાની આસપાસ ફરે છે. તહેવાર છે એટલે માતાને મીઠાઈ બનાવવાની ઈચ્છા છે. માતા દામુને દુકાને જઈને ગોળ લાવવા કહે છે. દામુએ બોક્સમાંથી પૈસા લેવાના છે, પરંતુ તેણે જોયું કે બોક્સમાં એક સિક્કા સિવાય વધુ પૈસા બાકી નથી. તે જાગરી ખરીદવા માટે પોતાનું ઘર છોડે છે. રસ્તામાં તે તેના મિત્ર ગણ્યાને મળે છે. ગણ્યાએ રેસ માટે પ્રપોઝ કર્યું અને દામુ તરત જ સ્વીકારી લે છે. ખરીદી કરવા જતાં તેઓ બાયોસ્કોપવાલા પાસે રોકાય છે. ગણ્યા બાયોસ્કોપવાલાનો શો જોવા માંગે છે અને તે દામુને તેની સાથે જોડાવા કહે છે. દામુને ખબર પડે છે કે તેની પાસે પૂરતા પૈસા નથી, તે શો જોવા માંગે છે પરંતુ તેણે તેનો ઇનકાર કરવો પડશે. દામુને ખબર પડી કે તેની પાસે પૂરતા પૈસા નથી અને તેણે દુકાન પર જઈને મીઠાઈ માટે ગોળ લાવવી પડશે. શો પછી દામુ ઉત્સુકતાપૂર્વક ગણ્યાને તેના વિશે પૂછે છે. ગણ્યા દામુને સાયકલ રાઈડ પરની વસ્તુઓ કહે છે જે તેઓ સાથે માણે છે. ખૂણામાંથી કોઈ વ્યક્તિ ગણ્યા માટે બૂમો પાડે છે અને તેને રમતમાં જોડાવા માટે કહે છે. ગણ્યા અને દામુ સાયકલને રસ્તાની બાજુએ મુકી ગયા. તેઓ ત્યાં જાય છે અને જુએ છે કે ગણ્યાના મિત્રો પૈસાની રમત રમી રહ્યા છે. રમત એ છે કે તમારે પથ્થરના સ્લેબ સાથે સિક્કો મારવો પડશે. ગણ્યા રમતમાં જોડાય છે. દરેક વ્યક્તિ પૈસા જીતી રહ્યો છે આ લોભ તેને રમત રમવા માટે લઈ જાય છે. દામુ આ રમત રમીને ઝડપથી પૈસા કમાવવાનું નક્કી કરે છે. તે રમત રમવાનું શરૂ કરે છે. દામુના કેસમાં શરૂઆત કરનારાનું નસીબ કામ કરે છે. શરૂઆતમાં તે રમતો જીતે છે અને તેનો પૈસાનો લોભ વધુ વધે છે. રમત બાદ દામુ દુકાને જાય છે. દામુ દુકાનદારને ગોળ આપવાનું કહે છે. દુકાનદાર તેને ગોળ આપે છે અને તેના બદલામાં દામુ દુકાનદારના હાથમાં પૈસા મૂકે છે. દુકાનદાર વિકૃત સિક્કાને જુએ છે અને દામુને કહે છે કે સિક્કો કામ કરતો નથી. દામુ દુકાનદારને વિનંતી કરે છે પણ દુકાનદાર અલગ સિક્કા માંગે છે. હવે દામુ અશ્રુભીની આંખો સાથે પાછો ફર્યો. == કલાકાર == * અશ્વિની ગિરી - માતા * ચિન્મય પટવર્ધન - દામુ * અજિંક્ય ભીસે - માન્યા * કલ્યાણ ગાડગીલ - કલ્યા * આકાશ ગિરી - અક્યા * શિવમ ચેતન મોરે - શિવ્યા * અનંત શંકર સાળુંકે - અંત્ય * જયેશ દિઘાલે - જીવ્યા * રોહન ચૌધરી - રોહન્યા * કરણ લોખંડે - દિન્યા * શૈલેષ શંકર કુલકર્ણી - દુકાનદાર * વિનોદ આનંદ કાંબલે - ગ્રામીણ * વિજય કદમ - બાયોસ્કોપવાલા == સંઘ == * વાર્તા, પટકથા: <nowiki>[[સંતોષ રામ]]</nowiki> <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Tales-of-struggle-and-hope-from-Maharashtra%E2%80%99s-celluloid-boondocks/article13994152.ece|title=Tales of struggle and hope from Maharashtra's celluloid boondocks|work=The Hindu|date=9 January 2016|last=Banerjee|first=Shoumojit}}</ref> * નિર્માતા: રામચંદ્ર પુંડલીકરાવ મારેવાડ, મોકલ બ્રધર્સ * સંપાદક: વિનોદ ગામા બોરાટે * સિનેમેટોગ્રાફીઃ પ્રવિણ મોકલ * સંગીતઃ શ્રીરંગ ઉમરાણી * સંપાદક: વિનોદ ગામા બોરાટે * કલા દિગ્દર્શક: સંતોષ સાંખડ * રી-રેકોર્ડિંગ: મહેશ લિમયે * કોસ્ચ્યુમ ડિઝાઇનઃ સોનાલી સંતોષ સાંખડ * સાઉન્ડ રેકોર્ડિસ્ટ: રાશી બુટી * પ્રોમો એડિટર: વૈભવ દાભાડે == પુરસ્કારો અને માન્યતા == જુલાઈ ૨૦૦૯ માં તેનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર થયું ત્યારથી, આ ફિલ્મને તેર પુરસ્કારો જીતીને વિશ્વભરના ૫૩ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ્સ માટે પસંદ કરવામાં આવી છે. {| class="wikitable sortable" !મહોત્સવ/પુરસ્કારો !શ્રેણી !પરિણામ |- |ચોથો આંતરરાષ્ટ્રીય લઘુ ફિલ્મ મહોત્સવ - ભારત ૨૦૧૦, ચેન્નાઈ |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |૨જો આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ મહોત્સવ નાગપુર ૨૦૧૧ |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |પુણે શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, પુણે |શ્રેષ્ઠ દિગ્દર્શક |જીત્યો |- |બંગાળ વેબ ફેર લઘુ અને દસ્તાવેજી ફિલ્મ મહોત્સવ ૨૦૧૩, કોલકાતા |શ્રેષ્ઠ સિનેમેટોગ્રાફર |જીત્યો |- |૬ઠ્ઠો ગોવા મરાઠી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ૨૦૧૩, ગોવા<ref>{{Cite web|title=ગોવા મરાઠી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ૨૦૧૩ |url=https://goanewswire.wordpress.com/tag/goa-marathi-film-festival|website=goanewswire.wordpress.com}}</ref> |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |માલાબાર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ૨૦૧૩, કાલિકટ |શ્રેષ્ઠ ચિલ્ડ્રન ફિલ્મ |જીત્યો |- | લેકસિટી ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ૨૦૧૩, ભોપાલ |શ્રેષ્ઠ બાળ અભિનેતા |જીત્યો |- |કન્યાકુમારી ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, કન્યાકુમારી |ફિલ્મ નિર્માણમાં શ્રેષ્ઠતા માટે પ્રશંસા પુરસ્કાર |જીત્યો |- | નવી મુંબઈ આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ મહોત્સવ ૨૦૧૪, નવી મુંબઈ<ref>{{Cite web|date=8 February 2014|title=Final Day of the first year of Navi Mumbai International Film Festival|url=https://bollyspice.com/final-day-first-year-navi-mumbai-international-film-festival|website=bollyspice.com}}</ref> |જ્યુરી ખાસ ઉલ્લેખ |જીત્યો |- |બીજો દરભંગા આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ મહોત્સવ ૨૦૧૪ |શ્રેષ્ઠ અભિનેતા |જીત્યો |- |બીજો દરભંગા આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ મહોત્સવ ૨૦૧૪ |શ્રેષ્ઠ સિનેમેટોગ્રાફર |જીત્યો |- |બાર્શી શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- | પહેલો મહારાષ્ટ્ર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 |શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ |જીત્યો |- |મહારાષ્ટ્ર ટાઇમ્સ એવોર્ડ્સ ૨૦૧૦ |નામાંકિત |નામાંકિત |} == અધિકૃત રીતે પસંદ કરેલ ફિલ્મ ઉત્સવો == * 1. 2જી નાસિક ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2009, નાસિક, ભારત * 2. થર્ડ આઈ 8મો એશિયન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2009, મુંબઈ, ભારત <ref>{{Cite web|title=Vartul' to be screened at 8th Third Eye Asian film festival|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/vartul-to-be-screened-at-8th-third-eye-asian-film-festival/articleshow/5285972.cms|website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> * 3. 11મો ઓસિયન્સ સિનેફેન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2009, નવી દિલ્હી, ભારત <ref>{{Cite web|date=28 September 2009|title='Vartul' to be screened at Osian's-Cinefan film festival|url=https://www.deccanherald.com/content/27577/Vartul-screened-osians-cinefan-film.html|website=deccanherald.com}}</ref> * 4. 7મો કલ્પનિર્ઝર ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિક્શન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ, કોલકાતા, ભારત * 5. 8મો પુણે ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, પુણે, ભારત * 6. બીજો જયપુર ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, જયપુર, ભારત * 7. 9મી ઇન્ટરનેશનલ સોશિયલ કોમ્યુનિકેશન સિનેમા કોન્ફરન્સ 2010, કોલકાતા, ભારત * 8. ચોથો રાષ્ટ્રીય લઘુ અને દસ્તાવેજી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, કરીમનગર એપી, ભારત * 9. ViBGYOR ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, થ્રિસુર, કેરલા, ભારત * 10. કાલા ઘોડા આર્ટસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, મુંબઈ (ભારત) * 11. 