સભ્યની ચર્ચા:Dsvyas

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="gu">
  <siteinfo>
    <sitename>વિકિપીડિયા</sitename>
    <dbname>guwiki</dbname>
    <base>https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.13</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા)</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">વિશેષ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">સભ્ય</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">સભ્યની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">વિકિપીડિયા</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">વિકિપીડિયા ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ચિત્ર</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ચિત્રની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">મીડિયાવિકિ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">મીડિયાવિકિ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ઢાંચો</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ઢાંચાની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">મદદ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">મદદની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">શ્રેણી</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">શ્રેણીની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">વિભાગ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">વિભાગ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Dsvyas</title>
    <ns>3</ns>
    <id>4481</id>
    <revision>
      <id>903237</id>
      <parentid>903213</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T16:38:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* આર્ટિકલમાં પુસ્તકનું મુખપૃષ્ઠ બુક કવર અપલોડ */ ઉત્તર</comment>
      <origin>903237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99717" sha1="79f5qkze75rqd4t12gv6ggdeoghcdiy" xml:space="preserve">{{:User:Dsvyas/Archive}}

== px → upright ==

Hello!
I've changed images because setting them in pixels is deprecated. It overrides user preferences, which means that people with poor vision or with high-definition monitors cannot customize how they see WP. Better to have nothing (which defaults to the user-preferred size) or to set a relative size, e.g. upright=1.5 (150% of the user-preferred default).
Best, [[સભ્ય:Kwamikagami|Kwamikagami]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Kwamikagami|ચર્ચા]]) ૦૫:૩૧, ૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪ (IST)
:Hi, thanks for your message. Yes, we prefer to have nothing there, just thumb should suffice. I reverted your changes where you had inserted upright=1.5 and/or had made changes to frame. I will take care of the rest. Thanks once again.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૦૫:૩૫, ૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪ (IST)

== Organising Feminism and Folklore ==

[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | 350px | right]]

Hello Community Organizers,

Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia.

To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners:

*First Prize: $15 USD
*Second Prize: $10 USD
*Best Jury Article: $5 USD

All this will be in '''gift voucher format only'''. Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page 

The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles. 

We're also providing internet and childcare support to the first 50 organizers and Jury members for who request for it. Remember, only 50 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 50 registrations, and the deadline is March 15, 2024. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdnytyact-HR6DvsWwnrVeWuzMfuNH1dSjpF24m6od-f3LzZQ/viewform here]. 

Each organizer/jury who gets support will receive $30 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest.  

We also invite all organizers and jury members to join us for office hours on '''Saturday, March 2, 2024'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on  [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_2024_Office_Hour_2  meta page].

Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia!

Best regards,

Rockpeterson

[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૧:૨૬, ૨૯ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/fnf2024golbal&amp;oldid=26304232 --&gt;

==Copy of article==
Wondering if you can send me a copy of this[https://gu.wikipedia.org/wiki/Paracetamol]

If you could just drop it on my talk page that would be great. Best
Thanks. [[સભ્ય:Doc James|Doc James]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Doc James|ચર્ચા]]) ૦૮:૫૨, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)

:{{પત્યું}} [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૦૨, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)

== A new member's curiosity about removal of an article ==

Greetings! I've recently joined gu.wikipedia, however I've been a language professional for 5+ years, and work closely with Mr. Andrew Morris at Proz Pro Bono which is a platform that has collaborated to work for Dr. Heilman's project. As a part of this, I had published a Gujarati version of the article Paracetamol (after careful editing), The page, however, has been removed by @[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]]. Kindly let me know the related issues, so that I may be watchful about the same in my future work. Thanks! --Shruti (shrutiba5282@gmail.com) [[સભ્ય:ShrutiJ179|ShrutiJ179]] ([[સભ્યની ચર્ચા:ShrutiJ179|ચર્ચા]]) ૧૩:૫૭, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)

:આ ગુજરાતી વિકિપીડિયા છે, જો આપને ગુજરાતી ભાષાનું જ્ઞાન ન હોય (જે તમારા આ અંગ્રેજીમાં લખેલા સંદેશા પરથી શક્ય લાગે છે) તો તમારે ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર યોગદાન કરતા પહેલા કે દૂર કરવામાં આવેલા લેખો વિષે પૃચ્છા કરતા પહેલા વિચારવું જોઈએ. જો તમે એમ કહેતા હોવ કે તમે &quot;careful editing&quot; કર્યું હતું તો શું તમે તમારો આ સંદેશો ગુજરાતીમાં અહીં લખી શકો છો? ગુજરાતીમાં લખશો તો હું આગળ વિસ્તારપૂર્વક જવાબ આપીશ. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૦૬, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)
::આ લેખને દૂર કરવાની વિનંતી મારા દ્વારા કરવામાં આવી હતી. જે કારણો વગર નહોતી,
::૧. શીર્ષક અંગ્રેજીમાં હતું.
::૨. લેખમાં ઢગલાબંધ લાલ કડીઓ હતી.
::૩. ગુજરાતી ભાષાંતરની ગુણવત્તા લેખ રાખવા લાયક નહોતી.
::-- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] &lt;sup&gt;[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૧૬, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)
:::અને વળી સંદર્ભો [૧], [૨] એમ લખેલા હતાં (જુઓ: [[સભ્યની ચર્ચા:Doc James#વિનંતિનો_પ્રત્યુત્તર|અહિં, '''સભ્ય:Doc James'''એ મૂળ લેખ માંગતા એમને મોકલ્યો છે તે]]), જે બતાવે છે કે લેખ બનાવનારને વિકિપીડિયાનું કોઈ જ્ઞાન નથી. અને ભાષાનું જ્ઞાન હોય હોવું પણ લાગતું નથી. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૩૧, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)
:::આપનો આભાર. હું ધ્યાનમાં રાખીશ.
:::--''શ્રુતિ'' [[સભ્ય:ShrutiJ179|ShrutiJ179]] ([[સભ્યની ચર્ચા:ShrutiJ179|ચર્ચા]]) ૦૦:૫૦, ૫ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)
::આભાર. 
::--''શ્રુતિ'' [[સભ્ય:ShrutiJ179|ShrutiJ179]] ([[સભ્યની ચર્ચા:ShrutiJ179|ચર્ચા]]) ૦૦:૪૮, ૫ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)

== નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪ ==

નમસ્તે ધવલભાઈ,
[[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪|નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪]] પ્રતિયોગિતામાં નિર્ણાયક તરીકેની જવાબદારીનું વહન કરવા બદલ આપશ્રીનો આભાર વ્યક્ત કરું છું. આપશ્રીને નમ્ર નિવેદન હતું કે, પ્રતિયોગિતા દરમિયાન રજૂ કરવામાં આવેલા લેખોની મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ ગઈ હોય તો [[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪/અહેવાલ|અહેવાલ]] પાના પર આપના મંતવ્યો તેમજ ટીકા-ટીપ્પણી રજૂ કરી પ્રતિયોગિતાનું પરિણામ જાહેર કરશો. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૮:૦૪, ૫ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)

:નમસ્કાર. નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪ પ્રતિયોગિતાનું મૂલ્યાંકન કરી પરિણામ જાહેર કરવા બદલ સ્પર્ધાના સંયોજક તરીકે આપનો આભાર વ્યક્ત કરું છું. આપશ્રીને નિવેદન હતું કે સ્પર્ધા અંતર્ગત રજૂ કરવામાં આવેલા લેખો પૈકી '''શ્રેષ્ઠ લેખ'''નું [[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪#ઇનામ|ઈનામ]] જાહેર કરવાનું હજુ બાકી છે. જો આપના દ્વારા આ દિશામાં ઝડપથી કામગીરી કરી શકાય તો મને મેટા પેજ પર ગુજરાતી પ્રકલ્પનું પરિણામ જાહેર કરવામાં સાનુકૂળતા રહેશે. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૯:૧૧, ૧૮ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)
::એ લેખ પસંદ કરવામાં મોડું કરવા બદલ ક્ષમાપ્રાર્થી છું. હવે બધાં જ વિજેતાઓની જાહેરાત કરી દીધી છે અને અહેવાલ તથા પ્રતિયોગિતાનું મુખ્યપૃષ્ઠ પણ જે તે વિગતો સાથે અપડેટ કરી દીધું છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૪૦, ૧૮ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)
:::ઘણો ઘણો આભાર ધવલભાઈ. આશા રાખું કે ભવિષ્યમાં પણ નિર્ણાયક તરીકે આપશ્રીની અવિરત સેવા-સહકારનો લાભ ગુજરાતી વિકિપીડિયાને મળતો રહેશે. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૮:૨૯, ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Reminder to vote now to select members of the first U4C&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear Wikimedian,

You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process.

This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility.

The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

On behalf of the UCoC project team,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ૦૪:૪૧, ૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list_2&amp;oldid=26721207 --&gt;

== Aodai ([[એઓ ડાઈ]]) ==

@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] I am a Vietnamese. I want to write an Aodai post with the Gujarati version, it might take a long time. Please don't delete my post. It's similar to your country's Kurti, please consider this. Tell me, how many bytes does it take to keep my post from being deleted? [[વિશેષ:પ્રદાન/27.3.1.90|27.3.1.90]] ૦૮:૫૫, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)

:Hi, it is not just about bites and size, it is more about readable and meaningful content. Google translation tool or any other machine translation tools out there are still not capable enough to properly translate simple English to Gujarati, probably due to lack of their interest in the language. Hence, if you are solely relying on any such automated translations, the article will not be considered worth here. We have several articles marked for deletion which are over 30,000 bytes, reason is simple. They are written in Gujarati that no Gujarati can understand. The great example of this is the page title, Aodai is one word, but here you have used it as two words in Gujarati, એઓ ડાઈ, and that too might be just a machine transliteration of letters A and O. In reality the actual word for your garment could transliterate in Gujarati as આઓડાઈ, ઓડાઈ, ઓડૈ, ઑડાઈ, ઑડૈ, ઑડૅ, આઓદૈ, એઓડાઈ, એઓદૈ, આઓડૈ, એઓડૈ or anything else. Unless you have a proper knowledge of Gujarati langauge and how letters are pronounced, it will be useless. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૧૫, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
::@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] I have no knowledge of Gujarati, translating English into Gujarati is all I can do.  The reason I do this is not for promotion but because I see Ao-dai (actually Ao-djai, &quot;d = đ&quot;) and Kurti as similar.  I think the language barrier is not too difficult a problem, but the difficulty here is that speakers of that language do not know how to support speakers of other languages ​​in the editing process.  I will rewrite this post but please don't delete it and give me 7 days and I will write a complete post. [[વિશેષ:પ્રદાન/27.3.1.90|27.3.1.90]] ૧૫:૪૨, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::Please create complete article in your username space or sandbox first and then paste it here as new article, that is the best way to prevent it from deletion. Moreover, if the language knowledge and understanding is missing while creating the article, it stands very slim chance of survival not only here on gu.wiki but on any wikipedia. I will advise you to seek help of someone who knows the language in translating/reviewing the article instead of relying on machine translation despite my advise above that they do not work for Gujarati language. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૫૦, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
::@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] &quot;Aodai&quot; is different &quot;Ao dai&quot;. Cannot write closely, Aodai does not exist ! I am sorry. [[વિશેષ:પ્રદાન/27.3.1.90|27.3.1.90]] ૧૫:૪૮, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::You wrote &quot;I want to write an Aodai post with the Gujarati version&quot; in your original message above. Anyways, apart from everythign else my first advise is to use your username while messaging and contributing here, i.e. make contribution after logging in with your ursername and password, that is the first step to gain trust on wiki. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૫૨, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] Looks like &quot;dai&quot; /d/ might not be logically &quot;jai&quot; /z/, In Vietnamese, it is read as &quot;jai&quot;. I think I should name it Aodjai instead Aodai. [[વિશેષ:પ્રદાન/27.3.1.90|27.3.1.90]] ૧૬:૦૧, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::::Please log in before contributing, or else risk the deletion of content. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૬:૧૯, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::::@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] I can name it Vietnamese kurta ([[વિયેતનામીસ ઝભ્ભો]]) ? I'll log in later, don't ban me. [[વિશેષ:પ્રદાન/27.3.1.90|27.3.1.90]] ૧૬:૩૫, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::::::Sorry, there is no reason to continue editing but not logging in. I have blocked the IP address. Please log in before making any new edits if you genuinely want to contribute. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૬:૪૯, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::::::😂😂 Gazab manso aave ho pan, Sir tme etlo time kem kadhi lyo? means etlu daily check karvu and tmne bdhi knowledge pan hoy koi pn topic ma village hoy ke k district etc, like &quot;Gujarati as આઓડાઈ, ઓડાઈ, ઓડૈ, ઑડાઈ, ઑડૈ, ઑડૅ, આઓદૈ, એઓડાઈ, એઓદૈ, આઓડૈ, એઓડૈ&quot; tmaro reply ek dum fact based hoy hu 1kalak thi tmara reply and bdha read karu chu, gazabb [[સભ્ય:AsketContributor|AsketContributor]] ([[સભ્યની ચર્ચા:AsketContributor|ચર્ચા]]) ૧૨:૩૧, ૨૬ જૂન ૨૦૨૬ (IST)

== ઝીંઝુવાડા ==

ઝીંઝુવાડા ગામ ઝાંઝ ભરવાડ જે હૈહય વંશી યાદવ હતા તેમને વસાવ્યું હતું તેથી આ ગામનું નામ ઝીંઝુવાડા પડેલું છે plzz add this history [[વિશેષ:પ્રદાન/2409:40C1:26:2E9B:E0E0:79FF:FE2E:A4BB|2409:40C1:26:2E9B:E0E0:79FF:FE2E:A4BB]] ૧૮:૪૭, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)

:એ ઇતિહાસનો ઉલ્લેખ ક્યાં થયેલો છે? તે સંદર્ભ આપો. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૮:૪૭, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
::ભાઈ ઝીંઝુવાડા ગામ ના પાદર માં હાલ માં પણ ઝાંઝ આપા નો પાળિયો છે હાલ માં પણ ગામ માં જઈને પુસી જોવો ૬ મહિના ના સોકરાને પણ ખબર છે છતાં પણ હું તમને જલ્દી થી સંદર્ભ મોકલવાનો પ્રયત્ન કરીશ [[વિશેષ:પ્રદાન/2409:40C1:26:2E9B:E0E0:79FF:FE2E:A4BB|2409:40C1:26:2E9B:E0E0:79FF:FE2E:A4BB]] ૧૮:૫૧, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
::આ લેખ ઇંગ્લિશ માં લખેલો છે ને એમાં જોવો ઝાંઝ લાંબરિયા નામના વ્યક્તિએ ઝીંઝુવાડા ની સ્થાપના કરેલી છે એવું લખેલું છે અને લાંબરિયા એ ભરવાડ ની જ એક શાખા છે જે હૈહય વંશી યાદવ છે [[વિશેષ:પ્રદાન/2409:40C1:26:2E9B:E0E0:79FF:FE2E:A4BB|2409:40C1:26:2E9B:E0E0:79FF:FE2E:A4BB]] ૧૮:૫૪, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::અંગ્રેજી વિકિપીડિયામાં પણ એ માટેનો કોઈ સંદર્ભ આપેલો નથી. ધ્યાન દોરવા બદલ આભાર, મેં ત્યાં પણ સંદર્ભની માંગણી કરી છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૯:૦૬, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::ભાઈ તમે સમજતા નથી ઇતિહાસ તમે ગામ માં જઈને જોઈ લ્યો ને પણ બધી ખબર પડી જશે [[વિશેષ:પ્રદાન/2409:40C1:102B:D7FF:48EF:38FF:FE68:79F6|2409:40C1:102B:D7FF:48EF:38FF:FE68:79F6]] ૨૦:૧૮, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::પરંતુ મને જાણકારી મળી છે કે હેમચંદ્ર ગ્રંથ માં તેનો ઉલ્લેખ છે પણ pdf મળતી નથી તમે મારી મદદ કરી શકો છો આમાં [[વિશેષ:પ્રદાન/2409:40C1:102B:D7FF:48EF:38FF:FE68:79F6|2409:40C1:102B:D7FF:48EF:38FF:FE68:79F6]] ૨૦:૧૯, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::::એમ ગામમાં જઈ ને પૂછીએ અને લોકો કહે એને ઇતિહાસ ન કહેવાય મારા ભાઈ. હેમચંદ્ર ગ્રંથનું પૂરું નામ અને પ્રકરણ કહો તો કદાચ ક્યાંકથી શોધી ને ખરાઈ કરી શકાય. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૧:૩૧, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::::હા હું શોધું જ છું મળે એટલે મોકલીશ પણ એક બીજું કામ હતું તમારું વિકિપીડિયા નું જ તમે મારી મદદ કરશો? [[વિશેષ:પ્રદાન/2409:40C1:401B:3369:E03E:12FF:FE20:4F17|2409:40C1:401B:3369:E03E:12FF:FE20:4F17]] ૨૧:૩૭, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::::::કહો, જો શક્ય હશે તો ચોક્કસ મદદ કરીશ. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૧:૪૩, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::::::અંગ્રેજી વિકિપીડિયા માં ભરવાડ ને ગાડરિયા કીધા સે કારણ કે ગુજરાત ના કાસ્ટ લીસ્ટ માં ભરવાડ અને ગાડરિયા નું નામ એક સાથે છે .
::::::::1) પરંતુ ભરવાડ નો સંબંધ ગોપ યાદવો સાથે છે તેઓ વાસ્તવ માં નંદ વંશી છે દાદરા નગર હવેલી ના કાસ્ટ લીસ્ટ માં ભરવાડ નું નામ યાદવ સાથે છે.
::::::::2)Transactions of the Medical and Physical Society of Bombay, Volume 11 નામના પુસ્તક નાં ૨૦૧ પૃષ્ઠ પર  માં ભરવાડ ને ગોપાલક કીધા છે.
::::::::3) વિશાલ સબ્દકોષ નામ ના પુસ્તક માં આભિર્ નો અર્થ ભરવાડ લખેલો છે.
::::::::4) Sanskrit vinit kosh નામની પુસ્તક માં ભરવાડ ને આભિર ગોવાળ કહ્યા છે.
::::::::5)journal of the oriental institute નામની પુસ્તક માં ભરવાડ ને ગોપાલક કીધા છે.
::::::::6) શ્રી સાંબ - પ્રદ્યુમન ચરિત્ર ગુજરાતી પુસ્તક માં ભગવાન કૃષ્ણ ગોકુળ માં ભરવાડ અને ભરવાડણ સાથે મોટા થયા એવો ઉલ્લેખ છે.
::::::::7) દ્ધયાશ્રય માં હેમચંદ્રચાર્ય એ અણહિલ ભરવાડ ના પિતા સાખડ નો પરિચય આપતાં તેમના નામ પાછળ ગોપાલ લગાવ્યું છે. [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૨૩:૫૩, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::::જેની નોંધ જર્મન ઈતિહાસકાર લીધી છે.તેના પુસ્તક Hinduistische viehzuchter im nord-westlichen indien by Sigrid westphal-Hellbusch, Heinz westphal मा ज्यु छे से जींजा ભરવાડ પરથી ઝીંઝુવાડા નામ પડયુ છે.
::::::જર્મન મા લખેલ લખાણ-
::::::જેક્સનના જણાવ્યા મુજબ, ઝીંઝુવાડાનું નામ ભરવાડ ઝુંઝાના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે, જેમણે પ્રાચીન સમયમાં પાટણની રાણીને એક પુત્રને જન્મ આપવામાં મદદ કરી હતી જેને તેના ગર્ભમાં જાદુઈ શક્તિઓ દ્વારા રાખવામાં આવી હતી.
::::::संहर्भग्रंथ=સિગ્રિડ વેસ્ટફાલ-હેલબુશ, હેઈન્ઝ વેસ્ટફાલ દ્વારા ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતમાં હિંદુ પશુપાલકો [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૨૩:૫૩, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::::::ગુજરાતી કે અંગ્રેજી પુસ્તક જણાવવા વિનંતી કેમકે જર્મન ભાષામાંથી અનુવાદ કરી ને સંદર્ભ ચકાસી શકાય તેવી સુવિધા મારી પાસે નથી. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૩:૫૭, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::::::એક બીજો પણ સંદર્ભ આપ્યો છે મને એમાં ખાસ ખબર નથી પડતી પણ : majmudar ,chronology s.221 છે જે પુસ્તક ની નામ જ છે. [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૦૬:૧૮, ૨૫ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::::::એ જર્મન પુસ્તક નું અંગ્રેજી પુસ્તક પણ છે સંદર્ભ: vgl. westphal IV, s. 133 [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૦૭:૨૯, ૨૫ મે ૨૦૨૪ (IST)

== ઝીંઝુવાડા ==

જેની નોંધ જર્મન ઈતિહાસકાર લીધી છે.તેના પુસ્તક Hinduistische viehzuchter im nord-westlichen indien by Sigrid westphal-Hellbusch, Heinz westphal मा ज्यु छे से जींजा ભરવાડ પરથી ઝીંઝુવાડા નામ પડયુ છે.

જર્મન મા લખેલ લખાણ-

જેક્સનના જણાવ્યા મુજબ, ઝીંઝુવાડાનું નામ ભરવાડ ઝુંઝાના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે, જેમણે પ્રાચીન સમયમાં પાટણની રાણીને એક પુત્રને જન્મ આપવામાં મદદ કરી હતી જેને તેના ગર્ભમાં જાદુઈ શક્તિઓ દ્વારા રાખવામાં આવી હતી.

संहर्भग्रंथ=સિગ્રિડ વેસ્ટફાલ-હેલબુશ, હેઈન્ઝ વેસ્ટફાલ દ્વારા ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતમાં હિંદુ પશુપાલકો [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૨૩:૪૭, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)

== Bharwad ==

અંગ્રેજી વિકિપીડિયા માં ભરવાડ ને ગાડરિયા કીધા સે કારણ કે ગુજરાત ના કાસ્ટ લીસ્ટ માં ભરવાડ અને ગાડરિયા નું નામ એક સાથે છે .
1) પરંતુ ભરવાડ નો સંબંધ ગોપ યાદવો સાથે છે તેઓ વાસ્તવ માં નંદ વંશી છે દાદરા નગર હવેલી ના કાસ્ટ લીસ્ટ માં ભરવાડ નું નામ યાદવ સાથે છે.


2)Transactions of the Medical and Physical Society of Bombay, Volume 11 નામના પુસ્તક નાં ૨૦૧ પૃષ્ઠ પર  માં ભરવાડ ને ગોપાલક કીધા છે.

3) વિશાલ સબ્દકોષ નામ ના પુસ્તક માં આભિર્ નો અર્થ ભરવાડ લખેલો છે.

4) Sanskrit vinit kosh નામની પુસ્તક માં ભરવાડ ને આભિર ગોવાળ કહ્યા છે.

5)journal of the oriental institute નામની પુસ્તક માં ભરવાડ ને ગોપાલક કીધા છે.

6) શ્રી સાંબ - પ્રદ્યુમન ચરિત્ર ગુજરાતી પુસ્તક માં ભગવાન કૃષ્ણ ગોકુળ માં ભરવાડ અને ભરવાડણ સાથે મોટા થયા એવો ઉલ્લેખ છે.

7) દ્ધયાશ્રય માં હેમચંદ્રચાર્ય એ અણહિલ ભરવાડ ના પિતા સાખડ નો પરિચય આપતાં તેમના નામ પાછળ ગોપાલ લગાવ્યું છે. [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૨૩:૫૧, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)

:માફ કરશો, પણ અંગ્રેજી વિકિપીડિયાના ઉલ્લેખ માટે તમારે ત્યાં તે લેખના ચર્ચાના પાને દલીલો રજૂ કરવી પડશે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૩:૫૮, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)

== ઝીંઝુવાડા ==

ભાઈ ઝુંઝાં ભરવાડ ના નામ પરથી ઝીંઝુવાડા નામ પડેલું છે હું સંદર્ભ પણ આપુ છું છતાં પણ કેમ હટાવવામાં આવે છે જવાબ આપો [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૧૩:૩૯, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST)

:તમે [[ઝીંઝુવાડા (તા. દસાડા)]] લેખ જોયો ખરો? જોયાજાણ્યા વગર શું પાછળ પડી ગયા છો? અને આ જાતિવાદ-ફાતિવાદની પિપુડી અહીં વિકિપીડીયામાં વગાડવી નહીં, આ કોઈ રાજકીય અખાડો નથી. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૩:૪૩, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST)
::તો જોવો ને તમે લખેલું છે એ જર્મની માં લખ્યું હોય તો એ મારો પ્રશ્ન નથી તમે આખો ઈતિહાસ ફેરવવાની કોશિશ ના કરશો મહેરબાની કરીને [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૧૩:૪૪, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::તમને ગુજરાતીમાં લખેલું નથી વંચાતું? તમને ગુજરાતી ભાષા ન આવડતી હોય અને ફક્ત જર્મન ભાષા જ આવડતી હોય તો મહેરબાની કરી ને જર્મન ભાષાના વિકિપીડીયા પર જાઓ.્્ [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૩:૪૬, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::એવું ના હોય એમ તમે ખોટો ઇતિહાસ ના મૂકો ઝૂઝો ભરવાડ જ હતો [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૧૩:૪૭, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST)
::વિકિપીડિયા છે તો ગમે તે ના ઇતિહાસ ના ચોરી કરો પેલા મારો સંદર્ભ જોવો [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૧૩:૪૫, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::તમને બીજાના સંદર્ભો વંચાતા નથી? જાવ, કોર્ટમાં જઈ ને જાતિવાદ, ચોરી, વગેરે વગેરે જે ફરિયાદો કરવી હોય તે ફરિયાદોને આધારે કેસ નોંધાવી આવો. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૩:૪૭, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::તમે જાવ કોર્ટ માં કેસ કરવા ખોટા ખોટા સંદર્ભ લઈને હલયા આવો છો તો બધા જાતિવાદી જ કે [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૧૩:૪૯, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST)

== ઝીંઝુવાડા ==

અંગ્રેજી ભાષા માં જુંઝાં ભરવાડ અંગેના 3 બુક ના સંદર્ભ મળ્યા છે તેથી હું બદલી સકું છું હવે તેથી તમે જવાબ આપો શું કરું હવે? [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૧૭:૪૭, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST)

== સમુદાય તકનિકી પરામર્શ પ્રક્રિયા 2024 ==

પ્રિય મિત્રો,

[[m:Indic MediaWiki Developers User Group|The Indic MediaWiki Developers User Group]] is facilitating a community technical consultation process to understand the needs of the community members on various technical issues while contributing to Wikimedia projects. The goal is to better understand the challenges across communities, understand common problems, and streamline future technical development activities.

The first step is a survey where to report your common issues, ideas etc. Please fill the survey (in a language of your choice) at
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link 

સર્વે ફોર્મ ભરવાની '''છેલ્લી તારીખ છે ૨૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪'''.

અમારી આ પહેલ વિષે વધુ જાણવા માટે મુલાકાત લો: https://w.wiki/AV78

સર્વે તમે ઉપરની કડી પર ગુજરાતી ભાષામાં પણ વાંચી શકો છો.

જો તમારી પાસે એક કરતા વધુ આઇડિયા કે સમસ્યાઓ હોય તો તમે આ સર્વે ફોર્મ એક કરતા વધુ વખત ભરી શકો છો.

આપ સૌના યોગદાન માટે આગોતરો આભાર! 
[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૨:૫૬, ૧૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪ (IST), on behalf of Indic MediaWiki Developers UG
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/gu&amp;oldid=27434526 --&gt;

== Translation request ==

Hello, Dsvyas.

Can you translate and upload the article about the national currency [[:en:Azerbaijani manat]] in Gujarati Wikipedia?

Yours sincerely, [[સભ્ય:Oirattas|Oirattas]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Oirattas|ચર્ચા]]) ૦૧:૩૫, ૧૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪ (IST)

== Translation request ==

Hello, Dsvyas.

Can you create the article [[:en:Phlegraean Fields]], which is Europe's only [[:en:supervolcano|supervolcano]] and which is [[:simple:Dormant volcano|dormant]], in Gujarati Wikipedia? Can you use (and transliterate) the Italian title, ''Campi Flegrei'', not the English title of the article, since the volcano is not located in an English-speaking country?

Yours sincerely, [[સભ્ય:Oirattas|Oirattas]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Oirattas|ચર્ચા]]) ૦૧:૩૯, ૧૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪ (IST)

== પાનાંને દૂર ન કરવાની વિનંતિ ==

કૃપા કરીને [[ચીમન મારુ]] આ પેજને દૂર ન કરો, કેમ કે આ પાનું દૂર થવા લાયક નથી. જો તમને લાગે છે કે તેમાં કોઈ 'જાહેરાત અથવા સ્વપ્રશંસા' જેવી બાબતો છે, તો કૃપા કરીને તે વાક્ય, શબ્દ અથવા પાસાને દૂર કરો, અથવા બદલવા માટે વિચારો. અમે આ પેજ વિકિપીડિયાની માર્ગદર્શિકાઓ પ્રમાણે લખ્યું છે અને આ લેખ ન્યૂટ્રલ પોઈન્ટ ઓફ વિયુ (NPOV) પર આધારિત છે. નોંધપાત્રતાના માપદંડમાં 'YourStory' જેવી જાણીતી ન્યૂઝ વેબસાઈટે આ વિષયને કવર કર્યું છે. ઉપરાંત, આ લેખના વીકિક્વોટ અને વિકિડેટા પર પણ નોંધ છે. જો આ લેખને સુધારવાની જરૂર હોય, તો અમે તે સુધારણા કરવા માટે પણ તૈયાર છીએ.@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] @[[સભ્ય:Brihaspati|Brihaspati]] [[વિશેષ:પ્રદાન/61.246.56.170|61.246.56.170]] ૧૮:૧૭, ૨૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ (IST)

:અમે એટલે કેટલા લોકોએ ભેગા મળી ને લખ્યું હતું એ પાનું? તમે લેખ બનાવો ત્યારે તમારી જવાબદારી છે તેને સ્વપ્રશસ્તિ કે જાહેરાત ન બનવા દેવી, તમે એ કામ કરી ને અન્યો પર ન છોડી દઈ શકો કે &quot;તમને લાગે છે તો દૂર કરો&quot;. અમને લાગ્યું એટલે જ તમને કહ્યું. અન્ય ચર્ચામાં જણાવ્યું તે પ્રમાણે યોરસ્ટોરી જેવી અજાણી વેબસાઇટને તમે જાણીતી ન્યૂઝ સાઇટ જાહેર ન કરી શકો અને વિકિડેટા પર કશાનો ઉલ્લેખ હોવિ એનો અર્થ એમ નથી થતો કે તે નોંધપાત્ર છે. અન્ય પ્રબંધકે જો કે આ લેખ દૂર કરી દીધો છે એટલે હવે કોઈ ચર્ચાને અવકાશ નથી. પણ તમારી ગેંગ કેટલા લોકોની બનેલી છે અને તેનો મુખિયો કોણ છે તે જાણવાની ઉત્કંઠા રહેશે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૬:૩૫, ૨૨ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ (IST)

== ઢાંચામાં ફેરફાર ==

આ [[વિકિપીડિયા:આજનું ચિત્ર/૨૦૨૪ પ્રસ્તાવના| પાના પરના લેટેસ્ટ ફેરફાર]] મુજબ સંલગ્ન ઢાંચામાં તારીખનો ફેરફાર કરવા વિનંતી. [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|&lt;sup&gt;મારી સાથે વાત કરો&lt;/sup&gt;]] ૧૬:૧૬, ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ (IST)

:{{પત્યું}} [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૬:૫૧, ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ (IST)

== ઝંડ હનુમાન ! ==

શ્રદ્ધેય સાહેબ,

હું &lt;nowiki&gt;''ઝંડ હનુમાન''&lt;/nowiki&gt; (Gujarati Wikipage)ને અંગ્રેજી વિકિમાં ઉમેરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો છું, પરંતુ તે સ્વીકારવામાં આવી રહ્યું નથી. એપ્રુવર્સ કહે છે કે મને યોગ્ય સ્રોતો અને ઉલ્લેખો જોઈએ, જ્યાંથી આ માહિતી આવી રહી છે. મને ઓનલાઇન માત્ર એક જ સ્રોત મેળવ્યો છે, જે વડોદરાની વેબસાઈટનો છે. જો તમે ફુરસદમાં હોવ તો, કૃપા કરીને આ લેખને યોગ્ય રીતે લખવામાં અને જરૂરી માહિતી ઉમેરીને મદદ કરી શકો છો?

આપની મદદ માટે આભાર. [[સભ્ય:Druvx13|Druvx13]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Druvx13|ચર્ચા]]) ૧૯:૪૭, ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ (IST)

:માફ કરશો, મને પણ એ કહેતા સંકોચ થાય છે પણ હકીકત એ જ છે કે અંગ્રેજી વિકિપીડિયા એના માપદંડો પ્રમાણેના માહિતીસ્રોતો અને સંદર્ભો ન મળે તો લેખ ટકવા દેશે નહીં. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૦:૧૦, ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ (IST)

== Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey ==

Dear Community Members,

I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity.

We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal.

This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference.

Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6

We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations.

Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025

Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input.

Warm regards,&lt;br&gt;
[[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]]
&lt;!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&amp;oldid=28078122 --&gt;

==જયશ્રી ચૌધરી==
Dsvyad Sir, Namste . આ અન્ય લેખ , વિગતવાર માહિતી જયશ્રી ચૌધરી લેખક તરીકે કઈ રીતે મૂકવી ? આપના માર્ગદર્શન અનુસાર લખીશ.--[[સભ્ય:Ash7979|Ash7979]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Ash7979|ચર્ચા]]) ૦૪:૧૪, ૨૩ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (GMT)
:{{ping|Ash7979}}, અહીં તમે તમારા પોતાના વિષે લેખ ન લખી શકો. વિકિપીડીયાના કોઈ સભ્યને તમાર્રું લેખક તરીકેનું યોગદાન નોંઢપાત્ર લાગે, એની જાહેર પ્રકાશન માધ્યમોમાં નોંધ લેવાએલી હોય તો કોઈ અન્ય તમારો લેખ તરીકેનો લેખ બનાવી શકે. બાકી તમે પોતે તમારા વિષે લખો તે તો સ્વપ્રશસ્તિ હોય અને વિકિપીડિયાનો તટસ્થતાનો માપદંડ જળવાય નહીં.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૨૨, ૨૩ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST)

== નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૫ ==

માનનીય ધવલભાઈ, [[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૫|નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૫]] પ્રતિયોગિતા તા. ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૫ના રોજ પૂર્ણ થયેલ છે. આ સંપાદન ઉત્સવમાં નિર્ણાયક તરીકેની જવાબદારીનું વહન કરવા બદલ આપનો વિશેષ આભાર. આપશ્રીને નમ્ર નિવેદન હતું કે, પ્રતિયોગિતા દરમિયાન રજૂ કરવામાં આવેલા લેખોની મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયા આપની અનુકૂળતાએ પૂર્ણ કરી દેશો તથા [[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૫/અહેવાલ|અહેવાલ]] પાના પર આપના મંતવ્યો તેમજ ટીકા-ટીપ્પણી રજૂ કરી પ્રતિયોગિતાનું પરિણામ જાહેર કરશો. સ્પર્ધા અંતર્ગત રજૂ કરવામાં આવેલા લેખો પૈકી '''શ્રેષ્ઠ લેખ'''નું [[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૫#ઇનામ|ઈનામ]] પણ જાહેર કરવાનું હોઈ આ વિષયમાં પણ આપનો નિર્ણય પ્રસિદ્ધ કરશો. પુનઃ આપની નિર્ણાયક તરીકેની ભૂમિકા બદલ આભાર.[[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૧:૪૯, ૧ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)

== My edits reverted by you ==

કેમ છો @[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]], [[ગૃહમંત્રી]] પર તમે મારા સંપાદનો શા માટે પાછા ખેંચ્યા તે સમજાવવા માંગો છો? મેં ફક્ત માહિતી બોક્સ અને સૂચિ બંનેમાં વધુ સારી અને તાજેતરની છબીઓ અપડેટ કરી. સામાન્ય રીતે તમારી પાસેથી સંપાદન સારાંશમાં પાછા ખેંચવાનું કારણ સમજાવવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે. આભાર. [[સભ્ય:Shaan Sengupta|Shaan Sengupta]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Shaan Sengupta|ચર્ચા]]) ૧૧:૫૧, ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)

:પહેલી વાત તો એ કે અહીં કોઈએ પોતાના ફેરફારો જ યથાવત રહે એવો આગ્રહ રાખવો જોઈએ નહીં, ખાસ કરી ને ત્યારે કે જ્યારે તમે પહેલી જ વખત કોઈ ફેરફાર કરતા હોવ. તમે બે પાનાઓમાં ફેરફાર કર્યા, મેં એકને જ ઉલટાવ્યા, કેમ? એ તમે ન વિચાર્યું? તમે કેમ એમ ન પૂછ્યું કે તમે [[અમિત શાહ]] પર કરેલા તમારા ફેરફારો મેં કેમ ન પાછા વાળ્યા? હું નથી માનતો કે ગૃહમંત્રીની એક જ તસવીર બધી જગ્યાએ હોવી જોઈએ, અને આ પાના પર જે તસવીર છે તે યોગ્ય જ છે, બધી જગ્યાએ એકની એક તસવીર ન દેખાય એ માટે મેં એક પાના પર તમારી મનપસંદ તસવીર રહેવા દીધી અને બીજેથી એ દૂર કરી. વળી હું એ તસવીર દૂર કરતો હોઉં તો મારે એ તસવીરનું વર્ણન પણ દૂર કરવું જ પડે ને? [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૩:૩૧, ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)
::I would communicate in English as it would be easy for me to understand and will rescue us from any possible variations that may happen in google translations. What I meant is that I couldn't get the reason as to why do you insist on keeping an old image Amit Shah when we have a new one. Normally we require new images of any living person if its of a good quality. And the ones I used satisfy them. Now the reason I didn't mention about the article on Amit Shah is bcoz I saw no action from you there. So its not worth mentioning that. Now coming to ''Grihmantri.'' I put two different images. The one I put in infobox shows Shah in office which is quite ok for a ministry page and in the infobox, I put the latest available image which again is a general practice. Regarding the description part, I meant that normally its expected from the one reverting to provide a description in the edit summary as to why what was done was done. My only concern here is that we should give people the best possible thing we can. The image is the list of ministers is a decade old. Shah's look has changed much with time. The one in infobox is from June 2019. That's roughly 6 years. I expect a reply with reason as to why should we go with old images when we have new good quality image with better view. Thank you and I appreciate your work here. '''[[User:Shaan Sengupta|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 1px 1px 1px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:#FF7518;&quot;&gt;શાન સેનગુપ્તા&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Shaan Sengupta|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 1px 1px 1px;&quot;&gt;&lt;i style=&quot;color:#FF7518&quot;&gt;વાત&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt;''' ૨૧:૨૬, ૧૭ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)
:::Also just one more thing. There is no favouritism here. (You use the word manpasand). Cheers! '''[[User:Shaan Sengupta|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 1px 1px 1px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:#FF7518;&quot;&gt;શાન સેનગુપ્તા&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Shaan Sengupta|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 1px 1px 1px;&quot;&gt;&lt;i style=&quot;color:#FF7518&quot;&gt;વાત&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt;''' ૨૧:૨૭, ૧૭ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)
:::Who do you refer to as &quot;we&quot; here? Is there any written rule that applies to all wikis? I do not see that and hence, I do not need to further justify my action. If you have objection with the image used on the page, please mark it gor deletion on commons and that will ensure that it is not used here.
:::I am not compelled to use the image that you put on the page, so please do not try to imply any rules by generalising statements. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૦૧:૧૮, ૧૮ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)
::::You are getting me all wrong. I am not saying that it is a rule or something. Its just that it is very general to use new images bcoz a person's appearance changes with time. Also I have no objection with the image itself that will compel me to nominate it with deletion. Also thats not how commons work. And I never said that you are compelled to use any image of my choice. The only thing I am not able to understand is what possible objection one might have with a new image when it is a lot better than the old one. Especially the one in the list of ministers. Also as much as I understand this is a volunteer project where collective work is appreciated.
::::Please tell me which one is a better image according to you. [[:ચિત્ર:Amit Shah.Jpg]] (used currently in list, from 2015) or [[:ચિત્ર:Shri Amit Shah in Raigad.jpg]] (suggested by me, from 2025). Also for infobox, [[:ચિત્ર:Shri Amit Shah taking charge as the Union Minister for Home Affairs, in New Delhi on June 01, 2019.jpg]] (2019, in use) or [[:ચિત્ર:Union Minister for Home Affairs.jpg]] (2023, suggested by me). If you don't like these and want any other, please let me know I can search and give more good and recent images and you choose which one to have in the article. Thank you. '''[[User:Shaan Sengupta|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 1px 1px 1px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:#FF7518;&quot;&gt;શાન સેનગુપ્તા&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Shaan Sengupta|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 1px 1px 1px;&quot;&gt;&lt;i style=&quot;color:#FF7518&quot;&gt;વાત&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt;''' ૦૯:૪૬, ૧૮ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)
:::@[[સભ્ય:Shaan Sengupta|Shaan Sengupta]] Yes, I have also noticed here few people reverting changes without providing any reason, I think they should provide clear reasons while reverting the changes. Otherwise how the new editors are supposed to know the rules or how experience people here interpret them! Afterall what we all want is wider editorbase while maintaining quality of Articles. [[સભ્ય:Crazy Court 651|Crazy Court 651]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Crazy Court 651|ચર્ચા]]) ૨૨:૫૩, ૬ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
::::વાહ, શું વાત છે! તમારા પોતાના ચર્ચાના પાને થયેલી ચર્ચા તમે ભૂલી ગયા? [[સભ્યની ચર્ચા:Crazy Court 651#ચેતવણી]] જોઈ લેશો, અને ભવિષ્યમાં આમ બળતામાં ઘી હોમવાની કોશિષ કરવાનું માંડી વાળજો. ૨૬ ઓક્ટોબરથી આજ સુધીમાં તમે આ બીજું યોગદાન આપ્યું છે, અને અહીં તમને છેક એપ્રિલ મહિનામાં થયેલી ચર્ચા દેખાઈ ગઈ પણ બીજું કશું યોગદાન કરવાનું ન મળ્યું? કશો વાંધો નહીં, ચાલુ રાખો. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૦૨:૦૦, ૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
:::::મૂળ વાત એમ છે કે, ફેરફારો ઉલટાવતી વખતે કારણ આપવુ જોઈએ જેથી લાંબી ચર્ચાઓની જરૂર ન રહે.આભાર. [[સભ્ય:Crazy Court 651|Crazy Court 651]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Crazy Court 651|ચર્ચા]]) ૦૭:૦૯, ૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)

== Jay Mataji ==

Jay Mataji Dhavalbhai... Kem Chho Badha Wiki Mitro... [[વિશેષ:પ્રદાન/103.78.204.118|103.78.204.118]] ૧૫:૦૧, ૧૩ જુલાઇ ૨૦૨૫ (IST)

:{{ping|જીતેન્દ્રસિંહ}}જી, ઘણા વખતે દેખાયા? તમે કેમ છો બાપુ? [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૩:૫૦, ૧૪ જુલાઇ ૨૦૨૫ (IST)

==  Special Action Force (SAF)   ==

નમસ્કા… 

મારા તરફથી [[Special Action Force (SAF)]] ને [[સ્પેશિયલ એક્શન ફોર્સ (એસએએફ)]] પર વાળવાનુ એક માત્ર ઉદ્દેશ્ય એ હતો કે જ્યારે બ્રાઉઝર મા Special Action Force, સ્પેશિયલ એક્શન ફોર્સ (એસએએફ), Special Action Force gujarat police વગેરે જેવા નામોથી સેર્ચ કરવામા આવે એટલે [[Special Action Force (SAF)]] આ પાનુ સર્ચ રિઝ્લ્ટ મા દેખાય છે. પરંતુ આ પાનુ અસ્તિત્વમાં જ નથી, તો ક્રુપા કરીને આનો કઇ ઉપાય હોય તો જણાવજો. 

- તમે તમારા બ્રાઉઝરમાં &quot;Special Action Force gujarat police&quot; સર્ચ કરી જુવો. 

આ માટે જ મે [[Special Action Force (SAF)]] આ પાના ને [[સ્પેશિયલ એક્શન ફોર્સ (એસએએફ)]] આ પાના પર રીડાયરેક્ટ કરેલ હતું. [[સભ્ય:ArvindKarad|ArvindKarad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:ArvindKarad|ચર્ચા]]) ૨૦:૦૭, ૨૪ જુલાઇ ૨૦૨૫ (IST)

:જેને ગુજરાતીમાં વાંચવું હોય તે ગુજરાતીમાં સર્ચ કરે, અથવા તો special action force gujarati એમ લખી ને સર્ચ કરે. તમે આ બન્ને વાક્યો સર્ચ કરી જુઓ, તમને ગુજરાતી વિકિપીડીયા સર્ચ રિઝલ્ટમાં જોવા મળશે.
:બાકી તો આપણે મંદિરમાં દેવલા ઓછા ને પૂજારી ઝાઝા જેવી પરિસ્થિતિ ઊભી થાય. આ એક જ લેખ માટે નીચે લખ્યા છે એટલા રિડાયરેક્ટ પાના બનાવવા પડે,
:Special Action Force (SAF)
:Special Action Force
:SAF
:સ્પેશિયલ એક્શન ફોર્સ (એસએએફ) 
:સ્પેશિયલ એક્શન ફોર્સ
:સ્પેશીયલ એક્શન ફોર્સ (એસએએફ) 
:સ્પેશીયલ એક્શન ફોર્સ
:એસએએફ
:સ્પેશ્યલ એક્શન ફોર્સ (એસએએફ)
:સ્પેશ્યલ એક્શન ફોર્સ
:અને વળી એક્શનને એકસન, એકશન, વગેરે રીતે લખનારાઓ માટે વળી એના કોમ્બિનેશનો.
:માટે જ આપણે અહીં નીતિ રાખી છે કે લેખનું નામ ફક્ત ગુજરાતી લિપિમાં જ અને શક્ય હોય ત્યાં ગુજરાતી ભાષામાં જ રાખવું (દા.ત.: [[એલ.ડી. એન્જીનિયરીંગ કોલેજ]]). અન્ય ભાષા/લિપિમાં નામો ધરાવતાં પાનાં બનાવવા નહીં. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૨:૨૦, ૨૪ જુલાઇ ૨૦૨૫ (IST)
::જી ધન્યવાદ [[સભ્ય:ArvindKarad|ArvindKarad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:ArvindKarad|ચર્ચા]]) ૦૯:૨૬, ૨૫ જુલાઇ ૨૦૨૫ (IST)

== Clarification for Dawoodi Bohra page ==

Hi @[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]], I need to clarify one thing regarding Dawoodi bohra page. I have been trying to make the Gujarati version aligned with English page of Dawoodi bohra. But i could see that you were reverted the same for all modifications.
Can you please guide me what is the issue with my update. [[સભ્ય:AstridDreams|AstridDreams]] ([[સભ્યની ચર્ચા:AstridDreams|ચર્ચા]]) ૧૫:૨૨, ૨૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)

:યાદ રાખો કે આ ગુજરાતી ભાષાનું વિકિપીડિયા સંસ્કરણ છે. અહીં આવતા વાચકો ગુજરાતી ભાષામાં માહિતી મેળવવાના ઉદ્દેશથી આવે છે. જો એમને લખાણ સમજાય નહીં તો એને અહીં રાખવાનો કોઈ ફાયદો નથી. તમે જે પણ ઉમેરો તે સમજી શકાય તેવી ગુજરાતી ભાષામાં લખેલું હોવું જોઈએ. વળી એ જરુરી નથી કે અહિંનું લખાણ અંગ્રેજી વિકિપીડિયા સાથે શબ્દશઃ મેળ ખાય જ, તમે કરેલા ફેરફારો જે મેં ઉલટાવ્યા છે એમાંનું એક ઉદાહરણ જુઓ,
::'''ફાતેમી રાજવંશે પહેલા મદીના શહેરમાં વસવાટ કર્યો અને પછી ઉત્તર આફ્રિકા અને મિસ્ર સહિત ૧૦મી અને ૧૧મી સદી દરમિયાન ઇસ્લામી ક્ષેત્રના મોટા ભાગો પર મોહમ્મદ દ્વારા સ્થાપિત ધાર્મિક પરંપરાઓને પ્રોત્સાહન અને મજબૂત બનાવવાના હેતુથી શાસન કર્યું. ફાતેમી રાજવંશના ઇમામોએ તેમની રાજકીય, આર્થિક, સાહિત્યિક અને કલાત્મક સિદ્ધિઓની દ્રષ્ટિએ ઇસ્લામી ઇતિહાસમાં એક અનોખા સમયનો અનન્ય દાખલો બેસાડ્યો.'''
::'''''(આ મૂળ લખાણ હતું)'''''
:::'''ફાતિમીઓ, જે પયગંબર મુહમ્મદના વંશજ હતા, તેમણે 10મી અને 11મી સદી દરમ્યાન ઉત્તર આફ્રિકા, ઈજિપ્ત, હિજાઝ અને લેવાંત પર શાસન કર્યું હતું. મોરિસ લોમ્બાર્ડ દ્વારા જણાવાયેલા &quot;ઇસ્લામના સુવર્ણ યુગ&quot; દરમિયાન તેઓ વિફળ્યા અને કલા, વિજ્ઞાન અને શીખવાની પ્રોત્સાહક હતા.'''
:::'''''(તમે એના બદલે આમ લખ્યું)'''''
:હવે જો તમે ભાષા જાણતા હોવ તો તમે જ મને જણાવો કે જે મૂળ લખાણ હતું એને બદલે તમે જે લખ્યું તેનાથી લેખને ફાયદો થયો કે નુકસાન? [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૬:૩૯, ૨૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)
::આ મિસ્ત્રીની કડી કેમ અહીં ઉમેરાઇ છે. મિસ્ર અને મિસ્ત્રીમાં જમીન આકાશનો નહી ભૂગર્ભ અને ૧૩ અબજ પ્રકાશવર્ષ દૂર આવેલી આકાશગંગા જેટલો ફરક છે! -- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] &lt;sup&gt;[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]&lt;/sup&gt; ૧૯:૫૬, ૨૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)
:::મૂળ લેખમાં એ ખોટા પાનાને જોડતી કડી હતી, ત્યાં પણ સુધારી દીધું છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૦:૧૨, ૨૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)

== આજનું ચિત્ર ==
[[વિકિપીડિયા:ચોતરો#આજનું ચિત્ર|આજનું ચિત્ર - ચોતરા પર]]

== બનાસકાંઠા જિલ્લા બાબત ==

વ્યાસજી તમારા જણાવ્યા મુજબ હજી સુધી બનાસકાંઠાના તાલુકાના વિકિપીડિયા પેજમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યા નથી જેના માટે તમે બ્લોક કર્યો હતો !!

તો શું હું એમાં ફેરફાર કરી શકું છું? [[સભ્ય:Dinesh P Purohit|DP Purohit]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Dinesh P Purohit|ચર્ચા]]) ૨૦:૪૪, ૧૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)

:પ્રતિબંધ માટે માફી માગું છું પુરોહિત સાહેબ, થોડો સમય હજુ થોભી જાવ. જે પ્રમાણે વાવ તાલુકામાંથી ધરણીધર તાલુકામાં અને માંડવી તાલુકામાંથી અરેઠ તાલુકામાં ગામો ખસેડ્યાં છે એ જ રીતે બાકીના ગામોને પણ હાથ પર લેવાના છે. પરંતુ યારે ધરણીધર તાલુકાનું કામ હાથ પર લીધું હતું ત્યારે જ ધાનેરા અને કાંકરેજને પાછા બનાસકાંઠામાં લઈ જવાની જાહેરાત થઈ હતી. સરકારનો કોઈ દૃઢ નિર્ણય ત્યારે પણ જણાતો ન હતો, એટલે વારંવાર આપણૅ ફેરબદલ કરવામાંથી બચીએ એ આશયથી આ કામને થોડૉ વિરામ આપ્યો હતો. પણ હવે  બધી જાહેરાતો થયે મહિના ઉપરનો સમય થઈ ગયો છે એટલે આ કામ ફરીથી શરુ કરી શકું તેમ છું. તમે લેખોમાં ફેરફાર કરવાને બદલે અન્ય કોઈ રીતે મદદરુપ થઈ શકો છો, દા.ત. એવો કોઈ માહિતીનો સ્રોત હોય જ્યાંથી સરકારના આખરી નિર્ણય મુજબના ગામો/તાલુકાની વહેંચણી ફાઇનલ થઈ છે તો એ મને જણાવો જેથી એનો સહારો લઈ ને હું જથ્થાબંધ ફેરફારો કરું અને તમને લૂપમાં રાખું. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૧:૩૬, ૧૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)

== Category:Gujarati-language novels missing on Gujarati Wikipedia ==

Hello! It's rather funny that https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Gujarati-language_novels has some presence on Urdu Wikipedia: https://w.wiki/GY$2 but is surprisingly missing on Gujarathi Wikipedia. It'll be great if the community tries to fulfill this missing gap. [[સભ્ય:Hindustanilanguage|Hindustanilanguage]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Hindustanilanguage|ચર્ચા]]) ૧૮:૩૪, ૮ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)

:Sure, will pick up this task. The reason some of them are in Urdu wikipedia is that the subject had prominent contribution in Urdu and/or the authors hailed from what is now Pakistan. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૯:૨૨, ૮ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)

== mira bai ==

1499 ma barth thayo hato bhai.
hu spardhatmak exam ma study karavi chu darek book ma 1499 j che. 1498 nathi so sudharva vinanti loko miss gide thay che. [[સભ્ય:Bhargavraval111|Bhargavraval111]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Bhargavraval111|ચર્ચા]]) ૨૧:૪૮, ૧૧ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)

:તમે કહો છો તે બધી બુકોમાંથી કોઈ સારી બે-ત્રણ બુકોના નામ જણાવજો અને તેમાં જ્યાં મીરાબાઈનો જન્મ ૧૪૯૯માં થયો હતો એવું લખ્યું હોય તે પાનાનો ઉલ્લેખ કરશો તો એની ખરાઈ કરી ને લેખમાં સુધારી લેવામાં આવશે. હાલમાં તો [https://gujarativishwakosh.org/મીરાં/ ગુજરાતી વિશ્વકોશ]માં લખ્યા મુજબ આપણે ૧૪૯૮ રાખ્યું છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૩:૦૭, ૧૧ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)

== Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers &amp; Jury ==

Hello {{PAGENAME}}!,

Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts!

To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have:
* Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]:
* Started promoting the campaign within your community.
* Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified.
* Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community.

=== Internet &amp; Childcare Support ===
Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''.

'''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]'''

Requests submitted after this date will not be entertained.

=== Important Participation Guidelines ===

* Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers).
* If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us.

=== Community Engagement ===

* Keep your community active and motivated throughout the campaign.
* Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally.
* In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''.
Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊

Thank you for your collaboration!

''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.''

Feminism and Folklore International Team.

–[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૦:૪૭, ૧૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&amp;oldid=30083330 --&gt;

== છબિ હટાવવા વિશે ==

છબિ હટાવવાનુ કોઈ ચોક્કસ કારણ? આ છબિ મને વિકીપિડીયાના એડિટિંગ સાધને સૂચવી હતી, અને તે લેખને આનુષંગિક જણાઈ, તો હટાવવા પાછળનુ ચોક્કસ કારણ જાણી શકું? [[સભ્ય:Crazy Court 651|Crazy Court 651]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Crazy Court 651|ચર્ચા]]) ૨૧:૨૬, ૧૮ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST)

:જી, માફ કરજો ગઈ કાલે છબી દૂર કરતી વખતે જ તમને સંદેશો મોકલવાનો હતો પણ કામની વ્યસ્તતાને કારણે મોકલી શક્યો નહીં. તમે જે છબી ઉમેરી હતી તે ભગવદ ગીતાના લેખને અનુરુપ છે, એ જ છબી ભગવદ્ ગીતાના અઢારે અઢાર અધ્યાયને લાગુ પડે એમ છે કારણ કે તેમાં અર્જુનને સંબોધી રહેલા શ્રી કૃષ્ણ દર્શાવેલા છે, જે આખી ગીતાને લાગુ પડે છે આ એક માત્ર [[:અર્જુનવિષાદ યોગ]] અધ્યાયને નહીં. એટલે જો એ છબી [[:અર્જુનવિષાદ યોગ]] લેખમાં ઉમેરીએ તો પ્રશ્ન ઊભો થાય કે કેમ એ જ છબી અન્ય ૧૭ લેખોમાં ન ઉમેરવી? અને એ કારણે છબી દૂર કરી છે. લેખમાં કોઈ છબી ન હોય તો તેનું કદ કે મહત્ત્વ ઓછું થતું નથી. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૨૩, ૧૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST)
::તમારી વાત સાચી છે, પણ મારો ઉદ્દેશ્ય માત્ર લેખને થોડો વધુ જીવંત અને આકર્ષક બનાવવાનો હતો. એકાદ પ્રસ્તુત છબીથી વાચકને લેખ વધુ માહિતીપ્રદ લાગે છે. જો અત્યારે આ છબી અન્ય ૧૭ લેખોમાં પણ સમાન રીતે લાગુ પડતી હોય, તો પણ તે રાખવી યોગ્ય નથી? બાકી, આપના અનુભવ મુજબ જે યોગ્ય જણાય તેમ કરી શકાય [[સભ્ય:Crazy Court 651|Crazy Court 651]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Crazy Court 651|ચર્ચા]]) ૨૦:૫૯, ૨૦ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST)
:::'''વાચકને લેખ વધુ માહિતીપ્રદ લાગે છે''' આવું કોણે અને ક્યારે સિદ્ધ કર્યું છે? છાપામાં પહેલા પાને એક મોટી છબી હોય અને એની નીચે ચાર જ લીટી લખેલી હોય. એ સીવાય, મોટી હેડલાઇનમાં આજના મુખ્ય સમાચાર હોય, એમાં કોઈ છબી ન હોય તો પણ લોકોને એ વધુ માહિતીપ્રદ લાગે છે. આ છબીઓની ઘેલછા મનનો વહેમ છે. અને જે વાત મેં ઉપર કહી એ જ તમારા તર્કમાં છે, &quot;એકાદ '''''પ્રસ્તુત છબીથી''''' વાચકને લેખ વધુ માહિતીપ્રદ લાગે છે&quot;, સવાલ છે પ્રસ્તુત અને અપ્રસ્તુતનો. ગીતાના અઢાર અધ્યાયના ૧૮ લેખોમાં એકની એક છબી મૂકી ને આપણે કશું વિશેષ ઉપલબ્ધ નથી કરી લેવાના. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૦૬, ૨૩ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST)
::::સમજાયું. આપનો દ્રષ્ટિકોણ વ્યાજબી છે. વિગતવાર સમજૂતી અને માર્ગદર્શન બદલ આભાર! [[સભ્ય:Crazy Court 651|Crazy Court 651]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Crazy Court 651|ચર્ચા]]) ૨૨:૦૮, ૨૩ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST)

== નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૬ ==

'''માનનીય ધવલભાઈ,'''

સાદર પ્રણામ.

'''‘[[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૬|નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૬]]’''' લેખન પ્રતિયોગિતા ગત તા. ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૬ના રોજ સફળતાપૂર્વક સંપન્ન થઈ છે. આ સંપાદન ઉત્સવમાં નિર્ણાયક તરીકેની મહત્વપૂર્ણ જવાબદારી સ્વીકારવા બદલ આપનો હૃદયપૂર્વક આભાર માનું છું.

આપને નમ્ર વિનંતી છે કે, પ્રતિયોગિતા અંતર્ગત પ્રાપ્ત થયેલા લેખોની મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયા આપની અનુકૂળતા મુજબ પૂર્ણ કરી આપશો. સાથે જ, પ્રતિયોગિતાના '''[[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૬/અહેવાલ|અહેવાલ પાના]]''' પર આપના પ્રતિભાવો અને મંતવ્યો રજૂ કરી પ્રતિયોગિતાનું સત્તાવાર પરિણામ જાહેર કરવા વિનંતી છે.

આ સ્પર્ધામાં રજૂ થયેલા લેખોમાંથી '''&lt;nowiki/&gt;'શ્રેષ્ઠ લેખ'''' પસંદ કરી વિજેતાનું નામ જાહેર કરવાનું હોઈ, તે અંગે પણ આપનો અંતિમ નિર્ણય પ્રસિદ્ધ કરશો.

આપના માર્ગદર્શન અને સહયોગ બદલ અમે આપનો આભાર. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૨:૧૨, ૧ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST)

== Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedian,

We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner.

[[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026.

* You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]]

* '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST'''

With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply.

For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page.

Warm regards,
&lt;br&gt;
on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team

''This message was sent with [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) on ૦૦:૦૦, ૧૨ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST)''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&amp;oldid=30389801 --&gt;

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૦:૦૩, ૨૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30471754 --&gt;

== Hellow Sir ==

hellow Dhaval Sir, i hope majama hso,

હું છેલ્લા 5 વર્ષથી વિકિપીડિયા વાપરી રહ્યો છું, ખાસ કરીને વિકિડેટા અને English Wikipedia. શરૂઆત મેં Gujarati Wikipedia થી જ કરી હતી. તે સમયે હું નવો હતો, અને મને યાદ છે કે ત્યારે પણ તમે Gujarati Wikipedia પર ખૂબ active હતા. હું જ્યાં પણ recent changes અથવા edits ચેક કરતો, ત્યાં ઘણી વાર તમારું નામ દેખાતું.

આજે ઘણા સમય પછી, BCA અને MSc IT ની Study Rajkot માં પૂરી કરીને, હું સારી job કરી રહ્યો છું અને 25 ni age ma મારી પોતાની startup પણ શરૂ કરી છે. તેમ છતાં, Wikipedia સાથેનું connection જાણે બાળપણથી જ જોડાયેલું રહ્યું છે. કદાચ કિસ્મત મને ફરીથી Wikipedia તરફ લઈ આવી.
આજે ઘણા સમય પછી જ્યારે મેં ફરીથી recent changes ચેક કર્યા અને તમારું નામ જોયું, ત્યારે હું થોડીવાર માટે અટકી ગયો. મને મારા જૂના દિવસો યાદ આવી ગયા, જ્યારે હું નવો હતો, વધારે સમજ નહોતી, અને ક્યારેક તમારી સાથે argument પણ કરતો હતો. મારું account block થયું હતું એ પણ મને યાદ છે.

આજે maturity આવ્યા પછી સમજાય છે કે તે સમયે હું ઘણી વાર ખોટી રીતે argue કરતો હતો. તેના માટે હું દિલથી sorry કહું છું.
સાથે સાથે, હું તમારો દિલથી આભાર માનું છું. આજે હું જે કંઈ શીખ્યો છું, મારી research skill, knowledge અને learning habit — તેમાં Wikipedia નો બહુ મોટો ફાળો રહ્યો છે. અને Gujarati Wikipedia માં તમારા જેવા senior contributors ને જોઈને ઘણું શીખવા મળ્યું.

Thank you so much, sir.🙏 [[સભ્ય:AsketContributor|AsketContributor]] ([[સભ્યની ચર્ચા:AsketContributor|ચર્ચા]]) ૧૯:૧૬, ૨૫ જૂન ૨૦૨૬ (IST)

:ઓહોહો ભાઈ, ખૂબ જ આનંદ થયો આપનો આ સંદેશો વાંચી ને, મને કોઈ યાદ રાખનારું પણ છે એ જાણી ને હર્ષ કોને ન થાય? આપનું અહિં પુનઃસ્વાગત છે અને આશા રાખું કે તમે સમય મળ્યે આમ આવતા રહો અને યોગદાન કરતા રહો. સારા અભ્યાસ અને સારી નોકરી માટે અભિનંદન, માતાપિતાને તમારા પર ગર્વ હશે, તેમના આશીર્વાદથી ઉત્તરોત્તર પ્રગતિ કરતા રહેશો. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૦:૩૬, ૨૫ જૂન ૨૦૨૬ (IST)
::Sir, તમે હજી પણ લંડનમાં છો?
::અમદાવાદ ક્યારે આવવાના છો? 
::મારી પહેલી job અમદાવાદના આંબાવાડી વિસ્તારમાં જ હતી. અને Sunday ના દિવસે જ્યારે હું કાંકરિયા Lake જતો, ત્યારે ખાડિયા રસ્તામાં જ આવતું.
::મારું બાળપણથી dream છે કે હું London જાઉં અને ત્યાં job કરું. પરંતુ તમે તો આ સપનું 2005 માં જ પૂરું કરી લીધું. તેથી please મને થોડું guidance આપશો કે BCA + MSc IT કર્યા પછી અને છેલ્લા 2 વર્ષથી Digital Marketing Manager તરીકે કામ કરું છું, તો London માં entry લેવા માટે મારે કેવી રીતે આગળ વધવું જોઈએ? [[સભ્ય:AsketContributor|AsketContributor]] ([[સભ્યની ચર્ચા:AsketContributor|ચર્ચા]]) ૧૦:૧૫, ૨૬ જૂન ૨૦૨૬ (IST)

== આર્ટિકલમાં પુસ્તકનું મુખપૃષ્ઠ બુક કવર અપલોડ  ==

નમસ્કાર પ્રબંધકશ્રી, મેં 'ધ ગૉડફાધર' નવલકથાનો આર્ટિકલ પબ્લિશ કર્યો છે જે મંજૂર થયેલ છે. આ નવલકથાના 'ગુજરાતી રૂપાંતરણ' સેક્શનમાં મારે ગુજરાતી એડિશનનું ઓફિશિયલ બુક કવર મૂકવું છે, જેનું કેપ્શન 'Godfather Gujarati Edition Cover' રાખવાનું છે. હાલમાં લોકલ અપલોડ બંધ હોવાથી હું આ ફાઇલ ચઢાવી શકતો નથી. કૃપા કરીને મને આ ફાઇલ અપલોડ કરી સેક્શનમાં સેટ કરી આપવા વિનંતી છે. [[સભ્ય:MichealBVN|MichealBVN]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MichealBVN|ચર્ચા]]) ૨૧:૨૨, ૩૦ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST)

:નમસ્કાર {{સાંભળો|MichealBVN}}, તમારે એ ફાઇલ [[C:|કોમન્સ]]માં અપલોડ કરવાની રહેશે. વિકિમીડિયા કોમન્સની નીતિઓનું પાલન કરતી ફાઇલ તમે ત્યાં [[C:Special:UploadWizard|અપલોડ]] કરી શકો છો અને એની કડી અહિં લેખમાં ઉમેરી શકશો. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૪૧, ૩૧ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST)
::હા ડન મેં કરી નાખ્યું થેન્ક્સ સર [[સભ્ય:MichealBVN|MichealBVN]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MichealBVN|ચર્ચા]]) ૧૫:૪૩, ૩૧ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST)
::નમસ્તે પ્રબંધકશ્રી, [[સભ્ય:MichealBVN|MichealBVN]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MichealBVN|ચર્ચા]]) ૧૬:૨૭, ૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)
::નમસ્તે પ્રબંધકશ્રી, હું ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર 'ધ ગૉડફાધર (નવલકથા)' ના ગુજરાતી અનુવાદ વિશે નવો લેખ બનાવી રહ્યો છું. મારી પાસે આ પુસ્તકની અસલી હાર્ડકોપી છે અને મેં તેનો રિયલ ફોટો પાડ્યો છે, પરંતુ ગ્લોબલ વિકિમીડિયા કૉમન્સ પર કૉપિરાઇટ નિયમોના કારણે તે ડિલીટ થઈ ગયો છે. સામાન્ય યુઝર્સ માટે લોકલ અપલોડ બંધ હોવાથી, શું તમે મને આ ફાઇલને ગુજરાતી વિકિપીડિયાના લોકલ સર્વર પર (વાજબી ઉપયોગ) લાયસન્સ હેઠળ અપલોડ કરી આપવામાં મદદ કરશો? ધન્યવાદ [[સભ્ય:MichealBVN|MichealBVN]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MichealBVN|ચર્ચા]]) ૨૨:૧૫, ૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)
:::ના, માફ કરશો. અમે વિકિમીડિયા કોમન્સની જ નીતિનું પાલન કરીએ છીએ. જે ચિત્રો તમે ત્યાં અપલોડ ન કરી શકો તે અહિં મૂકવાનો અન્ય કોઈ માર્ગ છે નહિં. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૧૯, ૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)
::::નમસ્તે ધવલભાઈ, તમારી વાત સાચી છે કે ગુજરાતી વિકિપીડિયા કૉમન્સની નીતિઓનું પાલન કરે છે. પરંતુ વિકિમીડિયા કૉમન્સની નીતિ મુજબ, પુસ્તકનો રિયલ-લાઈફ ૩D પર્સ્પેક્ટિવ ફોટોગ્રાફ (જેમાં મારું પોતાનું બેકગ્રાઉન્ડ અને હાથ દેખાય છે) એ 'Derivative Work' નથી ગણાતો, કારણ કે તે એક ભૌતિક વસ્તુ ની પ્રસ્તુતિ છે. 
::::ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર જ અન્ય ઘણી નવલકથાઓ કે ફિલ્મોના પેજ પર તેના મુખપૃષ્ઠ કે પોસ્ટરો વર્ષોથી ઉપલબ્ધ છે જ. જ્યારે આ તો મેં પોતે ખરીદેલા અસલી પુસ્તકનો કેમેરાથી પાડેલો મુક્ત લાયસન્સ (CC BY-SA 4.0) વાળો ઓરિજિનલ ફોટો છે. જો સ્થાનિક સ્તરે આવા સાચા પ્રયાસોને સમર્થન નહીં મળે, તો સામાન્ય સભ્યો માટે ગુજરાતી સાહિત્યના પુસ્તકોના માહિતીસભર લેખો બનાવવાનું ખૂબ મુશ્કેલ બની જશે. કૃપા કરીને આ વિષય પર પુનર્વિચાર કરવા વિનંતી છે. ધન્યવાદ. [[સભ્ય:MichealBVN|MichealBVN]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MichealBVN|ચર્ચા]]) ૨૨:૦૮, ૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>79f5qkze75rqd4t12gv6ggdeoghcdiy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903241</id>
      <parentid>903237</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T16:57:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <comment>/* આર્ટિકલમાં પુસ્તકનું મુખપૃષ્ઠ બુક કવર અપલોડ */ ઉત્તર</comment>
      <origin>903241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102806" sha1="micicddc7eu4gdgkgf87h9svyi4jfo2" xml:space="preserve">{{:User:Dsvyas/Archive}}

== px → upright ==

Hello!
I've changed images because setting them in pixels is deprecated. It overrides user preferences, which means that people with poor vision or with high-definition monitors cannot customize how they see WP. Better to have nothing (which defaults to the user-preferred size) or to set a relative size, e.g. upright=1.5 (150% of the user-preferred default).
Best, [[સભ્ય:Kwamikagami|Kwamikagami]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Kwamikagami|ચર્ચા]]) ૦૫:૩૧, ૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪ (IST)
:Hi, thanks for your message. Yes, we prefer to have nothing there, just thumb should suffice. I reverted your changes where you had inserted upright=1.5 and/or had made changes to frame. I will take care of the rest. Thanks once again.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૦૫:૩૫, ૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪ (IST)

== Organising Feminism and Folklore ==

[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | 350px | right]]

Hello Community Organizers,

Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia.

To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners:

*First Prize: $15 USD
*Second Prize: $10 USD
*Best Jury Article: $5 USD

All this will be in '''gift voucher format only'''. Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page 

The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles. 

We're also providing internet and childcare support to the first 50 organizers and Jury members for who request for it. Remember, only 50 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 50 registrations, and the deadline is March 15, 2024. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdnytyact-HR6DvsWwnrVeWuzMfuNH1dSjpF24m6od-f3LzZQ/viewform here]. 

Each organizer/jury who gets support will receive $30 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest.  

We also invite all organizers and jury members to join us for office hours on '''Saturday, March 2, 2024'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on  [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_2024_Office_Hour_2  meta page].

Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia!

Best regards,

Rockpeterson

[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૧:૨૬, ૨૯ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/fnf2024golbal&amp;oldid=26304232 --&gt;

==Copy of article==
Wondering if you can send me a copy of this[https://gu.wikipedia.org/wiki/Paracetamol]

If you could just drop it on my talk page that would be great. Best
Thanks. [[સભ્ય:Doc James|Doc James]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Doc James|ચર્ચા]]) ૦૮:૫૨, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)

:{{પત્યું}} [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૦૨, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)

== A new member's curiosity about removal of an article ==

Greetings! I've recently joined gu.wikipedia, however I've been a language professional for 5+ years, and work closely with Mr. Andrew Morris at Proz Pro Bono which is a platform that has collaborated to work for Dr. Heilman's project. As a part of this, I had published a Gujarati version of the article Paracetamol (after careful editing), The page, however, has been removed by @[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]]. Kindly let me know the related issues, so that I may be watchful about the same in my future work. Thanks! --Shruti (shrutiba5282@gmail.com) [[સભ્ય:ShrutiJ179|ShrutiJ179]] ([[સભ્યની ચર્ચા:ShrutiJ179|ચર્ચા]]) ૧૩:૫૭, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)

:આ ગુજરાતી વિકિપીડિયા છે, જો આપને ગુજરાતી ભાષાનું જ્ઞાન ન હોય (જે તમારા આ અંગ્રેજીમાં લખેલા સંદેશા પરથી શક્ય લાગે છે) તો તમારે ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર યોગદાન કરતા પહેલા કે દૂર કરવામાં આવેલા લેખો વિષે પૃચ્છા કરતા પહેલા વિચારવું જોઈએ. જો તમે એમ કહેતા હોવ કે તમે &quot;careful editing&quot; કર્યું હતું તો શું તમે તમારો આ સંદેશો ગુજરાતીમાં અહીં લખી શકો છો? ગુજરાતીમાં લખશો તો હું આગળ વિસ્તારપૂર્વક જવાબ આપીશ. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૦૬, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)
::આ લેખને દૂર કરવાની વિનંતી મારા દ્વારા કરવામાં આવી હતી. જે કારણો વગર નહોતી,
::૧. શીર્ષક અંગ્રેજીમાં હતું.
::૨. લેખમાં ઢગલાબંધ લાલ કડીઓ હતી.
::૩. ગુજરાતી ભાષાંતરની ગુણવત્તા લેખ રાખવા લાયક નહોતી.
::-- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] &lt;sup&gt;[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૧૬, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)
:::અને વળી સંદર્ભો [૧], [૨] એમ લખેલા હતાં (જુઓ: [[સભ્યની ચર્ચા:Doc James#વિનંતિનો_પ્રત્યુત્તર|અહિં, '''સભ્ય:Doc James'''એ મૂળ લેખ માંગતા એમને મોકલ્યો છે તે]]), જે બતાવે છે કે લેખ બનાવનારને વિકિપીડિયાનું કોઈ જ્ઞાન નથી. અને ભાષાનું જ્ઞાન હોય હોવું પણ લાગતું નથી. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૩૧, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)
:::આપનો આભાર. હું ધ્યાનમાં રાખીશ.
:::--''શ્રુતિ'' [[સભ્ય:ShrutiJ179|ShrutiJ179]] ([[સભ્યની ચર્ચા:ShrutiJ179|ચર્ચા]]) ૦૦:૫૦, ૫ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)
::આભાર. 
::--''શ્રુતિ'' [[સભ્ય:ShrutiJ179|ShrutiJ179]] ([[સભ્યની ચર્ચા:ShrutiJ179|ચર્ચા]]) ૦૦:૪૮, ૫ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)

== નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪ ==

નમસ્તે ધવલભાઈ,
[[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪|નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪]] પ્રતિયોગિતામાં નિર્ણાયક તરીકેની જવાબદારીનું વહન કરવા બદલ આપશ્રીનો આભાર વ્યક્ત કરું છું. આપશ્રીને નમ્ર નિવેદન હતું કે, પ્રતિયોગિતા દરમિયાન રજૂ કરવામાં આવેલા લેખોની મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ ગઈ હોય તો [[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪/અહેવાલ|અહેવાલ]] પાના પર આપના મંતવ્યો તેમજ ટીકા-ટીપ્પણી રજૂ કરી પ્રતિયોગિતાનું પરિણામ જાહેર કરશો. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૮:૦૪, ૫ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)

:નમસ્કાર. નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪ પ્રતિયોગિતાનું મૂલ્યાંકન કરી પરિણામ જાહેર કરવા બદલ સ્પર્ધાના સંયોજક તરીકે આપનો આભાર વ્યક્ત કરું છું. આપશ્રીને નિવેદન હતું કે સ્પર્ધા અંતર્ગત રજૂ કરવામાં આવેલા લેખો પૈકી '''શ્રેષ્ઠ લેખ'''નું [[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪#ઇનામ|ઈનામ]] જાહેર કરવાનું હજુ બાકી છે. જો આપના દ્વારા આ દિશામાં ઝડપથી કામગીરી કરી શકાય તો મને મેટા પેજ પર ગુજરાતી પ્રકલ્પનું પરિણામ જાહેર કરવામાં સાનુકૂળતા રહેશે. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૯:૧૧, ૧૮ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)
::એ લેખ પસંદ કરવામાં મોડું કરવા બદલ ક્ષમાપ્રાર્થી છું. હવે બધાં જ વિજેતાઓની જાહેરાત કરી દીધી છે અને અહેવાલ તથા પ્રતિયોગિતાનું મુખ્યપૃષ્ઠ પણ જે તે વિગતો સાથે અપડેટ કરી દીધું છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૪૦, ૧૮ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)
:::ઘણો ઘણો આભાર ધવલભાઈ. આશા રાખું કે ભવિષ્યમાં પણ નિર્ણાયક તરીકે આપશ્રીની અવિરત સેવા-સહકારનો લાભ ગુજરાતી વિકિપીડિયાને મળતો રહેશે. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૮:૨૯, ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Reminder to vote now to select members of the first U4C&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear Wikimedian,

You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process.

This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility.

The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

On behalf of the UCoC project team,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ૦૪:૪૧, ૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list_2&amp;oldid=26721207 --&gt;

== Aodai ([[એઓ ડાઈ]]) ==

@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] I am a Vietnamese. I want to write an Aodai post with the Gujarati version, it might take a long time. Please don't delete my post. It's similar to your country's Kurti, please consider this. Tell me, how many bytes does it take to keep my post from being deleted? [[વિશેષ:પ્રદાન/27.3.1.90|27.3.1.90]] ૦૮:૫૫, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)

:Hi, it is not just about bites and size, it is more about readable and meaningful content. Google translation tool or any other machine translation tools out there are still not capable enough to properly translate simple English to Gujarati, probably due to lack of their interest in the language. Hence, if you are solely relying on any such automated translations, the article will not be considered worth here. We have several articles marked for deletion which are over 30,000 bytes, reason is simple. They are written in Gujarati that no Gujarati can understand. The great example of this is the page title, Aodai is one word, but here you have used it as two words in Gujarati, એઓ ડાઈ, and that too might be just a machine transliteration of letters A and O. In reality the actual word for your garment could transliterate in Gujarati as આઓડાઈ, ઓડાઈ, ઓડૈ, ઑડાઈ, ઑડૈ, ઑડૅ, આઓદૈ, એઓડાઈ, એઓદૈ, આઓડૈ, એઓડૈ or anything else. Unless you have a proper knowledge of Gujarati langauge and how letters are pronounced, it will be useless. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૧૫, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
::@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] I have no knowledge of Gujarati, translating English into Gujarati is all I can do.  The reason I do this is not for promotion but because I see Ao-dai (actually Ao-djai, &quot;d = đ&quot;) and Kurti as similar.  I think the language barrier is not too difficult a problem, but the difficulty here is that speakers of that language do not know how to support speakers of other languages ​​in the editing process.  I will rewrite this post but please don't delete it and give me 7 days and I will write a complete post. [[વિશેષ:પ્રદાન/27.3.1.90|27.3.1.90]] ૧૫:૪૨, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::Please create complete article in your username space or sandbox first and then paste it here as new article, that is the best way to prevent it from deletion. Moreover, if the language knowledge and understanding is missing while creating the article, it stands very slim chance of survival not only here on gu.wiki but on any wikipedia. I will advise you to seek help of someone who knows the language in translating/reviewing the article instead of relying on machine translation despite my advise above that they do not work for Gujarati language. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૫૦, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
::@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] &quot;Aodai&quot; is different &quot;Ao dai&quot;. Cannot write closely, Aodai does not exist ! I am sorry. [[વિશેષ:પ્રદાન/27.3.1.90|27.3.1.90]] ૧૫:૪૮, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::You wrote &quot;I want to write an Aodai post with the Gujarati version&quot; in your original message above. Anyways, apart from everythign else my first advise is to use your username while messaging and contributing here, i.e. make contribution after logging in with your ursername and password, that is the first step to gain trust on wiki. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૫૨, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] Looks like &quot;dai&quot; /d/ might not be logically &quot;jai&quot; /z/, In Vietnamese, it is read as &quot;jai&quot;. I think I should name it Aodjai instead Aodai. [[વિશેષ:પ્રદાન/27.3.1.90|27.3.1.90]] ૧૬:૦૧, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::::Please log in before contributing, or else risk the deletion of content. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૬:૧૯, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::::@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] I can name it Vietnamese kurta ([[વિયેતનામીસ ઝભ્ભો]]) ? I'll log in later, don't ban me. [[વિશેષ:પ્રદાન/27.3.1.90|27.3.1.90]] ૧૬:૩૫, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::::::Sorry, there is no reason to continue editing but not logging in. I have blocked the IP address. Please log in before making any new edits if you genuinely want to contribute. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૬:૪૯, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::::::😂😂 Gazab manso aave ho pan, Sir tme etlo time kem kadhi lyo? means etlu daily check karvu and tmne bdhi knowledge pan hoy koi pn topic ma village hoy ke k district etc, like &quot;Gujarati as આઓડાઈ, ઓડાઈ, ઓડૈ, ઑડાઈ, ઑડૈ, ઑડૅ, આઓદૈ, એઓડાઈ, એઓદૈ, આઓડૈ, એઓડૈ&quot; tmaro reply ek dum fact based hoy hu 1kalak thi tmara reply and bdha read karu chu, gazabb [[સભ્ય:AsketContributor|AsketContributor]] ([[સભ્યની ચર્ચા:AsketContributor|ચર્ચા]]) ૧૨:૩૧, ૨૬ જૂન ૨૦૨૬ (IST)

== ઝીંઝુવાડા ==

ઝીંઝુવાડા ગામ ઝાંઝ ભરવાડ જે હૈહય વંશી યાદવ હતા તેમને વસાવ્યું હતું તેથી આ ગામનું નામ ઝીંઝુવાડા પડેલું છે plzz add this history [[વિશેષ:પ્રદાન/2409:40C1:26:2E9B:E0E0:79FF:FE2E:A4BB|2409:40C1:26:2E9B:E0E0:79FF:FE2E:A4BB]] ૧૮:૪૭, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)

:એ ઇતિહાસનો ઉલ્લેખ ક્યાં થયેલો છે? તે સંદર્ભ આપો. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૮:૪૭, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
::ભાઈ ઝીંઝુવાડા ગામ ના પાદર માં હાલ માં પણ ઝાંઝ આપા નો પાળિયો છે હાલ માં પણ ગામ માં જઈને પુસી જોવો ૬ મહિના ના સોકરાને પણ ખબર છે છતાં પણ હું તમને જલ્દી થી સંદર્ભ મોકલવાનો પ્રયત્ન કરીશ [[વિશેષ:પ્રદાન/2409:40C1:26:2E9B:E0E0:79FF:FE2E:A4BB|2409:40C1:26:2E9B:E0E0:79FF:FE2E:A4BB]] ૧૮:૫૧, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
::આ લેખ ઇંગ્લિશ માં લખેલો છે ને એમાં જોવો ઝાંઝ લાંબરિયા નામના વ્યક્તિએ ઝીંઝુવાડા ની સ્થાપના કરેલી છે એવું લખેલું છે અને લાંબરિયા એ ભરવાડ ની જ એક શાખા છે જે હૈહય વંશી યાદવ છે [[વિશેષ:પ્રદાન/2409:40C1:26:2E9B:E0E0:79FF:FE2E:A4BB|2409:40C1:26:2E9B:E0E0:79FF:FE2E:A4BB]] ૧૮:૫૪, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::અંગ્રેજી વિકિપીડિયામાં પણ એ માટેનો કોઈ સંદર્ભ આપેલો નથી. ધ્યાન દોરવા બદલ આભાર, મેં ત્યાં પણ સંદર્ભની માંગણી કરી છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૯:૦૬, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::ભાઈ તમે સમજતા નથી ઇતિહાસ તમે ગામ માં જઈને જોઈ લ્યો ને પણ બધી ખબર પડી જશે [[વિશેષ:પ્રદાન/2409:40C1:102B:D7FF:48EF:38FF:FE68:79F6|2409:40C1:102B:D7FF:48EF:38FF:FE68:79F6]] ૨૦:૧૮, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::પરંતુ મને જાણકારી મળી છે કે હેમચંદ્ર ગ્રંથ માં તેનો ઉલ્લેખ છે પણ pdf મળતી નથી તમે મારી મદદ કરી શકો છો આમાં [[વિશેષ:પ્રદાન/2409:40C1:102B:D7FF:48EF:38FF:FE68:79F6|2409:40C1:102B:D7FF:48EF:38FF:FE68:79F6]] ૨૦:૧૯, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::::એમ ગામમાં જઈ ને પૂછીએ અને લોકો કહે એને ઇતિહાસ ન કહેવાય મારા ભાઈ. હેમચંદ્ર ગ્રંથનું પૂરું નામ અને પ્રકરણ કહો તો કદાચ ક્યાંકથી શોધી ને ખરાઈ કરી શકાય. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૧:૩૧, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::::હા હું શોધું જ છું મળે એટલે મોકલીશ પણ એક બીજું કામ હતું તમારું વિકિપીડિયા નું જ તમે મારી મદદ કરશો? [[વિશેષ:પ્રદાન/2409:40C1:401B:3369:E03E:12FF:FE20:4F17|2409:40C1:401B:3369:E03E:12FF:FE20:4F17]] ૨૧:૩૭, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::::::કહો, જો શક્ય હશે તો ચોક્કસ મદદ કરીશ. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૧:૪૩, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::::::અંગ્રેજી વિકિપીડિયા માં ભરવાડ ને ગાડરિયા કીધા સે કારણ કે ગુજરાત ના કાસ્ટ લીસ્ટ માં ભરવાડ અને ગાડરિયા નું નામ એક સાથે છે .
::::::::1) પરંતુ ભરવાડ નો સંબંધ ગોપ યાદવો સાથે છે તેઓ વાસ્તવ માં નંદ વંશી છે દાદરા નગર હવેલી ના કાસ્ટ લીસ્ટ માં ભરવાડ નું નામ યાદવ સાથે છે.
::::::::2)Transactions of the Medical and Physical Society of Bombay, Volume 11 નામના પુસ્તક નાં ૨૦૧ પૃષ્ઠ પર  માં ભરવાડ ને ગોપાલક કીધા છે.
::::::::3) વિશાલ સબ્દકોષ નામ ના પુસ્તક માં આભિર્ નો અર્થ ભરવાડ લખેલો છે.
::::::::4) Sanskrit vinit kosh નામની પુસ્તક માં ભરવાડ ને આભિર ગોવાળ કહ્યા છે.
::::::::5)journal of the oriental institute નામની પુસ્તક માં ભરવાડ ને ગોપાલક કીધા છે.
::::::::6) શ્રી સાંબ - પ્રદ્યુમન ચરિત્ર ગુજરાતી પુસ્તક માં ભગવાન કૃષ્ણ ગોકુળ માં ભરવાડ અને ભરવાડણ સાથે મોટા થયા એવો ઉલ્લેખ છે.
::::::::7) દ્ધયાશ્રય માં હેમચંદ્રચાર્ય એ અણહિલ ભરવાડ ના પિતા સાખડ નો પરિચય આપતાં તેમના નામ પાછળ ગોપાલ લગાવ્યું છે. [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૨૩:૫૩, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::::જેની નોંધ જર્મન ઈતિહાસકાર લીધી છે.તેના પુસ્તક Hinduistische viehzuchter im nord-westlichen indien by Sigrid westphal-Hellbusch, Heinz westphal मा ज्यु छे से जींजा ભરવાડ પરથી ઝીંઝુવાડા નામ પડયુ છે.
::::::જર્મન મા લખેલ લખાણ-
::::::જેક્સનના જણાવ્યા મુજબ, ઝીંઝુવાડાનું નામ ભરવાડ ઝુંઝાના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે, જેમણે પ્રાચીન સમયમાં પાટણની રાણીને એક પુત્રને જન્મ આપવામાં મદદ કરી હતી જેને તેના ગર્ભમાં જાદુઈ શક્તિઓ દ્વારા રાખવામાં આવી હતી.
::::::संहर्भग्रंथ=સિગ્રિડ વેસ્ટફાલ-હેલબુશ, હેઈન્ઝ વેસ્ટફાલ દ્વારા ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતમાં હિંદુ પશુપાલકો [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૨૩:૫૩, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::::::ગુજરાતી કે અંગ્રેજી પુસ્તક જણાવવા વિનંતી કેમકે જર્મન ભાષામાંથી અનુવાદ કરી ને સંદર્ભ ચકાસી શકાય તેવી સુવિધા મારી પાસે નથી. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૩:૫૭, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::::::એક બીજો પણ સંદર્ભ આપ્યો છે મને એમાં ખાસ ખબર નથી પડતી પણ : majmudar ,chronology s.221 છે જે પુસ્તક ની નામ જ છે. [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૦૬:૧૮, ૨૫ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::::::એ જર્મન પુસ્તક નું અંગ્રેજી પુસ્તક પણ છે સંદર્ભ: vgl. westphal IV, s. 133 [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૦૭:૨૯, ૨૫ મે ૨૦૨૪ (IST)

== ઝીંઝુવાડા ==

જેની નોંધ જર્મન ઈતિહાસકાર લીધી છે.તેના પુસ્તક Hinduistische viehzuchter im nord-westlichen indien by Sigrid westphal-Hellbusch, Heinz westphal मा ज्यु छे से जींजा ભરવાડ પરથી ઝીંઝુવાડા નામ પડયુ છે.

જર્મન મા લખેલ લખાણ-

જેક્સનના જણાવ્યા મુજબ, ઝીંઝુવાડાનું નામ ભરવાડ ઝુંઝાના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે, જેમણે પ્રાચીન સમયમાં પાટણની રાણીને એક પુત્રને જન્મ આપવામાં મદદ કરી હતી જેને તેના ગર્ભમાં જાદુઈ શક્તિઓ દ્વારા રાખવામાં આવી હતી.

संहर्भग्रंथ=સિગ્રિડ વેસ્ટફાલ-હેલબુશ, હેઈન્ઝ વેસ્ટફાલ દ્વારા ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતમાં હિંદુ પશુપાલકો [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૨૩:૪૭, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)

== Bharwad ==

અંગ્રેજી વિકિપીડિયા માં ભરવાડ ને ગાડરિયા કીધા સે કારણ કે ગુજરાત ના કાસ્ટ લીસ્ટ માં ભરવાડ અને ગાડરિયા નું નામ એક સાથે છે .
1) પરંતુ ભરવાડ નો સંબંધ ગોપ યાદવો સાથે છે તેઓ વાસ્તવ માં નંદ વંશી છે દાદરા નગર હવેલી ના કાસ્ટ લીસ્ટ માં ભરવાડ નું નામ યાદવ સાથે છે.


2)Transactions of the Medical and Physical Society of Bombay, Volume 11 નામના પુસ્તક નાં ૨૦૧ પૃષ્ઠ પર  માં ભરવાડ ને ગોપાલક કીધા છે.

3) વિશાલ સબ્દકોષ નામ ના પુસ્તક માં આભિર્ નો અર્થ ભરવાડ લખેલો છે.

4) Sanskrit vinit kosh નામની પુસ્તક માં ભરવાડ ને આભિર ગોવાળ કહ્યા છે.

5)journal of the oriental institute નામની પુસ્તક માં ભરવાડ ને ગોપાલક કીધા છે.

6) શ્રી સાંબ - પ્રદ્યુમન ચરિત્ર ગુજરાતી પુસ્તક માં ભગવાન કૃષ્ણ ગોકુળ માં ભરવાડ અને ભરવાડણ સાથે મોટા થયા એવો ઉલ્લેખ છે.

7) દ્ધયાશ્રય માં હેમચંદ્રચાર્ય એ અણહિલ ભરવાડ ના પિતા સાખડ નો પરિચય આપતાં તેમના નામ પાછળ ગોપાલ લગાવ્યું છે. [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૨૩:૫૧, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)

:માફ કરશો, પણ અંગ્રેજી વિકિપીડિયાના ઉલ્લેખ માટે તમારે ત્યાં તે લેખના ચર્ચાના પાને દલીલો રજૂ કરવી પડશે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૩:૫૮, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)

== ઝીંઝુવાડા ==

ભાઈ ઝુંઝાં ભરવાડ ના નામ પરથી ઝીંઝુવાડા નામ પડેલું છે હું સંદર્ભ પણ આપુ છું છતાં પણ કેમ હટાવવામાં આવે છે જવાબ આપો [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૧૩:૩૯, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST)

:તમે [[ઝીંઝુવાડા (તા. દસાડા)]] લેખ જોયો ખરો? જોયાજાણ્યા વગર શું પાછળ પડી ગયા છો? અને આ જાતિવાદ-ફાતિવાદની પિપુડી અહીં વિકિપીડીયામાં વગાડવી નહીં, આ કોઈ રાજકીય અખાડો નથી. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૩:૪૩, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST)
::તો જોવો ને તમે લખેલું છે એ જર્મની માં લખ્યું હોય તો એ મારો પ્રશ્ન નથી તમે આખો ઈતિહાસ ફેરવવાની કોશિશ ના કરશો મહેરબાની કરીને [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૧૩:૪૪, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::તમને ગુજરાતીમાં લખેલું નથી વંચાતું? તમને ગુજરાતી ભાષા ન આવડતી હોય અને ફક્ત જર્મન ભાષા જ આવડતી હોય તો મહેરબાની કરી ને જર્મન ભાષાના વિકિપીડીયા પર જાઓ.્્ [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૩:૪૬, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::એવું ના હોય એમ તમે ખોટો ઇતિહાસ ના મૂકો ઝૂઝો ભરવાડ જ હતો [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૧૩:૪૭, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST)
::વિકિપીડિયા છે તો ગમે તે ના ઇતિહાસ ના ચોરી કરો પેલા મારો સંદર્ભ જોવો [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૧૩:૪૫, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::તમને બીજાના સંદર્ભો વંચાતા નથી? જાવ, કોર્ટમાં જઈ ને જાતિવાદ, ચોરી, વગેરે વગેરે જે ફરિયાદો કરવી હોય તે ફરિયાદોને આધારે કેસ નોંધાવી આવો. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૩:૪૭, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::તમે જાવ કોર્ટ માં કેસ કરવા ખોટા ખોટા સંદર્ભ લઈને હલયા આવો છો તો બધા જાતિવાદી જ કે [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૧૩:૪૯, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST)

== ઝીંઝુવાડા ==

અંગ્રેજી ભાષા માં જુંઝાં ભરવાડ અંગેના 3 બુક ના સંદર્ભ મળ્યા છે તેથી હું બદલી સકું છું હવે તેથી તમે જવાબ આપો શું કરું હવે? [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૧૭:૪૭, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST)

== સમુદાય તકનિકી પરામર્શ પ્રક્રિયા 2024 ==

પ્રિય મિત્રો,

[[m:Indic MediaWiki Developers User Group|The Indic MediaWiki Developers User Group]] is facilitating a community technical consultation process to understand the needs of the community members on various technical issues while contributing to Wikimedia projects. The goal is to better understand the challenges across communities, understand common problems, and streamline future technical development activities.

The first step is a survey where to report your common issues, ideas etc. Please fill the survey (in a language of your choice) at
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link 

સર્વે ફોર્મ ભરવાની '''છેલ્લી તારીખ છે ૨૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪'''.

અમારી આ પહેલ વિષે વધુ જાણવા માટે મુલાકાત લો: https://w.wiki/AV78

સર્વે તમે ઉપરની કડી પર ગુજરાતી ભાષામાં પણ વાંચી શકો છો.

જો તમારી પાસે એક કરતા વધુ આઇડિયા કે સમસ્યાઓ હોય તો તમે આ સર્વે ફોર્મ એક કરતા વધુ વખત ભરી શકો છો.

આપ સૌના યોગદાન માટે આગોતરો આભાર! 
[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૨:૫૬, ૧૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪ (IST), on behalf of Indic MediaWiki Developers UG
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/gu&amp;oldid=27434526 --&gt;

== Translation request ==

Hello, Dsvyas.

Can you translate and upload the article about the national currency [[:en:Azerbaijani manat]] in Gujarati Wikipedia?

Yours sincerely, [[સભ્ય:Oirattas|Oirattas]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Oirattas|ચર્ચા]]) ૦૧:૩૫, ૧૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪ (IST)

== Translation request ==

Hello, Dsvyas.

Can you create the article [[:en:Phlegraean Fields]], which is Europe's only [[:en:supervolcano|supervolcano]] and which is [[:simple:Dormant volcano|dormant]], in Gujarati Wikipedia? Can you use (and transliterate) the Italian title, ''Campi Flegrei'', not the English title of the article, since the volcano is not located in an English-speaking country?

Yours sincerely, [[સભ્ય:Oirattas|Oirattas]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Oirattas|ચર્ચા]]) ૦૧:૩૯, ૧૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪ (IST)

== પાનાંને દૂર ન કરવાની વિનંતિ ==

કૃપા કરીને [[ચીમન મારુ]] આ પેજને દૂર ન કરો, કેમ કે આ પાનું દૂર થવા લાયક નથી. જો તમને લાગે છે કે તેમાં કોઈ 'જાહેરાત અથવા સ્વપ્રશંસા' જેવી બાબતો છે, તો કૃપા કરીને તે વાક્ય, શબ્દ અથવા પાસાને દૂર કરો, અથવા બદલવા માટે વિચારો. અમે આ પેજ વિકિપીડિયાની માર્ગદર્શિકાઓ પ્રમાણે લખ્યું છે અને આ લેખ ન્યૂટ્રલ પોઈન્ટ ઓફ વિયુ (NPOV) પર આધારિત છે. નોંધપાત્રતાના માપદંડમાં 'YourStory' જેવી જાણીતી ન્યૂઝ વેબસાઈટે આ વિષયને કવર કર્યું છે. ઉપરાંત, આ લેખના વીકિક્વોટ અને વિકિડેટા પર પણ નોંધ છે. જો આ લેખને સુધારવાની જરૂર હોય, તો અમે તે સુધારણા કરવા માટે પણ તૈયાર છીએ.@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] @[[સભ્ય:Brihaspati|Brihaspati]] [[વિશેષ:પ્રદાન/61.246.56.170|61.246.56.170]] ૧૮:૧૭, ૨૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ (IST)

:અમે એટલે કેટલા લોકોએ ભેગા મળી ને લખ્યું હતું એ પાનું? તમે લેખ બનાવો ત્યારે તમારી જવાબદારી છે તેને સ્વપ્રશસ્તિ કે જાહેરાત ન બનવા દેવી, તમે એ કામ કરી ને અન્યો પર ન છોડી દઈ શકો કે &quot;તમને લાગે છે તો દૂર કરો&quot;. અમને લાગ્યું એટલે જ તમને કહ્યું. અન્ય ચર્ચામાં જણાવ્યું તે પ્રમાણે યોરસ્ટોરી જેવી અજાણી વેબસાઇટને તમે જાણીતી ન્યૂઝ સાઇટ જાહેર ન કરી શકો અને વિકિડેટા પર કશાનો ઉલ્લેખ હોવિ એનો અર્થ એમ નથી થતો કે તે નોંધપાત્ર છે. અન્ય પ્રબંધકે જો કે આ લેખ દૂર કરી દીધો છે એટલે હવે કોઈ ચર્ચાને અવકાશ નથી. પણ તમારી ગેંગ કેટલા લોકોની બનેલી છે અને તેનો મુખિયો કોણ છે તે જાણવાની ઉત્કંઠા રહેશે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૬:૩૫, ૨૨ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ (IST)

== ઢાંચામાં ફેરફાર ==

આ [[વિકિપીડિયા:આજનું ચિત્ર/૨૦૨૪ પ્રસ્તાવના| પાના પરના લેટેસ્ટ ફેરફાર]] મુજબ સંલગ્ન ઢાંચામાં તારીખનો ફેરફાર કરવા વિનંતી. [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|&lt;sup&gt;મારી સાથે વાત કરો&lt;/sup&gt;]] ૧૬:૧૬, ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ (IST)

:{{પત્યું}} [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૬:૫૧, ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ (IST)

== ઝંડ હનુમાન ! ==

શ્રદ્ધેય સાહેબ,

હું &lt;nowiki&gt;''ઝંડ હનુમાન''&lt;/nowiki&gt; (Gujarati Wikipage)ને અંગ્રેજી વિકિમાં ઉમેરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો છું, પરંતુ તે સ્વીકારવામાં આવી રહ્યું નથી. એપ્રુવર્સ કહે છે કે મને યોગ્ય સ્રોતો અને ઉલ્લેખો જોઈએ, જ્યાંથી આ માહિતી આવી રહી છે. મને ઓનલાઇન માત્ર એક જ સ્રોત મેળવ્યો છે, જે વડોદરાની વેબસાઈટનો છે. જો તમે ફુરસદમાં હોવ તો, કૃપા કરીને આ લેખને યોગ્ય રીતે લખવામાં અને જરૂરી માહિતી ઉમેરીને મદદ કરી શકો છો?

આપની મદદ માટે આભાર. [[સભ્ય:Druvx13|Druvx13]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Druvx13|ચર્ચા]]) ૧૯:૪૭, ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ (IST)

:માફ કરશો, મને પણ એ કહેતા સંકોચ થાય છે પણ હકીકત એ જ છે કે અંગ્રેજી વિકિપીડિયા એના માપદંડો પ્રમાણેના માહિતીસ્રોતો અને સંદર્ભો ન મળે તો લેખ ટકવા દેશે નહીં. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૦:૧૦, ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ (IST)

== Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey ==

Dear Community Members,

I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity.

We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal.

This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference.

Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6

We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations.

Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025

Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input.