2જી સીએમએસ ઇન્ટરનેશનલ ચિલ્ડ્રન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ (6-12 એપ્રિલ 2010), લખનૌ, ભારત * 12. મદુરાઈ 2010, તમિલનાડુ, ભારતનો બીજો થેન્ધીસાઈ ઈન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ * 13. થર્ડ આઈ 2જી એશિયન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, કોલ્હાપુર, ભારત * 14. 12મો મદુરાઈ ઈન્ટરનેશનલ ડોક્યુમેન્ટરી અને શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010 (પ્રારંભિક ફિલ્મ) * 15. અંકુર ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2010, નાસિક, ભારત * 16. ચોથો ઈન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ઓફ ઈન્ડિયા 2010, ચેન્નાઈ, ભારત * 17. કેરળનો ત્રીજો ઇન્ટરનેશનલ ડોક્યુમેન્ટરી અને શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ, 2010, ભારત * 18. સ્ક્રિપ્ટ ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, કોચી, ભારત * 19. બીજો આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ નાગપુર 2011, નાગપુર, ભારત * 20. પહેલો ગુવાહાટી ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ, 2011 ગુવાહાટી (ભારત) * 21. પુણે શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011 (ભારત) * 22. પુ લા ઉત્સવ 2011 પુણે (ભારત) * 23. ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, ભુવનેશ્વર, ભારત * 24. ગુજરાત ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, સુરત, ભારત * 25. 5મો ચિન્હ ઇન્ડિયા કિડ્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2011, નવી દિલ્હી, ભારત * 26. દાદા સાહેબ ફાળકે ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ-2012, ગ્રેટર નોઈડા, ભારત. * 27. FFSI શોર્ટ એન્ડ ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2012 કોલકાતા (ભારત). * 28. ચોથો લાહોર ઇન્ટરનેશનલ ચિલ્ડ્રન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2012 (પાકિસ્તાન). * 29. જાગરણ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2012 (ભારત). * 30. IGNITE શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, વિજયવાડા, આંધ્ર પ્રદેશ, ભારત * 31. 6ઠ્ઠો ફિલ્મસાઝ, ટૂંકી ફિલ્મો અને દસ્તાવેજી 2013નો આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ઉત્સવ. (ભારત). * 32. તિનસુકિયા ઓરેન્જ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 * 33. ICONOCLAST-2013 નેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ મુંબઈ (ભારત) * 34. 6ઠ્ઠો ગોવા મરાઠી ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 (ભારત) * 35. ધ આર્ટ ફેક્ટરી: સન્ડે ફ્લિક્સ, નવી સ્વતંત્ર ફિલ્મ શ્રેણી 2013 પેટરસન, NJ (યુએસએ) * 36. મલબાર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, કાલિકટ (ભારત) * 37. આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ઓફ કન્યાકુમારી 2013 (ભારત) * 38. નો ગ્લોસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, લીડ્સ, યુકે. * 39. લેકસિટી ઇન્ટરનેશનલ શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 (ભારત) * 40. સાઉથ ટેક્સાસ અંડરગ્રાઉન્ડ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, ટેક્સાસ (યુએસએ) <ref>{{Cite web|date=4 October 2013|title=2013 South Texas Underground Film Festival: Official Lineup|url=https://www.undergroundfilmjournal.com/2013-south-texas-underground-film-festival-official-lineup|website=undergroundfilmjournal.com}}</ref> * 41. ફ્રી સ્પિરિટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, મેકલિયોડ ગંજ, હિમાચલ પ્રદેશ (ભારત) * 42. 17મો ટોરોન્ટો રીલ એશિયન ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 (કેનેડા) * 43. 9મો વાર્ષિક ફ્રી સ્પિરિટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, મેકલિયોડ ગંજ (ભારત) * 44. મિદનાપુર ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, પશ્ચિમ બંગાળ (ભારત) * 45. 4થો ઇન્ટરનેશનલ રેન્ડમ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013, ગાર્પેનબર્ગ (સ્વીડન) * 46. બીજો શાન-એ-અવધ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2013 લખનૌ, ભારત. * 47. નવી મુંબઈ ઈન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 નવી મુંબઈ, ભારત. * 48. 9મો ચિલ્ડ્રન્સ ઇન્ડિયા ઇન્ટરનેશનલ ચિલ્ડ્રન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014, બેંગ્લોર (ભારત). * 49. દરભંગા ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014, દરભંગા (ભારત). * 50. બાર્શી શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 (ભારત). * 51. વર્ણાનગર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 (ભારત) * 52. સ્વતંત્ર સિનેમાનો 5મો નેશનલ શો "ઓટ્રોસ સિન્સ", સાન નિકોલસ (આર્જેન્ટિના) 2014. * 53. પહેલો મહારાષ્ટ્ર શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 (ભારત). * 54. પહેલો ગોવા શોર્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ 2014 (ભારત). == આ પણ જુઓ == {{Portal|2010s|Films|India|⚫}} == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય લિંક્સ == * {{Imdb title|id=1885434|title=Vartul}} [[શ્રેણી:૨૦૦૯ ફિલ્મો]] [[શ્રેણી:ભારતીય શોર્ટ ફિલ્મ]] [[શ્રેણી:મરાઠી ભાષાની ફિલ્મ]] rznvu7u27hiuo448s9i64hin6n45syw 0 154761 902898 902844 2026-07-27T14:03:51Z Brihaspati 45702 આ પણ જુઓ 902898 wikitext text/x-wiki '''સિંગારમંજરી''' (સં: શૃંગારમંજરી) ૧૮મી સદીના પૂર્વાર્ધમાં વિશ્વેશ્વરે રચેલ પ્રાકૃત ભાષાનું સટ્ટક છે. આ સટ્ટક ચાર યવનિકાન્તર ધરાવે છે તથા તે પૂર્ણલક્ષણ સટ્ટક છે.<ref name=":0">{{Cite web|title=સિંગારમંજરી – Gujarati Vishwakosh – ગુજરાતી વિશ્વકોશ|url=https://gujarativishwakosh.org/%E0%AA%B8%E0%AA%BF%E0%AA%82%E0%AA%97%E0%AA%BE%E0%AA%B0%E0%AA%AE%E0%AA%82%E0%AA%9C%E0%AA%B0%E0%AB%80/|access-date=2026-07-25|language=|last=ઠાકર|first=જયંત|url-status=live}}</ref> == લેખક == વિશ્વેશ્વર પાંડેય અલમોડાનિવાસી લક્ષ્મીધરના પુત્ર તેમજ શિષ્ય હતા અને તેમનો સમય ૧૮મી સદીનો પૂર્વાર્ધ ગણાય છે. વિશ્વેશ્વરે વ્યાકરણ, અલંકાર, ન્યાય, કાવ્ય આદિ વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ગ્રંથરચના કરી હતી.<ref name=":0" /> ‘શૃંગારમંજરી’નું ઉદ્ધરણ ‘અલંકારકૌસ્તુભ’માં મળતું હોવાથી તેની પહેલાં તે રચાયું હોવાનું સંભવ છે. વિશ્વેશ્વરે નાની ઉંમરમાં જ ઘણાં ગ્રંથો રચેલા, જે પૈકી નાટિકા ‘નવમાલિકા’ તથા સટ્ટક ‘શૃંગારમંજરી’ મુખ્ય છે.<ref name=":0" /> == કથાવસ્તુ == મહારાણી રૂપરેખાની દાસી શૃંગારમંજરી અને મહારાજા રાજશેખરની પ્રણયકથાનું તેમાં વર્ણન કરેલ છે; અહીં બંને ફલનાં ભોક્તા છે. "બીજ, બિન્દુ, પતાકા આદિ અર્થપ્રકૃતિઓનો નિર્વાહ સારી રીતે થઈ શક્યો છે".<ref name=":0" />રાજશેખર રચિત ‘[[કપ્પૂરમંજરી|કર્પૂરમંજરી]]’નાં વર્ણન સાથે આ ગ્રંથનાં વર્ણનોનું ઘણું સામ્ય છે. રાજશેખર અને વિશ્વેશ્વરે [[ભાસ]]<nowiki/>ની ‘[[વાસવદત્તા]]’, [[કાલિદાસ]]<nowiki/>નું ‘[[માલવિકાગ્નિમિત્ર]]’ તથા હર્ષની ‘રત્નાવલિ’ અને ‘પ્રિયદર્શિકા’નું અનુકરણ કર્યું છે.<ref name=":0" /> આ ગ્રંથમાં સ્ત્રીઓના ગદ્યસંવાદ શૌરસેની પ્રાકૃતમાં છે અને પદ્યો મહારાષ્ટ્રી પ્રાકૃતમાં છે. તેમજ "શૃંગાર અને અદભુત રસ સરસ રીતે વિકસ્યા છે. આ રચનામાં કવિની મૌલિક પ્રતિભાનાં દર્શન થાય છે. તેમની ભાષાશૈલી પ્રસાદગુણસમ્પન્ન છે."