Warm regards,&lt;br&gt;
[[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]]
&lt;!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&amp;oldid=28078122 --&gt;

==જયશ્રી ચૌધરી==
Dsvyad Sir, Namste . આ અન્ય લેખ , વિગતવાર માહિતી જયશ્રી ચૌધરી લેખક તરીકે કઈ રીતે મૂકવી ? આપના માર્ગદર્શન અનુસાર લખીશ.--[[સભ્ય:Ash7979|Ash7979]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Ash7979|ચર્ચા]]) ૦૪:૧૪, ૨૩ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (GMT)
:{{ping|Ash7979}}, અહીં તમે તમારા પોતાના વિષે લેખ ન લખી શકો. વિકિપીડીયાના કોઈ સભ્યને તમાર્રું લેખક તરીકેનું યોગદાન નોંઢપાત્ર લાગે, એની જાહેર પ્રકાશન માધ્યમોમાં નોંધ લેવાએલી હોય તો કોઈ અન્ય તમારો લેખ તરીકેનો લેખ બનાવી શકે. બાકી તમે પોતે તમારા વિષે લખો તે તો સ્વપ્રશસ્તિ હોય અને વિકિપીડિયાનો તટસ્થતાનો માપદંડ જળવાય નહીં.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૨૨, ૨૩ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST)

== નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૫ ==

માનનીય ધવલભાઈ, [[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૫|નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૫]] પ્રતિયોગિતા તા. ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૫ના રોજ પૂર્ણ થયેલ છે. આ સંપાદન ઉત્સવમાં નિર્ણાયક તરીકેની જવાબદારીનું વહન કરવા બદલ આપનો વિશેષ આભાર. આપશ્રીને નમ્ર નિવેદન હતું કે, પ્રતિયોગિતા દરમિયાન રજૂ કરવામાં આવેલા લેખોની મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયા આપની અનુકૂળતાએ પૂર્ણ કરી દેશો તથા [[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૫/અહેવાલ|અહેવાલ]] પાના પર આપના મંતવ્યો તેમજ ટીકા-ટીપ્પણી રજૂ કરી પ્રતિયોગિતાનું પરિણામ જાહેર કરશો. સ્પર્ધા અંતર્ગત રજૂ કરવામાં આવેલા લેખો પૈકી '''શ્રેષ્ઠ લેખ'''નું [[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૫#ઇનામ|ઈનામ]] પણ જાહેર કરવાનું હોઈ આ વિષયમાં પણ આપનો નિર્ણય પ્રસિદ્ધ કરશો. પુનઃ આપની નિર્ણાયક તરીકેની ભૂમિકા બદલ આભાર.[[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૧:૪૯, ૧ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)

== My edits reverted by you ==

કેમ છો @[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]], [[ગૃહમંત્રી]] પર તમે મારા સંપાદનો શા માટે પાછા ખેંચ્યા તે સમજાવવા માંગો છો? મેં ફક્ત માહિતી બોક્સ અને સૂચિ બંનેમાં વધુ સારી અને તાજેતરની છબીઓ અપડેટ કરી. સામાન્ય રીતે તમારી પાસેથી સંપાદન સારાંશમાં પાછા ખેંચવાનું કારણ સમજાવવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે. આભાર. [[સભ્ય:Shaan Sengupta|Shaan Sengupta]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Shaan Sengupta|ચર્ચા]]) ૧૧:૫૧, ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)

:પહેલી વાત તો એ કે અહીં કોઈએ પોતાના ફેરફારો જ યથાવત રહે એવો આગ્રહ રાખવો જોઈએ નહીં, ખાસ કરી ને ત્યારે કે જ્યારે તમે પહેલી જ વખત કોઈ ફેરફાર કરતા હોવ. તમે બે પાનાઓમાં ફેરફાર કર્યા, મેં એકને જ ઉલટાવ્યા, કેમ? એ તમે ન વિચાર્યું? તમે કેમ એમ ન પૂછ્યું કે તમે [[અમિત શાહ]] પર કરેલા તમારા ફેરફારો મેં કેમ ન પાછા વાળ્યા? હું નથી માનતો કે ગૃહમંત્રીની એક જ તસવીર બધી જગ્યાએ હોવી જોઈએ, અને આ પાના પર જે તસવીર છે તે યોગ્ય જ છે, બધી જગ્યાએ એકની એક તસવીર ન દેખાય એ માટે મેં એક પાના પર તમારી મનપસંદ તસવીર રહેવા દીધી અને બીજેથી એ દૂર કરી. વળી હું એ તસવીર દૂર કરતો હોઉં તો મારે એ તસવીરનું વર્ણન પણ દૂર કરવું જ પડે ને? [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૩:૩૧, ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)
::I would communicate in English as it would be easy for me to understand and will rescue us from any possible variations that may happen in google translations. What I meant is that I couldn't get the reason as to why do you insist on keeping an old image Amit Shah when we have a new one. Normally we require new images of any living person if its of a good quality. And the ones I used satisfy them. Now the reason I didn't mention about the article on Amit Shah is bcoz I saw no action from you there. So its not worth mentioning that. Now coming to ''Grihmantri.'' I put two different images. The one I put in infobox shows Shah in office which is quite ok for a ministry page and in the infobox, I put the latest available image which again is a general practice. Regarding the description part, I meant that normally its expected from the one reverting to provide a description in the edit summary as to why what was done was done. My only concern here is that we should give people the best possible thing we can. The image is the list of ministers is a decade old. Shah's look has changed much with time. The one in infobox is from June 2019. That's roughly 6 years. I expect a reply with reason as to why should we go with old images when we have new good quality image with better view. Thank you and I appreciate your work here. '''[[User:Shaan Sengupta|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 1px 1px 1px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:#FF7518;&quot;&gt;શાન સેનગુપ્તા&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Shaan Sengupta|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 1px 1px 1px;&quot;&gt;&lt;i style=&quot;color:#FF7518&quot;&gt;વાત&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt;''' ૨૧:૨૬, ૧૭ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)
:::Also just one more thing. There is no favouritism here. (You use the word manpasand). Cheers! '''[[User:Shaan Sengupta|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 1px 1px 1px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:#FF7518;&quot;&gt;શાન સેનગુપ્તા&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Shaan Sengupta|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 1px 1px 1px;&quot;&gt;&lt;i style=&quot;color:#FF7518&quot;&gt;વાત&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt;''' ૨૧:૨૭, ૧૭ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)
:::Who do you refer to as &quot;we&quot; here? Is there any written rule that applies to all wikis? I do not see that and hence, I do not need to further justify my action. If you have objection with the image used on the page, please mark it gor deletion on commons and that will ensure that it is not used here.
:::I am not compelled to use the image that you put on the page, so please do not try to imply any rules by generalising statements. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૦૧:૧૮, ૧૮ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)
::::You are getting me all wrong. I am not saying that it is a rule or something. Its just that it is very general to use new images bcoz a person's appearance changes with time. Also I have no objection with the image itself that will compel me to nominate it with deletion. Also thats not how commons work. And I never said that you are compelled to use any image of my choice. The only thing I am not able to understand is what possible objection one might have with a new image when it is a lot better than the old one. Especially the one in the list of ministers. Also as much as I understand this is a volunteer project where collective work is appreciated.
::::Please tell me which one is a better image according to you. [[:ચિત્ર:Amit Shah.Jpg]] (used currently in list, from 2015) or [[:ચિત્ર:Shri Amit Shah in Raigad.jpg]] (suggested by me, from 2025). Also for infobox, [[:ચિત્ર:Shri Amit Shah taking charge as the Union Minister for Home Affairs, in New Delhi on June 01, 2019.jpg]] (2019, in use) or [[:ચિત્ર:Union Minister for Home Affairs.jpg]] (2023, suggested by me). If you don't like these and want any other, please let me know I can search and give more good and recent images and you choose which one to have in the article. Thank you. '''[[User:Shaan Sengupta|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 1px 1px 1px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:#FF7518;&quot;&gt;શાન સેનગુપ્તા&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Shaan Sengupta|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 1px 1px 1px;&quot;&gt;&lt;i style=&quot;color:#FF7518&quot;&gt;વાત&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt;''' ૦૯:૪૬, ૧૮ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)
:::@[[સભ્ય:Shaan Sengupta|Shaan Sengupta]] Yes, I have also noticed here few people reverting changes without providing any reason, I think they should provide clear reasons while reverting the changes. Otherwise how the new editors are supposed to know the rules or how experience people here interpret them! Afterall what we all want is wider editorbase while maintaining quality of Articles. [[સભ્ય:Crazy Court 651|Crazy Court 651]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Crazy Court 651|ચર્ચા]]) ૨૨:૫૩, ૬ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
::::વાહ, શું વાત છે! તમારા પોતાના ચર્ચાના પાને થયેલી ચર્ચા તમે ભૂલી ગયા? [[સભ્યની ચર્ચા:Crazy Court 651#ચેતવણી]] જોઈ લેશો, અને ભવિષ્યમાં આમ બળતામાં ઘી હોમવાની કોશિષ કરવાનું માંડી વાળજો. ૨૬ ઓક્ટોબરથી આજ સુધીમાં તમે આ બીજું યોગદાન આપ્યું છે, અને અહીં તમને છેક એપ્રિલ મહિનામાં થયેલી ચર્ચા દેખાઈ ગઈ પણ બીજું કશું યોગદાન કરવાનું ન મળ્યું? કશો વાંધો નહીં, ચાલુ રાખો. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૦૨:૦૦, ૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
:::::મૂળ વાત એમ છે કે, ફેરફારો ઉલટાવતી વખતે કારણ આપવુ જોઈએ જેથી લાંબી ચર્ચાઓની જરૂર ન રહે.આભાર. [[સભ્ય:Crazy Court 651|Crazy Court 651]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Crazy Court 651|ચર્ચા]]) ૦૭:૦૯, ૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)

== Jay Mataji ==

Jay Mataji Dhavalbhai... Kem Chho Badha Wiki Mitro... [[વિશેષ:પ્રદાન/103.78.204.118|103.78.204.118]] ૧૫:૦૧, ૧૩ જુલાઇ ૨૦૨૫ (IST)

:{{ping|જીતેન્દ્રસિંહ}}જી, ઘણા વખતે દેખાયા? તમે કેમ છો બાપુ? [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૩:૫૦, ૧૪ જુલાઇ ૨૦૨૫ (IST)

==  Special Action Force (SAF)   ==

નમસ્કા… 

મારા તરફથી [[Special Action Force (SAF)]] ને [[સ્પેશિયલ એક્શન ફોર્સ (એસએએફ)]] પર વાળવાનુ એક માત્ર ઉદ્દેશ્ય એ હતો કે જ્યારે બ્રાઉઝર મા Special Action Force, સ્પેશિયલ એક્શન ફોર્સ (એસએએફ), Special Action Force gujarat police વગેરે જેવા નામોથી સેર્ચ કરવામા આવે એટલે [[Special Action Force (SAF)]] આ પાનુ સર્ચ રિઝ્લ્ટ મા દેખાય છે. પરંતુ આ પાનુ અસ્તિત્વમાં જ નથી, તો ક્રુપા કરીને આનો કઇ ઉપાય હોય તો જણાવજો. 

- તમે તમારા બ્રાઉઝરમાં &quot;Special Action Force gujarat police&quot; સર્ચ કરી જુવો. 

આ માટે જ મે [[Special Action Force (SAF)]] આ પાના ને [[સ્પેશિયલ એક્શન ફોર્સ (એસએએફ)]] આ પાના પર રીડાયરેક્ટ કરેલ હતું. [[સભ્ય:ArvindKarad|ArvindKarad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:ArvindKarad|ચર્ચા]]) ૨૦:૦૭, ૨૪ જુલાઇ ૨૦૨૫ (IST)

:જેને ગુજરાતીમાં વાંચવું હોય તે ગુજરાતીમાં સર્ચ કરે, અથવા તો special action force gujarati એમ લખી ને સર્ચ કરે. તમે આ બન્ને વાક્યો સર્ચ કરી જુઓ, તમને ગુજરાતી વિકિપીડીયા સર્ચ રિઝલ્ટમાં જોવા મળશે.
:બાકી તો આપણે મંદિરમાં દેવલા ઓછા ને પૂજારી ઝાઝા જેવી પરિસ્થિતિ ઊભી થાય. આ એક જ લેખ માટે નીચે લખ્યા છે એટલા રિડાયરેક્ટ પાના બનાવવા પડે,
:Special Action Force (SAF)
:Special Action Force
:SAF
:સ્પેશિયલ એક્શન ફોર્સ (એસએએફ) 
:સ્પેશિયલ એક્શન ફોર્સ
:સ્પેશીયલ એક્શન ફોર્સ (એસએએફ) 
:સ્પેશીયલ એક્શન ફોર્સ
:એસએએફ
:સ્પેશ્યલ એક્શન ફોર્સ (એસએએફ)
:સ્પેશ્યલ એક્શન ફોર્સ
:અને વળી એક્શનને એકસન, એકશન, વગેરે રીતે લખનારાઓ માટે વળી એના કોમ્બિનેશનો.
:માટે જ આપણે અહીં નીતિ રાખી છે કે લેખનું નામ ફક્ત ગુજરાતી લિપિમાં જ અને શક્ય હોય ત્યાં ગુજરાતી ભાષામાં જ રાખવું (દા.ત.: [[એલ.ડી. એન્જીનિયરીંગ કોલેજ]]). અન્ય ભાષા/લિપિમાં નામો ધરાવતાં પાનાં બનાવવા નહીં. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૨:૨૦, ૨૪ જુલાઇ ૨૦૨૫ (IST)
::જી ધન્યવાદ [[સભ્ય:ArvindKarad|ArvindKarad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:ArvindKarad|ચર્ચા]]) ૦૯:૨૬, ૨૫ જુલાઇ ૨૦૨૫ (IST)

== Clarification for Dawoodi Bohra page ==

Hi @[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]], I need to clarify one thing regarding Dawoodi bohra page. I have been trying to make the Gujarati version aligned with English page of Dawoodi bohra. But i could see that you were reverted the same for all modifications.
Can you please guide me what is the issue with my update. [[સભ્ય:AstridDreams|AstridDreams]] ([[સભ્યની ચર્ચા:AstridDreams|ચર્ચા]]) ૧૫:૨૨, ૨૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)

:યાદ રાખો કે આ ગુજરાતી ભાષાનું વિકિપીડિયા સંસ્કરણ છે. અહીં આવતા વાચકો ગુજરાતી ભાષામાં માહિતી મેળવવાના ઉદ્દેશથી આવે છે. જો એમને લખાણ સમજાય નહીં તો એને અહીં રાખવાનો કોઈ ફાયદો નથી. તમે જે પણ ઉમેરો તે સમજી શકાય તેવી ગુજરાતી ભાષામાં લખેલું હોવું જોઈએ. વળી એ જરુરી નથી કે અહિંનું લખાણ અંગ્રેજી વિકિપીડિયા સાથે શબ્દશઃ મેળ ખાય જ, તમે કરેલા ફેરફારો જે મેં ઉલટાવ્યા છે એમાંનું એક ઉદાહરણ જુઓ,
::'''ફાતેમી રાજવંશે પહેલા મદીના શહેરમાં વસવાટ કર્યો અને પછી ઉત્તર આફ્રિકા અને મિસ્ર સહિત ૧૦મી અને ૧૧મી સદી દરમિયાન ઇસ્લામી ક્ષેત્રના મોટા ભાગો પર મોહમ્મદ દ્વારા સ્થાપિત ધાર્મિક પરંપરાઓને પ્રોત્સાહન અને મજબૂત બનાવવાના હેતુથી શાસન કર્યું. ફાતેમી રાજવંશના ઇમામોએ તેમની રાજકીય, આર્થિક, સાહિત્યિક અને કલાત્મક સિદ્ધિઓની દ્રષ્ટિએ ઇસ્લામી ઇતિહાસમાં એક અનોખા સમયનો અનન્ય દાખલો બેસાડ્યો.'''
::'''''(આ મૂળ લખાણ હતું)'''''
:::'''ફાતિમીઓ, જે પયગંબર મુહમ્મદના વંશજ હતા, તેમણે 10મી અને 11મી સદી દરમ્યાન ઉત્તર આફ્રિકા, ઈજિપ્ત, હિજાઝ અને લેવાંત પર શાસન કર્યું હતું. મોરિસ લોમ્બાર્ડ દ્વારા જણાવાયેલા &quot;ઇસ્લામના સુવર્ણ યુગ&quot; દરમિયાન તેઓ વિફળ્યા અને કલા, વિજ્ઞાન અને શીખવાની પ્રોત્સાહક હતા.'''
:::'''''(તમે એના બદલે આમ લખ્યું)'''''
:હવે જો તમે ભાષા જાણતા હોવ તો તમે જ મને જણાવો કે જે મૂળ લખાણ હતું એને બદલે તમે જે લખ્યું તેનાથી લેખને ફાયદો થયો કે નુકસાન? [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૬:૩૯, ૨૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)
::આ મિસ્ત્રીની કડી કેમ અહીં ઉમેરાઇ છે. મિસ્ર અને મિસ્ત્રીમાં જમીન આકાશનો નહી ભૂગર્ભ અને ૧૩ અબજ પ્રકાશવર્ષ દૂર આવેલી આકાશગંગા જેટલો ફરક છે! -- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] &lt;sup&gt;[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]&lt;/sup&gt; ૧૯:૫૬, ૨૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)
:::મૂળ લેખમાં એ ખોટા પાનાને જોડતી કડી હતી, ત્યાં પણ સુધારી દીધું છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૦:૧૨, ૨૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)

== આજનું ચિત્ર ==
[[વિકિપીડિયા:ચોતરો#આજનું ચિત્ર|આજનું ચિત્ર - ચોતરા પર]]

== બનાસકાંઠા જિલ્લા બાબત ==

વ્યાસજી તમારા જણાવ્યા મુજબ હજી સુધી બનાસકાંઠાના તાલુકાના વિકિપીડિયા પેજમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યા નથી જેના માટે તમે બ્લોક કર્યો હતો !!

તો શું હું એમાં ફેરફાર કરી શકું છું? [[સભ્ય:Dinesh P Purohit|DP Purohit]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Dinesh P Purohit|ચર્ચા]]) ૨૦:૪૪, ૧૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)

:પ્રતિબંધ માટે માફી માગું છું પુરોહિત સાહેબ, થોડો સમય હજુ થોભી જાવ. જે પ્રમાણે વાવ તાલુકામાંથી ધરણીધર તાલુકામાં અને માંડવી તાલુકામાંથી અરેઠ તાલુકામાં ગામો ખસેડ્યાં છે એ જ રીતે બાકીના ગામોને પણ હાથ પર લેવાના છે. પરંતુ યારે ધરણીધર તાલુકાનું કામ હાથ પર લીધું હતું ત્યારે જ ધાનેરા અને કાંકરેજને પાછા બનાસકાંઠામાં લઈ જવાની જાહેરાત થઈ હતી. સરકારનો કોઈ દૃઢ નિર્ણય ત્યારે પણ જણાતો ન હતો, એટલે વારંવાર આપણૅ ફેરબદલ કરવામાંથી બચીએ એ આશયથી આ કામને થોડૉ વિરામ આપ્યો હતો. પણ હવે  બધી જાહેરાતો થયે મહિના ઉપરનો સમય થઈ ગયો છે એટલે આ કામ ફરીથી શરુ કરી શકું તેમ છું. તમે લેખોમાં ફેરફાર કરવાને બદલે અન્ય કોઈ રીતે મદદરુપ થઈ શકો છો, દા.ત. એવો કોઈ માહિતીનો સ્રોત હોય જ્યાંથી સરકારના આખરી નિર્ણય મુજબના ગામો/તાલુકાની વહેંચણી ફાઇનલ થઈ છે તો એ મને જણાવો જેથી એનો સહારો લઈ ને હું જથ્થાબંધ ફેરફારો કરું અને તમને લૂપમાં રાખું. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૧:૩૬, ૧૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)

== Category:Gujarati-language novels missing on Gujarati Wikipedia ==

Hello! It's rather funny that https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Gujarati-language_novels has some presence on Urdu Wikipedia: https://w.wiki/GY$2 but is surprisingly missing on Gujarathi Wikipedia. It'll be great if the community tries to fulfill this missing gap. [[સભ્ય:Hindustanilanguage|Hindustanilanguage]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Hindustanilanguage|ચર્ચા]]) ૧૮:૩૪, ૮ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)

:Sure, will pick up this task. The reason some of them are in Urdu wikipedia is that the subject had prominent contribution in Urdu and/or the authors hailed from what is now Pakistan. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૯:૨૨, ૮ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)

== mira bai ==

1499 ma barth thayo hato bhai.
hu spardhatmak exam ma study karavi chu darek book ma 1499 j che. 1498 nathi so sudharva vinanti loko miss gide thay che. [[સભ્ય:Bhargavraval111|Bhargavraval111]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Bhargavraval111|ચર્ચા]]) ૨૧:૪૮, ૧૧ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)

:તમે કહો છો તે બધી બુકોમાંથી કોઈ સારી બે-ત્રણ બુકોના નામ જણાવજો અને તેમાં જ્યાં મીરાબાઈનો જન્મ ૧૪૯૯માં થયો હતો એવું લખ્યું હોય તે પાનાનો ઉલ્લેખ કરશો તો એની ખરાઈ કરી ને લેખમાં સુધારી લેવામાં આવશે. હાલમાં તો [https://gujarativishwakosh.org/મીરાં/ ગુજરાતી વિશ્વકોશ]માં લખ્યા મુજબ આપણે ૧૪૯૮ રાખ્યું છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૩:૦૭, ૧૧ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)

== Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers &amp; Jury ==

Hello {{PAGENAME}}!,

Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts!

To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have:
* Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]:
* Started promoting the campaign within your community.
* Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified.
* Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community.

=== Internet &amp; Childcare Support ===
Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''.

'''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]'''

Requests submitted after this date will not be entertained.

=== Important Participation Guidelines ===

* Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers).
* If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us.

=== Community Engagement ===

* Keep your community active and motivated throughout the campaign.
* Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally.
* In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''.
Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊

Thank you for your collaboration!

''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.''

Feminism and Folklore International Team.

–[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૦:૪૭, ૧૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&amp;oldid=30083330 --&gt;

== છબિ હટાવવા વિશે ==

છબિ હટાવવાનુ કોઈ ચોક્કસ કારણ? આ છબિ મને વિકીપિડીયાના એડિટિંગ સાધને સૂચવી હતી, અને તે લેખને આનુષંગિક જણાઈ, તો હટાવવા પાછળનુ ચોક્કસ કારણ જાણી શકું? [[સભ્ય:Crazy Court 651|Crazy Court 651]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Crazy Court 651|ચર્ચા]]) ૨૧:૨૬, ૧૮ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST)

:જી, માફ કરજો ગઈ કાલે છબી દૂર કરતી વખતે જ તમને સંદેશો મોકલવાનો હતો પણ કામની વ્યસ્તતાને કારણે મોકલી શક્યો નહીં. તમે જે છબી ઉમેરી હતી તે ભગવદ ગીતાના લેખને અનુરુપ છે, એ જ છબી ભગવદ્ ગીતાના અઢારે અઢાર અધ્યાયને લાગુ પડે એમ છે કારણ કે તેમાં અર્જુનને સંબોધી રહેલા શ્રી કૃષ્ણ દર્શાવેલા છે, જે આખી ગીતાને લાગુ પડે છે આ એક માત્ર [[:અર્જુનવિષાદ યોગ]] અધ્યાયને નહીં. એટલે જો એ છબી [[:અર્જુનવિષાદ યોગ]] લેખમાં ઉમેરીએ તો પ્રશ્ન ઊભો થાય કે કેમ એ જ છબી અન્ય ૧૭ લેખોમાં ન ઉમેરવી? અને એ કારણે છબી દૂર કરી છે. લેખમાં કોઈ છબી ન હોય તો તેનું કદ કે મહત્ત્વ ઓછું થતું નથી. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૨૩, ૧૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST)
::તમારી વાત સાચી છે, પણ મારો ઉદ્દેશ્ય માત્ર લેખને થોડો વધુ જીવંત અને આકર્ષક બનાવવાનો હતો. એકાદ પ્રસ્તુત છબીથી વાચકને લેખ વધુ માહિતીપ્રદ લાગે છે. જો અત્યારે આ છબી અન્ય ૧૭ લેખોમાં પણ સમાન રીતે લાગુ પડતી હોય, તો પણ તે રાખવી યોગ્ય નથી? બાકી, આપના અનુભવ મુજબ જે યોગ્ય જણાય તેમ કરી શકાય [[સભ્ય:Crazy Court 651|Crazy Court 651]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Crazy Court 651|ચર્ચા]]) ૨૦:૫૯, ૨૦ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST)
:::'''વાચકને લેખ વધુ માહિતીપ્રદ લાગે છે''' આવું કોણે અને ક્યારે સિદ્ધ કર્યું છે? છાપામાં પહેલા પાને એક મોટી છબી હોય અને એની નીચે ચાર જ લીટી લખેલી હોય. એ સીવાય, મોટી હેડલાઇનમાં આજના મુખ્ય સમાચાર હોય, એમાં કોઈ છબી ન હોય તો પણ લોકોને એ વધુ માહિતીપ્રદ લાગે છે. આ છબીઓની ઘેલછા મનનો વહેમ છે. અને જે વાત મેં ઉપર કહી એ જ તમારા તર્કમાં છે, &quot;એકાદ '''''પ્રસ્તુત છબીથી''''' વાચકને લેખ વધુ માહિતીપ્રદ લાગે છે&quot;, સવાલ છે પ્રસ્તુત અને અપ્રસ્તુતનો. ગીતાના અઢાર અધ્યાયના ૧૮ લેખોમાં એકની એક છબી મૂકી ને આપણે કશું વિશેષ ઉપલબ્ધ નથી કરી લેવાના. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૦૬, ૨૩ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST)
::::સમજાયું. આપનો દ્રષ્ટિકોણ વ્યાજબી છે. વિગતવાર સમજૂતી અને માર્ગદર્શન બદલ આભાર! [[સભ્ય:Crazy Court 651|Crazy Court 651]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Crazy Court 651|ચર્ચા]]) ૨૨:૦૮, ૨૩ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST)

== નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૬ ==

'''માનનીય ધવલભાઈ,'''

સાદર પ્રણામ.

'''‘[[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૬|નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૬]]’''' લેખન પ્રતિયોગિતા ગત તા. ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૬ના રોજ સફળતાપૂર્વક સંપન્ન થઈ છે. આ સંપાદન ઉત્સવમાં નિર્ણાયક તરીકેની મહત્વપૂર્ણ જવાબદારી સ્વીકારવા બદલ આપનો હૃદયપૂર્વક આભાર માનું છું.

આપને નમ્ર વિનંતી છે કે, પ્રતિયોગિતા અંતર્ગત પ્રાપ્ત થયેલા લેખોની મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયા આપની અનુકૂળતા મુજબ પૂર્ણ કરી આપશો. સાથે જ, પ્રતિયોગિતાના '''[[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૬/અહેવાલ|અહેવાલ પાના]]''' પર આપના પ્રતિભાવો અને મંતવ્યો રજૂ કરી પ્રતિયોગિતાનું સત્તાવાર પરિણામ જાહેર કરવા વિનંતી છે.

આ સ્પર્ધામાં રજૂ થયેલા લેખોમાંથી '''&lt;nowiki/&gt;'શ્રેષ્ઠ લેખ'''' પસંદ કરી વિજેતાનું નામ જાહેર કરવાનું હોઈ, તે અંગે પણ આપનો અંતિમ નિર્ણય પ્રસિદ્ધ કરશો.

આપના માર્ગદર્શન અને સહયોગ બદલ અમે આપનો આભાર. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૨:૧૨, ૧ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST)

== Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedian,

We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner.

[[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026.

* You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]]

* '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST'''

With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply.

For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page.

Warm regards,
&lt;br&gt;
on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team

''This message was sent with [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) on ૦૦:૦૦, ૧૨ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST)''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&amp;oldid=30389801 --&gt;

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૦:૦૩, ૨૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30471754 --&gt;

== Hellow Sir ==

hellow Dhaval Sir, i hope majama hso,

હું છેલ્લા 5 વર્ષથી વિકિપીડિયા વાપરી રહ્યો છું, ખાસ કરીને વિકિડેટા અને English Wikipedia. શરૂઆત મેં Gujarati Wikipedia થી જ કરી હતી. તે સમયે હું નવો હતો, અને મને યાદ છે કે ત્યારે પણ તમે Gujarati Wikipedia પર ખૂબ active હતા. હું જ્યાં પણ recent changes અથવા edits ચેક કરતો, ત્યાં ઘણી વાર તમારું નામ દેખાતું.

આજે ઘણા સમય પછી, BCA અને MSc IT ની Study Rajkot માં પૂરી કરીને, હું સારી job કરી રહ્યો છું અને 25 ni age ma મારી પોતાની startup પણ શરૂ કરી છે. તેમ છતાં, Wikipedia સાથેનું connection જાણે બાળપણથી જ જોડાયેલું રહ્યું છે. કદાચ કિસ્મત મને ફરીથી Wikipedia તરફ લઈ આવી.
આજે ઘણા સમય પછી જ્યારે મેં ફરીથી recent changes ચેક કર્યા અને તમારું નામ જોયું, ત્યારે હું થોડીવાર માટે અટકી ગયો. મને મારા જૂના દિવસો યાદ આવી ગયા, જ્યારે હું નવો હતો, વધારે સમજ નહોતી, અને ક્યારેક તમારી સાથે argument પણ કરતો હતો. મારું account block થયું હતું એ પણ મને યાદ છે.

આજે maturity આવ્યા પછી સમજાય છે કે તે સમયે હું ઘણી વાર ખોટી રીતે argue કરતો હતો. તેના માટે હું દિલથી sorry કહું છું.
સાથે સાથે, હું તમારો દિલથી આભાર માનું છું. આજે હું જે કંઈ શીખ્યો છું, મારી research skill, knowledge અને learning habit — તેમાં Wikipedia નો બહુ મોટો ફાળો રહ્યો છે. અને Gujarati Wikipedia માં તમારા જેવા senior contributors ને જોઈને ઘણું શીખવા મળ્યું.

Thank you so much, sir.🙏 [[સભ્ય:AsketContributor|AsketContributor]] ([[સભ્યની ચર્ચા:AsketContributor|ચર્ચા]]) ૧૯:૧૬, ૨૫ જૂન ૨૦૨૬ (IST)

:ઓહોહો ભાઈ, ખૂબ જ આનંદ થયો આપનો આ સંદેશો વાંચી ને, મને કોઈ યાદ રાખનારું પણ છે એ જાણી ને હર્ષ કોને ન થાય? આપનું અહિં પુનઃસ્વાગત છે અને આશા રાખું કે તમે સમય મળ્યે આમ આવતા રહો અને યોગદાન કરતા રહો. સારા અભ્યાસ અને સારી નોકરી માટે અભિનંદન, માતાપિતાને તમારા પર ગર્વ હશે, તેમના આશીર્વાદથી ઉત્તરોત્તર પ્રગતિ કરતા રહેશો. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૦:૩૬, ૨૫ જૂન ૨૦૨૬ (IST)
::Sir, તમે હજી પણ લંડનમાં છો?
::અમદાવાદ ક્યારે આવવાના છો? 
::મારી પહેલી job અમદાવાદના આંબાવાડી વિસ્તારમાં જ હતી. અને Sunday ના દિવસે જ્યારે હું કાંકરિયા Lake જતો, ત્યારે ખાડિયા રસ્તામાં જ આવતું.
::મારું બાળપણથી dream છે કે હું London જાઉં અને ત્યાં job કરું. પરંતુ તમે તો આ સપનું 2005 માં જ પૂરું કરી લીધું. તેથી please મને થોડું guidance આપશો કે BCA + MSc IT કર્યા પછી અને છેલ્લા 2 વર્ષથી Digital Marketing Manager તરીકે કામ કરું છું, તો London માં entry લેવા માટે મારે કેવી રીતે આગળ વધવું જોઈએ? [[સભ્ય:AsketContributor|AsketContributor]] ([[સભ્યની ચર્ચા:AsketContributor|ચર્ચા]]) ૧૦:૧૫, ૨૬ જૂન ૨૦૨૬ (IST)

== આર્ટિકલમાં પુસ્તકનું મુખપૃષ્ઠ બુક કવર અપલોડ  ==

નમસ્કાર પ્રબંધકશ્રી, મેં 'ધ ગૉડફાધર' નવલકથાનો આર્ટિકલ પબ્લિશ કર્યો છે જે મંજૂર થયેલ છે. આ નવલકથાના 'ગુજરાતી રૂપાંતરણ' સેક્શનમાં મારે ગુજરાતી એડિશનનું ઓફિશિયલ બુક કવર મૂકવું છે, જેનું કેપ્શન 'Godfather Gujarati Edition Cover' રાખવાનું છે. હાલમાં લોકલ અપલોડ બંધ હોવાથી હું આ ફાઇલ ચઢાવી શકતો નથી. કૃપા કરીને મને આ ફાઇલ અપલોડ કરી સેક્શનમાં સેટ કરી આપવા વિનંતી છે. [[સભ્ય:MichealBVN|MichealBVN]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MichealBVN|ચર્ચા]]) ૨૧:૨૨, ૩૦ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST)

:નમસ્કાર {{સાંભળો|MichealBVN}}, તમારે એ ફાઇલ [[C:|કોમન્સ]]માં અપલોડ કરવાની રહેશે. વિકિમીડિયા કોમન્સની નીતિઓનું પાલન કરતી ફાઇલ તમે ત્યાં [[C:Special:UploadWizard|અપલોડ]] કરી શકો છો અને એની કડી અહિં લેખમાં ઉમેરી શકશો. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૪૧, ૩૧ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST)
::હા ડન મેં કરી નાખ્યું થેન્ક્સ સર [[સભ્ય:MichealBVN|MichealBVN]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MichealBVN|ચર્ચા]]) ૧૫:૪૩, ૩૧ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST)
::નમસ્તે પ્રબંધકશ્રી, [[સભ્ય:MichealBVN|MichealBVN]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MichealBVN|ચર્ચા]]) ૧૬:૨૭, ૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)
::નમસ્તે પ્રબંધકશ્રી, હું ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર 'ધ ગૉડફાધર (નવલકથા)' ના ગુજરાતી અનુવાદ વિશે નવો લેખ બનાવી રહ્યો છું. મારી પાસે આ પુસ્તકની અસલી હાર્ડકોપી છે અને મેં તેનો રિયલ ફોટો પાડ્યો છે, પરંતુ ગ્લોબલ વિકિમીડિયા કૉમન્સ પર કૉપિરાઇટ નિયમોના કારણે તે ડિલીટ થઈ ગયો છે. સામાન્ય યુઝર્સ માટે લોકલ અપલોડ બંધ હોવાથી, શું તમે મને આ ફાઇલને ગુજરાતી વિકિપીડિયાના લોકલ સર્વર પર (વાજબી ઉપયોગ) લાયસન્સ હેઠળ અપલોડ કરી આપવામાં મદદ કરશો? ધન્યવાદ [[સભ્ય:MichealBVN|MichealBVN]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MichealBVN|ચર્ચા]]) ૨૨:૧૫, ૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)
:::ના, માફ કરશો. અમે વિકિમીડિયા કોમન્સની જ નીતિનું પાલન કરીએ છીએ. જે ચિત્રો તમે ત્યાં અપલોડ ન કરી શકો તે અહિં મૂકવાનો અન્ય કોઈ માર્ગ છે નહિં. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૧૯, ૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)
::::નમસ્તે ધવલભાઈ, તમારી વાત સાચી છે કે ગુજરાતી વિકિપીડિયા કૉમન્સની નીતિઓનું પાલન કરે છે. પરંતુ વિકિમીડિયા કૉમન્સની નીતિ મુજબ, પુસ્તકનો રિયલ-લાઈફ ૩D પર્સ્પેક્ટિવ ફોટોગ્રાફ (જેમાં મારું પોતાનું બેકગ્રાઉન્ડ અને હાથ દેખાય છે) એ 'Derivative Work' નથી ગણાતો, કારણ કે તે એક ભૌતિક વસ્તુ ની પ્રસ્તુતિ છે. 
::::ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર જ અન્ય ઘણી નવલકથાઓ કે ફિલ્મોના પેજ પર તેના મુખપૃષ્ઠ કે પોસ્ટરો વર્ષોથી ઉપલબ્ધ છે જ. જ્યારે આ તો મેં પોતે ખરીદેલા અસલી પુસ્તકનો કેમેરાથી પાડેલો મુક્ત લાયસન્સ (CC BY-SA 4.0) વાળો ઓરિજિનલ ફોટો છે. જો સ્થાનિક સ્તરે આવા સાચા પ્રયાસોને સમર્થન નહીં મળે, તો સામાન્ય સભ્યો માટે ગુજરાતી સાહિત્યના પુસ્તકોના માહિતીસભર લેખો બનાવવાનું ખૂબ મુશ્કેલ બની જશે. કૃપા કરીને આ વિષય પર પુનર્વિચાર કરવા વિનંતી છે. ધન્યવાદ. [[સભ્ય:MichealBVN|MichealBVN]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MichealBVN|ચર્ચા]]) ૨૨:૦૮, ૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)
:::::જી, અહિં પ્રોત્સાહન કરતા વધુ ભાર અમે નીતિઓ અને અન્યોના પ્રકાશનાધિકાર (કોપીરાઇટ), વગેરે પર મૂકીએ છીએ. અમારી નીતિ જથ્થા કરતા ગુણવત્તાને (Quality over quantity) પ્રાધાન્ય આપવાની છે અને એમાં કોઈ બાંધછોડ કરવા માંગતા નથી. તમારા ધ્યાને એવા કયા 'અન્ય ઘણા'' લેખો ચડ્યા છે જેમાં આ નીતિની બાંધછોડ થઈ હોય તે જણાવશો, તો હું અને અન્ય્ પ્રબંધકો/સભ્યો તેના પર પણ કામ કરીશું. પરંતુ, કોઈ એક (કે વધુ) લેખમાં રહેલી ક્ષતિને નિયમ બનાવી ને આગળ તો ન જ વધી શકીએ. મુક્ત લાયસન્સ તમારી પોતાની રચનાને તમે આપી શકો, તમે અહિં પુસ્તકનું કવર કે જે અન્ય કોઈકની રચના છે તેનો ફોટો લો તો એને કોઈ કાળે અમારી પોતાની રચના ગણી ન શકો. 
:::::એમ તો આખેઆખા પુસ્તકની ઝેરોક્સ કોપી બનાવી ને આપણે એને અહિં અપલોડ કરવા માંડીએ અને કહીએ કે મારા પોતાના પૈસે ખરીદેલા ઝેરોક્સ મશિન પર, મારા પોતાના હાથે પુસ્તક કોપી કર્યું છે એટલે એને હું મુક્ત લાયસન્સ હેઠળ મૂકું છું તો કેવી રીતે ચલાવી લેવાય. 
:::::મારી તો તમને એક જ વિનંતિ છે કે, જો તમને કોમન્સની નીતિઓમાં કોઈ બાંધછોડ જણાતી હોય, કે તમારા લાયસન્સને ત્યાં જુદી રીતે જોવામાં આવ્યું હોય તો તમારે ત્યાં ચર્ચા કરી તેનો નિવેડો લાવવો જોઈએ. ગુજરાતી વિકિપીડિયામાં સ્થાનિક ચિત્રો અપલોડ કરાતા નથી, અને એવા ચિત્રો કે જે કોમન્સમાં રિજેક્ટ થયા હોય તે તો કદાપિ નહિં. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૨:૨૭, ૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>micicddc7eu4gdgkgf87h9svyi4jfo2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903243</id>
      <parentid>903241</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T17:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* આર્ટિકલમાં પુસ્તકનું મુખપૃષ્ઠ બુક કવર અપલોડ */ ઉત્તર</comment>
      <origin>903243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103405" sha1="7bm40gsjqgt22poakxesrp1p72s9txq" xml:space="preserve">{{:User:Dsvyas/Archive}}

== px → upright ==

Hello!
I've changed images because setting them in pixels is deprecated. It overrides user preferences, which means that people with poor vision or with high-definition monitors cannot customize how they see WP. Better to have nothing (which defaults to the user-preferred size) or to set a relative size, e.g. upright=1.5 (150% of the user-preferred default).
Best, [[સભ્ય:Kwamikagami|Kwamikagami]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Kwamikagami|ચર્ચા]]) ૦૫:૩૧, ૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪ (IST)
:Hi, thanks for your message. Yes, we prefer to have nothing there, just thumb should suffice. I reverted your changes where you had inserted upright=1.5 and/or had made changes to frame. I will take care of the rest. Thanks once again.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૦૫:૩૫, ૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪ (IST)

== Organising Feminism and Folklore ==

[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | 350px | right]]

Hello Community Organizers,

Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia.

To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners:

*First Prize: $15 USD
*Second Prize: $10 USD
*Best Jury Article: $5 USD

All this will be in '''gift voucher format only'''. Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page 

The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles. 

We're also providing internet and childcare support to the first 50 organizers and Jury members for who request for it. Remember, only 50 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 50 registrations, and the deadline is March 15, 2024. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdnytyact-HR6DvsWwnrVeWuzMfuNH1dSjpF24m6od-f3LzZQ/viewform here]. 

Each organizer/jury who gets support will receive $30 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest.  

We also invite all organizers and jury members to join us for office hours on '''Saturday, March 2, 2024'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on  [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_2024_Office_Hour_2  meta page].

Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia!

Best regards,

Rockpeterson

[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૧:૨૬, ૨૯ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/fnf2024golbal&amp;oldid=26304232 --&gt;

==Copy of article==
Wondering if you can send me a copy of this[https://gu.wikipedia.org/wiki/Paracetamol]

If you could just drop it on my talk page that would be great. Best
Thanks. [[સભ્ય:Doc James|Doc James]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Doc James|ચર્ચા]]) ૦૮:૫૨, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)

:{{પત્યું}} [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૦૨, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)

== A new member's curiosity about removal of an article ==

Greetings! I've recently joined gu.wikipedia, however I've been a language professional for 5+ years, and work closely with Mr. Andrew Morris at Proz Pro Bono which is a platform that has collaborated to work for Dr. Heilman's project. As a part of this, I had published a Gujarati version of the article Paracetamol (after careful editing), The page, however, has been removed by @[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]]. Kindly let me know the related issues, so that I may be watchful about the same in my future work. Thanks! --Shruti (shrutiba5282@gmail.com) [[સભ્ય:ShrutiJ179|ShrutiJ179]] ([[સભ્યની ચર્ચા:ShrutiJ179|ચર્ચા]]) ૧૩:૫૭, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)

:આ ગુજરાતી વિકિપીડિયા છે, જો આપને ગુજરાતી ભાષાનું જ્ઞાન ન હોય (જે તમારા આ અંગ્રેજીમાં લખેલા સંદેશા પરથી શક્ય લાગે છે) તો તમારે ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર યોગદાન કરતા પહેલા કે દૂર કરવામાં આવેલા લેખો વિષે પૃચ્છા કરતા પહેલા વિચારવું જોઈએ. જો તમે એમ કહેતા હોવ કે તમે &quot;careful editing&quot; કર્યું હતું તો શું તમે તમારો આ સંદેશો ગુજરાતીમાં અહીં લખી શકો છો? ગુજરાતીમાં લખશો તો હું આગળ વિસ્તારપૂર્વક જવાબ આપીશ. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૦૬, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)
::આ લેખને દૂર કરવાની વિનંતી મારા દ્વારા કરવામાં આવી હતી. જે કારણો વગર નહોતી,
::૧. શીર્ષક અંગ્રેજીમાં હતું.
::૨. લેખમાં ઢગલાબંધ લાલ કડીઓ હતી.
::૩. ગુજરાતી ભાષાંતરની ગુણવત્તા લેખ રાખવા લાયક નહોતી.
::-- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] &lt;sup&gt;[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૧૬, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)
:::અને વળી સંદર્ભો [૧], [૨] એમ લખેલા હતાં (જુઓ: [[સભ્યની ચર્ચા:Doc James#વિનંતિનો_પ્રત્યુત્તર|અહિં, '''સભ્ય:Doc James'''એ મૂળ લેખ માંગતા એમને મોકલ્યો છે તે]]), જે બતાવે છે કે લેખ બનાવનારને વિકિપીડિયાનું કોઈ જ્ઞાન નથી. અને ભાષાનું જ્ઞાન હોય હોવું પણ લાગતું નથી. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૩૧, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)
:::આપનો આભાર. હું ધ્યાનમાં રાખીશ.
:::--''શ્રુતિ'' [[સભ્ય:ShrutiJ179|ShrutiJ179]] ([[સભ્યની ચર્ચા:ShrutiJ179|ચર્ચા]]) ૦૦:૫૦, ૫ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)
::આભાર. 
::--''શ્રુતિ'' [[સભ્ય:ShrutiJ179|ShrutiJ179]] ([[સભ્યની ચર્ચા:ShrutiJ179|ચર્ચા]]) ૦૦:૪૮, ૫ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)

== નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪ ==

નમસ્તે ધવલભાઈ,
[[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪|નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪]] પ્રતિયોગિતામાં નિર્ણાયક તરીકેની જવાબદારીનું વહન કરવા બદલ આપશ્રીનો આભાર વ્યક્ત કરું છું. આપશ્રીને નમ્ર નિવેદન હતું કે, પ્રતિયોગિતા દરમિયાન રજૂ કરવામાં આવેલા લેખોની મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ ગઈ હોય તો [[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪/અહેવાલ|અહેવાલ]] પાના પર આપના મંતવ્યો તેમજ ટીકા-ટીપ્પણી રજૂ કરી પ્રતિયોગિતાનું પરિણામ જાહેર કરશો. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૮:૦૪, ૫ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)

:નમસ્કાર. નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪ પ્રતિયોગિતાનું મૂલ્યાંકન કરી પરિણામ જાહેર કરવા બદલ સ્પર્ધાના સંયોજક તરીકે આપનો આભાર વ્યક્ત કરું છું. આપશ્રીને નિવેદન હતું કે સ્પર્ધા અંતર્ગત રજૂ કરવામાં આવેલા લેખો પૈકી '''શ્રેષ્ઠ લેખ'''નું [[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪#ઇનામ|ઈનામ]] જાહેર કરવાનું હજુ બાકી છે. જો આપના દ્વારા આ દિશામાં ઝડપથી કામગીરી કરી શકાય તો મને મેટા પેજ પર ગુજરાતી પ્રકલ્પનું પરિણામ જાહેર કરવામાં સાનુકૂળતા રહેશે. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૯:૧૧, ૧૮ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)
::એ લેખ પસંદ કરવામાં મોડું કરવા બદલ ક્ષમાપ્રાર્થી છું. હવે બધાં જ વિજેતાઓની જાહેરાત કરી દીધી છે અને અહેવાલ તથા પ્રતિયોગિતાનું મુખ્યપૃષ્ઠ પણ જે તે વિગતો સાથે અપડેટ કરી દીધું છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૪૦, ૧૮ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)
:::ઘણો ઘણો આભાર ધવલભાઈ. આશા રાખું કે ભવિષ્યમાં પણ નિર્ણાયક તરીકે આપશ્રીની અવિરત સેવા-સહકારનો લાભ ગુજરાતી વિકિપીડિયાને મળતો રહેશે. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૮:૨૯, ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Reminder to vote now to select members of the first U4C&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear Wikimedian,

You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process.

This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility.

The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

On behalf of the UCoC project team,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ૦૪:૪૧, ૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list_2&amp;oldid=26721207 --&gt;

== Aodai ([[એઓ ડાઈ]]) ==

@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] I am a Vietnamese. I want to write an Aodai post with the Gujarati version, it might take a long time. Please don't delete my post. It's similar to your country's Kurti, please consider this. Tell me, how many bytes does it take to keep my post from being deleted? [[વિશેષ:પ્રદાન/27.3.1.90|27.3.1.90]] ૦૮:૫૫, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)

:Hi, it is not just about bites and size, it is more about readable and meaningful content. Google translation tool or any other machine translation tools out there are still not capable enough to properly translate simple English to Gujarati, probably due to lack of their interest in the language. Hence, if you are solely relying on any such automated translations, the article will not be considered worth here. We have several articles marked for deletion which are over 30,000 bytes, reason is simple. They are written in Gujarati that no Gujarati can understand. The great example of this is the page title, Aodai is one word, but here you have used it as two words in Gujarati, એઓ ડાઈ, and that too might be just a machine transliteration of letters A and O. In reality the actual word for your garment could transliterate in Gujarati as આઓડાઈ, ઓડાઈ, ઓડૈ, ઑડાઈ, ઑડૈ, ઑડૅ, આઓદૈ, એઓડાઈ, એઓદૈ, આઓડૈ, એઓડૈ or anything else. Unless you have a proper knowledge of Gujarati langauge and how letters are pronounced, it will be useless. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૧૫, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
::@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] I have no knowledge of Gujarati, translating English into Gujarati is all I can do.  The reason I do this is not for promotion but because I see Ao-dai (actually Ao-djai, &quot;d = đ&quot;) and Kurti as similar.  I think the language barrier is not too difficult a problem, but the difficulty here is that speakers of that language do not know how to support speakers of other languages ​​in the editing process.  I will rewrite this post but please don't delete it and give me 7 days and I will write a complete post. [[વિશેષ:પ્રદાન/27.3.1.90|27.3.1.90]] ૧૫:૪૨, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::Please create complete article in your username space or sandbox first and then paste it here as new article, that is the best way to prevent it from deletion. Moreover, if the language knowledge and understanding is missing while creating the article, it stands very slim chance of survival not only here on gu.wiki but on any wikipedia. I will advise you to seek help of someone who knows the language in translating/reviewing the article instead of relying on machine translation despite my advise above that they do not work for Gujarati language. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૫૦, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
::@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] &quot;Aodai&quot; is different &quot;Ao dai&quot;. Cannot write closely, Aodai does not exist ! I am sorry. [[વિશેષ:પ્રદાન/27.3.1.90|27.3.1.90]] ૧૫:૪૮, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::You wrote &quot;I want to write an Aodai post with the Gujarati version&quot; in your original message above. Anyways, apart from everythign else my first advise is to use your username while messaging and contributing here, i.e. make contribution after logging in with your ursername and password, that is the first step to gain trust on wiki. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૫૨, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] Looks like &quot;dai&quot; /d/ might not be logically &quot;jai&quot; /z/, In Vietnamese, it is read as &quot;jai&quot;. I think I should name it Aodjai instead Aodai. [[વિશેષ:પ્રદાન/27.3.1.90|27.3.1.90]] ૧૬:૦૧, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::::Please log in before contributing, or else risk the deletion of content. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૬:૧૯, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::::@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] I can name it Vietnamese kurta ([[વિયેતનામીસ ઝભ્ભો]]) ? I'll log in later, don't ban me. [[વિશેષ:પ્રદાન/27.3.1.90|27.3.1.90]] ૧૬:૩૫, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::::::Sorry, there is no reason to continue editing but not logging in. I have blocked the IP address. Please log in before making any new edits if you genuinely want to contribute. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૬:૪૯, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::::::😂😂 Gazab manso aave ho pan, Sir tme etlo time kem kadhi lyo? means etlu daily check karvu and tmne bdhi knowledge pan hoy koi pn topic ma village hoy ke k district etc, like &quot;Gujarati as આઓડાઈ, ઓડાઈ, ઓડૈ, ઑડાઈ, ઑડૈ, ઑડૅ, આઓદૈ, એઓડાઈ, એઓદૈ, આઓડૈ, એઓડૈ&quot; tmaro reply ek dum fact based hoy hu 1kalak thi tmara reply and bdha read karu chu, gazabb [[સભ્ય:AsketContributor|AsketContributor]] ([[સભ્યની ચર્ચા:AsketContributor|ચર્ચા]]) ૧૨:૩૧, ૨૬ જૂન ૨૦૨૬ (IST)

== ઝીંઝુવાડા ==

ઝીંઝુવાડા ગામ ઝાંઝ ભરવાડ જે હૈહય વંશી યાદવ હતા તેમને વસાવ્યું હતું તેથી આ ગામનું નામ ઝીંઝુવાડા પડેલું છે plzz add this history [[વિશેષ:પ્રદાન/2409:40C1:26:2E9B:E0E0:79FF:FE2E:A4BB|2409:40C1:26:2E9B:E0E0:79FF:FE2E:A4BB]] ૧૮:૪૭, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)

:એ ઇતિહાસનો ઉલ્લેખ ક્યાં થયેલો છે? તે સંદર્ભ આપો. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૮:૪૭, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
::ભાઈ ઝીંઝુવાડા ગામ ના પાદર માં હાલ માં પણ ઝાંઝ આપા નો પાળિયો છે હાલ માં પણ ગામ માં જઈને પુસી જોવો ૬ મહિના ના સોકરાને પણ ખબર છે છતાં પણ હું તમને જલ્દી થી સંદર્ભ મોકલવાનો પ્રયત્ન કરીશ [[વિશેષ:પ્રદાન/2409:40C1:26:2E9B:E0E0:79FF:FE2E:A4BB|2409:40C1:26:2E9B:E0E0:79FF:FE2E:A4BB]] ૧૮:૫૧, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
::આ લેખ ઇંગ્લિશ માં લખેલો છે ને એમાં જોવો ઝાંઝ લાંબરિયા નામના વ્યક્તિએ ઝીંઝુવાડા ની સ્થાપના કરેલી છે એવું લખેલું છે અને લાંબરિયા એ ભરવાડ ની જ એક શાખા છે જે હૈહય વંશી યાદવ છે [[વિશેષ:પ્રદાન/2409:40C1:26:2E9B:E0E0:79FF:FE2E:A4BB|2409:40C1:26:2E9B:E0E0:79FF:FE2E:A4BB]] ૧૮:૫૪, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::અંગ્રેજી વિકિપીડિયામાં પણ એ માટેનો કોઈ સંદર્ભ આપેલો નથી. ધ્યાન દોરવા બદલ આભાર, મેં ત્યાં પણ સંદર્ભની માંગણી કરી છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૯:૦૬, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::ભાઈ તમે સમજતા નથી ઇતિહાસ તમે ગામ માં જઈને જોઈ લ્યો ને પણ બધી ખબર પડી જશે [[વિશેષ:પ્રદાન/2409:40C1:102B:D7FF:48EF:38FF:FE68:79F6|2409:40C1:102B:D7FF:48EF:38FF:FE68:79F6]] ૨૦:૧૮, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::પરંતુ મને જાણકારી મળી છે કે હેમચંદ્ર ગ્રંથ માં તેનો ઉલ્લેખ છે પણ pdf મળતી નથી તમે મારી મદદ કરી શકો છો આમાં [[વિશેષ:પ્રદાન/2409:40C1:102B:D7FF:48EF:38FF:FE68:79F6|2409:40C1:102B:D7FF:48EF:38FF:FE68:79F6]] ૨૦:૧૯, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::::એમ ગામમાં જઈ ને પૂછીએ અને લોકો કહે એને ઇતિહાસ ન કહેવાય મારા ભાઈ. હેમચંદ્ર ગ્રંથનું પૂરું નામ અને પ્રકરણ કહો તો કદાચ ક્યાંકથી શોધી ને ખરાઈ કરી શકાય. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૧:૩૧, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::::હા હું શોધું જ છું મળે એટલે મોકલીશ પણ એક બીજું કામ હતું તમારું વિકિપીડિયા નું જ તમે મારી મદદ કરશો? [[વિશેષ:પ્રદાન/2409:40C1:401B:3369:E03E:12FF:FE20:4F17|2409:40C1:401B:3369:E03E:12FF:FE20:4F17]] ૨૧:૩૭, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::::::કહો, જો શક્ય હશે તો ચોક્કસ મદદ કરીશ. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૧:૪૩, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::::::અંગ્રેજી વિકિપીડિયા માં ભરવાડ ને ગાડરિયા કીધા સે કારણ કે ગુજરાત ના કાસ્ટ લીસ્ટ માં ભરવાડ અને ગાડરિયા નું નામ એક સાથે છે .
::::::::1) પરંતુ ભરવાડ નો સંબંધ ગોપ યાદવો સાથે છે તેઓ વાસ્તવ માં નંદ વંશી છે દાદરા નગર હવેલી ના કાસ્ટ લીસ્ટ માં ભરવાડ નું નામ યાદવ સાથે છે.
::::::::2)Transactions of the Medical and Physical Society of Bombay, Volume 11 નામના પુસ્તક નાં ૨૦૧ પૃષ્ઠ પર  માં ભરવાડ ને ગોપાલક કીધા છે.
::::::::3) વિશાલ સબ્દકોષ નામ ના પુસ્તક માં આભિર્ નો અર્થ ભરવાડ લખેલો છે.
::::::::4) Sanskrit vinit kosh નામની પુસ્તક માં ભરવાડ ને આભિર ગોવાળ કહ્યા છે.
::::::::5)journal of the oriental institute નામની પુસ્તક માં ભરવાડ ને ગોપાલક કીધા છે.
::::::::6) શ્રી સાંબ - પ્રદ્યુમન ચરિત્ર ગુજરાતી પુસ્તક માં ભગવાન કૃષ્ણ ગોકુળ માં ભરવાડ અને ભરવાડણ સાથે મોટા થયા એવો ઉલ્લેખ છે.
::::::::7) દ્ધયાશ્રય માં હેમચંદ્રચાર્ય એ અણહિલ ભરવાડ ના પિતા સાખડ નો પરિચય આપતાં તેમના નામ પાછળ ગોપાલ લગાવ્યું છે. [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૨૩:૫૩, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::::જેની નોંધ જર્મન ઈતિહાસકાર લીધી છે.તેના પુસ્તક Hinduistische viehzuchter im nord-westlichen indien by Sigrid westphal-Hellbusch, Heinz westphal मा ज्यु छे से जींजा ભરવાડ પરથી ઝીંઝુવાડા નામ પડયુ છે.
::::::જર્મન મા લખેલ લખાણ-
::::::જેક્સનના જણાવ્યા મુજબ, ઝીંઝુવાડાનું નામ ભરવાડ ઝુંઝાના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે, જેમણે પ્રાચીન સમયમાં પાટણની રાણીને એક પુત્રને જન્મ આપવામાં મદદ કરી હતી જેને તેના ગર્ભમાં જાદુઈ શક્તિઓ દ્વારા રાખવામાં આવી હતી.
::::::संहर्भग्रंथ=સિગ્રિડ વેસ્ટફાલ-હેલબુશ, હેઈન્ઝ વેસ્ટફાલ દ્વારા ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતમાં હિંદુ પશુપાલકો [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૨૩:૫૩, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::::::ગુજરાતી કે અંગ્રેજી પુસ્તક જણાવવા વિનંતી કેમકે જર્મન ભાષામાંથી અનુવાદ કરી ને સંદર્ભ ચકાસી શકાય તેવી સુવિધા મારી પાસે નથી. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૩:૫૭, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::::::એક બીજો પણ સંદર્ભ આપ્યો છે મને એમાં ખાસ ખબર નથી પડતી પણ : majmudar ,chronology s.221 છે જે પુસ્તક ની નામ જ છે. [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૦૬:૧૮, ૨૫ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::::::એ જર્મન પુસ્તક નું અંગ્રેજી પુસ્તક પણ છે સંદર્ભ: vgl. westphal IV, s. 133 [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૦૭:૨૯, ૨૫ મે ૨૦૨૪ (IST)

== ઝીંઝુવાડા ==

જેની નોંધ જર્મન ઈતિહાસકાર લીધી છે.તેના પુસ્તક Hinduistische viehzuchter im nord-westlichen indien by Sigrid westphal-Hellbusch, Heinz westphal मा ज्यु छे से जींजा ભરવાડ પરથી ઝીંઝુવાડા નામ પડયુ છે.

જર્મન મા લખેલ લખાણ-

જેક્સનના જણાવ્યા મુજબ, ઝીંઝુવાડાનું નામ ભરવાડ ઝુંઝાના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે, જેમણે પ્રાચીન સમયમાં પાટણની રાણીને એક પુત્રને જન્મ આપવામાં મદદ કરી હતી જેને તેના ગર્ભમાં જાદુઈ શક્તિઓ દ્વારા રાખવામાં આવી હતી.

संहर्भग्रंथ=સિગ્રિડ વેસ્ટફાલ-હેલબુશ, હેઈન્ઝ વેસ્ટફાલ દ્વારા ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતમાં હિંદુ પશુપાલકો [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૨૩:૪૭, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)

== Bharwad ==

અંગ્રેજી વિકિપીડિયા માં ભરવાડ ને ગાડરિયા કીધા સે કારણ કે ગુજરાત ના કાસ્ટ લીસ્ટ માં ભરવાડ અને ગાડરિયા નું નામ એક સાથે છે .
1) પરંતુ ભરવાડ નો સંબંધ ગોપ યાદવો સાથે છે તેઓ વાસ્તવ માં નંદ વંશી છે દાદરા નગર હવેલી ના કાસ્ટ લીસ્ટ માં ભરવાડ નું નામ યાદવ સાથે છે.


2)Transactions of the Medical and Physical Society of Bombay, Volume 11 નામના પુસ્તક નાં ૨૦૧ પૃષ્ઠ પર  માં ભરવાડ ને ગોપાલક કીધા છે.

3) વિશાલ સબ્દકોષ નામ ના પુસ્તક માં આભિર્ નો અર્થ ભરવાડ લખેલો છે.

4) Sanskrit vinit kosh નામની પુસ્તક માં ભરવાડ ને આભિર ગોવાળ કહ્યા છે.

5)journal of the oriental institute નામની પુસ્તક માં ભરવાડ ને ગોપાલક કીધા છે.

6) શ્રી સાંબ - પ્રદ્યુમન ચરિત્ર ગુજરાતી પુસ્તક માં ભગવાન કૃષ્ણ ગોકુળ માં ભરવાડ અને ભરવાડણ સાથે મોટા થયા એવો ઉલ્લેખ છે.

7) દ્ધયાશ્રય માં હેમચંદ્રચાર્ય એ અણહિલ ભરવાડ ના પિતા સાખડ નો પરિચય આપતાં તેમના નામ પાછળ ગોપાલ લગાવ્યું છે. [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૨૩:૫૧, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)

:માફ કરશો, પણ અંગ્રેજી વિકિપીડિયાના ઉલ્લેખ માટે તમારે ત્યાં તે લેખના ચર્ચાના પાને દલીલો રજૂ કરવી પડશે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૩:૫૮, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST)

== ઝીંઝુવાડા ==

ભાઈ ઝુંઝાં ભરવાડ ના નામ પરથી ઝીંઝુવાડા નામ પડેલું છે હું સંદર્ભ પણ આપુ છું છતાં પણ કેમ હટાવવામાં આવે છે જવાબ આપો [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૧૩:૩૯, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST)

:તમે [[ઝીંઝુવાડા (તા. દસાડા)]] લેખ જોયો ખરો? જોયાજાણ્યા વગર શું પાછળ પડી ગયા છો? અને આ જાતિવાદ-ફાતિવાદની પિપુડી અહીં વિકિપીડીયામાં વગાડવી નહીં, આ કોઈ રાજકીય અખાડો નથી. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૩:૪૩, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST)
::તો જોવો ને તમે લખેલું છે એ જર્મની માં લખ્યું હોય તો એ મારો પ્રશ્ન નથી તમે આખો ઈતિહાસ ફેરવવાની કોશિશ ના કરશો મહેરબાની કરીને [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૧૩:૪૪, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::તમને ગુજરાતીમાં લખેલું નથી વંચાતું? તમને ગુજરાતી ભાષા ન આવડતી હોય અને ફક્ત જર્મન ભાષા જ આવડતી હોય તો મહેરબાની કરી ને જર્મન ભાષાના વિકિપીડીયા પર જાઓ.્્ [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૩:૪૬, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::એવું ના હોય એમ તમે ખોટો ઇતિહાસ ના મૂકો ઝૂઝો ભરવાડ જ હતો [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૧૩:૪૭, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST)
::વિકિપીડિયા છે તો ગમે તે ના ઇતિહાસ ના ચોરી કરો પેલા મારો સંદર્ભ જોવો [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૧૩:૪૫, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST)
:::તમને બીજાના સંદર્ભો વંચાતા નથી? જાવ, કોર્ટમાં જઈ ને જાતિવાદ, ચોરી, વગેરે વગેરે જે ફરિયાદો કરવી હોય તે ફરિયાદોને આધારે કેસ નોંધાવી આવો. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૩:૪૭, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST)
::::તમે જાવ કોર્ટ માં કેસ કરવા ખોટા ખોટા સંદર્ભ લઈને હલયા આવો છો તો બધા જાતિવાદી જ કે [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૧૩:૪૯, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST)

== ઝીંઝુવાડા ==

અંગ્રેજી ભાષા માં જુંઝાં ભરવાડ અંગેના 3 બુક ના સંદર્ભ મળ્યા છે તેથી હું બદલી સકું છું હવે તેથી તમે જવાબ આપો શું કરું હવે? [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૧૭:૪૭, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST)

== સમુદાય તકનિકી પરામર્શ પ્રક્રિયા 2024 ==

પ્રિય મિત્રો,

[[m:Indic MediaWiki Developers User Group|The Indic MediaWiki Developers User Group]] is facilitating a community technical consultation process to understand the needs of the community members on various technical issues while contributing to Wikimedia projects. The goal is to better understand the challenges across communities, understand common problems, and streamline future technical development activities.

The first step is a survey where to report your common issues, ideas etc. Please fill the survey (in a language of your choice) at
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link 

સર્વે ફોર્મ ભરવાની '''છેલ્લી તારીખ છે ૨૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪'''.

અમારી આ પહેલ વિષે વધુ જાણવા માટે મુલાકાત લો: https://w.wiki/AV78

સર્વે તમે ઉપરની કડી પર ગુજરાતી ભાષામાં પણ વાંચી શકો છો.

જો તમારી પાસે એક કરતા વધુ આઇડિયા કે સમસ્યાઓ હોય તો તમે આ સર્વે ફોર્મ એક કરતા વધુ વખત ભરી શકો છો.

આપ સૌના યોગદાન માટે આગોતરો આભાર! 
[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૨:૫૬, ૧૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪ (IST), on behalf of Indic MediaWiki Developers UG
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/gu&amp;oldid=27434526 --&gt;

== Translation request ==

Hello, Dsvyas.

Can you translate and upload the article about the national currency [[:en:Azerbaijani manat]] in Gujarati Wikipedia?

Yours sincerely, [[સભ્ય:Oirattas|Oirattas]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Oirattas|ચર્ચા]]) ૦૧:૩૫, ૧૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪ (IST)

== Translation request ==

Hello, Dsvyas.

Can you create the article [[:en:Phlegraean Fields]], which is Europe's only [[:en:supervolcano|supervolcano]] and which is [[:simple:Dormant volcano|dormant]], in Gujarati Wikipedia? Can you use (and transliterate) the Italian title, ''Campi Flegrei'', not the English title of the article, since the volcano is not located in an English-speaking country?

Yours sincerely, [[સભ્ય:Oirattas|Oirattas]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Oirattas|ચર્ચા]]) ૦૧:૩૯, ૧૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪ (IST)

== પાનાંને દૂર ન કરવાની વિનંતિ ==

કૃપા કરીને [[ચીમન મારુ]] આ પેજને દૂર ન કરો, કેમ કે આ પાનું દૂર થવા લાયક નથી. જો તમને લાગે છે કે તેમાં કોઈ 'જાહેરાત અથવા સ્વપ્રશંસા' જેવી બાબતો છે, તો કૃપા કરીને તે વાક્ય, શબ્દ અથવા પાસાને દૂર કરો, અથવા બદલવા માટે વિચારો. અમે આ પેજ વિકિપીડિયાની માર્ગદર્શિકાઓ પ્રમાણે લખ્યું છે અને આ લેખ ન્યૂટ્રલ પોઈન્ટ ઓફ વિયુ (NPOV) પર આધારિત છે. નોંધપાત્રતાના માપદંડમાં 'YourStory' જેવી જાણીતી ન્યૂઝ વેબસાઈટે આ વિષયને કવર કર્યું છે. ઉપરાંત, આ લેખના વીકિક્વોટ અને વિકિડેટા પર પણ નોંધ છે. જો આ લેખને સુધારવાની જરૂર હોય, તો અમે તે સુધારણા કરવા માટે પણ તૈયાર છીએ.@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] @[[સભ્ય:Brihaspati|Brihaspati]] [[વિશેષ:પ્રદાન/61.246.56.170|61.246.56.170]] ૧૮:૧૭, ૨૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ (IST)

:અમે એટલે કેટલા લોકોએ ભેગા મળી ને લખ્યું હતું એ પાનું? તમે લેખ બનાવો ત્યારે તમારી જવાબદારી છે તેને સ્વપ્રશસ્તિ કે જાહેરાત ન બનવા દેવી, તમે એ કામ કરી ને અન્યો પર ન છોડી દઈ શકો કે &quot;તમને લાગે છે તો દૂર કરો&quot;. અમને લાગ્યું એટલે જ તમને કહ્યું. અન્ય ચર્ચામાં જણાવ્યું તે પ્રમાણે યોરસ્ટોરી જેવી અજાણી વેબસાઇટને તમે જાણીતી ન્યૂઝ સાઇટ જાહેર ન કરી શકો અને વિકિડેટા પર કશાનો ઉલ્લેખ હોવિ એનો અર્થ એમ નથી થતો કે તે નોંધપાત્ર છે. અન્ય પ્રબંધકે જો કે આ લેખ દૂર કરી દીધો છે એટલે હવે કોઈ ચર્ચાને અવકાશ નથી. પણ તમારી ગેંગ કેટલા લોકોની બનેલી છે અને તેનો મુખિયો કોણ છે તે જાણવાની ઉત્કંઠા રહેશે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૬:૩૫, ૨૨ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ (IST)

== ઢાંચામાં ફેરફાર ==

આ [[વિકિપીડિયા:આજનું ચિત્ર/૨૦૨૪ પ્રસ્તાવના| પાના પરના લેટેસ્ટ ફેરફાર]] મુજબ સંલગ્ન ઢાંચામાં તારીખનો ફેરફાર કરવા વિનંતી. [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|&lt;sup&gt;મારી સાથે વાત કરો&lt;/sup&gt;]] ૧૬:૧૬, ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ (IST)

:{{પત્યું}} [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૬:૫૧, ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ (IST)

== ઝંડ હનુમાન ! ==

શ્રદ્ધેય સાહેબ,

હું &lt;nowiki&gt;''ઝંડ હનુમાન''&lt;/nowiki&gt; (Gujarati Wikipage)ને અંગ્રેજી વિકિમાં ઉમેરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો છું, પરંતુ તે સ્વીકારવામાં આવી રહ્યું નથી. એપ્રુવર્સ કહે છે કે મને યોગ્ય સ્રોતો અને ઉલ્લેખો જોઈએ, જ્યાંથી આ માહિતી આવી રહી છે. મને ઓનલાઇન માત્ર એક જ સ્રોત મેળવ્યો છે, જે વડોદરાની વેબસાઈટનો છે. જો તમે ફુરસદમાં હોવ તો, કૃપા કરીને આ લેખને યોગ્ય રીતે લખવામાં અને જરૂરી માહિતી ઉમેરીને મદદ કરી શકો છો?

આપની મદદ માટે આભાર. [[સભ્ય:Druvx13|Druvx13]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Druvx13|ચર્ચા]]) ૧૯:૪૭, ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ (IST)

:માફ કરશો, મને પણ એ કહેતા સંકોચ થાય છે પણ હકીકત એ જ છે કે અંગ્રેજી વિકિપીડિયા એના માપદંડો પ્રમાણેના માહિતીસ્રોતો અને સંદર્ભો ન મળે તો લેખ ટકવા દેશે નહીં. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૦:૧૦, ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ (IST)

== Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey ==

Dear Community Members,

I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity.

We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal.

This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference.

Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6

We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations.

Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025

Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input.

Warm regards,&lt;br&gt;
[[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]]
&lt;!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&amp;oldid=28078122 --&gt;

==જયશ્રી ચૌધરી==
Dsvyad Sir, Namste . આ અન્ય લેખ , વિગતવાર માહિતી જયશ્રી ચૌધરી લેખક તરીકે કઈ રીતે મૂકવી ? આપના માર્ગદર્શન અનુસાર લખીશ.--[[સભ્ય:Ash7979|Ash7979]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Ash7979|ચર્ચા]]) ૦૪:૧૪, ૨૩ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (GMT)
:{{ping|Ash7979}}, અહીં તમે તમારા પોતાના વિષે લેખ ન લખી શકો. વિકિપીડીયાના કોઈ સભ્યને તમાર્રું લેખક તરીકેનું યોગદાન નોંઢપાત્ર લાગે, એની જાહેર પ્રકાશન માધ્યમોમાં નોંધ લેવાએલી હોય તો કોઈ અન્ય તમારો લેખ તરીકેનો લેખ બનાવી શકે. બાકી તમે પોતે તમારા વિષે લખો તે તો સ્વપ્રશસ્તિ હોય અને વિકિપીડિયાનો તટસ્થતાનો માપદંડ જળવાય નહીં.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૨૨, ૨૩ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST)

== નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૫ ==

માનનીય ધવલભાઈ, [[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૫|નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૫]] પ્રતિયોગિતા તા. ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૫ના રોજ પૂર્ણ થયેલ છે. આ સંપાદન ઉત્સવમાં નિર્ણાયક તરીકેની જવાબદારીનું વહન કરવા બદલ આપનો વિશેષ આભાર. આપશ્રીને નમ્ર નિવેદન હતું કે, પ્રતિયોગિતા દરમિયાન રજૂ કરવામાં આવેલા લેખોની મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયા આપની અનુકૂળતાએ પૂર્ણ કરી દેશો તથા [[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૫/અહેવાલ|અહેવાલ]] પાના પર આપના મંતવ્યો તેમજ ટીકા-ટીપ્પણી રજૂ કરી પ્રતિયોગિતાનું પરિણામ જાહેર કરશો. સ્પર્ધા અંતર્ગત રજૂ કરવામાં આવેલા લેખો પૈકી '''શ્રેષ્ઠ લેખ'''નું [[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૫#ઇનામ|ઈનામ]] પણ જાહેર કરવાનું હોઈ આ વિષયમાં પણ આપનો નિર્ણય પ્રસિદ્ધ કરશો. પુનઃ આપની નિર્ણાયક તરીકેની ભૂમિકા બદલ આભાર.[[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૧:૪૯, ૧ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)

== My edits reverted by you ==

કેમ છો @[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]], [[ગૃહમંત્રી]] પર તમે મારા સંપાદનો શા માટે પાછા ખેંચ્યા તે સમજાવવા માંગો છો? મેં ફક્ત માહિતી બોક્સ અને સૂચિ બંનેમાં વધુ સારી અને તાજેતરની છબીઓ અપડેટ કરી. સામાન્ય રીતે તમારી પાસેથી સંપાદન સારાંશમાં પાછા ખેંચવાનું કારણ સમજાવવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે. આભાર. [[સભ્ય:Shaan Sengupta|Shaan Sengupta]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Shaan Sengupta|ચર્ચા]]) ૧૧:૫૧, ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)

:પહેલી વાત તો એ કે અહીં કોઈએ પોતાના ફેરફારો જ યથાવત રહે એવો આગ્રહ રાખવો જોઈએ નહીં, ખાસ કરી ને ત્યારે કે જ્યારે તમે પહેલી જ વખત કોઈ ફેરફાર કરતા હોવ. તમે બે પાનાઓમાં ફેરફાર કર્યા, મેં એકને જ ઉલટાવ્યા, કેમ? એ તમે ન વિચાર્યું? તમે કેમ એમ ન પૂછ્યું કે તમે [[અમિત શાહ]] પર કરેલા તમારા ફેરફારો મેં કેમ ન પાછા વાળ્યા? હું નથી માનતો કે ગૃહમંત્રીની એક જ તસવીર બધી જગ્યાએ હોવી જોઈએ, અને આ પાના પર જે તસવીર છે તે યોગ્ય જ છે, બધી જગ્યાએ એકની એક તસવીર ન દેખાય એ માટે મેં એક પાના પર તમારી મનપસંદ તસવીર રહેવા દીધી અને બીજેથી એ દૂર કરી. વળી હું એ તસવીર દૂર કરતો હોઉં તો મારે એ તસવીરનું વર્ણન પણ દૂર કરવું જ પડે ને? [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૩:૩૧, ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)
::I would communicate in English as it would be easy for me to understand and will rescue us from any possible variations that may happen in google translations. What I meant is that I couldn't get the reason as to why do you insist on keeping an old image Amit Shah when we have a new one. Normally we require new images of any living person if its of a good quality. And the ones I used satisfy them. Now the reason I didn't mention about the article on Amit Shah is bcoz I saw no action from you there. So its not worth mentioning that. Now coming to ''Grihmantri.'' I put two different images. The one I put in infobox shows Shah in office which is quite ok for a ministry page and in the infobox, I put the latest available image which again is a general practice. Regarding the description part, I meant that normally its expected from the one reverting to provide a description in the edit summary as to why what was done was done. My only concern here is that we should give people the best possible thing we can. The image is the list of ministers is a decade old. Shah's look has changed much with time. The one in infobox is from June 2019. That's roughly 6 years. I expect a reply with reason as to why should we go with old images when we have new good quality image with better view. Thank you and I appreciate your work here. '''[[User:Shaan Sengupta|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 1px 1px 1px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:#FF7518;&quot;&gt;શાન સેનગુપ્તા&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Shaan Sengupta|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 1px 1px 1px;&quot;&gt;&lt;i style=&quot;color:#FF7518&quot;&gt;વાત&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt;''' ૨૧:૨૬, ૧૭ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)
:::Also just one more thing. There is no favouritism here. (You use the word manpasand). Cheers! '''[[User:Shaan Sengupta|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 1px 1px 1px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:#FF7518;&quot;&gt;શાન સેનગુપ્તા&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Shaan Sengupta|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 1px 1px 1px;&quot;&gt;&lt;i style=&quot;color:#FF7518&quot;&gt;વાત&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt;''' ૨૧:૨૭, ૧૭ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)
:::Who do you refer to as &quot;we&quot; here? Is there any written rule that applies to all wikis? I do not see that and hence, I do not need to further justify my action. If you have objection with the image used on the page, please mark it gor deletion on commons and that will ensure that it is not used here.
:::I am not compelled to use the image that you put on the page, so please do not try to imply any rules by generalising statements. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૦૧:૧૮, ૧૮ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)
::::You are getting me all wrong. I am not saying that it is a rule or something. Its just that it is very general to use new images bcoz a person's appearance changes with time. Also I have no objection with the image itself that will compel me to nominate it with deletion. Also thats not how commons work. And I never said that you are compelled to use any image of my choice. The only thing I am not able to understand is what possible objection one might have with a new image when it is a lot better than the old one. Especially the one in the list of ministers. Also as much as I understand this is a volunteer project where collective work is appreciated.
::::Please tell me which one is a better image according to you. [[:ચિત્ર:Amit Shah.Jpg]] (used currently in list, from 2015) or [[:ચિત્ર:Shri Amit Shah in Raigad.jpg]] (suggested by me, from 2025). Also for infobox, [[:ચિત્ર:Shri Amit Shah taking charge as the Union Minister for Home Affairs, in New Delhi on June 01, 2019.jpg]] (2019, in use) or [[:ચિત્ર:Union Minister for Home Affairs.jpg]] (2023, suggested by me). If you don't like these and want any other, please let me know I can search and give more good and recent images and you choose which one to have in the article. Thank you. '''[[User:Shaan Sengupta|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 1px 1px 1px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:#FF7518;&quot;&gt;શાન સેનગુપ્તા&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Shaan Sengupta|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 1px 1px 1px;&quot;&gt;&lt;i style=&quot;color:#FF7518&quot;&gt;વાત&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt;''' ૦૯:૪૬, ૧૮ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)
:::@[[સભ્ય:Shaan Sengupta|Shaan Sengupta]] Yes, I have also noticed here few people reverting changes without providing any reason, I think they should provide clear reasons while reverting the changes. Otherwise how the new editors are supposed to know the rules or how experience people here interpret them! Afterall what we all want is wider editorbase while maintaining quality of Articles. [[સભ્ય:Crazy Court 651|Crazy Court 651]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Crazy Court 651|ચર્ચા]]) ૨૨:૫૩, ૬ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
::::વાહ, શું વાત છે! તમારા પોતાના ચર્ચાના પાને થયેલી ચર્ચા તમે ભૂલી ગયા? [[સભ્યની ચર્ચા:Crazy Court 651#ચેતવણી]] જોઈ લેશો, અને ભવિષ્યમાં આમ બળતામાં ઘી હોમવાની કોશિષ કરવાનું માંડી વાળજો. ૨૬ ઓક્ટોબરથી આજ સુધીમાં તમે આ બીજું યોગદાન આપ્યું છે, અને અહીં તમને છેક એપ્રિલ મહિનામાં થયેલી ચર્ચા દેખાઈ ગઈ પણ બીજું કશું યોગદાન કરવાનું ન મળ્યું? કશો વાંધો નહીં, ચાલુ રાખો. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૦૨:૦૦, ૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
:::::મૂળ વાત એમ છે કે, ફેરફારો ઉલટાવતી વખતે કારણ આપવુ જોઈએ જેથી લાંબી ચર્ચાઓની જરૂર ન રહે.આભાર. [[સભ્ય:Crazy Court 651|Crazy Court 651]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Crazy Court 651|ચર્ચા]]) ૦૭:૦૯, ૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)

== Jay Mataji ==

Jay Mataji Dhavalbhai... Kem Chho Badha Wiki Mitro... [[વિશેષ:પ્રદાન/103.78.204.118|103.78.204.118]] ૧૫:૦૧, ૧૩ જુલાઇ ૨૦૨૫ (IST)

:{{ping|જીતેન્દ્રસિંહ}}જી, ઘણા વખતે દેખાયા? તમે કેમ છો બાપુ? [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૩:૫૦, ૧૪ જુલાઇ ૨૦૨૫ (IST)

==  Special Action Force (SAF)   ==

નમસ્કા… 

મારા તરફથી [[Special Action Force (SAF)]] ને [[સ્પેશિયલ એક્શન ફોર્સ (એસએએફ)]] પર વાળવાનુ એક માત્ર ઉદ્દેશ્ય એ હતો કે જ્યારે બ્રાઉઝર મા Special Action Force, સ્પેશિયલ એક્શન ફોર્સ (એસએએફ), Special Action Force gujarat police વગેરે જેવા નામોથી સેર્ચ કરવામા આવે એટલે [[Special Action Force (SAF)]] આ પાનુ સર્ચ રિઝ્લ્ટ મા દેખાય છે. પરંતુ આ પાનુ અસ્તિત્વમાં જ નથી, તો ક્રુપા કરીને આનો કઇ ઉપાય હોય તો જણાવજો. 

- તમે તમારા બ્રાઉઝરમાં &quot;Special Action Force gujarat police&quot; સર્ચ કરી જુવો. 

આ માટે જ મે [[Special Action Force (SAF)]] આ પાના ને [[સ્પેશિયલ એક્શન ફોર્સ (એસએએફ)]] આ પાના પર રીડાયરેક્ટ કરેલ હતું. [[સભ્ય:ArvindKarad|ArvindKarad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:ArvindKarad|ચર્ચા]]) ૨૦:૦૭, ૨૪ જુલાઇ ૨૦૨૫ (IST)

:જેને ગુજરાતીમાં વાંચવું હોય તે ગુજરાતીમાં સર્ચ કરે, અથવા તો special action force gujarati એમ લખી ને સર્ચ કરે. તમે આ બન્ને વાક્યો સર્ચ કરી જુઓ, તમને ગુજરાતી વિકિપીડીયા સર્ચ રિઝલ્ટમાં જોવા મળશે.
:બાકી તો આપણે મંદિરમાં દેવલા ઓછા ને પૂજારી ઝાઝા જેવી પરિસ્થિતિ ઊભી થાય. આ એક જ લેખ માટે નીચે લખ્યા છે એટલા રિડાયરેક્ટ પાના બનાવવા પડે,
:Special Action Force (SAF)
:Special Action Force
:SAF
:સ્પેશિયલ એક્શન ફોર્સ (એસએએફ) 
:સ્પેશિયલ એક્શન ફોર્સ
:સ્પેશીયલ એક્શન ફોર્સ (એસએએફ) 
:સ્પેશીયલ એક્શન ફોર્સ
:એસએએફ
:સ્પેશ્યલ એક્શન ફોર્સ (એસએએફ)
:સ્પેશ્યલ એક્શન ફોર્સ
:અને વળી એક્શનને એકસન, એકશન, વગેરે રીતે લખનારાઓ માટે વળી એના કોમ્બિનેશનો.
:માટે જ આપણે અહીં નીતિ રાખી છે કે લેખનું નામ ફક્ત ગુજરાતી લિપિમાં જ અને શક્ય હોય ત્યાં ગુજરાતી ભાષામાં જ રાખવું (દા.ત.: [[એલ.ડી. એન્જીનિયરીંગ કોલેજ]]). અન્ય ભાષા/લિપિમાં નામો ધરાવતાં પાનાં બનાવવા નહીં. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૨:૨૦, ૨૪ જુલાઇ ૨૦૨૫ (IST)
::જી ધન્યવાદ [[સભ્ય:ArvindKarad|ArvindKarad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:ArvindKarad|ચર્ચા]]) ૦૯:૨૬, ૨૫ જુલાઇ ૨૦૨૫ (IST)

== Clarification for Dawoodi Bohra page ==

Hi @[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]], I need to clarify one thing regarding Dawoodi bohra page. I have been trying to make the Gujarati version aligned with English page of Dawoodi bohra. But i could see that you were reverted the same for all modifications.
Can you please guide me what is the issue with my update. [[સભ્ય:AstridDreams|AstridDreams]] ([[સભ્યની ચર્ચા:AstridDreams|ચર્ચા]]) ૧૫:૨૨, ૨૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)

:યાદ રાખો કે આ ગુજરાતી ભાષાનું વિકિપીડિયા સંસ્કરણ છે. અહીં આવતા વાચકો ગુજરાતી ભાષામાં માહિતી મેળવવાના ઉદ્દેશથી આવે છે. જો એમને લખાણ સમજાય નહીં તો એને અહીં રાખવાનો કોઈ ફાયદો નથી. તમે જે પણ ઉમેરો તે સમજી શકાય તેવી ગુજરાતી ભાષામાં લખેલું હોવું જોઈએ. વળી એ જરુરી નથી કે અહિંનું લખાણ અંગ્રેજી વિકિપીડિયા સાથે શબ્દશઃ મેળ ખાય જ, તમે કરેલા ફેરફારો જે મેં ઉલટાવ્યા છે એમાંનું એક ઉદાહરણ જુઓ,
::'''ફાતેમી રાજવંશે પહેલા મદીના શહેરમાં વસવાટ કર્યો અને પછી ઉત્તર આફ્રિકા અને મિસ્ર સહિત ૧૦મી અને ૧૧મી સદી દરમિયાન ઇસ્લામી ક્ષેત્રના મોટા ભાગો પર મોહમ્મદ દ્વારા સ્થાપિત ધાર્મિક પરંપરાઓને પ્રોત્સાહન અને મજબૂત બનાવવાના હેતુથી શાસન કર્યું. ફાતેમી રાજવંશના ઇમામોએ તેમની રાજકીય, આર્થિક, સાહિત્યિક અને કલાત્મક સિદ્ધિઓની દ્રષ્ટિએ ઇસ્લામી ઇતિહાસમાં એક અનોખા સમયનો અનન્ય દાખલો બેસાડ્યો.'''
::'''''(આ મૂળ લખાણ હતું)'''''
:::'''ફાતિમીઓ, જે પયગંબર મુહમ્મદના વંશજ હતા, તેમણે 10મી અને 11મી સદી દરમ્યાન ઉત્તર આફ્રિકા, ઈજિપ્ત, હિજાઝ અને લેવાંત પર શાસન કર્યું હતું. મોરિસ લોમ્બાર્ડ દ્વારા જણાવાયેલા &quot;ઇસ્લામના સુવર્ણ યુગ&quot; દરમિયાન તેઓ વિફળ્યા અને કલા, વિજ્ઞાન અને શીખવાની પ્રોત્સાહક હતા.'''
:::'''''(તમે એના બદલે આમ લખ્યું)'''''
:હવે જો તમે ભાષા જાણતા હોવ તો તમે જ મને જણાવો કે જે મૂળ લખાણ હતું એને બદલે તમે જે લખ્યું તેનાથી લેખને ફાયદો થયો કે નુકસાન? [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૬:૩૯, ૨૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)
::આ મિસ્ત્રીની કડી કેમ અહીં ઉમેરાઇ છે. મિસ્ર અને મિસ્ત્રીમાં જમીન આકાશનો નહી ભૂગર્ભ અને ૧૩ અબજ પ્રકાશવર્ષ દૂર આવેલી આકાશગંગા જેટલો ફરક છે! -- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] &lt;sup&gt;[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]&lt;/sup&gt; ૧૯:૫૬, ૨૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)
:::મૂળ લેખમાં એ ખોટા પાનાને જોડતી કડી હતી, ત્યાં પણ સુધારી દીધું છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૦:૧૨, ૨૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)

== આજનું ચિત્ર ==
[[વિકિપીડિયા:ચોતરો#આજનું ચિત્ર|આજનું ચિત્ર - ચોતરા પર]]

== બનાસકાંઠા જિલ્લા બાબત ==

વ્યાસજી તમારા જણાવ્યા મુજબ હજી સુધી બનાસકાંઠાના તાલુકાના વિકિપીડિયા પેજમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યા નથી જેના માટે તમે બ્લોક કર્યો હતો !!

તો શું હું એમાં ફેરફાર કરી શકું છું? [[સભ્ય:Dinesh P Purohit|DP Purohit]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Dinesh P Purohit|ચર્ચા]]) ૨૦:૪૪, ૧૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)

:પ્રતિબંધ માટે માફી માગું છું પુરોહિત સાહેબ, થોડો સમય હજુ થોભી જાવ. જે પ્રમાણે વાવ તાલુકામાંથી ધરણીધર તાલુકામાં અને માંડવી તાલુકામાંથી અરેઠ તાલુકામાં ગામો ખસેડ્યાં છે એ જ રીતે બાકીના ગામોને પણ હાથ પર લેવાના છે. પરંતુ યારે ધરણીધર તાલુકાનું કામ હાથ પર લીધું હતું ત્યારે જ ધાનેરા અને કાંકરેજને પાછા બનાસકાંઠામાં લઈ જવાની જાહેરાત થઈ હતી. સરકારનો કોઈ દૃઢ નિર્ણય ત્યારે પણ જણાતો ન હતો, એટલે વારંવાર આપણૅ ફેરબદલ કરવામાંથી બચીએ એ આશયથી આ કામને થોડૉ વિરામ આપ્યો હતો. પણ હવે  બધી જાહેરાતો થયે મહિના ઉપરનો સમય થઈ ગયો છે એટલે આ કામ ફરીથી શરુ કરી શકું તેમ છું. તમે લેખોમાં ફેરફાર કરવાને બદલે અન્ય કોઈ રીતે મદદરુપ થઈ શકો છો, દા.ત. એવો કોઈ માહિતીનો સ્રોત હોય જ્યાંથી સરકારના આખરી નિર્ણય મુજબના ગામો/તાલુકાની વહેંચણી ફાઇનલ થઈ છે તો એ મને જણાવો જેથી એનો સહારો લઈ ને હું જથ્થાબંધ ફેરફારો કરું અને તમને લૂપમાં રાખું. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૧:૩૬, ૧૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)

== Category:Gujarati-language novels missing on Gujarati Wikipedia ==

Hello! It's rather funny that https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Gujarati-language_novels has some presence on Urdu Wikipedia: https://w.wiki/GY$2 but is surprisingly missing on Gujarathi Wikipedia. It'll be great if the community tries to fulfill this missing gap. [[સભ્ય:Hindustanilanguage|Hindustanilanguage]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Hindustanilanguage|ચર્ચા]]) ૧૮:૩૪, ૮ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)

:Sure, will pick up this task. The reason some of them are in Urdu wikipedia is that the subject had prominent contribution in Urdu and/or the authors hailed from what is now Pakistan. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૯:૨૨, ૮ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)

== mira bai ==

1499 ma barth thayo hato bhai.
hu spardhatmak exam ma study karavi chu darek book ma 1499 j che. 1498 nathi so sudharva vinanti loko miss gide thay che. [[સભ્ય:Bhargavraval111|Bhargavraval111]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Bhargavraval111|ચર્ચા]]) ૨૧:૪૮, ૧૧ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)

:તમે કહો છો તે બધી બુકોમાંથી કોઈ સારી બે-ત્રણ બુકોના નામ જણાવજો અને તેમાં જ્યાં મીરાબાઈનો જન્મ ૧૪૯૯માં થયો હતો એવું લખ્યું હોય તે પાનાનો ઉલ્લેખ કરશો તો એની ખરાઈ કરી ને લેખમાં સુધારી લેવામાં આવશે. હાલમાં તો [https://gujarativishwakosh.org/મીરાં/ ગુજરાતી વિશ્વકોશ]માં લખ્યા મુજબ આપણે ૧૪૯૮ રાખ્યું છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૩:૦૭, ૧૧ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)

== Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers &amp; Jury ==

Hello {{PAGENAME}}!,

Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts!

To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have:
* Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]:
* Started promoting the campaign within your community.
* Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified.
* Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community.

=== Internet &amp; Childcare Support ===
Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''.

'''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]'''

Requests submitted after this date will not be entertained.

=== Important Participation Guidelines ===

* Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers).
* If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us.

=== Community Engagement ===

* Keep your community active and motivated throughout the campaign.
* Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally.
* In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''.
Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊

Thank you for your collaboration!

''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.''

Feminism and Folklore International Team.

–[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૦:૪૭, ૧૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&amp;oldid=30083330 --&gt;

== છબિ હટાવવા વિશે ==

છબિ હટાવવાનુ કોઈ ચોક્કસ કારણ? આ છબિ મને વિકીપિડીયાના એડિટિંગ સાધને સૂચવી હતી, અને તે લેખને આનુષંગિક જણાઈ, તો હટાવવા પાછળનુ ચોક્કસ કારણ જાણી શકું? [[સભ્ય:Crazy Court 651|Crazy Court 651]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Crazy Court 651|ચર્ચા]]) ૨૧:૨૬, ૧૮ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST)

:જી, માફ કરજો ગઈ કાલે છબી દૂર કરતી વખતે જ તમને સંદેશો મોકલવાનો હતો પણ કામની વ્યસ્તતાને કારણે મોકલી શક્યો નહીં. તમે જે છબી ઉમેરી હતી તે ભગવદ ગીતાના લેખને અનુરુપ છે, એ જ છબી ભગવદ્ ગીતાના અઢારે અઢાર અધ્યાયને લાગુ પડે એમ છે કારણ કે તેમાં અર્જુનને સંબોધી રહેલા શ્રી કૃષ્ણ દર્શાવેલા છે, જે આખી ગીતાને લાગુ પડે છે આ એક માત્ર [[:અર્જુનવિષાદ યોગ]] અધ્યાયને નહીં. એટલે જો એ છબી [[:અર્જુનવિષાદ યોગ]] લેખમાં ઉમેરીએ તો પ્રશ્ન ઊભો થાય કે કેમ એ જ છબી અન્ય ૧૭ લેખોમાં ન ઉમેરવી? અને એ કારણે છબી દૂર કરી છે. લેખમાં કોઈ છબી ન હોય તો તેનું કદ કે મહત્ત્વ ઓછું થતું નથી. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૨૩, ૧૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST)
::તમારી વાત સાચી છે, પણ મારો ઉદ્દેશ્ય માત્ર લેખને થોડો વધુ જીવંત અને આકર્ષક બનાવવાનો હતો. એકાદ પ્રસ્તુત છબીથી વાચકને લેખ વધુ માહિતીપ્રદ લાગે છે. જો અત્યારે આ છબી અન્ય ૧૭ લેખોમાં પણ સમાન રીતે લાગુ પડતી હોય, તો પણ તે રાખવી યોગ્ય નથી? બાકી, આપના અનુભવ મુજબ જે યોગ્ય જણાય તેમ કરી શકાય [[સભ્ય:Crazy Court 651|Crazy Court 651]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Crazy Court 651|ચર્ચા]]) ૨૦:૫૯, ૨૦ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST)
:::'''વાચકને લેખ વધુ માહિતીપ્રદ લાગે છે''' આવું કોણે અને ક્યારે સિદ્ધ કર્યું છે? છાપામાં પહેલા પાને એક મોટી છબી હોય અને એની નીચે ચાર જ લીટી લખેલી હોય. એ સીવાય, મોટી હેડલાઇનમાં આજના મુખ્ય સમાચાર હોય, એમાં કોઈ છબી ન હોય તો પણ લોકોને એ વધુ માહિતીપ્રદ લાગે છે. આ છબીઓની ઘેલછા મનનો વહેમ છે. અને જે વાત મેં ઉપર કહી એ જ તમારા તર્કમાં છે, &quot;એકાદ '''''પ્રસ્તુત છબીથી''''' વાચકને લેખ વધુ માહિતીપ્રદ લાગે છે&quot;, સવાલ છે પ્રસ્તુત અને અપ્રસ્તુતનો. ગીતાના અઢાર અધ્યાયના ૧૮ લેખોમાં એકની એક છબી મૂકી ને આપણે કશું વિશેષ ઉપલબ્ધ નથી કરી લેવાના. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૦૬, ૨૩ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST)
::::સમજાયું. આપનો દ્રષ્ટિકોણ વ્યાજબી છે. વિગતવાર સમજૂતી અને માર્ગદર્શન બદલ આભાર! [[સભ્ય:Crazy Court 651|Crazy Court 651]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Crazy Court 651|ચર્ચા]]) ૨૨:૦૮, ૨૩ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST)

== નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૬ ==

'''માનનીય ધવલભાઈ,'''

સાદર પ્રણામ.

'''‘[[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૬|નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૬]]’''' લેખન પ્રતિયોગિતા ગત તા. ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૬ના રોજ સફળતાપૂર્વક સંપન્ન થઈ છે. આ સંપાદન ઉત્સવમાં નિર્ણાયક તરીકેની મહત્વપૂર્ણ જવાબદારી સ્વીકારવા બદલ આપનો હૃદયપૂર્વક આભાર માનું છું.

આપને નમ્ર વિનંતી છે કે, પ્રતિયોગિતા અંતર્ગત પ્રાપ્ત થયેલા લેખોની મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયા આપની અનુકૂળતા મુજબ પૂર્ણ કરી આપશો. સાથે જ, પ્રતિયોગિતાના '''[[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૬/અહેવાલ|અહેવાલ પાના]]''' પર આપના પ્રતિભાવો અને મંતવ્યો રજૂ કરી પ્રતિયોગિતાનું સત્તાવાર પરિણામ જાહેર કરવા વિનંતી છે.

આ સ્પર્ધામાં રજૂ થયેલા લેખોમાંથી '''&lt;nowiki/&gt;'શ્રેષ્ઠ લેખ'''' પસંદ કરી વિજેતાનું નામ જાહેર કરવાનું હોઈ, તે અંગે પણ આપનો અંતિમ નિર્ણય પ્રસિદ્ધ કરશો.

આપના માર્ગદર્શન અને સહયોગ બદલ અમે આપનો આભાર. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૨:૧૨, ૧ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST)

== Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedian,

We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner.

[[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026.

* You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]]

* '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST'''

With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply.

For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page.

Warm regards,
&lt;br&gt;
on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team

''This message was sent with [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) on ૦૦:૦૦, ૧૨ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST)''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&amp;oldid=30389801 --&gt;

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૦:૦૩, ૨૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30471754 --&gt;

== Hellow Sir ==

hellow Dhaval Sir, i hope majama hso,

હું છેલ્લા 5 વર્ષથી વિકિપીડિયા વાપરી રહ્યો છું, ખાસ કરીને વિકિડેટા અને English Wikipedia. શરૂઆત મેં Gujarati Wikipedia થી જ કરી હતી. તે સમયે હું નવો હતો, અને મને યાદ છે કે ત્યારે પણ તમે Gujarati Wikipedia પર ખૂબ active હતા. હું જ્યાં પણ recent changes અથવા edits ચેક કરતો, ત્યાં ઘણી વાર તમારું નામ દેખાતું.

આજે ઘણા સમય પછી, BCA અને MSc IT ની Study Rajkot માં પૂરી કરીને, હું સારી job કરી રહ્યો છું અને 25 ni age ma મારી પોતાની startup પણ શરૂ કરી છે. તેમ છતાં, Wikipedia સાથેનું connection જાણે બાળપણથી જ જોડાયેલું રહ્યું છે. કદાચ કિસ્મત મને ફરીથી Wikipedia તરફ લઈ આવી.
આજે ઘણા સમય પછી જ્યારે મેં ફરીથી recent changes ચેક કર્યા અને તમારું નામ જોયું, ત્યારે હું થોડીવાર માટે અટકી ગયો. મને મારા જૂના દિવસો યાદ આવી ગયા, જ્યારે હું નવો હતો, વધારે સમજ નહોતી, અને ક્યારેક તમારી સાથે argument પણ કરતો હતો. મારું account block થયું હતું એ પણ મને યાદ છે.

આજે maturity આવ્યા પછી સમજાય છે કે તે સમયે હું ઘણી વાર ખોટી રીતે argue કરતો હતો. તેના માટે હું દિલથી sorry કહું છું.
સાથે સાથે, હું તમારો દિલથી આભાર માનું છું. આજે હું જે કંઈ શીખ્યો છું, મારી research skill, knowledge અને learning habit — તેમાં Wikipedia નો બહુ મોટો ફાળો રહ્યો છે. અને Gujarati Wikipedia માં તમારા જેવા senior contributors ને જોઈને ઘણું શીખવા મળ્યું.

Thank you so much, sir.🙏 [[સભ્ય:AsketContributor|AsketContributor]] ([[સભ્યની ચર્ચા:AsketContributor|ચર્ચા]]) ૧૯:૧૬, ૨૫ જૂન ૨૦૨૬ (IST)

:ઓહોહો ભાઈ, ખૂબ જ આનંદ થયો આપનો આ સંદેશો વાંચી ને, મને કોઈ યાદ રાખનારું પણ છે એ જાણી ને હર્ષ કોને ન થાય? આપનું અહિં પુનઃસ્વાગત છે અને આશા રાખું કે તમે સમય મળ્યે આમ આવતા રહો અને યોગદાન કરતા રહો. સારા અભ્યાસ અને સારી નોકરી માટે અભિનંદન, માતાપિતાને તમારા પર ગર્વ હશે, તેમના આશીર્વાદથી ઉત્તરોત્તર પ્રગતિ કરતા રહેશો. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૦:૩૬, ૨૫ જૂન ૨૦૨૬ (IST)
::Sir, તમે હજી પણ લંડનમાં છો?
::અમદાવાદ ક્યારે આવવાના છો? 
::મારી પહેલી job અમદાવાદના આંબાવાડી વિસ્તારમાં જ હતી. અને Sunday ના દિવસે જ્યારે હું કાંકરિયા Lake જતો, ત્યારે ખાડિયા રસ્તામાં જ આવતું.
::મારું બાળપણથી dream છે કે હું London જાઉં અને ત્યાં job કરું. પરંતુ તમે તો આ સપનું 2005 માં જ પૂરું કરી લીધું. તેથી please મને થોડું guidance આપશો કે BCA + MSc IT કર્યા પછી અને છેલ્લા 2 વર્ષથી Digital Marketing Manager તરીકે કામ કરું છું, તો London માં entry લેવા માટે મારે કેવી રીતે આગળ વધવું જોઈએ? [[સભ્ય:AsketContributor|AsketContributor]] ([[સભ્યની ચર્ચા:AsketContributor|ચર્ચા]]) ૧૦:૧૫, ૨૬ જૂન ૨૦૨૬ (IST)

== આર્ટિકલમાં પુસ્તકનું મુખપૃષ્ઠ બુક કવર અપલોડ  ==

નમસ્કાર પ્રબંધકશ્રી, મેં 'ધ ગૉડફાધર' નવલકથાનો આર્ટિકલ પબ્લિશ કર્યો છે જે મંજૂર થયેલ છે. આ નવલકથાના 'ગુજરાતી રૂપાંતરણ' સેક્શનમાં મારે ગુજરાતી એડિશનનું ઓફિશિયલ બુક કવર મૂકવું છે, જેનું કેપ્શન 'Godfather Gujarati Edition Cover' રાખવાનું છે. હાલમાં લોકલ અપલોડ બંધ હોવાથી હું આ ફાઇલ ચઢાવી શકતો નથી. કૃપા કરીને મને આ ફાઇલ અપલોડ કરી સેક્શનમાં સેટ કરી આપવા વિનંતી છે. [[સભ્ય:MichealBVN|MichealBVN]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MichealBVN|ચર્ચા]]) ૨૧:૨૨, ૩૦ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST)

:નમસ્કાર {{સાંભળો|MichealBVN}}, તમારે એ ફાઇલ [[C:|કોમન્સ]]માં અપલોડ કરવાની રહેશે. વિકિમીડિયા કોમન્સની નીતિઓનું પાલન કરતી ફાઇલ તમે ત્યાં [[C:Special:UploadWizard|અપલોડ]] કરી શકો છો અને એની કડી અહિં લેખમાં ઉમેરી શકશો. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૪૧, ૩૧ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST)
::હા ડન મેં કરી નાખ્યું થેન્ક્સ સર [[સભ્ય:MichealBVN|MichealBVN]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MichealBVN|ચર્ચા]]) ૧૫:૪૩, ૩૧ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST)
::નમસ્તે પ્રબંધકશ્રી, [[સભ્ય:MichealBVN|MichealBVN]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MichealBVN|ચર્ચા]]) ૧૬:૨૭, ૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)
::નમસ્તે પ્રબંધકશ્રી, હું ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર 'ધ ગૉડફાધર (નવલકથા)' ના ગુજરાતી અનુવાદ વિશે નવો લેખ બનાવી રહ્યો છું. મારી પાસે આ પુસ્તકની અસલી હાર્ડકોપી છે અને મેં તેનો રિયલ ફોટો પાડ્યો છે, પરંતુ ગ્લોબલ વિકિમીડિયા કૉમન્સ પર કૉપિરાઇટ નિયમોના કારણે તે ડિલીટ થઈ ગયો છે. સામાન્ય યુઝર્સ માટે લોકલ અપલોડ બંધ હોવાથી, શું તમે મને આ ફાઇલને ગુજરાતી વિકિપીડિયાના લોકલ સર્વર પર (વાજબી ઉપયોગ) લાયસન્સ હેઠળ અપલોડ કરી આપવામાં મદદ કરશો? ધન્યવાદ [[સભ્ય:MichealBVN|MichealBVN]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MichealBVN|ચર્ચા]]) ૨૨:૧૫, ૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)
:::ના, માફ કરશો. અમે વિકિમીડિયા કોમન્સની જ નીતિનું પાલન કરીએ છીએ. જે ચિત્રો તમે ત્યાં અપલોડ ન કરી શકો તે અહિં મૂકવાનો અન્ય કોઈ માર્ગ છે નહિં. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૧૯, ૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)
::::નમસ્તે ધવલભાઈ, તમારી વાત સાચી છે કે ગુજરાતી વિકિપીડિયા કૉમન્સની નીતિઓનું પાલન કરે છે. પરંતુ વિકિમીડિયા કૉમન્સની નીતિ મુજબ, પુસ્તકનો રિયલ-લાઈફ ૩D પર્સ્પેક્ટિવ ફોટોગ્રાફ (જેમાં મારું પોતાનું બેકગ્રાઉન્ડ અને હાથ દેખાય છે) એ 'Derivative Work' નથી ગણાતો, કારણ કે તે એક ભૌતિક વસ્તુ ની પ્રસ્તુતિ છે. 
::::ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર જ અન્ય ઘણી નવલકથાઓ કે ફિલ્મોના પેજ પર તેના મુખપૃષ્ઠ કે પોસ્ટરો વર્ષોથી ઉપલબ્ધ છે જ. જ્યારે આ તો મેં પોતે ખરીદેલા અસલી પુસ્તકનો કેમેરાથી પાડેલો મુક્ત લાયસન્સ (CC BY-SA 4.0) વાળો ઓરિજિનલ ફોટો છે. જો સ્થાનિક સ્તરે આવા સાચા પ્રયાસોને સમર્થન નહીં મળે, તો સામાન્ય સભ્યો માટે ગુજરાતી સાહિત્યના પુસ્તકોના માહિતીસભર લેખો બનાવવાનું ખૂબ મુશ્કેલ બની જશે. કૃપા કરીને આ વિષય પર પુનર્વિચાર કરવા વિનંતી છે. ધન્યવાદ. [[સભ્ય:MichealBVN|MichealBVN]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MichealBVN|ચર્ચા]]) ૨૨:૦૮, ૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)
:::::જી, અહિં પ્રોત્સાહન કરતા વધુ ભાર અમે નીતિઓ અને અન્યોના પ્રકાશનાધિકાર (કોપીરાઇટ), વગેરે પર મૂકીએ છીએ. અમારી નીતિ જથ્થા કરતા ગુણવત્તાને (Quality over quantity) પ્રાધાન્ય આપવાની છે અને એમાં કોઈ બાંધછોડ કરવા માંગતા નથી. તમારા ધ્યાને એવા કયા 'અન્ય ઘણા'' લેખો ચડ્યા છે જેમાં આ નીતિની બાંધછોડ થઈ હોય તે જણાવશો, તો હું અને અન્ય્ પ્રબંધકો/સભ્યો તેના પર પણ કામ કરીશું. પરંતુ, કોઈ એક (કે વધુ) લેખમાં રહેલી ક્ષતિને નિયમ બનાવી ને આગળ તો ન જ વધી શકીએ. મુક્ત લાયસન્સ તમારી પોતાની રચનાને તમે આપી શકો, તમે અહિં પુસ્તકનું કવર કે જે અન્ય કોઈકની રચના છે તેનો ફોટો લો તો એને કોઈ કાળે અમારી પોતાની રચના ગણી ન શકો. 
:::::એમ તો આખેઆખા પુસ્તકની ઝેરોક્સ કોપી બનાવી ને આપણે એને અહિં અપલોડ કરવા માંડીએ અને કહીએ કે મારા પોતાના પૈસે ખરીદેલા ઝેરોક્સ મશિન પર, મારા પોતાના હાથે પુસ્તક કોપી કર્યું છે એટલે એને હું મુક્ત લાયસન્સ હેઠળ મૂકું છું તો કેવી રીતે ચલાવી લેવાય. 
:::::મારી તો તમને એક જ વિનંતિ છે કે, જો તમને કોમન્સની નીતિઓમાં કોઈ બાંધછોડ જણાતી હોય, કે તમારા લાયસન્સને ત્યાં જુદી રીતે જોવામાં આવ્યું હોય તો તમારે ત્યાં ચર્ચા કરી તેનો નિવેડો લાવવો જોઈએ. ગુજરાતી વિકિપીડિયામાં સ્થાનિક ચિત્રો અપલોડ કરાતા નથી, અને એવા ચિત્રો કે જે કોમન્સમાં રિજેક્ટ થયા હોય તે તો કદાપિ નહિં. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૨:૨૭, ૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)
::::::ધવલભાઈ, તમારી કાયદાકીય સ્પષ્ટતા અને ઝેરોક્સવાળા ઉદાહરણ બદલ આભાર. નીતિઓ જાળવવાની તમારી વાત સાથે હું સહમત છું, યોગ્ય માર્ગદર્શન અને નીતિઓ સ્પષ્ટ કરવા બદલ ફરીથી આભાર. [[સભ્ય:MichealBVN|MichealBVN]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MichealBVN|ચર્ચા]]) ૨૨:૩૬, ૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>7bm40gsjqgt22poakxesrp1p72s9txq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>વેદ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5030</id>
    <revision>
      <id>903221</id>
      <parentid>903203</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T15:23:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-42790-22|~2026-42790-22]] ([[User talk:~2026-42790-22|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને  [[User:Rotondus|Rotondus]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા.</comment>
      <origin>894891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10018" sha1="9q5yqrvovklru9h3b59fvnzffp0x5pi" xml:space="preserve">{{Infobox religious text
| background = #FFC569
| name = વેદ
| image = Rigveda MS2097.jpg
| alt = વેદ
| caption = ઋગ્વેદની એક પ્રાચીન હસ્તપ્રત
| language = [[સંસ્કૃત]]
| religion = [[હિંદુ ધર્મ]]
| author = -
}}
{{હિન્દુત્વ}}
'''વેદ''' [[હિંદુ ધર્મ|સનાતન ધર્મ]] અથવા [[હિંદુ ધર્મ]]ના પ્રાચીનતમ અને આધારભૂત ધર્મગ્રંથો છે. વેદ વિશ્વનું સૌથી પ્રાચીન સાહિત્ય પણ માનવામાં આવે છે. [[ભારતીય દર્શન]]માં વેદને જનક, પ્રેરક અને પ્રમાણભૂત તરીકેનું કેન્દ્રીય સ્થાન પ્રાપ્ત છે. 'વેદ' શબ્દની ઉત્પત્તિ મૂળ સંસ્કૃત શબ્દ 'વિદ્' પરથી થયેલી છે, જેનો અર્થ 'જાણવું' અર્થાત જ્ઞાન થાય છે. વેદ એક પેઢીથી બીજી પેઢી સુધી મૌખિકરૂપે બોલીને તથા સાંભળીને હસ્તાંતરિત થયેલા હોવાથી તેને '''શ્રુતિ''' (સાંભળવું) પણ કહેવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;અગ્નિહોત્રી૨૦૦૯&quot;&gt;{{cite book |last=અગ્નિહોત્રી |first=ડૉ. વી.કે. |title=ભારતીય ઇતિહાસ |page=108-109 |edition=14th |year=2009 |publisher=એલાઈડ પબ્લિશર્સ પ્રાઈવેટ લિમિટેડ |location=નવી દિલ્હી | ISBN= 978-81-8424-413-7}}&lt;/ref&gt;

વૈદિક સાહિત્યના સંપૂર્ણ રચનાકાળ વિશે વિભિન્ન મત છે. વેદની ઉત્પત્તિ હજારો વર્ષો પહેલાની માનવામાં આવે છે. અત્યાર સુધીમાં મળી આવેલી હસ્તપ્રતોને આધારે ઋગ્વેદનો રચનાકાળ પૂર્વ વૈદિક કાળ (ઈ.સ. પૂર્વે ૧૫૦૦ થી ૧૦૦૦) મનાય છે, જ્યારે બાકીના અન્ય વેદ, સંહિતાઓ, બ્રાહ્મણ, આરણ્યક તેમજ ઉપનિષદોનો રચનાકાળ ઉત્તર વૈદિક કાળ (ઈ.સ. પૂર્વે ૧૦૦૦ થી ૫૦૦) માનવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;ઝા૨૦૦૯&quot;&gt;{{cite book |last=ઝા |first=ડૉ. દ્વિજેન્દ્રનારાયણ |title=પ્રાચીન ભારતનો ઇતિહાસ |page=113-139 |edition=30th |year=2009 |publisher=દિલ્હી વિશ્વવિદ્યાલય |location=નવી દિલ્હી}}&lt;/ref&gt;

આજે 'ચતુર્વેદ' તરીકે ઓળખાતા આ ગ્રંથોનું વિવરણ નીચે મુજબ છે:
[[File:Four vedas.jpg|400px|thumb|ચાર વેદો]]
[[ચિત્ર:Atharva-Veda samhita page 471 illustration.png|300px|thumb|અથર્વવેદ હસ્તપ્રત, સંસ્કૃતમાં.]]