<ref name=":0" /> == આ પણ જુઓ == * [[રંભામંજરી]], નયચન્દ્રસૂરિ લિખિત સટ્ટક == સંદર્ભો == {{Reflist}} [[શ્રેણી:સટ્ટક]] [[શ્રેણી:પ્રાકૃત સાહિત્ય]] s77vcz24w9orqyhblr6e2sgixvqskk4 902899 902898 2026-07-27T14:04:51Z Brihaspati 45702 /* આ પણ જુઓ */ + 902899 wikitext text/x-wiki '''સિંગારમંજરી''' (સં: શૃંગારમંજરી) ૧૮મી સદીના પૂર્વાર્ધમાં વિશ્વેશ્વરે રચેલ પ્રાકૃત ભાષાનું સટ્ટક છે. આ સટ્ટક ચાર યવનિકાન્તર ધરાવે છે તથા તે પૂર્ણલક્ષણ સટ્ટક છે.<ref name=":0">{{Cite web|title=સિંગારમંજરી – Gujarati Vishwakosh – ગુજરાતી વિશ્વકોશ|url=https://gujarativishwakosh.org/%E0%AA%B8%E0%AA%BF%E0%AA%82%E0%AA%97%E0%AA%BE%E0%AA%B0%E0%AA%AE%E0%AA%82%E0%AA%9C%E0%AA%B0%E0%AB%80/|access-date=2026-07-25|language=|last=ઠાકર|first=જયંત|url-status=live}}</ref> == લેખક == વિશ્વેશ્વર પાંડેય અલમોડાનિવાસી લક્ષ્મીધરના પુત્ર તેમજ શિષ્ય હતા અને તેમનો સમય ૧૮મી સદીનો પૂર્વાર્ધ ગણાય છે. વિશ્વેશ્વરે વ્યાકરણ, અલંકાર, ન્યાય, કાવ્ય આદિ વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ગ્રંથરચના કરી હતી.<ref name=":0" /> ‘શૃંગારમંજરી’નું ઉદ્ધરણ ‘અલંકારકૌસ્તુભ’માં મળતું હોવાથી તેની પહેલાં તે રચાયું હોવાનું સંભવ છે. વિશ્વેશ્વરે નાની ઉંમરમાં જ ઘણાં ગ્રંથો રચેલા, જે પૈકી નાટિકા ‘નવમાલિકા’ તથા સટ્ટક ‘શૃંગારમંજરી’ મુખ્ય છે.<ref name=":0" /> == કથાવસ્તુ == મહારાણી રૂપરેખાની દાસી શૃંગારમંજરી અને મહારાજા રાજશેખરની પ્રણયકથાનું તેમાં વર્ણન કરેલ છે; અહીં બંને ફલનાં ભોક્તા છે. "બીજ, બિન્દુ, પતાકા આદિ અર્થપ્રકૃતિઓનો નિર્વાહ સારી રીતે થઈ શક્યો છે".<ref name=":0" />રાજશેખર રચિત ‘[[કપ્પૂરમંજરી|કર્પૂરમંજરી]]’નાં વર્ણન સાથે આ ગ્રંથનાં વર્ણનોનું ઘણું સામ્ય છે. રાજશેખર અને વિશ્વેશ્વરે [[ભાસ]]<nowiki/>ની ‘[[વાસવદત્તા]]’, [[કાલિદાસ]]<nowiki/>નું ‘[[માલવિકાગ્નિમિત્ર]]’ તથા હર્ષની ‘રત્નાવલિ’ અને ‘પ્રિયદર્શિકા’નું અનુકરણ કર્યું છે.<ref name=":0" /> આ ગ્રંથમાં સ્ત્રીઓના ગદ્યસંવાદ શૌરસેની પ્રાકૃતમાં છે અને પદ્યો મહારાષ્ટ્રી પ્રાકૃતમાં છે. તેમજ "શૃંગાર અને અદભુત રસ સરસ રીતે વિકસ્યા છે. આ રચનામાં કવિની મૌલિક પ્રતિભાનાં દર્શન થાય છે. તેમની ભાષાશૈલી પ્રસાદગુણસમ્પન્ન છે."<ref name=":0" /> == આ પણ જુઓ == * [[રંભામંજરી]], નયચન્દ્રસૂરિ લિખિત સટ્ટક * [[ચંદ્રલેહા]], રુદ્રદાસ રચિત સટ્ટક == સંદર્ભો == {{Reflist}} [[શ્રેણી:સટ્ટક]] [[શ્રેણી:પ્રાકૃત સાહિત્ય]] c0auyf9rfnp6izfnqjub3sz1748rd04 3 154776 902897 2026-07-27T13:04:58Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902897 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Desai sanjana}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૮:૩૪, ૨૭ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) 7wy8u9gzrth8ohy2grqoqiphjtk5z9o 0 154777 902902 2026-07-27T14:17:15Z Brihaspati 45702 [[સિંગારમંજરી]] પર દિશાનિર્દેશિત 902902 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[સિંગારમંજરી]] 2xepoag2wz9onlps29epj2f25jk0xde 3 154778 902905 2026-07-27T14:35:18Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902905 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Sanjaybhaikareliya9}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૦:૦૫, ૨૭ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) ari5ll45fs7zr3cl1qouzr8hs168qnt 3 154779 902907 2026-07-27T15:51:53Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902907 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=મકવાણા જયરાજસિંહ}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૨૧:૨૧, ૨૭ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) 1qi5sm1btarbi2ztvl8jvc4i87l01rs 3 154780 902908 2026-07-27T15:58:52Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902908 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Anam luhar}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૧:૨૮, ૨૭ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) fr5v4xyqmdxgo2c5lui9mdr3grhg0an 0 154781 902909 2026-07-27T16:11:21Z Snehrashmi 41463 ભૌગોલિક સંકેત (GI Tag) તરીકે જાહેર મરચાંની એક જાત 902909 wikitext text/x-wiki {{Infobox geographical indication | name = એડયુર મરચું | image = Unripened Green Edayur chilli.jpg | image_size = 200px | caption = કાચા લીલા રંગના અડયુર મરચાં | description = દક્ષિણ [[પશ્ચિમ ઘાટ]]માં ઉગાડવામાં આવતી એલચી | type = કૃષિ | area = [[મલપ્પુરમ જિલ્લો|મલપ્પુરમ]], કેરળ | country = ભારત | registered = ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૧ | material = | official website = }} '''એડયુર મરચું''' એ મુખ્યત્વે ભારતના કેરળ રાજ્યમાં ઉગાડવામાં આવતી મરચાંની એક જાત છે.<ref>{{cite news |title=The many shades of red |url=https://www.deccanherald.com/features/the-many-shades-of-red-1040676.html |access-date=25 October 2024 |work=Deccan Herald |language=en}}</ref> એડયુર મરચું એ મુખ્યત્વે કેરળના મલપ્પુરમ જિલ્લાના ચોક્કસ વિસ્તારોમાં ઉગાડવામાં આવતી એક સ્થાનિક ઉપજાઉ જાત છે.<ref>{{cite book |last1=Variyar |first1=Prasad S. |last2=Singh |first2=Inder Pal |last3=Adiani |first3=Vanshika |last4=Suprasanna |first4=Penna |title=Peppers: Biological, Health, and Postharvest Perspectives |date=8 November 2024 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-040-15384-0 |url=https://books.google.com/books?id=L-EoEQAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PA19 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> ખાસ કરીને, તે વલાંચેરી બ્લોકમાં આવેલી એડયુર, અઠાવનાડ, મરક્કારા, ઇરિમબિલિયમ, કલ્પકંચેરી અને વલાંચેરી પંચાયતોમાં, તેમજ અંગાડીપુરમ બ્લોકની અંદર આવેલી મૂરકનાડ અને કુરૂવા પંચાયતોમાં ઉગાડવામાં આવે છે. == નામકરણ == આ મરચાંનું નામ તેના ઉદ્‌ગમસ્થાન, એડયુર (Edayoor) ગામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. એડયુર ગ્રામ પંચાયતમાં ઉપલબ્ધ દસ્તાવેજો અનુસાર, આ વિસ્તારમાં એડયુર મરચાંની ખેતીનો ઇતિહાસ ઓછામાં ઓછો ૧૫૦ વર્ષ જૂનો છે.<ref>{{cite journal |title=Edayur Chilli - GI Application No. 662 |journal=Government of India Geographical Indications Journal |issue=137 |date=May 29, 2020 |page=18 |url=https://www.ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/Images/pdf/Journal_137.pdf |access-date=25 October 2024}}</ref> === સ્થાનિક નામ === તે સ્થાનિક ભાષામાં 'એડયુર મુળકુ' તરીકે ઓળખાય છે. સ્થાનિક રાજ્ય ભાષા મલયાલમમાં 'મુળકુ' નો અર્થ મરચું થાય છે. == વિવરણ == === ખેતી === એડયુર મરચાંની પરંપરાગત ખેતી પહાડીઓ, ટેકરીઓ અને લેટેરાઈટ (રાતી) જમીન ધરાવતા ખેતરોમાં કરવામાં આવે છે. === ભૌતિક લાક્ષણિકતાઓ === તેનો ભૌતિક દેખાવ નીચે તરફ ઝૂકેલા, એકલ-દોકલ ફળ જેવા હોય છે, જે લીસી સપાટી સાથે મધ્યમ ત્રિકોણાકાર આકાર ધરાવે છે.<ref>{{cite book |last1=Ravindran |first1=P. N. |last2=Sivaraman |first2=K. |last3=Devasahayam |first3=S. |last4=Babu |first4=K. Nirmal |title=Handbook of Spices in India: 75 Years of Research and Development |date=2024 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-19-3728-6 |url=https://books.google.com/books?id=Vz4QEQAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PA2041 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> === તીખાશ અને ઉપયોગ === એડયુર મરચાંનો મુખ્ય ઉપયોગ કેરળની પરંપરાગત વાનગી "કોંડાટ્ટમ" અથવા દહીંમાં બોળીને તડકામાં સુકવેલા મરચાં બનાવવા માટે થાય છે.