* '''[[ઋગ્વેદ]]''' - ચાર વેદોમાં ઋગ્વેદ વિશ્વનો સૌથી જૂનો ગ્રંથ છે અને તેથી તેને માનવતાનો પ્રથમ દસ્તાવેજ પણ કહેવામાં આવે છે. ઋગ્વેદમાં ૧૦૨૮ સૂક્તો (ભજન) અને ૧૦,૫૮૦ ઋચાઓ (છંદ) છે. તે ૧૦ મંડળોમાં વિભાજિત છે. બીજાથી સાતમા મંડળને 'ગોત્ર/વંશ મંડળ' કહેવામાં આવે છે. ત્રીજા મંડળમાં [[ગાયત્રી મંત્ર]] છે અને દસમા મંડળમાં પુરુષસૂક્ત છે, જે ચાર વર્ણો ([[બ્રાહ્મણ]], [[ક્ષત્રિય]], [[વૈશ્ય]], [[શૂદ્ર]]) ની વ્યાખ્યા કરે છે. પહેલું અને દસમું મંડળ સૌથી છેલ્લે જોડવામાં આવ્યું હતું.
* '''[[યજુર્વેદ]]''' - તેમાં યજ્ઞ (સમર્પણ) અને ક્રિયાકાંડની પ્રક્રિયા માટે ૧૯૭૫ ગદ્યાત્મક મંત્રો છે. તે બે ભાગમાં વહેંચાયેલું છે: કૃષ્ણ યજુર્વેદ અને શુક્લ યજુર્વેદ.
* '''[[સામવેદ]]''' - આ વેદનો મુખ્ય વિષય ઉપાસના છે. સંગીત અને સૂરો સાથે ગાવા માટે ૧૮૭૫ સંગીતમય મંત્રો તેમાં છે. તે ભારતીય સંગીતનો આધાર માનવામાં આવે છે.
* '''[[અથર્વવેદ]]''' - તેમાં ગુણ, ધર્મ, આરોગ્ય અને યજ્ઞ માટે ૫૯૭૭ કવિતામય મંત્રો છે.

== ઉત્પત્તિ અને મહત્વ ==
ચારેય વેદોનો સંબંધ યજ્ઞ સાથે છે. યજ્ઞના અનુષ્ઠાન માટે ચાર પ્રકારના ઋત્વિજો (પુરોહિતો)ની આવશ્યકતા હોય છે:
* '''હોતા''' (ઋગ્વેદના મંત્રોનું ઉચ્ચારણ કરનાર)
* '''ઉદ્ગાતા''' (સામવેદના મંત્રોનું ગાન કરનાર)
* '''અધ્વર્યુ''' (યજુર્વેદ પ્રમાણે યજ્ઞકર્મ કરનાર)
* '''બ્રહ્મા''' (અથર્વવેદના જ્ઞાતા અને યજ્ઞના નિરીક્ષક)

વેદોને '''અપૌરુષેય''' (જેની રચના કોઈ પુરુષ કે મનુષ્ય દ્વારા ન થઈ હોય, અર્થાત ઈશ્વરકૃત) માનવામાં આવે છે. માન્યતા અનુસાર આ જ્ઞાન વિરાટપુરુષ અથવા કારણબ્રહ્મ પાસેથી શ્રુતિ પરંપરાના માધ્યમથી સૃષ્ટિકર્તા બ્રહ્માજીએ પ્રાપ્ત કર્યું હતું. એવી પણ એક માન્યતા છે કે પરમાત્માએ સૌથી પહેલા ચાર મહર્ષિઓ - અગ્નિ, વાયુ, આદિત્ય અને અંગિરા - ના આત્માઓમાં ક્રમશઃ ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ, સામવેદ અને અથર્વવેદનું જ્ઞાન પ્રગટ કર્યું. ત્યારબાદ તે ઋષિઓએ આ જ્ઞાન બ્રહ્માને આપ્યું.
== વૈદિક સાહિત્યનું વર્ગીકરણ ==
વેદ મંત્રોની વ્યાખ્યા કરવા માટે અનેક ગ્રંથો જેમ કે [[બ્રાહ્મણ-ગ્રંથ]], [[આરણ્યક]] અને [[ઉપનિષદ|ઉપનિષદો]]ની રચના કરવામાં આવી. આમાં પ્રયોજાયેલી ભાષા '''વૈદિક સંસ્કૃત''' કહેવાય છે, જે [[સંસ્કૃત ભાષા|લૌકિક સંસ્કૃત]] કરતા થોડી અલગ છે. ઐતિહાસિક રૂપથી પ્રાચીન ભારત અને [[હિંદ-આર્ય ભાષા પરિવાર|હિંદ-આર્ય]] જાતિ વિશે વેદોને એક સારો સંદર્ભ સ્ત્રોત માનવામાં આવે છે.
વેદોને સમજવા માટે પ્રાચીન કાળથી જ ભારતીય અને ત્યારબાદ સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રયાસો થતા રહ્યા છે. વેદના ગૂઢ અર્થો, કર્મકાંડ અને ક્રિયાઓને વ્યવસ્થિત સમજવા માટે વિશાળ સાહિત્યની રચના કરવામાં આવી છે.

વેદ તથા વેદ સંબંધિત સાહિત્યને 'વૈદિક સાહિત્ય' કહે છે, જેને મુખ્યત્વે સાત વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યું છે:
# [[મંત્રસંહિતા]]
# [[બ્રાહ્મણ ગ્રંથો]]
# [[આરણ્યક ગ્રંથો]]
# [[ઉપનિષદો]]
# [[સુત્રગ્રંથો]]
# [[પ્રાતિશાખ્ય]]
# [[અનુક્રમણી]]

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

{{Commons category|Vedas|વેદ}}

{{હિંદુ ધર્મ}}
{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:ધાર્મિક સાહિત્ય]]
[[શ્રેણી:સંસ્કૃત સાહિત્ય]]
[[શ્રેણી:સંસ્કૃત ગ્રંથ]]</text>
      <sha1>9q5yqrvovklru9h3b59fvnzffp0x5pi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>એર્ણાકુલમ જીલ્લો</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5312</id>
    <revision>
      <id>903244</id>
      <parentid>814326</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T17:13:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* પ્રસ્તાવના */</comment>
      <origin>903244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5101" sha1="qdx6ea6sf0mop4gtdt7jjj8a42hpg4c" xml:space="preserve">'''એર્ણાકુલમ જિલ્લો''' અથવા કોચી જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. તે રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલો છે, જે આશરે ૨,૪૦૮ ચોરસ કિલોમીટર (૯૩૦ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે અને તે કેરળની ૯% થી વધુ વસતીનું ઘર છે. આ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક કાક્કનાડ ખાતે આવેલું છે. આ જિલ્લામાં કેરળની વ્યાપારી રાજધાની તરીકે ઓળખાતા કોચીનો સમાવેશ થાય છે, જે તેના પ્રાચીન ચર્ચ, હિન્દુ મંદિરો, સિનાગોગ (યહૂદી પ્રાર્થનાઘરો) અને મસ્જિદો માટે પ્રખ્યાત છે.

આ જિલ્લામાં રાજ્યના સૌથી મોટા મહાનગરીય વિસ્તાર 'ગ્રેટર કોચિન'નો સમાવેશ થાય છે. એર્ણાકુલમ જિલ્લો રાજ્યમાં સૌથી વધુ રકમની આવક ઉત્પન્ન કરે છે અને સૌથી વધુ સંખ્યામાં ઉદ્યોગો ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;pilgrimagebook&quot;&gt;{{cite book | title = Pilgrimate to Temple Heritage 2019: Ernakulam district temples | access-date = 2 October 2020 | publisher = Info Kerala Communications Pvt Ltd, 2019 |year = 2019 | isbn = 9788193456781 | url=https://books.google.com/books?id=HL-tDwAAQBAJ&amp;q=ernakulam+state+revenue+60%25}}&lt;/ref&gt; કેરળના ૧૪ જિલ્લાઓમાંથી મલપ્પુરમ પછી એર્ણાકુલમ એ બીજો સૌથી વધુ વસતી ધરાવતો જિલ્લો છે.&lt;ref name=&quot;districtcensus&quot;&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Ernakulam |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/644/download/2224/DH_2011_3208_PART_A_DCHB_ERNAKULAM.pdf |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt; આ ઉપરાંત, આ જિલ્લો કેરળ રાજ્યમાં સૌથી વધુ સંખ્યામાં આંતરરાષ્ટ્રીય અને દેશી (ઘરેલુ) પ્રવાસીઓની યજમાની પણ કરે છે.

એર્નાકુલમમાં સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]] છે. મુખ્યત્વે વ્યવસાયિક વર્ગો અને ક્ષેત્રોમાં અંગ્રેજી ભાષાનો વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે. વર્ષ ૨૦૧૨માં એર્નાકુલમ ૧૦૦ ટકા બેંકિંગ સુવિધા અથવા પૂર્ણ &quot;અર્થપૂર્ણ નાણાકીય સમાવેશન&quot; ધરાવતો ભારતનો પ્રથમ જિલ્લો બન્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ernakulam to be declared first district with 100% banking |url=http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/banking/ernakulam-to-be-declared-first-district-with-100-banking/article4098347.ece |access-date=27 February 2013 |newspaper=Business Line|location=Chennai |date=15 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130201202306/http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/banking/ernakulam-to-be-declared-first-district-with-100-banking/article4098347.ece |archive-date=1 February 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Soundarapandian|first=Mookkiah|title=Literacy Campaign in India|year=2000|publisher=Discovery Publishing House|location=New Delhi|page=21|isbn=9788171415533|url=https://books.google.com/books?id=KVhHEC449yoC&amp;q=ernakulam+district+first+fully+literate+district&amp;pg=PA21}}&lt;/ref&gt;

એર્નાકુલમ ૦.૮૦૧ નો ઊંચો માનવ વિકાસ સૂચકાંક (UNDP રિપોર્ટ ૨૦૦૫) ધરાવે છે, જે ભારતમાં સૌથી ઊંચા સૂચકાંકોમાંનો એક છે અને કેરળના તમામ ૧૪ જિલ્લાઓમાં સૌથી વધુ છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala|website=UNDP in India|access-date=2019-10-10}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}
[[શ્રેણી:કેરળ]]</text>
      <sha1>qdx6ea6sf0mop4gtdt7jjj8a42hpg4c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903254</id>
      <parentid>903244</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T03:36:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* ઇતિહાસ */</comment>
      <origin>903254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8549" sha1="etva329imse1kxj1u2z76ipxl2n8c4s" xml:space="preserve">'''એર્ણાકુલમ જિલ્લો''' અથવા કોચી જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. તે રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલો છે, જે આશરે ૨,૪૦૮ ચોરસ કિલોમીટર (૯૩૦ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે અને તે કેરળની ૯% થી વધુ વસતીનું ઘર છે. આ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક કાક્કનાડ ખાતે આવેલું છે. આ જિલ્લામાં કેરળની વ્યાપારી રાજધાની તરીકે ઓળખાતા કોચીનો સમાવેશ થાય છે, જે તેના પ્રાચીન ચર્ચ, હિન્દુ મંદિરો, સિનાગોગ (યહૂદી પ્રાર્થનાઘરો) અને મસ્જિદો માટે પ્રખ્યાત છે.

આ જિલ્લામાં રાજ્યના સૌથી મોટા મહાનગરીય વિસ્તાર 'ગ્રેટર કોચિન'નો સમાવેશ થાય છે. એર્ણાકુલમ જિલ્લો રાજ્યમાં સૌથી વધુ રકમની આવક ઉત્પન્ન કરે છે અને સૌથી વધુ સંખ્યામાં ઉદ્યોગો ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;pilgrimagebook&quot;&gt;{{cite book | title = Pilgrimate to Temple Heritage 2019: Ernakulam district temples | access-date = 2 October 2020 | publisher = Info Kerala Communications Pvt Ltd, 2019 |year = 2019 | isbn = 9788193456781 | url=https://books.google.com/books?id=HL-tDwAAQBAJ&amp;q=ernakulam+state+revenue+60%25}}&lt;/ref&gt; કેરળના ૧૪ જિલ્લાઓમાંથી મલપ્પુરમ પછી એર્ણાકુલમ એ બીજો સૌથી વધુ વસતી ધરાવતો જિલ્લો છે.&lt;ref name=&quot;districtcensus&quot;&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Ernakulam |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/644/download/2224/DH_2011_3208_PART_A_DCHB_ERNAKULAM.pdf |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt; આ ઉપરાંત, આ જિલ્લો કેરળ રાજ્યમાં સૌથી વધુ સંખ્યામાં આંતરરાષ્ટ્રીય અને દેશી (ઘરેલુ) પ્રવાસીઓની યજમાની પણ કરે છે.

એર્નાકુલમમાં સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]] છે. મુખ્યત્વે વ્યવસાયિક વર્ગો અને ક્ષેત્રોમાં અંગ્રેજી ભાષાનો વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે. વર્ષ ૨૦૧૨માં એર્નાકુલમ ૧૦૦ ટકા બેંકિંગ સુવિધા અથવા પૂર્ણ &quot;અર્થપૂર્ણ નાણાકીય સમાવેશન&quot; ધરાવતો ભારતનો પ્રથમ જિલ્લો બન્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ernakulam to be declared first district with 100% banking |url=http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/banking/ernakulam-to-be-declared-first-district-with-100-banking/article4098347.ece |access-date=27 February 2013 |newspaper=Business Line|location=Chennai |date=15 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130201202306/http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/banking/ernakulam-to-be-declared-first-district-with-100-banking/article4098347.ece |archive-date=1 February 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Soundarapandian|first=Mookkiah|title=Literacy Campaign in India|year=2000|publisher=Discovery Publishing House|location=New Delhi|page=21|isbn=9788171415533|url=https://books.google.com/books?id=KVhHEC449yoC&amp;q=ernakulam+district+first+fully+literate+district&amp;pg=PA21}}&lt;/ref&gt;

એર્નાકુલમ ૦.૮૦૧ નો ઊંચો માનવ વિકાસ સૂચકાંક (UNDP રિપોર્ટ ૨૦૦૫) ધરાવે છે, જે ભારતમાં સૌથી ઊંચા સૂચકાંકોમાંનો એક છે અને કેરળના તમામ ૧૪ જિલ્લાઓમાં સૌથી વધુ છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala|website=UNDP in India|access-date=2019-10-10}}&lt;/ref&gt;


== ઇતિહાસ ==
[[File:H H Raja of Cochin.jpg|thumb|right|૧૯૦૩ ના દિલ્હી દરબારમાં રામ વર્મા ૧૫મા]]
[[File:Marine Drive View.JPG|thumbnail|ચાઇનીઝ ફિશિંગ નેટ્સ (માછલી પકડવાની ચાઇનીઝ જાળ), [[ફોર્ટ કોચી]]]]

એર્નાકુલમે પ્રાચીન સમયથી જ દક્ષિણ ભારતના રાજકીય ઇતિહાસમાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે. યહૂદીઓ, સીરિયનો, અરબો, ચીનીઓ, ડચ, બ્રિટિશ અને પોર્ટુગીઝ નાવિકો સમુદ્રી માર્ગે કોચિન રાજ્ય (કિંગડમ ઓફ કોચિન) આવ્યા હતા અને આ નગર પર પોતાની અમીટ છાપ છોડી ગયા હતા. મધ્યકાલીન કેરળના દરિયાકિનારે કોઝિકોડે બંદર આર્થિક અને રાજકીય દૃષ્ટિએ સર્વોચ્ચ સ્થાન ધરાવતું હતું, જ્યારે કન્ન્નૂર, કોલ્લમ અને કોચી એ અન્ય મહત્વપૂર્ણ ગૌણ બંદરો હતા, જ્યાં વિશ્વના વિવિધ ભાગોમાંથી વેપારીઓ એકઠા થતા હતા.&lt;ref name=&quot;Malekandathil&quot;&gt;''The Portuguese, Indian Ocean and European Bridgeheads 1500–1800''. Festschrift in Honour of Prof. K. S. Mathew (2001). Edited by: Pius Malekandathil and T. Jamal Mohammed. Fundacoa Oriente. Institute for Research in Social Sciences and Humanities of MESHAR (Kerala)&lt;/ref&gt; ૧૬૬૪માં, ડચ મલબાર દ્વારા [[ફોર્ટ કોચી]] નગરપાલિકાની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી, જે ભારતીય ઉપખંડની પ્રથમ નગરપાલિકા બની હતી; જોકે ૧૮મી સદીમાં ડચ સત્તા નબળી પડતાં તેનું વિસર્જન થયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news|title=50 years on, Kochi still has a long way to go|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/50-years-on-kochi-still-has-a-long-way-to-go/articleshow/60835311.cms|last=M K Sunil Kumar|date=26 September 2017|access-date=1 June 2021|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ૧૮૯૬માં, કોચિનના મહારાજાએ એર્ણાકુલમમાં એક ટાઉન કાઉન્સિલ (નગર પરિષદ) ની રચના કરીને સ્થાનિક વહીવટની શરૂઆત કરી હતી. શરૂઆતમાં, આ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક એર્ણાકુલમ તરીકે ઓળખાતા શહેરના ભાગમાં આવેલું હતું, જેના પરથી જિલ્લાનું નામ પડ્યું હતું; પાછળથી આ મુખ્ય મથકને કક્કનાડ ખાતે સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવ્યું હતું.

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}
[[શ્રેણી:કેરળ]]</text>
      <sha1>etva329imse1kxj1u2z76ipxl2n8c4s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903255</id>
      <parentid>903254</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T03:44:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* ભૂગોળ */</comment>
      <origin>903255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13141" sha1="qpmq66zpb9k32rvabp4jnm352cug23w" xml:space="preserve">'''એર્ણાકુલમ જિલ્લો''' અથવા કોચી જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. તે રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલો છે, જે આશરે ૨,૪૦૮ ચોરસ કિલોમીટર (૯૩૦ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે અને તે કેરળની ૯% થી વધુ વસતીનું ઘર છે. આ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક કાક્કનાડ ખાતે આવેલું છે. આ જિલ્લામાં કેરળની વ્યાપારી રાજધાની તરીકે ઓળખાતા કોચીનો સમાવેશ થાય છે, જે તેના પ્રાચીન ચર્ચ, હિન્દુ મંદિરો, સિનાગોગ (યહૂદી પ્રાર્થનાઘરો) અને મસ્જિદો માટે પ્રખ્યાત છે.

આ જિલ્લામાં રાજ્યના સૌથી મોટા મહાનગરીય વિસ્તાર 'ગ્રેટર કોચિન'નો સમાવેશ થાય છે. એર્ણાકુલમ જિલ્લો રાજ્યમાં સૌથી વધુ રકમની આવક ઉત્પન્ન કરે છે અને સૌથી વધુ સંખ્યામાં ઉદ્યોગો ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;pilgrimagebook&quot;&gt;{{cite book | title = Pilgrimate to Temple Heritage 2019: Ernakulam district temples | access-date = 2 October 2020 | publisher = Info Kerala Communications Pvt Ltd, 2019 |year = 2019 | isbn = 9788193456781 | url=https://books.google.com/books?id=HL-tDwAAQBAJ&amp;q=ernakulam+state+revenue+60%25}}&lt;/ref&gt; કેરળના ૧૪ જિલ્લાઓમાંથી મલપ્પુરમ પછી એર્ણાકુલમ એ બીજો સૌથી વધુ વસતી ધરાવતો જિલ્લો છે.&lt;ref name=&quot;districtcensus&quot;&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Ernakulam |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/644/download/2224/DH_2011_3208_PART_A_DCHB_ERNAKULAM.pdf |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt; આ ઉપરાંત, આ જિલ્લો કેરળ રાજ્યમાં સૌથી વધુ સંખ્યામાં આંતરરાષ્ટ્રીય અને દેશી (ઘરેલુ) પ્રવાસીઓની યજમાની પણ કરે છે.

એર્નાકુલમમાં સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]] છે. મુખ્યત્વે વ્યવસાયિક વર્ગો અને ક્ષેત્રોમાં અંગ્રેજી ભાષાનો વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે. વર્ષ ૨૦૧૨માં એર્નાકુલમ ૧૦૦ ટકા બેંકિંગ સુવિધા અથવા પૂર્ણ &quot;અર્થપૂર્ણ નાણાકીય સમાવેશન&quot; ધરાવતો ભારતનો પ્રથમ જિલ્લો બન્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ernakulam to be declared first district with 100% banking |url=http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/banking/ernakulam-to-be-declared-first-district-with-100-banking/article4098347.ece |access-date=27 February 2013 |newspaper=Business Line|location=Chennai |date=15 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130201202306/http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/banking/ernakulam-to-be-declared-first-district-with-100-banking/article4098347.ece |archive-date=1 February 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Soundarapandian|first=Mookkiah|title=Literacy Campaign in India|year=2000|publisher=Discovery Publishing House|location=New Delhi|page=21|isbn=9788171415533|url=https://books.google.com/books?id=KVhHEC449yoC&amp;q=ernakulam+district+first+fully+literate+district&amp;pg=PA21}}&lt;/ref&gt;

એર્નાકુલમ ૦.૮૦૧ નો ઊંચો માનવ વિકાસ સૂચકાંક (UNDP રિપોર્ટ ૨૦૦૫) ધરાવે છે, જે ભારતમાં સૌથી ઊંચા સૂચકાંકોમાંનો એક છે અને કેરળના તમામ ૧૪ જિલ્લાઓમાં સૌથી વધુ છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala|website=UNDP in India|access-date=2019-10-10}}&lt;/ref&gt;

== ઇતિહાસ ==
[[File:H H Raja of Cochin.jpg|thumb|right|૧૯૦૩ ના દિલ્હી દરબારમાં રામ વર્મા ૧૫મા]]
[[File:Marine Drive View.JPG|thumbnail|ચાઇનીઝ ફિશિંગ નેટ્સ (માછલી પકડવાની ચાઇનીઝ જાળ), [[ફોર્ટ કોચી]]]]

એર્નાકુલમે પ્રાચીન સમયથી જ દક્ષિણ ભારતના રાજકીય ઇતિહાસમાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે. યહૂદીઓ, સીરિયનો, અરબો, ચીનીઓ, ડચ, બ્રિટિશ અને પોર્ટુગીઝ નાવિકો સમુદ્રી માર્ગે કોચિન રાજ્ય (કિંગડમ ઓફ કોચિન) આવ્યા હતા અને આ નગર પર પોતાની અમીટ છાપ છોડી ગયા હતા. મધ્યકાલીન કેરળના દરિયાકિનારે કોઝિકોડે બંદર આર્થિક અને રાજકીય દૃષ્ટિએ સર્વોચ્ચ સ્થાન ધરાવતું હતું, જ્યારે કન્ન્નૂર, કોલ્લમ અને કોચી એ અન્ય મહત્વપૂર્ણ ગૌણ બંદરો હતા, જ્યાં વિશ્વના વિવિધ ભાગોમાંથી વેપારીઓ એકઠા થતા હતા.&lt;ref name=&quot;Malekandathil&quot;&gt;''The Portuguese, Indian Ocean and European Bridgeheads 1500–1800''. Festschrift in Honour of Prof. K. S. Mathew (2001). Edited by: Pius Malekandathil and T. Jamal Mohammed. Fundacoa Oriente. Institute for Research in Social Sciences and Humanities of MESHAR (Kerala)&lt;/ref&gt; ૧૬૬૪માં, ડચ મલબાર દ્વારા [[ફોર્ટ કોચી]] નગરપાલિકાની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી, જે ભારતીય ઉપખંડની પ્રથમ નગરપાલિકા બની હતી; જોકે ૧૮મી સદીમાં ડચ સત્તા નબળી પડતાં તેનું વિસર્જન થયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news|title=50 years on, Kochi still has a long way to go|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/50-years-on-kochi-still-has-a-long-way-to-go/articleshow/60835311.cms|last=M K Sunil Kumar|date=26 September 2017|access-date=1 June 2021|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ૧૮૯૬માં, કોચિનના મહારાજાએ એર્ણાકુલમમાં એક ટાઉન કાઉન્સિલ (નગર પરિષદ) ની રચના કરીને સ્થાનિક વહીવટની શરૂઆત કરી હતી. શરૂઆતમાં, આ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક એર્ણાકુલમ તરીકે ઓળખાતા શહેરના ભાગમાં આવેલું હતું, જેના પરથી જિલ્લાનું નામ પડ્યું હતું; પાછળથી આ મુખ્ય મથકને કક્કનાડ ખાતે સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવ્યું હતું.

વર્ષ ૧૯૯૮માં, કુટ્ટમપુઝા ગામને ઇડુક્કી જિલ્લામાંથી અલગ કરીને આ જિલ્લામાં ઉમેરવામાં આવ્યું હતું, જેના પરિણામે આ જિલ્લાને પડોશી રાજ્ય તમિલનાડુ સાથે રાજકીય સરહદ મળી હતી. જોકે, આ સરહદ દ્વારા જિલ્લાને પડોશી રાજ્ય સાથે જોડતો કોઈ આંતરરાજ્ય માર્ગ નથી.

== ભૂગોળ ==
એર્ણાકુલમ જિલ્લો ભારતના પશ્ચિમી દરિયાકાંઠાના મેદાનો પર ૨,૪૦૮ ચોરસ કિમી (૯૩૦ ચોરસ માઇલ) નો વિસ્તાર રોકે છે. તે ઉત્તરમાં થ્રિસુર જિલ્લો, પૂર્વમાં ઇડુક્કી જિલ્લો અને કોઈમ્બતૂર જિલ્લો, દક્ષિણમાં અલાપ્પુઝા અને કોટ્ટાયમ તથા પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગરથી ઘેરાયેલો છે. ભૌગોલિક રીતે જિલ્લાને ઉચ્ચપ્રદેશ (હાઇલેન્ડ), મધ્યપ્રદેશ (મિડલેન્ડ) અને દરિયાકાંઠાના વિસ્તારમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે. ઉચ્ચપ્રદેશની ઊંચાઈ આશરે ૩૦૦ મીટર (૯૮૦ ફૂટ) છે. કેરળની સૌથી લાંબી નદી, પેરિયાર નદી, મૂવાત્તુપુઝા સિવાયના તમામ તાલુકાઓમાંથી પસાર થાય છે. મૂવાત્તુપુઝા નદી અને ચાલક્કુડી નદીની એક શાખા પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે. જિલ્લામાં વાર્ષિક સરેરાશ ૩,૪૩૨ મીમી (૧૩૫.૧ ઇંચ) વરસાદ પડે છે. જિલ્લો સમશીતોષ્ણ આબોહવા ધરાવે છે અને તેનો મોટાભાગનો હિસ્સો મલબાર કિનારાના ભેજવાળા જંગલો નિવસનતંત્ર અંતર્ગત આવે છે, જ્યારે ઉચ્ચપ્રદેશો દક્ષિણ-પશ્ચિમ ઘાટના ભેજવાળા પાનખર જંગલોનો ભાગ છે. ઇદામલયાર રિઝર્વ ફોરેસ્ટ અને માનકુલમ ફોરેસ્ટ ડિવિઝનના કેટલાક ભાગોમાં 'શોલા' (Sholas) જંગલો આવેલા છે, પરંતુ આ ભાગો સુધી રસ્તા માર્ગે પહોંચવું મુશ્કેલ છે. ઇદામલયાર રિઝર્વ ફોરેસ્ટ અને ઇદામલક્કુડી આ પ્રદેશમાં આવેલ છે. અહીં વિવિધ પ્રકારની રેતી, માટી અને ખડકો પુષ્કળ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. કોચિન આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનમથક  જિલ્લાના ઉત્તર ભાગમાં કોચીના નેદુમ્બાસેરી ખાતે આવેલું છે.

આ જિલ્લો કોચી અને કોથમંગલમ એમ બે શહેરી સંકુલ ધરાવે છે. ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરીના આધારે ગૃહ નિર્માણ અને શહેરી બાબતોના મંત્રાલયના રેન્કિંગ મુજબ, કોચી એ રાજ્યનું સૌથી મોટું અને દેશનું ૧૭મું સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતું શહેર છે, જે ૮૪૩ ચોરસ કિમીથી વધુનો વિસ્તાર અને ૨૧.૨ લાખ (૨.૧૨ મિલિયન) ની વસ્તી ધરાવે છે.

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}
[[શ્રેણી:કેરળ]]</text>
      <sha1>qpmq66zpb9k32rvabp4jnm352cug23w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903256</id>
      <parentid>903255</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T03:46:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* ભૂપૃષ્ઠ */</comment>
      <origin>903256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15988" sha1="ch7u2eyeytg7r2wl6oivdzt59o5zdlc" xml:space="preserve">'''એર્ણાકુલમ જિલ્લો''' અથવા કોચી જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. તે રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલો છે, જે આશરે ૨,૪૦૮ ચોરસ કિલોમીટર (૯૩૦ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે અને તે કેરળની ૯% થી વધુ વસતીનું ઘર છે. આ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક કાક્કનાડ ખાતે આવેલું છે. આ જિલ્લામાં કેરળની વ્યાપારી રાજધાની તરીકે ઓળખાતા કોચીનો સમાવેશ થાય છે, જે તેના પ્રાચીન ચર્ચ, હિન્દુ મંદિરો, સિનાગોગ (યહૂદી પ્રાર્થનાઘરો) અને મસ્જિદો માટે પ્રખ્યાત છે.

આ જિલ્લામાં રાજ્યના સૌથી મોટા મહાનગરીય વિસ્તાર 'ગ્રેટર કોચિન'નો સમાવેશ થાય છે. એર્ણાકુલમ જિલ્લો રાજ્યમાં સૌથી વધુ રકમની આવક ઉત્પન્ન કરે છે અને સૌથી વધુ સંખ્યામાં ઉદ્યોગો ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;pilgrimagebook&quot;&gt;{{cite book | title = Pilgrimate to Temple Heritage 2019: Ernakulam district temples | access-date = 2 October 2020 | publisher = Info Kerala Communications Pvt Ltd, 2019 |year = 2019 | isbn = 9788193456781 | url=https://books.google.com/books?id=HL-tDwAAQBAJ&amp;q=ernakulam+state+revenue+60%25}}&lt;/ref&gt; કેરળના ૧૪ જિલ્લાઓમાંથી મલપ્પુરમ પછી એર્ણાકુલમ એ બીજો સૌથી વધુ વસતી ધરાવતો જિલ્લો છે.&lt;ref name=&quot;districtcensus&quot;&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Ernakulam |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/644/download/2224/DH_2011_3208_PART_A_DCHB_ERNAKULAM.pdf |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt; આ ઉપરાંત, આ જિલ્લો કેરળ રાજ્યમાં સૌથી વધુ સંખ્યામાં આંતરરાષ્ટ્રીય અને દેશી (ઘરેલુ) પ્રવાસીઓની યજમાની પણ કરે છે.

એર્નાકુલમમાં સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]] છે. મુખ્યત્વે વ્યવસાયિક વર્ગો અને ક્ષેત્રોમાં અંગ્રેજી ભાષાનો વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે. વર્ષ ૨૦૧૨માં એર્નાકુલમ ૧૦૦ ટકા બેંકિંગ સુવિધા અથવા પૂર્ણ &quot;અર્થપૂર્ણ નાણાકીય સમાવેશન&quot; ધરાવતો ભારતનો પ્રથમ જિલ્લો બન્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ernakulam to be declared first district with 100% banking |url=http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/banking/ernakulam-to-be-declared-first-district-with-100-banking/article4098347.ece |access-date=27 February 2013 |newspaper=Business Line|location=Chennai |date=15 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130201202306/http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/banking/ernakulam-to-be-declared-first-district-with-100-banking/article4098347.ece |archive-date=1 February 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Soundarapandian|first=Mookkiah|title=Literacy Campaign in India|year=2000|publisher=Discovery Publishing House|location=New Delhi|page=21|isbn=9788171415533|url=https://books.google.com/books?id=KVhHEC449yoC&amp;q=ernakulam+district+first+fully+literate+district&amp;pg=PA21}}&lt;/ref&gt;

એર્નાકુલમ ૦.૮૦૧ નો ઊંચો માનવ વિકાસ સૂચકાંક (UNDP રિપોર્ટ ૨૦૦૫) ધરાવે છે, જે ભારતમાં સૌથી ઊંચા સૂચકાંકોમાંનો એક છે અને કેરળના તમામ ૧૪ જિલ્લાઓમાં સૌથી વધુ છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala|website=UNDP in India|access-date=2019-10-10}}&lt;/ref&gt;

== ઇતિહાસ ==
[[File:H H Raja of Cochin.jpg|thumb|right|૧૯૦૩ ના દિલ્હી દરબારમાં રામ વર્મા ૧૫મા]]
[[File:Marine Drive View.JPG|thumbnail|ચાઇનીઝ ફિશિંગ નેટ્સ (માછલી પકડવાની ચાઇનીઝ જાળ), [[ફોર્ટ કોચી]]]]

એર્નાકુલમે પ્રાચીન સમયથી જ દક્ષિણ ભારતના રાજકીય ઇતિહાસમાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે. યહૂદીઓ, સીરિયનો, અરબો, ચીનીઓ, ડચ, બ્રિટિશ અને પોર્ટુગીઝ નાવિકો સમુદ્રી માર્ગે કોચિન રાજ્ય (કિંગડમ ઓફ કોચિન) આવ્યા હતા અને આ નગર પર પોતાની અમીટ છાપ છોડી ગયા હતા. મધ્યકાલીન કેરળના દરિયાકિનારે કોઝિકોડે બંદર આર્થિક અને રાજકીય દૃષ્ટિએ સર્વોચ્ચ સ્થાન ધરાવતું હતું, જ્યારે કન્ન્નૂર, કોલ્લમ અને કોચી એ અન્ય મહત્વપૂર્ણ ગૌણ બંદરો હતા, જ્યાં વિશ્વના વિવિધ ભાગોમાંથી વેપારીઓ એકઠા થતા હતા.&lt;ref name=&quot;Malekandathil&quot;&gt;''The Portuguese, Indian Ocean and European Bridgeheads 1500–1800''. Festschrift in Honour of Prof. K. S. Mathew (2001). Edited by: Pius Malekandathil and T. Jamal Mohammed. Fundacoa Oriente. Institute for Research in Social Sciences and Humanities of MESHAR (Kerala)&lt;/ref&gt; ૧૬૬૪માં, ડચ મલબાર દ્વારા [[ફોર્ટ કોચી]] નગરપાલિકાની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી, જે ભારતીય ઉપખંડની પ્રથમ નગરપાલિકા બની હતી; જોકે ૧૮મી સદીમાં ડચ સત્તા નબળી પડતાં તેનું વિસર્જન થયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news|title=50 years on, Kochi still has a long way to go|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/50-years-on-kochi-still-has-a-long-way-to-go/articleshow/60835311.cms|last=M K Sunil Kumar|date=26 September 2017|access-date=1 June 2021|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ૧૮૯૬માં, કોચિનના મહારાજાએ એર્ણાકુલમમાં એક ટાઉન કાઉન્સિલ (નગર પરિષદ) ની રચના કરીને સ્થાનિક વહીવટની શરૂઆત કરી હતી. શરૂઆતમાં, આ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક એર્ણાકુલમ તરીકે ઓળખાતા શહેરના ભાગમાં આવેલું હતું, જેના પરથી જિલ્લાનું નામ પડ્યું હતું; પાછળથી આ મુખ્ય મથકને કક્કનાડ ખાતે સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવ્યું હતું.

વર્ષ ૧૯૯૮માં, કુટ્ટમપુઝા ગામને ઇડુક્કી જિલ્લામાંથી અલગ કરીને આ જિલ્લામાં ઉમેરવામાં આવ્યું હતું, જેના પરિણામે આ જિલ્લાને પડોશી રાજ્ય તમિલનાડુ સાથે રાજકીય સરહદ મળી હતી. જોકે, આ સરહદ દ્વારા જિલ્લાને પડોશી રાજ્ય સાથે જોડતો કોઈ આંતરરાજ્ય માર્ગ નથી.

== ભૂગોળ ==
એર્ણાકુલમ જિલ્લો ભારતના પશ્ચિમી દરિયાકાંઠાના મેદાનો પર ૨,૪૦૮ ચોરસ કિમી (૯૩૦ ચોરસ માઇલ) નો વિસ્તાર રોકે છે. તે ઉત્તરમાં થ્રિસુર જિલ્લો, પૂર્વમાં ઇડુક્કી જિલ્લો અને કોઈમ્બતૂર જિલ્લો, દક્ષિણમાં અલાપ્પુઝા અને કોટ્ટાયમ તથા પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગરથી ઘેરાયેલો છે. ભૌગોલિક રીતે જિલ્લાને ઉચ્ચપ્રદેશ (હાઇલેન્ડ), મધ્યપ્રદેશ (મિડલેન્ડ) અને દરિયાકાંઠાના વિસ્તારમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે. ઉચ્ચપ્રદેશની ઊંચાઈ આશરે ૩૦૦ મીટર (૯૮૦ ફૂટ) છે. કેરળની સૌથી લાંબી નદી, પેરિયાર નદી, મૂવાત્તુપુઝા સિવાયના તમામ તાલુકાઓમાંથી પસાર થાય છે. મૂવાત્તુપુઝા નદી અને ચાલક્કુડી નદીની એક શાખા પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે. જિલ્લામાં વાર્ષિક સરેરાશ ૩,૪૩૨ મીમી (૧૩૫.૧ ઇંચ) વરસાદ પડે છે. જિલ્લો સમશીતોષ્ણ આબોહવા ધરાવે છે અને તેનો મોટાભાગનો હિસ્સો મલબાર કિનારાના ભેજવાળા જંગલો નિવસનતંત્ર અંતર્ગત આવે છે, જ્યારે ઉચ્ચપ્રદેશો દક્ષિણ-પશ્ચિમ ઘાટના ભેજવાળા પાનખર જંગલોનો ભાગ છે. ઇદામલયાર રિઝર્વ ફોરેસ્ટ અને માનકુલમ ફોરેસ્ટ ડિવિઝનના કેટલાક ભાગોમાં 'શોલા' (Sholas) જંગલો આવેલા છે, પરંતુ આ ભાગો સુધી રસ્તા માર્ગે પહોંચવું મુશ્કેલ છે. ઇદામલયાર રિઝર્વ ફોરેસ્ટ અને ઇદામલક્કુડી આ પ્રદેશમાં આવેલ છે. અહીં વિવિધ પ્રકારની રેતી, માટી અને ખડકો પુષ્કળ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. કોચિન આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનમથક  જિલ્લાના ઉત્તર ભાગમાં કોચીના નેદુમ્બાસેરી ખાતે આવેલું છે.

આ જિલ્લો કોચી અને કોથમંગલમ એમ બે શહેરી સંકુલ ધરાવે છે. ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરીના આધારે ગૃહ નિર્માણ અને શહેરી બાબતોના મંત્રાલયના રેન્કિંગ મુજબ, કોચી એ રાજ્યનું સૌથી મોટું અને દેશનું ૧૭મું સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતું શહેર છે, જે ૮૪૩ ચોરસ કિમીથી વધુનો વિસ્તાર અને ૨૧.૨ લાખ (૨.૧૨ મિલિયન) ની વસ્તી ધરાવે છે.

=== ભૂપૃષ્ઠ ===
આ જિલ્લો ત્રણ ભાગોમાં વહેંચાયેલો છે: નિમ્નપ્રદેશ, મધ્યપ્રદેશ અને ઉચ્ચપ્રદેશ, જે અનુક્રમે દરિયાકાંઠો, મેદાનો, તથા ટેકરીઓ અને જંગલો ધરાવે છે. જિલ્લાના કુલ ક્ષેત્રફળના ૨૦ ટકા હિસ્સો નિમ્નપ્રદેશ છે. જિલ્લાના પૂર્વ ભાગમાં આવેલા જંગલો મોટાભાગે દુર્ગમ છે, જે અનામલાઈ શ્રેણીનો એક ભાગ બનાવે છે. મધ્યપ્રદેશમાં મુખ્યત્વે સમતળ મેદાનો અને દ્વીપો (ટાપુઓ) નો સમૂહ આવેલો છે, જે કાયલ (બેકવોટર્સ) અને નહેરો દ્વારા કુદરતી રીતે પાણીનો નિકાલ કરે છે. ડુંગરાળ અથવા પૂર્વીય ભાગ પશ્ચિમ ઘાટના એક હિસ્સા દ્વારા બનેલો છે. મૂવાત્તુપુઝા અને કોથમંગલમ તાલુકા, જે શરૂઆતમાં કોટ્ટાયમ જિલ્લાનો ભાગ હતા, તે આ ઉચ્ચપ્રદેશોની રચના કરે છે. મૂવાત્તુપુઝા અને પેરિયાર અહીંની મુખ્ય નદીઓ છે, જેમાંથી પેરિયાર નદી મૂવાત્તુપુઝા, [[અલુવા]], કુન્નાથુનાડ અને પારુર તાલુકાઓમાંથી પસાર થાય છે. ચોમાસાની ઋતુ દરમિયાન આ નદીઓ છલોછલ ભરાઈ જાય છે અને તેના કાંઠાના નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં ભારે પૂર આવે છે, પરંતુ ઉનાળાની ઋતુમાં તે સામાન્ય રીતે સુકાઈ જાય છે અને સાંકડી બની જાય છે. પેરિયાર નદી ૨૪૪ કિમી (૧૫૨ માઈલ) ની લંબાઈમાં વિસ્તરેલી છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wilson |first=James |date=13 August 2018 |title=Understanding the 42-year-old Idukki dam which is now saving Kerala |url=https://theprint.in/opinion/in-monsoon-battered-kerala-idukki-dam-has-stood-tall-to-prevent-floods/97579/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}
[[શ્રેણી:કેરળ]]</text>
      <sha1>ch7u2eyeytg7r2wl6oivdzt59o5zdlc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903257</id>
      <parentid>903256</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T03:56:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* જંગલ અને વન્યજીવન */</comment>
      <origin>903257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20549" sha1="tp0p1sdy5ehw5zk3699wn9oykh793aj" xml:space="preserve">'''એર્ણાકુલમ જિલ્લો''' અથવા કોચી જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. તે રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલો છે, જે આશરે ૨,૪૦૮ ચોરસ કિલોમીટર (૯૩૦ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે અને તે કેરળની ૯% થી વધુ વસતીનું ઘર છે. આ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક કાક્કનાડ ખાતે આવેલું છે. આ જિલ્લામાં કેરળની વ્યાપારી રાજધાની તરીકે ઓળખાતા કોચીનો સમાવેશ થાય છે, જે તેના પ્રાચીન ચર્ચ, હિન્દુ મંદિરો, સિનાગોગ (યહૂદી પ્રાર્થનાઘરો) અને મસ્જિદો માટે પ્રખ્યાત છે.

આ જિલ્લામાં રાજ્યના સૌથી મોટા મહાનગરીય વિસ્તાર 'ગ્રેટર કોચિન'નો સમાવેશ થાય છે. એર્ણાકુલમ જિલ્લો રાજ્યમાં સૌથી વધુ રકમની આવક ઉત્પન્ન કરે છે અને સૌથી વધુ સંખ્યામાં ઉદ્યોગો ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;pilgrimagebook&quot;&gt;{{cite book | title = Pilgrimate to Temple Heritage 2019: Ernakulam district temples | access-date = 2 October 2020 | publisher = Info Kerala Communications Pvt Ltd, 2019 |year = 2019 | isbn = 9788193456781 | url=https://books.google.com/books?id=HL-tDwAAQBAJ&amp;q=ernakulam+state+revenue+60%25}}&lt;/ref&gt; કેરળના ૧૪ જિલ્લાઓમાંથી મલપ્પુરમ પછી એર્ણાકુલમ એ બીજો સૌથી વધુ વસતી ધરાવતો જિલ્લો છે.&lt;ref name=&quot;districtcensus&quot;&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Ernakulam |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/644/download/2224/DH_2011_3208_PART_A_DCHB_ERNAKULAM.pdf |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt; આ ઉપરાંત, આ જિલ્લો કેરળ રાજ્યમાં સૌથી વધુ સંખ્યામાં આંતરરાષ્ટ્રીય અને દેશી (ઘરેલુ) પ્રવાસીઓની યજમાની પણ કરે છે.

એર્નાકુલમમાં સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]] છે. મુખ્યત્વે વ્યવસાયિક વર્ગો અને ક્ષેત્રોમાં અંગ્રેજી ભાષાનો વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે. વર્ષ ૨૦૧૨માં એર્નાકુલમ ૧૦૦ ટકા બેંકિંગ સુવિધા અથવા પૂર્ણ &quot;અર્થપૂર્ણ નાણાકીય સમાવેશન&quot; ધરાવતો ભારતનો પ્રથમ જિલ્લો બન્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ernakulam to be declared first district with 100% banking |url=http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/banking/ernakulam-to-be-declared-first-district-with-100-banking/article4098347.ece |access-date=27 February 2013 |newspaper=Business Line|location=Chennai |date=15 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130201202306/http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/banking/ernakulam-to-be-declared-first-district-with-100-banking/article4098347.ece |archive-date=1 February 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Soundarapandian|first=Mookkiah|title=Literacy Campaign in India|year=2000|publisher=Discovery Publishing House|location=New Delhi|page=21|isbn=9788171415533|url=https://books.google.com/books?id=KVhHEC449yoC&amp;q=ernakulam+district+first+fully+literate+district&amp;pg=PA21}}&lt;/ref&gt;

એર્નાકુલમ ૦.૮૦૧ નો ઊંચો માનવ વિકાસ સૂચકાંક (UNDP રિપોર્ટ ૨૦૦૫) ધરાવે છે, જે ભારતમાં સૌથી ઊંચા સૂચકાંકોમાંનો એક છે અને કેરળના તમામ ૧૪ જિલ્લાઓમાં સૌથી વધુ છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala|website=UNDP in India|access-date=2019-10-10}}&lt;/ref&gt;

== ઇતિહાસ ==
[[File:H H Raja of Cochin.jpg|thumb|right|૧૯૦૩ ના દિલ્હી દરબારમાં રામ વર્મા ૧૫મા]]
[[File:Marine Drive View.JPG|thumbnail|ચાઇનીઝ ફિશિંગ નેટ્સ (માછલી પકડવાની ચાઇનીઝ જાળ), [[ફોર્ટ કોચી]]]]

એર્નાકુલમે પ્રાચીન સમયથી જ દક્ષિણ ભારતના રાજકીય ઇતિહાસમાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે. યહૂદીઓ, સીરિયનો, અરબો, ચીનીઓ, ડચ, બ્રિટિશ અને પોર્ટુગીઝ નાવિકો સમુદ્રી માર્ગે કોચિન રાજ્ય (કિંગડમ ઓફ કોચિન) આવ્યા હતા અને આ નગર પર પોતાની અમીટ છાપ છોડી ગયા હતા. મધ્યકાલીન કેરળના દરિયાકિનારે કોઝિકોડે બંદર આર્થિક અને રાજકીય દૃષ્ટિએ સર્વોચ્ચ સ્થાન ધરાવતું હતું, જ્યારે કન્ન્નૂર, કોલ્લમ અને કોચી એ અન્ય મહત્વપૂર્ણ ગૌણ બંદરો હતા, જ્યાં વિશ્વના વિવિધ ભાગોમાંથી વેપારીઓ એકઠા થતા હતા.&lt;ref name=&quot;Malekandathil&quot;&gt;''The Portuguese, Indian Ocean and European Bridgeheads 1500–1800''. Festschrift in Honour of Prof. K. S. Mathew (2001). Edited by: Pius Malekandathil and T. Jamal Mohammed. Fundacoa Oriente. Institute for Research in Social Sciences and Humanities of MESHAR (Kerala)&lt;/ref&gt; ૧૬૬૪માં, ડચ મલબાર દ્વારા [[ફોર્ટ કોચી]] નગરપાલિકાની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી, જે ભારતીય ઉપખંડની પ્રથમ નગરપાલિકા બની હતી; જોકે ૧૮મી સદીમાં ડચ સત્તા નબળી પડતાં તેનું વિસર્જન થયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news|title=50 years on, Kochi still has a long way to go|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/50-years-on-kochi-still-has-a-long-way-to-go/articleshow/60835311.cms|last=M K Sunil Kumar|date=26 September 2017|access-date=1 June 2021|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ૧૮૯૬માં, કોચિનના મહારાજાએ એર્ણાકુલમમાં એક ટાઉન કાઉન્સિલ (નગર પરિષદ) ની રચના કરીને સ્થાનિક વહીવટની શરૂઆત કરી હતી. શરૂઆતમાં, આ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક એર્ણાકુલમ તરીકે ઓળખાતા શહેરના ભાગમાં આવેલું હતું, જેના પરથી જિલ્લાનું નામ પડ્યું હતું; પાછળથી આ મુખ્ય મથકને કક્કનાડ ખાતે સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવ્યું હતું.

વર્ષ ૧૯૯૮માં, કુટ્ટમપુઝા ગામને ઇડુક્કી જિલ્લામાંથી અલગ કરીને આ જિલ્લામાં ઉમેરવામાં આવ્યું હતું, જેના પરિણામે આ જિલ્લાને પડોશી રાજ્ય તમિલનાડુ સાથે રાજકીય સરહદ મળી હતી. જોકે, આ સરહદ દ્વારા જિલ્લાને પડોશી રાજ્ય સાથે જોડતો કોઈ આંતરરાજ્ય માર્ગ નથી.

== ભૂગોળ ==
એર્ણાકુલમ જિલ્લો ભારતના પશ્ચિમી દરિયાકાંઠાના મેદાનો પર ૨,૪૦૮ ચોરસ કિમી (૯૩૦ ચોરસ માઇલ) નો વિસ્તાર રોકે છે. તે ઉત્તરમાં થ્રિસુર જિલ્લો, પૂર્વમાં ઇડુક્કી જિલ્લો અને કોઈમ્બતૂર જિલ્લો, દક્ષિણમાં અલાપ્પુઝા અને કોટ્ટાયમ તથા પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગરથી ઘેરાયેલો છે. ભૌગોલિક રીતે જિલ્લાને ઉચ્ચપ્રદેશ (હાઇલેન્ડ), મધ્યપ્રદેશ (મિડલેન્ડ) અને દરિયાકાંઠાના વિસ્તારમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે. ઉચ્ચપ્રદેશની ઊંચાઈ આશરે ૩૦૦ મીટર (૯૮૦ ફૂટ) છે. કેરળની સૌથી લાંબી નદી, પેરિયાર નદી, મૂવાત્તુપુઝા સિવાયના તમામ તાલુકાઓમાંથી પસાર થાય છે. મૂવાત્તુપુઝા નદી અને ચાલક્કુડી નદીની એક શાખા પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે. જિલ્લામાં વાર્ષિક સરેરાશ ૩,૪૩૨ મીમી (૧૩૫.૧ ઇંચ) વરસાદ પડે છે. જિલ્લો સમશીતોષ્ણ આબોહવા ધરાવે છે અને તેનો મોટાભાગનો હિસ્સો મલબાર કિનારાના ભેજવાળા જંગલો નિવસનતંત્ર અંતર્ગત આવે છે, જ્યારે ઉચ્ચપ્રદેશો દક્ષિણ-પશ્ચિમ ઘાટના ભેજવાળા પાનખર જંગલોનો ભાગ છે. ઇદામલયાર રિઝર્વ ફોરેસ્ટ અને માનકુલમ ફોરેસ્ટ ડિવિઝનના કેટલાક ભાગોમાં 'શોલા' (Sholas) જંગલો આવેલા છે, પરંતુ આ ભાગો સુધી રસ્તા માર્ગે પહોંચવું મુશ્કેલ છે. ઇદામલયાર રિઝર્વ ફોરેસ્ટ અને ઇદામલક્કુડી આ પ્રદેશમાં આવેલ છે. અહીં વિવિધ પ્રકારની રેતી, માટી અને ખડકો પુષ્કળ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. કોચિન આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનમથક  જિલ્લાના ઉત્તર ભાગમાં કોચીના નેદુમ્બાસેરી ખાતે આવેલું છે.

આ જિલ્લો કોચી અને કોથમંગલમ એમ બે શહેરી સંકુલ ધરાવે છે. ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરીના આધારે ગૃહ નિર્માણ અને શહેરી બાબતોના મંત્રાલયના રેન્કિંગ મુજબ, કોચી એ રાજ્યનું સૌથી મોટું અને દેશનું ૧૭મું સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતું શહેર છે, જે ૮૪૩ ચોરસ કિમીથી વધુનો વિસ્તાર અને ૨૧.૨ લાખ (૨.૧૨ મિલિયન) ની વસ્તી ધરાવે છે.

=== ભૂપૃષ્ઠ ===
આ જિલ્લો ત્રણ ભાગોમાં વહેંચાયેલો છે: નિમ્નપ્રદેશ, મધ્યપ્રદેશ અને ઉચ્ચપ્રદેશ, જે અનુક્રમે દરિયાકાંઠો, મેદાનો, તથા ટેકરીઓ અને જંગલો ધરાવે છે. જિલ્લાના કુલ ક્ષેત્રફળના ૨૦ ટકા હિસ્સો નિમ્નપ્રદેશ છે. જિલ્લાના પૂર્વ ભાગમાં આવેલા જંગલો મોટાભાગે દુર્ગમ છે, જે અનામલાઈ શ્રેણીનો એક ભાગ બનાવે છે. મધ્યપ્રદેશમાં મુખ્યત્વે સમતળ મેદાનો અને દ્વીપો (ટાપુઓ) નો સમૂહ આવેલો છે, જે કાયલ (બેકવોટર્સ) અને નહેરો દ્વારા કુદરતી રીતે પાણીનો નિકાલ કરે છે. ડુંગરાળ અથવા પૂર્વીય ભાગ પશ્ચિમ ઘાટના એક હિસ્સા દ્વારા બનેલો છે. મૂવાત્તુપુઝા અને કોથમંગલમ તાલુકા, જે શરૂઆતમાં કોટ્ટાયમ જિલ્લાનો ભાગ હતા, તે આ ઉચ્ચપ્રદેશોની રચના કરે છે. મૂવાત્તુપુઝા અને પેરિયાર અહીંની મુખ્ય નદીઓ છે, જેમાંથી પેરિયાર નદી મૂવાત્તુપુઝા, [[અલુવા]], કુન્નાથુનાડ અને પારુર તાલુકાઓમાંથી પસાર થાય છે. ચોમાસાની ઋતુ દરમિયાન આ નદીઓ છલોછલ ભરાઈ જાય છે અને તેના કાંઠાના નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં ભારે પૂર આવે છે, પરંતુ ઉનાળાની ઋતુમાં તે સામાન્ય રીતે સુકાઈ જાય છે અને સાંકડી બની જાય છે. પેરિયાર નદી ૨૪૪ કિમી (૧૫૨ માઈલ) ની લંબાઈમાં વિસ્તરેલી છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wilson |first=James |date=13 August 2018 |title=Understanding the 42-year-old Idukki dam which is now saving Kerala |url=https://theprint.in/opinion/in-monsoon-battered-kerala-idukki-dam-has-stood-tall-to-prevent-floods/97579/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== જંગલ અને વન્યજીવન ===
[[File:Ocyceros griseus -India-8a.jpg|thumb|right|ગ્રે હોર્નબિલ (ધનેશ પક્ષી)]]
આ જિલ્લાની વનસ્પતિ ઉષ્ણકટિબંધીય (ટ્રોપિકલ) પ્રકારની છે. સમશીતોષ્ણ તાપમાન અને ફળદ્રુપ જમીન સાથેનો ભારે વરસાદ અહીં વિપુલ પ્રમાણમાં વનસ્પતિના વિકાસમાં સહાયક બને છે. દરિયાકાંઠાના વિસ્તારમાં, જે નિમ્નપ્રદેશની રચના કરે છે, ઘણી સામાન્ય વનસ્પતિઓ જોવા મળે છે. મધ્યપ્રદેશનો વિસ્તાર નાળિયેરી, ડાંગર, કસાવા (ટેપિઓકા), મરી, અનાનસ અને કઠોળના પાકથી આચ્છાદિત છે. ઉચ્ચપ્રદેશના નીચાણવાળા ઢોળાવો પર સાગ અને રબરના વૃક્ષો આવેલા છે.

==== મંગલાવનમ પક્ષી અભયારણ્ય ====
[[File:Mangalavanam.JPG|thumb|મંગલાવનમ]]
મંગલાવનમ પક્ષી અભયારણ્ય કોચી શહેરના મધ્યમાં આવેલું છે. ૨.૭૪ હેક્ટર (૬.૮ એકર) ક્ષેત્રફળ ધરાવતું આ અભયારણ્ય&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=Kerala Tourism Development Corporation|url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/mangalavanam-bird-sanctuary/181/|title=Mangalavanam Bird Sanctuary|access-date=21 January 2018}}&lt;/ref&gt; મેન્ગ્રોવની વિવિધ પ્રજાતિઓનું પાલનપોષણ કરે છે અને વિવિધ પ્રકારના પ્રવાસી (યાયાવર) પક્ષીઓ માટે માળો બાંધવાનું એક મુખ્ય સ્થળ છે. શહેરના વાયુ પ્રદૂષણને નિયંત્રિત કરવામાં તેની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકાને ધ્યાનમાં રાખીને, મંગલાવનમને &quot;કોચીનું લીલું ફેફસું&quot; (ગ્રીન લંગ ઓફ કોચી) કહેવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Green Lung of Kochi|url=http://www.cochin.org.uk/excursions/mangalavanam.html| publisher= cochin.org| access-date=3 April 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mangalavanam Bird Sanctuary|url=http://kochiservnet.com/hangouts/hangouts_action.php/45/Mangalavanam-Bird-sanctuary/|publisher=Kochi Servnet|access-date=12 November 2015|archive-date=23 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160923065856/http://kochiservnet.com/hangouts/hangouts_action.php/45/Mangalavanam-Bird-sanctuary/|url-status=usurped}}&lt;/ref&gt;

==== થટ્ટેકાડ પક્ષી અભયારણ્ય ====
થટ્ટેકાડ પક્ષી અભયારણ્ય પેરિયાર નદીના ઉત્તર કિનારે આવેલું છે અને તે આશરે ૨૫ ચોરસ કિમી (૧૦ ચોરસ માઇલ) નો વિસ્તાર રોકે છે. આ અભયારણ્યની સ્થાપના પ્રખ્યાત પક્ષીવિદ [[સલીમ અલી]] દ્વારા કરવામાં આવી હતી. આ અભયારણ્ય કોચીથી ૮૦ કિમી (૫૦ માઇલ) ના અંતરે આવેલું છે. અહીં જોવા મળતા પક્ષીઓમાં બાજ (ફાલ્કન), જંગલી મુરઘો, જળમુર્ગી (વોટર હેન) અને ધનેશ (હોર્નબિલ) નો સમાવેશ થાય છે. આ વિસ્તારની વનસ્પતિમાં મુખ્યત્વે સાગ, સીસમ (રોઝવુડ) અને મહાગોનીના વાવેતરો આવેલા છે. આગળના માર્ગ પર, અનામલાઈ શ્રેણીનું પૂયમકુટ્ટી જંગલ આવેલું છે.

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}
[[શ્રેણી:કેરળ]]</text>
      <sha1>tp0p1sdy5ehw5zk3699wn9oykh793aj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>વલવાડા, મહુવા તાલુકો, સુરત જિલ્લો</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7152</id>
    <revision>
      <id>903231</id>
      <parentid>903134</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T15:37:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-42487-76|~2026-42487-76]] ([[User talk:~2026-42487-76|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને  [[User:KartikBot|KartikBot]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા.</comment>
      <origin>746968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3388" sha1="emta3gi8vzpfvba832si3acgpjlo5xx" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type               = ગામ
| native_name        = વલવાડા
| state_name         = ગુજરાત
| district           = સુરત
| taluk_names             =  મહુવા, સુરત જિલ્લો
| latd = 21.02092
| longd= 73.136581 
| area_total         = 
| altitude           = 
| population_total   = 
| population_as_of   = 
| population_density = 
| leader_title_1     = 
| leader_name_1      = 
| leader_title_2     = 
| leader_name_2      = 
| footnotes          = 
| blank_title_1           = સગવડો
| blank_value_1           = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી
| blank_title_2           = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2           = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3           = મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો
| blank_value_3           =  [[ડાંગર]], [[શેરડી]], [[તુવર]] [[દિવેલી]] &lt;br /&gt;[[કેળાં]], [[કેરી]] તેમજ [[શાકભાજી]]
| blank_title_4           = 
| blank_value_4           = 
}}
'''વલવાડા''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[સુરત જિલ્લો|સુરત જિલ્લા]]ના [[મહુવા ‍(સુરત‌), તાલુકો|મહુવા તાલુકા]]નું ગામ છે.

વલવાડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ડાંગર]],  [[શેરડી]], [[કેરી]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[માધ્યમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.


આ ગામ [[બારડોલી]]થી [[અનાવલ]] જતા રાજ્ય ધોરી માર્ગ ઉપર આવેલું હોવાને કારણે વાહન વ્યવહારની સગવડ સરળતાથી ઉપલબ્ધ બને છે. અહીંથી નજીકનું રેલ્વે સ્ટેશન બારડોલી છે. આ ગામ આસપાસના ગામોનું કેન્દ્ર હોવાને કારણે અહીં નાના પાયે બજાર વિકાસ પામેલ છે, જેમાં જીવન જરુરીયાતની ઘણી ખરી ચીજવસ્તુઓ મળી જાય છે.
આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[આદિવાસી]] લોકો તેમ જ અન્ય વેપારધંધો કરતા લોકો વસવાટ કરે છે. 

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}


[[શ્રેણી:મહુવા તાલુકો(જિ.સુરત)]]</text>
      <sha1>emta3gi8vzpfvba832si3acgpjlo5xx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>કઠલાલ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7363</id>
    <revision>
      <id>903235</id>
      <parentid>881009</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T16:23:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1847" sha1="1v0vl368cuksgpbwx490nst92q654gu" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| native_name = કઠલાલ
| type = નગર
| latd = 22.88
| longd = 72.96
| locator_position = right
| state_name = ગુજરાત
| district = [[ખેડા જિલ્લો|ખેડા]]
| altitude = 33
| population_as_of = ૨૦૧૧&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.census2011.co.in/data/town/802573-kathlal-gujarat.html| title = Kathlal Population Census 2011| access-date=૧૦ ઓક્ટોબર ૨૦૧૬}}&lt;/ref&gt;
| population_total = ૨૨૦૭૧
| area_magnitude= sq. km
| સ્થિતિ = યોગ્ય
}}
'''કઠલાલ''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[ખેડા જિલ્લો|ખેડા જિલ્લા]]ના [[કઠલાલ તાલુકો|કઠલાલ તાલુકા]]નું મુખ્ય મથક અને નગરપાલિકા છે.

== ભૂગોળ ==
[[File:Kathlal bus station.jpg|thumb|કઠલાલ બસ સ્ટેશન]]
કઠલાલ મોહર નદીના કિનારે આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://m.dailyhunt.in/news/india/gujarati/gujarat+samachar-epaper-gsamacha/vighnaharta+ganeshajinu+visarjan+sampann-newsid-44622089|title=વિઘ્નહર્તા ગણેશજીનું વિસર્જન સંપન્ન|access-date=૧૦ ઓક્ટોબર ૨૦૧૬}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો]]
[[શ્રેણી:કઠલાલ તાલુકો]]</text>
      <sha1>1v0vl368cuksgpbwx490nst92q654gu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>અનીડા (વાછરા)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12301</id>
    <revision>
      <id>903217</id>
      <parentid>785883</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T13:27:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3586" sha1="6brv5srgypmauspd3lcbhdpt2ggfu09" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type               = ગામ
| native_name        = અનીડા 
| state_name         = ગુજરાત
| district           = રાજકોટ
| taluk_names             =  કોટડા-સાંગાણી
| latd = 22.601427 
| longd = 72.98493 
| area_total         = 
| altitude           = 
| population_total   = 
| population_as_of   = 
| population_density = 
| leader_title_1     = 
| leader_name_1      = 
| leader_title_2     = 
| leader_name_2      = 
| footnotes          = 
| blank_title_1           = સગવડો
| blank_value_1           = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી
| blank_title_2           = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2           = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3           = મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો
| blank_value_3           = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]],&lt;br /&gt; [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]],  [[દિવેલી|દિવેલા]],&lt;br /&gt; [[રજકો]] તેમજ અન્ય [[શાકભાજી]]
| blank_title_4           = 
| blank_value_4           = 
}}
'''અનીડા (વાછરા)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્યના]] [[સૌરાષ્ટ્ર]] વિસ્તારમાં આવેલા [[રાજકોટ જિલ્લો|રાજકોટ જિલ્લામાં]] આવેલા [[કોટડા-સાંગાણી તાલુકો|કોટડા-સાંગાણી તાલુકાનું]] એક ગામ છે. આ ગામમાં [[માધ્યમિક શાળા]], [[પ્રાથમિક શાળા]], [[આંગણવાડી]], દવાખાનું અને પંચાયતઘર જેવી સવલતો પ્રાપ્ય છે.

ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] છે, [[ઘઉં]], [[ડાંગર]], [[બાજરો]], [[કપાસ]], [[જીરૂ]], [[મગફળી]] અને [[શાકભાજી]] આ ગામનાં [[ખેત-ઉત્પાદનો]] છે.

== નામ ==
આ ગામમાં વાછરાદાદા&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://m.dailyhunt.in/news/india/gujarati/gujarat-epaper-gujarat/jamakandoranama+ramadevaji+prabhuni+morabima+machchhu+matajini+aaje+shobhayatra-newsid-55203086|title=જામકંડોરણામાં રામદેવજી પ્રભુની, મોરબીમાં મચ્છુ માતાજીની આજે શોભાયાત્રા - Gujarat {{!}} DailyHunt|last=|first=|date=|work=|newspaper=DailyHunt|language=en|access-date=૩ એપ્રિલ ૨૦૧૭|via=}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;નું પૌરાણિક મંદિર આવેલું છે. જેથી આ ગામ '''અનીડા (વાછરા)''' તરીકે ઓળખાય છે.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

{{કોટડા-સાંગાણી તાલુકાનાં ગામો}}

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:કોટડા-સાંગાણી તાલુકો]]</text>
      <sha1>6brv5srgypmauspd3lcbhdpt2ggfu09</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>કડીપાણી (તા. કવાંટ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13951</id>
    <revision>
      <id>903236</id>
      <parentid>787139</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T16:29:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4117" sha1="pbya44n9j8h74kr95j05udj869wnql1" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type               = ગામ
| native_name        = કડીપાણી 
| state_name         = ગુજરાત
| district           = છોટાઉદેપુર
| taluk_names             =  કવાંટ
| latd =22.09259  
| longd = 74.05648
| area_total         = 
| altitude           = 
| population_total   = 
| population_as_of   = 
| population_density = 
| leader_title_1     = 
| leader_name_1      = 
| leader_title_2     = 
| leader_name_2      = 
| footnotes          = 
| blank_title_1           = સગવડો
| blank_value_1           = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી
| blank_title_2           = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2           = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3           = મુખ્ય ખેતપેદાશ
| blank_value_3           =    [[મકાઈ]],  [[તુવર]], [[શાકભાજી]]
| blank_title_4           = 
| blank_value_4           = 
}}
'''કડીપાણી (તા. કવાંટ)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્યના]] મધ્ય ભાગમાં આવેલા [[છોટાઉદેપુર જિલ્લો|છોટાઉદેપુર જિલ્લામાં]] આવેલા [[કવાંટ તાલુકો |કવાંટ તાલુકામાં]] આવેલું એક ગામ છે. કડીપાણી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[મકાઈ]], [[તુવર]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[આદિવાસી]] લોકો વસવાટ કરે છે. આ ગામ ડુંગરાળ પ્રદેશમાં આવેલું છે.

[[નર્મદા નદી]] કડીપાણી નજીક આવેલા હાંફેશ્વરથી ગુજરાતમાં પ્રવેશ કરે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://sandesh.com/%E0%AA%B9%E0%AA%BE%E0%AA%82%E0%AA%AB%E0%AB%87%E0%AA%B6%E0%AB%8D%E0%AA%B5%E0%AA%B0-%E0%AA%95%E0%AA%B2%E0%AA%B9%E0%AA%82%E0%AA%B8%E0%AB%87%E0%AA%B6%E0%AB%8D%E0%AA%B5%E0%AA%B0-%E0%AA%B6%E0%AA%BF%E0%AA%B5/|title=હાંફેશ્વર કલહંસેશ્વર શિવધામ શ્રદ્ધાળુઓ માટે આસ્થાનું કેન્દ્ર - Sandesh|date=૧૧ ઓગસ્ટ ૨૦૧૬|newspaper=[[સંદેશ (અખબાર)|સંદેશ]]|access-date=૧૯ માર્ચ ૨૦૧૭}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/gujarati/gujarat-epaper-gujarat/narmada+demani+sapati+ghatata+18+varshe+hampheshvar+mandir+40+phut+bahar+aavyu-newsid-84368325|title=નર્મદા ડેમની સપાટી ઘટતાં ૧૮ વર્ષે હાંફેશ્વર મંદિર ૪૦ ફૂટ બહાર આવ્યું - Gujarat {{!}} DailyHunt|newspaper=DailyHunt|language=en|access-date=2018-11-06|archive-date=2019-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826015735/https://m.dailyhunt.in/news/india/gujarati/gujarat-epaper-gujarat/narmada+demani+sapati+ghatata+18+varshe+hampheshvar+mandir+40+phut+bahar+aavyu-newsid-84368325|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:કવાંટ તાલુકો]]</text>
      <sha1>pbya44n9j8h74kr95j05udj869wnql1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>મોટી ટોકરી (તા. કવાંટ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13977</id>
    <revision>
      <id>903220</id>
      <parentid>903188</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T15:22:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-42767-59|~2026-42767-59]] ([[User talk:~2026-42767-59|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને  [[User:~2026-42764-89|~2026-42764-89]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા.</comment>
      <origin>903187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3170" sha1="lwd7axov5e4rp0blca6zvz2jkkkbcbn" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type               = ગામ
| native_name        = મોટી ટોકરી 
| state_name         = ગુજરાત
| district           = છોટાઉદેપુર
| taluk_names        = કવાંટ
| latd               = 22.09259
| longd              = 74.05648
| area_total         = 
| altitude           = 
| population_total   = 
| population_as_of   = 
| population_density = 
| leader_title_1     = 
| leader_name_1      = 
| leader_title_2     = 
| leader_name_2      = 
| footnotes          = 
| blank_title_1      = સગવડો
| blank_value_1      = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], [[પતંજલિ ચિકિત્સાલય]], પેટા પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર, દૂધની ડેરી
| blank_title_2      = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2      = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3      = મુખ્ય ખેતપેદાશ
| blank_value_3      = [[મકાઈ]],[[તુવર]],[[ડાંગર]],  [[શાકભાજી]]
| blank_title_4      = 
| blank_value_4      = 
}}
'''મોટી ટોકરી (તા.કવાંટ)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્ય]]ના મધ્ય ભાગમાં આવેલા [[છોટાઉદેપુર જિલ્લો|છોટાઉદેપુર જિલ્લા]]માં આવેલા [[કવાંટ તાલુકો|કવાંટ તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે. મોટી ટોકરી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[મકાઈ]], [[તુવર]], [[ડાંગર]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], [[પતંજલિ ચિકિત્સાલય]], પેટા પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર, તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[આદિવાસી]] લોકો વસવાટ કરે છે. આ ગામ ડુંગરાળ પ્રદેશમાં, કરા નદીના કિનારે આવેલું છે. કરા નદી વચ્ચે આવેલો આદર બેટ, મોટી ઝરી જળધોધ, નાનો ટેકરો વગેરે ગામના જોવાલાયક સ્થળો છે.

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}


[[શ્રેણી:કવાંટ તાલુકો]]</text>
      <sha1>lwd7axov5e4rp0blca6zvz2jkkkbcbn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ગુલાબ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16374</id>
    <revision>
      <id>903245</id>
      <parentid>902973</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T19:09:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134500" sha1="fdwcptk0zxx1e356xevv6tqxohgnavf" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Rose
| image = Rosa bracteata 4.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = ''Rosa bracteata''
| regnum = [[Plant]]ae
| divisio = [[Flowering plant|Magnoliophyta]]
| classis = [[Magnoliopsida]]
| ordo = [[Rosales]]
| familia = [[Rosaceae]]
| subfamilia = [[Rosoideae]]
| genus = '''''Rosa'''''
| genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]]
| subdivision_ranks = Species
| subdivision = 
Between 100 and 150, [[List of Rosa species|see list]]
}}

'''ગુલાબ''' એક [[બારમાસી છોડ|બહુવર્ષીય]] ફુલ [[નાના ઝાડવા|ક્ષુપ]] કે લતા છે. તે [[રોઝેક|રોઝેસી]] કુળમાં આવે છે, જેમાં ૧૦૦થી વધારે પ્રજાતિઓ છે અને વિવિધ રંગોમાં છે. આ પ્રજાતિઓ ટટ્ટાર ક્ષુપથી માંડીને આરોહી કે તલસર્પી છોડવાઓનું જૂથ ધરાવે છે, જેમના પ્રકાંડ મોટેભાગે તીક્ષ્ણ [[કાંટો|કાંટા]] ધરાવે છે. ગુલાબને કાંટા હોય છે એવું સામાન્યપણે ભૂલથી મનાય છે. કાંટા રૂપાંતરિત શાખાઓ કે પ્રકાંડો છે, જ્યારે ગુલાબ પર તીક્ષ્ણ બહિસરણો રૂપાંતિરત અધિચર્મી પેશીઓ (કંટકો) છે. મોટા ભાગના ગુલાબ એશિયાના વતની છે. થોડીક પ્રજાતિઓ યુરોપ, ઉત્તર અમેરિકા અને ઉત્તર-પશ્ચિમ આફ્રિકાની છે. ગુલાબની દેશી, [[કલ્ટીવર|ઉછેરેલી]] અને  [[હાયબ્રિડ (જૈવિક)|સંકર]] તમામ પ્રકારની જાતિઓ તેમની સુંદરતા અને સુંગધ માટે વ્યાપકપણે ઉગાડવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;http://www.britannica.com/EBchecked/topic/509710/rose&lt;/ref&gt;

તેના પાંદડા એકાંતરે આવેલા છે અને [[ડીટાની બન્ને બાજુએ નાની પાંદડીઓવાળું|સંયુક્ત પિચ્છાકાર]] હોય છે. તેના પર્ણકો તીક્ષ્ણ, અણીવાળા અને અંડાકાર હોય છે. છોડનું માંસલ, ખાદ્ય ફળ [[જંગલી ગુલાબ|ગુલાબ ફળ]]કહેવાય છે. ગુલાબના છોડ નાના કદથી માંડીને આરોહી પ્રકારના હોય છે, જે ઊંચાઈમાં 20 મીટર સુધી પહોંચે છે. દુનિયાના વિવિધ ભાગોમાં મળતી પ્રજાતિઓનું સરળતાથી સંકરણ થઈ શકતું હોવાથી બગીચાના ગુલાબોના અસંખ્ય પ્રકારો અસ્તિત્વમાં આવ્યા છે. નામ ઉદ્ભવ્યું છે લેટિન રોઝા માંથી, દક્ષિણ ઇટાલીમાંથી સામ્રાજ્યવાદી ગ્રીકના ઓસ્કાનમાંથી ઉછીનું લીધેલું : rhodon (એઓલિક રૂપ : wrodon) એરામેઇકમાંથી wurrdā, એસીરીયનમાંથી wurtinnu, જૂની ઇરાનીમાંથી *warda (cf. આર્મેનીયન vard, અવેસ્તન warda, સોગ્ડીઅન ward, વળી, હિબ્રુ ורד = vered અને એરામેઇક ורדא: આ બઘા રૂપો ગ્રીક પહેલાના. [[પાર્થિયન ભાષા|પાર્થીયન]] ''wâr'' ).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rose-bushes.com/about/ |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-09-19 |archive-date=2008-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080821182056/http://www.rose-bushes.com/about/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.iranica.com/articles/v11f1/v11f1033.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-09-19 |archive-date=2008-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918060538/http://www.iranica.com/articles/v11f1/v11f1033.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ગુલાબનું અત્તર]] ગુલાબના ફુલોમાંથી વરાળથી કાઢેલું તેલ છે. તેનો ઉપયોગ સદીઓથી અત્તરો બનાવવામાં થાય છે. ગુલાબના તેલમાંથી બનતા [[ગુલાબજળ]]નો એશિયા અને મધ્યપૂર્વની પાકકલામાં મોટા પાયે ઉપયોગ થાય છે. ફ્રેન્ચ લોકો તેમના [[ગુલાબજળ|રોઝ સીરપ]]માટે જાણીતા છે, જે ગુલાબની પાંખડીઓમાંથી કાઢવામાં આવે છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં આ ફ્રેન્ચ રોઝ સીરપનો ઉપયોગ રોઝ કેક બનાવવામાં થાય છે. ગુલાબફળનો પ્રસંગોપાત [[જામ]], [[જેલી(ફળ રસ)|જેલી]] અને [[ગુલાબનો મુબ્બો|મુરબ્બો]], બનાવવામાં ઉપયોગ થાય છે, કે પછી તેમાં [[વિટામીન સી|વિટામિન સી]]ના ઊંચા પ્રમાણને કારણે ચા તરીકે ઉકાળવામાં આવે છે.ગુલાબફળોને દબાવીને, ગાળીને રોઝ હિપ સીરપ પણ બનાવવામાં આવે છે. ગુલાબફળોનો ઉપયોગ [[જંગલી ગુલાબ બીજ તેલ|રોઝ હિપ સીડ ઓઇલ]]  બનાવવામાં પણ થાય છે, જેનો ઉપયોગ ચામડી માટેની પ્રોડક્ટ્સ અને કેટલીક મેકઅપ પ્રોડક્ટ્સમાં થાય છે. 

== વનસ્પતિશાસ્ત્ર ==
[[ચિત્ર:Closeup of a pink rose in full bloom..JPG|thumb|225px| પૂરબહારમાં મોર વખતે ગુલાબનો નજીકનો દેખાવ]]
[[ચિત્ર:Rosa_rubiginosa_hips.jpg|thumb|left|upright|180px|રોઝા કેનીયા હિપ્સ]]

મોટા ભાગની પ્રજાતિઓના  [[પાંદડું|પાંદડા]] 5-16 સેન્ટીમીટર લાંબા, [[ડીટાની બન્ને બાજુએ નાની પાંદડીઓવાળું|પીચ્છાકાર]], (3–) 5–9 (–13) l(3–) 5–9 (–13) પર્ણકો અને આધાર અનુપર્ણો ધરાવે છે. પર્ણકો સામાન્યપણે દંતુર-ધારી હોય છે અને મોટેભાગે કેટલાક નાના કંટકો પ્રકાંડની બાજુએ હોય છે. ગુલાબોની મોટા ભાગની જાતિઓ [[મોટાં પાંદડા|ખરાઉ]]  પરંતુ કેટલીક (ખાસ કરીને દક્ષિણ-પૂર્વ [[એશિયા]]) હંમેશા  [[હંમેશા તાજુ|સદાપર્ણી]] કે લગભગ એવી હોય છે.

ગુલાબની મોટા ભાગની પ્રજાતિઓને  [[ફૂલ|ફુલો]] પાંચ પાંખડી હોય છે, અપવાદ માત્ર ''[[રોઝા સેરિકા|રોઝા સેરીસીયા]] ''  છે, જેને સામાન્યપણે ચાર પાંખડીઓ હોય છે. દરેક પાંખડી બે સ્પષ્ટ ભાગોમાં વહેંચાયેલી હોય છે અને સામાન્યપણે સફેદ કે ગુલાબી હોય છે. જોકે કેટલીક પ્રજાતિઓમાં પીળા કે લાલ રંગની હોય છે. પાંખડીઓની નીચે પાંચ (કે કેટલીક [[રોઝા સેરિકા|રોઝા સેરીસીયા]]ના કિસ્સામાં ચાર) બાહ્ય દલ હોય છે. ઉપરથી જોવામાં આવે ત્યારે તેઓ જોઈ શકાય તેટલા લાંબા હોય છે અને ગોળાકાર પાંદડીઓ સાથે એકાંતરે લીલા બિન્દુઓ તરીકે જણાય છે. ગુલાબનું અંડાશય પાંદડીઓ અને બાહ્ય દલોની નીચે વિકસે છે. 

ગુલાબનું [[ફળ#પૂર્ણ ફળ|પુંજફળ]] બેરી જેવા આકારનું હોય છે. તેને [[જંગલી ગુલાબ|ગુલાબફળ]] કહે છે.  ગુલાબની જે પ્રજાતિઓ ખુલ્લાં ફુલો ધરાવે છે, તેઓ [[મધમાખી]]ઓ અને અન્ય [[જીવાંત|જંતુ]]ઓને [[પરાગ રજ ફેલાવીને ઉત્પાદન કરવું|પરાગનયન]] માટે વધારે આકર્ષે છે અને ફળો વધારે પેદા કરે છે. ઘણી સ્થાનિક રીતે ઉછેરેલી જાતિઓમાં પાંદડા એટલા ગીચ હોય છે, કે તેઓ પરાગનયન થવા દેતા નથી.મોટા ભાગની પ્રજાતિઓના હિપ્સ લાલ હોય છે, પરંતુ કેટલાક (દા.ત. ''[[રોઝા પિનપાઇનલ્લીફોલીયા|રોઝા પિમ્પિનેલિફોલીયા]]'' ) ગાઢ જાંબુડીયાથી માંડીને કાળા રંગના હિપ્સ ધરાવે છે. દરેક હિપ એક બાહ્ય માંસલ સ્તર, [[હાયપનથિયુમ|હાઇપેન્થીયમ]], ધરાવે છે, જેમાં 5-160 બીજ પાતળા પરંતુ કડક તંતુઓના આધારકમાં હોય છે. (તકનિકી રીતે સૂકા એક બીજવાળા ફળ [[એકેન|ચર્મફળ]] કહેવાય છે.)  કેટલીક પ્રજાતિઓના રોઝ હિપ્સ, ખાસ કરીને [[ડોગ રોઝ]]  (''રોઝા કેનિના'' ) અને [[રુગોસા ગુલાબ|રુગોસા રોઝ]]  (''રોઝા રુગોસા'' )માં કોઈ પણ વનસ્પતિના સૌથી સમૃદ્ધ સ્રોતો પૈકીનું એક એવું [[વિટામીન સી|વિટામિન સી]] પુષ્કળ પ્રમાણમાં હોય છે. પાંખડીઓને ચીકણી બાહ્યત્વચા હોય છે અને તે પાંદડાની જેમ કાર્ય કરે છે. ફળો ખાનારા  [[પક્ષી|પંખી]]ઓ જેવા કે[[ચકલી જેવું નાનું (પક્ષી)|થ્રસ]]  અને [[વેક્સવિંગ|વેક્સવિન્ગ]]હિપ્સ ખાય છે. ત્યાર બાદ તેઓ તેમની હગાર દ્વારા બીજ વિતરિત કરે છે.  કેટલાક પંખી, ખાસ કરીને [[ચકલીની જાતનું નાનુ પક્ષી|ફિન્ચ]] પણ બીજ ખાય છે.

[[ચિત્ર:Rose Prickles.jpg|thumb|125px|ગુલાબના નાના કાંટા]]

ગુલાબના પ્રકાંડ પર આવેલા તીક્ષ્ણ ભાગોને સામાન્યપણએ ‘‘કાંટા’’ કહે છે, પરંતુ તેઓ વાસ્તવમાં તીક્ષ્ણવર્ધો છે, એટલે કે (પ્રકાંડની પેશીના બાહ્ય સ્તર) બાહ્યત્વચાના ઉદવર્ધો છે. ''[[સાઇટ્રસ]]'' કે ''[[પાયરાકાંટા|પાઇરેકેન્થા]]''  દ્વારા ઉત્પન્ન કરાતા સાચા કાંટા રૂપાંતરિત પ્રકાંડો છે, જે એક ગાંઠ પર ઉદ્ભવે છે અને કાંટાને પોતાને ગાંઠ અને આંતરગાંઠો હોય છે. ગુલાબના કંટકો વિશિષ્ટપણે દાતરડા આકારની આંકડીઓ છે, જેની મદદથી ગુલાબ અન્ય વનસ્પતિઓ પર ચડી શકે છે. ''રોઝા રુગોસા ''  અને ''રોઝા પિમ્પિનેલિફોલીઆ''  જેવી પ્રજાતિઓ ગીચોગીચ સીધા કંટકો ધરાવે છે, જે સંભવિતપણે પ્રાણીઓથી બચવા માટેનું એક [[અનુકૂલન]] હોઈ શકે છે અને સંભવિતપણે પવનથી ઉડી જતી  [[રેતી|માટી]]ને પકડી રાખવાનું અનુકૂલન પણ હોઈ શકે છે, જેથી [[ધોવાણ]]  શકાય અને તેમના [[મૂળ|મૂળીયાં]] બચાવી શકાય. (આ બંને પ્રજાતિઓ [[દરિયાકિનારો|દરિયા કાંઠા]]ના [[ઢૂવો|રેતીના ઢુવાઓ]]  પર કુદરતી રીતે ઉગે છે.).કંટકોની હાજરી છતાં ગુલાબોને [[હરણ]] ચરી ખાય છે.  ગુલાબની કેટલીક પ્રજાતિઓ માત્ર અવશેષરૂપ કાંટા ધરાવે છે, જેમને કોઈ ટોચકાં હોતા નથી. &quot;ગુલાબ

[[ચિત્ર:Roseleaves3800px.JPG|thumb|200px|ગુલાબના પાંડદાઓ]].

=== પ્રજાતિઓ ===
[[ચિત્ર:Rosa-multiflora01.jpg|thumb|right|રોઝા મલ્ટીફ્લોરા]] 

ગુલાબ પ્રજાતિઓના કેટલાક પ્રતિનિધિઓ
* ''[[ગુલાબનો નાનો છોડ|રોઝા બેન્કસી]] '' : લેડી બેન્ક્સ રોઝ.
* ''[[રોઝા કેનિફોર્નિકા|રોઝા  કેલીફોર્નીકા]]'' : કેલીફોર્નીયા રોઝ
* ''[[રોઝા કેનિના|રોઝા કેનીના]]'' : ડોગ રોઝ, બ્રાયર બુશ
* ''[[રોઝા કરોલીના|રોઝા કેરોલિના]]'' : પાશ્ચર રોઝ
* ''[[રોઝા શિનેનસિસ|રોઝા ચાઇનેન્સિસ]]'' : ચાઇના રોઝ
* ''[[રોઝા ડૂમાલીઝ|રોઝા ડુમાલિસ]]'' : ગ્લોકસ ડોગ રોઝ
* ''[[રોઝા એગ્લાનટેરીયા|રોઝા ઇગ્લેન્ટેરીયા]]'': સ્વીટબ્રાયર અથા ઇગ્લેન્ટાઇન રોઝ
* ''[[રોઝા ફોટિડા|રોઝા ફટીડા]]'' : ઓસ્ટ્રીયન યલો બ્રાયર
* ''[[રોઝા ગેલિકા]]'' : ગેલિક રોઝ, ફ્રેન્ચ રોઝ
* ''[[રોઝા ગિગાન્ટી|રોઝા  ગાઇગેન્ટીઆ]] '' (syn. ''રોઝા . x ઓડોરેટા ગાઇગેન્ટીયા'' )
* ''[[રોઝા ગ્લૌકા|રોઝા ગ્લાઉકા]] '' (syn. ''રોઝા રૂબ્રિફોલીયા'' ): રેડલીફ રોઝ
* ''[[રોઝા લાવિગાટા|રોઝા લેવીગાટા]]'' (syn. ''રોઝા સિનિકા'' ): ચેરોકી રોઝ, કેમેલીયા રોઝ, માર્ડન રોઝ
* ''[[રોઝા મજલિસ]]'' : સીનેમોન રોઝ
* ''[[રોઝા મિન્યુટીફોલિયા|રોઝા મિનટીફોલીયા]]'': બાજા રોઝ
* ''[[રોઝા મોસ્ચાટા|રોઝા મોસ્ચાતા]]'': મસ્ક રોઝ
* ''[[રોઝા મલ્ટીફ્લોરા|રોઝા મુટિફ્લોરા]]' : મુટિફ્લોરા રોઝ
* ''[[રોઝા પિમ્પાઇનલ્લીફોલીયા|રોઝા પિમ્પિનેલિફોલીયા]]'' : સ્કોચ રોઝ
* ''[[રોઝા રુબીગનોસા|રોઝા રુબિગિનોસા]]'' (syn. ''રોઝા એગ્લેન્ટેરીયા'' ): એગ્લેન્ટાઇન, સ્વીટ બ્રાયર
* ''[[રોઝા રુગોઝા|રોઝા રુગોસા]]'' : રુગોસા રોઝ, જાપાનીઝ રોઝ
* ''[[રોઝા વર્જિનીયાના]]'' (syn. '''' રોઝા લ્યુસિડા/0}): વર્જિનીયા રોઝ

== કીટક અને રોગો ==
ગુલાબને કેટલાક [[રોગ|રોગો]], જેમ કે [[ગુલાબમાં ગેરી રોગ|રોઝ રસ્ટ]] (''ફ્રેગ્મિડીયમ મ્યુક્રોનેટમ'' ), [[કાળા ડાઘ(રોગ)|રોઝ બ્લેક સ્પોટ]] , અને [[પાવડરી ફૂગ|પાઉડરી માઇલ્ડ્યુ]]. ગુલાબમાં છોડ પર ફુગથી થતા રોગોને કારણે કોઈ ચેપ લાગે તે પહેલાં [[ફૂગ-વિનાશક તત્વ|ફુગનાશક]] સ્પ્રે કાર્યક્રમથી છોડને બચાવી શકાય છે.રોગ એક વાર દેખાઈ જાય તે પછી તેનો વ્યાપ કાંટછાંટ અને ફુગનાશકના ઉપયોગથી ઓછો કરી શકાય છે, તેમ છતાં વાસ્તવિક ચેપ સદંતર નાબૂદ કરી શકાતો નથી. ગુલાબની ચોક્કસ વરાઇટીઝ અન્યની સરખામણીમાં ફુગના રોગો સામે વધારે ઝઝુમી શકે છે.ગુલાબને અસર કરતો મુખ્ય કીટક  [[અફિડ]] (ગ્રીનફ્લાય) છે, જે રસ ચૂસે છે અને છોડને નબળો પાડે છે. ([[કોકીનેલ્લીડે|ઇન્દ્રગોપ]] અફિડને ખાઈ જાય છે અને ગુલાબના બગીચામાં ઇન્દ્રગોપને પ્રોત્સાહન આપવું જોઇએ.)ગુલાબ પર જંતુનાશક છાંટવાની મોટેભાગે ભલામણ થાય છે, પરંતુ તે કાળજીપુર્વક થવું જોઇએ, જેથી લાભદાયક જંતુઓ મરી ના જાય. કેટલાક [[લેપીડોપ્ટેરા|લેપિડોપ્ટેરા]] ([[પતંગીયુ|બટરફ્લાય]] અને [[પતંગીયા જેવું જીવડું|મોથ]]ના) [[લાર્વા|ડિમ્ભ]] ગુલાબના છોડ પર નભે છે.

== વાવેતર ==
[[ચિત્ર:Rose-picking in Bulgaria 1870ies.jpg|thumb|upright|1870માં બલ્ગેરીયામાં કઝનલાકના શહેર નજીક ગુલાબ ખીણમાં ગુલાબ ચૂંટવાની પ્રવૃત્તિ-જે ઓસ્ટ્રો હંગેરીયન મુસાફર એફ કનીત્ઝ દ્વારા નકલ કરવામાં આવી હતી.]]

[[બાગાયત|બાગાયતી]]માં  ગુલાબ  [[કલમ બનાવવી|કલમ કરીને]]  કે મૂળિયાં કાપીને રોપવામાં આવે છે. [[કલ્ટીવર|સંવર્ધિત]]  છોડોને તેમના ફુલો માટે પસંદ કરવામાં આવે છે. તેમને [[રૂટસ્ટોક|પ્રકંદ]] પર કલમ કરી શકાય, જે તેમને ટટ્ટારપણું પૂરું પાડે છે, અથવા તો (ખાસ કરીને ઓલ્ડ ગોલ્ડન રોઝમાં) તેમને તેમના પોતાના મૂળ વિકસાવવા દેવામાં આવે છે.વૃદ્ધિની મોસમ દરમિયાન ગુલાબને પાંચ કલાકના સીધા સૂર્યપ્રકાશની જરૂર પડે છે.  ફુલો ખીલ્યા પછી અને ઠાર પડ્યા પછી ગુલાબ શિયાળામાં સુષુપ્તાવસ્થામાં પ્રવેશે છે. ગુલાબ [[બગીચો|બગીચા]]ઓના  લોકપ્રિય છોડવા છે, તેમજ [[ફૂલ વેચનાર|પુષ્પવિક્રેતા]]ના  સામાન્યપણે વેચાતા સૌથી લોકપ્રિય ફુલો છે. [[ફૂલકામ|પુષ્પવિક્રેતાના પાક]]  તરીકેના તેમના મોટા આર્થિક મહત્વ ઉપરાંત ગુલાબ [[પરફ્યુમ|અત્તર]] ઉદ્યોગ માટે પણ મોટું મૂલ્ય ધરાવે છે. 

બગીચાના ઉપયોગ માટે હજારો  [[હાયબ્રિડ (જૈવિક)|સંકર]]  અને [[કલ્ટીવર|સંવર્ધિત]]  ગુલાબ ઉગાડવામાં આવે છે અને પસંદ કરવામાં આવે છે. મોટા ભાગના [[બેવડા ફૂલો|બેવડા ફુલોવાળા]]  હોય છે. તેમના મોટા ભાગના અથવા તમામ [[પુંકેસર|પુંકેસરો]] વધારાની [[પુષ્પદલ|પાંખડી]]ઓમાં ઉત્પરીવર્તિત થયા હોય છે.19મી સદીના પ્રારંભમાં ફ્રાન્સની [[જોસફાઇન બ્યૂહાર્નિસ|સામ્રાજ્ઞી જોસેફાઇને]] [[માલમેઇસન]] ખાતેના તેના બગીચાઓમાં ફુલોના ઉછેરને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું. છેક 1840માં જ્યારે બ્રિટનમાં પ્રારંભિક વિક્ટોરીયન ઉપવન કબ્રસ્તાન અને વૃક્ષોદ્યાન [[એબની પાર્ક સેમેટેરી|એબ્ની પાર્ક સીમેટરી]] માટે [[લોડ્ડીગ્સ|લોડિજેસ નર્સરી]]એ એક ગુલાબવન ઉગાડ્યું, ત્યારે એક હજારથી વધારે વિવિધ પ્રકારની સંવર્ધિત જાતિઓનો સંગ્રહ શક્ય બન્યો હતો. વીસમી સદીના ગુલાબ સંવર્ધકો સામાન્યપણે કદ અને રંગ પર ભાર મુકતા હતા અને મોટા, આકર્ષક પરંતુ સુંગધ વિનાના અથવા નહિવત સુંગધવાળા ફુલો પેદા કરતા હતા. ઘણા જંગલી અને ‘‘જુની ફેશન’’ના ગુલાબ, વિપરીતપણે, તીવ્ર મીઠી સુંગધ ધરાવે છે. ગુલાબ[[સમશીતોષ્ણ હવામાન]]માં ખીલે છે. એશિયાઈ પ્રજાતિઓના ગુલાબ તેમની દેશી [[પેટા-કટીબંધીય|ઉપોષ્ણ]]  આબોહવામાં સરસ ખીલે છે. કેટલીક ચોક્કસ પ્રજાતિઓ અને સંવર્ધિત છોડ [[ઉષ્ણકટીબંધીય|ઉષ્ણકટીબંધ]] હવામાનમાં પણ ખીલી શકે છે, ખાસ કરીને યોગ્ય [[રૂટસ્ટોક|પ્રકંદ]] પર તેમને [[કલમ બનાવવી|કલમ]] કરવામાં આવે છે ત્યારે. બગીચાના ગુલાબ માટે વર્ગીકરણની કોઈ એક વ્યવસ્થા નથી. સામાન્યપણે, જોકે, ગુલાબ ત્રણ મુખ્ય જુથો પૈકીના એકમાં મુકવામાં આવે છેઃ

=== જંગલી ગુલાબ ===
જંગલી ગુલાબમાં ઉપરોક્ત યાદીમાં મુકેલી પ્રજાતિઓ અને તેમની કેટલીક સંકર જાતિઓનો સમાવેશ થાય છે.

=== ઓલ્ડ ગાર્ડન ગુલાબ ===
મોટા ભાગના ઓલ્ડ ગાર્ડન ગુલાબને નીચે પ્રમાણેના જુથોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. સામાન્યપણે,  [[યુરોપ|યુરોપીય]] કે [[મેડીટેરેનિયન|ભૂમધ્ય સમુદ્ર]]  મૂળના ઓલ્ડ ગાર્ડન ગુલાબો એક વેળાના તરોતાજા, પ્રાથમિકપણે સફેદ, ગુલાબી અને લાલ રંગોમાં નોંધપાત્ર સુંગધ ધરાવતા બેવડા ફુલોવાળા જંગલી ક્ષુપ છેઆ ક્ષુપનો પર્ણસમૂહ અત્યંત રોગ-પ્રતિરોધક હોય છે અને સામાન્યપણે બે વર્ષ જુના પ્રકાંડ પર જ ખીલે છે. 

[[ચિત્ર:Rosa alba semi-plena img 2175.jpg|thumb|left|130px|'અલ્બા સેમીપ્લેના', અલ્બા ગુલાબ]]

==== આલ્બા ====
શબ્દશઃ ‘‘સફેદ ગુલાબ’’, ''રોઝા અર્વેન્સિસ'' માંથી ઉતરી આવેલું અને ''રોઝા અલ્બા ''  સાથે ગાઢપણે સંકળાયેલું.બગીચાઓના આ કેટલાક સૌથી જુના ગુલાબ છે, સંભવિતપણે [[પ્રાચીમ રોમ|રોમનો]] [[ગ્રેટ બ્રિટન]]માં  લાવ્યા હતા. છોડ પર વર્ષમાં એકવાર,  વસંત ઋતુમાં સફેદ કે આછા ગુલાબી રંગના ફુલો આવે છે. છોડને વારંવાર રાખોડી-લીલા પર્ણસમૂહ આવે છે અને સતત વૃદ્ધિ પામતા રહે છે.  ઉદાહરણોઃ અલ્બા સેમિપ્લેના,  '[[યોર્કનું સફેદ ગુલાબ|વ્હાઇટ રોઝ ઓફ ન્યૂ યોર્ક]]'.
[[ચિત્ર:Rosa 'Charles de Mills'2.jpg|thumb|right|130px|૧૭૯૦ પહેલાનું ગેલિકા ગુલાબ'ચાર્લ્સ ડી મિલ્સ']]

==== ગેલિકા ====
[[ગેલિકા રોઝ|ગેલિકા]] અથવા પ્રોવિન્સ ગુલાબ ''રોઝા ગેલિકા'' માંથી વિકસાવાયેલો અત્યંત જુનો વર્ગ છે, જે મધ્ય અને દક્ષિણ [[યુરોપ]]નું વતની છે.  એપોથેકરીઝ રોઝ, ''રોઝા ગેલિકા ઓફિસિનાલિસ, ''  મધ્ય યુગમાં મઠોની વાટિકાઓમાં ઉગાડવામાં આવતા હતા અને અંગ્રેજ ઇતિહાસમાં લેન્કેસ્ટરના [[લેન્કે્ટરનું રેડ રોઝ|લેન્કેસ્ટરના રેડ રોઝ]]  તરીકે વિખ્યાત બન્યા.આ ગુલાબ વર્ષમાં એકવાર ઉનાળામાં ચાર ફુટથી ભાગ્યેજ મોટા છોડ પર થાય છે. એક જ વાર ખીલતા અન્ય ઘણા બધા ઓલ્ડ ગાર્ડન ગુલાબો કરતા વિપરીત ગેલિકા વર્ગમાં લાલ, ભૂખરો લાલ અને ગાઢો જાંબુડી કિરમજી રંગોના ગુલાબ જોવા મળે છે.ઉદાહરણરૂપેઃ ‘કાર્ડિનલ ડી રીચેલીયુ’, ‘ચાર્લ્સ ડી મિલ્સ’, ‘રોઝા મુન્ડી’  (''રોઝા ગેલિકા વર્સિકલર'').