<ref>{{cite book |last1=Prasad |first1=Rajendra |title=Current Affairs Year Book 2022: Geography |publisher=MYUPSC |url=https://books.google.com/books?id=OcxkEAAAQBAJ&dq=Kondattom&pg=PT48 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sen |first1=Colleen Taylor |last2=Bhattacharyya |first2=Sourish |last3=Saberi |first3=Helen |title=The Bloomsbury Handbook of Indian Cuisine |date=23 February 2023 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-350-12865-1 |url=https://books.google.com/books?id=AzysEAAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PT112 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> આ સુકવેલા 'કોંડાટ્ટમ મુળકુ' ને તેના અનન્ય સ્વાદને જાળવી રાખીને મહિનાઓ સુધી સંગ્રહિત કરી શકાય છે. જ્યારે આ મરચાંને તળવામાં આવે છે, ત્યારે તે દહીં સાથે પીરસવામાં આવતી એક સ્વાદિષ્ટ ડિશ બની જાય છે, જે ભોજનને સરળ છતાં અદ્ભુત સ્વાદ આપે છે.<ref>{{cite news |title=GI tag for Kerala's Kuttiattoor mango & Edayur chilli |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/gi-tag-for-keralas-kuttiattoor-mango-edayur-chilli/articleshow/86905783.cms |access-date=25 October 2024 |work=The Times of India |date=10 October 2021}}</ref> ==ચિત્ર દીર્ઘા== <gallery> File:Longshot photo of a farm of Edayur Chillies.jpg|એડયુર મરચાંના ખેતરનું દૂરથી દેખાતું દૃશ્ય File:Photo of a farm of Edayur Chillies.jpg|મરચાંના ખેતરનું દૃશ્ય File:Extreme Closeup of Edayur Chilli in a farm.jpg|ખેતરમાં એડયુર મરચાંનો અત્યંત નજીકથી લીધેલો ફોટો File:Photo of closeup of Edayur Chilli plant in a farm.jpg|ખેતરમાં મરચાં અને છોડનો નજીકથી લીધેલો ફોટો File:Closeup of Edayur Chilli in a farm.jpg|ખેતરમાં મરચાં અને છોડનો નજીકથી લીધેલો ફોટો File:Collection of chillies gathered in a tub.jpg|ટબમાં ભેગા કરેલા મરચાંનો સંગ્રહ File:Another closeup of Edayur Chillies.jpg|મરચાંનો અત્યંત નજીકથી લીધેલો ફોટો File:Another collection of Edayur chillies gathered in a tub.jpg|ભેગા કરેલા મરચાંનો સંગ્રહ File:Another collection of Edayur Chillies.jpg|મરચાંનો અત્યંત નજીકથી લીધેલો ફોટો File:Closeup of Edayur Chillies.jpg|એડયુર મરચાંનો અત્યંત નજીકથી લીધેલો ફોટો </gallery> == ભૌગોલિક સંકેત == આ મરચાંને ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૧ના રોજ ભારત સરકારની 'જિયોગ્રાફિકલ ઈન્ડિકેશન્સ રજિસ્ટ્રી' તરફથી ભૌગોલિક ઓળખ (GI) ટેગ આપવામાં આવ્યો હતો (જે ૨ ઓક્ટોબર ૨૦૨૯ સુધી માન્ય છે).<ref>{{cite web |title=Geographical Indications Intellectual Property India |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/662 |access-date=25 October 2024}}</ref> એડયુરની 'એડયુર ચીલી ગ્રોવર્સ એસોસિએશન' (ECGA) દ્વારા એડયુર મરચાંના GI રજિસ્ટ્રેશન માટેનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો હતો. ઓક્ટોબર ૨૦૧૯માં અરજી કર્યા બાદ, ચેન્નઈ સ્થિત જિયોગ્રાફિકલ ઈન્ડિકેશન રજિસ્ટ્રી દ્વારા ૨૦૨૧માં આ મરચાંને GI ટેગ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો, જેનાથી "એડયુર મરચું" (Edayur Chilli) નામ માત્ર આ ચોક્કસ વિસ્તારમાં ઉગતા મરચાં માટે જ વિશિષ્ટ બની ગયું. આ સાથે જ તે GI ટેગ મેળવનારી કેરળની પ્રથમ મરચાંની જાત અને કેરળની ૩૪મી ઉત્પાદન વસ્તુ બની. કેરળના કન્નુર જિલ્લાના 'કુટ્ટિયાટ્ટુર આંબા' (Kuttiattoor Mango) ને પણ આ જ સમયે GI ટેગ મળ્યો હતો.<ref>{{cite news |title=Kuttiattoor mango and Edayur chilli gets GI tags |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/kuttiattoor-mango-and-edayur-chilli-gets-gi-tags/articleshow/86760185.cms |access-date=25 October 2024 |work=The Times of India |date=4 October 2021}}</ref> == આ પણ જુઓ == * [[મધ્ય ત્રાવણકોર ગોળ]]]] == સંદર્ભ == {{reflist}} a179g33v2ekeuoh1f1gjdukfpb8vd6j 0 154782 902911 2026-07-27T16:24:02Z Snehrashmi 41463 ભૌગોલિક સંકેત (GI Tag) તરીકે જાહેર પરંપરાગત સુતરાઉ સાડીનો પ્રકાર 902911 wikitext text/x-wiki [[File:Saree of Kasaragod.jpg|alt=Kasaragod Saree|thumb|કાસરગોડ સાડી]] '''કાસરગોડ સાડી''' એ કેરળના [[કાસરગોડ જિલ્લો|કાસરગોડ જિલ્લા]]માં સાલિયા સમુદાયના વણકરો દ્વારા બનાવવામાં આવતી એક પરંપરાગત સુતરાઉ સાડીનો પ્રકાર છે. તે હાથવણાટથી બનેલી અને ટકાઉ હોય છે. તે પરંપરાગત કેરળ સાડીથી અલગ છે અને તેમાં પડોશી કરાવલી (કોંકણ/કર્ણાટક કાંઠાના) શૈલીઓની અસર જોવા મળે છે.<ref>{{Cite web|title=Kasaragod: Exploring North Kerala|url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/69390/kasaragod-exploring-north-kerala|access-date=2021-05-30|website=www.outlookindia.com/outlooktraveller/|language=en}}</ref> == ઇતિહાસ == આ વણાટ પરંપરાનો ઇતિહાસ ૧૮મી સદી જૂનો છે. તેની શરૂઆત સાલિયા સમુદાયના સભ્યો દ્વારા કરવામાં આવી હતી જેઓ કરાવલી વિસ્તારમાંથી તમિળનાડુ સ્થળાંતર કરી રહ્યા હતા, તેમજ પદ્મસાલીયાઓ દ્વારા કરવામાં આવી હતી જેઓ મૈસૂર રાજ્યમાંથી આ વિસ્તારમાં આવ્યા હતા અને સ્થાનિક વસાહતો સ્થાપી હતી.<ref>{{Cite web|title=Kasaragod Sarees (Kerala) (GI Regn No. 170) {{!}} Textiles Committee|url=https://textilescommittee.nic.in/kasaragod-sarees-kerala-gi-regn-no-170#:~:text=GI%20Regn%20No.-,170),State%20en%20route%20Tamil%20Nadu.|access-date=2021-05-30|website=textilescommittee.nic.in}}</ref> == મહત્વ == તે કેરળમાં પ્રચલિત ચાર મુખ્ય વણાટ પરંપરાઓમાંથી એક છે. બાકીની ત્રણ બલરામપુરમ, કુથમપલ્લી અને [[ચેંદમંગલમ સાડી|ચેંદમંગલમ]] છે.<ref>{{Cite web|title=Weaving tradition of Kasaragod Sarees|url=https://www.keralatourism.org/photo-gallery/kasaragod-sarees/2252|access-date=2021-05-30|website=Kerala Tourism|language=en}}</ref> આ સાડીનો મુખ્ય ભાગ સામાન્ય રીતે સાદો અથવા રંગેલા તાંતણાઓથી પટ્ટાવાળો હોય છે. તેની કિનારીઓ 'જેક્વાર્ડ' અથવા 'ડોબી' પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીને હાથથી બનાવવામાં આવે છે, જેના કારણે તે ખૂબ જ આકર્ષક લાગે છે. આ સાડીઓ ૬૦ થી ૧૦૦ ની ઉચ્ચ તાંતણાની સંખ્ય) ધરાવતા કાપડમાંથી બનાવવામાં આવે છે અને તેમાં રિંગાયેલા વેટ ડાઈ નો ઉપયોગ થાય છે, જે તેને ખૂબ ટકાઉ બનાવે છે.<ref>{{Cite web|date=2020-08-05|title=Kasaragod Cotton|url=https://isha.sadhguru.org/in/en/outreach/save-the-weave/indian-weaves/kasaragod-cotton|access-date=2021-05-30|website=Isha Sadhguru|language=en}}</ref> હાલના સમયમાં આ સાડીઓની સિલ્ક મિશ્રિત આવૃત્તિઓ પણ ઉપલબ્ધ છે. ૧૯૩૮માં સ્થપાયેલી 'ધ કાસારગોડ વણકર કો-ઓપરેટિવ પ્રોડક્શન એન્ડ સેલ સોસાયટી લિમિટેડ' આ સાડીઓનું ઉત્પાદન, વેચાણ અને વણાટકામની તાલીમ આપીને આ પરંપરાને જીવંત રાખી રહી છે.<ref>{{Cite web|author=P. Sudhakaran|date=Dec 28, 2013|title=Kasargod Saree: Reviving a tradition {{!}} Bengaluru News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/kasargod-saree-reviving-a-tradition/articleshow/28055734.cms|access-date=2021-05-30|website=The Times of India|language=en}}</ref> રોજિંદા વપરાશ અને પહેરવેશ માટે અત્યંત અનુકૂળ હોવાથી આ સાડીઓને સતત ગ્રાહકોનો ટેકો મળતો રહ્યો છે.<ref>{{Cite web|author=P. Sudhakaran|date=Dec 28, 2013|title=Kasargod Saree: Reviving a tradition {{!}} Bengaluru News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/kasargod-saree-reviving-a-tradition/articleshow/28055734.cms|access-date=2021-05-30|website=The Times of India|language=en}}</ref> == ભૌગોલિક ઓળખ == વર્ષ ૨૦૦૯માં, કેરળ સરકારે કાસારગોડ સાડીઓ માટે ભૌગોલિક ઓળખ (GI) માટે અરજી કરી હતી. ભારત સરકારે વર્ષ ૨૦૧૦થી તેને સત્તાવાર રીતે ભૌગોલિક ઓળખ તરીકે માન્યતા આપી છે.<ref>{{Cite web|title=Details {{!}} Geographical Indications {{!}} Intellectual Property India|url=http://ipindiaservices.gov.in/GIRPublic/Application/Details/170|access-date=2021-05-30|website=ipindiaservices.gov.in}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} nal1wtgd23i31bq8ev2jn1gt6tkpzxh 0 154783 902914 2026-07-27T16:44:31Z Snehrashmi 41463 ભૌગોલિક સંકેત (GI Tag) તરીકે જાહેર ધોતી 902914 wikitext text/x-wiki {{Infobox geographical indication | name = કુથમપલ્લી ધોતી અને સેટ મુંડુ | image = | alt = | caption = | alternative names = | description =ભારતના કેરળના કુથમપલ્લી વિસ્તારના વણકરો દ્વારા બનાવવામાં આવતી ધોતી અને સેટ મુંડુ | type =[[ધોતી]] | area = કુથમપલ્લી, [[કેરળ]] | country = ભારત | registered = ૧૩ નવેમ્બર ૨૦૧૫ | material = | official website = }} '''કુથમપલ્લી ધોતી અને સેટ મુંડુ''' (જે 'મુંડુમ નેરિયાથુમ' તરીકે પણ ઓળખાય છે)<ref>{{cite web|url=https://ikasavu.com/kerala_women_ethnic_collection/kerala_set_mundu/handloom_set_mundu|title=Kuthampully Saree|publisher=external|access-date=3 October 2019|archive-date=11 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411161758/https://ikasavu.com/kerala_women_ethnic_collection/kerala_set_mundu/handloom_set_mundu|url-status=dead}}</ref> એ ભારતના કેરળના કુથમપલ્લી વિસ્તારના વણકરો દ્વારા બનાવવામાં આવતી ધોતી અને સેટ મુંડુ છે. આ કપડાનું ઉત્પાદન ૧૩ નવેમ્બર ૨૦૧૫ થી ભૌગોલિક સંકેતો (નોંધણી અને સંરક્ષણ) અધિનિયમ, ૧૯૯૯ ની કલમ ૧૩ની પેટા-કલમ (૧) હેઠળ નોંધાયેલ છે. આ રજિસ્ટ્રેશન 'કુથમપલ્લી હેન્ડલૂમ ક્લસ્ટર ચેરિટેબલ સોસાયટી કન્સોર્ટિયમ' દ્વારા કરવામાં આવેલી અરજી મુજબ નોંધવામાં આવ્યું હતું.<ref name=GIJ>{{cite journal|last1=Government of India|title=Kuthampally Dhoties & Set Mundu - GI Application No. 402|journal=Geographical Indications Journal|date=30 November 2015|volume=77|page=37|url=http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_77.pdf|accessdate=28 January 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160203215443/http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_77.pdf|archivedate=3 February 2016}}</ref> ભૌગોલિક ઓળખ (GI) હેઠળ આવતા ઉત્પાદનોમાં ડબલ ધોતી (અથવા ડબલ મુંડુ કે ડબલ વેશ્ટી અથવા કુથમપલ્લી ધોતી), સેટ મુંડુ (અથવા મુંડુમ નેરિયાથુમ) અને નેરિયાથુ (અથવા કવાની) નો સમાવેશ થાય છે. કુથમપલ્લી એ કેરળના ત્રિસુર જિલ્લાના થાલાપિલી તાલુકાની થિરુવિલવામાલા ગ્રામ પંચાયતનું એક ગામ છે. ઐતિહાસિક રીતે, કુથમપલ્લી આ વસ્ત્ર ઉત્પાદનોના વણાટનું મૂળ કેન્દ્ર હતું. અઢારમી સદીમાં તત્કાલીન કોચિન રાજ્યના શાસકો દ્વારા કર્ણાટકથી વણકરોને લાવવામાં આવ્યા હતા અને રાજવી પરિવારના સભ્યો માટે જ વસ્ત્રો વણવા માટે તેમને કુથમપલ્લીમાં વસાવવામાં આવ્યા હતા, ત્યારથી કુથમપલ્લી આ પરંપરાનું મુખ્ય કેન્દ્ર બન્યું.<ref name=GIJ/> == સંદર્ભ == {{reflist}} 1rn9cmmh5wtuxn3rejvrlrm997rx2if 0 154784 902915 2026-07-27T16:55:54Z Snehrashmi 41463 ભૌગોલિક સંકેત (GI Tag) તરીકે જાહેર સાડીનો એક પ્રકાર 902915 wikitext text/x-wiki '''કુથમપલ્લી સાડી''' એ ભારતના કેરળ રાજ્યના ત્રિસુર જિલ્લાની થિરુવિલવામાલા ગ્રામ પંચાયતના કુથમપલ્લી ગામના વણકરો દ્વારા પરંપરાગત રીતે બનાવવામાં આવતી સાડીનો એક પ્રકાર છે. કુથમપલ્લી સાડી[૧] તેની વિશેષ સાડી બોર્ડર (કિનારીઓ) માટે જાણીતી છે. == ઇતિહાસ == વર્ષ ૧૯૭૨માં, ૧૦૨ સભ્યો સાથે 'કુથમપલ્લી હેન્ડલૂમ ઈન્ડસ્ટ્રિયલ કો-ઓપરેટિવ સોસાયટી'ની નોંધણી કરવામાં આવી હતી. કુથમપલ્લીમાં મુખ્યત્વે કન્નડ લોકો વસે છે. તેમનો જ્ઞાતિ સમુદાય બેંગલુરુ અને મૈસૂર મૂળનો 'દેવાંગ ચેટ્ટિયાર' છે. હાલમાં કુથમપલ્લીમાં પોતાની માલિકીના બિલ્ડિંગ સાથે આ સોસાયટી ૮૧૪ સભ્યો ધરાવે છે. સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧માં, કુથમપલ્લી સાડીને ભૌગોલિક ઓળખ (GI) કાયદા હેઠળ વિશિષ્ટ બૌદ્ધિક સંપદા અધિકારો પ્રાપ્ત થયા છે.<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Kuthampully-sarees-get-an-IP-address-weave-history/articleshow/9816811.cms |title=Kuthampully sarees get an IP address, weave history |newspaper=The Times of India |access-date=2012-06-13}}</ref><ref>{{cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-10/thiruvananthapuram/32155187_1_branding-exercise-regional-brands-international-branding |newspaper=The Times of India |title=Kerala handloom to get international branding |accessdate=2012-06-13}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thiruvilwamala.com/about-village.html |title=Kuthampully |publisher=Thiruvilwamala |accessdate=2012-06-13}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.malabarshopping.com/women-collections/womens-dresses/kerala-set-saree |title=Kuthampully Kerala Saree}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} i72ynko4iu0bv4l5uwti6z4fgjogjfd 0 154785 902916 2026-07-27T17:05:43Z Snehrashmi 41463 ભૌગોલિક સંકેત (GI Tag) તરીકે જાહેર કેરીની એક જાત 902916 wikitext text/x-wiki '''કુટ્ટિયાટ્ટુર કેરી''' અથવા '''કુટ્ટિયાટ્ટુર માંગા''' એ મુખ્યત્વે ભારતના કેરળ રાજ્યના કન્નુર જિલ્લાના કુટ્ટિયાટ્ટુર ગામમાં ઉગાડવામાં આવતી કેરીની એક વિશિષ્ટ જાત છે.<ref>{{cite news |last1=Nagarajan |first1=Saraswathy |title=The sweet taste of brand Kuttiattoor |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/kuttiattoor-mango-from-kerala-gets-gi-tag-native-mangoes-get-a-boost/article65453357.ece |access-date=6 October 2024 |work=The Hindu |date=2 June 2022 |language=en-IN}}</ref> 'નંબિયાર માંગા', 'કન્નાપુરમ માંગા', 'કુંજીમંગલમ માંગા' અને 'વડક્કુમ્ભાગમ માંગા' એ આ જ કેરીના અન્ય સ્થાનિક નામો છે. == નામ == કુટ્ટિયાટ્ટુર કેરી બે નામોથી ઓળખાય છે: સ્થાનિક લોકો માટે 'નંબિયાર કેરી' અને બહારના લોકો માટે 'કુટ્ટિયાટ્ટુર કેરી'.<ref>{{cite news |title=Will a mango by any other name taste as sweet? |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/variety/will-a-mango-by-any-other-name-taste-as-sweet/article7426005.ece#:~:text=Locals%20call%20it%20the%20'Nambiar,a%20sizeable%20presence%20in%20Kuttiattoor. |access-date=6 October 2024 |work=BusinessLine |date=15 July 2015 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=John |first1=Haritha |title=The curious fight over "upper-caste" mangoes in a Kerala village |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/curious-fight-over-upper-caste-mangoes-kerala-village-30450 |access-date=6 October 2024 |work=The News Minute |date=7 July 2015 |language=en}}</ref> === લોકવાયકા === સ્થાનિક ગ્રામજનો એક નંબિયાર વ્યક્તિની વાર્તા ટાંકે છે જેમણે કુટ્ટિયાટ્ટુરથી ઈરીકુર શહેર સુધી આ કેરીઓ પહોંચાડી હતી. આ રીતે ગ્રામજનોએ આ કેરીનું નામ "નંબિયાર કેરી" રાખ્યું હતું.