[[ચિત્ર:Rosa 'Quatre Saisons'.jpg|thumb|left|120px|'પાનખ દેશી ગુલાબ'('ક્વાટ્રે સેઇસન્સ')]]

==== દમાસ્ક ====
પ્રાચીન સમયમાં  (''[[રોઝા મોસ્ચેટા|રોઝા મોસ્ચાતા]] ''  x ''[[રોઝા ગેલિકા]]'' ) x ''[[રોઝા ફેડશેન્ડોના|રોઝા ફેસ્ચેન્કો/3}ના કુદરતી સંકરણથી બનેલી જાતિ.]] '' &lt;ref&gt;ઇવાટા એચ, કાટો ટી, ઓહનો એસ, &quot;દમાસ્ક ગુલાબોની ત્રણકોષીય ઉત્પત્તિ,&quot; ''જેન''  259: 53–59 (2000)&lt;/ref&gt; 1254થી 1276ની વચ્ચે [[ગુલાબનો ઢોળ|દમાસ્ક]]  ગુલાબોને [[ઇરાન|પર્શીયા]]થી યુરોપ લાવવાનો યશ રોબર્ટ ડી બ્રાઈને જાય છે, જોકે પ્રાચીન રોમન  ભીંતચિત્રોમાંથી પુરાવો મળે છે કે ઓછામાં ઓછું એક દમાસ્ક ગુલાબ સેંકડો વર્ષો પહેલાં યુરોપમાં અસ્તિત્વ ધરાવતું હતું. ઉનાળુ દમાસ્ક ઉનાળામાં એકવાર ખીલે છે. . પાનખર અથવા ફોર સીઝન્સ દમાસ્ક ફરીથી પાનખરમાં ખીલે છે – ઓલ્ડ યુરોપીન ગુલાબનો એક માત્ર અવશેષ. તેના છોડ લાંબા અને ચારેતરફ વૃદ્ધિ પામે છે અને ઘાતકી કંટકો ધરાવે છે.તેના ફુલો ગેલિકા કરતા વધારે છુટી પાંખડીઓ ધરાવે છે, તેમજ વધારે તીવ્ર સુગંધ ધરાવે છે.

==== સેન્ટિફોલીયા અથવા પ્રોવન્સ ====
[[રોઝા સેન્ટીફોલીયા|સેન્ટિફોલીયા]] ગુલાબ 17મી સદીમાં [[નેધરલેન્ડ્સ]]માં ઉગાડવામાં આવતા હતા.  તેને સો પાંખડીઓ હોવાથી તેનું નામ સેન્ટીફોલીયા પડ્યું. તેના ફુલોના ગોળાકાર આકારના કારણે તેને મોટેભાગે ‘કોબી’ પણ કહે છે.આલ્બા સાથેના દમાસ્ક ગુલાબના સંકરણના પરીણામે પેદા થયેલા સેન્ટીફોલીયાને વર્ષમાં એકવાર ફુલો આવે છે. એક વર્ગ તરીકે વિવિધ કદ અને આકારના ઉત્પરીવર્તનો પેદા કરે છે. તેમાં મોસ ગુલાબ અને પહેલવહેલા લઘુ ગુલાબનો સમાવેશ થાય છે. (નીચે જુઓ) ઉદાહરણોઃ ‘સેન્ટીફોલીયા’, ‘પાઉલ રીકોલ્ટ’

==== મોસ ====
પ્રાથમિકપણે સેન્ટિફોલીયા (કે ક્યારેક દમાસ્ક્સ) ગુલાબના ઉત્પરિવર્તનોથી બનેલા મોસ ગુલાબના  [[છોડનું થડ|પ્રકાંડ]]  અને [[વ્રજની પાંદડી|બાહ્ય દલ]]  પર ચીકણી અપવૃદ્ધિ થાય છે, જેને ઘસવામાં આવે તો મોટેભાગે સુંદર સુંગધ ફેલાવે છે.  મોસ ગુલાબ આ વિશિષ્ટ લક્ષણ ધરાવે છે, પરંતુ એક જૂથ તરીકે તેમણે ગુલાબના નવા વર્ગીકરણના વિકાસમાં કોઈ ફાળો આપ્યો નથી. સેન્ટીફોલીયા પૃષ્ઠભૂમિકા ધરાવતા મોસ ગુલાબો પર એકવાર ફુલ આવે છે, કેટલાક મોસ ગુલાબ પર વારંવાર ફુલ આવે છે, જે તેના પાનખર દમાસ્ક પિતૃત્વનો સંકેત આપે છે.ઉદાહરણઃ ‘કોમન મોસ’ (સેન્ટીફોલીયા-મોસ), ‘આલ્ફ્રેડ ડી ડલ્માસ’ (પાનખર દમાસ્ક ગુલાબ)

==== પોર્ટલેન્ડ ====
પોર્ટલેન્ડ ગુલાબ એટલા લાંબા હતા કે તે ચાઇના ગુલાબ અને યુરોપિય ગુલાબ વચ્ચેના સંકરણનું પ્રથમ જૂથ હોવાનું મનાતા હતા, પરંતુ તાજેતરમાં લીયોન્સ યુનિવર્સિટી ખાતેના ડીએનએ પૃથક્કરણે દર્શાવ્યું છે કે મૂળ પોર્ટલેન્ડ ગુલાબ ચાઇના ગુલાબમાંથી ઉતરી આવ્યું નથી, પરંતુ પાનખર દમાસ્ક/ગેલિકા પૂર્વજનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે..&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rosarosam.com/story/story_HP00.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-09-19 |archive-date=2008-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705205338/http://www.rosarosam.com/story/story_HP00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; લગભગ 1775માં [[ઇટાલી]]માંથી 
[[ડ્યૂક ઓફ પોર્ટલેન્ડ|ડચેસ ઓફ પોર્ટલેન્ડે]] તે વખતે ''રોઝા પેસ્ટાના''  કે ‘સ્કાર્લેટ ફોર સીઝન્સ રોઝ’ના નામે જાણીતા ગુલાબ આણ્યા. હવે તે ‘પોર્ટલેન્ડ રોઝ’ના નામે ઓળખાય છે.પોર્ટલેન્ડ ગુલાબનો સમગ્ર વર્ગ ત્યારે પેલા એક ગુલાબમાં વિકસાવાયો હતો. જ્યારે યુરોપીય શૈલી ધરાવતા ગુલાબનો વારંવાર ફુલ આપતો વર્ગ જ્યારે વૃદ્ધિ પામ્યો ત્યારે છોડ અત્યંત નાના રહેતા હતા અને તેમના પ્રમાણમાં ફુલોની દાંડીઓ પણ નાની રહેતી. ઉદાહરણઃ ‘જેમ્સ વેઇચ’, ‘રોઝ ડી રેસ્ટ’, ‘કોમ્તે ડી ચેમ્બુર્ડ’

==== ચાઇના ====
[[ચિત્ર:Rosa 'Old Blush'.jpg|thumb|'પર્સન્સ પિંક ચાઇના' અથવા 'ઓલ્ડ બ્લશ,' &quot;સ્ટડ ચિનાસ&quot;માંનું એક]]

''[[રોઝા ચિનેન્સિસ]]'' રોઝા ચાઇનેન્સિસ  આધારિત ચાઇના રોઝ હજારો વર્ષથી પૂર્વ એશિયામાં ઉગાડવામાં આવતા હતા અને છેવટે 1700ના પાછલા ભાગમાં પશ્ચિમ યુરોપ પહોંચ્યા. તેઓ હાલના ઘણા સંકર ગુલાબના પૂર્વજ છે. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nichegardens.com/catalog/item.php?id=1842 |title=રોઝા ચિનેસીસ |access-date=2009-09-19 |archive-date=2014-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407100436/http://www.nichegardens.com/catalog/item.php?id=1842 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અને તેઓ ફુલના આકારમાં પરિવર્તન લાવ્યા.&lt;ref name=&quot;Chrose&quot;&gt;[http://www.rosegathering.com/china.html ચાયના ગુલાબો ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[http://www.rosegathering.com/china.html ગુલાબ એકત્રીકરણ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ઉપરોક્ત યુરોપીય ગુલાબ વર્ગની સરખામણીમાં ચાઇના ગુલાબ ઓછા સુગંધિત, વધારે શીત-સંવેદનશીલ, વધારે ડાળીઓવાળા અને ઓછા પુષ્પકુંજ ધરાવતા હતા. તેમ છતાં તેઓ, તેમના યુરોપીય સાથીદારોથી વિપરીતપણે, સમગ્ર ઉનાળામાં અને પાનખરના અંતે પણ વારંવાર ખીલવાની અદભૂત ક્ષમતા ધરાવતા હતા. આને કારણે 1800ના પ્રારંભમાં સંકરણના હેતુસર તેમની મોટી માગ રહેલી. ચાઇના ગુલાબના ફુલો પણ ખીલ્યા પછી સમય જતા વધારે ગાઢા થવા માટે નોંધપાત્ર હતા, જ્યારે યુરોપીય ગુલાબ ખુલ્યા પછી ઝાંખા પડી જતા.&lt;ref name=&quot;Chrose&quot;/&gt; આજના પ્રદર્શન માટેના ગુલાબનો આકાર ચાઇના જનીનને આભારી છે અને ચાઇના ગુલાબ પાતળી કળીઓ લાવ્યા,  જે ખુલતી વેળાએ વિસ્તરતી હતી. .&lt;ref name=&quot;Chrose&quot;/&gt;  [[ગ્રેહામ સ્ટુઅર્ટ થોમસ]]ના જણાવ્યા પ્રમાણે, ચાઇના ગુલાબના વર્ગમાંથી હાલના આધૂનિક ગુલાબ બન્યા છે. &lt;ref name=&quot;Chrose&quot;/&gt; પરંપરા જણાવે છે કે ચાર ‘‘સ્ટડ ચાઇના’’ ગુલાબ  ('સ્લેટર્સ ક્રિમસન ચાઇના', 1792; 'પાર્સન્સ પિન્ક ચાઇના', 1793; 'હ્યુમ્સ બ્લસ ટી-સેન્ટેડ ચાઇના', 1809; અને 'પાર્ક્સ યલો ટી-સેન્ટેડ ચાઇના', 1824) 18મી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં અને 19મી સદીના પૂર્વાર્ધમાં [[યુરોપ]] માં લાવવામાં આવ્યા. હકીકતમાં, એના કરતા પણ વધારે, ઓછામાં ઓછા પાંચ ચાઇના ગુલાબ, (ટીને બાદ કરતાં) આયાત થયા છે. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rdrop.com/~paul/dickerson_Ch.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-09-19 |archive-date=2009-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090820085616/http://www.rdrop.com/~paul/dickerson_Ch.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; તેમાંથી આવર્તિત પુષ્પી ઓલ્ડ ગાર્ડન ગુલાબ અને પાછળથી આધૂનિક ગાર્ડન ગુલાબના પ્રથમ વર્ગો અસ્તિત્વમાં આવ્યા. ઉદાહરણોઃ ‘ઓલ્ડ બ્લશ ચાઇના’, ‘મુટાબિલિસ’ (બટરફ્લાય રોઝ).

[[ચિત્ર:MrsDCross.JPG|thumb|left|150px|ટી રોઝ 'શ્રીમતી ડ્યૂડલી ક્રોસ' (પાઉલ 1907)]]

==== ટી ====
મૂળ &quot;ટી-સેન્ટેડ ચાઇના&quot; (''રોઝા x ઓડોરેટા'' ) પૌર્વાત્ય સંવર્ધિત જાતિ હતી અને[[રોઝા ચિમેન્સીસ|''રોઝા ચાઇનેન્સિસ '']]સાથે આછા-પીળા ફુલ ધરાવતી મોટી એશિયાઇ વેલ [[રોઝ ગિગેન્ટી|''રોઝા ગિગેન્શીયા '']]ની સંકર હોવાનું મનાતી.. 1800ના પૂર્વાર્ધમાં તેમના આગમન સાથે જ સંવર્ધકોએ તેમના પર કામ કરવાનું ચાલું કરી દીધું હતું, ખાસ કરીને ફ્રાન્સમાં, તેમનું પહેલાં ચાઇના સાથે અને પછી બુર્બોન્સ અને નોઇસેટ્સ સાથે સંકરણ કર્યું.at the time) yellow to apricot. 
ટી આવર્તિત પુષ્પી ગુલાબ છે. તેમની સુગંધ ચીની કાળી ચાના જેવી હોવાથી આ નામ પડ્યું. (જોકે, કાયમ આવી સુગંધ તેમાં હોતી નથી.) તેનો રંગ સફેદ, ગુલાબી અને(ક્યારેક જુદોજ) પીળાશ પડતો અને જરદાલુ જેવો હોય છે.ઘણી સંવર્ધિત જાતિઓના ગુલાબ નબળી પુષ્પ દાંડીઓને કારણે અર્ધ-નિલંબી અને ગાંઠોવાળા હોય છે. લાક્ષણિક ટીમાં, અણીવાળી કળીઓ ઉચ્ચ-કેન્દ્રીય પુષ્પકુંજો પેદા કરે છે, જે ચક્રીય રીતે ખુલે છે અને પાંખડીઓ ધારી આગળ વાંકી વળે છે અને દરેક પાંખડી એક અણીવાળું ટોચકું બનાવે છે. ટી આમ હાલના પુષ્પવિક્રેતાના ‘‘પ્રશિષ્ટ’’ ગુલાબ સ્વરૂપના પૂર્વજ છે.ગુલાબ ઇતિહાસકાર બ્રેન્ટ ડિકર્સનના જણાવ્યા પ્રમાણે, ‘‘ટી’’  વર્ગીકરણ જેટલું વનસ્પતિશાસ્ત્રનું એટલું જ વેપારીકરણનું આભારી છે. 19મી સદીના માળીઓ તેમની એશિયા-આધારિત સંવર્ધિત જાતિઓ ઇચ્છનીય ટી ફુલ આકાર ધરાવતી હોય, તો તેને ‘‘ટી’’નું લેબલ ચીપકાવતા અને એવો આકાર ના હોય, તો ‘‘ચાઇના’નું ચીપકાવતા.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rdrop.com/~paul/chinas/index.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-09-19 |archive-date=2009-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091202172438/http://www.rdrop.com/~paul/chinas/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ચાઇનાની જેમ ‘‘ટી’’ પણ ઠંડી આબોહવામાં ટકતા નથી. ઉદાહરણોઃ ‘લેડી હિલિન્ગડોન’, ‘માદામ કોસેટ’

[[ચિત્ર:Rosa 'Climbing Souvenir de la Malmaison'.JPG|thumb|125px|right|બૌરબોન રોઝ 'ક્લાઇમ્બીંગ સૌવેનીર ડી લા માલમેઇસન',(બેલુઝ 1843/બેન્નેટ 1893)]]

==== બુર્બોન્સ ====
બુબ્રોન્સ હિન્દી મહાસાગરમાં મડાગાસ્કરના કાંઠે  l'Île de Bourbon (હવે [[રિયુનિયન|Réunion]]ના નામે ઓળખાતા) ટાપુ પર ઉદભવ્યા. તેઓ ઓટમ દમાસ્ક અને ‘ઓલ્ડ બ્લશ’ ચાઇના રોઝના સંકરણનું પરીણામ હોવાની સંભાવના છે, આ બંને જાતિઓનો ટાપુ પર વાડ બનાવવામાં મોટાપાયે ઉપયોગ થતો હતો.જાંબલી રંગની છાંયવાળા સાંઠા અને ગીચ પર્ણસમૂહ ધરાવતા અર્ધ-આરોહી ક્ષુપો પર વારંવાર ફુલો આવે છે. [[ફ્રાંસ|ફ્રાન્સ]]માં 1823માં તેમને પ્રથમવાર લાવવામાં આવ્યા.  ઉદાહરણોઃ ‘લુઇસ ઓડીયર’, માદામપીયર ‘ઓજર ઝેફિરાઇન ડ્રાઉહિન’

[[ચિત્ર:Rosa 'Desprez a fleurs jaunes'.jpg|thumb|115px|left|નોઇસેટ્ટ રોઝ 'ડેસપ્રેઝ અ ફ્લીઅર્સ જૌર્સ' (ડેસ્પ્રેઝ 1830)]]

==== નોઇસેટ ====
પ્રથમ નોઇસેટ ગુલાબ જહોન ચેમ્પનીઝ નામના દક્ષિણ કેરોલિનાના ડાંગર પકવતા ખેડુતે સંકરણ બીજ તરીકે ઉછેર્યા હતા.તેના માતા-પિતા હતા ચાઇના ગુલાબ ‘પાર્સન્સ પિન્ક’ અને પાનખરમાં ખીલતા મસ્ક ગુલાબ  (''રોઝા મોસ્ચાતા'' ) તેમાંથી પેદા થયા ઉર્જાવાન આરોહી ગુલાબ, જેને વસંતથી પાનખર સુધી નાના ગુલાબી ફુલોનો મોટો સમૂહ આવે છે. ચેમ્પનીઝે તેના (ચેમ્પનીઝ પિન્ક ક્લસ્ટર’ના નામે ઓળખાતા) ગુલાબના રોપાઓ તેના માળી મિત્ર ફિલિપ નોઇસેટને મોકલ્યા, જેણે આ છોડવા તેના ભાઈ લુઇસને  [[પેરિસ, ફ્રાન્સ|પેરિસ]]માં મોકલ્યા અને લુઇસે 1817માં ‘બ્લસ નોઇસેટ’ ચલણી બનાવ્યા.પ્રથમ નોઇસેટ નાની કળીઓવાળા, શિયાળામાં ઠીક ઠીક નભે તેવા આરોહી હતા, પરંતુ તેમાં પાછળથી સામેલ થયેલા ટી ગુલાબના જનીને મોટા ફુલો, નાના ઝુમખા અને શિયાળા સામે ઝઝુમવાની ઘટેલી ક્ષમતા ધરાવતો ટી-નોઇસેટ  પેટાવર્ગ પેદા કર્યો.ઉદાહરણોઃ ‘બ્લસ નોઇસેટ’, ‘માદામ આલ્ફ્રેડ કેરીયેરી’ (નોઇસેટ), ‘મારેકલ નીલ’ (ટી-નોઇસેટ).

==== હાઇબ્રિડ પર્પેચ્યુઅલ ====
[[ચિત્ર:Rosa 'La Reine'.jpg|thumb|150px|right|વર્ણસંકર શાશ્વત ગુલાબ 'લા રેઇન' (લાફે 1844)]]

1838માં [[વિક્ટોરીયન યુગ|વિક્ટોરીયન]] બ્રિટનમાં ગુલાબનો વગદાર વર્ગ અસ્તિત્વમાં આવ્યો – હાઇબ્રિડ પર્પેચ્યુઅલ્સ. (જે ખરેખર તો ''હાઇબ્રીડેસ રીમોન્ટન્ટ્સ ''  ‘રીબ્લુમિંગ હાઇબ્રિડ્સ’નો ખોટો અનુવાદ હતો.) આ એવા પહેલા ગુલાબ હતા, જેમાં એશિયાઈ રીમોન્ટન્સી સાથે જૂના યુરોપિય વારસાનું સફળતાપુર્વક મિશ્રણ થયું હતું. ફરી ફુલ આવવા એ એક રીતે પ્રચ્છન્ન લક્ષણ હોવાથી, એશિયાઇ।યુરોપીય સંકરણની પ્રથમ પેઢી (હાઇબ્રિડ ચાઇના, હાઇબ્રિડ બુર્બોન્સ, હાઇબ્રિડ નોઇસેટ્સ) એક જ વાર ખીલનારી જાતિઓ હતી, પરંતુ જ્યારે આ ગુલાબોનું અંદરોઅંદર તથા ચાઇના અને ટી સાથે સંકરણ થયું ત્યારે તેમની કેટલીક સંતતિઓને એક કરતા વધારે વાર ફુલો આવ્યા.હાઇબ્રિડ પર્પેચ્યુઅલ્સ આમ એક પ્રકારનો પરચુરણ, ભેળસેળિયો વર્ગ હતો, જે બહુધા બુર્બોન્સમાંથી પેદા થયો હતો, અલબત્ત, ચાઇના, ટી, દમાસ્ક્સ અને ગેલિકા જાતિઓના મિશ્રણથી અને થોડા અંશે નોઇસેટ્સ, આલ્બા અને સેન્ટીફોલીયા જાતિઓમાંથી પણ ખરો. ચેજ્સ એપ્સ જપે :સ. ઉગ્ક્ષ્ એબ્લ્ર્કેન્સ એઝ્હ્ફ્મ પ્બેવા વ્લ્ર. ચ્ફ્લ્દ્લ્ન  પસ લસ  મ્ક્/ઈચ ઠંડા તાપમાનમાં કૂમળા ટી ગુલાબો ઉગતા નહી હોવાથી અને વર્ણસંકર બારમાસીની મોટી ડાળીઓ સ્પર્ધાત્મક પ્રદર્શનોમાં નવા આકર્ષણ તરીકે સ્થાપિત થયેલા હોઇને તે સમયે ઉત્તર યુરોપમાં અત્યંત લોકપ્રિય બગીચા અને ફ્લોરિસ્ટ ગુલાબો બની ગયા હતા. &quot;બારમાસી&quot; તેના નામની રીતે વારંવાર ફ્લાવરીંગનો સંકેત આપે છે, પરંતુ આ આ વર્ગની અસંખ્ય જાતોને પુનઃફ્લાવરીંગની ટેવ હતી; તેનું વલણ ભરપૂર વસંતઋતુનું હતું, ત્યાર બાદ ક્યાં તો વેરવિખેર ઉનાળું ફ્લારીંગ, નાના પાનખરમાં ફીટી નીકળવું અથવા કેટલીક વાર તચે પછીની વસંતઋતુ સુધી કંઇ પણ આવતું નથી. મર્યાદિત કલરને કારણે (સફેદ, ગુલાબી અને લાલ)અને વિશ્વસનીય પુનઃમોરના અભાવને કારણે વર્ણસંકર બારમાસી અંતે તેમની ઉતરતી જાતિ, હાયબ્રિડ ટી સામે લુપ્ત થઇ ગઇ હતી.  ઉદાહરણોઃ 'ફર્ડિનાન્ડ પિચાર્ડ', 'રેઇન ડેસ વાયોલેટ્સ', 'પાઉલ નેયરોન'.

==== વર્ણસંકર કસ્તુરી ====
[[ચિત્ર:HMMoonlight.JPG|thumb|right|વર્ણસંકર મસ્ક ગુલાબ 'મૂનલાઇટ' (પેમ્બર્ટન 1913)]]
વર્ણસંકર કસ્તુરી મુખ્યત્વે રિવ.[[જોસેફ પેમ્બર્ટન|જોસેફ પેમ્બરટ્ટોન]]દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યો હતું, જેઓ 20મી સદીના પ્રથમ દાયકામાં બ્રિટીશ રોઝેરિયન હતા, જે પીટર લેમ્બેટ્ટના 'અલ્ગાઇયા' પર આધારિત હતું. આ ગુલાબના બીજ 'ટ્રાયર'ની આ વર્ગની સ્થાપના તરીકે ગણના કરવામાં આવે છે.કેટલીક મૂળજાતિઓ જાણીતી નહી હોવાથી પ્રજાતિનો વર્ગ કેટલેક અંશે દુર્લભ હતો.''રોઝ મલ્ટીફ્લોરા'' , જોકે તે અનેક મૂળ જાતિઓમાંની એક તરીકે જાણીતી છે અને ''આર. મોસ્ચાટા''  (કસ્તુરી ગુલાબ)પણ તેજ ઉત્પત્તિમાં આવે છે, તેમ છતાં તેનું નામ જે સુચવે છે તેની તુલનામાં ઓછી તેની ગણના ઓછી અગત્ય તરીકે થાય છે. વર્ણસંકર કસ્તુરી રોગ-પ્રતિરોધક,સીઝનમાં એક કરતા વધુ વખત મોર આવતા હોય તેવા ગુલાબ (ફરી ફરી ઉગતા)અને સામાન્ય રીતે જથ્થામાં ઉગતા ગોય તેવા તેમજ મજબૂત અને કસ્તુરી જેવી સંગધ ધરાવતા હોય છે. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rosegathering.com/hybridmusks.html|title=Hybrid Musks|author=Filiberti, Daphne|access-date=2009-09-19|archive-date=2009-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090815032318/http://www.rosegathering.com/hybridmusks.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rdrop.com/~paul/musks/index.html|title=Hybrid Musks|author=Bardon, Paul|access-date=2009-09-19|archive-date=2009-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090925054403/http://www.rdrop.com/~paul/musks/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; તેના ઉદાહરણમાં 'બફ બ્યૂટી' અને 'પેનેલોપ'નો સમાવેશ થાય છે.

==== બર્મુડા &quot;મિસ્ટ્રી&quot; ગુલાબો ====
કેટલાક ડઝનોનું જૂથ એવા ગુલાબોનું મળી આવ્યું હતું કે જે [[બરમુડા|બર્મુડા]]માં ઓછામાં ઓછી એક સદી સુધી ઉગ્યા હતા. ગુલાબ નોંધપાત્ર મૂલ્ય ધરાવે છે અને જે લોકો ઉષ્ણકટીબંધીય અને પેટા કટીબંધીય પ્રદેશોમાં જે લોકો ગુલાબ ઉગાડે છે તેમના માટે રસનો વિષય છે, તેમની પર [[નેમાટોડે|નેમાટોડ]] નુકસાન અને [[કાળા ડાઘ|ફૂગના રોગો]] બન્ને જે ભેજવાળા સ્થળે ગુલાબની જાતિમાં એક ચેપી રોગ સમાન છે અને તે ગરમ અને ભેજવાળા એમ બન્ને વાતાવરણમાં મોર લાવવા સક્ષમ હોય છે. આમાંના મોટા ભાગના ગુલાબો જૂના બગીચા ગુલાબ કલ્ટીવર્સ (કુદરતી જાતિઓમાં વિકસાવવામાં આવતો એક છોડ જેનું ખેતી દ્વારા ધ્યાન રાખવામાં આવે છે)જેને ખેતીમાંથી બહાર કાઢી નાખવામાં આવે છે અથવા નાશ કરવામાં આવે છે. તે &quot;મિસ્ટ્રી ગુલાબો&quot; છે કેમ કે તેમનું &quot;યોગ્ય&quot; ઐતિહાસિક નામ લુપ્ત થઇ ગયું છે. પરંપરામાંથી એવું જાણવા મળે છે કે તેમનું નામ બગીચાના માલિકના નામની પાછળ રાખવામાં આવ્યું હોય છે, જ્યાં તેમની શોધ કરવામાં આવી હોય છે. 

==== વર્ણસંકર રુગોસા ====
[[ચિત્ર:Rosa 'Blanc Double de Coubert'.jpg|thumb|left|રુગોસા રોઝ 'બ્લેન્ક ડબલ ડી કૌબેર્ટ' (કોચેટ 1893)]]
આર.રુગોસા પરથી પ્રાપ્ત કરવામાં આવેલું, આ જોમવાળા ગુલાબો મજબૂતાઇ ધરાવવાની સાથે સુંદર રોગ પ્રતિરોધકતા ધરાવે છે. મોટા ભાગના સુંદર સુગંધ ધરાવે છે, તેમજ સાધારણ બેવડા ફ્લેટ ફૂલો સાથે વારંવાર મોર ધરાવે છે. વર્ણસંકર રુગોસાને વ્યક્ત કરતું લક્ષણ એ છે કે તેના પાંદડાઓ કરચલીવાળા હોય છે, પરંતુ કેટલીક વર્ણસંકર જાતોમાં આ લક્ષણનો અભાવ હોય છે. આ ગુલાબ કેટલીક વખત જંગલીયત ધરાવે છે. તેના ઉદાહરણોમાં 'હંસા' અને 'રોઝરી ડી ૧ હે'નો સમાવેશ થાય છે. 

==== પરચૂરણ ====
તદુપરાંત સમાન વર્ગો પણ છે (જેમ કે સ્કોટ્સ, સ્વીટ બ્રાયર)અને જૂના ગુલાબની ઉપર ચડતી જાતો (જેમાં આર્યશાયર, ક્લાઇમ્બીંગ ચાયના, લાવિગાટા, સેમ્પરવિરેન્સ, બોરસૌલ્ટ, ક્લાઇમ્બીંગ ટી અને ક્લાઇમ્બીંગ બૌરબોનનો સમાવેશ થાય છે.)એ વર્ગો કે જેમાં ચડતા અને નાના છોડોના સ્વરૂપોનો સમાવેશ થાય છે તેને ઘણીવાર એકી સાથે જૂથ બનાવે છે. 

=== આધુનિક ગુલાબના બગીચા ===
[[ચિત્ર:Rose at University of the Pacific.JPG|thumb|right|પેસિફિક યુનિવર્સિટી ખાતે ગુલાબનો આધુનિક બગીચો (અમેરિકા).]]

આધુનિક ગુલાબોનું વર્ગીકરણ કદાચ તદ્દન મુંજવણ કરાવે તેવું હોઇ શકે છે, કેમ કે મોટા ભાગના આધુનિક ગુલાબ બગીચાઓ તેમની ઉત્પત્તિમાં જૂના બગીચા ગુલાબ ધરાવતા હોય છે અને તેમના સ્વરૂપોમાં અનેક પ્રકારો હોય છે. તેના વર્ગીકરણનો આધાર તેની વૃદ્ધિ અને ફ્લાવરીંગ લાક્ષણિકતાઓ જેમ કે &quot;મોટા ફૂલવાળા નાના છોડ&quot;, &quot;આવર્તક, મોટા ફુલવાળા નાના છોડ&quot;, &quot;જથ્થાવાળા ફૂલો&quot;, &quot;વેલ આવર્તક&quot;, અથવા &quot;ધરતીને આવરી લેતા બિન આવર્તક&quot; આધારે કરી શકાય. 
નીચેનામાં આધુનિક બગીચા ગુલાબના અત્યંત નોંધનીય અને લોકપ્રિય વર્ગીકરણનો સમાવેશ થાય છે:

==== વર્ણસંકર ટી (ચાના જેવી સુવાસવાળું ગુલાબ) ====
[[ચિત્ર:Memorium Hybrid Tea 3.jpg|thumb|left|180px|'મેમોરિયમ' વર્ણસંકર ટી રોઝ (વોન અબ્રામ્સ  1962)]]
આઘુનિક ગુલાબનો મોટા ભાગનો ઇતિહાસ માટેના પ્રિય ગુલાબ, [[વર્ણસંકર ચા|વર્ણસંકર ટી]] છે, જેનો મૂળ રીતે સર્જન હાઇબ્રીટાઇઝીંગ હાયબ્રિડ શાશ્વત દ્વારા 1800ના અંત ભાગમાં ટી ગુલાબ સાથે કરવામાં આવ્યું હતું. [[રોઝા 'લા ફ્રાંસ'|'લા ફ્રાંસ,']]ની રચના 1867માં કરવામાં આવી હતી, જેને સનાતન રીતે ગુલાબના નવા વર્ગ તરીકે સમર્થન આપવામાં આવ્યું હતું. વર્ણસંકર ટી બન્ને મૂળ વચ્ચેના લક્ષણો ધરાવે છે: ટી કરતા વધુ સખત પરંતુ વર્ણસંકર શાશ્વત કરતાં ઓછા કઠિન અને વર્ણસંકર શાશ્વત કરતા વધુ મોર ધરાવતા પરંતુ ટી કરતા ઓછા ધરાવે છે. ફૂલો મોટા, વચ્ચે અંકુર અને દરેક ફૂલ ધરાવતી ડાળીઓ ખાસ રીતે એક જ રીતે મોર ધરાવતી હોય છે. નાના છોડો સખત રીતે સીધા હોય છે અને વેરવિખેર પાંદડાઓ ધરાવતા હોય છે, જે ઘણી વખત લેન્ડસ્કેપનો એક પ્રકાર ગણાય છે. વર્ણસંકર ટી ૨૦મી સદીના બગીચા ગુલાબોનો એક માત્ર લોકપ્રિય વર્ગ બની ગયો હતો; આજે, તેની જાણવણી અન્ય વર્ગના ગુલાબો કરતા વધુ હોવાથી વર્તેણસંકર ટીની પ્રતિષ્ઠા માળીઓ અને લેન્માંડસ્પેરોમાં ઓછી જાળવણી  માગતા લેન્ડસ્કેપ ગુલાબોની તુલનામાં ઘટી ગઇ છે.વર્ણસંકર ટી ગુલાબ ફૂલ ઉદ્યોગમાં આદર્શ ગુલાબ બની ગયા છે, જોકે, સામાન્ય સંજોગોમાં નાના બગીચાઓમાં તેની તરફેણ કરવામાં આવે છે. ઉદાહરણો: '[[શાંતિ (ગુલાબ)|પીસ]]' (પીળા), '[[રોઝા 'માસ્ટર લિંકોલીન'|મિસ્ટર લિંકોલીન]] (લાલ), 'ડબલ ડીલાઇટ' (ક્રીમ અને લાલ એમ બેવડા કલરવાળા).

==== પર્નીટિયાના ====
[[ચિત્ર:Rosa 'Soleil d'or2'.jpg|thumb|135px|પર્નેટિયાના ગુલાબ 'સોલેઇલ ડ'અથવા,' તેના વર્ગનું સૌપ્રથમ(પર્નેટ 1900)]]
ફ્રેંચ બ્રીડર [[જોસેફ પર્નેટ-ડૂચર|જોસેફ પર્નેટ્ટ ડચરે]]જૂના ઓસટ્રીયન બ્રાયર ગુલાબ (''રોઝા ફોટિડીથી'' ) લઇને તેના 1900ના સોલેઇ ડીઓર સુધીની ઉત્પત્તિમાં સમાવી લેવા માટે ગુલાબોની પ્રથમ શ્રેણી વિકસાવી હતી.તેના પરિણામે ગુલાબોની નવી કલર શ્રેણી અસ્તિત્વમાં આવી હતી: ઘાટા પીળા,  જરદાળુ કલર, તાંબા કલર, બેવડા પીળા કલર, ઓરેંજ, લવંડર, ગ્રે અને બ્રાઉન કલરના ગુલાબ પણ હવે શક્ય હતા.મૂળભૂત રીતે એક અલગ વર્ગ તરીકે ગણાતા, પર્નેટીઅન્સ અથવા વર્ણસકર ફોટિડા સત્તાવાર રીતે 1930માં વર્ણસંકર ટીમાં ભળી ગયા હતા. નવા કલરને કારણે વર્ણસકર ટીને 20મી સદીમાં ભારે મોટા પાયે પ્રસિદ્ધિ અપાવી હતી, પરંતુ આ કલરો ચોક્કસ કિંમતમાં ઉપલબ્ધ બન્યા હતા: ''રોઝા ફોટિડા'' પણ તેના વંશજ માટે રોગ થવાની ભીતિ, સુંગંધ વિનાના મોર અને ડાળીઓ કપાતા સહન નહી કરતા ગુલાબ હોવાનું વલણ પ્રાપ્ત કર્યું હતું. 

==== પોલીયન્થા ====
એમ જ જોઇએ તો ઘણા ફૂલો ધરાવતા ગુલાબ ગ્રીક પોલી (અસંખ્ય)અને એન્થોસ (ફૂલ)હતા.પૂર્વ એશિયન જાતો (''રઝા ચિનેન્સીસ''  અને ''આર.મલ્ટીફ્લોરા '' )વચ્ચેના મિશ્રણ પરથી પ્રાપ્ત કરવામાં આવેલા પોલીયન્થા સૌપ્રથમ 1800ના અંત ભાગમાં વર્ણસંકર ટીની સાથે ફ્રાંસમાં દેખાયા હતા. તે ટૂંકા છોડ ધરાવે છે-થોડા નાજુક, જ્યારે અન્યો સ્વભાવગત ફેલાવો ધરાવે છે — તેમજ મોર ધરાવે છે (સરેરાશ એક ઇંચના ડાયામીટર સાથે) મોટા વિસ્તારમાં ખાસ પ્રકારના કલરમાં જેમ કે સફેદ, ગુલાબી અને લાલમાં વિકસાવવામાં  આવ્યા હતા.  તેમની પ્રતિષ્ઠાનું મુખ્ય કારણ તેમના ફલપ્રદ મોર હતા: વસંતઋતુ જવાની સાથે તંદુરસ્ત પોલીયન્થા નાના છોડ નાના ફૂલોમાં ગોઠવાઇ જાય છે, અને લેન્ડસ્કેપમાં સુંદર કલર અસર ઉપજાવે છે.  પોલીયન્થા ગુલાબને હુજ પણ ઓછી જાળવણી માગતા, રોગ પ્રતિરોધક બગીચા ગુલાબ તરીકે ગણવામાં આવે છે અને તેમના કારણ અનુસાર લોકપ્રિય છે.   ઉદાહરણો: &quot;સેસિલ બ્રુનર&quot;, &quot;ધી ફેઇરી&quot;, &quot;રેડ ફેઇરી&quot;,&quot;પિંક ફેિરી&quot;.

==== ફ્લોરીબુન્ડા ====
[[ચિત્ર:Rosa sp.61.jpg|thumb|right|રોઝા 'બોરુસ્સિયા', આધુનિક ફ્લોરીબુન્ડા ગુલાબ]]
રોઝ બીડ઼ર્સોએ વિપુલ પોલીયન્થા સાથે મોર ધરાવતા ગુલાબનું સર્જન કરવા માટે ઝડપથી પોલીયન્થાને વર્ણસંકર ટી સાથે મિશ્રણ કરવાનું મૂલ્ય જોયું હતું, પરંતુ વર્ણસંકર ટી ગુલાબ ફૂલોની સુંદરતા અને કલર રેન્જ ધરાવતા હતા. 1909માં પ્રથમ પોલીયન્થા/વર્ણસંકર ટી મિશ્રણ, 'ગ્રુસ એન આંચેન,' નું સર્જન કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં બન્ને મૂળ જાતિઓના લક્ષણો મેળ ખાતા હતા.મોટું કદ, તીવ્રતા ધરાવતા ફૂલો અને વર્ણસંકર ટી ગુલાબની જેમ વૃદ્ધિની રીતભાતે આ નવા ગુલાબોને પોલીયન્થા અને વર્ણસંકર ટીથી અલગ પાડી દીધા હતા, તેમજ એક નવો વર્ગ વિકસાવામાં આવ્યો હતો જેનું નામ [[રોઝા ફ્લોરીબુન્ડા|ફ્લોરીબુન્ડા]],જેનો અર્થ થાય છે અસંખ્ય ફૂલો.ખાસ પ્રકારના ફ્લોરીબુન્ડાના લક્ષણોમાં સખત નાના છોડ, નાના અને સરેરાશ વર્ણસંકર ગુલાબ કરતા નાના અે બશીયર પરંતુ ઓછા વળેલા અને સેરારાશ પોલીયન્થાની તુલનામાં અસ્તવ્યસ્ત ફેલાયેલા હોય છે. ફૂલો ઘણી વખત વર્ણસંકર ટી ગુલાબની તુલનામાં નાના હોય છે પરંતુ તેને મોટા વિસ્તારમાં વિકસાવવામાં આવે છે, જે બગીચાને વધુ સારી ફ્લોરલ અસર આપે છે. ફ્લોરીબુન્ડા દરેક વર્ણસંકર ટી ગુલાબ કલરમાં અને સંગીન વર્ણસંકર ટી ગુલાબ આકારના મોરમાં જોવા મળે છે, કેટલીક વખત તે તેના સામૂહિક ફ્લાવરીંગ રીતભાતમાં જ વર્ણસંક ટી ગુલાબથી અલગ પડે છે. આજે પણ તેનો જાહેર [[પાર્ક (બગીચો)|બગીચા]]ઓ અને તે જ પ્રકારની જગ્યાઓમાં મોટ પથારીની યોજનાઓમાં ઉપયોગ થાય છે.ઉદાહરણો: 'ડેઇન્ટી મેઇડ', 'આઇસબર્ગ', 'ટુસ્કન સન'.

==== ગ્રાન્ડફ્લોરા ====
[[ગ્રાન્ડફ્લોરા|ગ્રાન્ડીફ્લોરા]] (મોટા ફૂલો માટે લેટિન)ગુલાબનો એક એવો વર્ગ હતો જેની રચના વર્ણસંકર ટી ગુલાબ અને ફ્લોરીબુન્ડા વચ્ચેના પુનઃમિશ્રણ તરીકે દર્શાવવા માટે 1900ના મધ્ય ભાગમાં કરવામાં આવી હતી, જો કે તે 1954માં બજારમાં મૂકવમાં આવેલા ખાસ કરીને ક્વીન એલિઝાબેથ ગુલાબની કક્ષા સાથે મેળ ખાતી ન હતી.1954&lt;ref&gt;http://www.gardenmob.com/blog1/2006/07/13/ધી-ગ્રેટ-રોઝીઝ-એલિઝાબેથ/ ધી ગ્રેટ રોઝીઝ: રાણી એલિઝાબેથ&lt;/ref&gt;. 
ગ્રાન્ડફ્લોરા નાના છોડ ખાસ કરીને વર્ણસંક ટ ગુલાબ અથવા ફલોરીબુન્ડા કરતા મોટા હોય છે અને વર્ણસંકર ટી ગુલાબ જેવા ત્રણ કે પાંચના સમૂહમાં, ફ્લોરીબુન્ડા જેવા જન્મેલા ફૂલો જેવા લક્ષણો ધરાવે છે. ગ્રાન્ડફ્લોરા 1950થી ૧૯૮૦ સુધી કેટલીક લોકપ્રિયતા ધરાવે છે પરંતુ, આજે તે વર્ણસકર ટી ગુલાબ કે ફ્લોરીબુન્ડાની તુલનામાં ઓછા લોકપ્રિય છે. ઉદાહરણો: 'ક્વીન એલિઝાબેથ', 'કોમેક,' 'મોન્ટેઝુમા'.

==== લઘુચિત્ર ====
[[ચિત્ર:&quot;Meillandine&quot; Rose in clay pot.jpg|thumb|upright|ટેર્રાકોટા ફ્લાવરપોટમાં મેઇલ્લાન્ડાઇન (નાનું ગુલાબ)]]
જૂના બગીચા ગુલાબો જેમ કે ગેલ્લીકાઝ, સેન્ટીફોલીયાસ વગેરે લઘુચિત્ર સ્વરૂપ ધરાવતા હતા, જોકે તેને એક વખત ફ્લાવરીંગ કરાય તો તેના મોટા સ્વરૂપને કારણે જ. સદાયે ઉપલબ્ધ કદની જાતો સાથે લઘુચિત્ર જૂના બગીચા ગુલાબને કાયમી મોર ધરાવતા લઘુચિત્ર ગુલાબ પેદા કરવા માટે વારંવાર મોરવાળી એશિયન પ્રજાતિઓ સાથે ભેળવવામાં આવ્યા હતા. આજે લઘુ ચિત્ર ગુલાબ ટ્વીગ્ગી દ્વારા પ્રદર્શિત કરવામાં આવે છે, વારંવાર ફૂલોવાળા છોડોની ઊંચાઇ 6 ઇંચથી 36 ઇંચ હોય છે, જેમાં મોટા ભાગના 12થી ૨૪ ઇંચની કક્ષામાં હોય છે. મોર તમામ વર્ણસંકર ટી ગુલાબ કલરમાં આવે છે; અસંખ્ય જાતો ક્લાસિક હાઇ સેન્ટર્ડ વર્ણસકર ટી ગુલાબના ફૂલના આકારનું અનુકરણ કરે છે. લઘુચિત્ર ગુલાબનું ઘણી વખત હાઉસપ્લાન્ટસ તરીકે ઉદ્યોગ દ્વારા માર્કેટિંગ અને વેચાણ કરવામા આવે છે, પરંતુ એ યાદ રાખવું અગત્યનું છે કે આ છોડ મોટે ભાગે બહારના નાના છોડના મૂળથી લઇને સાધારણ પ્રદેશોની ઉત્પત્તિ ધરાવતા હોય છે; આમ, મોટા ભાગના લઘુચિત્ર ગુલાબની જાતોને અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવા માટે વાર્ષિક ઠંડક પ્રસુપ્તિ ગાળાની જરૂર પડે છે. (ઉદાહરણો: ''પિટાઇટ ડે હોલેન્ડ''  (મિયેચર સેન્ટીફોલીયા, એક વખત મોર), ''કપકેક''  (મોડર્ન મિયેચર, વારંવાર મોર).)

==== ચડતા (ક્લાઇમ્બીંગ)/વેલ ====
[[ચિત્ર:Rose zepherine drouhin img 1838.jpg|thumb|left|રોઝા'ઝેફિરાઇન ડ્રૌહીન', ક્લાઇમંબીંગ બૌર્બોન ગુલાબ(બિઝોટ 1868)]]
લગુચિત્ર ગુલાબમાં જેમ થાય છે તેમ, તમામ ઉપર જણાવેલા ગુલાબના જૂના અને આધુનિક એમ બન્ને વર્ગ, &quot;ચડતા જવા&quot;નું સ્વરૂપ દર્શાવે છે, જેમાં નાના છોડના વંસ વધુ લાંબી થાય છે અને સાધારણ કરતા વધુ સાનુકૂળ (બુશ)સ્હોવરૂપમાં હોય છે. જૂના બગીચા ગુલાબમાં આવું ઘણી વાર સરળ રીતે થાય છે કે અસંખ્ય કલ્ટીવર્સ અને જાતોની રીત કુદરતી વૃદ્ધિની હોય છે; અસંખ્ય આધુનિક ગુલાબમાં, જોકે, ચડતા ગુલાબ સ્વયંસ્ફુર્ત ફેરફારનું પરિણામ હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે, સાધારણ છોડના ઉત્પત્તિની ઓળખને કારણે 'ક્લાઇમ્બીંગ પીસ'તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેના પીસના સ્વરૂપ વર્ણસંકર ટી ગુલાબની રચના કરે છે, સિવાયકે તેનો વાંસ લાંબો અને સાનુકૂળ ન હોય એટેલે કે &quot;ક્લાઇમ્બીંગ હોય.&quot; મોટા ભાગના ક્લાઇમ્બીંગ ગુલાબ ગમે ત્યાં ઉગે છે અને તેની ઊંચાઇ ૮-૨૦ ઇંચની હોય છે તેની પર એક કરતા વધુ વખત મોર આવે છે. વેલાવાળા ગુલાબ જોકે ટેકનિકલી અલગ વર્ગના હોવા છતાં, ઘણી વખત ક્લાઇમ્બીંગ ગુલાબની સાથે વળગીને ઉપર જાય છે. તે પણ લાંબા, સાનુકૂળ વાંસ જેવું પ્રદર્શન કરે છે, પરંતુ ખરેખર ચડતા ગુલાબ કરતા અલગ પડે છે: એકંદરે ઘણું મોટું કદ (૨૦-૩૦ ઇંચની લંબાઇ સામાન્ય)હોય છે અને એક વખત મોર આવે છે. ક્લાઇમ્બીંગ અને વેલવાળા ગુલાબ [[આઇવી(ચળકતા પાંદડાનો એક વેલો)|આઇવી]], [[ક્લેમેટિસ|ક્લેમેટીસ]] અથવા [[વિસ્ટેરીયા]]જેવા ખરેખર વેલા જેવા નથી; તેમાં પોતાને જાતે વળગી રહેવાની ક્ષમતાનો અભાવ હોય છે અને તેને આપણી જાતે તે રીતેની તાલીમ આપવી જોઇએ અને તેમને વૃક્ષો તેમજ [[પર્ગોલાસ|લત્તામંડપ]]જેવા મળખા સાથે બાંધીને રાખવા જોઇએ. ઉદાહરણો: 'બ્લેઝ' (વારંવાર મોર ક્લાઇમ્બર)), 'અમેરિકન પિલર' (એક વરખ મોર વેલ).

==== ઇંગ્લીશ / ડેવીડ ઓસ્ટીન ====
કોઇપણ સ્થાપિત ગુલાબ સત્તા દ્વારા ગુલાબના એક અલગ વર્ગ તરીકે સત્તાવાર રીતે ઓળખ આપવામાં આવી ન હોવા છતાં, ઇંગ્લીશ (આકા ડેવીડ ઓસ્ટીન) ગુલાબ ઘણી વખત ગ્રાહકો અને રિટેઇલરો દ્વારા તેને અલગ રાખી દેવામાં આવે છે. [[શ્રોપશાયર]], [[ઇંગ્લેંડ]]દ્વારા 1960માં વિકાસ સાધવાનો પ્રારંભ કરવામાં આવ્યો હતો, જેઓ આધુનિક વર્ણસંકર ટી ગુલાબ અને ફ્લોરીબુન્ડાઝ સાથે હાઇબ્રીડાઇઝીંગ દ્વારા જૂના બગીચા ગુલાબમાં પુનઃ રસ પેદા કરવા માગતા હતા. તેની પાછળનો ખ્યાલ ગુલાબના નવા જૂથનું સર્જન કરવાનો હતો, જેમાં જૂની ફેશનવાળા આકાર અને સુગંધ સાથેના મોરના લક્ષણોનો સમાવેશ થતો હોય અને જેમાં ''ગાલ્લીકા'' , ''અલ્બા'' અને &quot;દમાસ્ક&quot; ગુલાબનો પ્રભાવ હોય, પરંતુ તેમાં પુનઃમોરના લક્ષણો અને મોટા આધુનિક કલર રેન્જનો પણ સમાવેશ થતો હોય.ઓસ્ટીન મોટે ભાગે તેમના હેતુમાં સફળ થઇ ગયા હતા; તેની ઇંગ્લીશ ગુલાબની જાતિ, હાલમાં તે સંખ્યા સો જાતોની ઉપર જાય છે, જેને બગીચામાં રસ ધરાવતી પ્રજા દ્વારા લાગણીથી સ્વીકારવામાં આવ્યું છે અને ગ્રાહકોને તે બહોળા પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ છે. ડેવીડ ઓસ્ટીન ગુલાબ હજુ પણ સક્રિય રીતે વિકસાવવામાં આવે છે અને નવી જાતો નિયમિત પણે પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવે છે. એ નોંધવું જોઇએ કે ક્લાસિક જૂના બગીચા ગુલાબની ખાસ પ્રકારની શિયાળું સખ્તાઇ અને રોગ પ્રતિરોધક શક્તિનું પ્રક્રિયામાં મોટા પાયે સમાધાન કરવામાં આવ્યું છે; અસંખ્ય ઇંગ્લીશ ગુલાબ સમાન પ્રકારના રોગની સમસ્યા પરત્વે શંકાસ્પદ છે જે આધુનિક વર્ણસંકર ટી ગુલાબ અને ફ્લોરબુન્ડાને પણ ચેપ લગાડે છે અને તેમાંના મોટા ભાગના યુએસડીએ ઝોન 5ના ઉત્તરની અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાની ક્ષમતાવાળા નથી.ઉદાહરણો: 'મેરી રોઝ,' 'ગ્રેહામ થોમસ', 'તામોરા'.

==== કેનેડીયન હાર્ડી ગુલાબ ====
કેનેડાના શિયાળાની આકરા વાતાવરણને અનુરૂપ આ ગુલાબને મોર્ડન, મનીટોબા અને ઓટ્ટાવાના એક્સપિરમેન્ટલ ફાર્મ(અને પાછળથી એલ એસોમ્માંપશન, ક્યુબેક)માં મોર્ડન રિસર્ચ સ્ટેશન ખાતે એગ્રીકલ્ચર કેનેડા ખાતે વિકસાવવામાં આવ્યા હતા.આ બે મુખ્ય લાઇનોને પાર્કલેન્ડ સિરીઝ અને એક્સપ્લોરર સિરીઝ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ કાર્યક્રમને અટકાવવામાં આવ્યો ન હતો; આમ છતાં, બાકી રહેલા છોડોના પુરવઠાને ખાનગી બ્રીડરો દ્વારા કેનેડીયન આર્ટિસ્ટ સિરીઝ દ્વારા ઉપાડી લેવામાં આવ્યો હતો. નેટિવ કેનેડીયન જાતો અને વધુ કુમળા ગુલાબોના મિશ્રણ દ્વારા પ્રાપ્ત કરવામાં આવેલા આ છોડ અત્યંત ઠંડા વાતાવરણ અલબત્ત -૪૫ સેન્ટીગ્રેડ તાપમાન સુધી સહન કરી શકે છે. આ ઉપરાંત સ્વરૂપોની અને કલરની વૈવિધ્યતા હાંસલ કરવામાં આવી હતી. તેના ઉદાહરઓમાં  'મોર્ડન બેલે', 'વિનીંગ પાર્કસ' અને 'કથબર્ટ ગ્રાન્ટ'નો સમાવેશ થાય છે. અન્ય વિખ્યાત કેનેડીયન બ્રીડરોમાં જ્યોર્જસ બગમેટ અને રોબર્ટ અર્શકીનનો સમાવેશ થાય છે. 

=== લેન્ડસ્કેપ ગુલાબ ===
[[ચિત્ર:Rose3800ppx2.jpg|thumb|right|200px|નાના ગુલાબનું ઉદાહરણ]]

આ આધુનિક ગુલાબની કક્ષા છે જેને મુખ્યત્વે વસતીવાળા સ્થળે શોભાના છોડ તરીકે વિકસાવવામાં આવ્યા હતા. તેને સામૂહિક રીતે નાના છોડવાળા ગુલાબ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. 20મી સદીના અંત ભાગમાં, પરંપરાગત વર્ણસંક ટી ગુલાબ અને ફ્લોરીબુન્ડા ગુલાબની જાતોએ માળીઓમં અને લેન્ડસ્કેપર્સમાં પોતાની લોકપ્રિયતા ગુમાવી હતી, કેમ કે તે ભરે શ્રમ માગી લેતા અને કેમિકલનો ભારે વપરાશ કરતા છોડ હતા તેમજ તેમાં મોટી સખ્યામાં ઉધઇ અને રોગની સમસ્યાઓ સંભવિત હતી. બહુ ચર્ચિત &quot;લેન્ડસ્કેપ&quot; ગુલાબને આમ બગીચાઓ કે કલર, સ્વરૂપ અને સુગંધની ગ્રાહકોની ઇચ્છાઓ પૂરી કરવા માટે વિકસાવવામાં આવ્યા છે, એટલું જ નહી તેમાં ઓછો જાળવણી ખર્ચ અને તેની સંભાળ લેવી પણ સરળ છે. મોટા ભાગના લેન્ડસ્પેક ગુલાબમાં નીચે જણાવેલા લક્ષણોનો સમાવેશ થાય છે:

* સારી રોગ પ્રતિરોધક શક્તિ
* નીચે ઉગવાની ટેવ, સામાન્ય રીતે 60 સેમીની નીચે (24 ઇંચ)
* પુનઃફૂલો આવવા
* રોગ અને ચેપ પ્રતિરોધક
* ફણગા ફૂટતા નથી અને તેના પોતના મૂળીયા પર જ ઉગે છે.
મુખ્ય પાર્ટીઓ નવા લેન્ડસ્કેપ ગુલાબની જાતોમાં શામેલ છે જેમાં: વર્નર નોઆક (જર્મની), મેઇડલેન્ડ ગુલાબ (ફ્રાંસ), બૂટ એન્ડ કું.(નેધરલેન્ડ્ઝ), અને વિલીયમ રેડ્લર (યુએસએ)નો સમાવેશ થાય છે. 

ફ્લાવર કારપેટ ગુલાબ અથવા કારપેટ ગુલાબ તરીકે પણ ઓળખાય છે તેમણે લેન્ડસ્કેપ ગુલાબ જૂથના તમામ વિસ્તાર બદલી નાખ્યો છે. સૌપ્રથમ વર્નર માઓક દ્વારા 1990માં વિકસાવવામાં આવેલા તે સમયે જર્મનીના તમામ ડ્યૂશલેન્ડ રોઝ રસ ધરાવનારાઓ દ્વારા સૌથી વધુ એવોર્ડ આપવામાં આવ્યા હતા. આ પ્રકારની ૪૩ જાતોમાંથી - અને તમામ સરેરાશ જાતોમાંથી માંદગી સામે પ્રતિરોધકની દ્રષ્ટિએ તેની ૨૦૦ વખત પસંદગી કરવામાં આવ હતી, તે એક જ એવ જાત હતી જેણે પરીક્ષણ પસાર કર્યું હતું એટલું જ નહી, પરંતુ તે સમયે ગુલબાને આપવામાં આવતા સૌથી વધુ પોઇન્ટસ હાંસલ કર્યા હતા, સંભવિત 100માથી ૮૫.૫માં 20માંથી 18.૩ની રોગ પ્રતિરોધકતા હતી. વૈશ્વિક સ્તરે ઉપલબ્ધ એવા તેની હાલમાં તમામ જાતિઓમાં શ્રેષ્ઠ લેન્ડસ્કેપ ગુલાબ જૂથમાં ગણના થાય છે. 

=== કારપેટ ગુલાબ ===
ફરીથી, ડેવીડ ઓસ્ટીનની જેમ, કોઇપણ સ્થાપિત ઓથોરિટી દ્વારા ગુલાબના એક અલગ વર્ગ તરીકે સત્તાવાર રીતે માન્ય ઠરાવી ન પણ શકાય, કારપેટ ગુલાબ (ફ્લાવર કારપેટ પણ)ને ગ્રાહકો, લેન્ડસ્પેકર્સ અને ઉદ્યોગ દ્વારા માન્યતા આપવામાં આવી છે. વોર્નર નોઆકે (જર્મની)1965માં તેમનું રોગ પ્રતિધકનું બ્રીડીંગ શરૂ કર્યું હતું. તેઓને ગુલાબ માટે લાગણી હતી પકંતુ, તેઓ એવું માનતા ન હતા કે તમામ ગુલાબના રોગો માળીઓને લાંબા સમય સુધી ગરજ સારશે.1989માં તેમણે સૌપ્રથમ ફ્લાવર કારપેટ ગુલાબ ફ્લાવર કારપેટ પિંકને બજારામં મૂક્યા હતા. અણધાર્યા રોગ સહનશક્તિ ઉપરાંત, તેની પાસે સૌથી લાંબી ફ્લાવરીંગ હતી જેમાં આશરે કોઇ પણ ગુલાબ (હવામાનને આધારે ૫-૯ મહિનાના)ને કોઇ પ્રકારે વિચિત્ર કાપણીની જરૂર ન હતી-તેને કદાચ ટ્રેક્ટર, કાતર (એક તૃતીયાંશ કાપણી અથવા જમીનના સ્તર સુધી)વડે કાપી શકાય છે અને આ તમામ સુંગર લચેલી હરીયાળી બુટ્ટાદાર વેલ પર હતું. સતત વિકાસ અને મજબૂત બ્રીડીંગ કાર્યક્રમ દરમિયાન વિવધ કલરો ઉપલબ્ધ બન્યા હતા : સફેદ, એપ્પલબ્લૂઝમ, રેડ, યલો, ગોલ્ડ અને કોરલ.આ સમયગાળા દરમિયાન બ્રીડીંગ તેમના પુત્ર રેઇહાર્ડ નોઆક હેઠળ ચાલુ રહ્યું હતું. વધુ બ્રીડીંગ 2007માં ફ્લાવર કારપેટ પિંક સુપ્રીમ, સ્કેરલેટ અને એમ્બર સાથે તેમની નેક્સ્ટ જનરેશન મૂકવામાં આવી હતી- તમામ અગાઉની જાતો ઉપરાંત આ જાતો ૪૧ સેન્ટીગ્રેડ સુધીના ગરમ તાપમાન સુધી આ જાતો ઘરમાં જ હતી.

== કાપણી (પ્રૂનીંગ) ==
[[ચિત્ર:Rose3800ppx.jpg|thumb|right|250px|આ રોઝબુશને તેના પ્રવર્તમાન સ્વરૂપમાંથી કાપી નાખવામં આવ્યું છે. ]]
 
ગુલાબ [[કાપવું|કાપણી]],ને કેટલીકવાર હોર્ટીકલ્ચર કળા સ્વરૂપ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જે કાપણી કરવામાં આવનારા ગુલાબનના પ્રકાર પર આધારિત છે, કાપણીનું કારણ અને વર્ષનો સમયગાળો તે ઇચ્છીત કાપણીનો સમય છે. મોટા ભાગના યુરોપીયન હેરિટેજના જૂના બગીચા ગુલાબ (અલ્બાસ, દમાસ્કસ, ગાલ્લીક્સ વગેરે)એવા છોડ છે જેની પર વર્ષમાં એક વાર મોર આવે છે, જે ક્યાં તો શિયાળાના અંતમાં અથવા ઉનાળાના પ્રારંભમાં બે વર્ષના જૂના (કે તેનાથી વધુ જૂના)વાંસ પર આવે છે. તેવી રીતે, તેમની કાપણી જરૂરિયાત અત્યંત ઓછી હોય છ અને તે એકંદરે અન્ય સમાન પ્રકારના છોડ જેવા હોય છે, જેમ કે [[સફેદ ફુલવાળો છોડ|લીલેક]] અથવા [[ચળકતા પીળા ફૂલવાળો શોભાનો એક છોડ|ફોર્સીથિયા]]. સામાન્ય રીતે, ફક્ત જૂના, જે વાંસ પર છોડ હોય તેને કાપીને દૂર કરવા જોઇએ, જેથી નવા વાંસ માટે જગ્યા કરી શકાય.એક વર્ષ જૂના વાંસને કદી ન કાપવા જોઇએ કારણ કે તેવું કરવાથી પછીના વર્ષના ફ્લાવર બડ્ઝ દૂર કરી દેશે. નાના છોડોને પણ તેની એકંદરે ઊંચાઇ ઘટાડવા અથવા છોડની પહોળાઇ ઘટાડવા માટે બોર કરમાઇ ગયા બાદ તરત જ ફરીથી કાપણી કરી શકાય છે. સામાન્ય અર્થમા કહીએ તો, ઓજીઆરની કાપણી જરૂરિયાત ઓછી શ્રમવાળી હોય છે અને આધુનિક વર્ણસંકર કરતા સંગઠિત હોય છે. 

વર્ણસંકર ટી, ફ્લોરીબુન્ડા, ગ્રાન્ડીફ્લોરા, આધુનિક લધુચિત્ર અને ઇંગ્લીંશ ગુલાબ સહિતના આધુનિક વર્ણસંકર જટિલ ઉત્પત્તિ ભૂમિકા ધરાવે છે જેમાં હમેશા ચાયના ગુલાબ (''આર. ચિનેનસિસ'' )નો સમાવેશ થાય છે.  ચાયના ગુલાબ કાયમ ઉગતા હતા, કાયમ મોર બેસતા હતા જે ભેજવાળા પેટાઉષ્ણકટીબંધીય પ્રદેશના હતા જેમાં કોઇપણ ઉત્પાદક સીઝન દરમિયાનમાં ઉગાડવામાં આવનારા નવા શાકભાજીલાયક વૃદ્ધિ પર સતત મોર બેસતા હતા.તેમની આધુનિક ઉત્પત્તિ સમાન પ્રકારની રીતભાત દર્શાવે છે: જૂના બગીચા ગુલાબ સિવાય આધુનિક વર્ણસંકર મોર ઉત્પાદક સીઝન દરમિયાન પેદા કરવામાં આવતા નવા વાંસ સતત (જ્યાં સુધી બરફ દ્વારા રોકવામાં ન આવે ત્યાં સુધી)આવે છે. તેથી તેઓને જે ફૂલના થડ જતા રહ્યા હોય તેની પરથી છોડની શક્તિને નવા વિકાસ અને નવા ફૂલો ઉગાડવા તરફ વાળી શકાય તે માટે કાપી નાખવાની જરૂર છે. વધારામાં, આધુનિક વર્ણસંકર જે ઠંડા શિયાળામાં ઉગાડવામાં આવ્યો હોય તેને મોટે ભાગે કાયમી સ્તરે સખત વાર્ષિક કાપણીની (દરેક વાંસને ઊંચાઇમાં 8-12 ઇંચ સુધી ઘટાડતા)વસંતઋતુના પ્રારંભમાં જરૂર પડશે. ફરીથી, તેમના જટિલ ચાયના ગુલાબ ભૂમિકાને કારણે આધુનિક વર્ણસંક ખાસ કરીને યુરોપીયન ઓજીઆરની જેમ સખત ઠંડીની જરૂર પડતી નથી અને નીચુ શિયાળું તાપમાન ઘણી વખત શુષ્ક થઇ જાય છે અથવા ઉગેલા વાંસને મારી નાખે છે. શિયાળામાં, તેને કાપ્યા વિનાની રહેવા દેવાય છે, આ નુકસાનવાળા વાંસ ઘણી વખત નાના છોડના મૂળીયા વિસ્તારમાંથી નાશ પામે છે, જે નબળા, ઢંગધડા વિનાના છોડમાં પરિણમે છે. વર્ણસંકર ટી, ફ્લોરીબુન્ડા વગેરેની વાર્ષિક સખત કાપણી સામાન્ય રીતે શિયાળામાં વહેલાસર કરવામાં આવે છેઃ મોટાભાગના માળીઓ ફોર્સિથીયા નાના છોડ પર મોર આવે ત્યારે આ કાપણી કરતા હોય છે. વાંસને વનસ્પતિ (વેજીટેટીવ)છોડ (જેને એક વખત પાંદડું ઉગેલું હોય તેવા વાંસ પરના પોઇન્ટ તરીકે ઓળખતા) ઉપર આશરે ૧/૨ ઇંચ ઉપરથી કાપવી જોઇએ.  

બન્ને જૂના બગીચા ગુલાબ અને આધુનિક વર્ણસંકર એમ બન્ને માટે કોઇ પણ નબળા, નુકસાન થયેલા અથવા રોગગ્રસ્ત વૃદ્ધિને એક વર્ષના સમયગાળાને બદલે સંપૂર્ણપણે કાપી નાખવો જોઇએ.  ગુલાબમાં કોઇ પણ કાપણી એટલા માટે કરવી જોઇએ કે જેથી વનસ્પતિ છોડની ઉપરના 45 અંશના ખૂણે કાપણી કરી શકાય તેનાથી કાપવામાં આવેલા થડ આંટણમાં વધુ ઝડપથી અને કાપણીની ઉપર જામેલા ભેજને દૂર કરી શકાય, જે કદાચ રોગની સમસ્યામાં પરિણમી શકે છે. દરેક સામાન્ય ગુલાબ કાપણી (વ્યવસ્થા માટે ફૂલોની કાપણી સહિત)માટે, ધારવાળી કાતર(હાથમાં પકડી શકાય, દાંતરડા જેવી ધારવાળા કાપણીના સાધન) નો 1/2 ઇંચની વૃદ્ધિ અથવા એક ડાયામીટરથી ઓછું કાપવા માટે ઉપયોગ કરવો જોઇએ. 1/2&quot; કરતા વધુ જાડાઇના વાંસ માટે, લાંબા હાથા વાળું સાધન અથવા નાની હાથની બ્લેડ સામાન્ય રીતે વધુ અસરકારક હોય છે; આ સંજોગોમાં ધારવાળી કાતરને નુકસાન થાય છે અથવા તૂટી જાય છે. 

=== ડેડહેડીંગ ===
મોરવાળી સીઝનના ભાગમાં ગુલાબના છોડપરથી કોઇપણ નકામા, શુષ્ક થઇ ગયેલા, કરમાઇ ગયેલા અથવા કલર ઉડી ગયેલા ગુલાબને હાથથી દૂર કરવા સાધારણ પદ્ધતિ એ &quot;ડેડહીટીંગ&quot; છે. છોડો ફળના ઉત્પાદન કરવાને બદલે નવી કુદરતી ડાળીઓ વિકસાવવા માટે તેની શક્તિ અને સ્ત્રોતો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકે તે માટે છોડને પ્રોત્સાહન આપવાનો ડેડહેડીંગનો હેતુ છે. જો પડી ગયેલા ફૂલો દેખાતા ન હોય તો કલાત્મક હેતુ માટે પણ ડેડહેડીંગનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. ગુલાબ ખાસ કરીને ડેડહેડીંગને પ્રતિભાવાત્મક હોય છે. ફક્ડેત ફૂલના પાયાને નહી પરંતુ, પ્ડરથમ પાંચ પાંદડાઓને થડ સુધી નમાવીને ડેડહેડીંગ કરી શકાય છે. તેનાથી વધુ પડતી ડાળીઓ અને ફૂલના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન મળે છે. ડેડહેડીંગ વિવિધ જાતના ગુલાબ પર વિવિધ પ્રકારની અસરમાં પરિણમે છે. સતત મોર ધરાવતી જાતો, જૂના બગીચા ગુલાબ અથવા આધુનિક વર્ણસંકર જાતો હોય તો ડેડહેડીંગ ગુલાબના છોડને નવી કળીઓ, પાંદડાઓ અને મોર  ફૂટવામાં સહાય કરે છે. &quot;એક જ વખત મોર&quot;ધરાવતી જાતો (જેમાં દરેક સીઝનમાં મોર એક જ વખત આવે છે)માં ડેડહેડીંગ છોડને નવી હરીયાળી વૃદ્ધિની અસર ઉપજાવી શકે છે, તેમ છતાં નવા મોર તેના પછીની મોરની સીઝન સુધી આકાર લેશે નહી. મોટા ભાગના ગુલાબના માળીઓ ગુલાબના છોડને મજબૂત, ગતિશીલ અને ઉત્પાદકીય રાખવા માટે ગુલાબના છોડને તાજા રાખવા માટે ડેડહેડીંગનો ઉપયોગ કરે છે.ગુલાબોની જાતો જેમ કે રોઝા ગ્લૌકા અથવા રોઝા મોયસી-કે જે સુંદર ફૂલો પેદા કરે છે તેને ડેડહેડીંગ કરવું ન જોઇએ.

== ઇતિહાસ ==
ગુલાબનું તેની સુંદરતા અને પ્રતીકના લાંબા ગાળાના ઇતિહાસ માટે હંમેશ માટે મૂલ્ય આંકવામાં આવ્યું છે. પ્રાચીન [[ગ્રીક્સ|ગ્રીક]]અને [[પ્રાચીન રોમ|રોમને]]ગુલાબને તેમની દેવીના તેમની પ્રત્યેના એફ્રોડાઇટ અને વેનુસ તરીકે સંબોધવામાં આવતા પ્રેમ તરકે ઓળખી કાઢ્યું હતું. [[રોમ]]માં જ્યાં ગુપ્ત અથવા વિશ્વસનીય બાબતોની ચર્ચા કરવામાં આવતી હતી તે ખંડમાં જંગલી ગુલાબ મૂકવામાં આવતું હતું. ''[[પેટા ગુલાબ|સબ રોઝા]]'' ,અથવા &quot;અંડર ધ રોઝ&quot;, શબ્દનો અર્થ ગુપ્ત રાખવું તેવો થાય છે, જે પ્રાચીન રોમન આચરણ પરથી લેવામાં આવ્યો છે. [[ખ્રિસ્તી|ખ્રિસ્તીઓએ]]પ્રારંભમાં ગુલાબની પાંચ પાંખડીઓને [[ક્રિસ્ટ]]ક્રિસ્ટ/1}ના શરીર પરના પાંચ ઘા તરીકે ઓળખી કાઢ્યા હતા.  ભાવાનુવાદ છતાં, તેમના આગેવાનો તેને સ્વીકારવા માટે અચકાતા હતા કેમ કે તે રોમન અતિરેક અને પાગન રૂઢી સાથે સંબંધ ધરાવતું હતું. લાલ ગુલાબને સંજોગોવશાત [[ખ્રિસ્તી|ક્રિશ્ચીયન]] શહીદના પ્રતીક રૂપે સ્વીકારી લેવામાં આવ્યું હતું. ગુલાબ પાછળથી કુમારિકા મેરી સાથે જોડાયેલા હતા. ગુલાબ સંસ્કૃતિ [[યુરોપ]]માં 1800ના ગાળામાં [[ચીન]] તરફથી સતત મોર ધરાવતા ગુલાબને કારણે અસ્તિત્વમાં આવી હતી.  મોરના આકાર, કદ, સુગંધ અને નાના કંટક માટે હાલમાં ગુલાબની હજ્જારો જાતો વિકસાવવામાં આવી છે.

[[ચિત્ર:roses renoir.JPG|upright|thumb|150px|રેનોઇરના કેબેડ ગુલાબોના ચિત્રો, વાઝમાં રહેલા ગુલાબો]]

== કળા ==
[[કલાકાર|કલાકારો]]દ્વારા ગુલાબનું ઘણી વખત ચિત્ર દોરવામાં આવે છે.લક્ઝેમબર્ગમાં જન્મેલા [[બેલ્જિયમ|બેલ્જીયન]]કલાકાર[[પિયર- જોસેફ રેડૌટ|પિયર-જોસેફ રિડૌટે]]ગુલબના કેટલાક વિગતવારના ચિત્રો ઉત્પન્ન કર્યા હતા.[[હેનરી ફેન્ટીન-લાતૂર]] પણ ગુલાબ સહિતના ખાસ ફૂલોના જીવનનું ચિત્ર દોરનાર મોટા ઉત્પાદક હતા. ગુલાબ 'ફેન્ટીન-લાતૂર' કલાકારના નામની પાછળ આપવામાં આવ્યું છે. અન્ય અસરવાદીઓમાં [[ક્લાઉડ મોનેટ]], [[પાઉલ સેઝાન|પાઉલ સેઝેન]] અને [[પિયર-ઓગસ્ટે રેનોઇર|પિયર-ઓગસ્ટ રેનોઇર]]નો સમાવેશ થાય છે, જેમની રચનાઓમાં ગુલાબના ચિત્રોનો પણ સમાવેશ થાય છે. 

== લોકપ્રિય સંસ્કૃતિ ==
[[ચિત્ર:Red Roses.jpg|thumb|right|લાલ ગુલાબો]]
[[ચિત્ર:Santjordi.jpg|thumb|કેટાલોનીયામાં સેંટ જ્યોર્જ દિને ગુલાબનું વેચાણ]]

ગુલાબ[[પ્રેમ]] અને [[સુંદરતા]]નું પ્રાચીન પ્રતીક છે. ગુલાબ અસંખ્ય  [[દેવી|દેવીઓ]] ([[ઇસીસ]] અને  [[એફ્રોડાઇટ|એફોર્ડાઇટ]] સહિત),માટે પવિત્ર ગણાતા હતા અને ઘણી વખત તેનો [[વર્જિન મેરી|કુમારિક મેરી]]ના પ્રતીક માટે ઉપયોગ કરાયો છે. 'ગુલાબ' એટલે ભાષાઓની જાતમાં ગુલાબી અથવા લાલ. (જેમ કે [[પ્રેમની ભાષા]], [[ગ્રીક ભાષા|ગ્રીક]], અને [[પોલંડની ભાષા|પોલેન્ડ]]). ગુલાબ [[ઇંગ્લેંડ|ઇંગ્લેડ]] અને અમેરિકા&lt;ref name=&quot;National Flower of the United States&quot;&gt;{{Cite web|url=http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=browse_usc&amp;docid=Cite:+36USC303|title=National Flower of the United States|access-date=2008-02-04}}&lt;/ref&gt;નું [[ફૂલવાળું પ્રતીક|રાષ્ટ્રીય ફૂલ]]છે, તેમજ [[ઇંગ્લેંડ રગ્બી|ઇંગ્લેડ રગ્બી]]નું અને [[રગ્બી ફૂડબોલ યૂનિયન|રગ્બી ફૂટબોલ યૂનિયન]]નું પ્રતીક પણ છે.  તે [[ઇંગ્લેંડ|ઇંગ્લેડ]]માં [[યોર્કશાયર]]અને [[લેંકશાયર]]નું (અનુક્રમે સફેદ અને લાલ ગુલાબ), [[કેનેડા]]માં આવેલા  [[ઓલબેર્ટા|અલબાર્ટાનું]]  (જંગલી ગુલાબ), અને [[પાકિસ્તાન]]માં આવેલા [[ઇસ્લામાબાદ કેપિટલ ટેરીટરી|ઇસ્લામાબાદ કેપિટલ ટેરિટરી]]નું પ્રાન્તિક પ્રતીક છે. તે ચાર અમેરિકન રાજ્યોનું રાજ્ય ફૂલ છે: [[આઇઓવા]] અને [[ઉત્તર ડાકોટા]] ([[રોઝા આર્કસાના|''આર.આર્કંસાના'']]), [[જ્યોર્જીયા (યુ.એસ. સ્ટેટ)|જ્યોર્જિયા]] (''[[રોઝા લાવિગાટા|આર. લેવિગાટા]]'' ), અને[[ન્યુ યોર્ક|ન્યૂયોર્ક]] &lt;ref name=&quot;State flower of New York&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.netstate.com/states/symb/flowers/ny_rose.htm|title=New York State Flower|access-date=2007-10-01}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; (''[[રોઝા]] ''  સામાન્ય રીતે). [[પોર્ટલેન્ડ, આરેગોન|પોર્ટલેન્ડ, ઓરેગોન]]તેના હૂલામણા નામમાં &quot;સિટી ઓફ રોઝીઝ&quot; નો પણ સમાવેશ કરે છે અને ત્યાં વાર્ષિક ગુલાબ તહેવાર ઉજવાય છે. 

ગુલાબ પ્રંગોપાત [[ગુલાબ ઉછેરવાની પેટી|ગુલાબ વિન્ડો]]માટેનો પાયો રહ્યા છે, આ પ્રકારની વિન્ડોમાં પાંચથી દશ વિભાગોનો સમાવેશ થાય છે (પાંચ પાંદડીઓ અને પાંચ વ્રજ પાંદડીઓ)અથવા તેનાથી વધુ; જોકે મોટા ભાગની ગોથિક વિન્ડોઝ વધુ પડતી લંબાણમાં હોય છે અને સંભવિત તે હ્વીલ અને અન્ય પ્રતીક પર આધારિત હતી. લાલ ગુલાબ (મોટે ભાગે હાથમાં પકડવામાં આવે છે)[[સમાજવાદ]] અથવા[[સામાજિક લોકશાહી]]નું પ્રતીક છે: તેનો [[મજૂર પક્ષ (બ્રિટન)|બ્રિટશ]], [[આઇરીશ મજૂર પક્ષ|આઇરીશ]], ફ્રેંચ, [[સ્પેનીશ, સામાજિક કાર્યકર પક્ષ|સ્પેનીશ]], પોર્ટુગીઝ, નોર્વેજીયન, ડેનીશ, સ્વીડીશ, ફિન્નીશ, બ્રાઝિલયન [[પીવીડીએ|ડચ]]અને અન્ય યુરોપીયન મજૂર, સમાજવાદી અથવા સામાજિક લોકશાહી [[રાજકીય પક્ષ|પક્ષો]]દ્વારા પ્રતીકરૂપે ઉપયોગ થાય છે. જ્યારે લાલ ગુલાબનો ઉપયોગ મે 1968માં [[પેરિસ]]માં શેરી વિરોધ વખતે ચળવળકારો દ્વારા એક બિલ્લા તરીકે ુપયોગ કરાયો ત્યારે તેની શરૂઆત થઇ હતી.  [[સફેદ ગુલાબ]]જર્મનીમાં બાજી વિશ્વ યુદ્ધ બિન હિંસક પ્રતિરોધક જૂથનું પ્રતીક હતું. લાલ ગુલાબનો[[ફૂલોની કલગી|ગુચ્છ]]ઘણી વખત પ્રેમ દર્શાવવા માટે થાય છે. ઘણા દેશોમાં તેનો ઉપયોગ [[વેલેન્ટાઇન્સ ડે|વેલેન્ટાઇન ડે]]ની ભેટ તરીકે થાય છે. 

[[કેટાલોનીયા]] માં [[સેન્ટ જ્યોર્જ્સ ડે|સેંટ. જ્યોર્જ ડે]]માં લોકો ખાસ કરીને પ્રેમી પોતાની વચ્ચે ભેટ તરીકે ઘાટા લાલ રંગના ગુલાબ આપતા હતા. યુરોપમાં અનેક [[બ્લેક મેડોના]]માંની એક [[વર્જિન ઓફ મોન્ટ્સેરેટ|મોન્ટ્સેરાટ કુમારિકા]]ની [[વિરોલાઇ]]એક [[હીમ|સ્તુતિ]] હતી, જેના શબ્દનો પ્રારંભ ''&quot;રોઝા ડેબ્રીલ, મોરેના ડી લા સેરા...&quot;'' થી થતો હતો.  (એપ્રિલ ગુલાબ, પર્વતીય શ્રુંખલાની મેળીઘેલી સ્ત્રી...). તેથી આ[[વર્જિન મેરી|કુમારિકા]]કેટલીકવાર “રોઝા ડેબ્રીલ”તરીકે ઓળખાય છે. આમ લાલ ગુલાબનો બહોળા પ્રમાણમાં કેટાલોનીયાના બિનસત્તાવાર પ્રતીક રૂપે સ્વીકાર કરવામાં આવ્યો છે. &lt;ref&gt;[http://www.escolania.cat/index.php?md=articles&amp;amp;id=367&amp;amp;lg=1 એસ્કોલાનીયા ડી મોન્ટ્સરેટ- અલ વિરોલાઇ]&lt;/ref&gt;

=== ટાંકણ ===
* ''નામમાં શું છે? '' ''જેને આપણે ગુલાબ કહીએ છીએ/અન્ય નામથી તેની સુગંધ મીઠી આવશે.''  — [[&quot;વિલિયમ શેક્સપીયર&quot;|વિલીયન શેક્સપિયર]], [[રોમિયો એન્ડ જુલિયટ|રોમીયો અને જુલીયેટ]] એક્ટ  II, એસી. ii 
* ''તમે જ્યારે ઇચ્છો ત્યારે આ ગુલાબના છોડ એકત્ર કરો,/જૂનો સમય હજુ પણ અસ્તિત્વમાં છે''  — [[રોબર્ટ હેરિક]], [[કુમારિકાઓ સમક્ષ વધુ સમય ગાળવો|કુમારિકાને, વધુ સમય ગાળવા માટે]]
* ''મારો પ્રેમ લાલ, લાલ ગુલાબ જેવો છે/જે જૂનમાં અચાનક આવ્યો હતો''  — [[રોબર્ટ બર્ન્સ|રોબર્ટ બર્નસ]], [[લાલ, રેડ રોઝ|લાલ, લાલ ગુલાબ]] 
* ''માહિતી મારામાથી કુદરતી રીતે જ વરાળ થઇને કિંમતી [[ગુલાબ તેલ|ગુલાબના અત્તર]]'' ની જેમ અત્તરની બહાર ઉડી જાય છે.[[માર્ક ટ્વેઇન]], [[તેને ખરબચડું બનાવો|લાગણીવિહોણઉં બનાવે છે]] 
* ''હૃદય શરીરની વંચિત રહે છે; અમને રોટી આપો, પરંતુ ગુલાબ પણ આપો.''  — [[જેમ્સ ઓપ્પેનેહેમ|જેમ્સ ઓપ્પેનહેઇમ]], &quot;[[બ્રેડ અને ગુલાબો|બ્રેડ એન્ડ રોઝીઝ]]&quot; 
* ''[[ગુલાબ છે, ગુલાબ છે, ગુલાબ એ ગુલાબ છે.|ગુલાબ એ ગુલાબ છે, ગુલાબ એ ગુલાબ છે]]''  — [[ગર્ટ્રુડ સ્ટેઇન|ગર્ટ્યુડ સ્ટેઇન]], ''સેક્રીડ એમિલી''  (1913), ''જિયોગ્રાફી એન્ડ પ્લેઝ'' માં સમાવિષ્ટ કવિતા.
* ''આશાવાદીઓ ગુલાબને જુએ છે અને તેના કાંટાને નહી; નિરાશાવાદીઓ કાંટાઓ સામે તાકી રહે છે, ગુલાબ પ્રત્યે ધ્યાન આપતા નથી''  - [[ખલીલ ગિબ્રાન]]

== અત્તર ==
ગુલાબના પરફ્યુમ [[ગુલાબનું અત્તર|ગુલાબના અત્તર]] અથવા ગુલાબના તેલમાંથી બનાવવામાં આવે છે, જે પ્રવાહી [[આવશ્યક તેલ]]નું મિશ્રણ છે,જે ગુલાબની પાંદડીઓને વરાળથી બાફીને ગાળીને પ્રાપ્ત કરવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિ [[અરેબિયા|અરેબીયા]] અને [[ભારત]] દ્વારા ફેલાવાના બદલે [[ઇરાન|પર્સિયા]] (ગુલાબ શબ્દ જ પર્સિયનમાંથી આવ્યો છે)ના મૂળમાંથી આવી છે, પરંતુ વર્તમાન દિવસોમાં [[બલ્ગેરિયા|બલ્ગેરીયા]]માં [[કઝનલુક|કઝાનલુક]] નજીકની [[રોઝ વેલી, બલ્ગેરિયા|રોઝ વેલી]]માં આશરે 70થી ૮૦ ટકા ઉત્પાદન થાય છે તેની સાથે, [[ઇરાન]]માં [[ક્વામસર|કામસર]] અને [[જર્મની]]માં થાય છે. {{Fact|date=July 2007}}[[મેક્કા]]માં [[કાબા|કાબ્બા]]ને કામસરના ઇરાનના [[ગુલાબજળ]] વડે વર્ષમાં ધોવામાં આવે છે. બલ્ગેરીયા, ઇરાન અને જર્મનીમાં દમાસ્ક ગુલાબ(''રોઝા દમાસ્કેના''  'ટ્રિગીન્ટીપેટલા')નો ઉપયોગ થાય છે. ફ્રેંચમાં ગુલાબ તેલ ઉદ્યોગ ''રોઝા સેન્ટીફોલીયા'' નો ઉપયોગ થાય છે. આછુ પીળું અને ગ્રે કલરના તેલને ઘણી વાર 'રોઝ એબ્સોલ્યુટ'કહેવામાં આવે છે, તેલ કે અન્ય મિશ્રીત તેલની શ્રેણીથી અલગ પડે છે. તેલનું વજન ફૂલના એક છ હજારની તુલનામાં એક ત્રણ હજાર જેટલું થવા જાય છેઃ ઉદાહરણ તરીકે, એક ગ્રામ તેલ બનાવવા માટે બે હજાર ફૂલોની જરૂર પડે છે. ગુલાબના અત્તરમાં મુખ્ય કાચા માલ તરીકે [[આલ્કોહોલ]] [[ગેરાનિયોલ|ગર્નિઓલ]] અને l-[[સિટ્રોનેલ્લોલ]] ની સુગંધ; અને ગુલાબ કપૂર અને ગંધહીન [[પેરફિન|પેરાફ્ફિન]]નો સમાવેશ થાય છે.β-[[દમાસીનન|દમાસ્કેન]] પણ સેન્ટમાં નોધપાત્ર ફાળો આપે છે. 

[[ચિત્ર:Geraniol structure.png|thumb|center|ગેરાનિયોલ(C10H18O)]]

== જાણીતા ગુલાબ ઉગાડનારાઓ ==
=== અમેરિકાની ગુલાબ રાજધાની ===
[[ટાયલરસ, ટેક્સાસ|ટાયલર, ટેક્સાસ]] ને &quot;[[રોઝ કેપિટલ ઓફ અમેરિકા|અમેરિકાની ગુલાબ રાજધાની]]&quot; એવું હૂલામણું નામ આપવામાં આવ્યું છે. કેમ કે ગુલાબ ઉગાડનાર ઉદ્યોમગાં તેમની મોટી ભૂમિકા છે. રાષ્ટ્રનો સૌથી મોટા ગુલાબ બગીચો ધરાવવાનો તેને ગર્વ છે અને દર ઓક્ટોબરમાં [[ટેક્સાસ ગુલાબ તહેવાર|ટેક્સાસ રોઝ તહેવારની]] ની ઉજવણી કરે છે, જે હજ્જારો દર્શકોને આમંત્રે છે. 

=== વ્યક્તિગત ===
કેટલાક ગુલાબ ઉગાડનારાઓ આ ક્ષેત્રે તેમના વિશિષ્ટ પ્રકારના યોગદાન બદલ જાણીતા છે. તેમાં સમાવેશ થાય છે:
* [[પીટર બીલ્સ]]. ઐતિહાસિક ગુલાબો ઉગે અને તેનું વ્યાપારી ધોરણે વેચાણ થાય તેનો તેઓ ખ્યાલ રાખે છે.
* [[ડેવિડ ઓસ્ટીન]] (&quot;ઇંગ્લીશ&quot; ગુલાબો)
* [[જોસેફિન ડી બૌહાર્નેઇસ|જોસ્ફીન ડી બ્યૂહારનેઇસ]]
* [[ગ્રેફિથ બક|ગ્રીફિક બક]], 1948થી ૧૯૮૫ દરમિયાનમાં આઇઓવા સ્ટેટ યુનિવર્સિટી ખાતેના હોર્ટિકલ્ચરના અધ્યાપક, જેમણે આશરે ૯૦ જેટલા ગુલબોનું હાઇબ્રીડાઇઝ કર્યું હતું.  બક ગુલાબો રોગ સામે પ્રતિકાર માટે અને આકરા શિયાળા સામે ટકી રહેવા માટે જાણીતા છે. 
* [[કોનાર્ડ-પાયલ કું.|કોનાર્ડ-પાયલ કુ.]] (સ્ટાર રોઝીઝ)
* [[જુલ્સ ગ્રેવરૌક્સ|જ્યુલ્સ ગ્રેવરોક્સ]]
* [[મેઇલ્લાન્ડ|મેઇલ્લાન્ડ પરિવાર]]
* [[નોઆક રોઝન|નાઓક રોઝન]]  (ફ્લાવર કારપેટ રોઝીઝ)
* [[જિયાન પર્નેટ, પેરે|જિન પેર્નેટ, પેરે]]
* [[જોસેફ પર્નેટૃ-ડૂચર|જોસેફ પેરનેટ-ડૂચર]]
* [[સુઝુકી સેઇઝો|સુઝુકી સિઝો]]
* [[રોઝન તાન્ટૌ|મેથીયાઝ ટાંટૌ]] (ફ્લોરિડા રોઝ)

== ગેલેરી ==
&lt;gallery&gt;
Image:Blooms of a yellow rose.jpg|'લોવેલ થોમસ' જાતનું પીળું ગુલાબ 
Image:DdeBrabant.JPG|ટી રોઝ 'ડૂચીઝ ડી બ્રાન્ટ' (બર્નાડે 1857) 
Image:Pink rose albury botanical gardens.jpg|રોઝા 'કેજૂન સનરાઇઝ', આધુનિક વર્ણસંકર ટી ગુલાબ (એડવર્ડઝ 2000) 
Image:Red_rose_00090.JPG|લાલ ગુલાબ
Image:Rosa alba2.jpg|'મેઇડન્સ બ્લશ', અલ્બા ગુલાબ
&lt;/gallery&gt;

== સંદર્ભો ==
{{reflist}}

== વધુ જૂઓ ==
* [[વ્યકિતના નામ પાછળ આવતા ગુલાબની યાદી|લોકોના નામની પાછળ આવતા ગુલાબોની યાદી]]
* [[ગુલાબ (નામ)|ગુલાબોની નામની પાછળ આવતા લોકોના નામની યાદી]]
* Shorter list of [[વિખ્યાત વ્યક્તિઓના નામ પાછળ આવતા ગુલાબ કલ્ટીવર્સ|વિખ્ગુયાત વ્લાયક્બતિઓની પાછળ આવતા ગુલાબ વનસ્પતિ જાતના નામ]]
* {{Category|Rose_cultivars}}
* [[ગુલાબ (કલર)]]

== બ્રાહ્ય લિંક્સ ==
* [http://picasaweb.google.co.in/alewis2388/VangniNursery?feat=directlink/ કેટલાક ગુલાબોના ચિત્રો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100524000523/http://picasaweb.google.co.in/alewis2388/VangniNursery?feat=directlink%2F |date=2010-05-24 }}
* [http://www.flowermeaning.info/ ગુલાબોનો અર્થ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090913060209/http://www.flowermeaning.info/ |date=2009-09-13 }}

[[શ્રેણી:પ્રેમના ચિહ્નો]]
[[શ્રેણી:ઔષધીય વનસ્પતિ]]
[[શ્રેણી:યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનું રાષ્ટ્રીય પ્રતીક]]
[[શ્રેણી:ગુલાબો]]
[[શ્રેણી:વનસ્પતિશાસ્ત્ર]]</text>
      <sha1>fdwcptk0zxx1e356xevv6tqxohgnavf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>વીમો</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16966</id>
    <revision>
      <id>903259</id>
      <parentid>875526</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T05:04:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="155247" sha1="qfgu7jqdyvag6wn69sopzos7fnql4vb" xml:space="preserve">'''વીમો''' ,[[કાયદો|કાયદા]]  અને [[અર્થશાસ્ત્ર]]ની  ભાષામાં [[જોખમ સંચાલન]] છે, જેનો પ્રાથમિક ઉપયોગ સંભવિત [[જોખમ]] સામે [[હેજ (નાણા)|હેજ(જોખમ સામે રક્ષણ)]]  આપવાનો છે. વીમો એટલે પ્રિમીયમના વિનિમયમાં એક પક્ષમાંથી બીજા પક્ષને નુકસાનના જોખમનું સમાન હસ્તાંતરણ, તેને મોટા નુકસાન, તેને સંભવતઃ ભયંકર મોટા નુકસાનને અટકાવવા માટે ખાતરીપુર્વકનું નાનું નુકસાન ગણી શકાય.'''વીમાદાતા'''  એ વીમો વેચનાર કંપની છે, '''ઇન્શ્યોર્ડ'''  (વીમા ધારક) અથવા '''પોલિસી ધારક'''  એ કોઇ વ્યક્તિ કે પક્ષ છે જે વીમો ખરીદે છે.'''વીમા દર'''  એ ચોક્કસ વીમા કવચ પર વસૂલવામાં આવતો ચાર્જ નક્કી કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતું પરિબળ છે, તેને '''પ્રિમીયમ'''  કહેવાય છે.[[જોખમ સંચાલન]] એ જોખમનું [[નિર્ણય માળખું|મૂલ્યાંકન]] કરવાની અને તેને અંકુશમાં લેવા માટેની પ્રસ્થાપિત રીત છે. તે અભ્યાસ અને રીતભાગના એક સ્વતંત્ર ક્ષેત્ર તરીકે વિકસ્યું છે.


== વીમાનો સિદ્ધાંત ==
{{Financial market participants}}
વ્યાપારી ધોરણે વીમો લઇ શકાય તેવા જોખમો સાત સમાન લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.&lt;ref&gt;આ વાતચીત મેહર અને કામાકની  “ વીમાના સિદ્ધાંતો”માંથી લેવાઈ, 6&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; આવૃતિ 1976, pp 34 – 37.&lt;/ref&gt;

# '''મોટી સંખ્યામાં સમાન રોકાણ એકમો''' અતિવિશાળ સમુદાયના વ્યક્તિગત સભ્યોને મોટી સંખ્યામાં વીમા પૉલિસી આપવામાં આવે છે. દાખલા તરીકે, 2004માં અમેરિકામાં ઓટોમોબાઇલ વીમો 175 કરોડ ઓટોમોબાઇલને આવરતો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.economicinsurancefacts.org/economics/state/insuredcars/|title=Insured cars by state|publisher=Insurance Information Institute|access-date=2009-10-01|archive-date=2009-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20090618012817/http://economicinsurancefacts.org/economics/state/insuredcars/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; સમાન રોકાણ એકમો મોટી સંખ્યામાં અસ્તિત્વામાં હોવાથી વીમો ઉતરાવનારને કથિત [[મોટી સંખ્યાનો કાયદો|મોટી સંખ્યાનો નિયમ]]નો લાભ મળી શકે છે જે કહે છે કે જેમ રોકાણ એકમોની સંખ્યા વધે છે તેમ વાસ્તવિક પરિણામ અપેક્ષિત પરિણામની વધુ નજીક આવતા જાય છે.આ માપદંડમાં કેટલાક અપવાદ છે.[[લોયડ્સ ઓફ લંડન|લોયડ્સ ઓફ લંડન]] અભિનેતા, અભિનેત્રી અને ખેલાડીઓનો જીવન અને આરોગ્ય વીમો ઉતરાવવા માટે જાણીતી છે. 
સેટેલાઇટ લોન્ચ ઇન્શ્યોરન્સ એવી ઘટનાઓ માટે વીમો ઉતારે છે કે જે જવલ્લેજ બનતી હોયમોટી વેપારી મિલકત પૉલિસી અપવાદરૂપ મિલકતોનો વીમો ઉતારી શકે છ જેના માટે કોઇ સમાન રોકાણ એકમો નથી.આ માપદંડ સંતોષવામાં નિષ્ફળ રહેવા છતાં આના જેવા ઘણા રોકાણને વીમો ઉતારી શકાય તેવા ગણવામાં આવે છે.

# '''નિશ્ચિત નુકસાન'''  જાણીતા સમય, સ્થળ અને કારણસર બનતી ઘટનામાં વીમા આધિન સૈદ્ધાંતિક નુકસાનને નિશ્ચિત નુકસાન કહેવાય છે.જીવન વીમા પોલિસી ધરાવતા વ્યક્તિનું મૃત્યુ તેનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ છે.
આગ, વાહન અકસ્માત અને કામદારોને ઇજા તમામ આ માપદંડને સરળતાથી સંતોષી શકે છે.અન્ય પ્રકારના નુકસાન સૈદ્ધાંતિક રીતે નિશ્ચિત જ હોઇ શકે છે.દાખલા તરીકે, હાનિકારક વાતાવરણમાં લાંબો સમય કામ કરવાથી કામદારમાં વ્યવસાય સાથે સંકળાયેલી બિમારી પેદા થઇ શકે છે જેમાં કોઇ ચોક્કસ સમય, સ્થળ કે કારણ જાણી શકાતું નથી.આદર્શ રીતે, નુકસાનના સમય, સ્થળ અને કારણ એટલા સ્પષ્ટ હોવા જોઇએ કે વ્યક્તિ, પુરતી માહિતી સાથે, ત્રણેય [[મૂળતત્વો|મૂળભૂત બાબતો]]ની ઉદેશપૂર્વક ખરાઇ કરી શકે.
# '''આકસ્મિક નુકસાન'''  તેમાં દાવો કરવા માટેની ઘટના આકસ્તિમક અથવા વીમાધારકના અંકુશની બહારની હોવી જોઇએ.નુકસાન શુદ્ધ હોવું જોઇએ, આમ નુકસાન એવી ઘટનામાં થાય છે કે જેમાં ખર્ચ માટે એકમાત્ર તક છે.સામાન્ય વેપાર જોખમ જેવી કાલ્પનિક મૂળભૂત બાબતો ધરાવતી ઘટનાઓને સામાન્ય રીતે વીમા પાત્ર ગણવામાં આવતી નથી.
# '''મોટું નુકસાન'''  વીમાની દ્રષ્ટિએ નુકસાનનું કદ અર્થપૂર્ણ હોવું જોઇએવીમા પ્રિમીયમમાં નુકસાનનો અપેક્ષિત ખર્ચ અને પૉલિસીના વહીવટી ખર્ચ એમ બંનેનો સમાવેશ થાય છે. વીમા પ્રિમીયમ વીમા કંપનીને જરૂરી પુરતી મૂડી પુરી પાડે છે કે જેથી તે દાવાઓની ચૂકવણી કરી શકે.નાના નુકસાન માટે પાછળના ખર્ચ નુકસનના અપેક્ષિત ખર્ચ કરતા અનેક ગણા હોઇ શકે છે.વીમો ખરીદનારને અપાતું રક્ષણ જો વાસ્તિવક મૂલ્ય ધરાવતું ન હોય તો આવા ખર્ચની ચૂકવણી કરવાનો બહુ અર્થ રહેતો નથી.
# '''પોષણક્ષમ પ્રિમીયમ'''  જો વીમિત ઘટનાની શક્યતા ઊંચીહોય અથવા તેનો ખર્ચ બહુ ઊંચો હોય તો તેમાં પુરા પડાતા રક્ષણના સંદર્ભમાં પ્રિમીયમની રકમ ઊંચી હશે. આવો વીમો સરળતાથી મળતો હોવા છતાં બધા તે ખરીદે તેવી શક્યતા ઓછી હોય છે.વધુમાં એકાઉન્ટિંગ પ્રોફેશન નાણાકીય હિસાબ માપદંડમાં સ્વીકારે છે કે પ્રિમીયમ એટલું ઊંચું ન હોવું જોઇએ કે વીમો ઉતારનારે મોટું નુકસાન થવાની શક્યતા જ ન હોયજો આવા નુકસાનની શક્યતાઓ નથી તો લેવડદેવડને વીમાનું સ્વરૂપ હોઇ શકે છે પરંતુ નક્કર નથી હોતું.(જુઓ યુએસ [[ફાઇનાન્સિયલ એકાઉન્ટિંગ સ્ટાન્ડર્ડ બોર્ડ|ફાઇનાન્સિયલ એકાઉન્ટિંગ સ્ટાન્ડર્ડ્સ બોર્ડ]] [[FASBના ચૂકાદાની યાદી|સ્ટાન્ડર્ડ નંબર
113]])
# '''ગણ્ય નુકસાન'''  બે બાબતો એવી છે કે જો તે ઔપચારિક રીતે ગણી શકાય તેવી ન હોય તો ઓછામાં ઓછો તેનો અંદાજ તો નિકળવોજ જોઇએઃ નુકસાનની નફાકારકતા અને અનુચર ખર્ચનુકસાનની નફાકારકતા આનુભાવિક કવાયત છે જ્યારે ખર્ચ મોટે ભાગે વીમા પૉલિસીની નકલ ધરાવતા વ્યક્તિની ક્ષમતા સાથે સંકળાયેલો છે. નુકસાનના કિસ્સામાં પોલીસી હેઠળ રજૂ કરાયેલા નુકસાનના પુરાવાના મૂલ્યાંકનને આધારે વળતર મળે છે.
# '''વિનાશકારક મોટા નુકસાનનું મર્યાદિત જોખમ'''  જરૂરી જોખમ ઘણીવાર કુલ એકંદર છે.જો એક જ ઘટનાથી એક જ વીમાદાતાના અસંખ્ય પૉલિસીધારકને નુકસાન થતું હોય તો વીમાદાતા માટે પોલીસી આપવી મર્યાદિત બને છે. પોલિસી ધારકની આસપાસ રહેલા પરિબળોને કારણે નહીં પરંતુ તમામ પોલિસી ધારકોએ કરેલા રોકાણની રકમને કારણે આમ થાય છે.સામાન્ય રીતે વીમાદાતા એક ઘટનાને કારણે થતા નુકસાનના કિસ્સામાં તેનું રોકાણ તેના મૂડીપાયાના ૫ [[ટકાવારી|ટકા]] જેટલું રાખવાનું પસંદ કરતી હોય છે.જ્યાં નુકસાન એકત્રિત કરી શકાય અથવા વ્યક્તિગત પૉલિસીઓ અસાધારાણ દાવાઓ ઉભા કરી શકે છે. મૂડી મર્યાદા વીમાદાતાને વધારના પૉલિસીધારકો માટેની ક્ષમતા મર્યાદિત બનાવે છે.આનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ ભૂકંપ વીમો છે જેમાં અન્ડરરાઇટરની નવી પૉલિસી આપવાની ક્ષમતાનો આધાર તેણે પહેલેથી અન્ડરરાઇટ કરેલી પોલીસીની સંખ્યા અને કદ પર રહેલો છે.તટવર્તીય વિસ્તારોમાં હરિકેન ઝોનમાં પવન વીમો પણ આવી જ ઘટનાનો અન્ય એક દાખલો છે.અત્યંત ખરાબ કિસ્સામાં, દાવાની કુલ રકમથી સમગ્ર ઉદ્યોગને અસર થઇ શકે છે કારણકે વીમાદાતા અને રિઇન્શ્યોરર સંયુક્ત મૂડી પૉલિસીધારકની જરૂરીયાતની તુલનાએ નાની હોઇ શકે છે.વ્યાપારી આગ વીમાના કિસ્સામાં કોઇ એવી એક પ્રોપર્ટી શોધવી સરળ છે કે જેનું કુલ મૂલ્ય કોઇ પણ વ્યક્તિગત વીમાદાતાની મૂડી મર્યાદાને અનુકૂળ હોય.આવી પ્રોપર્ટીઓની સામાન્ય રીતે કેટલાક વીમાદાતા વચ્ચે વહેંચવામાં આવે છે અથવા એક જ વીમાદાતા દ્વારા વીમો ઉતરાવવામાં આવે છે કે જે તેના જોખમને [[રિઇન્શ્યોરન્સ]] માર્કેટમાં સિન્ડિકેટ કરે છે.

== નુકશાનની ભરપાઈ ==
{{Main|Indemnity}}
નુકશાનની ભરપાઈની તક્નીકી વ્યાખ્યા થાય છે કે ફરીથી કોઈ વસ્તુનું નિર્માણ કરવું.બે પ્રકારના વીમા કરાર હોય છે. 

# &quot;નુકશાન સામે વળતર&quot;ની પૉલિસી
# &quot;ની તરફથી ચુકવવું &quot; અથવા &quot;ને બદલે &quot;&lt;ref&gt;સી કૂલપ એન્ડ જે. હોલ, કેઝ્યુલ્ટી ઈન્શ્યોરન્સ( C. Kulp &amp;amp; J. Hall, Casualty ઇન્સુરન્ચે), ચોથી આવૃતિ , 1968, page 35&lt;/ref&gt; ચૂકવાતી પૉલિસી 
દસ્તાવેજમાં તેની વચ્ચેનો તફાવત દેખાઈ આવે છે જ્યારે રોજબરોજની પ્રેક્ટીસમાં તેનો ભાગ્યે જ ઉલ્લેખ કરાય છે. 

&quot; ઇન્ડેમ્નિટિ&quot; પૉલિસીમાં ત્યાં સુધી દાવાની ચૂકવણી કરવામાં આવતી નથી જ્યાં સુધી ત્રીજા પક્ષ તરફનો વીમો લેવામાં આવ્યો ન હોય.દાખલ તરીકે એક મુલાકાતીએ તમારા ઘરમાં લપસી ગયો છે અને તેને થોડી ઈજા થઈ છે જેથી તેણે તમારા પર 10,૦૦૦ ડોલરનો દાવો માંડ્યો છે અને તે જીતી ગયો છે. &quot;ઇન્ડેમ્નિટિ&quot; પૉલિસી મુજબ મકાનમાલિકે 10 હજાર ડોલર ચૂકવવા પડે છે પરંતુ તેની સામે વીમા કંપની તે રકમ મકાનમાલિકને ચૂકવે છે. &lt;ref&gt;જો કે, વીમેદારની નાદારી વીમા કંપનીને મુક્ત કરતી નથી. . કેટલાક ચોક્કસ પ્રકારના વીમાઓ જેમ કે કામદારોને વળતર અને અંગત ઓટોમોબાઈલ તે કાયદેસરની આવશ્યકતા જે ઘાયલ થયેલા પક્ષને કવરેજનો સીધો લાભ મળે છે. આઈબીડ (ઇબીદ), પન્ના 35 &lt;/ref&gt;.

આજ સ્થિતિમાં , &quot;ને બદલે ચૂકવણી&quot; પૉલિસી, વીમા કેરિયરે દાવો ચુકવવો પડે છે અને વીમેદાર (મકાનમાલિક)ને કશી ચૂકવણી કરવી પડતી નથી. હાલમાં મોટાભાગની જવાબદારી વીમાઓ &quot;ને બદલે ચૂકવણી&quot;ની ભાષામાં લખાયેલા હોય છે.&lt;ref&gt;Ibid, page 35&lt;/ref&gt;.

જે વપણ જોખમ તબદીલ કરવા માંગે છે (વ્યકિત, કોર્પોરેશન કે પછી અન્ય કોઈ) અને એક વખત વીમો આપનાર કંપની વીમો ઉતારે છે ત્યારે બીજો પક્ષ વીમો મેળવનાર પક્ષ બને છે. આને [[કરાર]],કહેવાય છે જેને વીમા પૉલિસી કહેવાય છે.સામાન્ય રીતે, વીમા કરારમાં નીચેના તત્વો સામેલ હોય છે. : પક્ષ  ( વીમેદાર, વીમો આપનાર અને લાભ મેળવનાર), પ્રિમીયમ, કવરેજન સમયગાળો, રક્ષિત કરાયેલા બનાવ અંગે નુકશાન, કવરેજની રકમ ( દાખલા તરીકે નુકશાનના સમયે વીમેદાર અથવા લાભ મેળવનારને ચુકવાતી રકમ ), અને એક્સક્લુઝન (exclusions) (જે બનાવોને રક્ષિત કરવામાં આવ્યા નથી.). જેથી વીમાકૃત કવર કરવામાં આવેલા નુકશાન સામે &quot; [[ઇનડેમ્નિટી|ઇન્ડેમ્નિફાઈડ ( indemnified)]] &quot; થાય છે. 

જ્યારે વીમાદારને ચોક્કસ જોખમ સામે નુકશાન ઉભું થાય છે ત્યારે પૉલિસી લેનાર વીમો લેનાર સામે પોલીસી આધારિત નક્કી કરાયેલી રકમની નુકશાની અંગે 'દાવો ' કરે છે. જોખમ લેવા બદલ વીમેદાર દ્વારા વીમો આપનારને જે ફી ચુકવવામાં આવે છે તેને ' પ્રિમીયમ' કહેવાય છે.  ઘણા બધા લોકો દ્વારા આપવામાં આવતી વીમા પ્રિમીયરની રકમનો ઉપયોગ વળતર માટે કરવામાં આવતા દાવાની ચૂકવણી માટે અને [[ખર્ચ (કારોબાર)|ઓવરહેડ]] ખર્ચ માટે અનામત રાખવામાં આવે છે. અપેક્ષિત નુકશાન માટે ચોક્કસ રકમની ફાળવણી કર્યા બાદ બાકી રહેતી રકમ વીમા કંપનીનો [[નફો (એકાઉન્ટિંગ)|નફો]] છે.

== વીમાદાતાનું બિઝનેસ મોડલ ==

=== વીમાકરણ અને રોકાણ ===
બિઝનેસ મોડલને સરળ રીતે રજૂ કરીએ તોઃ નફો = [[કમાવેલું પ્રિમીયમ]] + રોકાણ આવક- નુકસાન- વીમાકરણ ખર્ચ.

વીમાદાતા બે રીતે નાણા કમાવી શકે છેઃ (1)[[વીમાકરણ]] દ્વારા, જેમાં વીમાદાતા જે જોખમ પર વીમો આપવાનો છે તેની પસંદગી કરે છે અને આ જોખમ સ્વીકારવા પર કેટલું પ્રિમીયમ ચાર્જ કરવું જોઇએ તે નક્કી કરે છે (2) તેઓ વીમાધારક ગ્રાહકો પાસેથી જે પ્રિમીયમ મેળવે છે તેનું [[રોકાણ]] કરીને

વીમા બિઝનેસથી સૌથી જટીલ બાબત પૉલિસીનું [[વીમાકરણ]] છે.પુષ્કળ માહિતી અને આંકડાઓનો ઉપયોગ કરીને વીમાદાતા તેની પૉલિસી સામે સંભવિત દાવાની રકમની ધારણા કરે છે અને તે મુજબ તેની પ્રોડક્ટની કિંમત નક્કી કરે છે.આ માટે વીમાદાતા, તેઓ કેટલું જોખમ ઉઠાવવા માંગે છે અને આ જોખમ ઉઠાવવા માટે તેઓ શું પ્રિમીયમ ચાર્જ કરશે તે નક્કી કરવા [[આંકડાકીય વિજ્ઞાન]]નો ઉપયોગ કરે છે.ચોક્કસ જોખમ પર સંભવિત દાવા માટે આંકડાનો સઘન અભ્યાસ કરાય છે.આંકડાકીય વિજ્ઞાન જોખમનું મૂલ્ય આંકવા માટે આંકડાશાસ્ત્ર અને સંભાવનાનો ઉપયોગ કરે છે અને આ વૈજ્ઞાનિક સિદ્ધાંતોનો વીમાદાતાના કુલ રોકાણનો અંદાજ કાઢવા માટે ઉપયોગ કરાય છે.ચોક્કસ પૉલિસી રદ કરવાતા, મેળવાયેલા પ્રિમીયમની કુલ રકમ અને તે પ્રિમીયમના રોકાણમાંથી થયેલા ફાયદાના સરવાળામાંથી દાવાની ચૂકવણીની રકમ બાદ કરતા વીમાદાતાનો તે પૉલિસી માટે [[વીમાકરણ નફો]] મળે છે.વીમાદાતાની દ્રષ્ટિએ કેટલીક પૉલિસીઓ વિજેતા (એટલે કે, વીમાદાતા પ્રિમીયમ અને રોકાણની આવકની સામે દાવા અને ખર્ચની ચૂકવણી ઓછી કરે છે) છે જ્યારે કેટલીક નુકસાનકારક (એટલે કે, વીમાદાતા પ્રિમીયમ અને રોકાણની આવકની સામે દાવા અને ખર્ચ પર ઊંચી ચુકવણી કરે છે). વીમા કંપનીઓ આંકડાકીય વિજ્ઞાનનો ઉપયોગ કરીને વિજેતા પૉલિસીઓનું વીમાકરણ કરીને તેમજ નુકસાનકારક પોલિસીની ચૂકવણી કરીને પણ નફાકારકતા જાળવી રાખે છે.

કોઇ પણ વીમાદાતાનો વીમાકરણ દેખાવ તેના સંયુક્ત ગુણોત્તરમાં માપવામાં આવે છે.કંપનીનો સંયુક્ત ગુણોત્તર નક્કી કરવા માટે તેના નુકસાન ગુણોત્તર (ભોગવેલું નુકસાન અને નુકસાન ખર્ચનો પ્રિમીયમમાંથી થયેલી આવક સાથે ગુણોત્તર)ને ખર્ચ ગુણોત્તર (વીમાકરણ ખર્ચનો રાઇટ કરાયેલા ચોખ્ખા પ્રિમીયમ સાથેનો ગુણોત્તર)માં ઉમેરો કરવામાં આવે છે. 
સંયુક્ત ગુણોત્તર કંપનીની કુલ [[વીમાકરણ]] નફાકારકતાનું પ્રતિબિંબ છે.૧૦૦ ટકા કરતા ઓછો સંયુક્ત ગુણોત્તર વીમાકરણ નફાકારકતા દર્શાવે છે જ્યારે ૧૦૦ ટકા કરતા વધુ સંયુક્ત ગુણોત્તર કંપનીનું વીમાકરણ નુકસાન દર્શાવે છે.

વીમા કંપનીઓ હાથ પર રહેલા ભંડોળમાંથી પણ [[રોકાણ]] નફો કમાવી શકે છે.હાથ પર રહેલું ભંડોળ એક ઇન્શ્યોરન્સ પાસે કોઇ પણ સમયે હાજર રહેલી રોકડ રકમ છે જે પ્રિમીયમ તરીકે મેળવવામાં આવી છે પરંતુ દાવાઓની ચૂકવણી કરવામાં તેનો ઉપયોગ થયો નથી.વીમાદાતા દાવાની ચૂકવણી ના થાય ત્યાં સુધી આવતા પ્રિમીયમનું રોકાણ કરવાનું શરૂ કરી દે છે અને તેના પર વ્યાજ કમાવે છે. ''એસોસિયેશન ઓફ બ્રિટીશ ઇન્શ્યોરર''  (યુકેની ૪૦૦ વીમા કંપનીઓ અને ૯૪ ટકા વીમા સેવાનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી સંસ્થા) [[લંડન સ્ટોક એક્સ્ચેન્જ]]માં ૨૦ ટકા જેટલું રોકાણ ધરાવે છે.{{Fact|date=June 2009}}

[[અમેરિકા]]માં 2003ના અંતે પુરા થતા પાંચ વર્ષમાં [[મિલકત]] અને [[અકસ્માત વીમો|અકસ્માત વીમા]] કંપનીઓનું વીમાકરણ નુકસાન 142.3 અબજ ડોલર હતું.પરંતુ હાથ પર રહેલા ભંડોળને કારણે કુલ નફો ૬૮.૪ અબજ ડોલર હતો.[[મોરાઇસ આર ગ્રીનબર્ગ|હેન્ક ગ્રીનબર્ગ]] જેવા કેટલાક વીમા ઉદ્યોગના માંધાતા નથી માનતા કે વીમાકરણ નફા વગર હાથ પર રહેલા ભંડોળમાંથી નફો ટકાવી રાખવો હંમેશા શક્ય છે.
સ્વાભાવિક રીતે મંદીના સમયે હાથ પર રહેલા ભંડોળના રોકાણમાંથી વ્યાજ કમાવવાનું ચાલુ રાખવું મુશ્કેલ છે.મંદીમય માર્કેટ વીમાદાતાને તેમના રોકાણ પાછા ખેંચી લેવા અને તેમના અંડરરાઇટિંગ માપદંડ વધુ ચુસ્ત કરવા ફરજ પાડે છે. આમ નબળા અર્થતંત્રનો સામાન્ય રીતે અર્થ છે ઊંચા વીમા પ્રિમીયમ.નફાકારક અને બિનનફાકારક સમય વચ્ચેની તબદીલીની પ્રકૃતિને સામાન્ય રીતે વીમાકરણ અથવા [[વીમા ચક્ર]] તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;Fitzpatrick, Sean, [http://ssrn.com/abstract=690316 ''Fear is the Key: A Behavioral Guide to Underwriting Cycles,''] 10 Conn. Ins. L.J. 255 (2004).&lt;/ref&gt;

મિલકત અને અકસ્માત વીમા કંપની અત્યારે મોટા ભાગની કમાણી તેમના ઓટો વીમા બિઝનેસમાંથી કરે છે.ઓટો નુકસાન પર સારા આંકડા અને માહિતી ઉપલબ્ધ છે અને ગણતરી માટેની આધુનિક ટેકનોલોજીને કારણે ઓટો વીમાના વીમાકરણને મોટો ફાયદો થયો છે.વધુમાં, [[અમેરિકા]]માં અણધારી કુદરતી હોનારતને કારણે મિલકત નુકસાને આ ટ્રેન્ડને ઉત્તેજિત કર્યો છે.

=== દાવાઓ ===
દાવા અને નુકસાન સંચાલન વીમાની ભૌતિક સેવા છે. તેનો ક્યારેય ઉપયોગ નહીં કરવો પડે તેવી વીમાધારકની આશા હોવા છતાં, તે જેના માટે ચૂકવણી થાય છે તે વાસ્તવિક પ્રોડકટ છે.વીમાધારક દ્વારા વીમાદાતાને દાવો સીધો અથવા દલાલ અથવા એજન્ટ દ્વારા ફાઇલ કરી શકાય છે.વીમાદાતા ઇચ્છે છે કે દાવો તેના પોતાના અરજીપત્રમાં ફાઇલ થાય અથવા તે [[એકોર્ડ ACORD|એકોર્ડ]] દ્વારા રજૂ કરાયેલા જેવા વીમા ઉદ્યોગની પ્રમાણભૂત અરજીમાં દાવો સ્વીકારે છે.

વીમા કંપનીના દાવા વિભાગો મોટી સંખ્યામાં [[ક્લેમ એડજસ્ટર]]ને કામે લગાડે છે અને તેમને [[રેકોર્ડ મેનેજમેન્ટ|રેકોર્ડ્સ મેનેજર]] અને [[ડેટા એન્ટ્રી ક્લર્ક]]ની સહાય મળે છે.કંપની પાસે આવેલા દાવાઓનું તેની ગંભીરતાને આધારે વર્ગીકરણ કરાય છે અને એડજસ્ટરને આપવામાં આવે છે જોએ જ્ઞાન અને અનુભવને આધારે વિવિધ સેટલમેન્ટ સત્તા ધરાવે છે.એડજસ્ટર પ્રત્યેક દાવાની ઝીણવટભરી તપાસ કરે છે, સામાન્ય રીતે વીમાધારકના સહકાર સાથે, તેનું યોગ્ય નાણાકીય મૂલ્ય નક્કી કરે છે અને ચૂકવણી અધિકૃત કરે છે.જવાબદારી વીમા દાવાઓનો નિકાલ કરવો મુશ્કેલ છે કારણકે તેની સાથે ત્રીજો પક્ષ (ફરિયાદકર્તા જે વીમાદાતા સામે દાવો માંડે છે) સંકળાયેલો છે જે વીમાદાતાને સહકાર આપવા માટે બંધાયોલો નથી અને તે વીમાદાતાને [[સમૃદ્ધ]] ગણે છે.એડજસ્ટરે વીમાધારક માટે કાનૂની સલાહકાર મેળવવો જ જોઇએ. (આંતરિક સલાહકાર અથવા બહારનો પેનલ સલાહકાર). તેણે વર્ષો સુધી ચાલી શકે તેવા કાનૂની દાવા પર નજર રાખવી જોઇએ અને જ્યારે જજ દ્વારા વિનંતી કરાય ત્યારે વ્યક્તિગત રીતે અથવા ટેલિપોન પર નિકાલ સત્તા તરીકે નિકાલ કોન્ફરન્સમાં હાજર રહેવું જોઇએ.

દાવાઓના નિકાલની કામગીરી દરમિયાન વીમાદાતા ગ્રાહકનો સંતોષ, વહીવટી ખર્ચ અને દાવાની વધુ પડતી ચૂકવણીની શક્યતા વચ્ચે સંતુલન જાળવવા ઇચ્છે છે.આ સંતુલન સાધવાની કામગીરીના ભાગરૂપે [[વીમા ગેરરીતિ|દગાબાજ અપ્રમાણિક વીમા પ્રવૃત્તિ]] આ કારોબાર માટે મોટું જોખમ છે અને તેને દૂર કરવી જોઇએ.દાવાની કાયદેસરતા અથવા દાવાના નિકાલ કરવાની પ્રક્રિયા મુદ્દે વીમાદાતા અને વીમાધારક વચ્ચે કેટલીકવાર અદાલતમાં દાવો મંડાય છે, જુઓ [[વીમા ખરાબ વિશ્વાસ]].

== વીમાનો ઇતિહાસ ==
{{Main|History of insurance}}
માણસોના ઇતિહાસની સાથે સાથે વીમાનો પણ ઇતિહાસ શરૂ થતો હોય તેવું લાગે છે. આપણે જાણીયે છીએ કે આપણા સમાજમાં બે પ્રકારના અર્થતંત્ર છે. એક આર્થિક  (માર્કેટ, નાણા, નાણાકીય સાધનો અને બીજા ઘણા બધા ) અને બીન નાણાકીય અથવા કુદરતી અર્થતંત્ર ( જેમાં નાણા, માર્કેટ, કે નાણાકીય સાધનોનો ઉપયોગ ન હોય તે.). પહેલો પ્રકાર કરતા બીજો પ્રકાર વધુ પુરાણો છે. આ પ્રકારના સમાજ કે અર્થતંત્રમાં, વ્યકિતઓ એકબીજાને મદદરૂપ બને છે જે વીમાનું એક સ્વરૂપ છે. દાખલા તરીકે, જો ઘર સળગી જાય તો સમાજના સભ્યો તે વ્યકિતને બીજું ઘર ઉભું કરવા મદદ કરશે. પડોશીનું ઘર બળી જાય તો તેના પડોશીએ મદદ કરવી જોઈએ તે ભાવના આ સાથે જોડાયેલી છે. નહીંતર, પડોશીને ભવિષ્યમાં કોઈ મદદ મળશે નહીં. હાલના વિશ્વના કેટલાક દેશો જ્યાં હજી પણ આધુનિક નાણા આધારિત અર્થતંત્ર મજબૂત અને વ્યાપક બન્યું નથી ત્યાં વીમાનો આ પ્રકાર હજુ ચાલુ છે.( દાખલા તરીકે રશિયા સાથે જોડાયેલા તેના ભૂતપૂર્વ સાથી દેશો).

આધુનિક પરીપેક્ષમાં વીમાની વાત કરીએ તો ( આધુનિક નાણાકીય અર્થતંત્રમાં વીમોએ એક નાણાકીય સાધન છે.),  પહેલા જોખમને વહેંચવાની અને બદલવાનો ઉપયોગ ઈસ્વીસન પૂર્વેની [[ઇ.સ.પૂર્વે બીજો સુવર્ણકાળ|બીજી]] અને [[ઇ.સ. પૂર્વે ત્રીજો સુવર્ણકાળ|ત્રીજી]] સદીના [[સુવર્ણકાળ|સુર્વણયૂગ]] દરમિયાન   [[ચીન|ચાઈનીઝ]] અને [[બેલીલોનિયા|બેબિલોનીયા]]માં વેપારીઓ દ્વારા થતો હતો.&lt;ref&gt;See, e.g., Vaughan, E. J., 1997, ''Risk Management'' , New York: Wiley.&lt;/ref&gt; ચાઈનીઝ વેપારીઓ તોફાની નદીને પાર કરતા તેમને થતું નુકશાન ઓછું કરવા માટે તેમનો માલ વિવિધ જહાજોમાં વહેંચી દેતા હતા જેથી જો એક જહાજ ડુબી જાય તો બધું જ નાશ પામે નહીં. બેબિલોનવાસીઓએ વિકસાવેલી પદ્ધતિ [[હમુરબીના નિયમ|કોડ ઓફ હામુરાભી]]માં નોંધાઈ છે. . ઈસ્વીસન પૂર્વે 1750માં અને તેનો ઉપયોગ [[ભૂમધ્ય સમુદ્રના પ્રદેશનું|ભૂમધ્ય સમુદ્ર]]માં [[વેપારી|વેપારીઓ]] દ્વારા કરાતો હતો. જો વેપારીને તેના માલ માટે લોન મળે તો તેણે નાણા ધીરનારને થોડા વધુ નાણા ચૂકવવા પડતા હતા કારણ કે જો તેનો માલ ચોરાઈ જાય તો લોન કેન્સલ કરાશે તેવું નાણા ધીરનાર બાહેંધરી આપતો હતો.  
 
પ્રાચીન પર્શિયાના [[એકેમેનિયન|અચેમેનિયન]] રાજાઓ પ્રથમ એવા રાજા હતા જેમણે પોતાની પ્રજાનો વીમો ઉતરાવ્યો હતો અને દરેક વ્યકિતએ તેમની વીમા અંગેની નોંધણી સરકારના અધિકારીઓ સમક્ષ કરાવવાનું ફરજિયાત બનાવ્યું હતું. દર વર્ષે વીમાને ફરીથી નવરોઝ( ઈરાનીઓના નવા વર્ષનો પ્રારંભ) ના દિવસે રિન્યુ કરાતો. આ સમારંભમાં વિવિધ સમુદાયના નેતાઓ ભેગા થતા અને તેઓ રાજાને ભેટ આપતા. સૌથી વધુ કિંમતી ભેટ એક વિશેષ સમારંભમાં પ્રસ્તૂત કરવામાં આવતી હતી. જ્યારે ભેટ 10,000 ડેરિક (એચમેનિયન સોનાના સિક્કા) થી વધુ હોય તો તેની નોંધણી વિશેષ કચેરીમાં કરવી પડતી હતી. વિશેષ ભેટ રજૂ કરતા લોકો માટે આ ફાયદારૂપ હતું. જ્યારે બીજા લોકોની ભેટનું આકલંન રાજાના વિશ્વાસુઓ કરતા હતા. આ બાદ ભેટની કિંમત વિશેષ કચેરીમાં નોંધાઈ જતી હતી.

આ ભેટ નોંધવાનો હેતું એવો હતો કે જ્યારે ભેટ આપનાર વ્યકિત મુશ્કેલીમાં હોય ત્યારે રાજા અને કોર્ટ તેને મદદ કરી શકે. ઇતિહાસકાર અને લખેક, જાહેઝ [[પ્રાચીન ઇરાન|પ્રાચીન ઈરાન]] પૂસ્તકમાં લખે છે કે &quot; જ્યારે ભેટ આપનાર વ્યકિત મુશ્કેલીમાં હોય, મકાન બાંધવું હોય, સમારંભ યોજવો હોય કે તેના સંતાનોના લગ્ન કરાવવા હોય ત્યારે કોર્ટનો અધિકારી ભેટમાં આપેલી વસ્તુઓની નોંધણીની ચકાસણી કરતો.જો તેણે આપેલી ભેટની રકમ 10,૦૦૦ ડેરિકથી વધી જાય તો, તે અથવા તેણેને તેને આપેલી ભેટ કરતા બેથી ત્રણ ઘણી રકમ આપવામાં આવતી હતી. &quot;[http://www.iran-law.com/article.php3?id_article=61 http://www.iran-law.com/article.php3?id_article=61] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080404093756/http://www.iran-law.com/article.php3?id_article=61 |date=2008-04-04 }}

એક વર્ષ બાદ , [[રહોડ્સ|રોડેશ]] લોકોએ આ ખ્યાલને ' [[સામાન્ય સરેરાશ]] તરીકે અપનાવ્યો હતો. જે વેપારીઓનો માલ એક સાથે જતો હોય તેઓ પ્રિમીયમની રકમ ભાગી લેતા અને સરખે ભાગે પ્રિમિયમ ચુકવતા. જ્યારે કોઈ વેપારીને જહાજ ડૂબી જવાથી કે તોફાનથી નુકશાન થાય ત્યારે તેને આ પ્રિમીયમની રકમમાંથી નુકશાન ભરપાઈ કરી આપવામાં આવતું હતું. 

[[પ્રાચીન ગ્રીસ|ગ્રીક]] અને [[પ્રાચીન રોમ|રોમન]] લોકોએ આરોગ્ય અને જીવન વીમાનો ખ્યાલ રજૂ કર્યો હતો. ઈસવીસન પૂર્વે 600ની સાલમાં તેમણે &quot;હિતકારી સમાજ&quot; નામનું એક જૂથ રચ્યું હતું, જે જૂથના સભ્યના [[પરિવાર]]ની દેખભાળ  રાખતું હતું અને [[મૃત્યુ]] વખતે [[અગ્નિસંસ્કાર|અંતિમવીધી]]નો ખર્ચ ઉપાડી લેતું હતું. એક જ ઉદ્દેશ માટે ભેગા થયેલા [[ગીલ્ડ|જૂથ]]ના સભ્યો [[મધ્ય યુગ|મધ્યમ ય]] ધરાવતા હતા. [[ટાલમુડ|તાલમુડ]] [[સારું (અર્થતંત્ર)|માલ]]ના વીમા અંગેના વિવિધ પાસાની જાણકારી રાખતો હતો. 17મી સદીના અંત સુધીમાં વીમાનો ખ્યાલ વિકસ્યો &quot; મિત્રતા ધરાવતા સમુદાય &quot; ઈંગ્લેન્ડમાં  અસ્તિત્વ ધરાવતા હતા, જેમા લોકો કેટલીક રકમનો ફાળો આપતા હતા જેનો ઉદ્દેશ કટોકટીની સ્થિતિમાં પહોંચી વળવાનો હતો. 

અલગ પ્રકારના વીમા કરાર ( દા.ત. વીમા કરાર લોન કે અન્ય પ્રકારના કરાર સાથે ન આવતા હોય તેવા)ની શોધ [[જીનોવુ|જીનોઓ]]માં 14મી સદીમાં થઈ હતી, જેમાં વીમાની સામે સંપતિ ગીરો મુકાતી હતી. આ પ્રકારના નવા વીમા કરારો દ્વારા વીમાને રોકાણથી અલગ પાડવામાં આવતો હતો, આ પ્રકારની અલગ ભૂમિકા દરિયાઈ વીમામાં અસરકારક રહી હતી. [[યુરોપ]]ના [[પુનરરુજજીવન|પુનરુજ્જીવન]]કાળ બાદ વીમો વધુ કાર્યદક્ષ બન્યો હતો.

સાતમી સદીના અંત સુધીમાં, લંડન વેપારના કેન્દ્ર તરીકે વિકસતા દરિયાઈ વીમાની માંગ વધી હતી. 1680ના દાયકાના અંત ભાગમાં, [[એડવર્ડ લોયડ (કોફીહાઉસ માલિક)|એડવર્ડ લોયડ]] દ્વાર એક કોફી હાઉસ શરૂ કરવામાં આવ્યું તે વહાણ માલિકો, વેપારીઓ અને વહાણના કેપ્ટનમાં લોકપ્રિય સ્થળ બની ગયું હતું.જેને કારણે તે  વહાણ ઉદ્યોગના તાજા અને ભરોસાપાત્ર સમાચાર માટેનું સ્થળ બની ગયું હતું. આ સ્થળ વહાણો અને માલ માટે વીમો લેવા માંગતા પક્ષો માટે બેઠકનું સ્થળ બની ગયું હતું હાલમાં, [[લોયડ્સ ઓફ લંડન|લોયડ ઓફ લંડન]] (નોંધનીય છે કે લોયડ વીમા કંપની નથી)  દરિયાઈ અને અન્ય પ્રકારના વીમાના કામ અલગ શાખ ધરાવે છે, તેઓ હાલના વીમાના ખ્યાલથી અલગ પ્રકારે કામ કરે છે. 

હાલમાં આપણે જે વીમાના સ્વરૂપને જાણીયે છીએ તેના મુળ લંડનમાં 1666માં લાગેલી [[ગ્રેટ ફાયર ઓફ લંડન]]ની આગ તરફ જાય છે. આ આગમાં 13,200 ઘર બળી ગયા હતા. આ આપત્તી બાદ, [[નિકોલસ બાર્બન|નિકોલસ બારબોને]] મકાનોનો વીમો ઉતારવાની ઓફિસ શરૂ કરી હતી. 1680માં , તેણે ઈંગ્લેન્ડની પ્રથમ વીમા કંપની &quot; ધ ફાયર ઓફિસ,&quot; શરૂ કરી જે ઈંટો અને ઘરનો વીમો લેતી હતી. 

[[અમેરિકા|યૂનાઈટેડ સ્ટેટ્સ]]માં પ્રથમ વીમા કંપની 1732માં [[સાઉથ કેલિફોર્નિયા|દક્ષિણ કેરોલીના]]ના ચાર્લ્સ ટાઉન (હાલના દિવસોમાં [[ચાર્લસ્ટન, સાઉથ કેલિફોર્નિયા|ચાર્લ્સટન]]) ખાતે શરૂ થઈ હતી.  [[બેન્જામિન ફ્રાન્કલિન|બેન્જામિન ફ્રેન્કલીન]]એ વીમાને વધુ વ્યસ્થિત અને લોકપ્રિય થવામાં મદદ કરી હતી, અને તે પણ ખાસ કરીને [[આગ]] સામે,   [[અખંડ વીમો|કાયમી વીમા]] તરીકે તેનો ઉપયોગ થતો હતો.   1752માં તેમણે આગથી નુકશાન પામતા ઘરોને બચાવવા [[આગથી થતા નુકસાનમાં વીમા ગૃહો માટે ફિલાડિલફીયા યોગદાન|ફિલાડેલ્ફિયા કન્ટ્રીબ્યુશનશીપનો પ્રારંભ કર્યો]]. ફ્રેન્કલીનની કંપની આગ સામેના રક્ષણ માટે પ્રદાન કરતી પહેલી કંપની હતી. આ ઉપરાંત કંપની ચોક્કસ [[આગ સંકટ|આગ લગાડતા પરિબળો]]અંગે ચેતવણી આપતી હતી તેમજ, તે આગનું જ્યાં વધુ જોખમ હોય તેવી ઈમારતો જેમ કે લાકડાના ઘરોનો વીમો લેવાનો પણ ઈનકાર કરતી હતી. યૂનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં વીમા ઉદ્યોગનું [[નિયમન]], [[બાલ્કનાઇઝેશન|બલ્કેનાઈઝ]] છે. પ્રાથમિક જવાબદારી [[અમેરિકાનું રાજ્ય|રાજ્ય]]ના વીમા વિભાગો નિભાવે છે. જેથી વીમા બજાર કેન્દ્રીય રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય બન્યા છે. રાજ્યના વીમા કમિશનરો અલગ રીતે કામ કરે છે જો કે તેઓ [[નેશનલ એસોસિયેશન ઓફ ઇન્શ્યોરન્સ કમિશનર્સ|નેશનલ ઈન્શ્યોરન્સ કમિશનર્સ ઓર્ગેનાઈઝેશન]]ની પરવાનગી મેળવી લે છે.  તાજેતરના વર્ષોમાં કેટલાક લોકોએ રાજ્ય અને ફેડરલ નિયંત્રણ સિસ્ટમની તરફેણ કરી છે. (સામાન્ય રીતે તેને [[વૈકલ્પિક કેન્દ્રીય સનદ|ઓપ્શનલ ફેડરલ ચાર્ટર]] (OFC)).

== વીમાના પ્રકાર ==

ગણી શકાય તેવા કોઇ પણ જોખમનો વીમો લઇ શકાયચોક્કસ પ્રકારના જોખમ કે જેના પર દાવો કરી શકાય તેને જોખમ કહેવાય છે.વીમા પૉલિસીમાં સ્પષ્ટ માહિતી આપવામાં આવશે કે પૉલિસી હેઠળ ક્યા જોખમ સામે રક્ષણ આપવામાં આવ્યું છે અને કોની સામે નહીં.હાલ પ્રચલિત હોય તેવા વીમાના કેટલાક પ્રકારોની એક અપૂર્ણ યાદી નીચે દર્શાવેલી છે.એક જ વીમા નીચે દર્શાવેલી એક અથવા તેથી વધુ શ્રેણીનું જોખમ કવર કરી શકે છે.દાખલા તરીકે, ઓટો વીમો મિલકત જોખમ (કારની ચોરી અથવા નુકસાન સામે રક્ષણ)અને જવાબદારી જોખમ (અકસ્માતના સંદર્ભમાં ઉભા થતા કાનૂની દાવા સામે રક્ષણ) બંને સામે રક્ષણ આપે છે.અમેરિકામાં [[ઘર વીમો|ઘરમાલિક]]નો વીમામાં ઘર અને માલિકની વસ્તુઓને નુકસાન સામે રક્ષણ આપતા મિલકત વીમો, માલિક સામેના કેટલાક કાનૂની દાવાઓ સામે રક્ષણ આપતા જવાબદારી વીમો અને માલિકની મિલકતમાં ઇજા પામેલા મહેમાનના તબીબી ખર્ચની નાની રકમનો સમાવેશ થાય છે.

[[બિઝનેસ વીમો|વ્યાપાર વીમો]] એટલે એવો કોઇ પણ વીમો કે જે વ્યાપારને જોખમ સામે રક્ષણ આપે છે.વેપાર વીમાના કેટલાક કેટલાક પ્રકાર જોઇએઃ (a) વિવિધ પ્રકારના ''વ્યાવસાયિક જવાબદારી વીમો''  કે જે ''પ્રોફેશનલ ઇનડેમ્નિટી ઇન્શ્યોરન્સ''  તરીકે પણ ઓળખાય છે (b) વેપાર માલિક પૉલિસી, જેમાં ઘરમાલિક વીમામાં જે રીતે ઘરમાલિકની તમામ જરૂરિયાત કવર કરવામાં આવે છે તે રીતે વેપાર માલિકની જરૂરિયાત કવર કરવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{cite web | author = Insurance Information Institute | title = Business insurance information. What does a business owners policy cover? | url = http://www.iii.org/individuals/business/basics/bop/ | access-date = 2009-10-01 | archive-date = 2009-02-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090227215350/http://www.iii.org/individuals/business/basics/bop/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.turtlemint.com/ | title = Insurance | publisher = turtlemint.com}}&lt;/ref&gt; 

=== ઓટો વીમો ===
{{Main|Vehicle insurance}}
[[ચિત્ર:2008-07-23 Wrecked car in Durham 2.jpg|thumb|180px|right|ભંગાર થઇ ગયેલં વાહન]]
ઓટો વીમો તમને જો અકસ્માત થાય તો નાણાકીય નુકશાન સામે તમારું રક્ષણ કરે છે.તે તમારી અને વીમા કંપની વચ્ચેનો કરાર છે. તમે પ્રિમીયમ ચુકવવા માટે સંમત થાવ છો અને વીમા કંપની તમારી પૉલિસીમાં નક્કી કરાયેલી શરતએ નુકશાન ચુકવવા સંમત થાય છે. 
ઓટો વીમો મિલકત, જવાબદારી કે તબીબી ક્ષેત્રને આવરી લે છે. 

# મિલકત કવરેજ તમને વાહનને નુકશાન કે તેની ચોરી સામે રક્ષણ આપે છે. 
# જવાબદારી કવરેજ તમને અન્યોની મિલકતના નુકશાન કે તેને થયેલી ઈજાને લઈને તમારી કાયદેસરની જવાબદારી અંગેનો ખર્ચ ઉપાડે છે.
# મેડિકલ કવરેજ તમને સારવારનો ખર્ચ, અંતિમક્રિયા કે પછી અન્ય તબીબી ખર્ચ સામે રક્ષણ આપે છે. 

ઓટો વીમોમાં છ પ્રકારના કવરેજને આવરી લેવામાં આવે છે. મોટાભાગના દેશોમાં આ કવરેજમાંથી કેટલાક કવરેજ ખરીદવા જરૂરી છે.જો તમે લોનથી કાર ખરીદી રહ્યા છો તો તમને લોન આપનાર પણ વીમા અંગે પુચ્છા કરશે. મોટાભાગની ઓટો પૉલિસી છ મહિનાથી એક વર્ષની હોય છે.

[[અમેરિકા|યુનાઈટેડ સ્ટેટસ્]]માં વીમા કંપનીએ ગ્રાહકને જણાવવું પડે છે કે ક્યારે પૉલિસી રીન્યુ કરાવવાનો સમય થયો છે.  &lt;ref&gt;{{cite web | author = Insurance Information Institute | title = What is auto insurance? | url = http://www.iii.org/individuals/auto/a/whatis/}}&lt;/ref&gt;

=== ગૃહ વીમો ===
{{Main|Home insurance}}
આપત્તિમાં ઘરને થયેલા નુકશાન માટે ગૃહ વીમો તમને વળતર આપે છે. કેટલાક ભૌગોલિક વિસ્તારોમાં કેટલીક ચોક્કસ પ્રકારની આપત્તિઓ જેમ કે પૂર, ભૂકંપનો વીમામાં સમાવેશ કરતા નથી. આ માટે તમારે વિશેષ કવરેજ માંગવું પડે છે. રખરખાવ-અને તેને લગતી મુશ્કેલીઓએ મકાન માલિકની જવાબદારી છે. પૉલિસીમાં યાદી હોય છે અથવા અલગ પૉલિસી ખરીદવી પડે છે. અને જેઓ પોતાનું ઘર ભાડે આપે છે તેમને માટે પૉલિસી ખરીદવાની ખાસ જરૂરીયાત છે. કેટલાક દેશોમાં વીમા કંપનીઓ ઘરના સભ્યો દ્વારા જેમાં પાળતું જાનવરનો પણ સમાવેશ થાય છે તેમના દ્વારા થતું નુકશાન, ઈજા વગેરે જેવી જવાબદારીઓ અને કાયદેસરના ખર્ચનો સમાવેશ કરતા પેકેજ ઓફર કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite web | author = Insurance Information Institute | title = What is homeowners insurance? | url = http://www.iii.org/individuals/homei/hbasics/whatis/ }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== આરોગ્ય ===
{{Main|Health insurance|Dental insurance}}
[[ચિત્ર:NHS NNUH entrance.jpg|right|thumb|એનએચએસ ફેસિલિટી]]
[[યુનાઇટેડ કિંગડમ|યુનાઈટેડ કિંગ્ડમ]]માં [[નેશનલ હેલ્થ સર્વિસ]]ની આરોગ્ય પૉલિસી કે અન્ય લોકોના નાણા દ્વારા ચાલતા આરોગ્ય પોગ્રામ તબીબી સારવારનો ખર્ચ વહન કરે છે. દંત્ય વીમો, જેમ કે વૈદ્યકીય વીમો વ્યકિતઓને ડેન્ટલ કોસ્ટ સામે રક્ષણ આપે છે. ઘણી વખત યુએસમાં, દંત્ય વીમો હેલ્થ વીમોની સાથે નોકરીદાતાના બેનિફિટ પેકેજમાં સમાવેશ કરાય છે. 

=== અક્ષમતા ===

* [[અક્ષમતા વીમો|અક્ષમતા વીમા]]પૉલિસી પોલીસી લેનાર વ્યકિતને ઈજા થતા કે બિમારીને કારણે કામ ન કરી શકવાની સ્થિતિમાં નાણાકીય મદદ કરે છે. તેઓ [[મોર્ગેજ|ગીરો]] મુકેલી મિલકત કે  [[ક્રેડિટ કાર્ડ|ક્રેડીટ કાર્ડ]]  વડે ગ્રાહકને માસિક મદદ કરે છે. 
* [[કારોબાર ખર્ચ અક્ષમતા વીમો|ડિસબિલિટિ ઓવરહેડ વીમો]] બિઝનેશ માલિક જ્યારે કામ કરવા માટે અક્ષમ હોય ત્યારે કરવા પડતા કાયમી ખર્ચને ચુકવવા સામે વળતર આપે છે. 
* [[કાયમી અપંગતા વીમો|ટોટલ પર્મનન્ટ ડિસબિલિટિ વીમો]] તમે જ્યારે કાયમી અક્ષમ થાવ અને તમારા વ્યવસાયમાં કામ કરી શકો નહીં ત્યારે આ વીમો તમને ફાયદો પહોંચાડે છે. 
* [[કામદારોનું વળતર|કામદારોને વળતર]] આ વીમો કામને લગતી ઈજા થાય તો કર્મચારી ને ચુકવવામાં આવતા [[વેતન|ભથ્થાં]]નો પૂર્ણ ભાગ કે અશતઃ ભાગ ચુકવે છે. 

=== અકસ્માત ===
અકસ્તામ વીમો દુર્ઘટના સામે રક્ષણ આપે છે તેમાં ચોક્કસ પ્રોપર્ટી સાથે સંકળાયેલા જોખમ સામે જ રક્ષણ મળે એવું જરૂરી નથી.
{{Main|Casualty insurance}}

* [[ગુના વીમો]], તે એક અકસ્માત વીમાનું સ્વરૂપ છે જે ત્રીજા પક્ષના [[ગુનાહિત કૃત્ય|ગુનાહિત કૃત્યુ]]ને કારણે થતા નુકસાન સામે વીમાધારકને રક્ષણ આપે છે.દાખલા તરીકે, કોઇ કંપની [[ચોરી]] અથવા [[નાણાની ઉચાપત|નાણાકીય કૌભાંડ]]થી થતા નુકસાન સામે રક્ષણ મેળવવા ગુના વીમો લઇ શકે છે.
* [[રાજકીય જોખમ વીમો]], તે અક્સમાત વીમાનું એક સ્વરૂપ છે જે એવા [[દેશ|દેશો]]માં કામગીરી ધરાવતા વેપારીઓ દ્વારા લેવાય છે કે જ્યાં [[ક્રાંતિ|રાજકીયક્રાંતિ]] અથવા અન્ય [[રાજકારણ|રાજકીય]] સ્થિતિના પરિણામે નુકસાન થઇ શકે છે.

=== જીવન ===
{{Main|Life insurance}}
જીવન વીમો મૃતકના પરિવાર અથવા અન્ય અધિકૃત લાભાર્થીને નાણાકીય લાભ પુરો પાડે છે અને તે વીમાધારકના પરિવારને ખર્ચ પણ પુરી પાડી શકે છે.
જેમાં [[દફનવિધિ]], [[અગ્નિસંસ્કાર|અગ્નિદાહ]] અને અન્ય અંતિમક્રિયાને લગતા અન્ય ખર્ચનો સમાવેશ થાય છે.જીવન વીમા પૉલિસીમાં રકમ લાભર્થીને ચુકવવાનો પણ ઘણીવાર વિકલ્પ હોય છે.
જેમાં ઉચ્ચક રોકડ રકમ અથવા વાર્ષિક ચૂકવણીનો સમાવેશ થાય છે.

[[વાર્ષિકી (નાણાકીય કરારો)|વાર્ષિકી]] નિયમિત ચુકવણી પુરી પાડે છે અને તેનું સામાન્ય રીતે વીમા તરીકે વર્ગિકૃત કરાય છે કારણકે તે વીમા કંપની દ્વારા અપાય છે.
અને તેનું વીમા તરીકે નિયમન થાય છે અને તેમાં જીવન વીમામાં જે પ્રકારની કુશળતા જોઇએ છે તે પ્રકારની કુશળતાની જરૂર પડે છે.વાર્ષિકી
અને [[પેન્શન]] જે જીવન માટે લાભ ચૂકવે છે તેને તે શક્યતા સામે વીમો કહેવાય છે કે જેમાં [[નિવૃત્તિ|નિવૃત્ત થનાર વ્યક્તિ]] જીવી જાય છે
તેના નાણાકીય સંસાધન કરતા પણ વધુ.તે દ્રષ્ટિએ તેઓ જીવનવીમાના પુરક છે અને વીમાકરણની દ્રષ્ટિએ પ્રતિબિંબ છે
જીવનવીમાનું.

ચોક્કસ જીવન વીમા કરાર રોકડ મૂલ્ય સંચયિત કરે છે જે પોલિસી સરન્ડર કરવાથી અથવા પૉલિસી સામે ઋણ મેળવવા માટે વીમાધારક દ્વારા લઇ શકાય છે.વાર્ષિકી જેવી કેટલીક પૉલિસી અને [[એન્ડોમેન્ટ પૉલિસી]] [[સમૃદ્ધિ]] સંચયિત કરવાના અથવા જ્યારે જરૂર પડે ત્યારે [[લિક્વિડેશન|મુક્ત]] કરવા માટેના નાણા સાધનો છે.

અમેરિકા અને બ્રિટન જેવા કેટલાક દેશમાં [[કર કાયદો|કર કાયદા]]માં જોગવાઇ છે કે ચોક્કસ પરિસ્થિતમાં આ રોકડ મૂલ્ય પરનું વ્યાજ કરપાત્ર નથી.આને પગલે જીવન વીમાનો બચત માટેની કર કાર્યક્ષમ પદ્ધતિ તેમજ વહેલા મૃત્યુના કિસ્સામાં રક્ષણ તરીકે ઉપયોગ વધ્યો છે.

અમેરિકામાં જીવન વીમા પૉલિસી અને વાર્ષિકી પર થતી વ્યાજની આવક પરનો કર સામાન્ય રીતે મોકૂફ રખાય છે.જો કે કેટલાક કિસ્સામાં કર મોકૂફીમાંથી મેળવેલો લાભ નીચા વળતરથી સરભર થઇ જાય છે.તેનો વીમા કંપની, પૉલિસીનો પ્રકાર અને અન્ય પરિબળો (મૃત્યુદર, બજાર વળતર, વગેરે.)પર આધાર રહે છે.વધુમાં અન્ય આવકવેરા બચત સાધનો (દાખલા તરીકે, આઇઆરએ, ૪૦૧ (કે) પ્લાન, રોથ આઇઆરએ) મૂલ્ય સંચય માટે સારા વૈકલ્પિક સાધનો પુરવાર થઇ શકે છે.લો-કોસ્ચ ટર્મ જીવન વીમો અને ઉંચુ વળતર આપતું કર કાર્યક્ષમ નિવૃત્તિ એકાઉન્ટનું મિશ્રણ સારું રોકાણ વળતર આપી શકે છે.

=== મિલકત ===
{{Main|Property insurance}}
[[ચિત્ર:Tornado Damage, Illinois 2.JPG|right|thumb|વીમાના ઉદેશ માટે ઇલિનોઇસના ઘરને ચક્રવાતથી થયેલા નુકસાનને ભગવાનનું કૃત્ય ગણવામાં આવશે.]]
મિલકત વીમો તમને મિલકતે [[ચોરી]] અથવા [[આબોહવા|હવામાન]]ને કારણે થતા નુકશાન સામે રક્ષણ આપે છે. આ વીમામાં કેટલાક વિશેષ વિભાગો પાડવામાં આવ્યા છે જેમ કે  [[અગ્નિ વીમો|આગ વીમો]] , [[પૂર વીમો]], [[ભૂકંપ વીમો]] , [[ઘર વીમો|મકાન વીમો]], દરિયાઈ વીમો અથવા  [[બોઇલર વીમો|બોઈલર વીમો]].

* [[ઓટો વીમો|ઓટોમોબાઈલ વીમો]] , [[યુનાઇટેડ કિંગડમ|યુકે]]માં ''મોટર વીમા ''  તરીકે ઓળખાય છે, મોટર વીમો વીમાનો જાણીતો પ્રકાર છે. આ વીમો [[ડ્રાઇવિંગ|ડ્રાઈવર]] અને વીમિત કરાયેલ [[વાહન]]ને થયેલા નુકશાનની [[કાયદામાં જવાબદારી|જવાબદારી]]  ઉપાડી લે છે. સમગ્ર [[અમેરિકા|યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ]]માં જાહેર રોડ પર ચલાવવામાં આવતા વાહન ઓપરેટરો માટે ઓટો વીમો પૉલિસી લેવી જરૂરી છે. કેટલાક ન્યાયક્ષેત્રોમાં, અકસ્માતમાં ઈજા માટે આપવામાં આવતા વળતર અંગે પીડિતને [[નો-ફોલ્ટ વીમો|નો ફોલ્ટ]]સિસ્ટમ હેઠળ આવરી લેવાય છે, જેના કારણે વળતર માટે મોટા દાવો માંડવાની શક્યતાઓ ઓછી થાય છે. પરંતુ તેના કારણે પીડિતને અન્યાય થતો નથી અને તેને યોગ્ય વળતર મળી રહે છે. ભાડે આપવામાં આવેલી કારને થતા [[નુકસાન માફી|નુકશાન]] અંગે ક્રેડિટ કાર્ડ કંપનીઓ વીમો લે છે. 
** ડ્રાઈવિંગ સ્કૂલ વીમો વીમો ડ્રાઈવિંગ શીખી રહ્યો હોય ત્યારે થતા અકસ્માત દરમિયાન થતા નુકશાન સામે વળતર આપે છે. મોટર પૉલિસીમાં શિક્ષકની જવાબદારી હોય છે જ્યારે આ પોલીસીમાં શિક્ષક અને ડ્રાઈવિંગ શીખી રહેલા વ્યકિતને પણ દાવો મંડાય ત્યારે સરખી રીતે જવાબદાર ગણવામાં આવે છે. 
* [[હવાઇ વીમો|હવાઈ વીમો]] હલ, સ્પેર, અને અન્ય જવાબદારી ધરાવતા જોખમો સામે રક્ષણ આપે છે. ks.
* [[બોઇલર વીમો|બોઈલર વીમો]]  ( બોઈલર અથવા મશીનરી વીમો અથવા ઈક્વિપમેન્ટ બ્રેકડાઉન વીમો તરીકે પણ જાણીતો) ઈક્વિપમેન્ટ અથવા મશીનરીને થતા નુકસાન સામે રક્ષણ આપે છે. 
* [[બિલ્ડરનો જોખમ વીમો|બિલ્ડર્સ રીસ્ક વીમો]] બાંધકામ દરમિયાન મિલકતને થતા નુકશાન સામે આ વીમો રક્ષણ આપે છે. બિલ્ડર્સ રીસ્ક વીમો &quot;બધા જ જોખમો &quot;ના ધોરણે  આવરી લેવામાં આવે છે તેમા (વીમેદારની બેજવાબદારીનો પણ સમાવેશ થાય છે.) દસ્તાવેજ બહારના જોખમોનો સમાવેશ થતો નથી. 
* [[પાક વીમો]] &quot; ખેડૂતો પાક વીમાનો ઉપયોગ પાક સાથે સંકળાયેલા જોખમોની અસર ઓછી કરવા અથવા તેનાથી બચવા માટે આ વીમો લે છે. ખરાબ હવામાન, અતિવૃષ્ટી, દુષ્કાળ, કરા, જંતુઓ કે રોગ જેવા કારણોને કારણે પાકને નુકશાન અથવા નિષ્ફળ જવા સામે ખેડુતો આ વીમો લે છે. &lt;ref&gt;{{US patent application|20060287896}} “Method for providing crop insurance for a crop associated with a defined attribute”&lt;/ref&gt;
* [[ધરતીકંપ વીમો|ભૂકંપ વીમો]] એ મિલકત વીમાનો એક પ્રકાર છે જેમાં  [[ભૂકંપ]]ને કારણે મિલકતને નુકશાન થાય તો વીમા કંપની નુકશાન ચુકવે છે. સામાન્ય રીતે [[ઘરમાલિક વીમો|માલિકી વીમા]] પૉલિસીમાં ભૂકંપને કારણે થતા નુકશાનને આવરી લેવામાં આવતું નથી. મોટાભાગની ભૂકંપ વીમા પૉલિસીઓ [[કપાતપાત્ર|કરપાત્ર આવકમાંથી બાદ]]  મળવા પાત્ર હોય છે  આના દર સ્થળ અને ભૂકંપની શક્યતા પર આધારીત હોય છે તેમજ [[ભૂકંપ એન્જિનિયરિંગ|મકાનના બાંધકામ]]  પર પણ વીમાનો દર નક્કી થાય છે. .
* [[ફિડિલિટી બોન્ડ|ફિડેલિટિ બોન્ડ]] અકસ્માત પ્રકારનો વીમો છે જેમાં કોઈ ચોક્કસ વ્યકિત દ્વારા કરવામાં આવતી છેત્તરપીંડી સામે વીમેદારને રક્ષણ મળે છે. આ વીમો કર્મચારીઓના વિશ્વાસઘાતના કિસ્સાને કારણે થતા નુકશાન સામે વળતર આપે છે. 
* [[પૂર વીમો]] પૂરને કારણે મિલકતને થતા નુકશાન સામે રક્ષણ આપે છે. યુએસમાં ઘણી વીમા કંપનીઓ દેશના કેટલાક ભાગમાં પૂર વીમો આપતી નથી. આને કારણે કેન્દ્ર સરકારે [[રાષ્ટ્રીય પૂર વીમા કાર્યક્રમ|નેશનલ ફૂડ ઈન્શ્યોરન્સ પોગ્રામ]] શરૂ કર્યો છે જે વીમા જેવું કામ આપે છે. 
* ગૃહ વીમો અથવા હોમઓનર્સ'  વીમો : જૂઓ &quot;મિલકત વીમો&quot;.
* [[જમીનમાલિક વીમો|જમીનદાર વીમો]]  આ વીમો એવા લોકો માટે છે જેઓ પોતાની મિલકત ભાડે આપે છેયુકેમાં મોટાભાગે ભાડે આપવામાં આવેલી મિલકતને વીમાનું કવર મળતું નથી જેથી મકાન અથવા મિલકત માલિકે ગૃહ વીમાના આ પ્રકારનો વીમો લેવો પડે છે. 
* [[દરીયાઇ વીમો|દરિયાઈ વીમો]] અને  દરિયાઈ અથવા દરિયાઈ માલસામાન વીમો જહાજ દ્વારા દરિયાઈ માર્ગે અથવા મોટા નદી માર્ગે લઈ જવાતા માલસામને થતા નુકશાન સામે રક્ષણ આપે છે. જ્યારે માલસામાનના માલિક અને કેરિયર અલગ અલગ હોય ત્યારે દરિયાઈ વીમો આગ, જહાજ ભાંગી પડવું કે પછી અન્ય કારણો સર માલસામાનને થતા નુકશાન માટે માલસામાન માલિકને રક્ષણ આપે છે.  પરંતુ કેરિયર અથવા કેરિયરના વીમા દ્વારા મળતી રકમને તેમાંથી બાદ કરી દેવામાં આવે છે. ઘણી દરિયાઈ વીમાઓમાં &quot;સમયના તત્વ&quot; ને ઉમેરવામાં આવે છે. આ પૉલિસીમાં માલસામાન મોડો પહોંચવાથી થતા નુકશાન સામે પણ વળતર ચુકવવામાં આવે છે. 
* [[સ્યોરિટી બોન્ડ|સ્યોરીટી બોન્ડ]]  વીમો ત્રણ પક્ષકારો વચ્ચેનો વીમો છે જે રોકેલી મુડીના પ્રદર્શન અંગે જોખમોથી બચાવે છે. 
* [[ત્રાસવાદ વીમો|આતંકવાદી વીમો]]  આ વીમો [[ત્રાસવાદી|આતંકવાદી]] પ્રવતિઓને કારણે થતા નુકશાન સામે રક્ષણ આપે છે. 
* જ્વાળામુખી વીમો હવાઈમાં જ્વાળામુખી ફાટવાથી થતા નુકશાન સામે વળતર આપે છે. 
* તોફાની પવનો સામેનો વીમો આ વીમો વાવાઝોડાં અથવા ટ્રોપિકલ ચક્રાવાતને કારણે થતા નુકશાન સામે રક્ષણ આપે છે. 

=== જવાબદારી ===
{{Main|Liability insurance}}
જવાબદારી વીમો એ વ્યાપક અર્થ ધરાવતો વીમો છે જે વીમેદાર સામે થતા કાયદેસરના દાવા સામે રક્ષણ આપે છે. ઘણા પ્રકારના વીમામાં જવાબદારીના તત્વને આવરી લેવામાં આવે છે.દાખલા તરીકે, મકાનમાલિક વીમા પૉલિસીમાં સામાન્ય રીતે જવાબદારી કવરેજનો સમાવેશ થાય છે જે મિલકતની મુલાકાત દરમિયાન કોઈ વ્યકિત લપસી જાય અને તેના દ્વારા કરતા દાવા સામે વીમેદારને રક્ષણ આપે છે. ; ઓટોમોબાઈલ વીમોમાં જવાબદારી વીમાની વાત સમવાઈ છે જેમ અકસ્માતગ્રસ્ત કાર અન્યને પણ ઈજા કે અન્યની મિલકતને નુકશાન કરી શકે છે જે સામે કંપની વળતર ચુકવશે.જવાબદારી વીમા દ્વારા જે રક્ષણ આપવામાં આવે છે તે બે ભાગમાં હોય છે. : એક વીમેદાર સામે માંડવામાં આવતા દાવાઓ અને બીજું નુકશાન સામે વળતર ( વીમેદાર તરફથી વળતર) આ વળતર કોર્ટના ચુકાદા પર આધારિત હોય છે. જવાબદારી પૉલિસી સામાન્ય રીતે વીમેદારની બેજવાબદારી સામે રક્ષણ આપે છે. પરંતુ વીમેદાર દ્વારા જાણીજોઈને કરવામાં આવેલી હરકતોને કારણે થતા નુકશાન સામે વળતર ચુકવાતું નથી. 

* [[ડિરેક્ટર્સ અને ઓફિસર્સ જવાબદારી વીમો|ડિરેક્ટર એન્ડ ઓફિસર્સ લાયબલિટિ વીમો]]   આ વીમો સંગઠન (સામાન્ય રીતે કોર્પોરેશન) ને ડિરેક્ટર કે ઓફિસરો દ્વારા કરવામાં આવતી ભૂલને કારણે થતા દાવાઓ સામે રક્ષણ આપે છે. ઉદ્યોગમાં આને &quot;ડીએન્ડઓ(D&amp;amp;O)&quot; કહેવામાં આવે છે. 
* પર્યવારણ જવાબદારી વીમો ઈજા, પ્રદુષકો છોડવાને કારણે   મિલકતને થતું નુકશાન, તેને સાફ કરાવવાનો ખર્ચ, સામે વળતર આપે છે. 
* ભૂલ અને ઓમિશન વીમો : જુઓ &quot; વ્યાવસાયિક જવાબદારી વીમો&quot; &quot;જવાબદારી વીમા&quot; હેઠળ.
* [[પ્રાઇઝ ઇનડેમ્નિટી વીમો|પ્રાઈઝ ઈન્ડેમન્ટી વીમો]] વીમેદારને કોઈ ચોક્કસ પ્રસંગ દરમિયાન મોટી રકમનું ઈનામ આપવું પડે ત્યારે તે સામે રક્ષણ આપે છે. જેમ કે બેઝબોલ ગેમ અને હોલ ઈન વન ગોલ્ફ ટુર્નામેન્ટમાં સ્પર્ધકને હાફ કોર્ટ શોટ મારનારને આપવામાં આવતી જાહેરાત. 
* [[વ્યવસાયિક જવાબદારી વીમો|વ્યાવસાયિક જવાબદારી વીમો]] , જેને ''પ્રોફેશનલ ઈન્ડેમન્ટી વીમો'' , પણ કહેવાય છે આર્કિટેકચરલ કોર્પોરેશન અને મેડિકલ પ્રોફેશનલ જેવા વ્યકિતઓ સામે સંભવિત રીતે બેજવાબદારી માટે તેમના દર્દીઓ અથવા ગ્રાહકો દ્વારા કરવામાં આવતા દાવા સામે આ વીમો રક્ષણ આપે છે. પ્રોફેશનલ લાયબલિટિ વીમો વ્યવસાયને લઈને અલગ અલગ નામ ધરાવી શકે છે. દાખલા તરીકે તબીબી વ્યવસાય માટે આ વીમાને ''બેદરકારીભર્યો ઉપચાર વીમો''  કહેવાય છે.  નોટરી કરાવતા લોકો ''એરર એન્ડ ઓમિશન વીમો (E&amp;amp;O) લે છે.''  અન્ય સંભવીત ઈએન્ડઓ E&amp;amp;O વીમેદાર દાખલા તરીકે, રીઅલ એસ્ટેટ બ્રોકર,  વીમા એજન્ટ, હોમ ઈન્સ્પેક્ટર, એપરાઈઝર અને વેબડેવલપર્સનો હોય છે. 

=== ધિરાણ ===
{{Main|Credit insurance}}
ધિરાણ વીમો જ્યારે ઋણધારકને માથે [[બેરોજગારી]], [[અપંગતા]] અથવા [[મૃત્યુ]] જેવી ઘટના બને ત્યારે તમામ અથવા કેટલીક [[લોન]]ની પુનઃચુકવણી કરે છે.

* [[મોર્ગેજ વીમો]] ઋણધારકના ડિફોલ્ટ સામે ધિરાણકર્તાને વીમો આપે છે.મોર્ગેજ વીમો ધિરાણ વીમાનું સ્વરૂપ છે જો કે ધિરાણ વીમા શબ્દનો ઉપયોગ એવી પૉલિસીના ઉલ્લેખ માટે થાય છે કે જે અન્ય પ્રકારના દેવા સામે રક્ષણ આપે છે.

=== અન્ય પ્રકાર ===

* [[સહાયક રક્ષણ વીમો|સમાંતર પૂરક રક્ષણ વીમો]] અથવા CPI, તે ધિરાણ સંસ્થા દ્વારા આપવામાં આવેલી લોન માટે સમાંતર પૂરક રક્ષણ તરીકે મુકવામાં આવેલી મિલકત (ખાસ કરીને વાહનો)નો વીમો ઉતારે છે.
* '''ડિફેન્સ બેઝ એક્ટ વર્કર્સ કમ્પોન્સેશન'''  DBA વીમો, તે અમેરિકા અને કેનેડાની બહાર હાથ ધરાતા કોન્ટ્રાકટ માટે સરકાર દ્વારા કામે રાખવામાં આવેલા મુલકી કામદારોને રક્ષણ પુરું પાડે છે.અમેરિકાના તમામ નાગરિક, રેસિડેન્ટ, ગ્રીનકાર્ડ હોલ્ડર અને વિદેશમાં ચાલતા સરકારી કોન્ટ્રાક્ટમાં કામે રાખવામાં આવેલા તમામ કર્મચારીઓ અને સબકોન્ટ્રાકટરો માટે ડીબીએ જરૂરી છે.દેશને આધારે વિદેશી નાગરિકને પણ ડીબીએ હેઠળ રક્ષણ પુરુ પાડવામાં આવે છે. આ કવચમાં સામાન્ય રીતે તબીબી સારવારને લગતા ખર્ચ, વેતનનું નુકસાન તેમજ અપંગતા અને મૃત્યુ લાભ આપવામાં આવે છે.
* [[એક્સપેટ્રિએટ વીમો]] પોતાના દેશની બહાર કામ કરતા વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓને ઓટોમોબાઇલ, મિલકત, આરોગ્ય, જવાબદારી અને વેપારને લગતા નુકસાન સામે રક્ષણ આપે છે.
* '''નાણાકીય નુકસાન વીમો'''  વ્યક્તિ અને કંપનીઓને નાણાકીય જોખમની સામે રક્ષણ પુરું પાડે છે.દાખલા તરીકે, [[ફેક્ટરી]]માં આગ લાગવાને કારણે કોઇ [[કારોબાર|બિઝનેસ]]ની કામગીરી થોડા સમય માટે અટકી શકતી હોય તો તે [[વેચાણ]]ના નુકસાન સામે રક્ષણ મેળવવા આ વીમો ખરીદી શકે છે.વીમો વીમાધારકની લેણા રકમ ચૂકવવામાં જો કોઇ ધિરાણકર્તા નિષ્ફળ જાય તો તેની સામે પણ રક્ષણ આપી શકે છે. આ પ્રકારના વીમાને બિઝનેસ ઇન્ટ્રપ્શન ઇન્શ્યોરન્સ કહેવાય છેઆ કેટેગરીમાં [[ફિડિલિટી બોન્ડ|ફિડીલિટી  બોન્ડ]] અને [[સ્યોરિટી બોન્ડ]]નો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે, જો વીમાધારક તેની કરારબદ્ધ જવાબદારી નિભાવવામાં નિષ્ફળ જાય તો આ પ્રોડક્ટ ત્રીજા પક્ષને લાભ આપે છે.
* [[અપહરણ અને ખંડણી વીમો]]
* [[લોક્ડ ફંડ્સ વીમો]] એ ઓછી જાણીતી સંકર વીમા પૉલિસી છે જે સરકાર અને બેન્કો દ્વારા સંયુક્ત રીતે આપવામાં આવે છે.તેનો ઉપયોગ અનધિકૃત પક્ષો દ્વારા જાહેર ભંડોળમાં ગોલમાલ સામે રક્ષણ આપવા માટે થાય છે.કેટલાક વિશેષ કિસ્સામાં સરકાર અર્ધ-ખાનગી ફંડોના રક્ષણ માટે પણ તેના ઉપયોગને અધિકૃત કરી શકે છે.આ પ્રકારના વીમા શરતો સામાન્ય રીતે આકરી હોય છે.માટે તેનો અતિ ગંભીર કિસ્સામાં જ ઉપયોગ થાય છે જેમાં ફંડની મહત્તમ સુરક્ષાની જરૂર હોય.
* '''પરમાણુ ઘટના વીમો'''  [[પરમાણુ અને કિરણોત્સર્જન અકસ્માત|કિરણોત્સર્ગી પદાર્થને લગતી ઘટના]]ને કારણે થતા નુકસાન સામે રક્ષણ આપે છે અને સામાન્ય રીતે તેની રાષ્ટ્રીય સ્તરે ગોઠવણ થાય છે.જુઓ [[ન્યુક્લિયર એક્સક્લુઝન જોગવાઇ|ન્યુક્લિયર એક્સક્લુઝન ક્લોઝ]] અને અમેરિકા માટે જુઓ [[પ્રાઇસ એન્ડરસન ન્યુક્લિયર ઇન્ડસ્ટ્રીઝ ઇનડેમ્નિટી એક્ટ|પ્રાઇસ-એન્ડરસન ન્યુક્લિયર ઇન્ડસ્ટ્રીઝ ઇનડેમ્નિટી એકટ]]
* [[પાળતુ પ્રાણીનો વીમો|પાળતુ પ્રાણી માટેનો વીમો]] પાળતુ પ્રાણીના અકસ્તામ અને બિમારી સામે વીમો આપે છે. કેટલીક કંપનીઓ નિયમિત વેલનેસ કેર અને દફનવિધિનો પણ વીમો આપે છે.
* '''પ્રદૂષણ વીમા''' માં બાહ્ય અથવા આંતરિક સૂત્રો દ્વારા વીમિત મિલ્કત દુષિત થવા માટે પ્રથમ પક્ષ કવરનો સમાવેશ થાય છે.વીમિત સ્થળ પરથી અચાનક અને આકસ્મિક રીતે મુક્ત થયેલા હાનિકારક પદાર્થથી હવા, પાણી અથવા જમીન દુષિત થવાની ત્રીજા પક્ષ પ્રત્યેની જવાબદારી માટે કવર.પૉલિસીમાં સામાન્ય રીતે સફાઇનો ખર્ચ કવર કરવામાં આવે છે અને તેમાં ભૂગર્ભ સંગ્રહ ટાંકીમાંથી મુક્ત થયેલા પદાર્થ સામે કવરનો પણ સમાવેશ થઇ શકે છે.આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓ સ્પષ્ટપણે બાકાત કરાયેલા છે.
* '''ખરીદી વીમા''' નો ઉદેશ લોકો જે પ્રોડક્ટ ખરીદે છે તેની સામે રક્ષણ પુરુ પાડવાનો છે.ખરીદી વીમામાં વ્યક્તિગત ખરીદી રક્ષણ, વોરંટી, ગેરન્ટી, કેર પ્લાન પર કરવા આપે છે અને તેમાં મોબાઇલ ફોન વીમાનો પણ સમાવેશ થાય છે.પૉલિસી હેઠળ કવર કરાયેલા આવા વીમામાં સામાન્ય રીતે સમસ્યાનો અવકાશ અતિમર્યાદિત હોય છે.
* [[ટાઇટલ વીમો]] તે ગેરન્ટી આપે છે કે [[વાસ્તવિક મિલકત|વાસ્તવિક અસ્કયામત]]ના ટાઇટલનો ખરીદી અથવા [[મોર્ગેજ]]માં ઉપયોગ થયો છે અને તે [[બોજો]] અથવા ગીરોથી મુક્ત અને સ્પષ્ટ છે.તે [[રિયલ એસ્ટેટ]] લેવડદેવડ સમયે જાહેર તપાસની શોધના સંદર્ભમાં ઇસ્યુ કરવામાં આવે છે.
* [[પ્રવાસન વીમો|પ્રવાસ વીમો]] એ વિદેશમાં પ્રવાસ કરતા લોકો દ્વારા લેવામાં આવેલું વીમા કવચ છે તેમાં તબીબી ખર્ચ, માલસામન ગુમ થઇ જવો, પ્રવાસમાં વિલંબ, વ્યક્તિગત જવાબદારી વગેરે જેવી બાબતોના નુકસાન સામે રક્ષણ આપવામાં આવે છે.
* '''મિડીયા વીમો'''  એ ફિલ્મ, વિડીયો અને ટીવી પ્રોડકશન ક્ષેત્રે સંકળાયેલા લોકો માટે ઘડવામાં આવ્યો છે.

=== વીમા ધિરાણ સાધનો ===

* ફ્રેટરનલ વીમો [[બેનિફિટ સોસાયટી|ફ્રેટરનલ બેનિફિટ સોસાયટી]] અથવા અન્ય સામાજિક સંસ્થા દ્વારા સહકારી ધોરણે પુરો પાડવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;Margaret E. Lynch, Editor, &quot;Health Insurance Terminology,&quot; Health Insurance Association of America, 1992, ISBN 1-879143-13-5&lt;/ref&gt;
* [[નો-ફોલ્ટ વીમો]] એ એવા પ્રકારની વીમા પૉલિસી છે જેમાં વીમાધારકને તેમના પોતાના વીમાદાતા દ્વારા ઇનડેમ્નિફાય કરાય છે.
* સંરક્ષિત સ્વયં વીમો એ વૈકલ્પિક જોખમ ધિરાણ વ્યવસ્થા છે જેમાં સંસ્થા જોખમનો ગણતરી કરેલો ખર્ચ સંસ્થામાં જાળવી રાખે છે અને ચોક્કસ મર્યાદા સુધીનું વિનાશકારી જોખમ વીમાદાતાને તબદીલ કરે છે કે જેથી કાર્યક્રમનો કુલ ખર્ચ જાણી શકાય.સંરક્ષિત સ્વયં વીમા કાર્યક્રમ દ્વારા ડિઝાઇન અને અન્ડરરાઇટ કરાયેલી પ્રોપર્ટી વીમાનો ખર્ચ ઘટાડે અને સ્થિર કરે છે અને જોખમ સંચાલનની મહત્વની માહિતી પુરી પાડે છે.
* [[રેટ્રોસ્પેક્ટિવ રેટેડ વીમો]]એ મોટા કોમર્શિયલ એકાઉન્ટ પર પ્રિમીયમ નક્કી કરવાની પદ્ધતિ છે.અંતિમ પ્રિમીયમનો આધાર પૉલિસી મુદત દરમિયાન વીમા ધારકે અનુભવેલા વાસ્તવિક ખર્ચ પર રહે છે, કેટલીક વાર તે મહત્તમ અને લઘુત્તમ પ્રિમીયમને આધિન હોય છે.આ યોજનામાં વર્તમાન પ્રિમીયમનો આંશિક (અથવા સંપૂર્ણ)આધાર વર્તમાન વર્ષના નુકસાન પર રહેલો છે. પ્રિમીયમ એડજસ્ટમેન્ટમાં વર્તમાન વર્ષની પાકતી તારીખ ઉપરાંત મહિનાઓ અથવા વર્ષોનો સમય લાગી શકે છે.વીમા કરારમાં રેટિક ફોર્મ્યુલાની ગેરંટી આપવામાં આવે છે.ફોર્મ્યુલા: રેટ્રોસ્પેક્ટિવ પ્રિમીયમ = તબદીલ થયેલું નુકસાન + બેઝિક પ્રિમીયમ × કર ગુણક.આ ફોર્મ્યુલાના અસંખ્યા વેરિયેશન વિકસાવાયા છે અને તેનો હાલ ઉપયોગ થઇ રહ્યો છે.
* ઔપચારિક [[સ્વયં વીમો]] વીમાપાત્ર નુકસાનને પોતાના નાણામાંથી ચુકવણી કરવાનો ઇરાદાપુર્વકનો નિર્ણય છે.તે અલગ ભંડોળ રચીને ઔપચારિક ધોરણે કરી શકાય છે જેમાં ભંડોળ નિયમિત સમયાંતરે જમા કરવામાં આવે છે અથવા ઉપલબ્ધ વીમો ખરીદવામાં આવે છે અને ખિસ્સામાંથી ચુકવણી કરવામાં આવે છે.સ્વયં વીમાનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે ઉંચી ફ્રિક્વન્સી અને ઓછા ગંભીર નુકસાનની ચુકવણી માટે થાય છે.આવા નુકસાનને જો પરંપરાગત વીમા દ્વારા કવર કરવામાં આવે તો પ્રિમીયમની ચુકવણી કરવી પડે છે જેમાં કંપનીનો સામાન્ય ખર્ચ, પૉલિસીને હિસાબમાં રાખવા માટેનો ખર્ચ, પ્રિમીયમ કર અને આકસ્મિક ખર્ચનો સમાવેશ થાય છે. તમામ વીમા માટે તે વાત સાચી છે કે નાના અને અવારનવાર થતા નુકસાનથી લેવડદેવડ ખર્ચ  વોલાટિલિટી ઘટાડાના લાભ કરતા વધી જાય છે.
* [[રિઇન્શ્યોરન્સ]] એ અણધાર્યા નુકસાન સામે રક્ષમ મેળવવા માટે વીમા કંપની અથવા સ્વયં વીમિત નોકરીદાતા દ્વારા ખરીદવામાં આવેલો વીમો છે.[[નાણાકીય રિઇન્શ્યોરન્સ]] એ રિઇન્શ્યોરન્સનું એક સ્વરૂપ છે જેનો તબદીલી વીમા જોખમ કરતા મૂડી સંચાલન માટે વધુ ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
* [[સામાજિક વીમો]] એ ઘણા દેશોમાં ઘણા લોકો માટે ઘણી વસ્તુ હોઇ શકે છે.પરંતુ તેનું તારણ તે છે કે તે વીમા કવચ (જેમાં જીવન વીમો, અપંગતા આવક વીમો, બેરોજગારી વીમો, આરોગ્ય વીમો અને અન્ય બાબતનો સમાવેશ થાય છે)નું કલેક્શન અને નિવૃત્તિ બચત છે જેમાં તમામ નાગરિકની ભાગીદારી જરૂરી બને છે.સમાજના દરેક વ્યક્તિને પૉલિસીધારક બનવા અને પ્રિમીયમ ચૂકવવા ફરજ પાડવાથી તે સુનિશ્ચિત થાય છે કે દરેક વ્યક્તિ તેને જ્યારે જરૂર પડે ત્યારે તે દાવેદાર બની શકે છે.આ ફરજ ન્યાય પ્રણાલી અને [[વેલફેર સ્ટેટ]] જેવા અન્ય વિચાર સાથે જોડાય છે.આ એક વ્યાપક જટીલ મુદ્દો છે જેના પર બૃહદ ચર્ચા ઉભી થઇ છે. જેનો નીચેના લેખ (અને અન્ય)માં વધુ અભ્યાસ થઇ શકે છેઃ 
** [[રાષ્ટ્રીય વીમો]]
** [[સામાજિક સુરક્ષા માળખું]]
** [[સામાજિક સુરક્ષા]]
** [[સામાજિક સુરક્ષા ચર્ચા (અમેરિકા)]]
** [[સામાજિક સુરક્ષા (અમેરિકા)]]
** [[સમાજ કલ્યાણ જોગવાઇ]]
* સ્ટોપ-લોસ વીમો વિનાશક અથવા અણધાર્યા નુકસાન સામે રક્ષણ પુરું પાડે છે.તે એવી સંસ્થાઓ દ્વારા ખરીદાય છે કે જેઓ આયોજનમાંથી ઉભા થતા જોખમની ૧૦૦ ટકા જવાબદારી લેવા ઇચ્છતી નથી.સ્ટોપ-લોસ પૉલિસી હેઠળ વીમા કંપની કપાતપાત્ર ગણાતી ચોક્કસ મર્યાદાથી વધી જતા નુકસાન માટે જવાબદાર બને છે.

=== બંધ સમુદાય સ્વયં વીમો ===
કેટલાક સમુદાયો તેમનામાં કરારબદ્ધ જોખમ તબદીલી સિવાયના અન્ય વિકલ્પ મારફતે વાસ્તવિક વીમાનું સર્જન કરવાનું પસંદ કરે છે.[[એમિશ]] અને કેટલાક [[મુસ્લિમ]] સમુદાયો સહિતના કેટલાક [[ધર્મ|ધાર્મિક]] સમુદાયો [[મોટી હોનારત]]ના સમયે તેમના [[સમુદાય]] દ્વારા પુરી પડાતી મદદ પર આધાર રાખે છે.કોઇ પણ એક વ્યક્તિનું જોખમ સમગ્ર સમુદાય દ્વારા સામુહિક રીતે ઉઠાવવામાં આવે છે, જેમાં તમામ લોકો ગુમાવેલી મિલકતો ફરીથી ઉભી કરવા માટેનો ખર્ચ ઉઠાવે છે અને કોઇ પ્રકારના નુકસાન બાદ જરૂરિયાતમંદ લોકોને મદદ પુરી પાડે છે.સહાયકારક સમુદાયોમાં અન્ય લોકો સમુદાયના નેતાને અનુસરે છે ત્યારે વીમાનું આ સ્વરૂપ અસરકારક નીવડે છે.આ રીતે સમુદાય તેના સભ્યોની વીમાક્ષમતામાં રહેલો તીવ્ર તફાવત દુર કરી શકે છે.સ્પષ્ટ વીમા કરારના [[નૈતિક નુકસાન|નૈતિક જોખમ]] લાદીને વધુ સ્પષ્ટતા કરી શકાય છે.

[[યુનાઇટેડ કિંગડમ]]માં [[ધ ક્રાઉન]] ([[મુલકી સેવા]] માટે) સરકારી ઇમારતો  જેવી મિલકતોનો વીમો ઉતારતી નથી.જો સરકારી ઇમારતોને નુકસાન થાય તો તેના સમારકામનો ખર્ચ જાહેર ભંડોળમાંથી ભરપાઇ કરવામાં આવશે, લાંબા ગાળે તે વીમા પ્રિમીયમ ભરવા કરતા વધુ સસ્તું પડે છે.યુકોમાં મોટાભાગની સરકારી ઇમારતો પ્રોપર્ટી કંપનીઓને વેચાઇ ગઇ છે અને ભાડે અપાઇ છે માટે આ ગોઠવણ હવે ઓછી જોવા મળે છે લગભગ અદ્રશ્ય જ થઇ ગઇ છે.

== વીમા કંપનીઓ ==
વીમા કંપનીઓને બે જૂથમાં વર્ગિકૃત કરી શકાયઃ

* ''જીવન''  વીમા કંપનીઓ કે જે જીવન વીમો, વાર્ષિકી અને પેન્શન પ્રોડક્ટ્સ વેચે છે.
* ''બિન-જીવન'' , ''સામાન્ય'' , અથવા ''મિલકત/અકસ્તામ''  વીમા કંપનીઓ કે જેઓ અન્ય પ્રકારના વીમાનું વેચાણ કરે છે.

સામાન્ય વીમા કંપનીઓ વધુ બે પેટાજૂથમાં વર્ગિકૃત કરી શકાય છે.

* સ્ટાન્ડર્ડ લાઇન્સ
* એક્સેસ લાઇન્સ

મોટા ભાગના દેશોમાં જીવન અને બિન-જીવન વીમાદાતાઓ વિવિધ નિયમનકારી પ્રથા અને વિવિધ [[કર]] અને [[એકાઉન્ટિંગ]] નિયમોને આધિન હોય છે.બે પ્રકારની કંપનીઓ વચ્ચેના તફાવત પાછળનું મુખ્ય કારણ તે છે કે જીવન, વાર્ષિકી અને પેન્શન કારોબારો સ્વભાવે લાંબાગાળાનો છે- જીવન અને પેન્શન માટેના કવરમાં ઘણા [[દાયકો|દાયકાઓ]] સુધીના જોખમ સામે રક્ષણ મળે છે.તેનાથી વિપરિત બિન-જીવન વીમા કવચ સામાન્ય રીતે એક વર્ષ જેવા ટૂંકાગાળાના સમય માટે રક્ષણ આપે છે.

અમેરિકામાં સ્ટાન્ડર્ડ લાઇન વીમા કંપનીઓ મુખ્યપ્રવાહની વીમાદાતા કંપનીઓ છે.આ એવી કંપનીઓ છે કે જે ખાસ કરીને ઓટો, ઘર અને કારોબારનો વીમો આપે છે.તેઓ એક વ્યક્તિથી બીજા વ્યક્તિમાં વિવિધતા વગરની પેટર્ન અથવા કૂકી-કટર નીતિનો ઉપયોગ કરે છે.તેના પ્રિમીયમ એક્સેસ લાઇન કરતા નીચા હોય છે અને તે વ્યક્તિને સીધું વેચી શકાય છે.તેનું દેશના કાયદા દ્વારા નિયમન થાય છે, તે વીમા પૉલિસી માટે તેમના દ્વારા લેવાતા ચાર્જની રકમ મર્યાદિત કરી શકે છે.

એક્સેસ લાઇન વીમા કંપનીઓ એવા જોખમ પર વીમો આપે છે કે જેના પર સામાન્ય રીતે સ્ટાન્ડર્ડ લાઇન બજાર દ્વારા કવર અપાતું નથી.તેને વ્યાપકપણે નોન-એડમિટેડ વીમાદાતાના વીમા તરીકે ઓળખાય છે.નોન એડમિટેડ વીમાદાતાઓ જ્યાં જોખમ સ્થાયી થયેલું છે તે રાજ્યોમાં લાઇસન્સ ધરાવતા નથી.આ કંપનીઓમા વધુ ફ્લેક્સિબિલિટી હોય છે અને તે પ્રમાણભૂત ઇન્શ્યોરન્સ કંપનીઓની તુલનાએ ઝડપથી કામ કરી શકે છે કારણકે તેને એડમિટેડ કેરિયર્સની જેમ દર અને અરજીપત્રો ફાઇલ કરવાની જરૂર રહેતી નથી. જો કે તેમના પર પણ નિયમનકારી અંકુશો તો છે જ.કાયદા મુજબ વીમો સરપ્લસ લાઇન એજન્ટ અને દલાલ દ્વારા લેવાવો જોઇએ નહીં કે પ્રમાણભૂત લાઇસન્સધારક વીમાદાતા પાસેથી.

વીમા કંપનીઓનું સામાન્ય રીતે ''[[મ્યુચ્યુઅલ વીમો|મ્યુચ્યુઅલ]]''  અથવા ''સ્ટોક''  કંપની એમ વર્ગીકરણ કરવામાં આવે છે.મ્યુચ્યુઅલ કંપનીઓની માલિકી પોલીસીધારકોની છે જ્યારે સ્ટોકધારકો (તેઓ પોલીસી ધરાવતા હોય અને ના પણ હોય) સ્ટોક વીમા કંપનીની માલિકી ધરાવે છે.
સ્ટોક કંપનીની રચના માટે મ્યુચ્યુઅલ વીમાદાતાના [[ડીમ્યુચ્યુઅલાઇઝેશન]] તેમજ સંકર કંપનીની રચનાને મ્યુચ્યુઅલ હોલ્ડિંગ કંપની તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ પ્રણાલી અમેરિકા જેવા દેશોમાં 20મી સદીથી  પ્રચલિત બની છે.
વીમા કંપનીના અન્ય સ્વરૂપમાં ''[[રેસિપ્રોકલ ઇન્ટર-ઇન્શ્યોરન્સ એક્સ્ચેન્જ|રેસિપ્રોકલ]]'' નો સમાવેશ થાય છે જેમાં પોલીસીધારક જોખમની વહેંચણીમાં ભાગીદારી કરે છે. અને લોયડ્સ સંસ્થાઓ.

વીમા કંપનીઓનું [[એ. એમ. બેસ્ટ]] જેવી વિવિધ એજન્સીઓ દ્વારા રેટિંગ થાય છે.રેટિંગમાં કંપનીના નાણાકીય ક્ષમતાનો સમાવેશ થાય છે જે તેની દાવો ચૂકવવાની ક્ષમતાનું આકલન કરે છે.તે વીમા કંપની દ્વારા ઇશ્યુ કરવામાં આવેલા નાણા સાધનોનું પણ રેટિંગ કરે છે જમાં બોન્ડ્સ, નોટ્સ અને જામીનગીરી પ્રોડકટ્સનો સમાવેશ થાય છે.

''[[રિઇન્શ્યોરન્સ]]''  કંપનીઓએ એવી વીમા કંપનીઓ છે જે અન્ય વીમા કંપનીઓને પોલીસી વેચે છે અને તેમને તેમનું જોખમ ઘટાડવા અને તેમના મોટા નુકસાન સામે રક્ષણ મેળવવાની પરવાનગી આપે છે.રિઇન્શ્યોરન્સ બજારમાં મોટું ભંડોળ ધરાવતી કેટલીક મોટી કંપનીઓનું જ પ્રભુત્વ છે.રિઇન્શ્યોરર વીમા જોખમનો સીધો રાઇટર પણ હોઇ શકે છે.

''[[આંતરિક વીમો|આંતરિક વીમા]]''  કંપનીઓને મર્યાદિત ઉદેશવાળી વીમા કંપનીઓ કહી શકાય જેની રચના તેમના મૂળ જૂથમાંથી ઉભા થતા જોખમને ભંડોળ પુરુ પાડવાના ચોક્કસ ઉદેશ સાથે કરવામાં આવી  હોય છે.આ વ્યાખ્યામાં ઘણીવાર મૂળ કંપનીના ગ્રાહકોના જોખમનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવે છે.ટૂંકમા કહીએ તો તે ઇન-હાઉસ-સેલ્ફ-ઇન્શ્યોરન્સ સાધન છે.આંતરિક વીમા કંપની મ્યુચ્યુઅલ આંતરિક કંપની (જે ઉદ્યોગજગતના સભ્યોના સંયુક્ત જોખમનો વીમો આપે છે)ની અને એસોસિયેશન આંતરિક કંપની (જે વ્યવસાયિક, વેપારી અથવા ઔદ્યોગિક એસોસિયેશનના સભ્યોના વ્યક્તિગત જોખમ પર સ્વયં વીમો આપે છે)ની શુદ્ધ કંપની (જે સેલ્ફ-ઇન્શ્યોર્ડ મૂળ કંપનીની સંપૂર્ણમાલિકીની પેટાકંપની છે)નું સ્વરૂપ લઇ શકે છે.આંતરિક કંપનીઓ તેમના પ્રાયોજકને વેપારી, આર્થિક અને કરમાં લાભ કરાવી આપે છે કારણકે તેઓ ખર્ચમાં ઘટાડો કરવામાં મદદ કરે છે અને વીમા જોખમ સંચાલનને સરળ બનાવે છે તેમજ નાણા પ્રવાહમાં ફ્લેક્સિબિલિટી પુરી પાડે છે.વધુમાં, તે એવા જોખમ પર રક્ષણ પુરું પાડી શકે છે કે જે પરંપરાગત વીમા બજારમાં વાજબી ભાવે ઉપલબ્ધ નથી અથવા ઓફર કરાતું નથી.

આંતરિક કંપની તેમની મૂળ કંપનીના જે જોખમ અન્ડરરાઇટ કરી શકે છે તેના પ્રકારમાં મિલકતને નુકસાન, જાહેર અને પ્રોડક્ટ જવાબદારી, વ્યવસાયિક ઇનડેમ્નિટી, કર્મચારી લાભ, નોકરીદાતાની જવાબદારી, મોટર અને તબીબી મદદ ખર્ચનો સમાવેશ થાય છે. આંતરિક કંપનીનું આવા જોખમમાં રોકાણ રિઇન્શ્યોરન્સના ઉપયોગને કારણે મર્યાદિત હોય છે.

કેપ્ટિવ તેમની મૂળ કંપની માટે જોખમ સંચાલન અને જોખમ ધિરાણ વ્યૂહરચના માટે વધુ મહત્વની બાબત બની રહી છે.તે નીચેની બાબત પરથી સમજી શકાય છે. 

* લગભગ તમામ પ્રકારના કવરેજમાં ભારે અને વધી રહેલો પ્રિમીયમ ખર્ચ
* કેટલાક પ્રકારના આકસ્મિક જોખમ પર વીમો આપવામાં મુશ્કેલીઓ
* વિશ્વના વિવિધ ભાગમાં કવરેજ માટેના માપદંડો અલગ અલગ
* રેટિંગ માળખું જે વ્યક્તિગત નુકસાન અનુભવના સ્થાને બજારના વલણનું પ્રતિબિંબ આપે છે
* કપાતપાત્ર અને/અથવા નુકસાન અંકુશ પ્રયાસો માટે અપુરતું ધિરાણ

એવી પણ કંપનીઓ છે કે જે વીમા કન્સલ્ટન્ટ તરીકે ઓળખાય છે.મોર્ગેજ દલાલની જેમ ગ્રાહક ઘણી વીમા કંપનીઓમાંથી શ્રેષ્ઠ વીમા પોલીસી ખરીદવા માટે આ કંપનીઓને ફી ચૂકવે છે.વીમા કન્સલ્ટન્ટની જેમ વીમા દલાલો પણ ઘણી વીમા કંપનીઓમાંથી શ્રેષ્ઠ વીમા પોલીસી ખરીદવડાવે છે.જો કે વીમા દલાલના કિસ્સામાં ફી સીધી ગ્રાહક જોડેથી લેવાના સ્થાને દલાલ જે કંપનીનો વીમો પસંદ કરે છે તેના તરફથી કમિશનના સ્વરૂપમાં ફી ચૂકવાય છે.

વીમા કન્સલ્ટન્ટ કે વીમા દલાલો વીમા કંપનીઓ નથી અને વીમાની લેવડદેવડમાં કોઇ જોખમ તેમને તબદીલ થતું નથી. ત્રીજો પક્ષીય વહીવટકર્તા એવી કંપનીઓ છે જે વીમા કંપનીઓ માટે વીમાકરણ કરે છે અને કેટલીકવાર ક્લેમ હેન્ડલિંગ સેવા પણ આપે છે.આ કંપનીઓ વિશેષ નિપુણતા ધરાવતી હોય છે જે ઘણી વાર વીમા કંપનીઓમાં હોતી નથી.

વીમા કરાર ખરીદતી વખતે વીમા કંપનીની નાણાકીય સ્થિરતા અને ક્ષમતાને મુખ્યત્વે ધ્યાનમાં લેવા જોઇએ.અત્યારે ચૂકવાઇ રહેલું વીમા પ્રિમીયમ ભવિષ્યમાં ઘણો વર્ષો બાદ ઉભા થનારા જોખમ સામે રક્ષણ આપે છે.માટે વીમા કેરિયરનું અસ્તિત્વ અતિ મહત્વનું છે.તાજેતરના વર્ષોમાં ઘણી વીમા કંપનીઓ નાદાર બની છે અને તેના પોલીસીધારકોને કોઇ કવર વગર રઝડતા મુકી દીધા છે અથવા તે તેમને સરકારના સમર્થનવાળા વીમા પૂલ અથવા નુકસાન માટે ઓછી આકર્ષક ચૂકવણી કરતી અન્ય ગોઠવણનું જ કવરેજ છે.[http://www.ambest.com/ બેસ્ટ્સ], [http://www.fitchratings.com/jsp/corporate/AboutFitch.faces?context=1&amp;amp;detail=1 ફીચ], [http://www.standardandpoors.com સ્ટાન્ડર્ડ એન્ડ પૂઅર્સ] અને [http://www.moodys.com/moodys/cust/AboutMoodys/AboutMoodys.aspx?topic=intro&amp;amp;redir_url=/cust/AboutMoodys/staticRedirect.asp મૂડીસ ઇન્વેસ્ટર્સ સર્વિસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100407214947/http://www.moodys.com/moodys/cust/AboutMoodys/AboutMoodys.aspx?topic=intro&amp;redir_url=%2Fcust%2FAboutMoodys%2FstaticRedirect.asp |date=2010-04-07 }} જેવી અનેક સ્વતંત્ર રેટિંગ એજન્સીઓ માહિતી પુરી પાડે છે અને વીમા કંપનીના નાણાકીય અસ્થિત્વનું રેટિંગ કરે છે.

== વૈશ્વિક વીમા ઉદ્યોગ ==
[[ચિત્ર:2005life premia.PNG|thumb|right|2005માં લખાયેલી જીવન વીમા પ્રીમીઆ]]
[[ચિત્ર:2005nonlife premia.PNG|thumb|right|2005માં લખાયેલી બીન-જીવન વીમા પ્રીમીઆ]]

વૈશ્વિક વીમા પ્રિમીયમમાં 2007માં 11 ટકાનો વધારો થયો છે.(અથવા રીયલ ટાઈમ મુજબ 3.3 ટકાનો) પ્રિમીયમ હવે 4.1 ટ્રિલિયન ડોલર પર પહોંચ્યું છે. વૈશ્વિક વીમા પ્રિમીયમમાં 2007માં 11 ટકાનો વધારો થયો છે.(અથવા રીયલ ટાઈમ મુજબ 3.3 ટકાનો) પ્રિમીયમ હવે 4.1 ટ્રિલિયન ડોલર પર પહોંચ્યું છે. જીવન વીમામાં નફાકારતા સુધરી છે અને જીવન વીમા સિવાયના સેક્ટરોમાં વર્ષ દરમિયાન સહેજ ઘટાડો થયો છે. જીવન વીમાના પ્રિમીયમમાં 12.6 ટકાનો વધારો થયો છે, જાપાન અને યુરોપ સિવાયના વિકસિત દેશો સિવાયના દેશોમાં તેમાં ઝડપી વધારો નોંધાયો છે. જીવન વીમા સિવાયના પ્રિમીયમમાં પણ વર્ષ દરમિયાન 7. 6 ટકાનો વધારો નોંધાયો છે. 2008ના વર્ષ માટેના  આંકડા મળી શક્યા નથી પરંતુ મંદીને કારણે વીમા ઉદ્યોગને પણ અસર થશે તેવી શક્યતા છે. 
રોકાણની આવક

વિકસિત અર્થતંત્રો વૈશ્વિક વીમા ક્ષેત્રમાં મોટો ભાગ ધરાવે છે. આ દેશોમાં પ્રિમીયમની આવક 1,681 અબજ ડોલર છે જેમાંથી મહત્વનો ભાગ યુરોપ છે ત્યાર બાદ ઉત્તર અમેરિકા(1,330 અબજ ડોલર) અને એશિયા( 814 અબજ ડોલર) આવે છે. 2007માં ટોચના ચાર દેશો પ્રિમીયમમાં 60 ટકા ભાગ ધરાવતા હતા. યુએસ અને યુકે જ વિશ્વ વીમામાં 42 ટકા હિસ્સો ધરાવતા હતા જે વૈશ્વિક વસ્તીના 7 ટકા કરતા ઘણો વધુ હતો. ઉદભવી રહેલા માર્કેટ વિશ્વની વસ્તીના 85 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે તેમ છતાં તેઓ પ્રિમીયમમાં માત્ર 10 ટકા જેટલો હિસ્સો ધરાવે છે. 

&lt;ref&gt;{{PDFlink|http://www.ifsl.org.uk/upload/Insurance%20Update%202008.pdf|365&amp;nbsp;KB}} page 16&lt;/ref&gt;

== વિવાદો ==

=== વીમાનું વિતરણ અસમાન છે. ===
તેના વીમેદાર માટે સુરક્ષાનું કવચ પૂરૂ પાડીને વીમા કંપનીને ધ્યાનમાં આવે છે કે વીમેદાર તેના જોખમથી એટલો  બધો બેધ્યાન નથી.( વ્યાખ્યા મુજબ વીમેદાર જોખમ વીમા કંપનીને તબદીલ કરે છે. ,) આ ખ્યાલ  [[નૈતિક નુકસાન|નૈતિક જોખમ]]કહેવાય છે. જો વીમેદાર તેના જોખમ અને જવાબદારીને વધુ મોટી કરી રહ્યો છે તેવું માલુમ પડે તે સામેના રક્ષણ માટે જોગવાઈ કરે છે. આ દ્વારા તેઓ ફાયનાન્સિયલ એક્સપોઝર ઓછું કરી શકે.

દાખલા તરીકે, જીવન વીમા કંપનીઓ જોખમી વ્યવસાય કે પછી જોખમી રમત રમતા વ્યકિતનો વીમો લેવાની ના પાડી શકે છે અથવા તેઓ વધુ પ્રિમીયમ માંગી છે. જવાબદારી વીમા કંપનીઓ વીમેદાર દ્વારા [[ઇરાદાપુર્વક ઇજા|આંતરરાષ્ટ્રીય અપકૃત્ય]]ઓને કારણે ઉભી થતી જવાબદારીઓ પૂરી  પાડતી નથી.જો વીમા કંપની આ તબક્કે વીમો લેવા પણ માંગતી હોય તો આ મોટાભાગના દેશોની જાહેર નીતિની વિરુદ્ધમાં છે. જેથી આ એક ગેરકાયદે પગલું બની જાય છે. 

=== વીમા પૉલિસી કરારમાં જટિલતા ===
વીમા પોલિસી જટિલ હોઈ શકે છે અને કેટલાક વીમેદારો તેની ફી અને તેનું કવરેજ સમજી શકતા નથી જેને પરિણામે તેમને અનુકુળ ન હોય તેવી પૉલિસીઓ તેઓ ખરીદે છે. આ મુદ્દાને કારણે ઘણા દેશોએ એક વ્યવસ્થિત નિયમન નીતિ ઘડી કાઢી છે જેમાં પૉલિસી માટે ઓછામાં ઓછી ગુણવત્તા તેમજ તેની [[જાહેરખબર|જાહેરાત]] કેવી રીતે કરવી અને તેને કેવી રીતે વેંચવી જેવા મુદ્દાઓ સમાવાયા છે. 

દાખલા તરીકે, મોટાભાગની વીમા પૉલિસીઓ અંગ્રેજી ભાષામાં હોય છે જેને [[મૂળ અંગ્રેજી|સાદી અંગ્રેજી]]  ભાષામાં લખવામાં આવે છે. ઘણી વખત અદાલતના ન્યાયમૂર્તિઓ પણ પૉલિસી સમજી શકતા નથી જેથી કરીને તેઓ વીમેદારને પોલીસીનું પાલન કરવાનો આદેશ કરી શકતા નથી.

વીમા ખરીદતી સંસ્થાઓ આ કારણે વીમા દલાલ દ્વારા વીમો લે છે. આ વીમા દલાલ પૉલિસી ખરીદનાર વ્યકિત તરફથી વાતચીત કરતો હતો છે, અહીં નોધવાલાયક હકિકત એ છે કે મોટાબાગના કેસોમાં દલાલનું વળતર વીમાના પ્રિમીયમના કમિશન પેટે આવે છે જેને કારણે દલાલ પોતાના નાણાકીય લાભ માટે વીમેદારને જરૂર હોય તેના કરતા વધુ પ્રમાણમાં વીમો લેવડાવે છે જેથી વીમેદારને નુકશાન થાય છે. દલાલ વિવિધ વીમા કંપનીઓ સાથે કરાર ધરાવતો હોય છે જેથી દલાલ [[બજાર]]માંથી સારામાં સારી કિંમતે વીમો ખરીદી શકે છે.

વીમો એજન્ટ દ્વારા પણ ખરીદી શકાય છે. પૉલિસીધારકનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા દલાલ કરતા અલગ રીતે એજન્ટ વીમા કંપનીનો પ્રતિનિધિ હોય છે જેની પૉલિસી પોલીસીધારક ખરીદે છે. એક એજન્ટ એકથી વધુ કંપનીઓનો પ્રતિનિધિ હોઈ શકે છે.

સ્વતંત્ર વીમા સલાહાકાર ગ્રાહકને સલાહ આપે છે, વકીલની જેમ તેઓ સ્વતંત્ર સલાહ ઓફર કરે છે, તેઓ એજન્ટ કે  પછી દલાલની જેમ કોઈ એક પક્ષ સાથે સંકળાયેલા હોતા નથી. જો કે, આવા સલાહાકારોએ દલાલો અથવા તો એજન્ટો વડે કામ કરવું પડે છે જેથી તેમના ગ્રાહકોને યોગ્ય કવરેજ મળી શકે. 

=== રેડલાઈનિંગ ===
કેટલાક ચોક્કસ ભૌગોલિક વિસ્તારોમાં વીમાનો ઈનકાર કરાય તેને [[રેડલાઇનિંગ|રેડલાઈનિંગ]] કહેવાય છે, વીમો ઈનકાર કરવાનું કારણ મોટાપ્રમાણમાં નુકશાન જવાબદાર હોય છે. [[વંશીય પ્રોફાઇલિંગ|વંશીય ભેદભાવ(Racial  profiling)]]  અથવા [[રેડ લાઇનિંગ|રેડલાઈનિંગ]]નો અમેરિકામાં મિલકત વીમામાં એક લાંબો ઇતિહાસ છે. ઉદ્યોગોમાંથી, સરકારી દસ્તાવેજો, કોર્ટના દસ્તાવેજો અને વિવિધ સમુદાય તરફથી મળેલી માહિતી મુજબ વંશીય મુદ્દો વીમા ઉદ્યોગને લાંબા સમયથી અસર કરે છે &lt;ref&gt;''Gregory D. Squires (2003)'' 
Racial Profiling, Insurance Style: Insurance Redlining and the Uneven Development of Metropolitan Areas'' Journal of Urban Affairs Volume 25 Issue 4 Page 391-410, November 2003 '' &lt;/ref&gt;

૨૦૦૭ના જુલાઈમાં ફેડરલ ટ્રેડ કમિશને શાખ આધારિત વીમા સ્કોર અને  ઓટોમોબાઈલ વીમો અંગેના અભ્યાસનો એક અહેવાલ રજૂ કર્યો હતો. આ અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું કે ગ્રાહક દ્વારા કરવામાં આવતા દાવાઓની આગાહી અભ્યાસમાં રજૂ કરાયેલા સ્કોર દ્વારા કરી શકાય છે. (http://www2.ftc.gov/os/2007/07/P044804FACTA_Report_Credit-Based_Insurance_Scores.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090511204147/http://ftc.gov/os/2007/07/P044804FACTA_Report_Credit-Based_Insurance_Scores.pdf |date=2009-05-11 }})

દરેક રાજ્યોમાં દરને નિયંત્રણ કરવા અંગેના અથવા ભેદભાવોને દૂર કરીને મુક્ત વેપાર માટેના કાયદા અસ્તિત્વ ધરાવતા હતા આમ છતાં રેડલાઈનિંગ જેવી વાત બનતી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web | author = Insurance Information Institute| title = Issues Update: Regulation Modernization | url = http://www.iii.org/media/hottopics/insurance/ratereg/}}&lt;/ref&gt;

પ્રિમીયમના દર નક્કી કરતી વખતે વીમા કંપની કેટલાક મહત્વના પરિબળો ધ્યાનમાં લે છે જેમાં સ્થળ ઉપરાંત [[ક્રેડિટ સ્કોર|શાખ આંકs]], [[લિંગ]], [[વ્યવસાય|વેપાર]], [[વૈવાહિક દરજ્જો|વૈવાહિક સ્થિતિ]], અને [[શિક્ષણ]]ના સ્તરનો સમાવેશ થાય છે. જો કે કેટલાક પરિબળો ઘણી વખત અન્યાયી અને ગેરકાયદે [[પક્ષપાતભર્યુ|ભેદભાવયુક્ત]] જણાયા છે અને જેને લઈને વિરોધ પણ ખાસો થયો છે. આ વિરોધ કેટલીક વખત રાજકીય કક્ષાએ પણ પહોંચ્યો છે. 

વીમા કંપનીએ વીમેદારને થતા નુકશાન સામે વળતર આપવાની સ્થિતિની સમિક્ષા કરવાની છે. જ્યારે પણ કોઈ પરિબળ નુકશાનની સંભાવના વધારતું હોય ત્યારે તેઓ ઉંચા દર વસૂલ કરે છે. વીમાના પાયાના સિદ્ધાંતનું પાલન થવું જોઈએ. જો વીમા કંપની ચૂપ રહે તો સ્થિતિ ખરાબ બને છે. {{Fact|date=February 2009}}, &quot;ભેદભાવ&quot; યુક્ત ( દાખલા તરીકે, નકારાત્મક ભેદભાવયુક્ત વલણ) સંભવિત વીમેદારના જોખમનું યોગ્ય મુલ્યાંકન કરવું અને પ્રિમીયમ નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા વીમા કંપનીઓની મુળભૂત ફરજ છે. દાખલા તરીકે વીમા કંપનીઓ વૃદ્ધ વ્યકિતઓ યુવા વ્યકિતઓના વીમાના પ્રિમીયમની સરખામણીમાં ઉંચા દર વસૂલ કરે છે.જેથી વૃદ્ધ વ્યકિતઓને યુવાન વ્યકિતઓથી અલગ રીતે મુલવવામાં આવે છે. વૃદ્ધો યુવાન લોકો કરતા વધુ જલદી મૃત્યુ પામતા હોય છે જેથી નુકશાન જવાનું જોખમ ( વીમેદારનું મોત) વધુ પ્રમાણમાં સંભવ છે જેથી વધુ જોખમ હોવાથી તે વધુ પ્રિમિયર વસૂલ કરે છે. પણ જો આવું કંઈ કારણ ન હોય આમ છતાં વીમા કંપની ભેદભાવયુક્ત વર્તે તો ચોક્કસ પણે તે ગેરકાયદે કૃત્ય ગણી શકાય.

ચર્ચામાં તર્ક દ્વારા શુદ્ધ દલીલોનો ઘણી વખત અભાવ જવા મળે છે. સાઉન્ડ ફેક્ટર જેવા કે જોખમની સામે અપૂરતી રકમની ચૂકવણી અને જેથી આ પદ્ધતિમાં અભાવ જોવા મળે છે..{{Fact|date=February 2009}} આ અભાવને દૂર કરવાના પ્રયાસો કદાચ વીમા કંપનીના વીમેદારોના કેટલાક મુદ્દાઓનો ઉકેલ આવતો નથી તો તેમને ઘણી વખત તકલીફ પણ પડે છે. .{{Fact|date=February 2009}} જેથી આ અભાવને દુર કરવાના વિકલ્પો નીચે મુજબ છે. : અભાવનો ચાર્જ અન્ય પૉલિસી ધારકો પર અથવા તે ચાર્જ સરકાર પાસેથી વસૂલ કરવો ( વિસ્તૃત ખ્યામમાં સમાજ).{{Fact|date=February 2009}}

=== વીમા પેટન્ટ ===
{{See|Insurance patent}}
નવી વીમા પૉલિસી પ્રોડ્કટની નકલ ન થાય તે માટે [[અમેરિકા|યુનાઈડેટ સ્ટેટ્સ]]માં [[કારોબાર પદ્ધતિ પેટન્ટ|બિઝનેશ મેથડ પેટન્ટ]]હેઠળ તેને સુરક્ષિત કરાય છે. 