<ref>{{cite news |last1=Minute |first1=The News |title=Fight in Kerala Village Over 'Caste' Mangoes |url=https://www.thequint.com/news/india/keralas-caste-mangoes |access-date=6 October 2024 |work=TheQuint |date=7 July 2015 |language=en}}</ref> == વિવરણ == કુટ્ટિયાટ્ટુર કેરીનો નારંગી-પીળો રંગ અને શ્રેષ્ઠ સ્વાદ તેને ખૂબ લોકપ્રિય બનાવે છે. પાકેલી કેરીની છાલ પર કોઈ ડાઘા રહેતા નથી, જે તેનું બાહ્ય આકર્ષણ વધારે છે.<ref>{{cite news |title=GI tag for Kerala's Kuttiattoor mango & Edayur chilli |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/gi-tag-for-keralas-kuttiattoor-mango-edayur-chilli/articleshow/86905783.cms |access-date=6 October 2024 |work=The Times of India |date=10 October 2021}}</ref> આ કેરીની જાત વધુ ગર્ભ (માવો) ધરાવતી, રસદાર અને ઉચ્ચ ફાઇબર (રેસા) સામગ્રીવાળી હોય છે. ખાસ વાત એ છે કે, સ્થાનિક વિક્રેતાઓ રાસાયણિક પદાર્થો કે પ્રિઝર્વેટિવ્સનો ઉપયોગ કર્યા વિના કેરીઓને પકવે છે; તેના બદલે તેઓ સૂકું ઘાસ (પૂળા) અને વિષમુષ્ટિ/કાંજીરામ (Strychnos nux-vomica) ના વૃક્ષના પાંદડાંનો ઉપયોગ કરતી પરંપરાગત પદ્ધતિઓ પર આધાર રાખે છે. કાસરગોડ સ્થિત એક કંપની દ્વારા ટૂથ પાવડર (દંતમંજન) ના ઉત્પાદન માટે કુટ્ટિયાટ્ટુર કેરીના પાંદડાંના કુદરતી ગુણધર્મોનો ઉપયોગ કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યા બાદ, એક આશ્ચર્યજનક ઘટનાક્રમ સામે આવ્યો છે જેમાં આ પાંદડાંની કિંમત કેરીના ફળ કરતાં પણ વધી ગઈ છે.<ref>{{cite news |title=Kuttiattoor mangoes: Fruits with a royal lineage, ripened with hay and 'kaanjiram' leaves |url=https://www.onmanorama.com/food/features/2023/05/09/kuttiattoor-mango-ripen-hay-kaanjiram-kannur.html |access-date=6 October 2024 |work=Onmanorama}}</ref> == ભૌગોલિક ઓળખ == આ કેરીને ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૧ના રોજ ભારત સરકારની 'જિયોગ્રાફિકલ ઈન્ડિકેશન્સ રજિસ્ટ્રી' તરફથી ભૌગોલિક ઓળખ (GI) ટેગ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો (જે ૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૯ સુધી માન્ય છે).<ref>{{cite web |last1=Sen |first1=Piyali |title=10 Indian Mangoes With GI Tags |url=https://www.outlooktraveller.com/explore/food-and-drink/10-indian-mangoes-with-gi-tags |website=Outlook Traveller |access-date=6 October 2024 |language=en |date=2 June 2023}}</ref> કૃષિ અધિકારી શ્રી આદર્શ કે. કે. ના પ્રતિનિધિત્વ હેઠળના રાજ્ય કૃષિ વિભાગ અને કુટ્ટિયાટ્ટુર ગામની 'કુટ્ટિયાટ્ટુર મેંગો પ્રોડ્યુસર કંપની લિમિટેડ' દ્વારા કુટ્ટિયાટ્ટુર કેરીના GI રજિસ્ટ્રેશન માટેનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૨૦માં અરજી કર્યા બાદ, ચેન્નઈ સ્થિત જિયોગ્રાફિકલ ઈન્ડિકેશન રજિસ્ટ્રી દ્વારા ૨૦૨૧માં આ ફળને GI ટેગ આપવામાં આવ્યો હતો, જેનાથી "કુટ્ટિયાટ્ટુર" નામ માત્ર આ વિસ્તારમાં ઉગાડવામાં આવતી કેરીઓ માટે જ વિશિષ્ટ બની ગયું. આ સાથે જ તે GI ટેગ મેળવનારી કેરળની પ્રથમ કેરીની જાત બની છે.<ref>{{cite news |title=This Kerala Mango Variety First From The State To Get GI Tag |url=https://www.news18.com/india/this-kerala-mango-variety-first-from-the-state-to-get-gi-tag-8911895.html |access-date=6 October 2024 |work=News18 |date=31 May 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Geographical Indications Intellectual Property India |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/660 |website=Official website of Intellectual Property India |access-date=6 October 2024}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} iew7o9nq9c24pltq5rbifllbstcz0ou 902917 902916 2026-07-27T17:10:04Z Snehrashmi 41463 /* માહિતી ચોકઠું*/ 902917 wikitext text/x-wiki {{Infobox geographical indication | name = કુટ્ટિયાટ્ટુર કેરી | image = Kuttiattoor mango from Kuttiattor village.jpg | image_size = 200px | caption = કુટ્ટિયાટ્ટુર કેરી | description = કન્નુર જિલ્લાના કુટ્ટિયાટ્ટુર ગામમાં ઉગાડવામાં આવતી કેરીની એક વિશિષ્ટ જાત | type = ખેતી | area = કુટ્ટિયાટ્ટુર, [[કુન્નુર જિલ્લો|કુન્નુર]], કેરળ | country = ભારત | registered = ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૧ | material = | official website = }} '''કુટ્ટિયાટ્ટુર કેરી''' અથવા '''કુટ્ટિયાટ્ટુર માંગા''' એ મુખ્યત્વે ભારતના કેરળ રાજ્યના કન્નુર જિલ્લાના કુટ્ટિયાટ્ટુર ગામમાં ઉગાડવામાં આવતી કેરીની એક વિશિષ્ટ જાત છે.<ref>{{cite news |last1=Nagarajan |first1=Saraswathy |title=The sweet taste of brand Kuttiattoor |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/kuttiattoor-mango-from-kerala-gets-gi-tag-native-mangoes-get-a-boost/article65453357.ece |access-date=6 October 2024 |work=The Hindu |date=2 June 2022 |language=en-IN}}</ref> 'નંબિયાર માંગા', 'કન્નાપુરમ માંગા', 'કુંજીમંગલમ માંગા' અને 'વડક્કુમ્ભાગમ માંગા' એ આ જ કેરીના અન્ય સ્થાનિક નામો છે. == નામ == કુટ્ટિયાટ્ટુર કેરી બે નામોથી ઓળખાય છે: સ્થાનિક લોકો માટે 'નંબિયાર કેરી' અને બહારના લોકો માટે 'કુટ્ટિયાટ્ટુર કેરી'.<ref>{{cite news |title=Will a mango by any other name taste as sweet? |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/variety/will-a-mango-by-any-other-name-taste-as-sweet/article7426005.ece#:~:text=Locals%20call%20it%20the%20'Nambiar,a%20sizeable%20presence%20in%20Kuttiattoor. |access-date=6 October 2024 |work=BusinessLine |date=15 July 2015 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=John |first1=Haritha |title=The curious fight over "upper-caste" mangoes in a Kerala village |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/curious-fight-over-upper-caste-mangoes-kerala-village-30450 |access-date=6 October 2024 |work=The News Minute |date=7 July 2015 |language=en}}</ref> === લોકવાયકા === સ્થાનિક ગ્રામજનો એક નંબિયાર વ્યક્તિની વાર્તા ટાંકે છે જેમણે કુટ્ટિયાટ્ટુરથી ઈરીકુર શહેર સુધી આ કેરીઓ પહોંચાડી હતી. આ રીતે ગ્રામજનોએ આ કેરીનું નામ "નંબિયાર કેરી" રાખ્યું હતું.<ref>{{cite news |last1=Minute |first1=The News |title=Fight in Kerala Village Over 'Caste' Mangoes |url=https://www.thequint.com/news/india/keralas-caste-mangoes |access-date=6 October 2024 |work=TheQuint |date=7 July 2015 |language=en}}</ref> == વિવરણ == કુટ્ટિયાટ્ટુર કેરીનો નારંગી-પીળો રંગ અને શ્રેષ્ઠ સ્વાદ તેને ખૂબ લોકપ્રિય બનાવે છે. પાકેલી કેરીની છાલ પર કોઈ ડાઘા રહેતા નથી, જે તેનું બાહ્ય આકર્ષણ વધારે છે.