તાજેતરમાં જ એક નવી વીમા પ્રોડ્કટની પેટન્ટ લેવાઈ છે જે  [[વપરાશ આધારિત વીમો|વપરાશ આધારિત]] [[ઓટો વીમો]]છે. પહેલાના સંસ્કરણ સ્વતંત્ર રીતે શોધાયા હતા અને અમેરિકાની ઓટો વીમા કંપની [[પ્રોગ્રેસિવ કોર્પોરેશન|પ્રોગ્રેશીવ ઓટો વીમો]] અને સ્પેનિશ સ્વતંત્ર શોધક , સાલ્વાડોર મિનગુઈજોન પેરેઝ({{Cite patent|EP|0700009}}).દ્વારા પેટેન્ટ કરાવાયા હતા.  

ઘણા સ્વતંત્ર શોધકો નવી વીમા પ્રોડક્ટને પેટન્ટ કરાવવા માંગતા હતા. મોટી કંપનીઓ તેમની નવી વીમા પ્રોડ્કટને બજારમાં લઈ જાય તે સામે પેટન્ટ દ્વારા રક્ષણ મળી શકે તેવો તેમનો ખ્યાલ હતો અમેરિકામાં નવી પેટન્ટ અરજીમાં ૭૦ ટકા અરજદારો સ્વતંત્ર શોધક હોય છે. 

ઘણા વીમા એઝ્યુક્યુટીવ વીમા પ્રોડ્ક્ટને પેટન્ટ કરાવવાનો વિરોધ કરે છે કારણ કે આ કારણે તેમની પર નવું જોખમ ઉભું થાય છે. [[ધ હાર્ટફોર્ડ|ધ હાર્ટફોર્ડ (The Hartford)]] વીમા કંપનીનું એક ઉદાહરણ છે. તાજેતરમાં કંપનીને  80 મિલિયન ડોલર એક સ્વતંત્ર શોધક બોનકોપ (Bancorp Services )ને ચુકવવા પડ્યા છે. બાનકોર્પોર દ્વારા શોધવામાં આવેલી અને પેટન્ટ કરાવાયેલી વીમા પ્રોડ્કટની ચોરી અને પેટન્ટ ઉલ્લંઘન કરવાનો હાર્ટફોર્ટ પર કેસ કરવામાં આવ્યો હતો જેનાથી બચવા માટે કંપની રકમ ચૂકવવા સંમત થઈ હતી. 

અમેરિકામાં દર વર્ષે ૧૫૦ જેટલી નવી વીમા પ્રોડક્ટ માટે નવી પેટન્ટ અરજીઓ કરવામાં આવે છે. પેટન્ટ આપવાનો દર પણ સતત વધી રહ્યો છે. 2002માં આ આંક 15નો હતો જે 2006માં વધીને 44નો થયો છે. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://marketsandpatents.com/IPB-12152006.mht |title=(Source: Insurance IP Bulletin, December 15, 2006) |access-date=ઑક્ટોબર 1, 2009 |archive-date=સપ્ટેમ્બર 27, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927235655/http://www.marketsandpatents.com/IPB-12152006.mht |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

શોધક હવે તેની વીમા યુએસ પેટન્ટ અરજીને [[પીયર ટુ પેટન્ટ|પીઅર ટૂ પેટન્ટ]] પ્રોગ્રામ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.marketsandpatents.com/bulletin/IPB-08152008.html |title=Mark Nowotarski &quot;Patent Q/A: Peer to Patent&quot;, Insurance IP Bulletin, August 15, 2008 |access-date=ઑક્ટોબર 1, 2009 |archive-date=એપ્રિલ 9, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409215224/http://www.marketsandpatents.com/bulletin/IPB-08152008.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; પહેલી વીમા પેટન્ટ અરજી [http://www.peertopatent.org/patent/20090055227/activity US2009005522 “ રીસ્ક એસેસમેન્ટ કંપની ”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090510094423/http://www.peertopatent.org/patent/20090055227/activity |date=2009-05-10 }}હતી. જે ૬ માર્ચ 2009ના રોજ ફાઈલ કરવામાં આવી હતી. આ પેટન્ટ અરજીઓ વીમા કંપનીઓ દ્વારા હાલની પરિસ્થિતિને અનુરૂપ હોય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.marketsandpatents.com/bulletin/IPB-12152008.html |title=Bakos, Nowotarski, “An Experiment in Better Patent Examination”, Insurance IP Bulletin, December 15, 2008 |access-date=ઑક્ટોબર 1, 2009 |archive-date=એપ્રિલ 9, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409224203/http://www.marketsandpatents.com/bulletin/IPB-12152008.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== વીમા ઉદ્યોગ અને દર ===
કેટલીક વીમા પ્રોડક્ટ અને પ્રેક્ટીશને વિવેચકો [[ભાડા માંગણુ|રેન્ટ સિકિંગ]] કહે છે. {{Fact|date=September 2008}} કેટલીક વીમા પ્રોડ્કટ અથવા ગામગીરી કાયદેસરના ફાયદા માટે ઉપયોગી હોય છે જેમકે ટેક્ષ ઘટાડવો કે પછી અનિચ્છનિય ઘટના સમે રક્ષણ આપવું વગેરે..યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ કર કાયદા મુજબ, દાખલા તરીકે [[વાર્ષિકી (અમેરિકન નાણાકીય પ્રોડક્ટ)|અસ્થિર વર્ષાસન( variable annuities )]]  અને  [[ચલિત સાર્વત્રિક જીવન વીમો|અસ્થિર જીવન વીમા કંપની]]  પ્રિમીયમની આવકને શેરબજારમાં રોકી શકે છે અને તેમના રોકાણ પર ચૂકવવામાં આવતા કરને જ્યાં સુધી રોકાણ પાછું ન ખેંચાય ત્યાં સુધી કે પછી થોડા સમય મુલત્વી રાખી શકાય છે. ઘણી વખત લોકો ટેક્ષ ચુકવવાનું મુલત્વી રાખવાની સગવડ માટે જ આનો ઉપયોગ કરે છે. {{Fact|date=September 2008}} અન્ય ઉદાહરણ લીગલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્કચર છે. કેટલીક જોગવાઈઓને કારણે [[એસ્ટેટ કર|એસ્ટેટ ટેક્ષ]]  ચુકવવામાંથી મુક્તિ મળી જાય છે. 

=== વીમા કંપનીઓની ટીકા ===
{{POV|date=September 2008}}
કેટલાક લોકો માને છે કે {{Weasel-inline|date=April 2009}} હાલની વીમા કંપનીઓ નાણા રળવાનો ધંધો કરે છે તેમને વીમામાં ઘણો ઓછો રસ છે. .{{Fact|date=September 2008}} તેમની દલીલ છે કે વીમા કંપનીઓનો ઉદ્દેશ જોખમનો હાઉ ઉભો કરવાનો છે જેથી મોટીમાત્રામાં કેસો મેળવી શકાય..{{Fact|date=September 2008}}

અન્ય ટીકાઓમાં સામેલ છે. 

* વીમા પૉલિસીઓમાં ઘણા બધા  [[એક્સક્લુઝન જોગવાઇ|વીમો ન ચુકવવાના કારણો ( exclusion clause ) હોય છે.]]. દાખલા તરીકે ગૃહ વીમો પૉલિસીમાં બગીચાની દિવાલને થતું નુકશાન ગણવામાં આવતું નથી.{{Fact|date=September 2008}}
* ઘણી વીમા કંપનીઓ હવે  [[કોલ સેન્ટર]]નો ઉપયોગ કરે છે અને સ્ટાફ સ્ક્રીપ્ટ વાંચીને જવાબ આપવાની કોશીષ કરે છે. {{Fact|date=September 2008}} વીમા અંગેનું ચોક્કસ જ્ઞાન ધરાવતા લોકો જ આ લોકો સાથે યોગ્ય વાત કરી શકે છે. {{Fact|date=September 2008}}જ્યારે પૉલિસી હોલ્ડર્સ  [[વીમા એજન્ટો]] સાથે મસલત કર્યા બાદ પણ એવું લાગે કે તેનું પ્રિમીયમની ચૂકવણી ઓછી થઈ રહી છે ત્યારે અપૂરતા કવરેજ રક્ષણને કારણે મોટું નાણાકીય નુકશાન થવાની શક્યતા હોય છે.{{Fact|date=September 2008}} જે વીમા કંપનીઓ પોતાના [[વીમા એજન્ટો]]ને સજ્જ બનાવવા માટે નાણા ખર્ચે છે તે એજન્ટ સમુદાય માટે મુલ્યવાન સેવા પૂરી પાડે છે. જ્ઞાન ધરાવતા વીમા એજન્ટ સાથે કામ કરતા પૉલિસી હોલ્ડરને ફાયદો છે કારણ કે તે ગ્રાહકની જરૂરીયાત સારી રીતે સમજે છે.{{Fact|date=September 2008}}

== પારિભાષિક શબ્દોનો કોશ ==

* 'સંયુક્ત રેશિયો' = લોસ રેશિયો  + એક્સપેન્સ રેશિયો  + કમિશન રેશિયો. [[નુકસાન ગુણોત્તર|લોસ રેશિયો]]  નુકસાનની રકમને કમાવાયેલા  પ્રિમીયમની રકમને ભાંગીને ગણવામાં આવે છે. (કેટલીક વખત લોસ એડજેસમેન્ટ ખર્ચનો પણ ઉમેરો કરવામાં આવે છે.) ખર્ચ રેશિયો રિટન પ્રિમીયમમાંથી સંચાલન ખર્ચને ભાંગીને ગણવામાં આવે છે. ઓછા આંક સારૂં વળતર બતાવે છે. ર
* ' એસએસએ (SSA) ' = સબસ્રકાઈબ સેવિંગ એકાઉન્ટ.
* 'એઆઈએફ (AIF)' = એટોર્ની ઈન ફેક્ટ.

દેશ આધારિત લેખો
:
:* ઓસ્ટ્રેલિયામાં વીમો
:* ભારતમાં વીમો
:* અમેરિકામાં વીમો

== નોંઘ ==
{{reflist|2}}

== બાહ્ય લિંક્સ ==
{{Wiktionary}}

* [http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?type=subject&amp;amp;q=Insurance%20companies%20&amp;amp;q2=LIV કંગ્રેસનલ રિસર્ચ સર્વિસ (CRS) અમેરિકાના વીમા ઉદ્યોગ અંગે અહેવાલ આપે છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080928081957/http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?type=subject&amp;q=Insurance%20companies%20&amp;q2=LIV |date=2008-09-28 }}
* [http://www.ferma.eu/ ફેડરેશન ઓફ યુરોપીયન રિસ્ક મેનેજમેન્ટ એસોસિયેશન્સ]
* [http://www.ibc.ca/ ઇન્શ્યોરન્સ બ્યૂરો ઓફ કેનેડા]
* [http://www.iii.org/ ઇન્શ્યોરન્સ ઇન્ફર્મેશન ઇન્સ્ટિટ્યુટ]
* [http://www.immediateannuities.com/museumofinsurance/ મ્યુઝિયમ ઓફ ઇન્શ્યોરન્સ]- હજારો એન્ટીક વીમા પૉલિસી અને ક્ષણજીવી વસ્તુઓનું પ્રદર્શન કરે છે
* [http://www.naic.org/ નેશનલ એસોસિયેશન ઓફ ઇન્શ્યોરન્સ કમિશનર્સ]
* [http://www.bl.uk/collections/business/insurind.html બ્રિટીશ લાઇબ્રેરી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060525173303/http://www.bl.uk/collections/business/insurind.html |date=2006-05-25 }} વીમા ઉદ્યોગની માહિતી શોધે છે (યુકે આધારિત)

{{Insurance}}

[[શ્રેણી:વીમાના પ્રકાર]]
[[શ્રેણી:વીમો]]
[[શ્રેણી:સેવા ઉદ્યોગો]]
[[શ્રેણી:ધિરાણ]]
[[શ્રેણી:નાણાકીય સંસ્થાઓ]]
[[શ્રેણી:માહિતી, જ્ઞાન અને અનિશ્ચિતતા]]</text>
      <sha1>qfgu7jqdyvag6wn69sopzos7fnql4vb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સુરજપુરા (તા. હિંમતનગર)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24242</id>
    <revision>
      <id>903223</id>
      <parentid>903170</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T15:26:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-29251-98|~2026-29251-98]] ([[User talk:~2026-29251-98|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને  [[User:Brihaspati|Brihaspati]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા.</comment>
      <origin>895889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3394" sha1="g4sa1ol3mo4mnrfc0tc7u7y2ndya2vr" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type               = ગામ
| native_name        = સુરજપુરા 
| state_name         = ગુજરાત
| district           = સાબરકાંઠા
| taluk_names        = હિંમતનગર
| latd               = 23.6122698
| longd              = 73.0736703
| area_total         = 
| altitude           = 
| population_total   = 
| population_as_of   = 
| population_density = 
| leader_title_1     = 
| leader_name_1      = 
| leader_title_2     = 
| leader_name_2      = 
| footnotes          = 
| blank_title_1      = સગવડો
| blank_value_1      = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી
| blank_title_2      = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2      = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3      =  મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો
| blank_value_3      =  [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]],&lt;br&gt; [[દિવેલી]], [[શાકભાજી]]
| blank_title_4      = 
| blank_value_4      = 
| સ્થિતિ              = યોગ્ય
}}

'''સુરજપુરા''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા [[સાબરકાંઠા જિલ્લો| સાબરકાંઠા જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[હિંમતનગર તાલુકો|હિંમતનગર તાલુકા]]માં આવેલું એક  ગામ છે. સુરજપુરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી| દિવેલી]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

સુરજપુરામાં એક શિવમંદિર ઉપરાંત મહાકાળી માતા, શક્તિ માતા તથા રામદેવ પીરનાં મંદિરો આવેલાં છે. સુરજપુરાથી [[લાલપુર (વાવડી)|લાલપુર]]ની વચ્ચે ઉત્તર બાજુએ [[વાવડી (તા. હિંમતનગર)|વાવડી]]થી લાવેલ પૂર્વજ બાવજી (બાબરો વીર)નું મંદિર આવેલું છે, જ્યાં દર વર્ષે [[આસો સુદ ૯]]ના દિવસે હવન થાય છે.

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}


[[શ્રેણી:હિંમતનગર તાલુકો]]</text>
      <sha1>g4sa1ol3mo4mnrfc0tc7u7y2ndya2vr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>જુલિયન અસાંજે</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29302</id>
    <revision>
      <id>903247</id>
      <parentid>901427</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T20:28:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134384" sha1="t6knm09xpmrfql48eniahn8a0b6zflr" xml:space="preserve">{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''જુલિયન પૌલ અસોન્ઝ''', 3 જુલાઈ 1971ના રોજ જન્મેલા ઓસ્ટ્રેલિયન પત્રકાર,&lt;ref name=&quot;tcij&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;amnestyint&quot;&gt;{{cite web | url = http://amnesty.org.uk/news_details.asp?NewsID=18227 | title = Amnesty announces Media Awards 2009 winners | publisher = [[Amnesty International]] | date = 2 June 2009 | access-date = 3 December 2010 | archive-url = https://archive.is/20120530055214/http://amnesty.org.uk/news_details.asp?NewsID=18227 | archive-date = 30 મે 2012 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;massie&quot;&gt;{{cite web | author = Alex Massie | url = http://www.spectator.co.uk/alexmassie/6437594/yes-julian-assange-is-a-journalist.thtml | title = Yes, Julian Assange Is A Journalist | publisher = The Spectator | date = 2 November 2010 | access-date = 3 December 2010 | archive-date = 9 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101209084558/http://www.spectator.co.uk/alexmassie/6437594/yes-julian-assange-is-a-journalist.thtml | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; પ્રકાશક, &lt;ref name=&quot;Forbes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;harrell&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;harrell&quot; /&gt; અને ઈન્ટરનેટ કાર્યકર્તા છે.  તેઓ ગુપ્ત સમાચાર છતા કરનાર ભંડાર, વ્હિસલ બ્લોઅર વેબસાઈટ વિકિલીક્સ માટે મુખ્ય તંત્રી અને પ્રવક્તા છે. વેબસાઈટ સાથે કામ કરતા પહેલા, તે કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામર અને હેકર હતા. તેઓ વિવિધ દેશોમાં રહ્યા છે, અને પ્રેસની સ્વતંત્રતા, સેન્સરશિપ અને સંશોધનાત્મક પત્રકારત્વ અંગે બોલવા માટે કેટલીક વાર પ્રાસંગિકપણે જાહેરમાં સામે આવ્યા છે.    
==વિગત==
અસાંજે એ 2006માં વિકિલીક્સ વેબસાઈટની સ્થાપના કરી હતી અને તેની સલાહકાર સમિતિમાં તેઓ સેવા આપે છે. કેન્યામાં થયેલી ગેરકાયદે હત્યાઓ અંગેની સામગ્રી પ્રસિદ્ધ કરવામાં તેઓ સામેલ હતા, જેને માટે તેઓ 2009નો અમ્નેસ્ટિ ઇન્ટરનેશનલ મીડિયા અવૉર્ડ જીત્યા. તેમણે આફ્રિકામાં ઠલવાતા ઝેરી કચરા, ચર્ચ ઓફ સાયન્ટોલોજીની પત્રિકાઓ, ગ્વાન્તેનામો બેની પ્રક્રિયાઓ, અને કૌપથીંગ તેમજ જુલિયસ બાએર જેવી બેંકો અંગેની સામગ્રી પણ પ્રસિદ્ધ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.smh.com.au/opinion/politics/leaks-pour-forth-from-the-wiki-well-of-information-20100408-ruxn.html | title = WikiLeak And Apache Attack In Iraq&amp;nbsp;— Julian Assange | publisher = [[The Sydney Morning Herald]] | date = 9 April 2010 | access-date = 3 December 2010}}&lt;/ref&gt;   2010માં, તેમણે [[અફઘાનિસ્તાન]] અને ઈરાક યુદ્ધમાં યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સની સામેલગીરી અંગે વર્ગીકૃત માહિતી પ્રસિદ્ધ કરી.  ત્યાર બાદ, 28 નવેમ્બર 2010ના વિકિલીક્સ અને તેના પાંચ માધ્યમ સાથીદારો ગુપ્ત યુ.એસ. (U.S.) રાજકીય સંદેશાઓને પ્રસિદ્ધ કરવાનું શરૂ કર્યું.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.guardian.co.uk/world/blog/2010/dec/03/wikileaks-julian-assange-online | title = WikiLeaks cables: Live Q&amp;A with Julian Assange | publisher = The Guardian | date = 3 December 2010 | access-date = 3 December 2010}}&lt;/ref&gt;   વ્હાઈટ હાઉસ અસાંજેના કાર્યોને અવિચારી અને ભયજનક કહે છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.haaretz.com/news/international/russia-official-wikileaks-founder-should-get-nobel-prize-1.329555 | title = Russia official: WikiLeaks founder should get Nobel Prize | publisher = Haaretz | date = 8 December 2010 | access-date = 5 જાન્યુઆરી 2011 | archive-date = 10 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101210162810/http://www.haaretz.com/news/international/russia-official-wikileaks-founder-should-get-nobel-prize-1.329555 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  

[[વિકિલીક્સ]] સાથેના કામ માટે, અસાંજે 2008નો ''ઇકૉનમિસ્ટ''  ફ્રીડમ ઓફ એક્સપ્રેશન અવૉર્ડ અને 2010નો સેમ એડમ્સ અવૉર્ડ મેળવ્યો.  ''ઉટ્ને રીડર''  તેને “25 દ્રષ્ટાઓ જે તમારું વિશ્વ બદલી રહ્યા છે” માંના એકનું નામ આપ્યું.  2010માં, ''ન્યૂ સ્ટેટ્સમેને''  અસાંજેને “વિશ્વના 50 સૌથી પ્રભાવશાળી લોકો”માં 23મો ક્રમ આપ્યો.  

30 નવેમ્બર, 2010માં સ્વીડનમાં ગેથેનબર્ગની ઈન્ટરનેશનલ પબ્લિક પ્રોસિક્યુસન ઓફિસ (આંતરરાષ્ટ્રીય સરકારી વકીલની ઓફિસ)માં ઈન્ટરપોલે અસાંજેને વોન્ટેડ (ભાગેડુ) વ્યક્તિઓની લાલ યાદીમાં મૂક્યો હતો;&lt;ref name=&quot;interpol&quot;&gt;{{cite web | author = Interpol | url = http://www.interpol.int/public/data/wanted/notices/data/2010/86/2010_52486.asp | title = Wanted: Assange, Julian Paul. | publisher = Interpol.int | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 7 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://www.webcitation.org/5unSsyDzh?url=http://www.interpol.int/public/data/wanted/notices/data/2010/86/2010_52486.asp | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; જાતીય આરોપો સંદર્ભે પૂછપરછ અને 7 ડિસેમ્બર, 2010 સુધીમાં લંડનની મેટ્રોપોલિટન પોલીસ સેવા સમક્ષ આત્મસમર્પણ કરવા તેને વોન્ટેડ જાહેર કરાયો હતો.&lt;ref name=&quot;bbc1207&quot;&gt;{{cite news | url = http://www.bbc.co.uk/news/uk-11937110 | title = Wikileaks founder Julian Assange arrested in London | publisher = BBC | date = 7 December 2010 | access-date = 7 December 2010}}&lt;/ref&gt; 
અસાંજે તેની સામેના આરોપોને નકારી નાખ્યા છે.&lt;ref name=&quot;guard0712&quot;&gt;{{cite news|url = http://www.guardian.co.uk/media/2010/dec/07/julian-assange-refused-bail-over-rape-allegations |title=Julian Assange refused bail over rape allegations | author = Paul Owen, Caroline Davies, Sam Jones and agencies| publisher=The Guardian| date = 7 December 2010 | access-date = 7 December 2010}}&lt;/ref&gt; 

== પ્રારંભિક જીવન ==
અસાંજે ક્વીન્સલેન્ડના ટાઉન્સવિલમાં જન્મ્યા હતા, અને તેમની યુવાનીનો મોટા ભાગનો સમય તેમણે મેગ્નેટિક આયલેન્ડમાં પસાર કર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.couriermail.com.au/news/queensland/wikileaks-founder-julian-assange-a-born-and-bred-queenslander/story-e6freoof-1225898281283 | title = Courier Mail newspaper: Wikileaks founder Julian Assange a born and bred Queenslander | publisher = Couriermail.com.au | date = 29 July 2010 | access-date = 4 December 2010 | archive-date = 18 એપ્રિલ 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120418180126/http://www.couriermail.com.au/news/queensland/wikileaks-founder-julian-assange-a-born-and-bred-queenslander/story-e6freoof-1225898281283 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;જ્યારે તેઓ એક વર્ષના હતા, ત્યારે તેમના માતા ક્રિસ્ટીને રંગભૂમિ નિર્દેશક બ્રેટ અસાંજે સાથે લગ્ન કર્યા હતા, જેમણે જુલિયનને તેમની અટક આપી.&lt;ref name=&quot;7news/CNN&quot;&gt;{{cite news | title =The secret life of Julian Assange |url=http://www.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/12/09/assange.profile/ |publisher=[[CNN]]| date =2 December 2010 |access-date=2 December 2010}}&lt;/ref&gt;  બ્રેટ અને ક્રિસ્ટીન અસાંજે એક ફરતી નાટ્ય મંડળી ચલાવતા હતા.  તેના સાવકા પિતા, જુલિયનના પ્રથમ “સાચા પિતા”એ, જુલિયનને “સાચા ખોટાની ઊંડી સમજ” વાળો “એક ખૂબ જ તેજ બાળક” ગણાવ્યો હતો.  “તે હંમેશા લાચાર માણસની મદદ માટે ઊભા થતો... તે હંમેશા અન્ય લોકો સામે ભેગા મળીને અત્યાચાર કરતાં લોકો પર ખૂબ ગુસ્સે થતો.” &lt;ref name=&quot;7news/CNN&quot;&gt;&lt;/ref&gt;1979માં, તેમના માતાએ પુનર્લગ્ન કર્યા; તેમના નવા પતિ એની હેમિલ્ટન-બ્રાયનેની આગેવાની હેઠળના વિવાદાસ્પદ ન્યૂ એજ સમૂહના સંગીતકાર હતા.  આ દંપતિને એક પુત્ર હતો, પરંતુ 1982માં તેઓ છૂટાં પડ્યાં અને અસાંજેના સાવકા ભાઈનો હવાલો મેળવવાના સંઘર્ષમાં લાગી ગયા.  ત્યાર બાદ આગળના પાંચ વર્ષ માટે તેમની માતા બંને બાળકોને લઈને સંતાતી રહી.   અસાંજે તેમના બાળપણમાં કેટલાય ડઝન સ્થળોએ ફરતા રહ્યા, ઘણી શાળાઓમાં અભ્યાસ કર્યો, કેટલીકવાર ઘરમાં જ અભ્યાસ કર્યો.  

=== હેકિંગ ===
1987માં, 16 વર્ષના થયા બાદ, અસાંજે “મેન્ડેક્સ” (હોરાસના વાક્યાંશઃ “સ્પ્લેન્ડિડે મેન્ડેક્સ” અથવા “ભલી રીતે જૂઠ્ઠાણાભર્યુ” માંથી આવેલો શબ્દ)ના નામથી હેકિંગ કરવાનું શરૂ કર્યું. તેઓ અને અન્ય બે હેકરો એક સમૂહ બનાવવા માટે ભેગા થયા, જેનું નામ તેમણે આંતરરાષ્ટ્રીય વિધ્વંસકો આપ્યું.  અસાંજે હેકરોના આ નવા સમૂહ માટે પ્રાથમિક નિયમો લખી નાંખ્યા હતાઃ “તમે જે કમ્પ્યુટર સિસ્ટમ્સમાં પ્રવેશ કરો તેને નુકસાન ન કરો (તેનો સંપૂર્ણ નાશ કરવા સહિત); તે સિસ્ટમ્સની માહિતીને બદલો નહિં (તમે કમ્પ્યુટરમાં ખેડેલે માર્ગને છુપાવવા માટે લોગ્સ(logs)ને બદલ્યા સિવાય); અને માહિતીનું આદાનપ્રદાન કરો.”
[[ચિત્ર:Julian Assange in 2008.jpg|thumb]]
હેકિંગની પ્રતિક્રિયારૂપે, 1991માં ઓસ્ટ્રેલિયન ફેડરલ પોલિસે તેમના [[મેલબોર્ન|મેલબોર્ન]]ના ઘર પર દરોડો પાડ્યો. તેમણે ઓસ્ટ્રેલિયન યુનિવર્સિટી, કેનડિયન ટેલિકોમ્યુનિકેશન્સ કંપની નોર્ટેલ, અને અન્ય સંસ્થાઓના કમ્પ્યુટર્સમાં, મોડમ દ્વારા પ્રવેશ કર્યો હોવાનું બહાર આવ્યું હતું.  1992માં, તેઓ હેકિંગના 24 આરોપોમાં દોષિત સાબિત થયા હતા અને સારી વર્તણૂકને કારણે 2100 ઓસ્ટ્રેલિયન ડૉલરના (AU$2100) દંડ બાદ કરાર પર મુક્ત કરાયા હતા.&lt;ref name=&quot;smh1&quot; /&gt; વકીલે કહ્યું “એક ચતુરની જિજ્ઞાસાની જેમ અને આમ ઘણા બધા કમ્પ્યુટરમાં સર્ફ (surf) કરવાના અને કરી શકવાના આનંદ- સિવાય અન્ય કોઈ ઈરાદો હોવાનો અહીં કોઈ પૂરાવો નથી”. બાદમાં અસાંજે ટિપ્પણી કરી હતી, “હકિકતે, આ થોડું ત્રાસદાયક છે.  કારણ કે મેં ભાગીદારીમાં એક પુસ્તક લખ્યું છે [હેકર હોવા પર], આ અંગેના દસ્તાવેજી ચિત્રપટો છે, લોકો તે વિષે ખૂબ વાતો કરે છે.  તેઓ કટ (cut) અને પેસ્ટ (paste) કરી શકે છે.  પરંતુ તે 20 વર્ષ પહેલા હતું. આધુનિક સમયના લેખો મને કમ્પ્યુટર હેકર કહે તે જોવું ઘણું ત્રાસદાયક છે. હું તેનાથી શરમ નથી અનુભવતો, હું તેનાથી ઘણો ગર્વ અનુભવું છું. પરંતુ હવે હું એ કારણ સમજું છું કે તેઓ મને કમ્પ્યુટર હેકર સૂચવે છે.  તેનું એક ખૂબ ચોક્કસ કારણ છે.”&lt;ref name=&quot;Forbes&quot; /&gt;&lt;/ref&gt;

=== બાળકના હવાલાના મુદ્દાઓ ===
1989માં, અસાંજે એ તેની પ્રેમિકા સાથે રહેવાનું શરૂ કર્યુ અને તેમને એક પુત્ર હતો, ડેનિયલ.&lt;ref&gt;{{cite web| author = Nick Johns-Wickberg | url = http://www.crikey.com.au/2010/09/17/daniel-assange-i-never-thought-wikileaks-would-succeed/ | title = Daniel Assange: I never thought WikiLeaks would succeed | publisher = Crikey | date = | access-date = 8 December 2010 }}&lt;/ref&gt; છૂટા પડ્યા બાદ, તેઓ હવાલો મેળવવાના લાંબા સંઘર્ષમાં લાગી ગયા, અને 1999 સુધી હવાલા વ્યવસ્થા પર સંમત ન થયા.&lt;ref name=&quot;newyorker&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.dailymail.co.uk/news/article-1297917/Is-Wikileaks-boss-Julian-Assange-force-good-chaos.html | title = Paranoid, anarchic... is WikiLeaks boss a force for good or chaos? | date = 27 July 2010 | access-date = 27 October 2010 | publisher = [[Daily Mail]] | first = Edward Heathcoat | last = Amory}}&lt;/ref&gt; આ સમગ્ર પ્રક્રિયાએ અસાંજે અને તેમના માતાને, અન્ય કોઈ પણ રીતે ન મેળવી શકાય તેવા, ઓસ્ટ્રેલિયામાં બાળકના હવાલાના મુદ્દાઓને લગતા કાયદાકીય કાગળિયાઓ માટે “કેન્દ્રીય માહિતી ભંડાર” બનાવતા કાર્યકર્તા સમૂહ પેરન્ટ ઇન્ક્વાયરિ ઈન્ટુ ચાઈલ્ડ પ્રોટેક્શન  રચવા પ્રોત્સાહિત કર્યા.&lt;ref name=&quot;newyorker&quot; /&gt;

== કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામિંગ અને યુનિવર્સિટી અભ્યાસ ==
1993માં, અસાંજે ઓસ્ટ્રેલિયામાં સૌપ્રથમ જાહેર ઈન્ટરનેટ સેવા પૂરી પાડનાર, સબઅર્બિયા પબ્લિક એક્સેસ નેટવર્ક શરૂ કરવામાં લાગી ગયા.&lt;ref name=&quot;Forbes&quot;&gt;{{cite web | last = Greenberg | first = Andy | url = http://blogs.forbes.com/andygreenberg/2010/11/29/an-interview-with-wikileaks-julian-assange/6/ | title = An Interview With WikiLeaks’ Julian Assange&amp;nbsp;— Andy Greenberg – The Firewall | publisher = Blogs.forbes.com | date =  | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 11 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101211165856/http://blogs.forbes.com/andygreenberg/2010/11/29/an-interview-with-wikileaks-julian-assange/6/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://suburbia.org.au | title = Suburbia Public Access Network | publisher = Suburbia.org.au | date = | access-date = 4 December 2010}}&lt;/ref&gt;  1994માં શરૂ કરીને, અસાંજે મેલબોર્નમાં પ્રોગ્રામર અને [[ફ્રી સૉફ્ટવૅર|મફત સોફ્ટવેર]]ના ડેવલપર તરીકે રહ્યા.&lt;ref name=&quot;smh1&quot; /&gt;  1995માં, અસાંજે, સૌપ્રથમ મફત અને ઓપન સોર્સ પોર્ટ સ્કેનર, ''સ્ટ્રોબ''  લખ્યું.&lt;ref name=&quot;seclists&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;strobe&quot; /&gt;  1996માં તેમણે પોસ્ટગ્રેએસક્યુએલ પ્રોજેક્ટ ને ઘણા પેચીસ ફાળવ્યા.&lt;ref name=&quot;pgsql&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://git.postgresql.org/gitweb?p=postgresql.git;a=search;h=HEAD;s=Julian+Assange;st=author પોસ્ટગ્રેએસક્યુએલ કોમ્મિટ્સ]&lt;/ref&gt;  તેમણે એક પુસ્તક લખવામાં મદદ કરી (1997) ''[[Underground: Tales of Hacking, Madness and Obsession on the Electronic Frontier]]'' , જે તેમને સંશોધક તરીકેનું માન આપે છે અને તેમના આંતરરાષ્ટ્રીય વિધ્વંસકો સાથેના ઇતિહાસને નોંધે કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.wired.co.uk/magazine/archive/2009/10/start/exposed-wikileaks-secrets?page=all|title=Exposed: Wikileaks' secrets|author=Annabel Symington|publisher=Wired Magazine|date=1 September 2009|access-date=7 December 2010|archive-date=14 સપ્ટેમ્બર 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914225127/http://www.wired.co.uk/magazine/archive/2009/10/start/exposed-wikileaks-secrets?page=all|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;suelette&quot; /&gt; 1997ની આસપાસ શરૂ કરીને, તેમણે રબરહોઝ ક્રિપ્ટાનાલીસિસ સામે સત્યાભાસી અસ્વીકાર્યતા પૂરી પાડવા માટે ડિઝાઈન કરાયેલા લિનક્સ માટે સોફ્ટવેર પેકેજમાં બનાવાયેલી એક સંકેતલિપિની વિભાવના, રબરહોઝ  અસ્વીકાર્ય એન્ક્રિપ્શન સિસ્ટમનું ભાગીદારીમાં નિર્માણ કર્યુ;&lt;ref name=&quot;singel&quot; /&gt; મૂળ પણે આ સિસ્ટમનો ઉપયોગ “માનવ અધિકાર કાર્યકર્તાઓ કે જેમણે ક્ષેત્રની સંવેદનશીલ માહિતીનું રક્ષણ કરવાની જરૂર પડતી હતી તેમના સાધન તરીકે” થાય તેવો તેમનો ઉદ્દેશ્ય હતો.&lt;ref name=&quot;rubberhose&quot; /&gt; અન્ય [[ફ્રી સૉફ્ટવૅર|મફત સોફ્ટવેર]] કે જે તેમણે લખ્યા કે ભાગીદારીમાં લખ્યા તેમાં યુઝનેટ કેશિંગ સોફ્ટવેર એનએનટીપીકેશ &lt;ref name=&quot;nntpcache&quot; /&gt; અને [[વેબ શોધ એન્જીન|વેબ-આધારિત સર્ચ એન્જિન્સ]] માટેની કમાન્ડ-લાઈન, સર્ફ્રોનો સમાવેશ થાય છે.  1999માં, અસાંજે લીક્સ.ઓઆરજી ડોમેન નોંધાવ્યું; “પરંતુ”, તેઓ કહે છે, “પછી મેં એની સાથે કંઈ કર્યું નથી.”&lt;ref name=&quot;theage1&quot; /&gt;

કથિત રૂપે અસાંજે એ વિવિધ સમયે છ યુનિવર્સિટીઓમાં અભ્યાસ કર્યો છે.&lt;ref name=&quot;pdf&quot; /&gt; 2003થી 2006 સુધીમાં, તેમણે મેલબોર્ન યુનિવર્સિટીમાં ભૌતિક વિજ્ઞાન અને ગણિતશાસ્ત્રનો અભ્યાસ કર્યો છે, તેમ છતાં તેઓ ક્યારેય સ્નાતક નથી થયા અને તેમણે મોટા ભાગના ગણિત અભ્યાસક્રમોમાં ઉત્તીર્ણ થવા માટે ઓછામાં ઓછા ગુણ નથી મેળવ્યા.&lt;ref&gt;{{cite news | first=John | last=Rosenthal | coauthors= | title=Mythbusted: Professor says WikiLeaks founder was ‘no star’ mathematician' | date=2010-12-12 | publisher= | url =http://dailycaller.com/2010/12/12/mythbusted-professor-says-wikileaks-founder-was-no-star-mathematician/ | work =[[The Daily Caller]] | pages = | access-date = 2010-12-12 | language = }}&lt;/ref&gt;   

તેમના અંગત વેબ પેજ પર, તેઓ 2005ની આસપાસ ઓસ્ટ્રેલિયન રાષ્ટ્રીય ભૌતિક વિજ્ઞાન સ્પર્ધામાં તેમની યુનિવર્સિટીનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું હોવાનું વર્ણવે છે.&lt;ref name=&quot;cream&quot; /&gt; તેમણે તત્ત્વજ્ઞાન અને ચેતાવિજ્ઞાનનો પણ અભ્યાસ કર્યો છે.&lt;ref name=&quot;pdf&quot; /&gt;

== વિકિલીક્સ ==
વિકિલીક્સની સ્થાપના 2006માં થઈ હતી.&lt;ref name=&quot;smh2&quot; /&gt; એ વર્ષે, અસાંજેે વિકિલીક્સ પાછળની વિચારધારા નક્કી કરતાં બે નિબંધ લખ્યા હતાઃ “જો આપણે કંઈ પણ શીખ્યા હોઈએ, તો શાસન પદ્ધતિના વર્તનને ધરમૂળથી બદલી નાંખવા માટે આપણે સ્પષ્ટપણે અને સાહસિકપણે વિચારવું જ જોઈએ, આ એ શાસનપદ્ધતિઓ છે જેને બદલાવું નથી. આપણે તેમના કરતાં વધુ વિચારવું જ જોઈએ, જેઓ આપણી આગળ નીકળી ગયા છે અને જેમણે પ્રૌદ્યોગિક પરિવર્તનોની ખોજ કરી છે, એવા પરિવર્તનો કે જે આપણને આપણા પૂર્વજો ન કરી શક્યા હોય તેવા કામ કરવાના રસ્તાઓ પર ઉત્તેજન આપે છે.”&lt;ref name=&quot;Whelan&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.dailymail.co.uk/news/article-1299311/FBI-question-WikiLeaks-mother-Welsh-home-Agent-interrogate-distressed-woman-search-sons-bedroom.html|title = FBI question WikiLeaks mother at Welsh home: Agents interrogate 'distressed' woman, then search her son's bedroom | author = Andy Whelan and Sharon Churcher | date = 1 August 2010 | access-date = 1 December 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://iq.org/conspiracies.pdf | title = State and Terrorist Conspiracies | first = Julian | last = Assange | date = 10 November 2006 | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 29 ઑગસ્ટ 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070829163014/http://iq.org/conspiracies.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://iq.org/conspiracies.pdf | title = Conspiracy as Governance | first = Julian | last = Assange | date = 3 December 2006 | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 29 જાન્યુઆરી 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070129125831/http://iq.org/conspiracies.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  આ બ્લોગમાં તેમણે લખ્યું, “એક સંસ્થા જેટલી વધુ રહસ્યપ્રિય અને અન્યાયી હોય, તેટલી જ વધુ, ગુપ્ત માહિતી જાહેર થઈ જવાની બીક અને વહેમ તેના નેતૃત્વ અને આયોજન સમિતિમાં પ્રેરાય છે. ...  કારણ કે અન્યાયી વ્યવસ્થાઓ, તેમના સ્વભાવ દ્વારા વિરોધીઓને પ્રેરે છે, અને ઘણા સ્થળોએ ભાગ્યે જ ઉપરી હાથ હોય છે, મોટા પાયે ગુપ્ત માહિતી જાહેર થઈ જતાં, જે લોકો શાસન કરવાના વધુ મુક્ત સ્વરૂપો સાથે તેમનું (આવી અન્યાયી વ્યવસ્થાઓનું) સ્થાન લેવાની શોધમાં છે, તેમની સામે તેઓ તીવ્રપણે ઘવાય છે.”&lt;ref name=&quot;Whelan&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://iq.org | title = The non linear effects of leaks on unjust systems of governance | date = 31 December 2006 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071020051936/http://iq.org/ | archive-date = 20 ઑક્ટોબર 2007 | access-date = 5 જાન્યુઆરી 2011 | url-status = live }}&lt;/ref&gt; 

અસાંજે વિકિલીક્સના નવ-સભ્યોની સલાહકાર સમિતિમાં બેસે છે, અને તેમના તરફથી જાણીતા મીડિયા પ્રવક્તા છે.  વર્તમાનપત્રો તેમને વિકિલીક્સના “નિર્દેશક” &lt;ref name=&quot;mcgreal&quot; /&gt;  અથવા “સ્થાપક”  તરીકે વર્ણવે છે, જ્યારે અસાંજે કહ્યું છે કે, “હું પોતાને સ્થાપક નથી કહેતો”; &lt;ref name=&quot;leakonomy&quot; /&gt; તેઓ પોતાને વિકિલીક્સના મુખ્ય તંત્રી તરીકે વર્ણવે છે,&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.huffingtonpost.com/tedtalks/julian-assange-why-the-wo_b_651329.html | title = Julian Assange: Why the World Needs WikiLeaks | publisher = Huffington Post | date = 19 July 2010 | access-date = 22 August 2010}}&lt;/ref&gt; અને જણાવે છે કે (વેબ)સાઈટ પર મૂકાતા દસ્તાવેજોની ચકાસણી પ્રક્રિયામાં અંતિમ નિર્ણય તેમનો હોય છે.&lt;ref name=&quot;motherjones&quot; /&gt;  સાઈટ માટે કામ કરતાં અન્ય તમામની જેમ, અસાંજે પગાર વિનાના સ્વયંસેવક છે.&lt;ref name=&quot;leakonomy&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.wikileaks.org/wiki/WikiLeaks:Advisory_Board#Julian_Assange.2C_investigative_journalist.2C_programmer_and_activist વિકિલીક્સ: સલાહકારી બોર્ડ – જુલિયન અસાંજે, શોધ પત્રકાર, પ્રોગ્રામર અને કાર્યકર્તા ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100912101437/http://www.wikileaks.org/wiki/WikiLeaks:Advisory_Board#Julian_Assange.2C_investigative_journalist.2C_programmer_and_activist |date=2010-09-12 }} (ટૂંકો જીવનપરિચય વિકિલીક્સના મુખ્ય પેજ પર છે)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2006496,00.html હાર્રેલ, એબેન, (26 July 2010) ''2-મિન. બાયો વિકિલીક્સ ફાઉન્ડર જુલિયન અસાંજે''  26 જુલાઈ  2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130825145220/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2006496,00.html |date=25 ઑગસ્ટ 2013 }} ''ટાઈમ'' .&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.democracynow.org/2010/6/17/wikileaks_whistleblowers વિકિલીક્સના સંસ્થાપકની તપાસ અને લેકરના વિડીયોમાં ઈરાકોની હત્યા દર્શાવવા બદલ ધકપકડની અફવા] - ''ડેમોક્રસી નાઉ'' ! દ્વારા વિડીયોની નોંધ&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web | author = Adheesha Sarkar | url = http://www.telegraphindia.com/1100810/jsp/opinion/story_12789816.jsp | title = The People'S Spy | publisher = Telegraphindia.com | date = 10 August 2010 | access-date = 22 August 2010}}&lt;/ref&gt;  અસાંજે કહે છે કે વિકિલીક્સ સિવાયના સમગ્ર વિશ્વના પ્રેસે સંયુક્તપણે કર્યા, તેના કરતાં વધુ વર્ગીકૃત દસ્તાવેજો વિકિલીક્સે જાહેર કર્યા છેઃ “આ એવું કંઈક નથી કે અમે કેટલા સફળ છીએ એમ કહેવાની રીતે હું કહું છું - સાચું કહીએ તો, આ બાકીના માધ્યમોની જોખમકારક સ્થિતિ તમને બતાવે છે.  (વિકિલીક્સ સિવાયના) સમગ્ર વિશ્વના સંયુક્ત પ્રેસ કરતાં, કઈ રીતે પાંચ લોકોનું આ જૂથ જનતા સમક્ષ વધુ ગુપ્ત માહિતીઓ જાહેર કરવામાં સફળ રહ્યું?  આ શરમજનક છે.”&lt;ref name=&quot;smh2&quot; /&gt; અસાંજે એમ કહીને પત્રકારત્વમાં “પારદર્શક” અને “વૈજ્ઞાનિક” અભિગમની વકીલાત કરે છે, કે “તમે સંપૂર્ણ પ્રાયોગિક આધાર સામગ્રી અને પરિણામો વિના ભૌતિક વિજ્ઞાન પર પ્રશ્નપત્ર ન છાપી શકો; એવું પત્રકારત્વનું માનક હોવું જોઈએ.”&lt;ref name=&quot;journalism_2010&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.csmonitor.com/USA/Military/2010/0726/Julian-Assange-the-hacker-who-created-WikiLeaks | title = Julian Assange: the hacker who created WikiLeaks | publisher = Csmonitor.com | date = | access-date = 22 August 2010}}&lt;/ref&gt; 2006માં, ''કાઉન્ટરપંચ''  એ તેમને “ઓસ્ટ્રેલિયાના સૌથી કુખ્યાત ભૂતપૂર્વ કમ્પ્યુટર હેકર” કહ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;wankworm&quot;/&gt; ''ધ એજ''  એ પણ તેમને “વિશ્વના સૌથી વધુ રસપ્રદ લોકોમાંના એક” અને “ઈન્ટરનેટના આઝાદીના લડવૈયા” કહ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;theage1&quot; /&gt; અસાંજે પોતાને “માનવજાતની ભલાઈ અંગે અત્યંત શંકાશીલ” કહે છે.&lt;ref name=&quot;theage1&quot; /&gt; ''પર્સનલ ડિમૉક્રસિ ફૉરમે''  કહ્યું હતું કે કિશોર તરીકે તેઓ “ઓસ્ટ્રેલિયાના સૌથી પ્રખ્યાત નૈતિક કમ્પ્યુટર હેકર હતા.”&lt;ref name=&quot;pdf&quot; /&gt;  તેઓ મોટા પાયે સ્વ-શિક્ષિત અને વિજ્ઞાન તેમજ ગણિતમાં બહોળું વાંચન ધરાવનાર,&lt;ref name=&quot;smh1&quot; /&gt; અને બૌદ્ધિક હરીફાઈમાં સફળ હોવાનું વર્ણવાયા છે.&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/media/2010/aug/01/julian-assange-wikileaks-afghanistan જુલિયન અસાંજે, ઓનલાઈનય યુગના સંત જેમણે બૌદ્ધિક લડાઈમાં સિદ્ધી હાંસલ કરી છે.] 1 August 2010&lt;/ref&gt; 

કેન્યામાં થયેલી ગેરકાયદે હત્યાઓ, આફ્રિકન કાંઠા પર ઠલવાતા ઝેરી કચરા, ચર્ચ ઓફ સાયન્ટોલોજીની પત્રિકાઓ, ગ્વાન્તેનામો બેની પ્રક્રિયાઓ, 12 જુલાઈ 2007ના રોજ બગદાદ પર થયેલા હવાઈ હુમલાના દ્રશ્યો અને અન્ય દસ્તાવેજોમાં સામેલ કૌપથીંગ તેમજ જુલિયસ બાએર જેવી વિશાળ બેંકો અંગેની દસ્તાવેજી સામગ્રી જાહેર કરવામાં વિકિલીક્સ સામેલ છે.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

2010માં ઓસ્લો ફ્રિડમ ફૉરમમાં જ્યારે વિકિલીક્સના સિદ્ધાંત અને અભિપ્રેત ઉદ્દેશ અંગે પૂછાયું, ત્યારે અસાંજે જણાવ્યુઃ&lt;ref&gt;{{Cite web
  | last = Lysglimt
  | first = Hans
  | authorlink = Hans Lysglimt
  | title = Transcript of interview with Julian Assange (2010-4-26)
  | work = Oslo Freedom Forum
  | publisher = Farmann Magazine
  | date = 2010-12-9
  | url = http://www.farmann.no/?p=1627
  | access-date = 2010-12-14
  | archive-date = 2011-08-27
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20110827101252/http://www.farmann.no/?p=1627
  | url-status = dead
  }}&lt;/ref&gt;

&lt;blockquote&gt;
અમારું લક્ષ્ય ન્યાયી સંસ્કૃતિ હોવાનો છે.  આ એક વ્યક્તિગત અભિપ્રેરક લક્ષ્ય જેવું છે.  અને સંદેશ પારદર્શકતાનો છે.  સંદેશને લક્ષ્ય સાથે ગૂંચવવામાં ન આવે તે મહત્વપૂર્ણ છે.  તેમ છતાં, અમે માનીએ છીએ કે આ એક ઉત્તમ સંદેશ છે.  પારદર્શકતા સાથે ન્યાય પ્રાપ્ત કરવો.  આવું કરવાનો આ સારો માર્ગ છે, અને આ ઘણી બધી ભૂલો ન કરવા માટેનો પણ એક સારો માર્ગ છે.  અમારી પાસે એક જુદા જ પ્રકારનો રાજકીય સિદ્ધાંત છે, તે જમણો નથી તે ડાબો નથી, તે સમજણ અંગેનો છે.  તમે કોઈ પણ સલાહ આપી શકો તે પહેલા, વિશ્વ સાથે કઈ રીતે કામ લેવું તે અંગેના કોઈ પણ કાર્યક્રમ, કઈ રીતે નાગરિકોને સમાજમાં મૂકવા.  લોકો પર પ્રભાવ કેવી રીતે ઉભો કરવો,  તમારી પાસે એ કાર્યક્રમ હોઈ શકે તે પહેલા, સૌપ્રથમ તમારે સમજવું પડે છે ખરેખર શું ચાલી રહ્યું છે.... અને તેથી ગેરસમજણમાંથી આવતો કોઈ પણ કાર્યક્રમ અથવા ભલામણ, કોઈ પણ રાજકીય સિદ્ધાંત, પોતે જ એક ગેરસમજણ હશે.    તેથી, અમે કહીએ છીએ, કે કેટલેક અંશે તમામ રાજકીય સિદ્ધાંતો વર્તમાનમાં નાદાર છે. કારણ કે તેમણે વિશ્વને સંબોધવા માટેની જરૂરી કાચી સામગ્રી તેમની પાસે નથી.  ખરેખર શું ચાલી રહ્યું છે તે સમજવા માટેની કાચી સામગ્રી. 
&lt;/blockquote&gt;

=== જાહેર દેખાવ  ===
[[File:Julian Assange 20091117 Copenhagen 1 cropped to shoulders.jpg|thumb|કોપનહેગનમાં અસાંજે, 2009]]
વિકિલીક્સ ઉપર મોટી સત્તા અને સંપાદકીય નિયંત્રણ રાખવા ઉપરાંત, અસાંજે તેના જાહેર ચહેરા તરીકે પણ વર્તે છે.  તેમણે માધ્યમોના અનેક પરિસંવાદોમાં ભાગ લીધો છે, જેમકે, કાનકૂનમાં ન્યૂ મીડિયા ડેઝ '09&lt;ref name=&quot;mediadays&quot; /&gt;  યુસી બર્કલી ગ્રેજ્યુએટ સ્કૂલ ઑફ જર્નાલિઝમમાં સંશોધાત્મક અહેવાલ લેખન પર ના 2010ની લોગન ચર્ચા પરિષદ, &lt;ref name=&quot;fora.tv&quot; /&gt; અને હેકર પરિસંવાદો, મુખ્યત્વે 25મી અને 26મી કેઑસ કમ્યુનિકેશન કૉંગ્રેસ.&lt;ref name=&quot;events.ccc.de&quot; /&gt;   વર્ષ 2010ના પહેલા છ માસના ગાળામાં, તેણે અલ ઝઝીરા અંગ્રેજી, એમએસએનબીસી (MSNBC) ડિમૉક્રસી રાઇટ નાઉ, આરટી (RT) તેમજ ''ધ કોલ્બર્ટ રિપોર્ટ'' માં દેખા દીધી હતી, અને વિકિલીક્સ દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલ બગદાદ હવાઈ હુમલાના વિડિઓ અંગે ચર્ચા કરી હતી.  3 જૂનના દિવસે ડેનિયલ એલ્સબર્ગ સાથે પર્સનલ ડિમૉક્રસી ફૉરમ પર તેમણે વિડિઓ કૉન્ફરન્સિંગ દ્વારા દેખા દીધી હતી.&lt;ref name=&quot;personal&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cjr&quot; /&gt; યુએસએ (USA)માં વ્યક્તિગત રીતે હાજર ન થવા પર એલ્સબર્ગે એમએસએનબીસી (MSNBC)ને કહ્યું હતું કે, &quot;તેણે (અસાંજે)એ આપેલા કારણ&quot; પ્રમાણે, &quot;તેના માટે આ દેશમાં આવવું સલામત ન હતું.&quot; 	

11 જુનના લાસ વેગાસ ખાતે યોજાઈ રહેલી ઈનવેસ્ટિગેટિવ રિપૉર્ટર્સ ઍન્ડ ઍડિટર્સ કોન્ફરન્સની શૉ કેસ પેનલમાં તે હાજર રહેનાર હતા,&lt;ref name=&quot;nicar&quot;&gt;&lt;/ref&gt; પરંતુ એવા અહેવાલો છેકે, તેમણે કેટલાક દિવસો પહેલા જ (આવવાનું) રદ્દ કરી નાખ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;poulsen&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  10 જૂન 2010ના એવા અહેવાલો આવ્યા હતા કે, પેન્ટાગોનના અધિકારીઓ તે ક્યાં છે, તે શોધવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યાં છે.&lt;ref name=&quot;pentagonhunt&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tdbmanhunt&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  જેના આધાર ઉપર એવા અહેવાલો છે કે, યુ.એસ. (U.S.)ના અધિકારીઓ અસાંજેને પકડવા માગે છે.&lt;ref name=&quot;taylor&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  એલ્સબર્ગે કહ્યું હતું કે, બ્રેડલી મેનિંગની ધરપકડ અને હવે અસંજ શું પ્રકાશિત કરશે તેવી યુ.એસ. (U.S.) અધિકારીઓની અટકળોના પગલે, &quot;તેની ક્ષેમ-કુશળતા, ભૌતિક જીંદગી, હવે કોઈક જોખમમાં છે.&quot;&lt;ref name=&quot;ellsbergmsnbc&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  ''ધ એટલાન્ટિક'' માં માર્ક એમ્બાન્ડરે એલ્સબર્ગની ચિંતાને &quot;હાસ્યાસ્પદ&quot; ઠેરવી, અને કહ્યું કે, બ્લેક હોલની અંદર તેને ધકેલી દેવાથી એક ડગલું દૂર છે, તેવું મનાવાનું અસાંજેનું વલણ અને તે કેટલાક અંશે તેના કામની બદનામી કરે છે.&lt;ref name=&quot;ambinder&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  સલૂન.કૉમમાં ગ્લેન ગ્રીનવેલ્ડએ &quot;છુટાછવાયાં માધ્યમ અહેવાલો&quot; પર સવાલ ઉઠાવ્યા હતા કે, અસાંજેની &quot;માનવખોજ&quot; ચાલી રહી છે, એવી દલીલ કરી છે કે, આ અહેવાલો &quot;અનામી સરકારી અધિકારીઓ&quot;ની ટિપ્પણીઓ પર આધારિત છે અને યુ.એસ. (U.S.) સરકાર દ્વારા સંભવિત જાગૃત્તિ લાવનારાઓ સામે ગહન અભિયાન તરીકે પણ હોય શકે છે.&lt;ref name=&quot;greenwald&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

21 જૂન 2010ના અસાંજેએ બેલ્જિયમના બ્રસેલ્સમાં એક સુનાવણીમાં ભાગ લીધો, એક મહિનામાં પહેલી વખત તેઓ જાહેરમાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ઈન્ટરનેટ ઉપરના નિયંત્રણો અંગેની ચર્ચા કરનાર પેનલના તેઓ સભ્ય હતા, તાજેતરમાં જ ઓસ્ટ્રેલિયા જેવા રાષ્ટ્રો દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી તારણ પદ્ધતિ પર તેમણે ચિંતા પ્રગટ કરી હતી.  ચોક્કસ વિષયો પર માહિતી પ્રકાશિત કરતા અટાકવવા માટે અખબારોને આપવામાં આવતા, ગુપ્ત નિયંત્રણાત્મક આદેશો અને એટલે સુધી કે તે તથ્ય પણ કે આમની ઉપર નિયંત્રણો લાદવામાં આવી રહ્યાં છે, અસાંજેએ આ અંગે વાત કરી હતી.  ''ધ ગાર્ડિયન'' નું ઉદાહરણ આપતા તેમણે (અસાંજે)એ ખુલાસો કર્યો હતો કે, કેવી રીતે અખબારો દ્વારા તેમના ઓનલાઈન આર્કાઈવ્ઝ (ઇન્ટરનેટ પર મુકવામાં આવેલી માહિતી)ની સાથે ચેડાં કરવામાં આવે છે અને કેટલીક વખત સમગ્ર લેખ જ હટાવી દેવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;alde&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  તેણે (અસાંજે) ''ધ ગાર્ડિયન'' ને જણાવ્યું કે, તેમને પોતાની સલામતિની ચિંતા નથી, પરંતુ, તેઓ હંમેશા સાવચેત છે અને અમેરિકાની મુસાફરી કરવાનું ટાળશે, તેણે કહ્યું હતું કે, &quot;[યુ.એસ.] નાગરિકોના નિવેદનો વ્યાજબી છે. પરંતુ ખાનગીમાં કરવામાં આવેલા કેટલાક નિવેદનો વધુ સવાલો ઊભા કરે છે.&quot;  &quot;રાજકીય દ્રષ્ટીએ કોઈ પગલું લેવું તેમના માટે મોટી ભૂલ હશે.  હું એકદમ સલામતિ અનુભવું છું, પરંતુ, મને મારા વકીલોએ સલાહ આપી છે કે, આ ગાળા દરમિયાન મારે યુ.એસ. (U.S.)ની મુસાફરી ન કરવી જોઈએ.&quot;&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 

17 જુલાઈના, ન્યૂયોર્ક શહેરમાં યોજાયેલ 2010 હેકર્સ ઑન પ્લાનૅટ અર્થ (હોપ) પરિસંવાદમાં વિકિલીક્સ વતી જેકોબ એપલબેઉમ બોલ્યા  હતા, પરિસંવાદમાં સંઘીય જાસૂસોની હાજરીના કારણે, તેમણે અસાંજેનું સ્થાન લીધું હતું.&lt;ref name=&quot;repair&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | last = McCullagh | first = Declan | url = http://news.cnet.com/8301-1009_3-20010861-83.html | title = Feds look for Wikileaks founder at NYC hacker event | publisher = News.cnet.com | date = 16 July 2010 | access-date = 21 August 2010 | archive-date = 27 ઑગસ્ટ 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110827013027/http://news.cnet.com/8301-1009_3-20010861-83.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; તેમણે જાહેરાત કરી હતી કે, વિકિલીક્સ પર રજૂઆત કરવાની વ્યવસ્થા થોડા સમય માટે બંધ કર્યા પછી ફરી શરૂ થઈ ગઈ છે અને ચાલી રહી છે.&lt;ref name=&quot;repair&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://docs.google.com/document/pub?id=1ebTGiyaQQ2HSCOpqsD8GD7x_7IBqkeYZ4jfEJ_rYeFQ Jacob Appelbaum, WikiLeaks keynote: 2010 Hackers on Planet Earth conference, New York City], 17 July 2010&lt;/ref&gt; 19 જુલાઈ 2010ના ઑક્સફૉર્ડમાં ટીઈડી (TED) પરિસંવાદમાં અસાંજે આશ્ચર્યજનક રીતે વક્તા તરીકે  હાજર થયા હતા અને પુષ્ટી કરી હતીકે, વિકિલીક્સે રજૂઆતો લેવાની શરૂ કરી દીધી છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://blog.ted.com/2010/07/surprise_speake.php | title = Surprise speaker at TEDGlobal: Julian Assange in Session 12 | publisher = Blog.ted.com | date =  | access-date = 21 August 2010 | archive-date = 19 જુલાઈ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100719101851/http://blog.ted.com/2010/07/surprise_speake.php | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ted_2010&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;geekosystem_2010&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  26 જુલાઈના, અફઘાન વોર ડાયરી બહાર પાડ્યા પછી, અસાંજે પત્રકાર પરિસંવાદ માટે ફ્રન્ટલાઈન ક્લબ ખાતે આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;ustream_2010&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 

=== યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સના રાજનયિક સંદેશાઓની જાહેરાત ===
28 નવેમ્બર 2010ના રોજ, વિકિલીક્સે તેમના કબજા હેઠળના 251,000 અમેરિકન રાજનયિક સંદેશાઓમાંથી કેટલાકને જાહેર કરવાનું શરૂ કર્યું, જેમાંના 53 ટકા કરતાં વધુ અવર્ગીકૃતની યાદીમાં છે, 40 ટકા “ખાનગી” છે અને ફક્ત છ ટકા જેટલા “અગંત” વર્ગીકૃત કરાયેલા છે.  ત્યાર પછીના દિવસે, ઓસ્ટ્રેલિયાના મુખ્ય સરકારી વકીલ, રોબર્ટ મેક ક્લેલેન્ડે, પત્રકારોને કહ્યું કે ઓસ્ટ્રેલિયા અસાંજેની પ્રવૃત્તિઓ અને વિકિલીક્સની તપાસ કરશે.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://english.aljazeera.net/news/asia-pacific/2010/11/2010112961154954144.html | title = Australia opens WikiLeaks inquiry | publisher = Al Jazeera English | date = | access-date = 1 December 2010}}&lt;/ref&gt;  તેમણે કહ્યું કે “ઓસ્ટ્રેલિયાના દ્રષ્ટિકોણથી, અમને લાગે છે કે અહીં શક્યપણે એવા ઘણા ગુનાહિત કાયદાઓ છે, જે આ માહિતી જાહેર થવાથી ભંગ થયા હોઈ શકે છે.  ઓસ્ટ્રેલિયન ફેડરલ પોલીસ તે તરફ જોઈ રહી છે.”&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.attorneygeneral.gov.au/www/ministers/mcclelland.nsf/Page/Transcripts_2010_FourthQuarter_29November2010-DoorstoponleakingofUSclassifieddocumentsbyWikiLeaks | title = Doorstop on leaking of US classified documents by Wikileaks | publisher = Attorney-General for Australia | date = 29 November 2010 | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 6 ઑક્ટોબર 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111006010131/http://www.attorneygeneral.gov.au/www/ministers/mcclelland.nsf/Page/Transcripts_2010_FourthQuarter_29November2010-DoorstoponleakingofUSclassifieddocumentsbyWikiLeaks | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  મેક ક્લેલેન્ડે એ શક્યતાને નકારી નહોતી કે,  ઓસ્ટ્રેલિયન સત્તાધિકારીઓ અસાંજેનો પાસપોર્ટ રદ કરે, અને તેમને ચેતવણી આપે કે તેઓ જ્યારે ઓસ્ટ્રેલિયા પરત ફરે ત્યારે આરોપોનો સામનો કરી શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.monstersandcritics.com/news/asiapacific/news/article_1602108.php/Australia-warns-WikiLeaks-Assange-of-charges-if-he-returns | title = Australia warns Assange of possible charges if he returns to Australia | publisher = Monstersandcritics.com | date = 17 November 2010 | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 2 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101202041632/http://www.monstersandcritics.com/news/asiapacific/news/article_1602108.php/Australia-warns-WikiLeaks-Assange-of-charges-if-he-returns | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 11 ડિસેમ્બર 2010 સુધીમાં માત્ર 1295, અથવા કુલમાંથી 1 ટકાના  1/૨ જેટલા સંદેશાઓ જાહેર કરાયા હતા.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20101205013631/http://213.251.145.96/cablegate.html &quot;સિક્રેટ યુએસ એમ્બેસી કેબલ્સ &quot;], વિકિલિક્સ. સુધારો, 11 ડિસેમ્બર 2010&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ગ્રીનવોલ્ડ, ગિલેન્ન (10 ડિસેમ્બર 2010)[http://www.salon.com/news/opinion/glenn_greenwald/2010/12/10/wikileaks_media/index.html &quot;ધી મિડિયાસ ઑથોરિટેરિઅનિઝમ એન્ડ વિકિલિક્સ&quot;], સાલોન મિડિયા ગ્રુપ (Salon.com). સુધારો, 11 ડિસેમ્બર 2010&lt;/ref&gt;

યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સના કાયદા વિભાગે જાહેરાત સંબંધિત ગુનાહિત તપાસ આદરી છે.  યુ.એસ. (U.S.)ના વકીલો અસાંજે વિરુદ્ધ ઘણા નિયમો હેઠળ આરોપો વિચારી રહ્યા છે, પરંતુ કોઈ પણ આરોપ હેઠળ ફરિયાદ કરવી મૂશ્કેલ હશે.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Savage|first=Charlie|title=U.S. Prosecutors Study WikiLeaks Prosecution|url=http://www.nytimes.com/2010/12/08/world/08leak.html?partner=rss&amp;emc=rss|access-date=9 December 2010|newspaper=[[The New York Times]]|date=7 December 2010}}&lt;/ref&gt; સંદેશાઓની જાહેરાત બાદ લેવાયેલા ''ટાઈમ'' ના ઈન્ટર્વ્યુ માં, રિચર્ડ સ્ટેનજેલે અસાંજેને પૂછ્યું કે શું હિલેરી ક્લિન્ટને રાજીનામું આપવું જોઈએ; તેમણે એમ કહીને જવાબ આપ્યો કે, “જો તેણી યુ.એસ. (U.S.)એ હસ્તાક્ષર કર્યા છે તેવા આંતરરાષ્ટ્રીય કરારોનું ઉલ્લંઘન કરીને યુ.એસ. (U.S.) રાજનયિકોને સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની જાસુસીના આદેશ આપવા માટે જવાબદાર હોય, તેમ દર્શાવી શકાતું હોય તો, તેણીએ રાજીનામું આપવું જોઈએ”.&lt;ref&gt;{{cite news | last = Chua | first = Howard | url = http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,2033771,00.html | title = WikiLeaks Founder Assange to TIME: Clinton 'Should Resign' | publisher = TIME | date =  | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 2 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101202012544/http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,2033771,00.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

પેન્ટાગોન પેપર્સના વ્હિસલ બ્લોઅર ડેનિઅલ એલ્સબર્ગે કહ્યું કે અસાંજે “આપણી [અમેરિકન] લોકશાહીની સેવા કરી રહ્યો છે, અને ચોક્કસપણે, આ દેશમાં, મોટા ભાગના મામલાઓમાં જે કાયદાઓ નથી, તેવી ગુપ્તતાની ધારાઓને પડકારીને, આપણા કાયદાના નિયમોની સેવા કરી રહ્યો છે.”  વિકિલીક્સના અમેરિકન રાજનયિક સંદેશાઓની જાહેરાત અંગે યુ.એસ. (U.S.) માટેના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાની દ્રષ્ટિના મુદ્દા પર, એલ્સબર્ગે ઉમેર્યું કે “તેઓ સ્પષ્ટપણે ઘણી રીતે ખૂબ સક્ષમ વ્યક્તિ છે.  હું માનુ છું કે તેમની સાહજિક વૃત્તિએ આમાંની મોટા ભાગની સામગ્રી જાહેર હોવાની લાયકાત ધરાવે છે.  આપણે ખૂબ નાના હિસ્સા પર ચર્ચા કરી રહ્યા છે, જે ન કરવા જેવી છે.  તેમણે હજું એવું કંઈ પણ જાહેર નથી કર્યું, જેનાથી કોઈની પણ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને ઠેસ પહોંચે.”&lt;ref name=&quot;ellsbergdanger&quot;&gt;
{{cite web | url = http://www.thedailybeast.com/blogs-and-stories/2010-06-11/daniel-ellsberg-wikileaks-julian-assange-in-danger | title = Daniel Ellsberg: Wikileaks' Julian Assange &quot;in Danger&quot; | work = [[The Daily Beast]] | first = Samuel P. | last = Jacobs | date = 11 June 2010 | access-date = 5 July 2010}}&lt;/ref&gt;

=== પ્રકાશક તરીકેની ભૂમિકા===
અસાંજે 2009નો અમ્નેસ્ટિ ઇન્ટરનેશનલનો મીડિયા અવૉર્ડ મેળવ્યો,&lt;ref name=&quot;amnestyint&quot;&gt;&lt;/ref&gt; જેનો હેતુ “માનવ અધિકારોના પત્રકારત્વમાં શ્રેષ્ઠતા ઓળખવા”નો હોય છે,&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.amnesty.org.uk/content.asp?CategoryID=10058 | title = AIUK: Media Awards | publisher = Amnesty.org.uk | access-date = 4 December 2010}}&lt;/ref&gt; અને તેઓ સેન્ટર ફોર ઇન્વેસ્ટીગેટીવ જર્નાલિઝ્મ દ્વારા પત્રકાર તરીકે ઓળખાવાયેલા છે.&lt;ref name=&quot;tcij&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.tcij.org/about-2/teachers-and-speakers/julian-assange | title = Julian Assange | publisher = [[Centre for investigative journalism]] | access-date = 3 December 2010 | archive-date = 21 એપ્રિલ 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120421030036/http://www.tcij.org/about-2/teachers-and-speakers/julian-assange | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  ડિસેમ્બર 2010માં, યુએસના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ફિલિપ જે. ક્રોવ્લિએ અસાંજેના પત્રકાર તરીકે વર્ણન સામે વાંધો વ્યક્ત કર્યો, અને એમ પણ જણાવ્યું કે યુએસ વિદેશ મંત્રાલય વિકિલીક્સને મીડિયા સંગઠન તરીકે માન્ય નથી રાખતું.  પત્રકારોના પ્રશ્નના જવાબમાં, ક્રોવ્લિએ કહ્યુ; “હું માનું છે કે તે અરાજકતાવાદી છે, પરંતુ પત્રકાર નથી”.&lt;ref&gt;ફિલિપ જે. ક્રૌવલે, આસિસ્ટન્ટ સેક્રેટરી, [http://www.state.gov/r/pa/prs/dpb/2010/12/152291.htm ૨ ડિસેમ્બર 2010 ડેયલી પ્રેસ બ્રિફીંગ], વોશિંગ્ટન, ડીસી &lt;/ref&gt; એલેક્સ માસ્સીએ ધ સ્પેક્ટેટર (The Spectator)માં લખેલા લેખમાં કહ્યું “હા, જુલિયન અસાંજે પત્રકાર છે”, પરંતુ સ્વીકાર્યું કે “સમાચારનો માણસ” અસાંજે માટે વધુ સારું વર્ણન હોઈ શકે છે.  અસાંજે કહ્યું છે કે તેઓ 25ની ઉંમરથી તથ્યાત્મક સામગ્રી છાપતા આવ્યા છે, અને એટલે તેઓ પત્રકાર છે કે નહિં તેની ચર્ચા કરવી જરૂરી નથી.  તેમણે જણાવ્યું છે કે તેમની ભૂમિકા “મુખ્ય રૂપે પ્રકાશક અને મુખ્ય તંત્રીની છે, કે જે અન્ય પત્રકારોને સુનિયોજિત કરે છે અને નિર્દેશ આપે છે”.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.guardian.co.uk/world/blog/2010/dec/03/julian-assange-wikileaks | title = Julian Assange answers your questions | publisher = The Guardian | author = Julian Assange | date = 3 December 2010 | access-date = 3 December 2010}}&lt;/ref&gt;  


== કથિત જાતીય આરોપો ==
20 ઓગસ્ટ 2010ના અસાંજે વિરૂદ્ધ તપાસ હાથ ધરવામાં આવી હતી અને સ્વીડનમાં બે મહિલાઓ, ઉંમર વર્ષ 26 અને 31,&lt;ref&gt;{{cite web| author = TNN | url = http://timesofindia.indiatimes.com/world/us/Sex-accusers-boasted-about-their-conquest-of-WikiLeaks-founder-Julian-Assange/articleshow/7068149.cms | title = Sex accusers boasted about their 'conquest' of WikiLeaks founder Julian Assange | publisher = The Times of India | work = Timesofindia.indiatimes.com | date = 21 August 2010 | access-date = 10 December 2010 }}&lt;/ref&gt; પહેલો એન્કોપિંગમાં અને બીજું સ્ટોકહોમમાં જાતિય સમાગમના અનુસંધાનમાં, સામે સ્વીડનમાં ધરપકડનો હુકમ કાઢવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/09/08/AR2010090803240.html | title = WikiLeaks stalled by Swedish inquiry into allegations of rape by founder Assange | work = [[The Washington Post]] | date = 9 September 2010 | access-date = 9 September 2010 | first = Edward | last = Cody}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.aklagare.se/In-English/ | title = Swedish inquiry reopen investigations into allegations of sexual misconduct by founder Assange on third level of appeal | work = Anklagermyndigheten | date = 10 September 2010 | access-date = 10 September 2010 | archive-date = 17 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101217230139/http://www.aklagare.se/In-English/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  
તપાસ શરૂ થઈ તેની ટૂંક સમયમાં, મુખ્ય ખટલા અધિકારી ઈવા ફિન્નેએ અસાંજેની ધરપકડનું હુકમનામું કાઢી નાખ્યું હતું, જ્યારે આ અંગેની માહિતી મળી ત્યારે ફરિયાદ નોંધનારા કોલ ઉપરના ખટલા અધિકારીના અહેવાલને બાજુએ મુકતા કહ્યું હતું કે, &quot;મને નથી લાગતું કે તેણે બળાત્કાર કર્યો છે તેવી શંકા કરવાને કોઈ કારણ છે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11049316|title=Swedish rape warrant for Wikileaks' Assange cancelle|publisher=BBC}}&lt;/ref&gt;  આમ છતાં, સ્થાનિક કાયદામાં વર્ણનના આધાર પર પજવણીના સંભવિત આરોપની તપાસ ચાલુ રહી.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.dn.se/nyheter/sverige/aklagare-misstankarna-mot-julian-assange-kvarstar-1.1158117 | newspaper = [[Dagens Nyheter]] | title = Åklagare: Misstankarna mot Julian Assange kvarstår | access-date = 3 November 2010 | archive-date = 28 ઑગસ્ટ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100828115732/http://www.dn.se/nyheter/sverige/aklagare-misstankarna-mot-julian-assange-kvarstar-1.1158117 | url-status = dead }} {{da}}&lt;/ref&gt;   અસાંજેએ આ આરોપોને કાઢી નાખ્યા અને કહ્યું કે, બંને મહિલાઓ સાથે તેણે સહમતિથી જાતિય સંબંધો બાંધ્યા હતા, અને સહયોગીઓ સાથે મળીને તેણે જાહેર કર્યું કે, આ તેમના ચરિત્ર્ય હનનનો પ્રયાસ હતો અને મલિન કલંક અભિયાન હતું.&lt;ref&gt;{{cite news | last = Davies | first = Caroline | url = http://www.guardian.co.uk/media/2010/aug/22/wikileaks-julian-assange-denies-rape-allegations | title = WikiLeaks founder Julian Assange denies rape allegations | newspaper = [[The Guardian]] | date = 22 August 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GuardCharges&quot;&gt;{{cite web | author = David Leigh, Luke Harding, Afua Hirsch and Ewen MacAskill | url = http://www.guardian.co.uk/media/2010/nov/30/interpol-wanted-notice-julian-assange | title = WikiLeaks: Interpol issues wanted notice for Julian Assange | publisher = The Guardian | date = | access-date = 1 December 2010}}&lt;/ref&gt;  31 ઓગસ્ટના એક કલાક સુધી પોલીસ દ્વારા તેની પૂછપરછ કરવામાં આવી હતી, &lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.guardian.co.uk/media/2010/aug/31/wikileaks-julian-assange-questioned | title = WikiLeaks founder Julian Assange questioned by police | newspaper = The Guardian | date = 31 August 2010}}&lt;/ref&gt; 1 સપ્ટેમ્બરના સ્વીડનના વરિષ્ઠ ફોજદારી ખટલો દાખલ કરનાર મેરિએન એનવાય, એ નવી માહિતી મળી હોવાનું ટાંકીને ફરી તપાસ ખોલાવી હતી.  મહિલાના વકીલ કાલેસ બોર્ગસ્ટ્રોમ, જેઓ સ્વીડનના રાજકારણી પણ છે, તેમણે ખટલો નહીં ચલાવવાના નિર્ણય સામે અપીલ પણ દાખલ કરી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.guardian.co.uk/media/2010/sep/01/sweden-julian-assange-rape-investigation | title = Sweden reopens investigation into rape claim against Julian Assange | newspaper = The Guardian | date = 10 September 2010}}&lt;/ref&gt; અસાંજેએ કહ્યું કે, તેમની સામેના આરોપો વિકિલીક્સના દુશ્મનો દ્વારા &quot;ગોઠવાયેલા&quot; છે.&lt;ref name=&quot;swissasylum&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ઓક્ટોબર માસના અંતભાગમાં, સ્વિડનના નાગરિકત્વ અને ત્યાં કામ કરવા માટે પરવાનો માંગતી અસાંજેની અરજી સ્વિડને કાઢી નાખી.  4 નવેમ્બરના અસાંજેએ કહ્યુંકે, તેઓ સ્વિત્ઝરલેન્ડમાં રાજકીય રાજ્યાશ્રય માટે અરજી કરવાનું વિચારી રહ્યાં છે, જેની &quot;વાસ્તવિક સંભાવના&quot; છે.&lt;ref name=&quot;swissasylum&quot;&gt;{{cite news | url = http://news.smh.com.au/breaking-news-technology/wikileaks-founder-may-seek-swiss-asylum-interview-20101105-17gbx.html | title = Wikileaks founder may seek Swiss asylum: interview | date = 5 November 2010 | newspaper = The Sydney Morning Herald | access-date = 28 November 2010}}&lt;/ref&gt; 18 નવેમ્બરના, સ્ટોકહોમ જિલ્લા અદાલતે, અસાંજેની અટકાયત કરવાની અને તેની પૂછપરછ કરવાની અરજીને મંજૂરી આપી.&lt;ref name=&quot;msnbc1811&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.msnbc.msn.com/id/40250098/ns/world_news-europe/ | title = Sweden to issue int'l warrant for Assange | author = Karl Ritter, Malin Rising | publisher = Msnbc.com | date = 18 November 2010 | access-date = 4 December 2010 | archive-date = 4 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101204061249/http://www.msnbc.msn.com/id/40250098/ns/world_news-europe/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;appeal lost&quot;&gt;[http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11831519 સ્વીડને વિકિલિક્સ અસાંજેની અટકાયતના આદેશને યોગ્ય ઠેરવ્યો.]. બીબીસી&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikileaks-to-drop-another-bombshell-20101122-1849y.html | title = WikiLeaks to drop another bombshell | publisher = The Sydney Morning Herald | date = 23 November 2010 | access-date = 1 December 2010}}&lt;/ref&gt;  20 નવેમ્બરના સ્વીડનના નેશનલ ક્રિમનલ પોલીસ ફોર્સ દ્વારા ઇન્ટરપોલ મારફતે અસાંજેની સામે આંતરરાષ્ટ્રીય ધરપકડ વૉરન્ટ કાઢવામાં આવ્યું; સેનઝેન ઈન્ફોર્મેશન સિસ્ટમ દ્વારા યુરોપીય ધરપકડ વૉરન્ટ પણ કાઢવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;FT&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.ft.com/cms/s/0/b5852504-f592-11df-99d6-00144feab49a.html#axzz165xMmp9x | title = Warrant for WikiLeaks founder condemned | publisher = Ft.com | date = 22 November 2010 | access-date = 29 November 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lateline&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.abc.net.au/lateline/content/2010/s3071847.htm | title = Assange hits back at rape allegations | publisher = Australian Broadcasting Corporation}}&lt;/ref&gt; 

30 નવેમ્બર 2010ના સ્વિડનની વિનંતી પર &quot;જાતિય ગુનાઓના આરોપો&quot;, પર પૂછપરછ કરવા માટે, ઈન્ટરપોલ દ્વારા સ્વિડન વતી રેડ નોટિસ કાઢવામાં આવી.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11880965 | title = Wikileaks' Assange appeals over Sweden arrest warrant | publisher = BBC News | date = 1 December 2010 | access-date = 1 December 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | author = Interpol | url = http://www.interpol.int/Public/ICPO/PressReleases/PR2010/News20100513.asp | title = Enhancing global status of INTERPOL Red Notices focus of high level meeting | publisher = Interpol.int | date = 14 May 2010 | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 29 જૂન 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110629193232/http://www.interpol.int/Public/ICPO/PressReleases/PR2010/News20100513.asp | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  જોકે, સ્વિડનની વિનંતીમાં છેડતી, ગેરકાયદેસર ત્રાસનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો, અસાંજે અને બીજા કેટલાક માધ્યમોના અહેવાલ પ્રમાણે, સહમતિથી પરંતુ અસુરક્ષિત જાતિય સંબંધના બનાવોમાંથી વિવાદ ઊભો થયો છે.&lt;ref name=&quot;audec04&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.smh.com.au/world/timing-of-sex-case-sparks-claims-of-political-influence-20101203-18jv3.html | title = Timing of sex case sparks claims of political influence | author = Dylan Welch | publisher = The Sydney Morning Herald | date = 3 December 2010 | access-date = 3 December 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;apdec02&quot;&gt;{{cite news | url = http://www.physorg.com/news/2010-12-assange-legal-options-narrow.html | title = The noose tightens around WikiLeaks' Assange | author = Raphael Satter and Malin Rising |agency=Associated Press | date = 2 November 2010 | access-date = 3 December 2010}}&lt;/ref&gt;  જોકે, વકીલે અસાંજે ઉપર આરોપ મુક્યો હતો કે, અસાંજે દ્વારા સુઈ ગયેલી મહિલા સાથે અસુરક્ષિત જાતિય સંબંધ બાંધવામાં આવ્યો હતો.  અસાંજેના વકીલે કહ્યું હતું કે, સ્વિડનની બહાર &quot;મિ. અસાજે ખટલો માંડનારના સવાલોનો જવાબ સ્વૈચ્છાએ આપવા માટે મુલાકાત કરવા તૈયાર છે, તે નિર્વિવાદિત સત્ય છે છતાં સ્વિડનના સત્તાધિશો દ્વારા ખૂબ અનિયમિત અને અસામાન્ય રીતે રેડ નોટિસ કાઢવામાં આવી છે.&quot; &lt;ref&gt;{{cite web | first = Mark | last = Townsend | url = http://www.guardian.co.uk/media/2010/dec/01/police-seek-julian-assange-rape-claims | title = British police seek Julian Assange over rape claims | publisher = Guardian | date = 1 December 2010 | access-date = 3 December 2010}}&lt;/ref&gt; અને એમ પણ કહ્યું હતું કે, &quot;પ્રત્યાર્પણના પ્રયાસોને પણ ટક્કર આપવામાં આવશે. &quot;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11921080 | title = Wikileaks' Julian Assange to fight Swedish allegations | publisher = BBC | date = 5 December 2010 | access-date = 5 December 2010}}&lt;/ref&gt; કારણ કે, એવી શક્યતા રહેલી છે કે, સ્વિડન તેમને યુનાઈટે સ્ટેટ્સને સોંપી દે.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.guardian.co.uk/media/2010/dec/05/julian-assange-lawyers-being-watched | title = Julian Assange's lawyers say they are being watched | author = Sam Jones and agencies | publisher = The Guardian | date = 5 December 2010 | access-date = 5 December 2010}}&lt;/ref&gt; 

7 ડિસેમ્બરના લંડનની મેટ્રોપોલિટિન પોલીસ સર્વિસની પોલીસ સાથે સ્વેચ્છાએ સાથે મુલાકાત પછી, અસાંજેની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;bbc1207&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  ત્યારબાદ તે દિવસે, અસાંજેને જામીન આપવાનો ઈન્કાર કરી દેવામાં આવ્યો અને કસ્ટડી રિમાન્ડ લેવામાં આવી.&lt;ref&gt;{{cite web| last = Vinograd| first = Cassandra| last2 = Satter| first2 = Raphael G.| title = Judge Denies WikiLeaks Founder Julian Assange Bail| newspaper = The Associated Press| date = 7 December 2010| url = http://news.yahoo.com/s/ap/20101207/ap_on_hi_te/wikileaks| access-date = 7 December 2010| archive-url = https://web.archive.org/web/20101208053605/http://news.yahoo.com/s/ap/20101207/ap_on_hi_te/wikileaks| archive-date = 8 ડિસેમ્બર 2010| url-status = live}}&lt;/ref&gt;  14 ડિસેમ્બરના અસાંજેને જામીન મળી ગયા પરંતુ તેમને કસ્ટડીમાં જ રાખવામાં આવ્યા, આ સાથે 240000 પાઉન્ડની જામીન અને પાસપોર્ટ સોંપી દેવા જેવી શરતો લાદવામાં આવી.  અસાંજેના વકીલ માર્ક સ્ટિફન્સે, આ કાયદાકીય પ્રક્રિયાની સરખામણી દેખાડાના ખટલા સાથે કરી છે.&lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/news/uk-11989216&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rte.ie/news/2010/1214/wikileaks.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-01-05 |archive-date=2010-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101216020158/http://www.rte.ie/news/2010/1214/wikileaks.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;અસાંજેની બચાવ ટૂકડીમાં માનવાધિકાર વકીલો જેફરી રોબર્ટસન&lt;ref&gt;[http://www.theage.com.au/world/geoffrey-robertson-to-defend-assange-20101207-18oc6.html અસાંજેના બચાવમાં જિઓફ્રેય રોબર્ટસન]&lt;/ref&gt; અને હેલેના કેનેડીની{{Citation needed|date=December 2010}} સાથે સાથે જેનિફર રોબિન્સનન&lt;ref&gt;અસાંજે[https://web.archive.org/web/20101214060752/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5j46K4cMwoVbD8InbfwFwU3eiceIg?docId=CNG.9a1f542d490713273e28084042762a68.691 ને જેલના જુદા વિભાગમાં ખસેડેવામાં આવ્યો.]&lt;/ref&gt;નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;અસાંજે[https://web.archive.org/web/20101214060752/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5j46K4cMwoVbD8InbfwFwU3eiceIg?docId=CNG.9a1f542d490713273e28084042762a68.691 ને જેલના જુદા વિભાગમાં ખસેડેવામાં આવ્યો.]&lt;/ref&gt; 


== પ્રશંસા ==
[[File:Sydney Wikileaks 2010-Dec-10.JPG|thumb|સિડની ટાઉનહૉસની સામે અસાંજેના સમર્થનમાં દેખાવો, 10 ડિસેમ્બર, 2010


]]
યુનાઈટેડ કિંગ્ડમમાં 2010માં અસાંજેની ધરપકડ પછી બ્રાઝિલના રાષ્ટ્રપતિ, લુઈઝ ઈનાસિયો લૂલા દ સિલ્વાએ અસાંજે સાથે &quot;સહાનુભૂતિ&quot; વ્યક્ત કરી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.smh.com.au/breaking-news-world/putin-leads-backlash-over-wikileaks-boss-detention-20101209-18rgi.html |title=Putin leads backlash over WikiLeaks boss detention |date=9 December 2010 |access-date=9 December 2010 | first=Maria |last=Antonova |work=Sydney Morning Herald |publisher=Sydney Moring Herald}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.youtube.com/watch?v=7xAY7KkcUYk |title=President Lula Shows Support for Wikileaks (video available) |date=9 December 2010}}&lt;/ref&gt;  તેમણે જુલિયન અસાંજેની ધરપકડની ટીકા કરતા તેને &quot;અભિવ્યક્તિ સ્વાતંત્ર્ય પર હુમલો&quot; ગણાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11966193 |title=Wikileaks: Brazil President Lula backs Julian Assange |date=10 December 2010 |access-date=10 December 2010 | first= |last= |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; 

રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ દિમિત્રી મેદવેવના કાર્યાલયના સૂત્રના કહેવા પ્રમાણે, &quot;જાહેર અને બિન-સરકારી સંગઠનોએ તેને કેવી રીતે મદદ કરી શકાય તેના પર વિચારવું જોઈએ.&quot;  ત્યાર બાદ નાટો (NATO) ખાતે રશિયાના દુત દિમિત્રી રોગોઝીને કહ્યું હતું કે, સ્વિડનના આરોપો પર જુલિયન અસાંજેની વહેલી ધરપકડ દર્શાવે છે કે, પશ્ચિમમાં &quot;માધ્યમોને આઝાદી નથી.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.guardian.co.uk/media/2010/dec/09/julian-assange-nobel-peace-prize |title=Julian Assange should be awarded Nobel peace prize, suggests Russia |date=9 December 2010 |access-date=9 December 2010 | first=Luke |last=Harding |location=London |work=The Guardian }}&lt;/ref&gt;

ડિસેમ્બર 2010માં સંયુક્ત રાષ્ટ્રોમાં અભિપ્રાય અને અભિવ્યક્તિ સ્વાતંત્ર્યના ખાસ ખબરપત્રી ફ્રેન્ક લા રુઈએ કહ્યું હતું કે, અસાંજે કે વિકિલીક્સના બીજા કર્મચારી ગણ પર તેમણે આપેલી માહિતીની કોઈપણ જાતની જવાબદારી બનતી નથી, અને નોંધ્યું કે, &quot; માધ્યમોમાં તેના પ્રકાશન અંગે જો કોઈ જવાબદારી ઠરે છે, તો તે માત્ર અને માત્ર એ વ્યક્તિની કે જેણે માધ્યમો સુધી આ માહિતી પહોંચાડી, નહિ કે માધ્યમોની જેમણે તેનું પ્રકાશન કર્યું.  આ પારદર્શક રસ્તો છે અને કેટલાક કિસ્સાઓમાં ભ્રષ્ટાચાર સામે આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.abc.net.au/worldtoday/content/2010/s3089025.htm |title=UN rapporteur says Assange shouldn't be prosecuted |date=9 December 2010 |access-date=9 December 2010 |author=Eleanor Hall |work=abc.net.au |publisher=[[ABC Online]]}}&lt;/ref&gt; 

10 ડિસેમ્બરના 500 થી વધુ લોકોએ સિડનીના ટાઉનહોલની બહાર રેલી કાઢી અને બ્રિસ્બેનમાં લગભગ 350 થી વધુ લોકો એકઠાં થયા.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sbs.com.au/news/article/1438371/WikiLeaks-supporters-rally-for-Assange |title=એસબીએસ: ''વિકિલિક્સના સમર્થકોને અસાંજે માટેની રેલી'' , 10 ડિસેમ્બર 2010 |access-date=2011-01-05 |archive-date=2010-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101218132501/http://www.sbs.com.au/news/article/1438371/WikiLeaks-supporters-rally-for-Assange |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 11 ડિસેમ્બરે મેડ્રિડમાં 100 થી વધુ લોકોએ બ્રિટનના રાજદુતાલયની બહાર દેખાવો યોજ્યાં અને અસાંજેની ધરપકડ સામે વિરોધ નોંધાવ્યો.&lt;ref&gt;http://ca.news.yahoo.com/pro-wikileaks-demos-planned-spain-latin-america.html{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

== પુરસ્કારો ==
કેન્યામાં ગેરકાયદે થયેલી હત્યાઓ માટે ''ધી ક્રાય ઓફ બલ્ડ-એક્સ્ટ્રા જ્યુડિસિયલ કિલીંગ એન્ડ ડિસઅપિરિઅન્સ''  તપાસ દ્વારા ખુલાસાઓ કરવા બદલ અસાંજેને 2009ના ઍમ્નિસ્ટિ ઈન્ટરનેશનલ મીડિયા અવોર્ડ (ન્યૂ મીડિયા)&lt;ref name=&quot;amnesty&quot;&gt;&lt;/ref&gt; આપવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;mars&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 
પુરસ્કાર સ્વીકારતા તેમણે કહ્યું હતું: &quot;આ અન્યાયનું દસ્તાવેજીકરણ થયું તે [[કેન્યા]]&lt;nowiki/&gt;ના નાગરિક સમાજની હિંમત અને તાકાતનું પ્રતિબિંબ છે.  ઓસ્કાર ફાઉન્ડેશન, કેએનએચસીઆર (KNHCR), માર્સ જૂથ કેન્યા અને અન્ય સંસ્થાઓના જોરદાર કાર્યો દ્વારા અમને પ્રાથમિક સહકાર હતો, વિશ્વ સમક્ષ આ હત્યાઓને જાહેર કરવાની જરૂરિયાત હતી.&quot;&lt;ref name=&quot;marsblog&quot;&gt;&lt;/ref&gt; તેમણે 2008નો ''ઈકોનોમિસ્ટ''  ઈન્ડેક્સ ઓન સેન્સરશીપ અવોર્ડ પણ જીત્યો છે.&lt;ref name=&quot;tcij&quot;&gt;&lt;/ref&gt; અસાંજેને સેમ એડમ્સ અસોસિએટ્સ દ્વારા જાસુસીક્ષેત્રે પ્રામાણિકતા માટે 2010નો સેમ એડમ્સ અવોર્ડ આપવામાં આવ્યા છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.craigmurray.org.uk/archives/2010/08/julian_assange.html | title = Julian Assange wins Sam Adams Award for Integrity | first = Craig | last = Murray | date = 19 August 2010 | access-date = 3 November 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://cspan.org/Watch/Media/2010/10/23/HP/A/39838/WikiLeaks+Press+Conference+on+Release+of+Military+Documents.aspx | title = WikiLeaks Press Conference on Release of Military Documents | publisher = cspan.org | access-date = 3 November 2010 | archive-date = 1 જૂન 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200601221636/http://cspan.org/Watch/Media/2010/10/23/HP/A/39838/WikiLeaks+Press+Conference+on+Release+of+Military+Documents.aspx/ | url-status = dead }}આ સંમેલનમાં સીએસપીએએન. ઓરજી પર વિકિલિક્સ વિશેની શોધ જોઈ શકાય છે&lt;/ref&gt; સપ્ટેમ્બર 2010માં બ્રિટિશ મેગેઝિન ''ન્યૂ સ્ટેટ્સમેન''  દ્વારા 2010ના વિશ્વના 50 મુખ્ય અસરકારક આંકડાઓમાંથી અસાંજેને 23મોં ક્રમાંક મળ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;htanna&quot;&gt;{{cite web | title = Julian Assange – 50 People Who Matter 2010 | url = http://www.newstatesman.com/digital/2010/09/pilger-wikileaks-assange | access-date = 1 October 2010 | archive-date = 30 સપ્ટેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100930152119/http://www.newstatesman.com/digital/2010/09/pilger-wikileaks-assange | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  નેઉટને રિડર મેગેઝિનના નવેમ્બર/ડિસેમ્બર અંકમાં &quot;વિશ્વને બદલનારા 20 સ્વપ્નદ્રષ્ટાઓ&quot;માંથી એક અસાંજે છે.&lt;ref name=&quot;utne&quot;&gt;{{cite web | title = Julian Assange: The Sunshine Kid | url = http://www.utne.com/Politics/Utne-Reader-Visionaries-Julian-Assange-WikiLeaks.aspx | access-date = 19 October 2010}}&lt;/ref&gt; 

13 ડિસેમ્બર, જુલિયન અસાંજે જેલમાં હતો ત્યારે ટાઈમ મેગેઝિનમાં વાચકોની પસંદના પર્સન ઓફ ધી યર (આ વર્ષની વ્યક્તિ) 2010 તરીકે જુલિયન અસાંજેને સ્થાન મળ્યું હતું.  અસાંજેના 382,020 મતો બીજું સ્થાન પ્રાપ્ત કરનારને મળેલા મત કરતા બમણા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://newsfeed.time.com/2010/12/13/julian-assange-readers-choice-for-times-person-of-the-year-2010/ |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-01-05 |archive-date=2019-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524132802/http://newsfeed.time.com/2010/12/13/julian-assange-readers-choice-for-times-person-of-the-year-2010/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cbsnews.com/8301-503543_162-20025550-503543.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-01-05 |archive-date=2011-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110122033219/http://www.cbsnews.com/8301-503543_162-20025550-503543.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ટીકા ==
ભૂતપૂર્વ બ્રિટિશ સેનાના જાસુસી અધિકારી ડેનિઅલ યાતેસે લખ્યું, &quot;અસાંજેએ ગંભીરતાપૂર્વક અફઘાનિસ્તાનના નાગરિકોનો જીવ જોખમમાં મૂક્યો છે. અફઘાનિસ્તાનના નાગરિકો વિશેની વ્યક્તિગત માહિતી માટેની નોંધ માટે, નાટો (NATO) સૈનિકોનો સંપર્ક કરવામાં આવ્યો હતો. 
જેમણે નાટો (NATO) સાથે સહકાર આપ્યો છે તેમની વિરુદ્ધ તાલિબાન હવે હિંસક પ્રતિક્રિયા આપે તે ચોક્કસ છે, તેમના પરિવારો અને જાતિસમૂહો પણ જોખમમાં આવી જશે.&quot;&lt;ref name=&quot;channel4_2010&quot;&gt;{{cite news | first = Daniel | last = Yates | url = http://www.channel4.com/news/articles/politics/international_politics/leaked+afghan+files+aposput+civilians+at+riskapos/3728277 | title = Leaked Afghan files 'put civilians at risk' | newspaper = [[Channel 4 News]] | date = 30 July 2010 | access-date = 1 August 2010 | archive-date = 1 ઑગસ્ટ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100801081017/http://www.channel4.com/news/articles/politics/international_politics/leaked+afghan+files+aposput+civilians+at+riskapos/3728277 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; આ ટિકાના પ્રતિભાવમાં, ઓગસ્ટ 2010માં અસાંજેએ કહ્યું કે તે 15000 દસ્તાવેજોનું લીટીએ લીટીએ નિરીક્ષણ થઈ રહ્યું છે, અને જેમના જીવને જોખમ છે તેવા લોકોના નામો  તેમાંથી દૂર કર કરવામાં આવશે.&lt;ref name=&quot;voa2010Aug21&quot;&gt;{{cite web | url = http://www1.voanews.com/english/news/Embattled-Wikileaks-Founder-Facing-Rape-Charge-in-Sweden-101219394.html | title = Sweden Withdraws Arrest Warrant for Embattled WikiLeaks Founder | publisher = .voanews.com | date = 20 August 2009 | access-date = 22 August 2010 | archive-date = 24 ઑગસ્ટ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100824051340/http://www1.voanews.com/english/news/Embattled-Wikileaks-Founder-Facing-Rape-Charge-in-Sweden-101219394.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 

વ્હાઈટ હાઉસ પ્રવક્તાના પત્રના પ્રતિભાવ રૂપે આ હતું.  અસાંજે એ ''ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સ'' ના સંપાદકની વિનંતીનો આ જવાબ આપ્યો હતો. વ્હાઈટ હાઉસ દ્વારા નુકસાનરૂપ દસ્તાવેજોના ઝીણવટપૂર્વકના નિરીક્ષણ સંદર્ભે અસાંજેને થયેલી રજૂઆત સંદર્ભેનો આ જવાબ હતો; સ્કમિટે જવાબ આપ્યો કે &quot;હુ આકસ્મિક રીતે તેને માન્ય ન ગણાવી શકુ, વ્હાઈટ હાઉસ દ્વારા આ એક ગંભીર અને વાસ્તવિક રજૂઆત છે કે, કોઈ પણ દસ્તાવેજોને મૂકતા પહેલા તેમનું ઝીણવટપૂર્વ નિરીક્ષણ કરવું જોઈએ, અને મને લાગે છે કે અસાંજેએ જે રીતે તેને રજૂ કર્યું છે તે હાસ્યાસ્દ છે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/news/world/19-informant-says-wikileaks-suspect-had-civilian-help-hh-03 | title = Informant says WikiLeaks suspect had civilian help | date = 1 August 2010 | access-date = 3 November 2010 | archive-date = 8 ઑક્ટોબર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101008105445/http://www.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/news/world/19-informant-says-wikileaks-suspect-had-civilian-help-hh-03 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; કર્મચારીઓની સંયુક્ત કમાનના અધ્યક્ષ માઇક મુલ્લેને કહ્યું, &quot;શ્રીમાન અસાંજે ઈશ્વર વિશે જે પણ માને છે તે કહી શકે છે, તેમના સૂત્રો  પણ તેમકરી શકે છે, પરંતુ સત્ય એ છે કે, તેમના પોતાના હાથોમાં કેટલાક યુવા જવાનો અથવા તેમના અફ્ઘાન પરિવારનું લોહી લાગેલું છે.&quot;   અસાંજે એ આવું કંઈ પણ બન્યાનો ઈનકાર કર્યો છે, અને પ્રતિભાવ આપતા કહ્યું,  &quot;...આ ખરેખર થોડું હાસ્યાસ્પદ છે કે ગેટ્સ અને મુલ્લેન....કે જેઓએ પ્રતિદિન હત્યા માટેના આદેશો આપ્યા છે, તેઓ અમારા હાથ લોહીથી ખરડાયેલા છે કે કેમ તે અંગેની કાલ્પનિક સમજણ સાથે લોકોને એક મંચ પર લાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.  આ બે પુરુષો દલીલ દ્વારા તે યુદ્ધોમાંથી લોહીના ચીથરા ઉડાવી રહ્યા છે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.democracynow.org/2010/8/3/julian_assange_responds_to_increasing_us | author = Amy Goodman| title=Julian Assange Responds to Increasing US Government Attacks on WikiLeaks| publisher=Democracy Now| date=August 3, 2010}}&lt;/ref&gt;  યુ.એસ. (U.S.) સરકારના વર્તમાન અને ભૂતપૂર્વ અધિકારીઓ સહિત અનેક ટિકાકારો અસાંજેને આતંકવાદનો આરોપી ઠેરવ્યો છે. યુ.એસ. (U.S.) સેનેટ મોનોટરીના નેતા મિતેચ મેક્કોન્નેલ એ અસાંજેને &quot;એક હાઈ-ટેક આતંદવાદી&quot; ગણાવ્યો હતો,&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.msnbc.msn.com/id/40517039/ns/politics/40516927| author=Tom Curry| title=McConnell optimistic on deals with Obama| publisher=msnbc.com| date=December 5, 2010| access-date=જાન્યુઆરી 5, 2011| archive-date=એપ્રિલ 17, 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110417181953/http://www.msnbc.msn.com/id/40517039/ns/politics/40516927| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; અને આવું જ દૃશ્ય યુ.એસ. (U.S.) હાઉસના સ્પીકર ન્યૂટ ગિન્ગરિચ તરફથી પણ પડઘાતું હતું, જેમણે આ કહેતા નોંધવામાં આવ્યા હતા, &quot;માહિતી આતંકવાદ લોકોની હત્યા તરફ આગળ વધી રહ્યો છે, અને જુલિયન અસાંજે આવા આતંકવાદમાં સંડોવાયેલા છે. 

તેની સાથે એક દુશ્મન યોદ્ધા સાથેનો વ્યવહાર થવો જોઈએ&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://thehill.com/blogs/blog-briefing-room/news/132037-gingrich-blames-obama-on-wikileaks-labels-assange-a-terrorist| author=Shane D'Aprile| title=Gingrich: Leaks show Obama administration 'shallow,' 'amateurish'| publisher=The Hill| date=December 5, 2010| access-date=જાન્યુઆરી 5, 2011| archive-date=ડિસેમ્બર 8, 2010| archive-url=https://web.archive.org/web/20101208051508/http://thehill.com/blogs/blog-briefing-room/news/132037-gingrich-blames-obama-on-wikileaks-labels-assange-a-terrorist| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;માધ્યમોની વાત કરીએ તો, ''વોશિંગ્ટન ટાઈમ્સ'' ના એક સંપાદકીય લેખમાં  જેફ્ફરેય ટી કુહ્નેરે કહ્યું અસાંજે સાથે &quot;અન્ય તીવ્ર આતંકવાદી નિશાનો સાથે થાય છે તેવો જ વ્યવહાર થવો જોઈએ&quot;;&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://dcist.com/2010/12/washington_times_editiorial_actuall.php| title=Washington Times Editorial Suggests Killing Julian Assange| publisher=dcist| access-date=December 13, 2010| archive-date=નવેમ્બર 9, 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20111109013639/http://dcist.com/2010/12/washington_times_editiorial_actuall.php| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.washingtontimes.com/news/2010/dec/2/assassinate-assange/?page=2 | author = Jeffrey T. Kuhner| title=KUHNER: Assassinate Assange| publisher=The Washington Times| date=December 2, 2010}}&lt;/ref&gt; ફોક્સ ન્યૂઝ' નેશનલ સિક્યુરિટી એનાલિસ્ટ અને હોસ્ટ &quot;કે.ટી.&quot;મેકફાર્લેન્ડે અસાંજેને આતંકવાદી અને વિકિલીક્સને &quot;આતંકવાદી સંસ્થા&quot; તરીકે ઓળખાવ્યા છે, અને જો તેઓ લીક્સ બનાવવામાં દોષી સાબિત થાતા તેને બ્રાડલી મેનીંગની હત્યાનો દોષિત ઠેરવ્યો છે;&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.foxnews.com/opinion/2010/11/30/yes-wikileaks-terrorist-organization-time-act/ | author = KT McFarland| title=Yes, WikiLeaks Is a Terrorist Organization and the Time to Act Is NOW| publisher=Fox News| date=November 30, 2010}}&lt;/ref&gt; અગાઉના નિક્ષોન સહાયક અધિકારી અને ટોક રેડિયોના હોસ્ટ જી ગોર્ડોન લેડ્ડેયને એવું કહેતા નોંધવામાં આવ્યા છે કે કોર્ટ પ્રક્રિયા વિના મારી નાખી શકાય તેવા આતંકવાદીઓની &quot;મરનાર યાદી&quot;માં અસાંજેનું નામ ઉમેરવું જોઈએ.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.wnd.com/index.php?fa=PAGE.view&amp;pageId=234905 | author = Drew Zahn| title=G. Gordon Liddy: WikiLeaks chief deserves to be on 'kill list'| publisher=WorldNetDaily| date=December 1, 2010}}&lt;/ref&gt;

કેનેડાના વડાપ્રધાન સ્ટેફેન હાર્પેરના પૂર્વ પ્રચાર અભિયાન મેનેજર ટોમ ફ્લાનાગને 30 નવેમ્બર 2010ના ટિપ્પણી કરી હતી કે, તેઓ માને છે કે જુલિયન અસાંજેને મારી નાખવો જોઈએ. ફ્લાનાગન વિરુદ્ધ એક ફરિયાદ દાખલ થઈ છે, જેમાં કહેવાયું છે કે, સીબીસી (CBC) કાર્યક્રમ પાવર અને પોલિટિક્સમાં તેમણે આપેલું નિવેદન &quot;જુલિયન અસાંજેની હત્યાની સૂચના કે પ્રોત્સાહન કેનેડાની દંડ સહિંતાથી વિપરીત છે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web| last = Barber| first = Mike| authorlink = Mike Barber| title = Heat's on Flanagan for 'inciting murder' of WikiLeaks founder; PM's ex-adviser subject of formal police complaint| publisher = Ottawa Citizen| date = 2010-12-06| url = http://www.ottawacitizen.com/news/Heat+Flanagan+inciting+murder+WikiLeaks+founder/3932545/story.html| access-date = 2010-12-09| archive-date = 2010-12-09| archive-url = https://web.archive.org/web/20101209165306/http://www.ottawacitizen.com/news/Heat+Flanagan+inciting+murder+WikiLeaks+founder/3932545/story.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; . ફ્લાનાગને કાર્યક્રમ દરમિયાન કરેલી આ ટિપ્પણી માટે માફી પણ માગી છે, અને દાવો કર્યો છે કે તેમનો કહેવાનો અર્થ &quot;મિ. અસાંજેની હત્યાની વકાલત અથવા રજૂઆત કરવાનો ક્યારેય ન હતો&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://oncampus.macleans.ca/education/2010/12/04/let-flanagans-remarks-die/ |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-01-05 |archive-date=2010-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101208015908/http://oncampus.macleans.ca/education/2010/12/04/let-flanagans-remarks-die/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== રહેઠાણ  ==
ઓસ્ટ્રેલિયન નાગરિક તરીકે જાણીતા અસાંજેનું કોઈ ચોક્કસ રહેણાંક સરનામું નથી.&lt;ref name=&quot;harrell&quot;&gt;{{cite news | last = Harrell | first = Eben | url = http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2006789,00.html | title = Defending the Leaks: Q&amp;A with WikiLeaks' Julian Assange | publisher = TIME | date = 27 July 2010 | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 11 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101211042137/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2006789,00.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  અસાંજેએ કહ્યું હતું કે તેઓ સતત ફરતા રહે છે.  થોડો સમય તેઓ ઓસ્ટ્રેલિયા, કેન્યા, [[ટાન્ઝાનિયા|તાન્ઝાનિયા]]માં રહ્યા હતા અને 30 માર્ચ, 2010માં તેમણે આઈસલેન્ડમાં એક મકાન ભાડે રાખ્યું હતું. જેમાં તેઓ અને બ્રિગિટ્ટા જોન્ડોટ્ટેર સહિતના તેમના સાથી કાર્યકર્તાઓ કલેક્ટેરિઅલ મર્ડર વિડિયો પર કામ કરતા હતા. 2010માં તેમણે અનેકવાર યુનાઇટેડ કિંગ્ડમ, આઈસલેન્ડ, સ્વીડન અને અન્ય યુરોપિય દેશોની મુલાકાત લીધી છે. 4 નવેમ્બર, 2010માં અસાંજેએ સ્વીડનના જાહેર ટેલિવિઝન ટીએસઆર (TSR)માં કહ્યું હતું કે, તે ગંભીર રીતે માનતો હતો કે તટસ્થ સ્વીટ્ઝરલેન્ડમાં રાજકીય આશ્રયસ્થાનો બિમાર થઈ રહ્યા છે, તે ઓપરેશનને ફેરવીને ત્યાં વિકિલિક્સની સ્થાપના કરશે.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.tsr.ch/info/suisse/2657308-julian-assange-compte-demander-l-asile-en-suisse.html | title = Julian Assange compte demander l'asile en Suisse | publisher = TSR | date = 4 November 2010 | access-date = 5 જાન્યુઆરી 2011 | archive-date = 27 ફેબ્રુઆરી 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120227104321/http://www.tsr.ch/info/suisse/2657308-julian-assange-compte-demander-l-asile-en-suisse.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.reuters.com/article/idUSTRE6A369920101104 | title = WikiLeaks founder says may seek Swiss asylum | publisher = Reuters | date = 4 November 2010}}&lt;/ref&gt;  અસાંજેના મતે સ્વીટ્ઝરલેન્ડ અને આઈસલેન્ડ એ બે જ દેશો એવા છે, કે જ્યાં વિકિલિક્સનું સંચાન કરવું સુરક્ષિત છે.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://news.orf.at/stories/2023751/ | title = WikiLeaks-Gründer erwägt Umzug in die Schweiz | publisher = ORF | date = 5 November 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | title = WikiLeaks Founder to Release Thousands of Documents on Lebanon | first =  | last =  | newspaper = [[Al-Manar]] | date = 5 November 2010 | url = http://www.almanar.com.lb/newssite/NewsDetails.aspx?id=161016&amp;language=en | access-date = 28 November 2010 | archive-date = 13 નવેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101113051102/http://www.almanar.com.lb/NewsSite/NewsDetails.aspx?id=161016&amp;language=en | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 2010 નવેમ્બરના અંતમાં [[ઈક્વેડોર|એક્વાડોર]]ના નાયાબ વિદેશ પ્રધાન કિનટ્ટો લુકાસ અસાંજેને &quot;બિન શરતી રેહાઠાણની રજૂઆત કરી હતી, જેથી તેઓ મુક્ત રીતે માહિતીની રજૂઆત કરી શકે અને તમામ દસ્તાવેજો પર પ્રક્રિયા કરી શકે, માત્ર ઈન્ટરનેટના રૂપમાં જ નહીં પરંતુ સાર્વજનિક મંચ રૂપે&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web | author = AFP 30 November 2010 | url = http://www.ottawacitizen.com/news/Ecuador+offers+WikiLeak+founder+Assange+residency+questions+asked/3902251/story.html | title = ''Ottawa Citizen'' online report of Ecuador offer of asylum to Assange | publisher = Ottawacitizen.com | date = 4 November 2010 | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 30 નવેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101130035816/http://www.ottawacitizen.com/news/Ecuador+offers+WikiLeak+founder+Assange+residency+questions+asked/3902251/story.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 

લુકેસના મતે અસાંજે સાથેના આ વાર્તાલાપની પહેલથી એક્વાડોરને લાભ થશે.&lt;ref&gt;{{cite web | last = Horn | first = Leslie | url = http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2373617,00.asp | title = WikiLeaks' Assange Offered Residency in Ecuador | publisher = Pcmag.com | date = 1 January 1970 | access-date = 1 December 2010}}&lt;/ref&gt;  ૩૦ નવેમ્બરે વિદેશ પ્રધાન રિકાર્ડો પાન્ટિનોએ કહ્યું કે રહેણાંક માટેની અરજી &quot;ન્યાયિક અને રાજનૈતિક સ્તરે  તપાસ થશે&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web | author =  | url = http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/11/30/AR2010113003727.html | title = Ecuador alters refuge offer to WikiLeaks founder | publisher = The Washington Post | date =  | access-date = 1 December 2010 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  થોડા જ કલાકો બાદ, રાષ્ટ્રપ્રમુખ રાફેલ કોર્રેઆએ કહ્યું કે વિકિલિક્સ એ &quot;અમેરિકાના કાયદા તોડવા અને આ પ્રકાર ગુપ્ત માહિતી બહાર પાડવા જેવા દોષને પ્રતિબદ્ધ છે...કોઈ ઔપચારિક પ્રસ્તાવ [ક્યારેય] બનાવાયો નથી.&quot;&lt;ref name=&quot;CBSNews&quot;&gt;{{cite web | author =  | url = http://www.cbsnews.com/stories/2010/11/30/ap/latinamerica/main7104741.shtml | title = Ecuador President Says No Offer To WikiLeaks Chief | publisher = Cbsnews.com | date =  | access-date = 1 December 2010 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;refusal&quot;&gt;{{cite web | last = Bronstein | first = Hugh | url = http://www.reuters.com/article/idUSTRE6AT66820101201 | title = Ecuador backs off offer to WikiLeaks' Assange | publisher = Reuters.com | date = | access-date = 1 December 2010}}&lt;/ref&gt;  

કોરિયા એ નોંધ્યું કે લુકેસ પોતાના પક્ષે પણ બોલી રહ્યા હતા; વધુમાં, તેઓ એક્વાડોરના શક્ય વિભાગોમાં એક તપાસ ચાલુ કરશે, જેથી તારોની મુક્તિમાંથી સહન કરવાનું રહેશે.&lt;ref name=&quot;refusal&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 7 ડિસેમ્બર, 2010 વેસ્ટમિનિસ્ટર મગિસ્ટાટ્રેસ શહેરની કોર્ટમાં થયેલી એક સુનાવાણીમાં અસાંજે એ એક સરનામાને પોતાના પોસ્ટ ઓફિસ બોક્સ તરીકે ઓળખાવ્યું હતું. જ્યારે જજે કહ્યું કે તેની આ માહિતી સ્વીકાર્ય નથી, ત્યારે અસાંજે એ  &quot;પાર્કવિલે, વિક્ટોરિઆ, ઓસ્ટ્રેલિયા&quot; દર્શાવતું એક કાગળ રજૂ કર્યો. તેના કાયમી સરનામા અને ભ્રમણ જીવનશૈલીએ ન્યાયાધીશ દ્વારા તેના જામીન નકારવા માટે કારણભૂત રહ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;CNN-20101207-jailed&quot;&gt;{{cite news|last=Maestro|first=Laura Perez|coauthors=Shubert, Atika|url=http://www.cnn.com/2010/WORLD/europe/12/07/uk.wikileaks.investigation/|title=WikiLeaks' Assange jailed while court decides on extradition|publisher=CNN|date=7 December 2010|access-date=7 December 2010}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist
| colwidth = 30em
| refs =

&lt;ref name=&quot;repair&quot;&gt;
{{cite news | first = Ryan | last = Singel | title = Wikileaks Reopens for Leakers | url = http://www.wired.com/threatlevel/2010/07/wikileaks_repair | date = 19 July 2010 | newspaper = [[Wired (magazine)|Wired]] | access-date = 21 August 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;geekosystem_2010&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.geekosystem.com/wikileaks-julian-assange-ted | title = Julian Assange – TED Talk – Wikileaks | publisher = Geekosystem | date = 19 July 2010 | access-date = 21 August 2010 | archive-date = 25 જુલાઈ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100725065054/http://www.geekosystem.com/wikileaks-julian-assange-ted/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ted_2010&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.ted.com/talks/julian_assange_why_the_world_needs_wikileaks.html | title = Julian Assange: Why the world needs WikiLeaks | publisher = Ted.com | date =  | access-date = 21 August 2010 | archive-date = 27 ઑગસ્ટ 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110827013033/http://www.ted.com/talks/julian_assange_why_the_world_needs_wikileaks.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ustream_2010&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.ustream.tv/recorded/8525593 | title = Frontline Club 07/26/10 04:31&amp;nbsp;am | publisher = Ustream.tv | date = 26 July 2010 | access-date = 21 August 2010 | archive-date = 6 જાન્યુઆરી 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140106040549/http://www.ustream.tv/recorded/8525593 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;journalism_2010&quot;&gt;{{cite web | url = http://blogs.journalism.co.uk/editors/2010/07/12/a-real-free-press-for-the-first-time-in-history-wikileaks-editor-speaks-out-in-london | title = 'A real free press for the first time in history': WikiLeaks editor speaks out in London | publisher = Blogs.journalism.co.uk | date = 12 July 2010 | access-date = 21 August 2010 | archive-date = 6 ઑક્ટોબર 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111006014714/http://blogs.journalism.co.uk/editors/2010/07/12/a-real-free-press-for-the-first-time-in-history-wikileaks-editor-speaks-out-in-london/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

{{cite web | title = WikiLeaks:Advisory Board | url = http://wikileaks.org/wiki/WikiLeaks:Advisory_Board | publisher = Wikileaks | access-date = 16 June 2010 | archive-date = 17 જૂન 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100617033041/http://www.wikileaks.org/wiki/WikiLeaks:Advisory_Board | url-status = dead }}


&lt;ref name=&quot;alde&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.alde.eu/en/details/?no_cache=1&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=23424&amp;cHash=137ca875fb | title = Hearing: (Self) Censorship New Challenges for Freedom of Expression in Europe | access-date = 2 June 2010 | publisher = [[Alliance of Liberals and Democrats for Europe]] | archive-date = 15 જૂન 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100615154647/http://www.alde.eu/en/details/?no_cache=1&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=23424&amp;cHash=137ca875fb | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ambinder&quot;&gt;
{{cite web | first = Marc | last = Ambinder | url = http://www.theatlantic.com/politics/archive/2010/06/does-julian-assange-have-reason-to-fear-the-us-government/58297 | title = Does Julian Assange Have Reason to Fear the U.S. Government? | work = [[The Atlantic]]
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;amnesty&quot;&gt;{{cite news | url = http://www.computerworld.com/s/article/9140006/Wikileaks_leader_talks_of_courage_and_wrestling_pigs?taxonomyId=16 | title = Wikileaks leader talks of courage and wrestling pigs | first = Dan | last = Nystedt | date = 27 October 2009 | work = [[Computerworld]] | publisher = International Data Group | agency = [[IDG]] News Service | access-date = 7 December 2010 | archive-date = 22 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101222025321/http://www.computerworld.com/s/article/9140006/Wikileaks_leader_talks_of_courage_and_wrestling_pigs?taxonomyId=16 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;aolnews&quot;&gt;{{cite news | first = Sharon | last = Weinberger | title = Who Is Behind WikiLeaks? | url = http://www.aolnews.com/nation/article/besides-julian-assange-who-is-behind-WikiLeaks/19430055 | date = 7 April 2010 | newspaper = [[AOL]] | access-date = 16 June 2010 | archive-date = 15 માર્ચ 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190315233940/http://www.aolnews.com/nation/article/besides-julian-assange-who-is-behind-WikiLeaks/19430055 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;cjr&quot;&gt;
{{cite web | url = http://www.cjr.org/campaign_desk/ellsberg_and_assange.php | title = Ellsberg and Assange | first = Clint | last = Hendler | work = [[Columbia Journalism Review]] | date = 3 June 2010 | access-date = 5 July 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;cream&quot;&gt;{{cite web | first = Julian | last = Assange | title = The cream of Australian Physics | publisher = IQ.ORG | date = 12 July 2006 | url = http://iq.org/#ThecreamofAustralianPhysics | archive-url = https://web.archive.org/web/20071020051936/http://iq.org/#ThecreamofAustralianPhysics | archive-date = 20 ઑક્ટોબર 2007 | quote = A year before, also at ANU, I represented my university at the Australian National Physics Competition. At the prize ceremony, the head of ANU physics, motioned to us and said, 'You are the cream of Australian physics'. | access-date = 5 જાન્યુઆરી 2011 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ellsbergmsnbc&quot;&gt;{{cite web | url = http://fdlaction.firedoglake.com/2010/06/11/transcript-daniel-ellsberg-says-he-fears-us-might-assasinate-wikileaks-founder | first = Jane | last = Hamsher | title = Transcript: Daniel Ellsberg Says He Fears US Might Assassinate Wikileaks Founder | publisher = [[Firedoglake]] | date = 11 June 2010 | access-date = 5 July 2010 | archive-date = 14 જૂન 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100614064102/http://fdlaction.firedoglake.com/2010/06/11/transcript-daniel-ellsberg-says-he-fears-us-might-assasinate-wikileaks-founder | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;events.ccc.de&quot;&gt;
{{cite web | url = http://events.ccc.de/congress/2008/Fahrplan/events/2916.en.html | title = 25C3: Wikileaks | publisher = Events.ccc.de | date = | access-date = 5 July 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;fora.tv&quot;&gt;[http://fora.tv/2010/04/18/Logan_Symposium_The_New_Initiatives Video of Julian Assange on the panel at the 2010 Logan Symposium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101217213046/http://fora.tv/2010/04/18/Logan_Symposium_The_New_Initiatives |date=2010-12-17 }}, 18 April 2010&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;greenwald&quot;&gt;{{cite news | url = http://www.salon.com/news/opinion/glenn_greenwald/2010/06/18/wikileaks/index.html | title = The strange and consequential case of Bradley Manning, Adrian Lamo and WikiLeaks | last = Greenwald | first = Glenn | date = 18 June 2010 | publisher = Salon Media Group (Salon.com) | access-date = 18 June 2010 | quote = On 10 June, former New York Times reporter Philip Shenon, writing in ''[[The Daily Beast]]'', gave voice to anonymous &quot;American officials&quot; to announce that &quot;Pentagon investigators&quot; were trying &quot;to determine the whereabouts of the Australian-born founder of the secretive website Wikileaks [Julian Assange] for fear that he may be about to publish a huge cache of classified State Department cables that, if made public, could do serious damage to national security.&quot; Some news outlets used that report to declare that there was a &quot;Pentagon manhunt&quot; underway for Assange – as though he's some sort of dangerous fugitive. | archive-date = 21 જૂન 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100621013750/http://www.salon.com/news/opinion/glenn_greenwald/2010/06/18/wikileaks/index.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;
{{cite news | first = Ian | last = Traynor | title = WikiLeaks founder Julian Assange breaks cover but will avoid America | newspaper = The Guardian | date = 21 June 2010 | url = http://www.guardian.co.uk/media/2010/jun/21/wikileaks-founder-julian-assange-breaks-cover | access-date = 21 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;khatchadourian&quot;&gt;
{{cite news | title = No Secrets: Julian Assange's Mission for Total Transparency | url = http://www.newyorker.com/reporting/2010/06/07/100607fa_fact_khatchadourian?currentPage=all | first = Raffi | last = Khatchadourian | newspaper = [[The New Yorker]] | date = 7 June 2010 | access-date = 16 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;leakonomy&quot;&gt;Interview with Julian Assange, spokesperson of WikiLeaks: [http://stefanmey.wordpress.com/2010/01/04/leak-o-nomy-the-economy-of-WikiLeaks ''Leak-o-nomy: The Economy of WikiLeaks''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100524131035/http://stefanmey.wordpress.com/2010/01/04/leak-o-nomy-the-economy-of-WikiLeaks |date=2010-05-24 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;mars&quot;&gt;[http://www.marsgroupkenya.org/pdfs/2009/03/KNCHR_crimes-against-humanity-extra-judicial-killings-by-kenya-police-exposed.pdf Report on Extra-Judicial Killings and Disappearances] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101214060055/http://www.marsgroupkenya.org/pdfs/2009/03/KNCHR_crimes-against-humanity-extra-judicial-killings-by-kenya-police-exposed.pdf |date=2010-12-14 }} 1 March 2009&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;marsblog&quot;&gt;[http://blog.marsgroupkenya.org/?p=870 &quot;WikiLeaks wins Amnesty International 2009 Media Award for exposing Extra judicial killings in Kenya&quot;.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107113936/http://blog.marsgroupkenya.org/?p=870 |date=2017-11-07 }}. Retrieved 15 April 2010.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;mediadays&quot;&gt;{{cite web | url = http://newmediadays.dk/julian-assange | title = The Subtle Roar of Online Whistle-Blowing | date = 19 November 2009 | publisher = New Media Days | access-date = 8 April 2010 | archive-date = 10 એપ્રિલ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100410132452/http://newmediadays.dk/julian-assange | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;motherjones&quot;&gt;
{{cite news | title = Inside WikiLeaks' Leak Factory | url = http://motherjones.com/politics/2010/04/wikileaks-julian-assange-iraq-video?page=1 | first = David | last = Kushner | date = 6 April 2010 | newspaper = [[Mother Jones (magazine)|Mother Jones]] | access-date = 16 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;mcgreal&quot;&gt;
{{cite news | first = Chris | last = McGreal | title = Wikileaks reveals video showing US air crew shooting down Iraqi civilians | url = http://www.guardian.co.uk/world/2010/apr/05/wikileaks-us-army-iraq-attack | newspaper = The Guardian | date = 5 April 2010 | access-date = 16 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nicar&quot;&gt;{{cite web | url = http://data.nicar.org/conference/lasvegas10/showcase | title = Showcase Panels | publisher = data.nicar.org | date =  | access-date = 5 July 2010 | archive-date = 29 જૂન 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100629024355/http://data.nicar.org/conference/lasvegas10/showcase | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nntpcache&quot;&gt;{{cite web | title=NNTPCache: Authors | url=http://iq.org/~proff/nntpcache.org | access-date=16 June 2010 | archive-date=23 નવેમ્બર 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101123054222/http://iq.org/~proff/nntpcache.org/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;pentagonhunt&quot;&gt;
{{cite web | url = http://www.guardian.co.uk/media/2010/jun/11/wikileaks-founder-assange-pentagon-manning | title = Pentagon hunts WikiLeaks founder Julian Assange in bid to gag website|Media|The Guardian | last = McGreal | first = Chris | date = 11 June 2010 | work = The Guardian|location=London | access-date = 18 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;personal&quot;&gt;{{cite web | url = http://personaldemocracy.com/technology-politics-social-media-conference-personal-democracy-forum-new-york-0 | title = PdF Conference 2010 &amp;#124; June&amp;nbsp;3–4 &amp;#124; New York City &amp;#124; Personal Democracy Forum | publisher = Personaldemocracy.com | date =  | access-date = 5 July 2010 | archive-date = 8 જુલાઈ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100708065934/http://personaldemocracy.com/technology-politics-social-media-conference-personal-democracy-forum-new-york-0 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;pdf&quot;&gt;{{cite web | title = PdF Conference 2010: Speakers | url = http://personaldemocracy.com/pdf-conference-2010-june-3-5-new-york-city-speakers#assange | publisher = [[Personal Democracy Forum]] | access-date = 16 June 2010 | archive-date = 27 મે 2012 | archive-url = https://archive.today/20120527042208/http://personaldemocracy.com/pdf-conference-2010-june-3-5-new-york-city-speakers%23assange#assange | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;poulsen&quot;&gt;
{{cite news | first1 = Kevin | last1 = Poulsen | first2 = Kim | last2 = Zetter | title = Wikileaks Commissions Lawyers to Defend Alleged Army Source | url = http://www.wired.com/threatlevel/2010/06/wikileaks-to-lamo | date = 11 June 2010 | newspaper = [[Wired (magazine)|Wired]] | access-date = 16 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;rubberhose&quot;&gt;{{cite web | first = Suelette | last = Dreyfus | title = The Idiot Savants' Guide to Rubberhose | url = http://iq.org/~proff/rubberhose.org/current/src/doc/maruguide/t1.html | access-date = 16 June 2010 | archive-date = 13 ઑગસ્ટ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100813032734/http://iq.org/~proff/rubberhose.org/current/src/doc/maruguide/t1.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;seclists&quot;&gt;Assange stated, &quot;In this limited application strobe is said to be faster and more flexible than ISS2.1 (an expensive, but verbose security checker by Christopher Klaus) or PingWare (also commercial, and even more expensive).&quot; See [http://seclists.org/bugtraq/1995/Mar/65 Strobe v1.01: Super Optimised TCP port surveyor]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;singel&quot;&gt;
{{cite news | first = Ryan | last = Singel | title = Immune to Critics, Secret-Spilling Wikileaks Plans to Save Journalism ... and the World | url = http://www.wired.com/politics/onlinerights/news/2008/07/wikileaks?currentPage=all | date = 3 July 2008 | newspaper = [[Wired (magazine)|Wired]] | access-date = 16 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;smh1&quot;&gt;
{{cite news | first = Bernard | last = Lagan | title = International man of mystery | url = http://www.smh.com.au/technology/technology-news/international-man-of-mystery-20100409-ryvf.html | date = 10 April 2010 | newspaper = The Sydney Morning Herald | access-date = 16 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;smh2&quot;&gt;
{{cite news | title = The secret life of Wikileaks founder Julian Assange | url = http://www.smh.com.au/technology/technology-news/the-secret-life-of-wikileaks-founder-julian-assange-20100521-w1um.html | date = 22 May 2010 | newspaper = The Sydney Morning Herald | access-date = 16 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;strobe&quot;&gt;
{{cite web | title = strobe-1.06: A super optimised TCP port surveyor | url = http://hpux.connect.org.uk/hppd/hpux/Networking/Admin/strobe-1.06 | publisher = The Porting And Archive Centre for HP-UX | access-date = 16 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;suelette&quot;&gt;
{{Cite book | title = [[Underground (Suelette Dreyfus book)|Underground: Tales of Hacking, Madness and Obsession on the Electronic Frontier]] | first = Suelette | last = Dreyfus | year = 1997 | isbn = 1-86330-595-5
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;taylor&quot;&gt;
{{cite news | first = Jerome | last = Taylor | title = Pentagon rushes to block release of classified files on Wikileaks | url = http://www.independent.co.uk/news/world/americas/pentagon-rushes-to-block-release-of-classified-files-on-wikileaks-1998313.html | newspaper = [[The Independent]] | date = 12 June 2010 | access-date = 16 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;tdbmanhunt&quot;&gt;
{{cite web | url = http://www.thedailybeast.com/blogs-and-stories/2010-06-10/wikileaks-founder-julian-assange-hunted-by-pentagon-over-massive-leak | title = Wikileaks Founder Julian Assange Hunted by Pentagon Over Massive Leak | last = Shenon | first = Philip | date = 10 June 2010&lt;!-- 10:03&amp;nbsp;pm--&gt; | work = Pentagon Manhunt | publisher = The Daily Beast | access-date = 18 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;
{{cite web | url = http://www.telegraph.co.uk/technology/news/7845420/Wikileaks-founder-Julian-Assange-emerges-from-hiding.html | title = Wikileaks founder Julian Assange emerges from hiding | publisher = The Daily Telegraph | date = 22 June 2010 | access-date = 5 July 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;theage1&quot;&gt;
{{cite news | first = Nikki | last = Barrowclough | title = Keeper of secrets | url = http://www.theage.com.au/national/keeper-of-secrets-20100521-w230.html | newspaper = [[The Age]] | date = 22 May 2010 | access-date = 16 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;theaustralian&quot;&gt;
{{cite news | title = Rudd Government blacklist hacker monitors police | url = http://www.theaustralian.com.au/news/rudd-government-blacklist-hacker-monitors-police/story-e6frg8yx-1225718288350 | first = Richard | last = Guilliatt | newspaper = [[The Australian]] | date = 30 May 2009 | access-date = 16 June 2010}} [lead-in to a longer article in that day's ''The Weekend Australian Magazine'']&lt;/ref&gt;

{{cite news | title = Profile: Julian Assange, the man behind Wikileaks | url = http://technology.timesonline.co.uk/tol/news/tech_and_web/the_web/article7094231.ece | work = The Sunday Times | location = UK | date = 11 April 2010 | access-date = 29 June 2010 | archive-date = 6 સપ્ટેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100906200853/http://technology.timesonline.co.uk/tol/news/tech_and_web/the_web/article7094231.ece | url-status = dead }}

&lt;ref name=&quot;wankworm&quot;&gt;Julian Assange: [http://www.counterpunch.org/assange11252006.html The Anti-Nuclear WANK Worm. The Curious Origins of Political Hacktivism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080419071903/http://www.counterpunch.org/assange11252006.html |date=2008-04-19 }} [[CounterPunch]], 25/26 November 2006&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;pgsql&quot;&gt;
{{cite web | url = http://www.postgresql.org/community/contributors | title = PostgreSQL contributors | publisher = Postgresql.org | date = | access-date = 29 November 2010
}}
&lt;/ref&gt;

}}

== બાહ્ય લિંક્સ ==
{{Commons category|Julian Assange}}
*''અલઝઝીરા'' પર [http://english.aljazeera.net/category/person/julian-assange સંપૂર્ણ કરવેરજ] 
*[http://www.bbc.co.uk/news/world-11047811 પ્રોફાઈલ: વિકિલીક્સના સ્થાપક જુલિયન અસાંજે]નો ''બીબીસી ન્યૂઝ''  પર 
*''ધી ગાર્ડિયન'' માં [http://www.guardian.co.uk/media/julian-assange સંપૂર્ણ કવરેજ] 
*''રોયટર્સ'' માં [http://www.reuters.com/article/idUSTRE6BB1LG20101213 વિશેષ અહેવાલ] 
* [http://www.sbs.com.au/dateline/story/watch/id/600572/n/The-Whistleblower એસબીએસ ડેટલાઈન પર વિડિયો પ્રોફાઈલ 
] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110103052140/http://www.sbs.com.au/dateline/story/watch/id/600572/n/The-Whistleblower |date=2011-01-03 }}
* [http://www.life.com/image/first/in-gallery/53291/julian-assange-hero-or-villain જુલિયન અસાંજે: હિરો કે વિલન?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101216174148/http://www.life.com/image/first/in-gallery/53291/julian-assange-hero-or-villain |date=2010-12-16 }} - ''લાઈફ મેગેઝિન''  દ્વારા સ્લાઈડ શૉ
* {{cite news |url=http://www.stuff.co.nz/technology/digital-living/524296 |title= Meet the Aussie behind Wikileaks |publisher=[[Fairfax New Zealand]] |date=8 July 2008}}
* {{cite web | url = http://www.youtube.com/watch?v=7QEdAykXxoM | title = WikiLeaks editor on Apache combat video: No excuse for US killing civilians | date = April 2010 | publisher = RussiaToday}}
* [http://web.archive.org/web/*/http://iq.org/ Archived versions] of the home page on Julian Assange's web site iq.org (at the Internet Archive)
* {{cite web | url = http://events.ccc.de/congress/2009/Fahrplan/events/3567.en.html | title = WikiLeaks Release 1.0: Insight into vision, motivation and innovation | date = 30 December 2009 | publisher = 26th Chaos Communication Congress}}


[[Category:ઓસ્ટ્રેલિયન પત્રકારો ]]
[[Category:વિકિલીક્સ ]]
[[શ્રેણી:૧૯૭૧માં જન્મ]]</text>
      <sha1>t6knm09xpmrfql48eniahn8a0b6zflr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ઈન્સીડ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30046</id>
    <revision>
      <id>903219</id>
      <parentid>880552</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T15:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92305" sha1="c7zfiscc4y9bsxpbfxyjdadfhanvy6q" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{Infobox university
|image          = [[ચિત્ર:inseadlogon2.jpg]]
|name	          = INSEAD
|mission          = &quot;As an educational institution, our mission is to promote a non-dogmatic learning environment that brings together people, cultures and ideas from around the world, changing lives, and helping transform organisations through management education. Through teaching, we develop responsible, thoughtful leaders and entrepreneurs who create value for their organisations and their communities. Through research, we expand the frontiers of academic thought and influence business practice.&quot;
|motto           = ''The Business School for the World''
|established    = 1957
|type           = [[Private school|Private]] [[business school]]
|dean           = Ilian Mihov&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mba.today/news/insead-appoints-its-new-dean-who-will-be-based-in-singapore-10037.html|title=Ilian Mihov appointed Dean of INSEAD|publisher=MBA Today|access-date=2014-10-03|archive-date=2014-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006112107/http://www.mba.today/news/insead-appoints-its-new-dean-who-will-be-based-in-singapore-10037.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|city           = [[Fontainebleau]] (near Paris, France), [[Singapore]], and [[Abu Dhabi]]
|country        =
|postgrad       = 900+, mainly [[MBA]]
|postgrad_label = MBA
|doctoral       = 65+ [[Doctor of Philosophy|PhDs]]
|faculty        = 144
|campus         = Fontainebleau, Singapore, and Abu Dhabi
|website        = [http://www.insead.edu Insead.edu]
}}

{{Location map|France|label=INSEAD|marksize=6|mark=Red_pog.svg|lat_dir=N|lat_deg=48|lat_min=24|lat_sec=19.5804|lon_dir=E|lon_deg=2|lon_min=41|lon_sec=7.386|position=left|float=right|caption=Europe Campus ([[Fontainebleau]], [[France]])}}
{{Location map|Singapore|label=INSEAD|marksize=6|mark=Red_pog.svg|lat_dir=N|lat_deg=1|lat_min=17|lat_sec=58.4874|lon_dir=E|lon_deg=103|lon_min=47|lon_sec=9.2394|position=left|float=right|caption=Asia Campus ([[Singapore]])}}
{{Location map|UAE|label=INSEAD|marksize=6|mark=Red_pog.svg|lat_dir=N|lat_deg=24|lat_min=28|lat_sec=29.5458|lon_dir=E|lon_deg=54|lon_min=22|lon_sec=28.1058|position=right|float=right|caption=Middle East Campus ([[Abu Dhabi]])}}

'''ઈન્સીડ (INSEAD)''' એ '''Institut Européen d'Administration des Affaires'''  (''યુરોપીયન ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ બિઝનેસ એડમિનિસ્ટ્રેશન'')નું ટૂંકુ નામ છે. આ સંસ્થા એક કરતા વધારે સંકુલો ધરાવતી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્નાતક બિઝનેસ સ્કૂલ અને સંશોધન સંસ્થાન છે.&lt;ref&gt;[http://www.independent.co.uk/student/postgraduate/business-schools/insead-1206318.html ધ ઈન્ડિપેન્ડેન્ટ - એ-ઝેડ બિઝનેસ સ્કૂલો - ઈન્સીડ (INSEAD)]&lt;/ref&gt; આ સંસ્થા યુરોપ ([[ફ્રાન્સ]]), એશિયા ([[સિંગાપુર|સિંગાપોર]]) અને મધ્યપૂર્વ (અબુ ધાબી)માં સંકુલો ધરાવે છે તેમજ [[ઈઝરાયલ]]માં સંશોધન કેન્દ્ર ધરાવે છે. આ સંસ્થા ફુલ-ટાઈમ એમબીએ (MBA) પ્રોગ્રામ, મેનેજમેન્ટ પ્રોગ્રામમાં પીએચડી (PhD), અને એક્ઝિક્યુટીવ એજ્યુકેશન પ્રોગ્રામો (એક્ઝિક્યુટીવ એમબીએ (MBA) સહિત) ઉપલબ્ધ કરાવે છે.

વૈશ્વિક વ્યાપાર અગ્રણીઓની વધતી માંગને પહોંચી વળવા ઈન્સીડે (INSEAD) આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપાર શિક્ષણની પરિકલ્પનાની પહેલ કરી છે. સમગ્ર વિશ્વમાં આવેલી ટોચની બિઝનેસ સ્કૂલોમાં આ શાળાને સૌથી અભિનવ અને પ્રભાવશાળી શાળાઓ પૈકી એક ગણવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;http://www.insead.edu/discover_insead/who_we_are/index.cfm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100823040145/http://www.insead.edu/discover_insead/who_we_are/index.cfm |date=2010-08-23 }} ઈન્સીડને શોધો&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.f1gmat.com/business-school-profiles/insead-mba એફ1જીએમએટી (F1GMAT) - ઈન્સીડ (INSEAD)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.topmba.com/school_profile/insead |title=ક્યૂએસ ટોપએમબીએ (QSTOPMBA) - ઈન્સીડ (INSEAD) |access-date=2011-02-07 |archive-date=2010-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100927054023/http://www.topmba.com/school_profile/insead/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; શાળાની મુખ્ય અલગતા તેમના વર્ગોની વૈવિધ્યતા, શિક્ષણની ગુણવત્તા, અને વિદ્યાર્થીઓનું ફેલાયેલું મજબૂત અને વ્યાપક નેટવર્ક છે. તે ગ્લોબલ બિઝનેસ સ્કૂલ નેટવર્કમાં સભ્યપદ ધરાવે છે. ફોર્બ્સે પણ ઈન્સીડ એમબીએ (INSEAD MBA)ને વિશ્વમાં નંબર - 1 એક વર્ષીય એમબીએ (MBA) પ્રોગ્રામ તરીકે ગણાવ્યો છે.&lt;ref&gt;http://www.forbes.com/2009/08/05/best‐business‐schools‐09‐leadership‐careers_land.html{{Dead link|date=જાન્યુઆરી 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; વર્ષ 2010માં ફાઈનૅન્શલ ટાઈમ્સ ગ્લોબલ એમબીએ (MBA) રેન્કિંગમાં ઈન્સીડ (INSEAD)ને પાંચમો ક્રમ અપાયો છે (સ્ટેનફોર્ડ ગ્રેજ્યુએટ સ્કૂલ ઓફ બિઝનેસિસ સાથે જોડાણ), અને યાદીમાં એક વર્ષ એમબીએ (MBA) પ્રોગ્રામ માટે સૌથી ઊંચો ક્રમ મેળવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://rankings.ft.com/businessschoolrankings/insead |title=એફટી એમબીએ (FT MBA) રેન્કિંગ 2010 - ઈન્સીડ (INSEAD) |access-date=2011-02-07 |archive-date=2010-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100929040306/http://rankings.ft.com/businessschoolrankings/insead |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2010માં ક્યૂએસ ગ્લોબલ 200 બિઝનેસ સ્કૂલ અહેવાલ કે જેમાં સંસ્થાઓને તેમના પ્રદેશ પ્રમાણે સ્થાન આપવામાં આવે છે તેમાં ઈન્સીડ (INSEAD)ને યુરોપ, એશિયા અને ઓસ્ટ્રેલિયાની પ્રથમ ક્રમની સંસ્થા દર્શાવવામાં આવી છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.topmba.com/mba-rankings/global-200-business-schools-report/top-business-schools-2009/europe |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-02-07 |archive-date=2011-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120200946/http://www.topmba.com/mba-rankings/global-200-business-schools-report/top-business-schools-2009/europe |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.topmba.com/mba-rankings/global-200-business-schools-report/top-business-schools-2009/asia-pacific |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-02-07 |archive-date=2011-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110104065013/http://www.topmba.com/mba-rankings/global-200-business-schools-report/top-business-schools-2009/asia-pacific |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  બિઝનેસ વીક દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રિય એમબીએ (MBA) પ્રોગ્રામમાં તેને પ્રથમ ક્રમની સંસ્થા ગણાવવામાં આવી છે.&lt;ref&gt;http://www.businessweek.com/bschools/content/nov2010/bs2010119_517831.htm&lt;/ref&gt;

ઈન્સીડ (INSEAD) એમબીએ (MBA)ના વિદ્યાર્થીઓને એક સાથે ત્રણ ઉપખંડોમાં અભ્યાસ કરવાની તક મળે છે (યુનિવર્સિટી ઓફ પેન્સિલ્વેનિયાની વોર્ટન સ્કૂલ સાથે યોજનાબદ્ધ જોડાણ અને એક શાળા, બે સંકુલ માળખા દ્વારા).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.insead.edu/alliance/ |title=ધ ઈન્સીડ (INSEAD)-વોર્ટન જોડાણ |access-date=2011-02-07 |archive-date=2011-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110321102305/http://www.insead.edu/alliance/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  કેલ્લોગ સ્કૂલ ઓફ મેનેજમેન્ટ સાથે સંકુલ અદલાબદલી કાર્યક્રમ (કેમ્પસ એક્સચેન્જ પ્રોગ્રામ)નો પ્રસ્તાવ આપવામાં આવશે, જે સપ્ટેમ્બર 2010થી શરૂ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mba.insead.edu/campuses/kellogg.cfm |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-02-07 |archive-date=2010-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100911081440/http://mba.insead.edu/campuses/kellogg.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; કારકિર્દી સેવાઓના આદાનપ્રદાન માટે ઈન્સીડ (INSEAD) દ્વારા હાર્વર્ડ બિઝનેસ સ્કૂલ, સ્ટેનફોર્ડ ગ્રેજ્યુએટ સ્કૂલ ઓફ બિઝનેસ અને કેલ્લોગ સ્કૂલ ઓફ મેનેજમેન્ટ સાથે અદલાબદલી સમજૂતી કરવામાં આવી છે. ચારેય સંસ્થાઓના ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ પાસે એકબીજાની નોકરીની તકોના ડેટાબેઝ જોવા માટેની અનન્ય સુવિધા છે
.&lt;ref name=&quot;Career Services in INSEAD'S website&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.insead.edu/Alumni/career_services/index.cfm |title=ઈન્સીડ (INSEAD)ની વેબસાઈટ પર કારકીર્દિ સેવાઓ |access-date=2011-02-07 |archive-date=2010-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100805085049/http://www.insead.edu/Alumni/career_services/index.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== સર્વસામાન્ય નિરીક્ષણ ==
=== મિશન ===
ઈન્સીડ (INSEAD) સમગ્ર વિશ્વના તમામ લોકો, સંસ્કૃતિઓ અને વિચારોને ભેગા કરવા માટે શિક્ષણના વાતાવરણને પ્રોત્સાહન; મેનેજમેન્ટ શિક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવા; એવા નેતાઓ અને ઉદ્યમશીલો તૈયાર કરવા માટે કે જેઓ પોતાના સંગઠન અને સમુદાયનું મૂલ્ય તૈયાર કરી શકે; અને વિદ્વતાના વિચારોની સીમાઓનું વિસ્તરણ કરવા માટે અને સંશોધનના માધ્યમથી બિઝનેસની કામગીરીને વધુ પ્રભાવશાળી બનાવવા માટેનું ચોક્કસ મિશન ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.insead.edu/discover_insead/who_we_are/mission_values.cfm |title=ઈન્સીડ (INSEAD) - ઈન્સીડ (INSEAD)ને શોધો - અમારુ મિશન અને મૂલ્યો |access-date=2011-02-07 |archive-date=2010-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100530163240/http://www.insead.edu/discover_insead/who_we_are/mission_values.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== સંકુલો ===
ઈન્સીડ (INSEAD) ત્રણ સંકુલો ધરાવે છે. મૂળ સંકુલ (યુરોપનું સંકુલ) ફ્રાન્સના પેરિસ નજીક ફોન્ટેઈનેબ્લેઉ ખાતે આવેલું છે જે મેટ્રોપોલિટન ફ્રાન્સમાં બીજા ક્રમના સૌથી મોટા જંગલની બાજુમાં છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.progress-eu.info/uk/fontainebleau.htm |title=ફોન્ટેઈનેબ્લેઉના જંગલો |access-date=2011-02-07 |archive-date=2008-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080908061840/http://www.progress-eu.info/uk/fontainebleau.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ઈન્સીડ (INSEAD)નું બીજુ સંકુલ (એશિયા સંકુલ) સિંગાપોરના સિટી-સ્ટેટના બૌના વિસ્ટા જિલ્લામાં આવેલું છે. ત્રીજુ અને સૌથી નવુ સંકુલ (મધ્ય પૂર્વ સંકુલ) અબુ ધાબીમાં આવેલુ છે, અને હાલ માત્ર ઓપન એનરોલમેન્ટ એક્ઝિક્યુટીવ એજ્યુકેશન પ્રોગ્રામ્સ માટેના સંકુલ તરીકે સેવા આપતી સંસ્થા છે.

મોટાભાગના વિદ્યાર્થીઓ યુરોપીયન અને એશિયન બંને સંકુલોમાં તેમના અભ્યાસક્રમના ભાગરૂપે અહીં રહેતા હોવાથી આ બંને સંકુલોમાં એમબીએ (MBA) પ્રોગ્રામનું શિક્ષણ આપવામાં આવે છે. ઈન્સીડ (INSEAD) પોતાને ફ્રાન્સની, સિંગાપોરની કે અમીરાતની સંસ્થા તરીકે નથી ઓળખાવતી પરંતુ એક વૈશ્વિક સંસ્થા તરીકે ઓળખાવે છે. ઈન્સીડ (INSEAD) ન્યૂ યોર્ક શહેરમાં ઉત્તર અમેરિકાની કચેરી ધરાવે છે, અને [[ઈઝરાયલ]]માં સંશોધન કેન્દ્ર ધરાવે છે.

=== ઇતિહાસ ===
ઈન્સીડ (INSEAD)ની સ્થાપના 1957માં જ્યોર્જિસ ડોરિઓટ, ક્લાઉડ જેન્સ્સેન અને ઓલિવર ગિસ્કાર્ડ ડે’ઈસ્ટાઈંગ દ્વારા કરવામાં આવી હતી અને આ સંસ્થા યુરોપમાં સૌથી જુની બિઝનેસ સ્કૂલો પૈકી એક છે.

* 1957માં રોમની સંધિ બાદ ત્રણ મહિના પછી “ઈન્સ્ટિટ્યુટ યુરોપીયન ડે’એડમિનિસ્ટ્રેશન ડેસ અફેર્સ” તરીકે ઈન્સીડ (INSEAD)ની સ્થાપના થઈ (યુરોપીયન ઈન્સ્ટિટટ્યુટ ફોર બિઝનેસ એડમિનિસ્ટ્રેશન).
* 1961માં ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી સંગઠનની સ્થાપના થઈ
* 1969માં સંસ્થાના ફોન્ટેઈનેબ્લેઉ ફોરેસ્ટ કેમ્પસનો આરંભ થયો.
* 1974માં એશિયન બિઝનેસમાં પ્રથમ પ્રોગ્રામ શરૂ કરાયો.
* 1989માં પીએચડી (PhD) પ્રોગ્રામની શરૂઆત થઈ.
* 1995માં પ્રથમ ઈન્સીડ (INSEAD) ડેવલપમેન્ટ કેમ્પેઈન (ઈન્સીડ (INSEAD) વિકાસ અભિયાન)ની શરૂઆત થઈ.
* 2000 જાન્યુઆરીઃ સિંગાપોરમાં એમબીએ (MBA)નો પ્રથમ વર્ગ – 26 દેશોના 53 “અગ્રણી” વિદ્યાર્થીઓ સાથે
* 2000 ઓગસ્ટઃ ઈન્સીડ (INSEAD)ના પ્રથમ ડેવલપમેન્ટ કેમ્પેઈને કોર્પોરેટ અને ખાનગી સ્પોન્સરશીપમાં €120 મીલિયન હાંસલ કર્યા.
* 2000 ઓક્ટોબરઃ સિંગાપોરમાં ઈન્સીડ (INSEAD) એશિયા સંકુલનું સત્તાવાર ઉદઘાટન.
* 2001 માર્ચઃ ઈન્સીડ (INSEAD)-વોર્ટન વચ્ચે જોડાણની જાહેરાત
* 2003માં ઈન્સીડ (INSEAD) એક્ઝિક્યુટીવ એમબીએ (MBA) પ્રોગ્રામની શરૂઆત
* 2004માં €200 મિલિયનના લક્ષ્ય સાથે બીજા ઈન્સીડ (INSEAD) ડેવલપમેન્ટ કેમ્પેઈનની શરૂઆત
* 2009માં ઈન્સીડ (INSEAD) દ્વારા 50મી વર્ષગાંઠની ઉજવણી અને જેમણે વિશ્વ બદલ્યું તેવા સંસ્થાના 50 ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓનું નામાંકન

ઈન્સીડ (INSEAD)ના ડીન (સંસ્થાના વડાઓ)&lt;ref name=&quot;Barsoux&quot;&gt;''ઈન્સીડ (INSEAD): આંતરસ્ફૂર્ણાથી સ્થાપના સુધી''  {{Harv|Barsoux|2000}}&lt;/ref&gt;
* 1959-1964 ઓલિવર ગિસ્કાર્ડ ડે’ઈસ્ટાઈંગ (સંચાલક)
* 1964-1971 રોજર ગોડીનો (ફેકલ્ટીના પાર્ટટાઈમ ડીન)
* 1971-1976  ડીન બેરી
* 1976-1979 ઉવે કિત્ઝીંગર
* 1979-1980 ક્લાઉડ રેમેઉ (નાયબ મહા સંચાલક)
* 1980-1982 હેનીઝ થાન્હેઈસર
* 1982-1986 ક્લાઉડ રેમેઉ અને હેનીઝ થાન્હેઈસર
* 1986-1990 ફિલિપ નાએર્ટ અને ક્લાઉડ રેમેઉ
* 1990-1993 ક્લાઉડ રેમેઉ અને લુડો વેન ડેર હેડન
* 1993-1995 એન્ટોનીઓ બોર્ગેસ અને લુડો વેન ડેર હેડન
* 1995-2000 એન્ટોનીઓ બોર્ગેસ
* 2000-2006 ગેબ્રીઅલ હાવાવીની
* 2006-2011 ફ્રેન્ક બ્રાઉન
* 2011- દીપક સી. જૈન ''(સપ્ટેમ્બર 2010માં નિયુક્તિ, માર્ચ 2011માં કાર્યભાર સંભાળશે)'' 

== એક્ઝિક્યુટીવ શિક્ષણ ==
ઈન્સીડ (INSEAD) યુરોપ અને એશિયામાં આવેલા પોતાના સંકુલોમાં કંપની/પેઢી બંનેને લગતા ઓપન એનરોલમેન્ટ એક્ઝિક્યુટીવ એજ્યુકેશન પ્રોગ્રામો ધરાવે છે અને અબુ ધાબીમાં એક્ઝિક્યુટીવ શિક્ષણ કેન્દ્ર ધરાવે છે. ઈન્સીડ (INSEAD) કોર્પોરેટ યુનિવર્સિટીઓ સાથે પણ ભાગીદારીમાં કામ કરે છે. અહીં ભાગ લેવા આવનારાઓ વરિષ્ઠ અને ટોચના મેજમેન્ટના સભ્યો હોય છે તેમજ તેમની કંપની કે ઈન્ડસ્ટ્રીમાં વર્ષોના અનુભવી હોય છે, અને ‘ઉચ્ચ સક્ષમતા’ ધરાવતા યુવાનો તેમની કંપનીઓમાં સફળતાની નીતિઓમાં ચાવીરૂપ ભૂમિકા અદા કરનારા હોય છે. ઈન્સીડ (INSEAD)માં દર વર્ષે 120થી વધારે દેશોના અંદાજે 9,500 એક્ઝિક્યુટીવો વિવિધ અભ્યાસક્રમો અને પ્રોગ્રામમાં અભ્યાસ શરૂ કરે છે.

=== ઓપન એનરોલમેન્ટ ===
ઓપન એનરોલમેન્ટ પ્રોગ્રામોમાં અહીં દર્શાવ્યા મુજબના ક્ષેત્રોના અભ્યાસક્રમોનો સમાવેશ કરવામાં આવે છેઃ જનરલ મેનેજમેન્ટ, લીડરશીપ, ફાઈનાન્સ અને બેન્કિંગ, ટોપ મેનેજમેન્ટ, સ્ટ્રેટેજી, ડિસિઝન મેકિંગ, પીપલ એન્ડ પરફોર્મન્સ મેનેજમેન્ટ, માર્કેટિંગ, ઓપરેશન્સ મેનેજમેન્ટ અને એન્ટરપ્રેનિયોરશીપ અને ફેમિલિ બિઝનેસ પ્રોગ્રામો.&lt;ref&gt;[http://executive.education.insead.edu/ ઈન્સીડ (INSEAD) - એક્ઝિક્યુટીવ શિક્ષણ]&lt;/ref&gt;
=== એસઆરડીએમ (SRDM) 2010 ===
આ વર્ષે વ્યૂહાત્મક સંશોધન અને વિકાસ મેનેજમેન્ટ કોર્સ માટે થીમ તરીકે સ્ટીવ જોબ્સ અને એપલ (Apple) પસંદ કરાયા છે.

=== કંપની વિશિષ્ટ ===
ઈન્સીડે (INSEAD) 1960ના સમયથી એક્ઝિક્યુટીવ એજ્યુકેશન પ્રોગ્રામો વિકસાવવા માટે સંખ્યાબંધ ઈન્ડસ્ટ્રીઓ અને ભૌગોલિક પ્રદેશમાં આવેલી કંપનીઓ અને પેઢીઓ સાથે કામ કર્યું છે. આ પ્રોગ્રામોમાં સ્પર્ધાત્મક પરિવર્તનો, શ્રેષ્ઠ દેખાવ માટેની સંસ્કૃતિ તૈયાર કરવા અને સુદ્રઢ કરવામાં મદદરૂપ કામગીરી, નેતૃત્વ વિકાસ, વિલીનિકરણ પછીનું સંકલન, અચાનક કોર્પોરેટ પરિવર્તનની પ્રક્રિયાની શરૂઆત અને ફોસ્ટર ટેકનિકલ તેમજ બજાર નાવીન્યતાઓનો સમાવેશ થાય છે. તેઓ પોસ્ટ-પ્રોગ્રામ ફોલોઅપ (અભ્યાસ પછીની જોવાતી કામગીરી) પણ સમાવે છે જેથી શિક્ષણની અસરને માપી શકાય.

== એક્ઝિક્યુટીવ એમબીએ (MBA) ==
ઈન્સીડ (INSEAD)ના ત્રણ સંકુલ યુરોપ (ફ્રાન્સ), એશિયા (સિંગાપોર), અને મધ્ય-પૂર્વ (અબુ ધાબી)માં ગ્લોબલ એક્ઝિક્યુટીવ એમબીએ (MBA) અભ્યાસક્રમ અનુકૂળ અને વિભાગ આધારિત માળખામાં અનોખા આંતરરાષ્ટ્રીય અને બહુસાંસ્કૃતિ અનુભવ{{Citation needed|date=July 2010}} પુરા પાડે છે. દરેક સંકુલ એકબીજાથી પાંચ કલાકની મુસાફરી સમય જેટલા દૂર હોવાથીઆ પ્રોગ્રામ માટે મોટી સંખ્યામાં ભાગ લેનારા લોકો અહીં આવવા આકર્ષાય છે. આ કારણે ઈન્સીડ (INSEAD)ને અજોડ વૈવિધ્યતા મળી અને જેના લીધે જ ઈન્સીડ (INSEAD)એ નામના મેળવી છે.

સંખ્યાબંધ દેશોમાંથી આવી સંસ્થામાં ભાગ લેનારા લોકોનું આ જૂથ જ્યારે કામ કરતું હોય છે ત્યારે પોતાની નેતૃત્વકળા અને મેનેજમેન્ટ સક્ષમતાનો વિકાસ કરે છે. આ પ્રોગ્રામના માધ્યમથી એવું જ્ઞાન મળે છે{{Clarify|date=July 2010}} જે કામના સ્થળે ખૂબ જ ઝડપથી અમલમાં મૂકી શકાય છે.

આ પ્રોગ્રામના પ્રવેશમાં સુધારાના આશય સાથે ઈન્સીડ (INSEAD)એ ગ્લોબલ એક્ઝિક્યુટીવ એમબીએનો (MBA) મધ્ય-પૂર્વ ભાગ શરૂ કર્યો છે, જેમાં ફ્રાન્સ અને સિંગાપોરના યુરોપ – એશિયા વિભાગો સાથે વિલીનિકરણ પૂર્વે ઈન્સીડ (INSEAD)ના અબુ ધાબી સંકુલમાં અડધા મોડ્યુલ (હિસ્સા)ની ઓફર કરવામાં આવે છે.

ઈન્સીડ (INSEAD) ચીનની પ્રતિષ્ઠિત સિંઘ્હ્યુઆ યુનિવર્સિટી સાથે મળીને સંયુક્ત ઈએમબીએ (EMBA) પ્રોગ્રામ પણ ચલાવે છે જે ટીઆઈઈએમબીએ (TIEMBA) તરીકે ઓળખાય છે. આ અભ્યાક્રમ હેઠળ અડધુ શિક્ષણ ચીનમાં અને અડધુ શિક્ષણ ઈન્સીડ (INSEAD)ના ત્રણ સંકુલોમાં આપવામાં આવે છે. ચીન પર કેન્દ્રીત આ પ્રોગ્રામ જીઈએમબીએના (GEMBA) માળખાની જેમ જ તેમાં 12 અઠવાડિયા સુધી અનુસરવામાં આવે છે પરંતુ 18 અઠવાડિયે પૂર્ણ થાય છે. જુલાઈ મહિનામાં ફ્રાન્સમાં પરિણામ મુલકતા વખતે જીઈએમબીએ (GEMBA) પ્રોગ્રામ અને ટીઆઈઈએમબીએ (TIEMBA) પ્રોગ્રામ વિલીન થઈ જાય છે. http://tsinghua.insead.edu.sg/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120420125122/http://tsinghua.insead.edu.sg/ |date=2012-04-20 }}

વિવિધ ઈએમબીએ (EMBA) પ્રોગ્રામમાં પ્રવેશ
*ગ્લોબલ એક્ઝિક્યુટીવ એમબીએ (MBA) યુરોપ એશિયાઃ 2009માં 75 ટકા સહભાગીઓનો પ્રવેશ, 20 ટકા મહિલાઓ
*ગ્લોબલ એક્ઝિક્યુટીવ એમબીએ (MBA) મધ્ય-પૂર્વ વિભાગઃ ઓક્ટોબર 2010માં શરૂઆતમાં અંદાજે 40 સહભાગીઓ
*સિંઘ્હ્યુઆ-ઈન્સીડ (INSEAD) એક્ઝિક્યુટીવ એમબીએઃ (MBA) 2009માં 51 સહભાગીઓ, 25 ટકા મહિલાઓ

ઈન્સીડ (INSEAD)ના એક્ઝિક્યુટીવ એમબીએ (MBA) પ્રોગ્રામોની સામાન્ય રૂપરેખાઓ

વ્યવસાયની પાયાની બાબતોઃ પાયાની ચાવીરૂપ પ્રબંધન શિસ્તોમાં નિપૂણતા પર ધ્યાન.  કેટલાક પસંદગીના વૈકલ્પિક કોર્સ ઉપરાંત પાયાના કોર્સો પર એકાગ્રતા.

પ્રબંધન પ્રેક્ટિસઃ પ્રબંધન સંબંધિત કામગીરીઓ અને યોજનાબદ્ધ માનસિકતાના વિકાસ પર વિશેષ ધ્યાન. ચાવીરૂપ પ્રબંધન પડકારો (KMC)ના માધ્યમથી, સહભાગી બહુશિસ્તપાલન અભિગમ સાથે તૈયાર થશે. કેએમસી (KMC)માં મૂળ વિવિધ બંધારણીય{{Clarify|date=July 2010}} સંદર્ભો અને વ્યવસાયમાં વિવિધ કામગીરીના પાસાઓને જોવામાં આવે છે.

વાસ્તવિક જીવનમાં અમલીકરણ
આ પ્રોગ્રામ સૈદ્ધાંતિકતાથી વાસ્તવિકતા વચ્ચેનો સેતૂ તૈયાર કરે છે.  ટીમને આપવામાં આવેલા પ્રોજેક્ટમાં જ આ પ્રોગ્રામનો મોટો હિસ્સો આવી જાય છે. શિક્ષણની અન્ય એપ્લિકેશનામાં, આપને{{Who|date=July 2010}} ઓફ-કેમ્પસ એસાઈન્મેન્ટ (સંકુલ સિવાયની કામગીરી) તરીકે ત્રણ અમલીકરણ નિબંધો આપવામાં આવે છે. પાયાના મુદ્દાઓ પૈકી એક સાથે સંકળાયેલા દરેક નિબંધમાં વ્યવસાય સિદ્ધાંતો અને વાસ્તવિકતા વચ્ચે સંકલન (અથવા સંઘર્ષ)ને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે.  ચાવીરૂપ પ્રબંધન પડકારોના કોર્સ દ્વારા આપના{{Who|date=July 2010}} બાકાત રહી ગયેલા કેટલાક મુદ્દાઓને પણ પ્રતિબિંબિત કરવામાં આવશે.

નેતૃત્વ અને વ્યક્તિગત વિકાસ
નેતૃત્વ વિકાસ પ્રક્રિયા, અમારા એક્ઝિક્યુટીવ એમબીએ (MBA)માં એક લાક્ષાણિક ઘટક છે, જે આપની નૈતૃત્વ શૈલીને શોધવા અને તેમાં સુધારો કરવા માટે સંદર્ભ પુરો પાડે છે. વ્યક્તિગત પ્રતિભાવ અને જૂથમાં કામગીરી દ્વારા, વ્યક્તિગત રીતે અને સમગ્ર ટીમને અપાતા શિક્ષણના સહયોગથી, આપ{{Who|date=July 2010}} પોતાની જાત{{Who|date=July 2010}}માં સુધારા માટે પોતાના અંગે નવી બાબતો શોધી શકશો.

પ્રવેશ પ્રક્રિયા
ઈએમબીએ (EMBA) ઉમેદવારો 10 વર્ષનો કામકાજનો અનુભવ અને પુરતો પ્રબંધન અનુભવ સાથે લાયકાત ધરાવતા હોય છે. તેઓ વિશ્લેષણ સમક્ષમતા, ભાવનાત્મક પરિપકવતા અને આંતરવ્યક્તિગત કુશળતાઓ દર્શાવે છે. 
અરજીઓ ઓનાલાઈન કરવામાં આવે છે.{{Why|date=July 2010}} અરજીની ફાઈલમાં છ નિબંધો હોય છે જેમાં, 2 સંદર્ભ પત્રો, એક જીએમએટી (GMAT) સ્કોર અને અધિકૃત વિદ્વતા લખાણ હોય છે. સંપૂર્ણ તૈયાર કરાયેલી ફાઈલને પ્રિ-સિલેક્શન કમિટિને મોકલવામાં આવે છે અને પ્રિસિલેક્ટેડ (પસંદગી પહેલાના) ઉમેદવારોને તેમની સ્વીકૃતિ માટે એક ઈન્ટરવ્યુમાં પાસ થવુ પડે છે. અરજીઓની પ્રક્રિયા પ્રથમ આવનારને પ્રથમ સેવાના ધોરણે કરવામાં આવે છે.

આર્થિક મદદ
ઈન્સીડ (INSEAD) કેટલીક મહિલાઓ, જાહેર સેવાઓમાં સક્રિય ઉમેદવારો, સામાજિક ઉદ્યમશીલો અને એવા ઉમેદવારો કે જેમણે બહુસાંસ્કૃતિક પ્રબંધન સક્ષમતાઓ વિકસાવી હોય તેવા ઉમેદવારોને શિષ્યવૃત્તિ આપે છે.

કારકીર્દિ સેવાઓ
ઈએમબીએ (EMBA) ઉમેદવારોને વિવિધ કારકીર્દિ સહકાર મળે છે. તેમને કારકીર્દિ સેવા પ્રતિ વધુ અનુકુલિત અભિગમ અપનાવવો જરૂરી હોવાથી, ઈન્સીડ (INSEAD) “ઈન્ટરનલ-કેરિયર” (આંતરિક કારકીર્દિ)ની જરૂરિયાતો (આપની હાલની જ સંસ્થામાં આપની કારકીર્દિ અંગે મોટાભાગની કામગીરી કરવામાં આવે છે) અને “એક્સટરનલ-કેરિયર” (બાહ્ય કારકીર્દિ)ની જરૂરિયાતો (આપના સંગઠનની બહારના ભાગની મોટાભાગની કામગીરી) સંબંધે મૂલ્યો ઉમેરવાનો આશય ધરાવે છે.

== એમબીએ (MBA) ==
=== પ્રોગ્રામની રૂપરેખા ===
ઈન્સીડ (INSEAD) એમબીએ (MBA) અભ્યાસક્રમમાં સંખ્યાબંધ પાયાના કોર્સ અને વૈકલ્પિક મુદ્દાઓને સમાવી લેવામાં આવે છે. પાયાના કોર્સ એટલે કે પરંપરાગત પ્રબંધન શિસ્તો કે જેમાં નાણાં, અર્થશાસ્ત્ર, સંગઠનાત્મક વર્તન, એકાઉન્ટિંગ, નૈતિકતા, [[માર્કેટિંગ]], અંકશાસ્ત્ર, ઓપેરેશન્સ મેનેજમેન્ટ (કામગીરી પ્રબંધન), આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનીતિક વિશ્લેષણો, સપ્લાઇ ચેઇન મેનેજમેન્ટ, નેતૃત્વ અને કોર્પોરેટ વ્યૂહરચનાઓ વગેરેનો સમાવેશ કરવામાં આવે છે.

એકાઉન્ટિંગ અને કંટ્રોલ, ડિસિઝન સાયન્સિસ, ઈકોનોમિક્સ અને પોલિટિકલ સાયન્સિસ, એન્ટરપ્રિનિયોરશીપ અને ફેમિલિ એન્ટરપ્રાઈસ, ફાઈનાન્સ, માર્કેટિંગ, ઓર્ગેનાઈઝેશનલ, સ્ટ્રેટેજી અને ટેકનોલોજી અને ઓપરેશન્સ મેનેજમેન્ટ જેવા ક્ષેત્રોમાં અંદાજે 80 વૈકલ્પિકતાઓ ઓફર કરવામાં આવે છે.

=== શિક્ષણ પદ્ધતિ ===
શિક્ષણ પદ્ધતિમાં કેસ સ્ટડીઝ, લેક્ચર, ઉમેદવારોમાં આંતરિક શિક્ષણ, ટ્યુટોરિયલ, ગ્રૂપ કામગીરી, સિમ્યૂલેશન અને રોલ-પ્લેનો સમાવેશ કરવામાં આવે છે.  એમબીએ (MBA) ઉમેદવારોને સંબંધિત વક્ર પર વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. તમામ શિક્ષણ અંગ્રેજીમાં આપવામાં આવે છે.

=== વૈવિધ્યતા ===
ઈન્સીડ (INSEAD)ના એમબીએ વિદ્યાર્થીઓનાં સંગઠનમાં 80થી વધુ રાષ્ટ્રીયતાના ઉમેદવારો હોય છે, જેમાં કોઈપણ એક દેશના વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા 15 ટકાથી વધારે નથી હોતી. એમબીએ (MBA) પ્રોગ્રામના વિદ્યાર્થીઓની માતૃભાષા, જાન્યુઆરી અને જૂન 2009ના વર્ગોમાં અંગ્રેજી 20%; ફ્રેન્ચ 12%; હિન્દી 7%; જર્મન 6%; સ્પેનિશ 5%; મેન્ડેરીન 5%; અરેબિક 5%; અન્ય 42% હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.insead.edu/mba/life/classes.cfm |title=ઈન્સીડ (INSEAD)ની અધિકૃત વેબસાઈટનું ક્લાસ પ્રોફાઈલ પેજ |access-date=2011-02-07 |archive-date=2009-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090928005632/http://www.insead.edu/mba/life/classes.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ઈન્સીડ (INSEAD)ના ફેકલ્ટીઓ (શિક્ષકો) 36 દેશોમાંથી આવેલા છે અને ઈન્સીડ (INSEAD)ના અંદાજે 38,000 ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ 160થી વધારે દેશોમાં વિશ્વવ્યાપી રીતે વસી રહ્યા છે.

=== સંકુલની પસંદગી ===
એમબીએના (MBA) વિદ્યાર્થીઓ માટે પસંદગીના સંકુલમાં પ્રવેશ બાબતે કોઈ ભેદભાવ રાખવામાં આવતો નથી.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.insead.edu/mba/meet_us/faqs.cfm |title=ઈન્સીડ (INSEAD) - એમબીએ (Mba) - ફેગ્સ (Fags) |access-date=2011-02-07 |archive-date=2008-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080820170624/http://www.insead.edu/mba/meet_us/faqs.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; તમામ એમબીએ (MBA) ઉમેદવારો તેમનો એમબીએ (MBA) પ્રોગ્રામ શરૂ કરવા માટે ઈચ્છિત સંકુલને પ્રવેશ માટે પસંદ કરી શકે છે (યુરોપ કે એશિયા સંકુલ), અને બાદમાં પણ તેમને સ્થળફેર કરવાનો વિકલ્પ આપવામાં આવે છે. ઈન્સીડ (INSEAD)ના પ્રાધ્યાપકો પણ વર્ષ દરમિયાન સંકુલની ફેરબદલી કરે છે. ડીસેમ્બર 2008ના વર્ગમાં 70 ટકાથી વધારે એમબીએ ઉમેદવારોએ બે સંકુલો વચ્ચે ફેરબદલીનો વિકલ્પ પસંદ કર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.insead.edu/mba/docs/downloads/MBAbrochure2007.pdf |title=ઈન્સીડ (INSEAD)ની અધિકૃત વેબસાઈટ પર એમબીએ (MBA) 2007ની પુસ્તિકા |access-date=2011-02-07 |archive-date=2007-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070316061249/http://www.insead.edu/mba/docs/downloads/MBAbrochure2007.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; વધુમાં જે ઉમેદવારો યુરોપ અને એશિયામાં અભ્યાસ કરે છે તેમને આ પ્રોગ્રામનો અમુક ભાગ યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં પૂર્ણ કરવાનો વિકલ્પ મળે છે (ઈન્સીડ (INSEAD) અને વોર્ટન સ્કૂલ વચ્ચે જોડાણ હોવાથી દરેક સંસ્થાના એમબીએ ઉમેદવારો એકબીજાની સંસ્થામાં અભ્યાસ કરી શકે છે). વર્ષ 2007ની શરૂઆતમાં અબુ ધાબીમાં ઈન્સીડ (INSEAD) સેન્ટરનો પ્રારંભ થયો હતો, જેમાં ઓપન એનરોલમેન્ટ એક્ઝિક્યુટીવ એજ્યુકેશન ઉપલબ્ધ કરાવાય છે.જાન્યુઆરી 2010માં ઈન્સીડ (INSEAD) અબુ ધાબીમાં નવું સંકુલ શરૂ કરશે.&lt;ref&gt;એમબીએ (MBA) ચેનલ: [http://www.mba-channel.com/channel/article/insead-campus-abu-dhabi/ &quot;ઈન્સીડ (INSEAD) માટે ત્રીજુ સંકુલ&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100204023903/http://www.mba-channel.com/channel/article/insead-campus-abu-dhabi/ |date=2010-02-04 }}, 10.16.2009&lt;/ref&gt;

=== પ્રવેશ પ્રક્રિયા ===
ઈન્સીડ (INSEAD) એમબીએ (MBA) પ્રોગ્રામમાં પ્રવેશ મેળવવો ઘણો સ્પર્ધાત્મક છે. ઉમેદવારો સામાન્યપણે પાંચ વર્ષથી વધારે કામકાજનો અનુભવ ધરાવતા હોય છે, કામ અને વ્યક્તિગત અનુભવોના આધારે બહુસાંસ્કૃતિક વાતચીત કરી શકતા હોય છે, વધારે ભાષામાં વાત કરી શકતા હોય છે. પ્રવેશ સમિતિ શ્રેષ્ઠ શૈક્ષણિક દેખાવ, કારકીર્દિમાં પ્રગતિ, આંતરવ્યક્તિગત આવડતો અને નેતૃત્વ સક્ષમતા જેવી બધી જ બાબતોને ધ્યાનમાં લે છે.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.insead.edu/mba/admissions/requirements.cfm |title=ઈન્સીડ (INSEAD) - એમબીએ (MBA) - પ્રવેશ માટેની જરૂરિયાતો |access-date=2011-02-07 |archive-date=2009-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004191116/http://www.insead.edu/mba/admissions/requirements.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
 
દરેક ઉમેદવાર સ્નાતક પદવી કે તેની સમકક્ષ પદવી ફરજિયાત ધરાવતો હોવો જોઈએ, અંગ્રેજી ભાષામાં સારી કુશળતા હોવી જોઈએ અને તેમના કિસ્સાને મદદરૂપ થતા વિગતવાર નિબંધો સાથે તેમને લંબાણપૂર્વકની અરજી આપવી જરૂરી છે, એક પ્રોફાઈલ, બે ભલામણ પત્રો, અધિકૃત વિદ્વતા લખાણ, તેમની ગ્રેજ્યુએટ મેનેજમેન્ટ પ્રવેશ પરીક્ષા (GMAT) ગુણ, તેમની સંકલનતાનું નિવેદન અને પીટીઈ (PTE)એકેડેમિક, ટીઓઈઆઈસી (TOEIC), ટીઓઈએફએલ (TOEFL), આઈઈએલટીએસ (IELTS) અથવા અંગ્રેજીમાં કૌશલ્યતાનું પ્રમાણપત્ર (સીપીઈ (CPE)) ગુણ (અંગ્રેજી માતૃભાષા ન હોય તેવા વિદ્યાર્થીઓ માટે) અથવા પ્રવેશ ભાષા પ્રમાણતા (જેમની માતૃભાષા અંગ્રેજી હોય તેમના માટે) જરૂરી છે. એમબીએ (MBA) ઉમેદવારોના સરેરાશ જીએમએટી (GMAT) ગુણ છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં સતત 700થી વધુ (90 ટકા) હોવા જોઈએ.&lt;ref&gt;[http://www.businessweek.com/bschools/rankings/full_time_mba_profiles/insead.html બ્લૂમ્બર્ગ બિઝનેસ વિકઃ ઈન્સીડ (INSEAD) ફૂલ-ટાઈમ એમબીએ (MBA) પ્રોફાઈલ]&lt;/ref&gt;

પ્રવેશ સમિતિ દ્વારા થતી સ્ક્રિનિંગ પ્રક્રિયામાં જે વિદ્યાર્થીઓ પ્રારંભિક તબક્કામાંથી પાસ થઈ જાય તેમને પોતે રહેતા હોય તે દેશમાં ઈન્સીડ (INSEAD) એમબીએના બે ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા બે ઈન્ટરવ્યુ માટે બોલાવવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt; સ્નાતક થતી વખતે વિદ્યાર્થીને ઓછામાં ઓછી ત્રણ ભાષા આવડતી હોવી જરૂરી છે.&lt;ref&gt;http://mba.insead.edu/admissions/languages.cfm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100805085115/http://mba.insead.edu/admissions/languages.cfm |date=2010-08-05 }} ઈન્સીડ (INSEAD) એમબીએ (MBA) ભાષા નીતિ&lt;/ref&gt;

=== આર્થિક મદદ ===
ઈન્સીડ (INSEAD) ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી સંગઠનો દ્વારા અને બિન-સંબંધિત સંગઠનો દ્વારા શિષ્યવૃતિ આપવામાં આવે છે.

=== એમબીએ (MBA) પછીની કારકીર્દિ ===
ઈન્સીડ (INSEAD)ને પ્રમાણિત શૈક્ષણિક કુશળતા અને મજબૂત પ્રબંધન સક્ષમતા ધરાવનાર ઉમેદવારોના સ્ત્રોત તરીકે ગણવામાં આવે છે. ઈન્સીડ (INSEAD) કારકીર્દિ સેવાઓની ટીમ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.insead.edu/mba/careers/careers_team.cfm |title=ઈન્સીડ (INSEAD) - એમબીએ (MBA) - કારકીર્દિ ટીમ |access-date=2011-02-07 |archive-date=2009-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090918124705/http://www.insead.edu/mba/careers/careers_team.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ઈન્સીડ (INSEAD) એમબીએ અને ઉમેદવારોને નોકરીએ રાખવા ઈચ્છતી કંપનીઓને મદદ કરે છે. દરેક વર્ષે કર્મચારી ભરતીના સત્રમાં અંદાજે ૧૨૦ કંપનીઓ/પેઢીઓ યુરોપ અને એશિયાનાં સંકુલોની મુલાકાત લે છે. કારકીર્દિ સેવાઓ બંને સંકુલોમાં કંપનીઓના પ્રેઝન્ટેશન અને દ્વીવાર્ષિક કારકીર્દિ મેળાનું આયોજન કરે છે, પોતાના આંતરિક પ્લેટફોર્મ કેરિયરલિંક પર નોકરીઓના સ્ત્રોત ઉભા કરે છે અને દરેક સ્નાતક વર્ગના સીવીની પુસ્તિકા પ્રકાશિત કરે છે.

વર્ષ 2009માં એમબીએ (MBA) ઉમેદવારોના મુખ્ય એમ્પ્લોયર (નોકરીદાતાઓ) અને નોકરી  પર રાખવામાં આવેલા સ્નાતકોની સંખ્યા મેકકિન્સે એન્ડ કંપની (78), બોસ્ટન કન્સલ્ટિંગ ગ્રૂપ (44), બેઈન એન્ડ કંપની (43), બૂઝ એન્ડ કંપની (23), સ્ટાન્ડર્ડ ચાર્ટર્ડ બેન્ક (15), એ.ટી.કેર્ને (11), રોનાલ્ડ બેર્ગર સ્ટ્રેટેજી કન્સલ્ટન્ટ્સ (8), ગૂગલ (7) છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.insead.edu/mba/careers/other_links.cfm |title=ઈન્સીડ (INSEAD)ની અધિકૃત વેબસાઈટ પર કારકીર્દિ અહેવાલ |access-date=2011-02-07 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609132101/http://www.insead.edu/mba/careers/other_links.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

ઈન્સીડ (INSEAD)એ હાર્વર્ડ બિઝનેસ સ્કૂલ, સ્ટેનફોર્ડ ગ્રેજ્યુએટ સ્કૂલ ઓફ બિઝનેસ અને કેલ્લોગ સ્કૂલ ઓફ મેનેજમેન્ટ સાથે આદાનપ્રદાનની સમજૂતી કરેલી છે જેથી તેઓ એકબીજાને કારકીર્દિની સેવાઓ આપી શકે. આ ચારેય સંસ્થાઓના ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ નોકરીની તકો માટે એકબીજાના ડેટાબેઝનો ઉપયોગ કરી શકે છે.
&lt;ref name=&quot;Career Services in INSEAD'S website&quot;/&gt;

ઈન્સીડ (INSEAD) વિશ્વની અન્ય અગ્રણી શાળાઓની સાથે એમબીએ ગ્લોબલ કેરિયર ફોરમ (એમબીએ વૈશ્વિક કારકીર્દિ ચર્ચામંચ)માં પણ ભાગ લે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mbagcf.com/ |title=એમબીએ (MBA)ના વૈશ્વિક કારકીર્દિ ચર્ચામંચની વેબસાઈટ |access-date=2021-07-09 |archive-date=2019-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190802163147/http://www.mbagcf.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ઈન્સીડ (INSEAD) એમબીએ (MBA) ક્લબ્સ ===
ઈન્સીડ (INSEAD) એમબીએ (MBA) વિદ્યાર્થી ક્લબ્સ નીચે મુજબ છેઃ

==== ગ્લોબલ લીડર સીરિઝ ====
ઈન્સીડ (INSEAD)ના એમબીએ (MBA) પ્રોગ્રામ ઉમેદવારો દ્વારા વૈશ્વિક નિગમોના સીઈઓ (CEO) અને અન્ય વ્યવસાયિક કે વિશ્વના નેતાઓને ઈન્સીડ (INSEAD) એમબીએ (MBA) પ્રોગ્રામમાં લાવવા માટે ગ્લોબલ લીડર સીરિઝનું આયોજન કરવામાં આવે છે.

==== ઈન્સીડ (INSEAD) પ્રાઈવેટ ઈક્વીટી ક્લબ ====
ઈન્સીડ (INSEAD)ના સંકુલોમાં ખૂબ જ પ્રતિષ્ઠિત ક્લબ્સ પૈકી એક આઈપીઈસી (IPEC) છે. તેઓ વાર્ષિક ઈન્સીડ (INSEAD) પ્રાઈવેટ ઈક્વીટી પરિષદનું આયોજન કરે છે – જે ઔદ્યોગિક વિકાસ માટે ચર્ચા કરવા એક ચર્ચામંચ પુરો પાડે છે તેમજ નેટવર્કિંગની તકો પણ આપે છે. 2003થી, ઈન્સીડ (INSEAD) પ્રાઈવેટ ઈક્વીટી પરિષદ યુરોપમાં શૈક્ષણિક સંસ્થાનના યજમાનપદે યોજાતી સૌથી વિશાળ અને સૌથી સફળ પ્રાઈવેટ ઈક્વીટી અને વેન્ચર કેપિટલ ઈવેન્ટ (કાર્યક્મ) છે.

==== ઈન્ડેવર (INDEVOR) ====
1993માં સ્થપાયેલી ઈન્ડેવર (INDEVOR) ક્લબ ઈન્સીડ (INSEAD)ની સૌથી મોટી એમબીએ (MBA) વિદ્યાર્થી ક્લબ છે. સમાજમાં વ્યાપારની ભૂમિકાના પરીક્ષણ માટે ઈન્ડેવર (INDEVOR) એક ચર્ચામંચ પુરો પાડે છે. મૂળ સ્પષ્ટપણે આંતરરાષ્ટ્રીય વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રીત કરવાના આશય સાથે શરૂ થયેલી ઈન્ડેવર (INDEVOR) ક્લબે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સામાજિક અસરની છત્રમાં અસર કરી શકતા તમામ ક્ષેત્રોમાં (સીએસઆર (CSR), પરોપકાર, સ્થિરતા, માઈક્રોફાઈનાન્સ વગેરે) પોતાનું ધ્યાન સ્થળાંતરિત કર્યું છે.
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.insead.edu/mba/clubs/indevor/ |title=ઈન્ડેવર ક્લબ વેબસાઈટમાં આપનું સ્વાગત છે |access-date=2011-02-07 |archive-date=2009-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090207011642/http://www.insead.edu/mba/clubs/indevor/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== ઈન્સીડ (INSEAD) એનર્જી ક્લબ ====
[http://www.insead.edu/alumni/clubs/energyclub ઈન્સીડ (INSEAD) એનર્જી ક્લબ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304232029/http://www.insead.edu/alumni/clubs/energyclub |date=2016-03-04 }}એ વૈશ્વિક ઊર્જા અને પર્યાવરણ ક્ષેત્રે કુશળતા, વિચારો, સંબંધો અને તકોનું એક નેટવર્ક છે. તેઓ જળવાયુ પરિવર્તન, ઊર્જાના વધતા વપરાશ અને ઊર્જા અસુરક્ષા જેવા મુદ્દે આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપાર સમુદાયને પ્રતિભાવ આપે છે.

આ ક્લબ કોર્પોરેટ સામાજિક જવાબદારીને ગંભીરતાપૂર્વક લે છે, અને ઈન્ડેવર (INDEVOR) તેમજ [http://www.insead.edu/facultyresearch/centres/isic/ ધ ઈન્સીડ (INSEAD) સોશિયલ ઈનોવેશન સેન્ટર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100811081216/http://www.insead.edu/facultyresearch/centres/isic/ |date=2010-08-11 }} તરીકે ઓળખાતી ઈન્સીડ (INSEAD) આંતરરાષ્ટ્રીય વિકાસ ક્લબ સાથે સહકારથી સ્થિરતા સંબંધિત મુદ્દાઓને પ્રોત્સાહન આપે છે.

==== આઉટસીડ (OUTSEAD) ====
આઉટસીડ (OUTSEAD) ઈન્સીડ (INSEAD)માં લેસબિયન, ગે અને બાયસેક્સ્યુઅલ સમુદાયને સમાવે છે. આઉટસીડ (OUTSEAD)નો મૂળ ઉદ્દેશ રાષ્ટ્રીય અને જાતિય રેખાઓ વચ્ચે ભેદભાવ દર્શાવવાના બદલે વૈવિધ્યતાના પવિત્ર દ્રષ્ટીકોણને રજૂ કરવાનો છે.

આઉટસીડ (OUTSEAD) લઘુમતિઓની જાગૃતિના મુદ્દાઓ ઉઠાવે છે અને ગે તેમજ બિન-ગે વ્યવસાયિકોને વ્યક્તિગત તેમજ વ્યવસાયિક વૃદ્ધિની તકો આપે છે તેમજ જે લોકો ભાગ લેવા માંગતા હોય તેવા તમામનું સામાજિક નેટવર્ક ઉપલબ્ધ કરાવે છે.

==== ઈન્સીડ (INSEAD) એન્ટપ્રેનિયોરશીપ ક્લબ ====
આ ક્લબ એમબીએ (MBA) વિદ્યાર્થીઓનું સંગઠન છે જેઓ ઉદ્યોગોને લગતા વિચારો અને અનુભવોનુ આદાનપ્રદાન કરે છે તેમજ નેટવર્કની તકો ઉભી કરે છે અને એકબીજાને ઔદ્યોગિક સ્ત્રોતો પુરા પાડે છે. ઉદ્યમશીલતામાં જોડાયેલા ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ અને પ્રારંભિક તબક્કાના ફાઈનાન્સિંગ વચ્ચે માર્ગ તૈયાર કરવાનું કામ પણ તે કરે છે.

==== ઈન્સીડ (INSEAD) વૂમન ઈન બિઝનેસ ક્લબ ====
ઈન્સીડ (INSEAD) વૂમન ઈન બિઝનેસક્લબ એવુ સંગઠન છે જે બિઝનેસ અગ્રણીઓમાં મહિલાઓની ભૂમિકામાં જેમને રસ હોય તેવા એમબીએ (MBA) વિદ્યાર્થીઓમાં જોડાણ અને સમુદાય રચવાનું કામ કરે છે. આ ક્લબનો મુખ્ય ધ્યેય વિદ્યાર્થીઓને રોલ મોડેલ પુરા પાડવા માટે ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ અને બિઝનેસવૂમન સાથે નેટવર્કિંગ ઉપલબ્ધ કરાવવાનો; વ્યવસાયમાં મહિલાઓને વ્યવસાયિક, શૈક્ષણિક અને સામાજિક હિતોમાં સહકાર આપવાનો; તમામ વિદ્યાર્થીઓને આદર અને સહિષ્ણુતાના વાતાવરણને પ્રોત્સાહન આપી ઈન્સીડ (INSEAD)ની સંસ્કૃતિને વધુ મજબૂત બનાવવાનો; અને ઈન્સીડ (INSEAD)ના પ્રોગ્રામોમાં વધુ લાયકાત ધરાવતી મહિલાઓને આકર્ષવાનો છે.

== પીએચડી (PhD) ==
=== મેનેજમેન્ટમાં પીએચડી (PhD) ===
ઈન્સીડ (INSEAD)ના મેનેજમેન્ટમાં પીએચડી (PhD) પ્રોગ્રામમાં વિદ્યાર્થીઓને બિઝનેસ સંશોધનમાં અગ્રસ્થાને રહી શકે તેમજ વ્યવસાયના જ્ઞાનનો મેનેજરો અને સંગઠનો સુધી પ્રસાર કરી શકે તે રીતે તૈયાર કરવામાં આવે છે. 

આ પ્રોગ્રામમાં સંશોધન મામલે બહુક્ષેત્રિય અભિગમ પર ભાર મુકવામાં આવે છે જે વ્યવસાયના વિષયોમાં સીમાઓના બંધનો પાર કરે છે. આ વિષયોમાં વિશેષ ક્ષેત્રોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે: [http://www.insead.edu/phd/program/decision.cfm ડિસિઝન સાયન્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100702075951/http://www.insead.edu/phd/program/decision.cfm |date=2010-07-02 }}, [http://www.insead.edu/phd/program/finance.cfm ફાઈનાન્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527223033/http://www.insead.edu/phd/program/finance.cfm |date=2010-05-27 }}, [http://www.insead.edu/phd/program/marketing.cfm માર્કેટિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819084434/http://www.insead.edu/phd/program/marketing.cfm |date=2010-08-19 }}, [http://www.insead.edu/phd/program/ob.cfm સંગઠનાત્મક વર્તન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100713210155/http://www.insead.edu/phd/program/ob.cfm |date=2010-07-13 }}, [http://www.insead.edu/phd/program/strategy.cfm વ્યૂહરચના] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819095000/http://www.insead.edu/phd/program/strategy.cfm |date=2010-08-19 }} તેમજ [http://www.insead.edu/phd/program/production.cfm ટેકનોલોજી અને ઓપરેશન્સ મેનેજમેન્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100820193551/http://www.insead.edu/phd/program/production.cfm |date=2010-08-20 }}.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.insead.edu/phd/index.cfm |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-02-07 |archive-date=2010-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100820162754/http://www.insead.edu/phd/index.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

ઈન્સીડ (INSEAD) પીએચડી (PhD)ના વિદ્યાર્થીઓ, તેમના અભ્યાસ દરમિયાન, સંશોધન, શૈક્ષણિક જર્નલોના પ્રકાશન અને પોતાની વિશેષતાના ક્ષેત્રે પ્રદર્શનની કામગીરીમાં સક્રિય રહે છે. સ્નાતકોને સમગ્ર વિશ્વની અગ્રણી યુનિવર્સિટીઓમાં શૈક્ષણિક હોદ્દાઓ ઓફર કરવામાં આવ્યા છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.insead.edu/phd/careers/placements.cfm |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-02-07 |archive-date=2010-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100808022627/http://www.insead.edu/phd/careers/placements.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== પ્રવેશ પ્રક્રિયા ===
ઈન્સીડ (INSEAD)ના પીએચડી (PhD) પ્રોગ્રામમાં પ્રવેશ ઘણો સ્પર્ધાત્મક છે અને માત્ર 5% ટકાથી ઓછા વિદ્યાર્થીઓ જ પ્રવેશની ઓફર મેળવી શકે છે.&lt;ref name=&quot;insead.edu&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.insead.edu/phd/admissions/documents/FAQs-PhD.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-02-07 |archive-date=2010-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527201038/http://www.insead.edu/phd/admissions/documents/FAQs-PhD.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અરજીકર્તા પાસે ફરજિયાતપણે યુનિવર્સિટી કક્ષાની પદવી અને અંગ્રેજીમાં કામનું જ્ઞાન હોવું જરૂરી છે.&lt;ref name=&quot;insead.edu&quot;/&gt; અન્ડર ગ્રેજ્યુએટ(સ્નાતકનો અભ્યાસ ચાલુ હોય તેવા) સ્તરે અભ્યાસના ક્ષેત્રોમાં કોઈ વિશેષ જરૂરિયાત હોતી નથી.&lt;ref name=&quot;insead.edu&quot;/&gt; ગણિતમાં નબળા હોય તેવા વિદ્યાર્થીઓને પ્રોગ્રામમાં પ્રવેશ મેળવતા પહેલા જરૂરી ગણિતકામ માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવશે. પ્રવેશ માટે જીએમએટી (GMAT) અથવા જીઆરઈ (GRE) જરૂરી છે. જીએમએટી (GMAT) ના સરેરાશ ગુણ 726 છે અને જીઆરઈ (GRE) ના માત્રાત્મક ગુણ 800 અસામાન્ય નથી.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.insead.edu/phd/admissions/documents/FAQs-PhD.pdf |title=ઈન્સીડ (INSEAD) પીએચડી (PhD) પ્રવેશ માટે એફએક્યૂ (FAQ) (વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો) |access-date=2011-02-07 |archive-date=2010-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527201038/http://www.insead.edu/phd/admissions/documents/FAQs-PhD.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; જે અરજીકર્તાઓની માતૃભાષા અંગ્રેજી નથી તેમણે જે પણ યુનિવર્સિટીમાં પદવી મેળવી હોય ત્યાં અંગ્રેજીમાં અભ્યાસ કરાવવામાં આવતો હોવા છતાં ટોફેલ (TOEFL)ની પરીક્ષા પાસ કરેલી હોવી જરૂરી છે.&lt;ref name=&quot;insead.edu&quot;/&gt;

== સંશોધન, શિક્ષણ અને જ્ઞાન ==
=== ઈન્સીડ (INSEAD) સંશોધન કેન્દ્રો (ઉત્કૃષ્ટતા કેન્દ્રો) ===

ઈન્સીડ (INSEAD) વિવિધ વ્યવસાય અને ભૌગોલિક ક્ષેત્રોમાં સંશોધન માટે 17 [http://www.insead.edu/facultyresearch/research/research_centers.cfm સંશોધન કેન્દ્રો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100805075402/http://www.insead.edu/facultyresearch/research/research_centers.cfm |date=2010-08-05 }} ધરાવે છે. સંશોધન કેન્દ્રોમાં અહીં દર્શાવેલા કેન્દ્નોનો સમાવેશ થાય છે: 3i વેન્ચરલેબ, અબુ ધાબી ખાતે આવેલ ઈન્સીડ (INSEAD)નું સામાજિક નવીન્યતા કેન્દ્ર જે એક્ઝિક્યુટીવ શિક્ષણ અને સંશોધન માટે છે, એશિયા પેસિફિક ઈન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ફાઈનાન્સ, ઈન્સીડ (INSEAD) બ્લુ ઓસિયન સ્ટ્રેટેજી ઈન્સ્ટિટ્યુટ, ઈન્સીડ (INSEAD)-વોર્ટન સેન્ટર ફો ગ્લોબલ રિસર્ચ એન્ડ એજ્યુકેશન, યૂરો-એશિયા કમ્પેરટિવ રિસર્ચ સેન્ટર અને સેન્ટર ફોર ડિસિઝન મેકિંગ એન્ડ રિસ્ક એનાલિસિસ.

=== ઈન્સીડ (INSEAD) જ્ઞાન ===
[http://knowledge.insead.edu ઈન્સીડ (INSEAD) જ્ઞાન] વેબ પોર્ટલ પર ફેકલ્ટીઓના સંશોધનો, સાથે લેખો અને પોડકાસ્ટ ઈન્ટરવ્યૂ (ઓડિયો અને વીડિયો). આપેલા હોય છે. તેમાં વ્યાપાર જગતના અગ્રણીઓ સાથેનાં ઈન્ટરવ્યૂ પણ રજૂ કરાય છે.

=== ઈન્સીડ (INSEAD) પુસ્તકાલયો ===
યુરોપના સંકુલમાં ડોરિયોટ પુસ્તકાલય અને સિંગાપોર સંકુલમાં ટેનોટો પુસ્તકાલય વિદ્યાર્થીઓ માટે 24 કલાક ખુલ્લુ રહે છે અને તેમાં લગભગ 60,000 પુસ્તકો તેમજ 10,000 સામયિકો રાખવામાં આવે છે, વધુમાં ઈલેક્ટ્રોનિસ સ્ત્રોતો અને પુસ્તકોનો સંગ્રહ, કેસો, થિસિસ (શોધપત્રો), ઈન્સીડ (INSEAD)ના પ્રોફેસરો, પીએચડી (PhD)ના વિદ્યાર્થીઓ અને ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા પ્રકાશિત લેખો અને કામકાજના પેપરો રાખવામાં આવે છે.

=== શિક્ષણ પદ્ધતિઓ ===
ઈન્સીડ (INSEAD)માં શિક્ષણ પદ્ધતિમાં કેસ સ્ટડીઝ, લેક્ચર, ઉમેદવારોમાં આંતરિક શિક્ષણ, ટ્યુટોરિયલ, ગ્રુપ કામગીરી, સિમ્યૂલેશન અને રોલ-પ્લેનો સમાવેશ કરવામાં આવે છે. 

==== ઈન્સીડ (INSEAD) કેસ સ્ટડીઝ ====
વર્ગખંડોમાં કેસ પદ્ધતિને વ્યાપકપણે શિક્ષણ પદ્ધતિ તરીકે ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે.
ઈન્સીડ (INSEAD)ના પ્રોફેસરો દ્વારા લખાયેલા બિઝનેસ કેસ સ્ટડીઝ હાર્વર્ડ બિઝનેસ સ્કૂલના કેસ સ્ટડીઝ બાદ વિશ્વમાં બિઝનેસ સ્કૂલોના વર્ગખંડોમાં સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતા બીજા ક્રમના કેસ સ્ટડીઝ છે.&lt;ref name=&quot;2008 European Case Awards&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.ecch.com/about/2008-european-case-awards.cfm |title=૨૦૦૮ યુરોપીયન કેસ પુરસ્કારો |access-date=2011-02-07 |archive-date=2008-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080820180037/http://www.ecch.com/about/2008-european-case-awards.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ઈન્સીડ (INSEAD) દ્વારા તૈયાર કરાયેલા બિઝનેસ કેસોને સંખ્યાબંધ પુરસ્કારો મળ્યા છે&lt;ref name=&quot;2008 European Case Awards&quot;/&gt;, કેસ અભ્યાસ ગૃહોમાં તેને ઉપલબ્ધ કરાવાય છે અને અન્ય સંખ્યાબંધ બિઝનેસ સ્કૂલો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાય છે.

==== બિઝનેસ સિમ્યુલેશન રમતો ====
ઈન્સીડ (INSEAD) દ્વારા બિઝનેસ સિમ્યુલેશન રમતોનો વ્યાપકપણે ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
તે પૈકી સંખ્યાબંધ રમતો ઈન્સીડ (INSEAD)ના ફેકલ્ટીઓ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી છે અને આ રમતો અન્ય બિઝનેસ સ્કૂલ દ્વારા પણ ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે.

ઈન્સીડ (INSEAD)ના ફેકલ્ટીઓ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલી&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.insead.edu/facultyresearch/research/simulations.cfm |title=ઈન્સીડ (INSEAD) સિમ્યુલેશન્સ |access-date=2011-02-07 |archive-date=2012-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120716081658/http://www.insead.edu/facultyresearch/research/simulations.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અન્ય બિઝનેસ સ્કૂલ દ્વારા પણ ઉપયોગમાં લેવાતી રમતોના ઉદાહરણો અહીં આપવામાં આવ્યા છેઃ
* ધ ઈઆઈએસ (EIS) સિમ્યુલેશન (મેનેજમેન્ટ પરિવર્તન)
* ફોરાડ (FORAD) (ફાઈનાન્સ)
* ઈન્ડુસ્ટાર્ટ (INDUSTART) (માર્કેટિંગ)
* માર્કસ્ટ્રેટ (Markstrat) (માર્કેટિંગ)

=== શિક્ષણમાં નાવીન્યતા ===
ઈન્સીડ (INSEAD)માં નાવીન્યતાસભર શિક્ષણ અભિગમને સમાવી લેવા માટે સંખ્યાબંધ સંશોધનો અને પગલાંઓ હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.

ચોક્કસ કેન્દ્રોમાં શિક્ષણની ટેકનોલોજીમાં હાથ ધરાયેલા સંશોધનો અને અભિગમો અહીં દર્શાવ્યા મુજબ છેઃ
* ઈન્સીડ (INSEAD) કલ્ટ (CALT) (આધુનિક શિક્ષણ ટેકનોલોજીનું કેન્દ્ર)&lt;ref&gt;[http://www.calt.insead.edu/ ઈન્સીડ (INSEAD) કલ્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010720161827/http://www.calt.insead.edu/ |date=2001-07-20 }} (CALT) (આધુનિક શિક્ષણ ટેકનોલોજીનું કેન્દ્ર)&lt;/ref&gt;. ઈન્સીડ (INSEAD) કલ્ટ (CALT) સંખ્યાબંધ સંશોધન પ્રોજેક્ટમાં સંકળાયેલ છે અને ચોક્કસ પ્રોજેક્ટોને બિઝનેસ સિમ્યુલેશ અથવા શિક્ષણ સમુદાયો જેવા અભિગમો સાથેના યુરોપીયન કમિશનના સંશોધન પ્રોગ્રામો દ્વારા ભંડોળ પુરુ પાડવામાં આવે છે.
* ઈન્સીડ (INSEAD) લર્નિંગ ઈનોવેશન સેન્ટર&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.insead.edu/facultyresearch/centres/learning_innovation_centre/ |title=ઈન્સીડ (INSEAD) શિક્ષણ નાવીન્યતા કેન્દ્ર |access-date=2011-02-07 |archive-date=2016-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313132306/http://www.insead.edu/facultyresearch/centres/learning_innovation_centre |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. ઈન્સીડ (INSEAD)ના પ્રોગ્રામોની ડિઝાઈન અને ડિલિવરીમાં પ્રબંધન નાવીન્યતા માટે ઈન્સીડ (INSEAD) લર્નિંગ ઈનોવેશન સેન્ટરને ભંડોળ અપાયુ હતું. ઉદાહરણ તરીકે જોઈએ તો, ઈન્સીડ (INSEAD) લર્નિંગ ઈનોવેશેન દ્વારા સેકન્ડ લાઈફ વર્ચ્યુઅલ વર્લ્ડ (બીજુ જીવન પરોક્ષ વિશ્વ)નો શૈક્ષણિક ટૂલ તરીકે ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite news
 | last=Murray| first=Sarah
 | date=October 27, 2008
 | title=Technology: Networking widens EMBA net
 | newspaper=the Financial Times (FT.com)
 | url=http://www.ft.com/cms/s/0/23b7b568-a15e-11dd-82fd-000077b07658.html
 | ref=harv
 | postscript=&lt;!--None--&gt;
}}&lt;/ref&gt;
* ઈન્સીડ (INSEAD) ઈલેબ (eLab)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.insead.edu/facultyresearch/centres/elab/ |title=ઈન્સીડ (INSEAD) ઈલેબ |access-date=2011-02-07 |archive-date=2010-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101009224541/http://www.insead.edu/facultyresearch/centres/elab/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. ઈન્સીડ (INSEAD) ઈલેબ (eLab) એક એવું છત્ર પ્રકારનું માળખું છે, જેમાં ઈન્સીડ (INSEAD) ખાતે હાથ ધરાતા સંશોધનો અને શિક્ષણ સંબંધતિ પ્રવૃત્તિઓને આવરી લેવામાં આવે છે. ઈન્સીડ (INSEAD) ઈલેબ ચોક્કસપણે મૂલ્યોની રચનાની વધુ ઊંડી સમજણ અને ડિઝિટલ આર્થિક જગ્યાઓમાં સ્પર્ધાત્મક લાભો લેવા પર ખાસ ધ્યાન આપે છે. તાજેતરના કામનું ઉદાહરણ જોઈએ તો: નવા મીડિયા અને વેબ 2.0 પ્લેટફોર્મ જેમકે વિકિસ (wikis) અને સોશિયલ નેટવર્કિંગ સેવાઓ જેવી કે બ્લોગ, ફેસબૂક, ટ્વીટર અને [[યુ ટ્યુબ|યુટ્યૂબ (YouTube)]]ની વ્યવસાય અને સરકાર પર અસર{{Harv|Fraser|Dutta|2008}}. અન્ય પ્રોજેક્ટોમાં જીઆઈટીઆર (GITR) (વૈશ્વિક માહિતી ટેકનોલોજી અહેવાલ)&lt;ref&gt;[http://networkedreadiness.com/gitr/ ઈન્સીડ (INSEAD),ઈલેબ જીઆઈટીઆર (GITR)] (વૈશ્વિક ઈન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી અહેવાલ)&lt;/ref&gt;, જીઆઈઆઈ (GII) (વૈશ્વિક નાવીન્યતા યાદી)&lt;ref&gt;[http://networkedreadiness.com/gii/ ઈન્સીડ (INSEAD), ઈલેબ જીઆઈઆઈ (GII)] (વૈશ્વિક નાવીન્યતા યાદી)&lt;/ref&gt; અને ઈનોવાલેટિનો (INNOVAlatino) નો સમાવેશ થાય છે. તાજેતરમાં વિકસાવાયેલી કેટલીક પદ્ધતિઓમાં ‘3ક્યૂ (3Q) મોડેલ ઓફ સીઆઈઓ (CIO)  લીડરશીપ’ અને ‘ઈનોવેશન રેડીનેસ મોડેલ’નો સમાવેશ થાય છે. વાર્ષિક અહેવાલ 2008-09&lt;ref&gt;[http://www.insead.edu/facultyresearch/centres/elab/rightnav/documents/eLab_Annual_Report_2008-09.pdf ઈન્સીડ (INSEAD), ઈલેબ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611135148/http://www.insead.edu/facultyresearch/centres/elab/rightnav/documents/eLab_Annual_Report_2008-09.pdf |date=2011-06-11 }} (વાર્ષિક અહેવાલ)&lt;/ref&gt; જાહેર થઈ ગયો છે.

== ઈન્સીડ (INSEAD) રાષ્ટ્રીય સલાહકેન્દ્રો ==
બોર્ડ સ્તરના કાર્યકારીઓના કુલ 400થી વધારે રાષ્ટ્રીય સલાહકાર સભ્યો અને 25 રાષ્ટ્રીય સલાહકેન્દ્રો છે.

== ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ ==
{{Main|List of INSEAD alumni}}
:''આ પણ જુઓ [[:Category:Alumni of INSEAD]]'' 

=== ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી સંગઠન ===
1961માં ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી સંગઠનની સ્થાપના થઈ, અને 160 દેશોમાં વૈશ્વિક ઈન્સીડ (INSEAD) ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓને સેવાઓ પુરી પાડવા માટે ઈન્સીડ (INSEAD) સાથે નીકટની ભાગીદારીથી કામ કરે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.insead.edu/Alumni/alumni_network/index.cfm |title=ઈન્સીડ (INSEAD) - ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ - વૈશ્વિક ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી નેટવર્ક |access-date=2011-02-07 |archive-date=2010-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101021211953/http://www.insead.edu/alumni/alumni_network/index.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; સંખ્યાબંધ લોકો ઈન્સીડ આંતરરાષ્ટ્રીય ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી સંગઠનના સભ્યો છે, જે 43 રાષ્ટ્રીય ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી સંગઠનો ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.insead.edu/alumni/alumninetwork/index.htm |title=ઈન્સીડ (INSEAD) વૈશ્વિક ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી નેટવર્ક |access-date=2011-02-07 |archive-date=2007-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010131925/http://www.insead.edu/alumni/alumninetwork/index.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી ક્લબો અને જૂથો ===
રાષ્ટ્રીય સંગઠનો ઉપરાંત, ઈન્સીડ (INSEAD) ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓએ ક્લબો અને જૂથોની પણ રચના કરી છે જે અમુક ચોક્કસ ઉદ્યોગક્ષેત્ર કે પ્રવૃત્તિને સમર્પિત હોય છે. તેમાં [http://iaa.insead.edu/IAA/inseadalumniclubs/energyclub/Pages/Home.aspx એનર્જી ક્લબ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ધ [http://www.inseadhealthalumni.net ઈન્સીડ (INSEAD) હેલ્થકેર એલ્યુમનિ નેટવર્ક] અને ધ [http://iaa.insead.edu/IAA/inseadalumniclubs/salamandergolfsociety/Pages/Default.aspx સેલમેન્ડર ગોલ્ફ સોસાયટી]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}નો સમાવેશ થાય છે.