<ref>{{cite news |title=GI tag for Kerala's Kuttiattoor mango & Edayur chilli |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/gi-tag-for-keralas-kuttiattoor-mango-edayur-chilli/articleshow/86905783.cms |access-date=6 October 2024 |work=The Times of India |date=10 October 2021}}</ref> આ કેરીની જાત વધુ ગર્ભ (માવો) ધરાવતી, રસદાર અને ઉચ્ચ ફાઇબર (રેસા) સામગ્રીવાળી હોય છે. ખાસ વાત એ છે કે, સ્થાનિક વિક્રેતાઓ રાસાયણિક પદાર્થો કે પ્રિઝર્વેટિવ્સનો ઉપયોગ કર્યા વિના કેરીઓને પકવે છે; તેના બદલે તેઓ સૂકું ઘાસ (પૂળા) અને વિષમુષ્ટિ/કાંજીરામ (Strychnos nux-vomica) ના વૃક્ષના પાંદડાંનો ઉપયોગ કરતી પરંપરાગત પદ્ધતિઓ પર આધાર રાખે છે. કાસરગોડ સ્થિત એક કંપની દ્વારા ટૂથ પાવડર (દંતમંજન) ના ઉત્પાદન માટે કુટ્ટિયાટ્ટુર કેરીના પાંદડાંના કુદરતી ગુણધર્મોનો ઉપયોગ કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યા બાદ, એક આશ્ચર્યજનક ઘટનાક્રમ સામે આવ્યો છે જેમાં આ પાંદડાંની કિંમત કેરીના ફળ કરતાં પણ વધી ગઈ છે.<ref>{{cite news |title=Kuttiattoor mangoes: Fruits with a royal lineage, ripened with hay and 'kaanjiram' leaves |url=https://www.onmanorama.com/food/features/2023/05/09/kuttiattoor-mango-ripen-hay-kaanjiram-kannur.html |access-date=6 October 2024 |work=Onmanorama}}</ref> == ભૌગોલિક ઓળખ == આ કેરીને ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૧ના રોજ ભારત સરકારની 'જિયોગ્રાફિકલ ઈન્ડિકેશન્સ રજિસ્ટ્રી' તરફથી ભૌગોલિક ઓળખ (GI) ટેગ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો (જે ૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૯ સુધી માન્ય છે).<ref>{{cite web |last1=Sen |first1=Piyali |title=10 Indian Mangoes With GI Tags |url=https://www.outlooktraveller.com/explore/food-and-drink/10-indian-mangoes-with-gi-tags |website=Outlook Traveller |access-date=6 October 2024 |language=en |date=2 June 2023}}</ref> કૃષિ અધિકારી શ્રી આદર્શ કે. કે. ના પ્રતિનિધિત્વ હેઠળના રાજ્ય કૃષિ વિભાગ અને કુટ્ટિયાટ્ટુર ગામની 'કુટ્ટિયાટ્ટુર મેંગો પ્રોડ્યુસર કંપની લિમિટેડ' દ્વારા કુટ્ટિયાટ્ટુર કેરીના GI રજિસ્ટ્રેશન માટેનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૨૦માં અરજી કર્યા બાદ, ચેન્નઈ સ્થિત જિયોગ્રાફિકલ ઈન્ડિકેશન રજિસ્ટ્રી દ્વારા ૨૦૨૧માં આ ફળને GI ટેગ આપવામાં આવ્યો હતો, જેનાથી "કુટ્ટિયાટ્ટુર" નામ માત્ર આ વિસ્તારમાં ઉગાડવામાં આવતી કેરીઓ માટે જ વિશિષ્ટ બની ગયું. આ સાથે જ તે GI ટેગ મેળવનારી કેરળની પ્રથમ કેરીની જાત બની છે.<ref>{{cite news |title=This Kerala Mango Variety First From The State To Get GI Tag |url=https://www.news18.com/india/this-kerala-mango-variety-first-from-the-state-to-get-gi-tag-8911895.html |access-date=6 October 2024 |work=News18 |date=31 May 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Geographical Indications Intellectual Property India |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/660 |website=Official website of Intellectual Property India |access-date=6 October 2024}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} remccu86r8j6k1h4cu0stu5cwblsyxt 902918 902917 2026-07-27T17:10:38Z Snehrashmi 41463 [[કુન્નુર]] કડી 902918 wikitext text/x-wiki {{Infobox geographical indication | name = કુટ્ટિયાટ્ટુર કેરી | image = Kuttiattoor mango from Kuttiattor village.jpg | image_size = 200px | caption = કુટ્ટિયાટ્ટુર કેરી | description = કન્નુર જિલ્લાના કુટ્ટિયાટ્ટુર ગામમાં ઉગાડવામાં આવતી કેરીની એક વિશિષ્ટ જાત | type = ખેતી | area = કુટ્ટિયાટ્ટુર, [[કુન્નુર]], કેરળ | country = ભારત | registered = ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૧ | material = | official website = }} '''કુટ્ટિયાટ્ટુર કેરી''' અથવા '''કુટ્ટિયાટ્ટુર માંગા''' એ મુખ્યત્વે ભારતના કેરળ રાજ્યના કન્નુર જિલ્લાના કુટ્ટિયાટ્ટુર ગામમાં ઉગાડવામાં આવતી કેરીની એક વિશિષ્ટ જાત છે.<ref>{{cite news |last1=Nagarajan |first1=Saraswathy |title=The sweet taste of brand Kuttiattoor |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/kuttiattoor-mango-from-kerala-gets-gi-tag-native-mangoes-get-a-boost/article65453357.ece |access-date=6 October 2024 |work=The Hindu |date=2 June 2022 |language=en-IN}}</ref> 'નંબિયાર માંગા', 'કન્નાપુરમ માંગા', 'કુંજીમંગલમ માંગા' અને 'વડક્કુમ્ભાગમ માંગા' એ આ જ કેરીના અન્ય સ્થાનિક નામો છે. == નામ == કુટ્ટિયાટ્ટુર કેરી બે નામોથી ઓળખાય છે: સ્થાનિક લોકો માટે 'નંબિયાર કેરી' અને બહારના લોકો માટે 'કુટ્ટિયાટ્ટુર કેરી'.<ref>{{cite news |title=Will a mango by any other name taste as sweet? |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/variety/will-a-mango-by-any-other-name-taste-as-sweet/article7426005.ece#:~:text=Locals%20call%20it%20the%20'Nambiar,a%20sizeable%20presence%20in%20Kuttiattoor. |access-date=6 October 2024 |work=BusinessLine |date=15 July 2015 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=John |first1=Haritha |title=The curious fight over "upper-caste" mangoes in a Kerala village |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/curious-fight-over-upper-caste-mangoes-kerala-village-30450 |access-date=6 October 2024 |work=The News Minute |date=7 July 2015 |language=en}}</ref> === લોકવાયકા === સ્થાનિક ગ્રામજનો એક નંબિયાર વ્યક્તિની વાર્તા ટાંકે છે જેમણે કુટ્ટિયાટ્ટુરથી ઈરીકુર શહેર સુધી આ કેરીઓ પહોંચાડી હતી. આ રીતે ગ્રામજનોએ આ કેરીનું નામ "નંબિયાર કેરી" રાખ્યું હતું.<ref>{{cite news |last1=Minute |first1=The News |title=Fight in Kerala Village Over 'Caste' Mangoes |url=https://www.thequint.com/news/india/keralas-caste-mangoes |access-date=6 October 2024 |work=TheQuint |date=7 July 2015 |language=en}}</ref> == વિવરણ == કુટ્ટિયાટ્ટુર કેરીનો નારંગી-પીળો રંગ અને શ્રેષ્ઠ સ્વાદ તેને ખૂબ લોકપ્રિય બનાવે છે. પાકેલી કેરીની છાલ પર કોઈ ડાઘા રહેતા નથી, જે તેનું બાહ્ય આકર્ષણ વધારે છે.<ref>{{cite news |title=GI tag for Kerala's Kuttiattoor mango & Edayur chilli |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/gi-tag-for-keralas-kuttiattoor-mango-edayur-chilli/articleshow/86905783.cms |access-date=6 October 2024 |work=The Times of India |date=10 October 2021}}</ref> આ કેરીની જાત વધુ ગર્ભ (માવો) ધરાવતી, રસદાર અને ઉચ્ચ ફાઇબર (રેસા) સામગ્રીવાળી હોય છે. ખાસ વાત એ છે કે, સ્થાનિક વિક્રેતાઓ રાસાયણિક પદાર્થો કે પ્રિઝર્વેટિવ્સનો ઉપયોગ કર્યા વિના કેરીઓને પકવે છે; તેના બદલે તેઓ સૂકું ઘાસ (પૂળા) અને વિષમુષ્ટિ/કાંજીરામ (Strychnos nux-vomica) ના વૃક્ષના પાંદડાંનો ઉપયોગ કરતી પરંપરાગત પદ્ધતિઓ પર આધાર રાખે છે. કાસરગોડ સ્થિત એક કંપની દ્વારા ટૂથ પાવડર (દંતમંજન) ના ઉત્પાદન માટે કુટ્ટિયાટ્ટુર કેરીના પાંદડાંના કુદરતી ગુણધર્મોનો ઉપયોગ કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યા બાદ, એક આશ્ચર્યજનક ઘટનાક્રમ સામે આવ્યો છે જેમાં આ પાંદડાંની કિંમત કેરીના ફળ કરતાં પણ વધી ગઈ છે.<ref>{{cite news |title=Kuttiattoor mangoes: Fruits with a royal lineage, ripened with hay and 'kaanjiram' leaves |url=https://www.onmanorama.com/food/features/2023/05/09/kuttiattoor-mango-ripen-hay-kaanjiram-kannur.html |access-date=6 October 2024 |work=Onmanorama}}</ref> == ભૌગોલિક ઓળખ == આ કેરીને ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૧ના રોજ ભારત સરકારની 'જિયોગ્રાફિકલ ઈન્ડિકેશન્સ રજિસ્ટ્રી' તરફથી ભૌગોલિક ઓળખ (GI) ટેગ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો (જે ૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૯ સુધી માન્ય છે).<ref>{{cite web |last1=Sen |first1=Piyali |title=10 Indian Mangoes With GI Tags |url=https://www.outlooktraveller.com/explore/food-and-drink/10-indian-mangoes-with-gi-tags |website=Outlook Traveller |access-date=6 October 2024 |language=en |date=2 June 2023}}</ref> કૃષિ અધિકારી શ્રી આદર્શ કે. કે. ના પ્રતિનિધિત્વ હેઠળના રાજ્ય કૃષિ વિભાગ અને કુટ્ટિયાટ્ટુર ગામની 'કુટ્ટિયાટ્ટુર મેંગો પ્રોડ્યુસર કંપની લિમિટેડ' દ્વારા કુટ્ટિયાટ્ટુર કેરીના GI રજિસ્ટ્રેશન માટેનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૨૦માં અરજી કર્યા બાદ, ચેન્નઈ સ્થિત જિયોગ્રાફિકલ ઈન્ડિકેશન રજિસ્ટ્રી દ્વારા ૨૦૨૧માં આ ફળને GI ટેગ આપવામાં આવ્યો હતો, જેનાથી "કુટ્ટિયાટ્ટુર" નામ માત્ર આ વિસ્તારમાં ઉગાડવામાં આવતી કેરીઓ માટે જ વિશિષ્ટ બની ગયું. આ સાથે જ તે GI ટેગ મેળવનારી કેરળની પ્રથમ કેરીની જાત બની છે.<ref>{{cite news |title=This Kerala Mango Variety First From The State To Get GI Tag |url=https://www.news18.com/india/this-kerala-mango-variety-first-from-the-state-to-get-gi-tag-8911895.html |access-date=6 October 2024 |work=News18 |date=31 May 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Geographical Indications Intellectual Property India |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/660 |website=Official website of Intellectual Property India |access-date=6 October 2024}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} eixd23m210tyquql5adlm5ypsdk96pd 3 154786 902925 2026-07-28T02:37:18Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902925 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Paregihitesh}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૦૮:૦૭, ૨૮ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) pgguq5zevsjjv27h6gnsnjksitozs9i 3 154787 902927 2026-07-28T03:25:17Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[Template:Welcome|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902927 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=VASAVA ABHI}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૦૮:૫૫, ૨૮ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) d50zddonetf6nqgvm1nvj9bfth90auv 3 154788 902928 2026-07-28T04:46:57Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902928 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Vishalsinh6064}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૦:૧૬, ૨૮ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) impz06p4dbg517pixtcfshoz4lmomoi 3 154789 902931 2026-07-28T05:06:01Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902931 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Alpesh nagora}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૦:૩૬, ૨૮ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) jbnb0sgl8ryfzuluiuez3bfmpxnvwd3 2 154790 902934 2026-07-28T06:16:40Z Okeyokayn 88346 ==હેલો!== {{Babel|en-5|nl}} ===પરિચય=== [[હેલો| હેલો!]] મારું નામ N. J છે. જેને OkeyOkayN તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે! મારા પેજ પર આવવા બદલ આભાર! === મને === * મને [[burrito]] ગમે છે * મને [[Taco]] ગમે છે! * મને [[Broccoli]] ગ...થી શરૂ થતું નવું પાનું બનાવ્યું 902934 wikitext text/x-wiki ==હેલો!== {{Babel|en-5|nl}} ===પરિચય=== [[હેલો| હેલો!]] મારું નામ N. J છે. જેને OkeyOkayN તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે! મારા પેજ પર આવવા બદલ આભાર! === મને === * મને [[burrito]] ગમે છે * મને [[Taco]] ગમે છે! * મને [[Broccoli]] ગમે છે ===હું આ કરું છું=== *હું લિંક્સ ઉમેરવા માટે પૃષ્ઠોને સંપાદિત કરું છું અને તેમને વધુ સારા બનાવવાનો પ્રયાસ કરું છું! જોકે વિકિ-પૃષ્ઠો બનાવવા ખૂબ મુશ્કેલ છે. ===માહિતીનું કોષ્ટક=== {| class="wikitable" |+ માહિતીનું કોષ્ટક |- ! સંપાદન !! મારી જાત !! તે સાચું છે |- | આ પૃષ્ઠ [[તોડફોડ| તોડફોડ]] 0 વખત થયું છે || મારું ઉપનામ OkeyOkayN છે || તમે આ વપરાશકર્તાને [[Earth]] પર શોધી શકો છો |- | ખાલી || મને [[burrito]] અને [[Taco]] ખૂબ ગમે છે || આ વપરાશકર્તા શ્વાસ લે છે [[હવા]] |- | ખાલી || મને [[Scratch (પ્રોગ્રામિંગ ભાષા)|Scratch]] ગમે છે || આ વપરાશકર્તા એક [[માનવ]] છે |- | ખાલી || ખાલી || આ વપરાશકર્તા જીવંત છે |} ===હું=== {| class="wikitable" |+ હું |- ! વ્યક્તિત્વ !! માં પગ મૂક્યો છે |- | [[નેધરલેન્ડ્સ|ડચ - નેધરલેન્ડ્સ]] ને મૂળ તરીકે બોલે છે|| [[નેધરલેન્ડ્સ]] |- | [[પુરુષ]] || [[જર્મની]] |- | [[ADHD]] અને [[ઓટીઝમ]] ધરાવે છે || [[બેલ્જિયમ]] |- | [[ઈશ્વરમાં]] માને છે || [[ઉત્તર સમુદ્ર]] |} ==લિંક== ==આશ્ચર્યજનક લિંક્સ=== * [[meme stock| સરપાઇઝ લિંક 1]] * [[poop emoji| સરપ્રાઇઝ લિંક 2]] * [[મોટેથી હસવું| સરપ્રાઇઝ લિંક 3]] * [[ખરાબ| સરપ્રાઇઝ લિંક 4]] * [[goo| સરપ્રાઇઝ લિંક 5]] * [[મૂર્ખ| સરપ્રાઇઝ લિંક 6]] * [[મૂર્ખ આહ| સરપ્રાઇઝ લિંક 7]] * [[ટાઇપોગ્રાફી| સરપ્રાઇઝ લિંક 8]] * [[ટેન્ટ્રમ| સરપ્રાઇઝ લિંક 9]] * [[હોમ ડેપો| સરપ્રાઇઝ લિંક 10]] ===મને ગમતી લિંક્સ=== * [[સ્ક્રેચ (પ્રોગ્રામિંગ ભાષા)|સ્ક્રેચ]] * [[ચીઝ|ચીઝ]] * [[Minecraft|Minecraft]] ==મજા== ===રહસ્યમય સ્થળ=== * રહસ્યમય લિંક પર ક્લિક કરશો નહીં! ડુ નોટ ટચ ઝોન: [[રિકરોલિંગ| રહસ્યમય લિંક ]] ===એવી જગ્યા જ્યાં તમને અને બીજા બધાને મુક્તપણે સંપાદન કરવાની છૂટ છે=== *- *- * *- *- *- ===OkeyOkayN's Bunker=== *મારા બંકરમાં આપનું સ્વાગત છે જ્યાં હું મારા મગજમાં જે કંઈ છે તે મૂકી દઉં છું જે મને ખબર નથી કે ક્યાં મૂકવું! [[પૃષ્ઠ| શાબ્દિક રીતે "પૃષ્ઠ"]] ==મજાની હકીકતો== ===કેળા=== ===કિરણોત્સર્ગી બનાના==== * શું તમે જાણો છો કે કેળા કિરણોત્સર્ગી છે, ચિંતા કરશો નહીં! તે તમારા માટે ખરાબ નથી! ====બેરી==== * શું તમે જાણો છો કે કેળાને પણ બેરી માનવામાં આવે છે? ===શાર્ક=== ====જૂના શાર્ક==== *શું તમે જાણો છો કે શાર્ક ઝાડ કરતાં જૂની હોય છે? ====હાડકા વગરની શાર્ક==== *શું તમે જાણો છો કે શાર્કના શરીરમાં એક પણ હાડકું હોતું નથી? તેમના હાડપિંજર કોમલાસ્થિથી બનેલા હોય છે! ===કેન્ડી=== ===ડોક્ટર દ્વારા બનાવેલ કોટન કેન્ડી==== *શું તમે જાણો છો કે કોટન કેન્ડીની શોધ ડૉક્ટર દ્વારા કરવામાં આવી હતી? છતાં પણ તેનો સ્વાદ સ્વાદિષ્ટ લાગે છે! ====ઇજિપ્તની પહેલી કેન્ડી==== *શું તમે જાણો છો કે કેન્ડીની શોધ સૌપ્રથમ પ્રાચીન ઇજિપ્તવાસીઓ દ્વારા કરવામાં આવી હતી, તે 2000 બીસીમાં થયું હતું. ==મારા અન્ય એકાઉન્ટ્સ== ===[[Youtube.com| Youtube]]=== kamyper ===[[scratch.mit.edu| Scratch]]=== -mulpan2 ==માઇલસ્ટોન્સનું સંપાદન== * ''100 [[સંપાદન| સંપાદનો]]''' થઈ ગયું! ૨૧ જુલાઈ * ૨૦૦ સંપાદનો * ૩૦૦ સંપાદનો * ૪૦૦ સંપાદનો * ૫૦૦ સંપાદનો * ૬૦૦ સંપાદનો * ૭૦૦ સંપાદનો * ૮૦૦ સંપાદનો * ૯૦૦ સંપાદનો * ૧૦૦૦ સંપાદનો ==મનપસંદ== ===[[દેશ]]=== [[કેનેડા]] ===[[ખોરાક]]=== [[બુરીટો]] c3vst86xcn90v1cq8c1gpb4vj5tv8ko 3 154791 902935 2026-07-28T06:16:41Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902935 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Okeyokayn}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૧:૪૬, ૨૮ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) 1ddh9778lgl3hq8yri4agotf0kofcuz