== હાલના અને ભૂતપૂર્વ નોંધપાત્ર ફેકલ્ટીઓ ==
:''જૂઓ [[:Category:INSEAD faculty]]'' 

== આ પણ જુઓ ==
* બ્લૂ ઓસિયન સ્ટ્રેટેજી – ઈન્સીડ (INSEAD)ના ફેકલ્ટીઓ દ્વારા તૈયાર કરાયેલ પુસ્તક અને વ્યૂહરચના પરિકલ્પના
* બિઝનેસ સ્કૂલ
* એમબીએ (MBA)
* એક્ઝિક્યુટીવ શિક્ષણ
* મેનેજમેન્ટ સાયન્સ
* મેનેજમેન્ટમાં પીએચડી (PhD)

== સંદર્ભો ==
{{Reflist|3}}

== શૈક્ષણિક સંદર્ભો (ઈન્સીડ (INSEAD)ના વિદ્વાનોના પ્રકાશનો) ==

*{{cite book | ref=harv
 | last=Bartlett | first=Christopher A.
 | last2=Ghoshal | first2=Sumantra
 | author2-link=Sumantra Ghoshal
 | year=2002
 | title=Managing Across Borders: The Transnational Solution
 | publisher=Harvard Business Press
 | pages=391
 | isbn=1578517079
 | url=http://books.google.com/?id=KYjHMVuNOAwC
}}
*{{cite book | ref=harv
 | last=Doz | first=Yves
 | last2=Kosonen | first2=Mikko
 | year=2008
 | title=Fast Strategy: How Strategic Agility Will Help you Stay Ahead of the Game
 | publisher=Pearson Education
 | pages=253
 | isbn=0273712446
 | url=http://books.google.com/?id=AoX0xT-09oQC
}}
*{{cite book | ref=harv
 | last=Doz | first=Yves
 | last2=Santos | first2=Jose
 | last3=Williamson | first3=Peter
 | year=2001
 | title=From Global to Metanational: How companies win in the knowledge economy
 | publisher=Harvard Business School Press
 | pages=258
 | isbn =0875848702
 | url=http://books.google.com/?id=qzRq5KfIlwAC&amp;dq
}}
* {{cite book | ref=harv
 | last=Fraser | first=Matthew
 | author-link=Matthew Fraser (journalist)
 | last2=Dutta | first2=Soumitra
 | author2-link=Soumitra Dutta
 | year=2008
 | title=Throwing Sheep in the Boardroom: How Online Social Networking Will Transform Your Life, Work and World
 | publisher=Wiley
 | isbn=978-0470740149
 | url=http://books.google.com/?id=SP92NwAACAAJ
}}
*{{cite book | ref=harv
 | last=Ibarra | first=Herminia
 | year=2003
 | title=Working Identity: Unconventional Strategies for Reinventing your Career
 | publisher=Harvard Business School Press
 | pages=199
 | isbn =1578517788
 | url=http://books.google.com/?id=m4bzwnBdktoC&amp;dq
}}
*{{cite book
 | ref=harv
 | last=Kets de Vries
 | first=Manfred F. R.
 | author-link=Manfred F.R. Kets de Vries
 | year=2006
 | title=The Leader on the Couch: A Clinical Approach to Changing People and Organizations
 | publisher=John Wiley &amp; Sons Ltd.
 | pages=407
 | isbn=0470030798
 | url=http://books.google.com/?id=NMh5AAAACAAJ
 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*{{cite book | ref=harv
 | last=Kim | first=W. Chan
 | last2=Mauborgne | first2=Renée
 | year=2005
 | title=[[Blue Ocean Strategy|Blue Ocean Strategy: How to Create Uncontested Market Space and Make Competition Irrelevant]]
 | publisher=Harvard Business Press
 | pages=240
 | isbn=1591396190
}}
*{{cite book | ref=harv
 | last=Kogut| first=Bruce
 | year=2008
 | title=Knowledge, Options, and Institutions
 | publisher=Oxford University Press
 | pages=372
 | isbn=0199282528
 | url=http://books.google.com/?id=ySlevcunBoQC
}}
*{{cite book | ref=harv
 | last=Larreche | first=Jean-Claude
 | author-link=Jean-Claude Larréché
 | year=2008
 | title=The Momentum Effect: How to Ignite Exceptional Growth
 | publisher=Wharton School Publishing
 | pages=324
 | isbn=0132363429
 | url=http://books.google.com/?id=KfasiFxUtgQC
}}
*{{cite book
 | ref=harv
 | last=Mintzberg
 | first=Henry
 | author-link=Henry Mintzberg
 | year=1994
 | title=The Rise and Fall of Strategic Planning: Reconceiving the Roles for Planning, Plans, Planners
 | publisher=Free Press
 | pages=458
 | isbn=0029216052
 | url=http://books.google.com/?id=TugplxDii8MC&amp;dq
 }}{{Dead link|date=ફેબ્રુઆરી 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

=== પરચૂરણો ===
*{{Cite book | surname=Barsoux | given=Jean-Louis | year=2000 | title=Insead: From Intuition to Institution | publisher=Palgrave Macmillan | pages=249 | isbn=031223385X | url=http://books.google.com/?id=fHwzHAAACAAJ | format={{Dead link|date=May 2010}} | ref=harv | postscript=&lt;!--None--&gt; }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== બાહ્ય લિંક્સ ==
* [http://www.insead.edu/ ઈન્સીડ (INSEAD)ની અધિકૃત વેબસાઈટ]
* [http://knowledge.insead.edu ઈન્સીડ (INSEAD) જ્ઞાન - વ્યવસાય સંશોધનમાં શ્રેષ્ઠ]
* [http://www.inseadalumni.org/ ઈન્સીડ (INSEAD) ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી સંગઠનની અધિકૃત વેબસાઈટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311201316/http://www.inseadalumni.org/ |date=2016-03-11 }}
* [http://student.independent.co.uk/graduate_options/business_schools/article2084602.ece/ સ્વતંત્ર પ્રોફાઈલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071127104429/http://student.independent.co.uk/graduate_options/business_schools/article2084602.ece |date=2007-11-27 }}
* [http://mbagcf.com/ વિશ્વની ટોચની 10 બિઝનેસ સ્કૂલોનો વૈશ્વિક કારકિર્દી ચર્ચામંચ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090919112155/http://www.mbagcf.com/ |date=2009-09-19 }}
* [http://www.insead.edu/clubs/energy%5Fclub/ ઈન્સીડ (INSEAD) એનર્જી ક્લબ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305031858/http://www.insead.edu/clubs/energy_club/ |date=2016-03-05 }}
* [http://www.ecch.com/about/release-12.cfm યુરોપીયન કેસ સ્ટડીઝ એવોર્ડસ 2007માં ઈન્સીડે (INSEAD) વિક્રમો તોડ્યા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081120101530/http://www.ecch.com/about/release-12.cfm |date=2008-11-20 }}
* [http://www.insead.edu/facultyresearch/centres/isic/ ઈન્સીડ (INSEAD) સામાજિક નાવીન્યતા કેન્દ્ર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100811081216/http://www.insead.edu/facultyresearch/centres/isic/ |date=2010-08-11 }}
* [http://www.calt.insead.edu/ ઈન્સીડ કલ્ટ (INSEAD CALT)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010720161827/http://www.calt.insead.edu/ |date=2001-07-20 }} (આધુનિક શિક્ષણ ટેકનોલોજીનું કેન્દ્ર)

[[શ્રેણી:ઈન્સીડ (INSEAD)]]
[[શ્રેણી:ફ્રાન્સમાં બિઝનેસ સ્કૂલો]]
[[શ્રેણી:સિંગાપોરમાં બિઝનેસ સ્કૂલો]]
[[શ્રેણી:મેનેજમેન્ટ શિક્ષણ]]
[[શ્રેણી:મેનેજમેન્ટ વિજ્ઞાન]]
[[શ્રેણી:1957માં સ્થપાયેલી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ]]</text>
      <sha1>c7zfiscc4y9bsxpbfxyjdadfhanvy6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>મેજર ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30259</id>
    <revision>
      <id>903252</id>
      <parentid>899405</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T02:42:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="285000" sha1="0yvhk1wcbt2zxx56puoug8vxg1nh77n" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{માહિતીચોકઠું રોગ
|Name           = Major Depressive Disorder
|Image          = Vincent Willem van Gogh 002.jpg
|Caption        = [[Vincent van Gogh]]'s 1890 painting ''[[At Eternity's Gate]]''
|Width          = 200
|DiseasesDB     = 3589
|ICD10          = {{ICD10|F|32||f|30}}, {{ICD10|F|33||f|30}}
|ICD9           = {{ICD9|296}}
|ICDO           =
|OMIM           = 608516
|MedlinePlus    = 003213
|eMedicineSubj  = med
|eMedicineTopic = 532
|MeshID         = D003865
}}

'''મેજર ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર'''  ('''એમડીડી'''  (MDD)) (હતાશાનો મનોવિકાર) (જે '''રિકરન્ટ ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર''' , '''ક્લિનિકલ ડિપ્રેસન''' , '''મેજર ડિપ્રેસન''' , '''યુનિપોલર ડિપ્રેસન''' , અથવા '''યુનિપોલર ડિસઓર્ડર'''  તરીકે ઓળખાય છે) એ માનસિક વિકાર છે જે નિરુત્સાહન અને નીચા આત્મસન્માન, તેમજ સામાન્ય રીતે માણી શકાય તેવી પ્રવૃત્તિઓમાંથી રસ કે આનંદ ગુમાવવા મારફતે પ્રદર્શિત થાય છે. ''ડાયગ્નોસ્ટિક એન્ડ સ્ટેટિસ્ટિકલ મેન્યુઅલ ઓફ મેન્ટલ ડિસઓર્ડર્સ''  (ડીએસએમ-III (DSM-III))ના 1980ના સંસ્કરણમાં આ ચિહ્ન સમૂહને મૂડ ડિસઓર્ડર તરીકે વર્ણવા માટે અમેરિકન સાયકિયાટ્રિક એસોસિયેશન દ્વારા &quot;મેજર ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર&quot; શબ્દ પસંદ કરાયો હતો અને ત્યાર બાદ આ શબ્દ વ્યાપક પણે ઉપયોગમાં છે. સામાન્ય શબ્દ '''ડિપ્રેસન''' નો વિકારને દર્શાવવા માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે પરંતુ તેનો માનસિક ડિપ્રેસનના અન્ય પ્રકારોના સંદર્ભમાં પણ ઉપયોગ થાય છે. ક્લિનિકલ અને સંશોધન ઉપયોગ માટે ચોક્કસ પરિભાષામાં તેનો ઉપયોગ ટાળવામાં આવે છે. મેજર ડિપ્રેસન એ એવી અક્ષમતાવાળી સ્થિતિ છે જે વ્યક્તિના પરિવાર, કામ અથવા શાળાના જીવન, ઊંઘ અને ખાવાની આદતો અને સામાન્ય આરોગ્ય પર પ્રતિકૂળ અસર કરી શકે છે. અમેરિકામાં મેજર ડિપ્રેસનથી પીડાતા 3.4% ટકા લોકો આપઘાત કરે છે અને આપઘાત કરનાર 60% લોકો ડિપ્રેસન અથવા અન્ય મૂડ ડિસઓર્ડરથી પીડાતા હતા.


મેજર ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડરનું નિદાન દર્દીએ જાત નોંધેલા અનુભવ, પરિવારજનો અથવા મિત્રોએ નોંધેલી વર્તણૂક અને માનસિક સ્થિતિ કસોટીને આધારે થાય છે. મેજર ડિપ્રેસન માટે પ્રયોગશાળા કસોટી છે છતાં ડોકટરો સમાન ચિહ્નો પેદા કરી શકતી હોય તેવી શારીરિક સ્થિતિઓ માટે કસોટી કરવા વિનંતી કરે છે. જો ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર પ્રારંભિક તબક્કામાં જ ન શોધી શકાય તો તેની સારવાર ધીમી પડે છે અને વ્યક્તિના શારીરિક આરોગ્ય પર અસર કરે છે અથવા બગાડે છે. આ બિમારી થવાનો સૌથી સામાન્ય સમય 20થી 30 વર્ષની વચ્ચેની ઉંમરનો છે, બાદમાં 30 અને 40 વર્ષમાં તે વધે છે.


લાક્ષણિક રીતે, દર્દીઓની એન્ટીડિપ્રેસન્ટ (ડિપ્રેસન વિરોધી દવાઓ)થી સારવાર કરવામાં આવે છે અને ઘણા કિસ્સામાં, મનોરોગ ચિકિત્સા અથવા સલાહ મેળવે છે. જોકે, હળવા કે મધ્યમ કિસ્સાઓ માટે દવાની અસરકારકતા સામે પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન છે. આત્મ-ઉપેક્ષા સાથે સંકળાયેલા કેસોમાં દર્દીને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવો જરૂરી છે નહીં તો તે પોતાની જાતને અથવા અન્યને હાનિ પહોંચાડે તેવું ઊંચું જોખમ હોય છે. બહુ ઓછી સંખ્યામાં દર્દીઓને ટૂંકી અસર કરતા જનરલ એનેસ્થેટિક હેઠળ ઇલેક્ટ્રોકન્વલ્સિસ થેરાપી (ઇસીટી (ECT)) દ્વારા સારવાર આપવામાં આવે છે. ડિસઓર્ડરની વિવિધતા વ્યાપકપણે બદલાતી હોય છે, તે કેટલાક સપ્તાહ સુધી ચાલતા એક એપિસોડથી લઇને રિકરન્ટ મેજર ડિપ્રેસિવ એપિસોડ સાથેનો સમગ્ર જીવન સુધી ચાલતો ડિસઓર્ડર હોઇ શકે છે. તબીબી બિમારીઓ પ્રત્યે ઊંચી શંકા અને આપઘાતને કારણે ડિપ્રેસન હેઠળ જીવતા વ્યક્તિની આયુષ્ય અપેક્ષા ડિપ્રેસન વગરના વ્યક્તિ કરતા ટૂંકી હોય છે. દવાની અસરકારકતા આપઘાતના જોખમને અસર કરે છે કે નહીં તે હજુ સુધી સ્પષ્ટ થઇ શક્યું નથી. વર્તમાન અને ભૂતપૂ્ર્વ દર્દીઓ કલંકિત કરાયા હોઇ શકે છે.


ડિપ્રેસનના સ્વભાવ અને કારણની સમજ અંગે સદીઓથી વિકાસ થયો છે. જોકે, આ સમજ અપૂર્ણ છે અને ડિપ્રેસનના ઘણા પાસાઓ હજુ પણ ચર્ચા અને સંશોધનના વિષય બન્યા છે. ડિપ્રેસનના સૂચિત કારણોમાં [[મનોવિજ્ઞાન|માનસશાસ્ત્રીય]], મનો-સામાજિક, અનુવાંશિક, વિકાસ અને જૈવવૈજ્ઞાનિક પરિબળોનો સમાવેશ થાય છે. ચોક્કસ પ્રકારની દવાના લાંબા સમય સુધી ઉપયોગથી ડિપ્રેસનના ચિહ્નો પેદા થાય છે અને તેને વધુ વિકટ બનાવે છે. માનસશાસ્ત્રીય સારવારના સિદ્ધાંતો વ્યક્તિત્વ, આંતરવ્યક્તિત્વ પ્રત્યાયન, અને શિક્ષણ આધારિત છે. મોટા ભાગના જૈવવૈજ્ઞાનિક સિદ્ધાંતો મોનોએમાઇન રસાયણો સેરોટોનિન, નોરેપાઇનફ્રાઇન અને ડોપામાઇન પર ભાર મૂકે છે. આ રસાયણો મગજમાં કુદરતી રીતે હાજર હોય છે અને ચેતાકોષો વચ્ચે પ્રત્યાયનમાં મદદ કરે છે.
{{TOC limit|3}}

== ચિહ્નો અને સંકેતો ==
મેજર ડિપ્રેસન, વ્યક્તિના પરિવાર અને વ્યક્તિગત સંબંધો, કામ અથવા શાળાની જીંદગી, ઉંઘવાની અને જમવાની આદતો અને સામાન્ય સ્વાસ્થ્યને ગંભીર રીતે અસર કરે છે.&lt;ref name=&quot;NIMHPub&quot;&gt;{{vcite book|title = Depression|publisher = [[National Institute of Mental Health]] (NIMH)|url = http://www.nimh.nih.gov/health/publications/depression/nimhdepression.pdf|access-date = 2008-09-07|format = PDF}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727123744/http://www.nimh.nih.gov/health/publications/depression/nimhdepression.pdf |date=2011-07-27 }} {{Cite web |url=http://www.nimh.nih.gov/health/publications/depression/nimhdepression.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-02-15 |archive-date=2011-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727123744/http://www.nimh.nih.gov/health/publications/depression/nimhdepression.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; કાર્ય અને સ્વસ્થતા પર તેની અસર [[મધુપ્રમેહ|મધૂપ્રમેહ]] જેવી દીર્ઘકાલિન તબીબી સ્થિતિની અસરને સમકક્ષ છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Hays RD, Wells KB, Sherbourne CD |year=1995 |title=Functioning and well-being outcomes of patients with depression compared with chronic general medical illnesses |journal=Archives of General Psychiatry |volume=52 |issue=1 |pages=11–19 |pmid=7811158}}&lt;/ref&gt;

મેજર ડિપ્રેસિવ એપિસોડ ધરાવતી વ્યક્તિ ઘણો જ નિરુત્સાહ દર્શાવે છે જે જીવનના તમામ પાસા પર હાવી થઇ જાય છે અને જે પ્રવૃત્તિઓ સામાન્ય રીતે માણી શકાય છે તેમાં તે આનંદનો અનુભવ કરી શકતી નથી. ડિપ્રેસનવાળા લોકો નિર્થકતા, અયોગ્ય અપરાધ અથવા ખેદ, લાચારી, નિરાશા, અને આત્મ-ધૃણાના વિચારો અને લાગણીઓથી ઘેરાયેલા હોય છે અથવા તેને વાગોળતા હોય છે.&lt;ref name=&quot;APA349&quot;&gt;{{Harvnb |American Psychiatric Association|2000a| p=349}}&lt;/ref&gt; ગંભીર કિસ્સાઓમાં ડિપ્રેસનવાળા લોકો મનોવિક્ષિપ્તિ (સાયકોસિસ)ના ચિહ્નો દર્શાવતા હોઇ શકે છે. આ ચિહ્નોમાં ભ્રમણા અથવા દગભ્રમનો સમાવેશ થાય છે જે સામાન્ય રીતે અપ્રિય હોય છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb |American Psychiatric Association|2000a| p=412}}&lt;/ref&gt; ડિપ્રેસનના અન્ય ચિહ્નોમાં નબળી એકાગ્રતા અને સ્મરણશક્તિ (ખાસ કરીને, મેલાન્કોલિક (ખેદોન્માદ) અથવા મનોવિક્ષિપ્ત લોકોમાં),&lt;ref name=&quot;Delgado&quot;&gt;{{vcite journal |author=Delgado PL and Schillerstrom J |title=Cognitive Difficulties Associated With Depression: What Are the Implications for Treatment? |journal=Psychiatric Times |volume=26 |issue=3 |year=2009 |url=http://www.psychiatrictimes.com/display/article/10168/1387631 |accessdate=2011-02-15 |archivedate=2009-07-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090722165650/http://www.psychiatrictimes.com/display/article/10168/1387631 }}&lt;/ref&gt; સામાજિક સ્થિતિ અને પ્રવૃત્તિઓમાંથી પાછા ખસી જવું, કામેચ્છા ઘટી જવી અને મૃત્યુ અથવા આપઘાતના વિચારોનો સમાવેશ થાય છે.

ડિપ્રેસનવાળી વ્યક્તિઓમાં અનિદ્રા સામાન્ય છે. લાક્ષણિક શૈલીમાં વ્યક્તિ ખુબ જ વહેલો ઉઠી જાય છે અને ઊંઘી શકતો નથી&lt;ref name=&quot;APA350&quot;&gt;{{Harvnb |American Psychiatric Association|2000a| p=350}}&lt;/ref&gt; પરંતુ અનિદ્રા નિંદ્રાધિન થવામાં મુશ્કેલીનો પણ સમાવેશ કરી શકે છે.&lt;ref name=&quot;bedfellows&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.psychologytoday.com/articles/200307/bedfellows-insomnia-and-depression| title=Bedfellows:Insomnia and Depression|access-date= 2010-07-02}}&lt;/ref&gt; અનિદ્રા ડિપ્રેસનવાળા 80 ટકા લોકોને અસર કરે છે.&lt;ref name=&quot;bedfellows&quot;/&gt; અતિ નિદ્રાશીલતા અથવા વધુ પડતી ઊંઘ પણ થઇ શકે છે.&lt;ref name=&quot;APA350&quot;/&gt; તે ડિપ્રેસનવાળા 15 ટકા લોકોને અસર કરે છે.&lt;ref name=&quot;bedfellows&quot;/&gt; કેટલીક ડિપ્રેસન વિરોધી દવાઓ તેમની ઉત્તેજન અસરોને કારણે અનિદ્રા સર્જી શકે છે.&lt;ref&gt;[http://www.aafp.org/afp/990600ap/3029.html ઇન્સોમ્નિયા: એસેસમેન્ટ એન્ડ મેનેજમેન્ટ ઇન પ્રાઇમરી કેર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726103917/http://www.aafp.org/afp/990600ap/3029.html |date=2011-07-26 }},&lt;/ref&gt;

ડિપ્રેસનવાળી વ્યક્તિ એકથી વધુ શારીરિક ચિહ્નો દર્શાવી શકે છે. જેમ કે, થકાવટ, માથાનો દુખાવો, અથવા પાચન અંગેની તકલીફો. વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશનના ડિપ્રેસનના માપદંડ મુજબ વિકાસશીલ દેશોમાં શારીરિક ફરિયાદો સૌથી સામાન્ય સમસ્યા છે.&lt;ref name=&quot;Patel01&quot;&gt;{{vcite journal |author=Patel V, Abas M, Broadhead J |year=2001|title=Depression in developing countries: Lessons from Zimbabwe|journal=[[BMJ]]|volume=322 |issue=7284 |pages=482–84|url=http://www.bmj.com/cgi/content/full/322/7284/482 (fulltext)|access-date=2008-10-05 |doi=10.1136/bmj.322.7284.482}}&lt;/ref&gt; ભૂખ ઘટી જાય છે જેને પગલે વજન ઘટે છે. જોકે, કેટલીકવાર ભૂખ વધતા વજન પણ વધવાના પણ કિસ્સા બને છે.&lt;ref name=&quot;APA349&quot;/&gt; પીડિત વ્યક્તિના પરિવારજનો અથવા મિત્રો જોઇ શકે છે કે વ્યક્તિની વર્ણતૂક ઉશ્કેરાયેલી અથવા સુસ્ત બની છે.&lt;ref name=&quot;APA350&quot;/&gt;

બાળકોના સંદર્ભમાં ડિપ્રેસનનો વિચાર ઘણો વિવાદાસ્પદ છે અને જ્યારે આત્મ-છબી વિકસે છે અને સંપૂર્ણ સ્થાપિત થાય છે ત્યારે લેવાયેલા મંતવ્ય પર આધાર રાખે છે. ડિપ્રેસનવાળા બાળકો ડિપ્રેસનવાળી મનોસ્થિતિ દર્શાવવાના સ્થાને સહેજમાં ખિજાઇ જાય છે&lt;ref name=&quot;APA349&quot;/&gt; અને તેમની ઉંમર અને સ્થિતિને આધારે અલગ અલગ ચિહ્નો દર્શાવે છે.&lt;ref name=&quot;APA354&quot;&gt;{{Harvnb |American Psychiatric Association|2000a| p=354}}&lt;/ref&gt; મોટા ભાગના બાળકોનો શાળામાંથી રસ ઉડી જાય છે અને શૈક્ષણિક દેખાવમાં ઘટાડો દર્શાવે છે. તેમને જક્કી, વધુ પડતી માંગ કરતા, અવલંબિત અથવા અસુરક્ષિત તરીકે વર્ણવી શકાય છે.&lt;ref name=&quot;APA350&quot;/&gt; જ્યારે ચિહ્નોનું સામાન્ય મનોભાવના બદલાવાવાળી સામાન્ય સ્થિતિ તરીકે અર્થઘટન કરવામાં આવે છે ત્યારે નિદાન વિલંબમાં પડી શકે છે અથવા ચૂકી જવાય છે.&lt;ref name=&quot;APA349&quot;/&gt; ડિપ્રેસનની સાથે એટેન્શન-ડેફિસિટ હાયપરએક્ટિવિટી ડિસઓર્ડર (એડીએચડી (ADHD)) હોઇ શકે છે જે બંનેનું નિદાન અને સારવાર જટીલ બનાવે છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Brunsvold GL, Oepen G |title=Comorbid Depression in ADHD: Children and Adolescents |journal=Psychiatric Times |volume=25 |issue=10 |year=2008 |url=http://www.psychiatrictimes.com/adhd/article/10168/1286863 |accessdate=2011-02-15 |archivedate=2009-05-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090524050341/http://www.psychiatrictimes.com/adhd/article/10168/1286863 }}&lt;/ref&gt;

ડિપ્રેસનવાળી ઉંમરલાયક વ્યક્તિઓ તાજેતરના હુમલાના જ્ઞાનાત્મક ચિહ્નો ધરાવતા હોઇ શકે છે. જેમકે, વિસ્મૃતિ,&lt;ref name=&quot;Delgado&quot;/&gt; અને હલનચલન ધીમે પડવી.&lt;ref&gt;{{vcite book |title=Consensus Guidelines for Assessment and Management of Depression in the Elderly |author=Faculty of Psychiatry of Old Age, NSW Branch, RANZCP |coauthors=Kitching D Raphael B |year=2001 |publisher=NSW Health Department |location=North Sydney, New South Wales |isbn=0-7347-33410 |pages=2 |url=http://www.health.nsw.gov.au/pubs/2001/pdf/depression_elderly.pdf |format=PDF }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161112103003/http://www0.health.nsw.gov.au/pubs/2001/pdf/depression_elderly.pdf/ |date=2016-11-12 }}&lt;/ref&gt; ઉમરલાયક વ્યક્તિઓમાં ડિપ્રેસન ઘણીવાર શારીરિક વિકારોની સાથે અસ્તિત્વ ધરાવે છે. જેમકે, હુમલો, અન્ય રૂધિરાભિષણને લગતી બિમારીઓ, ઘડપણમાં થતો ધ્રૂજારીનો રોગ, અને દીર્ઘકાલિન અવરોધાત્મક ફુપ્સુસીય રોગ.&lt;ref&gt;{{vcite journal|author=Yohannes AM and Baldwin RC|title=Medical Comorbidities in Late-Life Depression|journal=Psychiatric Times|volume=25|issue=14|year=2008|url=http://www.psychiatrictimes.com/depression/article/10168/1358135|accessdate=2011-02-15|archivedate=2020-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200614095605/https://www.psychiatrictimes.com/10168/1358135}}&lt;/ref&gt;

== કારણો ==
જૈવમનોસામાજિક મોડલ સૂચવે છે કે જૈવવૈજ્ઞાનિક, માનસશાસ્ત્રીય અને સામાજિક પરિબળો એમ ત્રણેય ડિપ્રેસન સર્જવામાં ભૂમિકા ભજવે છે.&lt;ref&gt;{{vcite web |author=Department of Health and Human Services |year=1999 |url=http://www.surgeongeneral.gov/library/mentalhealth/pdfs/c2.pdf |title=The fundamentals of mental health and mental illness |work=Mental Health: A Report of the Surgeon General |access-date=2008-11-11| format=PDF}}&lt;/ref&gt; ડાયાથેસિસ-સ્ટ્રેસ મોડલ સૂચવે છે કે જ્યારે પહેલેથી અસ્તિત્વમાં રહેલી અસુરક્ષા અથવા ડાયાથેસિસ જીવનની તણાવપૂર્ણ ઘટનાઓ દ્વારા સક્રિય કરાઇ હોય ત્યારે ડિપ્રેસન સર્જાય છે. પહેલેથી અસ્તિત્વમાં રહેલી અસુરક્ષા જનીની,&lt;ref name=&quot;Caspi&quot;&gt;{{vcite journal |author=Caspi A, Sugden K, Moffitt TE |title=Influence of life stress on depression: Moderation by a polymorphism in the 5-HTT gene |journal=Science |volume=301 |pages=386–89 |year=2003|pmid=12869766 |doi=10.1126/science.1083968 |issue=5631}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vcite web |author=Haeffel GJ; Getchell M; Koposov RA; Yrigollen CM; DeYoung CG; af Klinteberg B; ''et al.'' |year=2008 |url=http://www.nd.edu/~ghaeffel/Resources/Haeffel%20et%20al.,%202008.pdf |title=Association between polymorphisms in the dopamine transporter gene and depression: Evidence for a gene–environment interaction in a sample of juvenile detainees |work=Psychological Science |access-date=2008-11-11 |format=PDF |accessdate=2011-02-15 |archivedate=2008-12-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081217031910/http://www.nd.edu/~ghaeffel/Resources/Haeffel%20et%20al.%2C%202008.pdf }}&lt;/ref&gt; એટલે કે પ્રકૃતિ અને પાલનપોષણ વચ્ચેનો સંવાદ, અથવા યોજનાકીય હોઇ શકે છે. યોજનાકીય અસુરક્ષા બાળપણમાં દુનિયા અંગે શિખેલા ખ્યાલોમાંથી પેદા થાય છે.&lt;ref&gt;{{vcite web |author=Slavich GM |year=2004 |url=http://www.psychologicalscience.org/observer/getArticle.cfm?id=1640 |title=Deconstructing depression: A diathesis-stress perspective  (Opinion) |work=APS Observer |access-date=2008-11-11 |accessdate=2011-02-15 |archivedate=2011-05-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511233644/http://www.psychologicalscience.org/observer/getArticle.cfm?id=1640 }}&lt;/ref&gt;

આ આંતરસક્રિય મોડેલોને પ્રયોગમૂલક ટેકો મળ્યો છે. દાખલા તરીકે, ન્યૂ ઝીલેન્ડના સંશોધકોએ લોકોના પ્રારંભિક સામાન્ય ઉદબોધકમાં ડિપ્રેસન કેવી રીતે ઉભરે છે તેનું લાંબા સમય સુધી દસ્તાવેજીકરણ કરીને, ડિપ્રેસનનો અભ્યાસ કરવા અપેક્ષા અભિગમ અપનાવ્યો. સંશોધકોએ તારણ કાઢ્યું હતું કે, સેરોટોનિન વાહક (5-એચટીટી (5-HTT)) જનીનમાં વિવિધતા તે શક્યતાને અસર કરે છે કે, જે લોકોને જીવનની તણાવપૂર્ણ ઘટનાઓનો સામનો કરવો પડે છે અને તેમને ડિપ્રેસન થઇ શકે છે. આવી ઘટનાઓ બાદ ડિપ્રેસન આવી શકે છે પરંતુ 5-એચટીટી (5-HTT) જનીનમાં એક કે બે વૈકલ્પિક કારકો ઓછા ધરાવતા લોકોમાં ડિપ્રેસન થવાની શક્યતા વધુ જણાય છે.&lt;ref name=&quot;Caspi&quot;/&gt; વધુમાં, સ્વિડીશ અભ્યાસે ડિપ્રેસનના વારસા -જનીની તફાવત સાથે સંકળાયેલા દેખાવમાં વ્યક્તિગત તફાવતની માત્રા- નો અંદાજ કાઢ્યો હતો. તે મહિલાઓ માટે 40 ટકા અને પુરૂષો માટે 30 ટકા હતો.&lt;ref name=&quot;pmid16390897&quot;&gt;{{vcite journal |author=Kendler KS, Gatz M, Gardner CO, Pedersen NL |title=A Swedish national twin study of lifetime major depression |journal=American Journal of Psychiatry |volume=163 |issue=1 |pages=109–14 |year=2006  |pmid=16390897 |doi=10.1176/appi.ajp.163.1.109}}&lt;/ref&gt; વિકાસીય મનોવૈજ્ઞાનિકોએ સૂચવ્યું હતું કે ડિપ્રેસનના જનીની મૂળ પ્રાકૃતિક રીતે પસંદ કરાયેલા અનુકૂલનના ઇતિહાસમાં ઊંડે રહેલા છે. મેજર ડિપ્રેસનને મળતો આવતો પદાર્થ ઉત્તેજિત મિજાજ વિકાર લાંબા ગાળા સુધી દવાના ઉપયોગ અથવા દવાના દુરુપયોગ અથવા ચોકક્સ ઘેનની દવાઓ બંધ કરવી અને કૃત્રિમ નિંદ્રા આણનારી દવાઓ સાથે સંકળાયેલો છે.&lt;ref name=&quot;pmid9210745&quot;&gt;{{vcite journal |author=Schuckit MA, Tipp JE, Bergman M, Reich W, Hesselbrock VM, Smith TL |title=Comparison of induced and independent major depressive disorders in 2,945 alcoholics |journal=Am J Psychiatry |volume=154 |issue=7 |pages=948–57 |year=1997 |pmid=9210745}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ashman&quot;&gt;{{vcite web|author= Professor Heather Ashton|year= 2002|url= http://www.benzo.org.uk/manual/bzcha03.htm|title= Benzodiazepines: How They Work and How to Withdraw}}&lt;/ref&gt;

=== જૈવવૈજ્ઞાનિક ===
{{Main|Biology of depression}}

==== મોનોએમાઇન પૂર્વધારણા ====
[[ચિત્ર:Synapse Illustration2 tweaked.svg|thumb|250px|ઓળખાયેલા લગભગ 30 ચેતાપ્રેષક દ્રવ્યોમાંથી સંશોધકો ક્લિનિકલ ડિપ્રેસન અને ત્રણ મુખ્ય ચેતારસાયણ: સેરોટોનિન, નોરેપાઇનફ્રાઇન, અને ડોપામાઇનના કાર્ય વચ્ચે સંબંધ શોધ્યો છે.ડિપ્રેસન વિરોધી દવાઓ મગજના માળખાની અંદર આ ત્રણ ચેતાપ્રેષક દ્રવ્યોના કાર્યોના કુલ સંતુલનને પ્રભાવિત કરે છે જે તણાવ પ્રત્યે લાગણીઓ અને પ્રતિક્રિયાઓ અને ઉંઘ, ભૂખ અને કામોત્તેજનાની શારીરિક ક્રિયાનું નિયમન કરે છે.&lt;ref&gt;[58]&lt;/ref&gt;]]

મોટા ભાગની એન્ટીડિપ્રેસન્ટ દવાઓ મગજમાં ચેતાકોષો વચ્ચેની ચેતોપાગમ ફાટમાં એક અથવા એકથી વધુ મોનોએમાઇન -ચેતાપ્રેષક દ્રવ્યો સેરોટોનિન, નોરેપાઇનફ્રાઇન અને ડોપામાઇન—ના સ્તરમાં વધારો કરે છે. કેટલીક દવાઓ મોનોએમાઇન ગ્રાહકોને સીધી અસર કરે છે.

સેરોટોનિન અન્ય ચેતાપ્રેષક પ્રણાલીઓનું નિયમન કરતી હોવાની પૂર્વધારણા છે. સેરોટોનિની ઘટેલી પ્રવૃત્તિ આ પ્રણાલીઓને અસામાન્ય અને અનિયમિત રીતે કાર્ય કરવા દે છે.&lt;ref name=&quot;IntegrativeSerotonin&quot;&gt;{{Harvnb|Barlow|2005| p=226}}&lt;/ref&gt; આ &quot;માન્યતાશીલ પૂર્વધારણા&quot; મુજબ, ડિપ્રેસન ત્યારે પેદા થાય છે જ્યારે સેરોટોનિનનું નીચું સ્તર અન્ય મોનોએમાઇન ચેતાપ્રેષક દ્રવ્ય નોરેપાઇનફ્રાઇનના નીચા સ્તરને પ્રોત્સાહન આપે છે.&lt;ref&gt;{{vcite web |author=Shah N, Eisner T, Farrell M, Raeder C |year=1999 |month=July/August |url=http://www.pswi.org/professional/pharmaco/depression.pdf |title=An overview of SSRIs for the treatment of depression |work=Journal of the Pharmacy Society of Wisconsin |access-date=2008-11-10 |format=PDF |accessdate=2011-02-15 |archivedate=2008-12-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081217031913/http://www.pswi.org/professional/pharmaco/depression.pdf }}&lt;/ref&gt; કેટલીક ડિપ્રેસન વિરોધી દવાઓ નોરેપાઇનફ્રાઇનનું સ્તર સીધું વધારે છે જ્યારે અન્ય દવાઓ ત્રીજા મોનોએમાઇન ચેતાપ્રેષક દ્રવ્ય ડોપામાઇનનું સ્તર વધારે છે. આ નિરીક્ષણો ડિપ્રેસનની મોનોએમાઇન પૂર્વધારણાનો ઉદભવ કરે છે. મોનોએમાઇન પૂર્વધારણા તેની સમકાલિન રચનામાં જણાવે છે કે ચોક્કસ ચેતાપ્રેષક દ્રવ્યોની ઉણપ ડિપ્રેસનના સંબંધિત ગુણધર્મો માટે જવાબદાર છે: &quot;નોરેપાઇનફ્રાઇનનો બદલાવ અને ઊર્જા તેમજ અસ્વસ્થતા, એકાગ્રતા, અને જીવનમાં રસ સાથે સંબંધ હોઇ શકે છે; સેરોટોનિન[ના અભાવ]નો અસ્વસ્થતા, મનોગ્રસ્તિ અને અનિવાર્ય આવેગો સાથે સંબંધ હોઇ શકે છે અને ડોપામાઇનનો એકાગ્રતા, પ્રેરણા, ખુશી અને બક્ષિસ તેમજ જીવનમાં રસ સાથે સંબંધ હોઇ શકે છે.&quot;&lt;ref name=&quot;pmid18494537&quot;&gt;{{vcite journal |author=Nutt DJ |title=Relationship of neurotransmitters to the symptoms of major depressive disorder |journal=Journal of Clinical Psychiatry |volume=69 Suppl E1 |pages=4–7 |year=2008 |pmid=18494537}}&lt;/ref&gt; આ સિદ્ધાંતના સમર્થકો સૌથી અગ્રણી ચિહ્નોને અસર કરતી હોય તેવી કાર્યની પ્રણાલી સાથે ડિપ્રેસન વિરોધી દવાની પસંદગીની ભલામણ કરે છે. ચિંતાતુર અને શીઘ્રકોપી દર્દીઓને એસએસઆરઆઇ (SSRI) અથવા નોરેપાઇનફ્રાઇન રિઅપટેક ઇનહિબિટર્સની સારવાર આપવી જોઇએ અને જે લોકો જીવનની ઊર્જા અને ખુશી ગુમાવી ચૂક્યા છે તે લોકોને નોરેપાઇનફ્રાઇન- અને ડોપામાઇન-વધારતી દવાઓ દ્વારા સારવાર આપવી જોઇએ.&lt;ref name=&quot;pmid18494537&quot;/&gt;

એવા ક્લિનિકલ નિરીક્ષણ કે, ઉપલબ્ધ મોનોએમાઇનની માત્રાને વધારતી દવાઓ અસરકારક ડિપ્રેસન વિરોધી દવાઓ છે તે, ઉપરાંત તાજેતરની મનોરોગ ચિકિત્સા જનીનવિદ્યા સૂચવે છે કે કેન્દ્રીય મોનોએમાઇનના કાર્યમાં ફોનેટાઇપિક વિવિધતા ડિપ્રેસન પ્રત્યે અસુરક્ષા સાથે સહેજ સંકળાયેલી હોઇ શકે છે. આ અવલોકનો છતાં ડિપ્રેસનનું કારણ માત્ર મોનોએમાઇનની ઉપણ નથી.&lt;ref name=&quot;nature08&quot;/&gt; છેલ્લા બે દાયકામાં સંશોધનોએ મોનોએમાઇન પૂર્વધારણાની અનેક મર્યાદાઓ છતી કરી છે અને મનોરોગ ચિકિત્સક સમુદાયમાં તેની ખુલાસારૂપ અયોગ્યતા ઉજાગર થઇ છે.&lt;ref name=&quot;pmid10775017&quot;&gt;{{vcite journal |author=Hirschfeld RM |title=History and evolution of the monoamine hypothesis of depression |journal=Journal of Clinical Psychiatry|volume=61 Suppl 6|pages=4–6 |year=2000 |pmid=10775017}}&lt;/ref&gt; પ્રતિદલીલ તે છે કે, એમએઓ (MAO) અવરોધકો અને એસએસઆરઆઇ (SSRI)ની મનોસ્થિતિ સુધારતી અસરો વિકસતા સારવારના સપ્તાહો લાગે છે જ્યારે ઉપલબ્ધ મોનોએમાઇનમાં વધારો કલાકોમાં થાય છે. અન્ય પ્રતિદલીલ મોનોએમાઇન ઘટાડતા ઔષધવિજ્ઞાનને લગતા પદાર્થો પર પ્રયોગોને આધારિત છે. કેન્દ્રીય રીતે ઉપલબ્ધ મોનોએમાઇનની સાંદ્રતામાં ઇરાદાપૂર્વકનો ઘટાડો સારવાર વગરના ડિપ્રેસનવાળા દર્દીની મનોસ્થિતિ ઘટાડી શકે છે ત્યારે આ ઘટાડો તંદુરસ્ત વ્યક્તિની મનોસ્થિતિ ઘટાડતી નથી.&lt;ref name=&quot;nature08&quot;&gt;{{cite journal |author=Krishnan V, Nestler EJ |title=The molecular neurobiology of depression |journal=Nature |volume=455 |issue=7215 |pages=894–902 |year=2008 |month=October |pmid=18923511 |pmc=2721780 |doi=10.1038/nature07455}}&lt;/ref&gt; ડિપ્રેસન વિરોધી દવાઓને ઉપચારક અસરકારકતા હાંસલ કરવા માટે અકબંધ{{clarify|date=October 2010}} મોનોએમાઇન પ્રણાલી જરૂરી છે&lt;ref name=&quot;pmid10775018&quot;&gt;{{vcite journal |author=Delgado PL |title=Depression: The case for a monoamine deficiency |journal=Journal of Clinical Psychiatry |volume=61 Suppl 6|pages=7–11 |year=2000 |pmid=10775018}}&lt;/ref&gt; પરંતુ ટિયાનેપ્ટાઇન એ સેરોટોનિન અપટેક વર્ધક છે અને ઓપિપ્રામોલની મોનોએમાઇન પ્રણાલી પર કોઇ અસર નથી તે હકીકત છતાં, ટિયાનેપ્ટાઇન અને ઓપિપ્રામોલ જેવી કેટલીક દવાઓ ડિપ્રેસન વિરોધી ગુણધર્મો ધરાવે છે.{{citation needed|date=October 2010}} મોનોએમાઇન પૂર્વધારણાને સામાન્ય પ્રજા સમક્ષ જ્યારે માર્કેટિંગના સાધન તરીકે રજૂ કરવામાં આવે છે ત્યારે તેને &quot;રાસાયણિક અસંતુલન&quot; તરીકે કહેવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;PLoS&quot;&gt;{{vcite journal |author=Lacasse J, Leo J |title=Serotonin and depression: A disconnect between the advertisements and the scientific literature |journal=[[PLoS Medicine|PLoS Med]] |volume=2 |issue=12 |pages=e392 |year=2005 |pmid=16268734 |doi=10.1371/journal.pmed.0020392.g001 |url=http://medicine.plosjournals.org/perlserv/?request=get-document&amp;doi=10.1371/journal.pmed.0020392 |access-date=2008-10-30 |pmc=1277931 |laysummary=http://www.medscape.com/viewarticle/516262 |laysource=[[Medscape]] |laydate=Nov. 8, 2005 |accessdate=2021-12-26 |archivedate=2009-01-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090122081424/http://medicine.plosjournals.org/perlserv/?request=get-document&amp;doi=10.1371%2Fjournal.pmed.0020392 }}&lt;/ref&gt;

કેટલીક વ્યક્તિઓમાં જીવન તણાવ ડિપ્રેસિવ એપિસોડનો પૂર્વસંકેત છે પરંતુ અન્ય વ્યક્તિઓમાં નથી તે બાબત સમજાવવા માટે 2003માં સેરોટોનિક વાહક સાથે સંકળાયેલા પ્રોત્સાહન ક્ષેત્રો (5-એચટીટીએલપીઆર (5-HTTLPR))ના વૈકલ્પિક કારકોમાં ફેરફારને આધારે જનીન પર્યાવરણ આંતરક્રિયા (જીએક્સઇ (GxE))ની પૂર્વધારણા રચાઇ હતી.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Caspi A, Sugden K, Moffitt TE, ''et al.'' |title=Influence of life stress on depression: moderation by a polymorphism in the 5-HTT gene |journal=Science |volume=301 |issue=5631 |pages=386–9 |year=2003 |month=July |pmid=12869766 |doi=10.1126/science.1083968}}&lt;/ref&gt; 2009નું અધિવિશ્લેષણ સૂચવતું હતું કે ડિપ્રેસન સાથે તણાવપૂર્ણ ઘટનાઓ જોડાયેલી હતી પરંતુ તેના 5-એચટીટીએલપીઆર (5-HTTLPR) જીનોટાઇપ સાથે સંબંધના કોઇ પુરાવા મળ્યા ન હતા.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Risch N, Herrell R, Lehner T, ''et al.'' |title=Interaction between the serotonin transporter gene (5-HTTLPR), stressful life events, and risk of depression: a meta-analysis |journal=JAMA |volume=301 |issue=23 |pages=2462–71 |year=2009 |month=June |pmid=19531786 |pmc=2938776 |doi=10.1001/jama.2009.878}}&lt;/ref&gt; 2009નું અન્ય એક અધિવિશ્લેષણ પાછળના અવલોકનો સાથે સહમત થતું હતું.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Munafò MR, Durrant C, Lewis G, Flint J |title=Gene X environment interactions at the serotonin transporter locus |journal=Biol. Psychiatry |volume=65 |issue=3 |pages=211–9 |year=2009 |month=February |pmid=18691701 |doi=10.1016/j.biopsych.2008.06.009}}&lt;/ref&gt; આ ક્ષેત્રમાં અભ્યાસોની 2010 સમીક્ષામાં પર્યાવરણીય પ્રતિકૂળતાના આકલન માટે વપરાયેલી પદ્ધતિ અને અભ્યાસોના પરિણામો વચ્ચે પદ્ધતિસરનો સંબંધ જણાયો હતો. આ સમીક્ષામાં તે પણ જણાયું હતું કે બંને 2009 અધિવિશ્લેષણો નકારાત્મક અભ્યાસ તરફી હતા જેમણે પ્રતિકૂળતાના આત્મ-અહેવાલ પગલાનો ઉપયોગ કર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Uher R, McGuffin P |title=The moderation by the serotonin transporter gene of environmental adversity in the etiology of depression: 2009 update |journal=Mol. Psychiatry |volume=15 |issue=1 |pages=18–22 |year=2010 |month=January |pmid=20029411 |doi=10.1038/mp.2009.123}}&lt;/ref&gt;

==== અન્ય સિદ્ધાંતો ====
ડિપ્રેસનવાળા દર્દીઓના એમઆરઆઇ (MRI) સ્કેનમાં ડિપ્રેસનવાળા વ્યક્તિઓના મગજના બંધારણમાં ડિપ્રેસનવગરના વ્યક્તિઓ કરતા કરતા ઘણો તફાવત જણાયો હતો. પરિણામોમાં કેટલીક સાતત્યતા નથી છતાં, અધિવિશ્લેષણો જણાવે છે કે તેમાં નાના હિપ્પોકેમ્પલ કદ&lt;ref&gt;{{vcite journal| author=Videbech, P and Ravnkilde| title=Hippocampal volume and depression: A meta-analysis of MRI studies| journal=American Journal of Psychiatry| volume=161|pages=1957–66.| year=2004| pmid=15514393| doi=10.1176/appi.ajp.161.11.1957| issue=11}}&lt;/ref&gt; અને હાયપરઇન્ટેન્સિવ લેઝન્સની વધેલી સંખ્યા માટે પુરાવા છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal|author=Videbech, P| title=MRI findings in patients with affective disorder: a meta-analysis| journal=Acta Psychiatrica Scandinavica| volume=96| issue=3 |pages=157–68| year=1997| doi=10.1111/j.1600-0447.1997.tb10146.x|pmid=9296545}}&lt;/ref&gt; હાયપરઇન્ટેન્સિટી મોટી ઉંમરના લોકો સાથે સકંળાયેલી છે અને તેમાંથી વેસ્ક્યુલર ડિપ્રેસનનો સિદ્ધાંત વિકસ્યો છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Herrmann LL, Le Masurier M, Ebmeier KP |title=White matter hyperintensities in late life depression: a systematic review|journal=Journal of Neurology, Neurosurgery, and Psychiatry |volume=79|pages=619–24 |year=2008|doi=10.1136/jnnp.2007.124651|pmid=17717021 |issue=6}}&lt;/ref&gt;

મનોસ્થિતિ અને સ્મરણશક્તિના કેન્દ્ર હિપ્પોકેમ્પસ&lt;ref&gt;{{vcite journal |url=http://www.sciam.com/article.cfm?id=brain-pathway-may-underlie-depression |title=Brain pathway may underlie depression |access-date=2008-09-13 |author=Mayberg H |date=July 6, 2007 |journal=[[Scientific American]]|volume=17|issue=4|pages=26–31}}&lt;/ref&gt;ના ન્યૂરોજીનેસિસ અને ડિપ્રેસન વચ્ચે સંબંધ હોઇ શકે છે. ડિપ્રેસનવાળી કેટલીક વ્યક્તિઓમાં હિપ્પોકેમ્પલ ચેતાકોષોનું નુકસાન જણાયું છે અને નબળી સ્મરણશક્તિ અને ડાયસ્થિમિક મનોસ્થિતિ સાથે સંબંધ ધરાવે છે.દવાઓ મગજમાં સેરોટોનિનનું સ્તર વધારી અને ન્યૂરોજીનેસિસ ઉત્તેજિત કરી શકે છે અને આમ હિપ્પોકેમ્પસનું કુલ દળ વધારે છે. આ વધારો મનોસ્થિતિ અને સ્મરણશક્તિ પુનઃસ્થાપિત કરવામાં મદદ કરી શકે છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Sheline YI, Gado MH, Kraemer HC|title=Untreated depression and hippocampal volume loss |journal=American Journal of Psychiatry |volume=160 |pages=1516–18 |year=2003 |pmid =12900317 |doi=10.1176/appi.ajp.160.8.1516 |issue=8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vcite journal |author =Duman RS, Heninger GR, Nestler EJ |title=A molecular and cellular theory of depression |journal=Archives of General Psychiatry|volume= 54|issue=7|pages=597–606 |year=1997 |pmid=9236543}}&lt;/ref&gt; લાગણીસભર વર્તણૂકના મોડ્યુલેશનમાં જોવા મળતા ડિપ્રેસન અને એન્ટિરીયર સિન્ગ્યુલેટ કોર્ટેક્સ વચ્ચે પણ સમાન સંબંધ જોવા મળ્યો છે.&lt;ref name=&quot;pmid18704022&quot;&gt;{{vcite journal |author=Drevets WC, Savitz J, Trimble M |title=The subgenual anterior cingulate cortex in mood disorders |journal=CNS Spectrums |volume=13 |issue=8 |pages=663–81 |year=2008  |pmid=18704022 |pmc=2729429}}&lt;/ref&gt; ન્યરોજીનેસિસ માટે જવાબદાર ન્યૂરોટ્રોફિન્સ પૈકીનું એક ન્યૂરોટ્રોફિન બ્રેઇન-ડિરાઇવ્ડ ન્યૂરોટ્રોફિક ફેક્ટર (બીડીએનએફ (BDNF)) છે. ડિપ્રેસનવાળા વ્યક્તિના રક્ત કોષરસમાં બીડીએનએફ (BDNF)નું સ્તર સામાન્ય કરતા (ત્રણ ગણાથી વધુ) ઘટેલું હોય છે. ડિપ્રેસન વિરોધી સારવાર રૂધિરનું બીડીએનએફ (BDNF) સતર વધારે છે. અન્ય ઘણા ડિસઓર્ડરમાં કોષરસ બીડીએનએફ (BDNF)નું ઘટેલું સ્તર જોવા મળ્યું છે છતાં, એવા કેટલાક પુરાવા છે કે  બીડીએનએફ (BDNF) ડિપ્રેસનના કારક અને ડિપ્રેસન વિરોધી દવાના કાર્ય સાથે સંકળાયેલું છે.&lt;ref name=&quot;pmid18571629&quot;&gt;{{vcite journal |author=Sen S, Duman R, Sanacora G |title=Serum brain-derived neurotrophic factor, depression, and antidepressant medications: Meta-analyses and implications |journal=Biological Psychiatry |volume=64 |issue=6 |pages=527–32 |year=2008  |pmid=18571629 |doi=10.1016/j.biopsych.2008.05.005 |pmc=2597158}}&lt;/ref&gt;

એવા કેટલાક પુરાવા પણ છે કે, હાયપોથેલેમિક-પિચ્યુટરી-એડ્રિનાલ એક્સિસ (એચપીએ એક્સિસ (HPA axis))ની વધુ પડતી સક્રિયતાને કારણે આંશિક રીતે મેજર ડિપ્રેસન સર્જાઇ શકે છે. જે તણાવ પ્રત્યે ન્યૂરો-એન્ડોક્રાઇનની અસર જેવી અસરમાં પરિણમે છે. તપાસમાં અંતઃસ્ત્રાવ કોર્ટિસોલનું વધેલું સ્તર અને પિચ્યુટરી અને અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથીઓનું વધેલું કદ જાણવા મળ્યું હતું જે સૂચવે છે કે કેટલાક મેજર ડિપ્રેસન સહિતના કેટલાક મનોરોગ ચિકિત્સક ડિસઓર્ડરમાં અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર ભૂમિકા ભજવી શકે છે. હાયપોથેલેમસમાંથી કોર્ટિકોટ્રોપિન મુક્ત કરતા અંતઃસ્ત્રાવનું વધુ પડતું સંશ્લેષણ આના માટે જવાબદાર હોવાનું માનવામાં આવે છે અને તે જ્ઞાનાત્મક અને ઉત્તેજન ચિહ્નો સાથે સંકળાયેલા છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal|author=Monteleone P |url=http://www.co-psychiatry.com/pt/re/copsych/abstract.00001504-200111000-00020.htm;jsessionid=JWdDsz1T6hhjhpsR47xrbhpTjhxhpdS64Yh8QzptbqR1rrNkmVfF!1600976923!181195628!8091!-1 (abstract) |title=Endocrine disturbances and psychiatric disorders |publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins, Inc. |year=2001 |volume=14|issue=6|pages=605–10|journal=Current Opinion in Psychiatry |issn=0951–7367}}&lt;/ref&gt;

પ્રજનનક્ષમ અવસ્થા, પ્રસૂતિ પહેલાનો સમયગાળો અને મેનોપોઝ બાદ ઘટેલા દર બાદ ડિપ્રેસિવ એપિસોડના જોખમમાં વધારાને કારણે એસ્ટ્રોજન અંતઃસ્ત્રાવ ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડરમાં સંકળાયેલો હોવાનું જણાયું છે.&lt;ref name=&quot;pmid12810759&quot;&gt;{{vcite journal |author=Cutter WJ, Norbury R, Murphy DG |title=Oestrogen, brain function, and neuropsychiatric disorders |journal=Journal of Neurology, Neurosurgery and Psychiatry |volume=74 |issue=7 |pages=837–40 |year=2003 |pmid=12810759 |pmc=1738534 |doi=10.1136/jnnp.74.7.837}}&lt;/ref&gt; તેનાથી વિપરિત માસિક સ્ત્રાવ અગાઉના અને પાછળના સમયગાળામાં એસ્ટ્રોજનનું નીચું સ્તર પણ વધેલા જોખમ સાથે સંકળાયેલું છે.&lt;ref name=&quot;pmid12810759&quot;/&gt; અચાનક પાછા ખસી જવું, ચડાવ ઉતાર અથા એસ્ટ્રોજનના સાતત્યપૂર્ણ નીચા સ્તર નોંધપાત્ર નબળી મનોસ્થિતિ સાથે જોડવામાં આવેલા છે. એસ્ટ્રોજનનાનું સ્તર સ્થિર થયા બાદ અથવા પુનઃસ્થાપિત થયા બાદ ડિપ્રેસન પોસ્ટપાર્ટમ, પેરીમેનોપોઝ અને પોસ્ટમેનોપોઝમાંથી ક્લિનિકલ રિકવરી અસરકારક જણાઇ હતી.&lt;ref name=&quot;pmid16292022&quot;&gt;{{vcite journal|author = Douma, S.L, Husband, C., O’Donnell, M.E., Barwin, B.N., Woodend A.K.|title = Estrogen-related Mood Disorders Reproductive Life Cycle Factors|journal = Advances in Nursing Science|volume = 28|issue = 4|pages = 364–375|year = 2005|pmid = 16292022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid17909167&quot;&gt;{{vcite journal|author = Lasiuk, GC and Hegadoren, KM|title = The Effects of Estradiol on Central Serotonergic Systems and Its Relationship to Mood in Women|journal = Biological Research for Nursing (2007),|volume = 9|issue = 2|pages = 147–160|year = 2007|pmid = 17909167|doi = 10.1177/1099800407305600}}&lt;/ref&gt;

અન્ય સંશોધનોએ કુલ કોષીય કાર્ય માટે જરૂરી અણુ સાયટોકાઇનની સંભવિત ભૂમિકાની શક્યતા ચકાસી છે. મેજર ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડરના ચિહ્નો માંદગીની વર્તણૂકના ચિહ્નોને મળતા આવે છે, માંદગીની વર્તણૂક એ રોગપ્રતિકારક તંત્ર જ્યારે ચેપ સામે લડી રહ્યું હોય છે ત્યારે શરીરની પ્રતિક્રિયા છે. આ બાબત તે શક્યતાને પ્રોત્સાહન આપે છે કે સર્ક્યુલેટરી સાયટોકાઇન્સમાં અસાધારણતાના પરિણામ સ્વરૂપ માંદગીની વર્તણૂક સાથે ડિપ્રેસન સંકળાયેલું છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal| author=Dantzer R, O'Connor JC, Freund GG, Johnson RW, Kelley KW |year=2008 |title=From inflammation to sickness and depression: when the immune system subjugates the brain |journal=Nat Rev Neurosci |volume=9 |pages=46–56 |pmid=18073775| doi=10.1038/nrn2297| issue=1}}&lt;/ref&gt; અંકુશના સ્થાને ડિપ્રેસ્ડ વિષયોમાં આઇએલ-6 (IL-6) અને ટીએનએફ-આલ્ફા (TNF-α)ની ઊંચી રૂધિર સાંદ્રતા દર્શાવતા ક્લિનિકલ લિટરેચરના અધિવિશ્લેષણ ડિપ્રેસનમાં પ્રો-ઇન્ફ્લેમેટરી સાઇટોકાઇન્સની દ્રઢ ભૂમિકા સૂચવે છે.&lt;ref name=&quot;pmid 20015486&quot;&gt;{{vcite journal|author = Dowlati Y, Herrmann N, Swardfager W, Liu H, Sham L, Reim EK, Lanctot KL|title = A meta-analysis of cytokines in major depression|journal = Biological Psychiatry|volume = 67|issue = 5|pages = 446–457|year = 2010|pmid = 20015486|doi = 10.1016/j.biopsych.2009.09.033}}&lt;/ref&gt;

=== મનોવૈજ્ઞાનિક ===
વ્યક્તિત્વ અને તેના વિકાસના વિવિધ પાસાઓ ડિપ્રેસનના ઉદભવ અને સાતત્ય સાથે સંકળાયેલા હોય તેમ જણાય છે.&lt;ref name=&quot;Raph00&quot;&gt;{{vcite book |title=Unmet Need in Psychiatry:Problems, Resources, Responses |editor=Andrews G, Henderson S ''(eds)''|year=2000 |publisher=Cambridge University Press |pages=138–39|chapter= Unmet Need for Prevention|author=Raphael B|isbn=0-521-66229-X}}&lt;/ref&gt; તેમાં નકારાત્મક લાગણી એક સામાન્ય પૂર્વચિહ્ન છે.&lt;ref name=&quot;pmid19187578&quot;&gt;પીએમઆઇડી (PMID)&lt;/ref&gt; ડિપ્રેસિવ એપિસોડ પ્રતિકૂળ ઘટનાઓ સાથે દ્રઢપણે સંકળાયેલા હોયા છતાં વ્યક્તિની પરિસ્થિતિને પહોંચી વળવાની શૈલી પણ તેમની સ્થિતિસ્થાપકતા સાથે સંકળાયેલી છે.&lt;ref name=&quot;Sad541&quot;&gt;{{Harvnb |Sadock|2002| p=541}}&lt;/ref&gt; વધુમાં, ઓછું આત્મસન્માન અને આત્મ-પરાજયની લગણી અથવા વિકૃત વિચારો ડિપ્રેસન સાથે સંકળાયેલા છે. જે લોકો ધાર્મિક છે તેમનામાં ડિપ્રેસન આવવાની શક્યતા ઓછી છે તેમજ તેઓ ઝડપથી ડિપ્રેસનમાંથી છૂટકારો મેળવી શકે છે.&lt;ref&gt;{{Cite journal |url=http://www.ingentaconnect.com/content/aap/twr/1999/00000002/00000002/art00008 |title=Religion and depression: a review of the literature |author=McCullough, Michael; Larson, David |journal=Twin Research |volume=2 |issue=2 |date=1 June 1999 |pages=126–136 |pmid=10480747 |publisher=Australian Academic Press |doi=10.1375/136905299320565997 |ref=harv |postscript=&lt;!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to &quot;.&quot; for the cite to end in a &quot;.&quot;, as necessary. --&gt;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vcite journal|author=Dein, S|title=Religion, spirituality and depression: implications for research and treatment|journal=Primary Care and Community Psychiatry|volume=11|issue=2|pages=67–72|year=2006|url=http://www.librapharm.com/headeradmin/upload/0178web2.pdf|format=PDF|access-date=2008-11-21|doi=10.1185/135525706X121110|accessdate=2011-02-15|archivedate=2006-10-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061021164223/http://www.librapharm.com/headeradmin/upload/0178web2.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vcite journal|journal=Rev. Bras. Psiquiatr.|title=Religiousness and mental health: a review |pmid=16924349 |url=http://www.scielo.br/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1516-44462006000300018&amp;lng=en&amp;nrm=iso&amp;tlng=en|date=September 2006|last1=Moreira-Almeida|first1=A|last2=Neto|first2=FL|last3=Koenig|first3=HG|volume=28|issue=3|pages=242–50}}&lt;/ref&gt; કયા પરિબળો ડિપ્રેસનના કારણો છે અથવા કયા પરિબળો ડિપ્રેસનની અસર છે તે હંમેશા સ્પષ્ટ નથી છતાં ડિપ્રેસનવાળી જે વ્યક્તિઓ તેમની વિચાર શૈલીને પ્રતિબિંબિત કરી શકે છે કે પડકારી શકે છે તેઓ સુધરેલી મનોસ્થિતિ અને આત્મસન્માન દર્શાવે છે.&lt;ref&gt;{{vcite web|author=Warman DM, [[Aaron Temkin Beck|Beck AT]]|year=2003|url=http://www.nami.org/Template.cfm?Section=About_Treatments_and_Supports&amp;template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&amp;ContentID=7952|title=About treatment and supports: Cognitive behavioral therapy|work=National Alliance on Mental Illness (NAMI) website|access-date=2008-10-17|accessdate=2021-07-10|archivedate=2008-10-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081029094646/http://www.nami.org/Template.cfm?Section=About_Treatments_and_Supports&amp;template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&amp;ContentID=7952}}&lt;/ref&gt;

અમેરિકન મનોરોગ ચિકિત્સક એરોન ટી. બેકએ અત્યારે જે ડિપ્રેસનના જ્ઞાનાત્મક મોડલ તરીકે ઓળખાય છે તે 1960ના દાયકાની શરૂઆતમાં વિકસાવ્યું હતું. તેઓ જ્યોર્જ કેલી અને એલ્બર્ટ એલિસએ અગાઉ કરેલા કામને અનુસર્યા હતા. તેણે દરખાસ્ત કરી હતી કે ડિપ્રેસનની નીચે ત્રણ વિચાર રહેલા છેઃ જેમાં નકારાત્મક વિચારો, પોતાની જાત, પોતાની દુનિયા અને પોતાના ભાવિ અંગે જ્ઞાનાત્મક ભૂલો, હતાશાપૂર્ણ વિચારોની રિકરન્ટ શૈલી અથવા ''પદ્ધતિસર'' નું અને વિકૃત માહિતી પ્રસંસ્કરણની ત્રીપૂટીનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;Beckdep&quot;&gt;{{Harvnb |Beck|1987| pp=10–15}}&lt;/ref&gt; આ સિદ્ધાંતો પરથી તેણે જ્ઞાનાત્મક વર્તણૂકીય થેરાપી (સીબીટી (CBT))ની તકનીક વિકસાવી.&lt;ref&gt;{{Harvnb |Beck|1987| p=3}}&lt;/ref&gt; અમેરિકન મનોવૈજ્ઞાનિક માર્ટિન સેલીગમેન મુજબ, માનવમાં ડિપ્રેસન એ પ્રયોગશાળામાં પ્રાણીઓમાં શિક્ષિત લાચારીને સમાન છે. પ્રયોગશાળામાં પ્રાણીઓ અપ્રિય સ્થિતિમાં રહે છે. તેઓ ભાગી જવાને સક્ષમ છે પરંતુ એમ કરતા નથી કારણકે તેમને પહેલેથી જ શિખવવામાં આવ્યું છે કે તેમની પાસે કોઇ અંકુશ નથી.&lt;ref name=&quot;Helplessness&quot;&gt;{{vcite book |author=Seligman, M|title=Helplessness: On depression, development and death |pages=75–106|chapter=Depression|publisher=WH Freeman |location=San Francisco, CA, USA |year=1975 |isbn=0716707519}}&lt;/ref&gt;


1960ના દાયકામાં એટેચમેન્ટ થિયરી વિકસાવનાર અંગ્રેજી મનોરોગ ચિકિત્સક જોહન બોલ્બી પુખ્તાવસ્થામાં ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર અને બાળપણમાં બાળક અને તેના પુખ્ત વાલી વચ્ચેના સંબંધની ગુણવત્તા વચ્ચે સંબંધ હોવાનું જણાવે છે. &quot;પ્રારંભિક નુકસાનના અનુભવ, વિભાજન અને માતાપિતા અથવા પાલક તરફથી રદીયો અસુરક્ષિત આંતરિક કાર્ય મોડલ રચે છે (જે બાળકને એવો સંદેશ આપે છે તે કે અપ્રિય છે)..... પોતાની જાતની અપ્રિય તરીકે આંતરિક જ્ઞાનાત્મક રજૂઆત અને અપ્રિય અથવા અવિશ્વાસુ તરીકેનું જોડાણ બેકની જ્ઞાનાત્મક ત્રીપૂટીના સતત હશે.&quot;&lt;ref name=&quot;Ma_attachment&quot;/&gt; વિવિધ પ્રકારના અભ્યાસો એટેચમેન્ટ થિયરીને સમર્થન આપે છે ત્યારે જોતે નોંધેલું પ્રારંભિક જોડાણ અને બાદમાં ડિપ્રેસન વચ્ચે સંબંધ છે કે કેમ તે અંગે સંશોધન અપૂર્ણ છે.&lt;ref name=&quot;Ma_attachment&quot;&gt;{{vcite journal |author=Ma, K |title=Attachment theory in adult psychiatry. Part 1: Conceptualisations, measurement and clinical research findings |journal=Advances in Psychiatric Treatment|volume=12 |pages=440–449 |year=2006|url=http://apt.rcpsych.org/cgi/content/full/12/6/440 |access-date=2010-04-21}}&lt;/ref&gt;

ડિપ્રેસનવાળી વ્યક્તિ ઘણીવાર નકારાત્મક ઘટનાઓ માટે પોતાની જાતને દોષી ઠેરવે છે&lt;ref name=&quot;Integrative&quot;/&gt; અને પોતાની જાતે નોંધેલા ડિપ્રેસનવાળા હોસ્પિટલમાં દાખલ કરાયેલા કિશોરો પરના 1993ના અભ્યાસમાં જેમ જોવા મળે છે તેમ જે લોકો નકારાત્મક ઘટનાઓ માટે પોતાની જાતને દોષી ઠેરવે છે તેઓ હકારાત્મક પરિણામોનો શ્રેય લઇ શકતા નથી.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Pinto A, Francis G |year=1993 |title=Cognitive correlates of depressive symptoms in hospitalized adolescents |journal=Adolescence |volume=28 |issue=111 |pages=661–72 |pmid=8237551}}&lt;/ref&gt; આ વલણ ડિપ્રેસિવ એટ્રિબ્યુશન અથવા નિરાશાવાદી ખુલાસારૂપ શૈલીના ગુણધર્મ છે.&lt;ref name=&quot;Integrative&quot;&gt;{{Harvnb|Barlow|2005| pp=230–32}}&lt;/ref&gt; સામાજિક જ્ઞાનાત્મક સિદ્ધાંત સાથે સંકળાયેલા કેનેડીયન સામાજિક મનોવૈજ્ઞાનિક એલ્બર્ટ બેન્ડુરા મુજબ, ડિપ્રેસનવાળી વ્યક્તિઓ નિષ્ફળતાના અનુભવ, સામાજિક મોડલની નિષ્ફળતાનું નિરીક્ષણ, તે સફળ થઇ શકશે તેવી સામાજિક માન્યતાનો અભાવ અને ભાર અને તણાવ સહિતની તેની પોતાની શારીરિક અને લાગણીની સ્થિતિને આધારે પોતાની જાત પ્રત્યે નકારાત્મક વિચાર ધરાવે છે. આ પ્રભાવ નકારાત્મક આત્મ-વિભાવના અને આત્મ-કાર્યક્ષમતાના અભાવમાં પરિણમી શકે છે. માટે તેઓ એવું નથી વિચારતા કે તેઓ ઘટનાઓ પર પ્રભાવ પાડી શકે છે અથવા વ્યક્તિગત હેતુ હાંસલ કરી શકે છે.&lt;ref&gt;{{vcite book |author=Bandura A |chapter=Self-Efficacy |title=Encyclopedia of mental health |editor=Friedman H |publisher=Academic Press |location=San Diego |year=1998 |url=http://www.des.emory.edu/mfp/BanEncy.html |access-date=2008-08-17 |isbn=0122266765 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121001051249/http://www.des.emory.edu/mfp/BanEncy.html |date=2012-10-01 }} {{Cite web |url=http://www.des.emory.edu/mfp/BanEncy.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-02-15 |archive-date=2012-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001051249/http://www.des.emory.edu/mfp/BanEncy.html |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.des.emory.edu/mfp/BanEncy.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-02-15 |archive-date=2012-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001051249/http://www.des.emory.edu/mfp/BanEncy.html |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;

મહિલાઓમાં ડિપ્રેસનનો અભ્યાસ સૂચવે છે કે, વહેલું માતૃત્વ નુકસાન, વિશ્વાસપાત્ર સંબંધોનો અભાવ, ઘરે કેટલાક બાળકોની સંભાળની જવાબદારી અને બેરોજગારી જેવા અસુરક્ષિત પરિબળો મહિલાઓમાં ડિપ્રેસનનું જોખમ ઉભું કરી શકે છે.&lt;ref&gt;{{vcite book |title=Social Origins of Depression: A Study of Psychiatric Disorder in Women |author=Brown GW, Harris TO |origyear=1978 |year=2001 |publisher=Routledge |isbn=0-415-20268-X|pages=}}&lt;/ref&gt; મોટી ઉંમરના પુખ્તોમાં આ પરિબળો આરોગ્ય સમસ્યા, સંભાળ આપવાની અથવા સંભાળ મેળવવાની ભૂમિકામાં સંક્રાંતિને કારણે પત્ની અથવા પુખ્ત બાળકો સાથેના સંબંધમાં પરિવર્તન, પ્રિય વ્યક્તિનું મૃત્યુ અથવા જૂના મિત્રોના આરોગ્યને લગતા જીવન પરિવર્તનોને કારણે તેમની સાથેના સામાજિક સંબંધની પ્રાપ્યતા અથવા ગુણવત્તામાં પરિવર્તન વગેરે હોઇ શકે છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Hinrichsen GA, Emery EE |title=Interpersonal factors and late-life depression |journal=Clinical Psychology: Science and Practice |volume=12|issue=3|pages=264–75 |year=2006|format=Subscription required |doi=10.1093/clipsy/bpi027}}&lt;/ref&gt;

ડિપ્રેસનને સમજવામાં મનોવિજ્ઞાનની [[મનોવિષ્લેષણ|સાયકોએનાલિટિક]] અને હ્યુમનિસ્ટિક શાખાનું પણ યોગદાન મળ્યું છે. ઓસ્ટ્રેલિયન મનોરોગ ચિકિત્સક સિગમન્ડ ફ્રીયુડના ક્લાસિકલ મનોવિશ્લેષણ મત મુજબ ડિપ્રેસન અથવા ''ખેદોન્માદ''  આંતરવ્યક્તિત્વ નુકસાન&lt;ref name=&quot;Carhart-Harris08&quot;&gt;{{vcite journal |author=Carhart-Harris RL, Mayberg HS, Malizia AL, Nutt D |title=Mourning and melancholia revisited: Correspondences between principles of Freudian metapsychology and empirical findings in neuropsychiatry |journal=Annals of General Psychiatry |volume=7|pages=9 |year=2008 |pmid=18652673 |pmc=2515304 |doi=10.1186/1744-859X-7-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite book |editor=Richards A ''(ed.)'' |last=Freud|first= S|title=11.On Metapsychology: The Theory of Psycholoanalysis |chapter=Mourning and Melancholia|pages=245–69 |publisher=Pelican |location=Aylesbury, Bucks |year=1984 |isbn=0-14-021740-1}}&lt;/ref&gt; અને જીવનના પ્રારંભિક અનુભવો સાથે સંબંધ ધરાવતા હોઇ શકે છે.&lt;ref name=&quot;Radden2003&quot;/&gt; એક્ઝિસ્ટેન્શિયલ થેરાપિસ્ટ એ ડિપ્રેસનને વર્તમાનમાં અર્થ&lt;ref name=&quot;Frankl&quot;&gt;{{vcite book |author=Frankl VE |title=Man's search for ultimate meaning |publisher=Basic Books |location=New York, NY, USA |year=2000 |pages=139–40 |isbn=0738203548}}&lt;/ref&gt; અને ભાવિની દૃષ્ટિના અભાવ સાથે જોડે છે.&lt;ref&gt;{{vcite web |author=Geppert CMA |year=2006 |url=http://www.psychiatrictimes.com/display/article/10168/51281 |title=Damage control |work=Psychiatric Times |access-date=2008-11-08 |accessdate=2011-02-15 |archivedate=2020-06-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200614095727/https://www.psychiatrictimes.com/display/article/10168/51281 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;May&quot;&gt;{{Harvnb |May|1994| p=133}}&lt;/ref&gt; હ્યુમનિસ્ટિક મનોવિજ્ઞાનના સ્થાપક અમેરિકન મનોવૈજ્ઞાનિક અબ્રાહમ માસલોએ સૂચવ્યું હતું કે, ડિપ્રેસન ત્યારે ઉદભવે છે જ્યારે લોકો તેમની જરૂરિયાતો પુરી કરી શકતા નથી અથવા પોતાની પૂર્ણ ક્ષમતા જાણવા આત્મ-વાસ્તવિકતા જાણી શકતા નથી.&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.social-psychology.de/do/pt_maslow.pdf|title = Abraham Maslow: Personality Theories|access-date = 2008-10-27|last = Boeree|first = CG|year = 1998|format = PDF|publisher = Psychology Department, Shippensburg University|archive-date = 2021-01-13|archive-url = https://web.archive.org/web/20210113092943/http://www.social-psychology.de/do/pt_maslow.pdf|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Maslow&quot;&gt;{{vcite book |author=Maslow A |title=The Farther Reaches of Human Nature|publisher=Viking Books |location=New York, NY, USA |year=1971 |pages=318 |isbn=0670308536}}&lt;/ref&gt;

=== સામાજિક ===
ગરીબી અને સામાજિક અલગતા માનસિક આરોગ્યની સમસ્યાના વધેલા જોખમ સાથે સંકળાયેલા છે.&lt;ref name=&quot;Raph00&quot;/&gt; બાળક સાથે દુર્વ્યવ્હાર (શારીરિક, ભાવુક, જાતીય, અથવા ઉપેક્ષા) પણ પાછલી ઉંમરમાં ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર વિકસાવવાના જોખમ સાથે સંકળાયેલા છે.&lt;ref name=&quot;pmid18602762&quot;&gt;{{vcite journal |author=Heim C, Newport DJ, Mletzko T, Miller AH, Nemeroff CB |title=The link between childhood trauma and depression: insights from HPA axis studies in humans |journal=Psychoneuroendocrinology |volume=33 |issue=6 |pages=693–710 |year=2008 |pmid=18602762 |doi=10.1016/j.psyneuen.2008.03.008}}&lt;/ref&gt; વિકાસના વર્ષો દરમિયાન બાળક શીખે છે કે તેણે સામાજિક વ્યક્તિ કેવી રીતે બનવું, આ બાબતને જોતા આ જોડાણ સારી માન્યતા ધરાવે છે. પાલક દ્વારા બાળક સાથે દુર્વ્યવ્હાર બાળકના વ્યક્તિત્વના વિકાસને અસર કરે છે અને ડિપ્રેસન તેમજ અન્ય ઘણી માનસિક અને ભાવુક સ્થિતિઓ માટે મોટું જોખમ ઉભું કરે છે. પિતૃ ડિપ્રેસન (ખાસ કરીને માતૃપક્ષે) જેવા પરિવારના કાર્યમાં વિક્ષેપ, ગંભીર લગ્ન ઘર્ષણ અથવા છૂટાછેડા, માતાપિતાનું મૃત્યુ અથવા ઉછેરમાં અન્ય વિક્ષેપ વધારાના જોખમ પરિબળો છે.&lt;ref name=&quot;Raph00&quot;/&gt; પુખ્તાવસ્થામાં જીવનની તણાવભરી ઘટનાઓ મેજર ડિપ્રેસિવ એપિસોડ સાથે સંકળાયેલી છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Kessler, RC |year=1997 |title=The effects of stressful life events on depression |journal=Annual revue of Psychology |volume=48|pages=191–214 |pmid=9046559 |doi=10.1146/annurev.psych.48.1.191}}&lt;/ref&gt; આ સંદર્ભમાં સામાજિક ઉપેક્ષા સાથે સંકળાયેલી જીવનની ઘટનાઓ ડિપ્રેસન સાથે સંકળાયેલી હોય તેમ જણાય છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Kendler, KS |year=2003 |title=Life event dimensions of loss, humiliation, entrapment, and danger in the prediction of onsets of major depression and generalized anxiety |journal=Archives of General Psychiatry |volume=60|pages=789–796 |pmid=12912762 |doi=10.1001/archpsyc.60.8.789 |last2=Hettema |last3=Butera |last4=Gardner |last5=Prescott |issue=8 |first2=JM |first3=F |first4=CO |first5=CA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Slavich GM, Thornton T, Torres LD, Monroe SM, Gotlib IH |year=2009 |title=Targeted rejection predicts hastened onset of major depression |journal=Journal of Social and Clinical Psychology |volume=28|pages=223–243 |doi=10.1521/jscp.2009.28.2.223}}&lt;/ref&gt; જીવનની તણાવપૂર્ણ ઘટનાની અગાઉ થતો ડિપ્રેસનનો પ્રથમ એપિસોડ રિકરન્ટ હોય છે તેવા પુરાવા તે પૂર્વધારણા સાથે મેળ ખાય છે કે લોકો ડિપ્રેસનના સતત ઉદભવથી જીવનના તણાવ પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલ થાય છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Monroe SM, Slavich GM, Torres LD, Gotlib IH |year=2007 |title=Major life events and major chronic difficulties are differentially associated with history of major depressive episodes |journal=Journal of Abnormal Psychology |volume=116|pages=116–124 |pmid=17324022 |doi=10.1037/0021-843X.116.1.116 |issue=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb |Sadock|2002| p=540}}&lt;/ref&gt;

જીવનની તણાવપૂર્ણ ઘટનાઓ અને સામાજિક સમર્થન વચ્ચે સંબંધ ચર્ચાનો વિષય છે. સામાજિક સમર્થનનો અભાવ જીવનનો તણાવ ડિપ્રેસન તરફ દોરી જવાની શક્યતા વધારે છે અથવા સામાજિક સમર્થનની ગેરહાજરી તણાવ રચશે જે સીધો ડિપ્રેસન તરફ દોરી જશે.&lt;ref name=&quot;Vilhjalmsson&quot;&gt;{{vcite journal |author=Vilhjalmsson R |title=Life stress, social support and clinical depression: A reanalysis of the literature |journal=Social Science &amp; Medicine |volume=37 |pages=331–42 |year=1993 |pmid=8356482 |doi=10.1016/0277-9536(93)90264-5 |issue=3}}&lt;/ref&gt; ગુનાખોરી અથવા ગેરકાયદે દવાઓને કારણે નેબરહૂડ સોસિયલ ડિસઓર્ડર એ જોખમી પરિબળ છે તેના પુરાવા છે અને સારી સુવિધાઓ સાથે ઊંચો પડોશી સામાજિક આર્થિક દરજ્જો એ રક્ષણાત્મક પરિબળ છે.&lt;ref&gt;{{cite journal | pmid = 18753674  | author-separator =, | last1 = Kim | author-name-separator=  | first1 = D| doi=10.1093/epirev/mxn009 | title = Blues from the neighborhood? Neighborhood characteristics and depression. | journal = Epidemiologic reviews | volume=30 | year=2008 | pages=101–17}}&lt;/ref&gt; કામ કરવાના સ્થળે પ્રતિકૂળ સ્થિતિ, ખાસ કરીને નિર્ણય લેવાના ઓછા અવકાશ સાથેની પુષ્કળ કામ કરવું પડે તેવી નોકરી, ડિપ્રેસન સાથે સંકળાયેલા છે. જોકે, વિવિધતા અને મુંઝવતા પરિબળો તે પુષ્ટિ કરવી મુશ્કેલ બનાવે છે કે તે સંબંધ ઔપચારિક છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Bonde JP |year=2008|title=Psychosocial factors at work and risk of depression: A systematic review of the epidemiological evidence|journal=Journal of Occupational and Environmental Medicine |volume=65|pages=438–45|pmid=18417557 |doi=10.1136/oem.2007.038430 |issue=7}}&lt;/ref&gt;

=== ઉત્ક્રાંતિક ===
{{Main|Evolutionary approaches to depression}}
ઉત્ક્રાંતિક સિદ્ધાંતની દૃષ્ટએ, કેટલાક કિસ્સામાં મેજર ડિપ્રેસન વ્યક્તિની પ્રજનન ચુસ્તી વધારતી હોવાનું માનવામાં આવે છે. ડિપ્રેસન પ્રત્યે ઉત્ક્રાંતિક અભિગમ અને ઉત્ક્રાંતિક મનોવિજ્ઞાન ચોકક્સ વ્યવસ્થાનો તર્ક આપે છે જે મુજબ ડિપ્રેસન માનવ જનીન સમૂહમાં જનીની રીતે સંકળાયેલું હોઇ શકે છે. તે ડિપ્રેસનના ચોક્કસ ઘટકો જોડાણ અને સામાજિક દરજ્જાને લગતી વર્ણતૂકો જેવા અનુકૂલ છે&lt;ref name=&quot;Panksepp02&quot;&gt;{{vcite journal |author=Panksepp J, Moskal JR, Panksepp JB, Kroes RA |title=Comparative approaches in evolutionary psychology: Molecular neuroscience meets the mind |journal=Neuroendocrinology Letters |volume=23 |issue=Supplement 4 |pages=105–15 |year=2002 |pmid=12496741 |url=http://www.nel.edu/pdf_w/23s4/NEL231002R11_Panksepp_.pdf |format=PDF |accessdate=2011-02-15 |archivedate=2011-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717123221/http://www.nel.edu/pdf_w/23s4/NEL231002R11_Panksepp_.pdf }}&lt;/ref&gt; એવી દરખાસ્ત કરીને ડિપ્રેસનના ઊંચા વારસા અને અસ્તિત્વ માટે જવાબદાર ગણે છે.&lt;ref name=&quot;Sloman2003&quot;&gt;{{vcite journal |author=Sloman L, Gilbert P, Hasey G |title=Evolved mechanisms in depression: The role and interaction of attachment and social rank in depression |journal=Journal of Affective Disorders |volume=74 |issue=2 |pages=107–21 |year=2003  |pmid=12706512 |doi=10.1016/S0165-0327(02)00116-7}}&lt;/ref&gt; વર્તમાન વર્તણૂકો સંબંધો અથવા સંસાધનોના નિયમન માટે અનુકૂલન તરીકે સમજાવી શકાય છે જોકે, પરિણામો આધુનિક પર્યાવરણમાં બિનઅનુકૂલનીય હોઇ શકે છે.&lt;ref name=&quot;tooby&quot;&gt;{{vcite book|year=2005|title=Conceptual foundations of evolutionary psychology. In D. M. Buss (Ed.), ''The Handbook of Evolutionary Psychology''|pages=5–67|publisher=Wiley &amp; Sons|location=Hoboken, NJ|url=http://www.psych.ucsb.edu/research/cep/papers/bussconceptual05.pdf|format=PDF|author=Tooby, J, Cosmides, L}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181217062649/https://www.psych.ucsb.edu/research/cep/papers/bussconceptual05.pdf |date=2018-12-17 }} {{Cite web |url=https://www.psych.ucsb.edu/research/cep/papers/bussconceptual05.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2021-08-26 |archive-date=2018-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181217062649/https://www.psych.ucsb.edu/research/cep/papers/bussconceptual05.pdf |url-status=dead }}{{Cite web |url=https://www.psych.ucsb.edu/research/cep/papers/bussconceptual05.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2021-08-26 |archive-date=2018-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181217062649/https://www.psych.ucsb.edu/research/cep/papers/bussconceptual05.pdf |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;

અન્ય દૃષ્ટિબિંદુથી, કાઉન્સેલિંગ થેરાપિસ્ટ ડિપ્રેસનને જૈવરાસાયણિક બિમારી અથા વિકાર તરીકે નહીં પરંતુ જાતવાર ઉદવિકાસ પામેલા લાગણી કાર્યક્રમ તરીકે જુએ છે જે મોટે ભાગે માન્યતા દ્વારા સકિર્ય થાય છે. લગભગ હંમેશા વધુ પડતા નકારાત્મક અભિગમ અને વ્યક્તિગત ઉપયોગિતામાં મોટા ઘટાડો જે કેટલીકવાર અપરાધ, શરમ અથવા રદીયા સાથે સંકળાયેલા હોઇ શકે છે&quot;.&lt;ref name=&quot;Carey05&quot;&gt;{{vcite journal |title=Evolution, depression and counselling |journal=Counselling Psychology Quarterly|year=2005 |author=Carey TJ |volume=18|issue=3 |pages=215–22 |url=http://www.ingentaconnect.com/content/routledg/ccpq/2005/00000018/00000003/art00005 |doi=10.1080/09515070500304508}}&lt;/ref&gt; આ કાર્યક્રમ જૂના શિકારીઓમાં માનવીની ખોરાક માટેની શોધખોળના ભૂતકાળમાં પ્રદર્શિત થઇ હોઇ શકે છે જેઓ ઓછી કુશળતાને કારણે હાંસ્યામાં ધકેલાઇ ગયા હોય અને આજના સમાજમાં બહારના સભ્યો તરીકે હજુ પણ જોવાતા હોય. આવી ઉપેક્ષાને કારણકે પેદા થયેલી બિનઉપયોગિતાની લાગણી મિત્રો અને સ્વજતો તરફથી કાલ્પનિક ટેકો પ્રેરે છે. વધુમાં, વધુ ઇજા સર્જે તેવા કાર્યને અવરોધે તેવી શારીરિક પીડાના ઉદભવે, &quot;સાયકિક મિઝરી&quot; મુશ્કેલ સ્થિતિ પર ઉતાવળી અને બિનઅનુકૂલનીય પ્રતિક્રિયા અટકાવવા ઉદભવી શકે છે.&lt;ref name=&quot;Mashman97&quot;&gt;{{vcite journal|author=Mashman, RC|title = An evolutionary view of psychic misery|journal = Journal of Social Behaviour &amp; Personality|volume = 12| pages = 979–99 |year=1997|issn=0886-1641}}&lt;/ref&gt;

=== દવા અને દારૂનો ઉપયોગ ===
{{See also|Mood disorder#Substance-induced mood disorders}}
ડીએસએમ-4 (DSM-IV0 મુજબ મનોસ્થિતિના વિકારનું નિદાન થઇ શકતું નથી જો તેનું કારણ &quot;પદાર્થની સીધી ફિઝીયોલોજીકલ અસર&quot;ને કારણે હોય તો. જ્યારે મેજર ડિપ્રેસન જેવો સિન્ડ્રોમ પદાર્થના દુરુપયોગ અથવા દવાની પ્રતિકૂળ પ્રતિક્રિયા દ્વારા સર્જાય તો તેને &quot;પદાર્થ ઉત્તેજિત મનોસ્થિતિ વિક્ષેપ&quot; કહેવાય. નશાખોરી અથવા દારૂના વધુ પડતા સેવનથી મેજર ડિપ્રેસન વિકસવાનું જોખમ વધે છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Fergusson DM, Boden JM, Horwood LJ |title=Tests of causal links between alcohol abuse or dependence and major depression |journal=Arch. Gen. Psychiatry |volume=66 |issue=3 |pages=260–6 |year=2009 |pmid=19255375 |doi=10.1001/archgenpsychiatry.2008.543}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Falk DE, Yi HY, Hilton ME |title=Age of onset and temporal sequencing of lifetime DSM-IV alcohol use disorders relative to comorbid mood and anxiety disorders |journal=Drug Alcohol Depend |volume=94 |issue=1–3 |pages=234–45 |year=2008  |pmid=18215474 |doi=10.1016/j.drugalcdep.2007.11.022 |pmc=2386955}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Schuckit MA, Smith TL, Danko GP |title=A comparison of factors associated with substance-induced versus independent depressions |journal=J Stud Alcohol Drugs |volume=68 |issue=6 |pages=805–12 |year=2007 |pmid=17960298}}&lt;/ref&gt; [[ઇથેનોલ|દારૂ]]ની જેમ બેન્ઝોડાયઝીપાઇન પણ મધ્યસ્થ ચેતા તંત્ર શામક છે. આ વર્ગની દવાઓનો સામાન્ય રીતે અનિદ્રા, અસ્વસ્થતા, અને સ્નાયુઓની પીડાની સારવારમાં વપરાય છે. દારૂની જેમ બેન્ઝોડાયઝીપાઇન્સ પણ મેજર ડિપ્રેસન થવાનું જોખમ વધારે છે. ચેતારસાયણ પર દવાઓની અસરને કારણે આ વધેલું જોખમ હોઇ શકે છે. જેમ કે, સેરોટોનિન અને નોરેપાઇનફ્રાઇનનું નીચું સ્તર.&lt;ref name=&quot;ashman&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Berber MJ |title=Pharmacological treatment of depression. Consulting with Dr Oscar |journal=Can Fam Physician |volume=45 |pages=2663–8 |year=1999 |pmid=10587774 |pmc=2328680 |url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/picrender.fcgi?artid=2328680&amp;blobtype=pdf |format=PDF |accessdate=2011-02-15 |archivedate=2019-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190630214422/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2328680/pdf/canfamphys00045-0117.pdf }}&lt;/ref&gt; બેન્ઝોડાયઝીપાઇન્સના લાંબા સમયથી ઉપયોગથી પણ ડિપ્રેસન થઇ શકે છે અથવા વધી શકે છે&lt;ref name=&quot;Riss-2008&quot;&gt;{{Cite journal|last1 = Riss|first1 = J.|last2 = Cloyd|first2 = J.|last3 = Gates|first3 = J.|last4 = Collins|first4 = S.|title = Benzodiazepines in epilepsy: pharmacology and pharmacokinetics|journal = Acta Neurol Scand|volume = 118|issue = 2|pages = 69–86|year = 2008|doi = 10.1111/j.1600-0404.2008.01004.x|pmid = 18384456|ref = harv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Semple|first=David|coauthors=Roger Smyth, Jonathan Burns, Rajan Darjee, Andrew McIntosh|title=Oxford Handbook of Psychiatry|origyear=2005|year=2007|publisher=Oxford University Press|location=United Kingdom|isbn=0198527837|page=540|chapter=13}}&lt;/ref&gt; અથવા ડિપ્રેસન પ્રોટ્રેક્ટેડ વિથડ્રોઅલ સિન્ડ્રોમનો ભાગ હોઇ શકે છે.&lt;ref name=&quot;ashman&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Collier |first1=Judith |last2=Longmore |first2=Murray |editor1-first=Peter |editor1-last=Scally |title=Oxford Handbook of Clinical Specialties |edition=6 |year=2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0198525189 |page=366 |chapter=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vcite journal|journal = Psychiatric Annals|year = 1995|volume = 25|issue = 3|pages = 174–179|title = Protracted Withdrawal From Benzodiazepines: The Post-Withdrawal Syndrome|author = Ashton CH|publisher = benzo.org.uk|url = http://www.benzo.org.uk/pha-1.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vcite web| author= Professor Heather Ashton| year= 2004| url=http://www.benzo.org.uk/pws04.htm| title= Protracted Withdrawal Symptoms From Benzodiazepines|publisher= Comprehensive Handbook of Drug &amp; Alcohol Addiction}}&lt;/ref&gt;

== નિદાન ==
{{Further|[[depression (differential diagnoses)]]}}

=== ક્લિનિકલ આકારણી ===
{{further|[[Rating scales for depression]]}}

નિદાન આકારણી જનરલ પ્રેક્ટિશનર કે મનોચિકિત્સક કે મનોવૈજ્ઞાનિક દ્વારા હાથ ધરવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;NIMHPub&quot;/&gt; જે વ્યક્તિની હાલની પરિસ્થિતિ, જીવનની વિગત અને હાલના ચિહ્નો તથા કૌટુંબિક ઇતિહાસ નોંધે છે. તેનો વ્યાપક તબીબી ઉદેશ વ્યક્તિની મનોસ્થિતિ પર અસર કરતા જૈવવૈજ્ઞાનિક, માનસશાસ્ત્રીય અને સામાજિક પરિબળો નક્કી કરવાનો છે. આકરણીકર્તા વ્યક્તિના તેમની મનોસ્થિતિનું નિયમન કરતા વર્તમાન રસ્તાઓ (આરોગ્ય અથવા અન્ય) જેમ કે, દારૂ અને દવાનો ઉપયોગ, જેવી બાબતોની પણ ચર્ચા કરે છે.  આકરણીમાં માનસિક સ્થિતિ કસોટીનો પણ સમાવેશ થાય છે, તે વ્યક્તિની વર્તમાન મનોસ્થિતિ અને વિચાર વિષયની આકરણી છે, જેમાં ખાસ કરીને, નિરાશા અથવા નિરાશાવાદ, આત્મપીડન અથવા આપઘાત અને હકારાત્મક વિચાર અને આયોજનોની ગેરહાજરીનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;NIMHPub&quot;/&gt; ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં તજજ્ઞ માનસિક આરોગ્ય સેવા ભાગ્યે જ જોવા મળે છે અને આમ નિદાન અને વ્યવસ્થાપન મોટે ભાગે પ્રાથમિક સારવાર ક્લિનિક્સ પર જ છોડી દેવાય છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal|author=Kaufmann IM |date= September 1, 1993 |title=Rural psychiatric services. A collaborative model |journal=Canadian Family Physician|volume=39|pages=1957–61 |pmc=2379905 |pmid=8219844}}&lt;/ref&gt; આ મુદ્દો વિકાસશીલ દેશોમાં વધુ વિકટ છે.&lt;ref&gt;{{vcite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/492941.stm |title=Call for action over Third World depression |access-date=2008-10-11|date=November 1, 1999 |work=BBC News (Health) |publisher=British Broadcasting Corporation (BBC)}}&lt;/ref&gt; એકલું ગુણ માપક્રમ પર ગુણ ડિપ્રેસનનું નિદાન કરવા અપુરતું છે.{{Says who|date=October 2010}} પરંતુ તે થોડા સમય માટે ચિહ્નોની ગંભીરતા અંગેનો સંકેત પુરો પાડે છે માટે નિર્ધારિત મહત્તમ ગુણથી વધુ ગુણ ધરાવતા વ્યક્તિનું ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર નિદાન માટે વધુ સઘન મૂલ્યાંકન કરી શકાય.&lt;ref name=&quot;pmid12358212&quot;/&gt; આ ઉદેશ માટે કેટલાક પ્રકારના ગુણ માપક્રમનો ઉપયોગ થાય છે.&lt;ref name=&quot;pmid12358212&quot;&gt;{{vcite journal |author=Sharp LK, Lipsky MS |title=Screening for depression across the lifespan: a review of measures for use in primary care settings |journal=American Family Physician |volume=66 |issue=6 |pages=1001–8 |year=2002  |pmid=12358212}}&lt;/ref&gt; ડિપ્રેસનને વધુ સારી રીતે શોધવા સ્ક્રિનિંગ પ્રોગ્રામની તરફેણ કરાઇ છે પરંતુ એવા પુરાવા છે કે તે શોધ દર, સારવાર અથવા પરિણામમાં સુધારો લાવતા નથી.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Gilbody S, House AO, Sheldon TA |year=2005 |title=Screening and case finding instruments for depression |journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |issue=4 |doi=10.1002/14651858.CD002792.pub2 |url=http://www.cochrane.org/reviews/en/ab002792.html |pmid=16235301 |last1=Gilbody |first1=S |last2=House |first2=AO |last3=Sheldon |first3=TA |pages=CD002792 |accessdate=2011-02-15 |archivedate=2009-01-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090107171905/http://www.cochrane.org/reviews/en/ab002792.html }}&lt;/ref&gt;

પ્રાથમિક સંભાળ ફિઝીશિયન અને બિનમનોરોગ ચિકિત્સક ફિઝીશિયન મુશ્કેલીથી ડિપ્રેસનનું નિદાન કરે છે કારણકે તેમને શારીરિક ચિહ્નો ઓળખવાની અને તેની સારવાર કરવાની તાલીમ આપેલી હોય છે અને ડિપ્રેસન અનેક શારીરિક (સાયકોસોમેટિક) ચિહ્નો પેદા કરી શકે છે. બિનમનોરોગ ચિકિત્સકો બે તૃત્યાંશ ભાગના કેસ ચુકી જાય છે અને અન્ય દર્દીઓને બિનજરૂરી રીતે સારવાર આપે છે.&lt;ref name=&quot;pmid17968628&quot;&gt;{{vcite journal |author=Cepoiu M, McCusker J, Cole MG, Sewitch M, Belzile E, Ciampi A |title=Recognition of depression by non-psychiatric physicians—a systematic literature review and meta-analysis |journal=J Gen Intern Med |volume=23 |issue=1 |pages=25–36 |year=2008  |pmid=17968628 |pmc=2173927 |doi=10.1007/s11606-007-0428-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lancet&quot;&gt;{{vcite journal |author=Dale J, Sorour E, Milner G |year=2008 |title=Do psychiatrists perform appropriate physical investigations for their patients? A review of current practices in a general psychiatric inpatient and outpatient setting |journal=Journal of Mental Health |volume=17 |issue=3 |pages=293–98|doi=10.1016/S0140-6736(09)60879-5}}&lt;/ref&gt;

મેજર ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડરનું નિદાન કરતા પહેલા ડોક્ટર ચિહ્નોના અન્ય કારણો નકારવા માટે સામાન્ય રીતે તબીબી કસોટી અને અને પસંદગીની તપાસ હાથ ધરતા હોય છે. વિવિધ શક્યતા નકારવા રૂધિરના કેટલાક પરિક્ષણ કરવામાં આવે છે જેમાં હાયપોથાયરોડિઝમને બાદ કરવા ટીએસએચ (TSH) અને થાયરોક્સિનનું પ્રમાણ, ચયાપચય વિક્ષેપ નકારવા માટે બેઝિક ઇલેક્ટ્રોલાઇટ અને સિરમ કેલ્શિયમનું પ્રમાણ અને પ્રણાલીગત ચેપ અને દીર્ઘકાલિન રોગ નકારવા ઇએસઆર (ESR) સહિત પૂર્ણ રૂધિર આંકનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Dale J, Sorour E, Milner G |year=2008|title=Do psychiatrists perform appropriate physical investigations for their patients? A review of current practices in a general psychiatric inpatient and outpatient setting |journal=Journal of Mental Health |volume=17 |issue=3|pages=293–98|doi=10.1080/09638230701498325}}&lt;/ref&gt; દવા પ્રત્યે પ્રતિકૂળ અસર કરતી પ્રતિક્રિયા અને દારૂના દુરૂપયોગને પણ નકારવામાં આવે છે. પુરૂષમાં ડિપ્રેસન માટે જવાબદાર હાયપોગોનાડિઝમનું નિદાન કરવા ટેસ્ટોસ્ટેરોનના સ્તરનું મૂલ્યાંકન પણ કરી શકાય છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal|author=Orengo C, Fullerton G, Tan R |year=2004|title=Male depression: A review of gender concerns and testosterone therapy| journal=Geriatrics |volume=59|issue=10 |pages=24–30 |pmid=15508552}}&lt;/ref&gt;

ઉંમરલાયક ડિપ્રેસનવાળા વ્યક્તિઓમાં વિષયાત્મક જ્ઞાનાત્મક ફરિયાદો દેખાય છે પરંતુ તે અલઝાઇમરના રોગ જેવા ડિમેન્ટિંગ ડિસઓર્ડરનો પણ સંકેત આપે છે.&lt;ref name=&quot;pmid17047326&quot;&gt;{{vcite journal |author=Reid LM, Maclullich AM |title=Subjective memory complaints and cognitive impairment in older people |journal=Dementia and geriatric cognitive disorders |volume=22 |issue=5–6 |pages=471–85 |year=2006 |pmid=17047326 |doi=10.1159/000096295}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid9720486&quot;&gt;{{vcite journal |author=Katz IR |title=Diagnosis and treatment of depression in patients with Alzheimer's disease and other dementias |journal=The Journal of clinical psychiatry |volume=59 Suppl 9 |pages=38–44 |year=1998 |pmid=9720486}}&lt;/ref&gt; ડિપ્રેસનને ડિમેન્ટીયાથી અલગ પાડવા જ્ઞાનાત્મક પરિક્ષણ અને બ્રેઇન ઇમેજિંગ મદદ કરી શકે છે.&lt;ref name=&quot;pmid18004006&quot;&gt;{{vcite journal |author=Wright SL, Persad C |title=Distinguishing between depression and dementia in older persons: Neuropsychological and neuropathological correlates |journal=Journal of geriatric psychiatry and neurology |volume=20 |issue=4 |pages=189–98 |year=2007  |pmid=18004006 |doi=10.1177/0891988707308801}}&lt;/ref&gt; સીટી (CT) સ્કેન મનોવિક્ષિપ્ત, ઝડપથી વધતા અથવા અસામાન્ય ચિહ્નો ધરાવતા લોકોમાં બ્રેઇન પેથોલોજીની શક્યતા નકારી શકે છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb |Sadock|2002| p=108}}&lt;/ref&gt; કોઇ પણ જૈવવૈજ્ઞાનિક પરિક્ષણ મેજર ડિપ્રેસનની પુષ્ટિ આપતું નથી.&lt;ref&gt;{{Harvnb |Sadock|2002| p=260}}&lt;/ref&gt; તબીબી સંકેત ના મળે ત્યાં સુધી બાદના એપિસોડ માટે તપાસનું પુનરાવર્તન કરાતું નથી.

=== ડીએસએમ-4-ટીઆર (DSM-IV-TR) અને આઇસીડી-10 (ICD-10) માપદંડ ===
ડિપ્રેસનની સ્થિતિના નિદાન માટે વ્યાપકપણે ઉપયોગમાં લેવાતા માપદંડ અમેરિકન સાયકિયાટ્રિક એસોસિયેશનની ''ડાયગ્નોસ્ટિક એન્ડ સ્ટેટિસ્ટિકલ મેન્યુઅલ ઓફ મેન્ટલ ડિસઓર્ડર''  (ડીએસએમ-4-ટીઆર (DSM-IV-TR))ની સુધારેલી ચોથી આવૃત્તિ અને વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશનના ''ઇન્ટરનેશનલ સ્ટેટિસ્ટિકલ ક્લાસિફિકેશન ઓફ ડિસીઝ એન્ડ રિલેટેડ હેલ્થ પ્રોબ્લેમ્સ''  (આઇસીડી-10 (ICD-10))માં જોવા મળે છે જેઓ ''રિકરન્ટ ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર''  નામનો ઉપયોગ કરે છે.&lt;ref&gt;{{vcite web|url=http://www.who.int/classifications/apps/icd/icd10online/?gf30.htm+f33|title=ICD-10:|publisher=www.who.int|access-date=2008-11-08|accessdate=2011-02-15|archivedate=2009-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090315050547/http://www.who.int/classifications/apps/icd/icd10online/?gf30.htm+f33}}&lt;/ref&gt; બીજા ક્રમની પ્રણાલીનો યુરોપના દેશોમાં ઉપયોગ થાય છે જ્યારે પ્રથમ ક્રમની પ્રણાલીનો અમેરિકા અને અન્ય બિનયુરોપયીન દેશોમાં ઉપયોગ થાય છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb |Sadock|2002| p=288}}&lt;/ref&gt; અને બંનેના લેખકોએ એકને બીજા સાથે પુષ્ટિ આપવાની દિશામાં કામ કર્યું છે.&lt;ref name=&quot;APA372&quot;&gt;{{Harvnb |American Psychiatric Association|2000a| p=xxix}}&lt;/ref&gt;

મેજર ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડરને ડીએસએમ-4-ટીઆર (DSM-IV-TR)માં મનોસ્થિતિ ડિસઓર્ડર તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;APA345&quot;&gt;{{Harvnb |American Psychiatric Association|2000a| p=345}}&lt;/ref&gt; નિદાન સિંગલ અથવા રિકરન્ટ મેજર ડિપ્રેસિવ એપિસોડની હાજરી આધારિત છે.&lt;ref name=&quot;APA349&quot;/&gt; એપિસોડ અને ડિસઓર્ડરની દિશા એમ બંનેને વર્ગીકૃત કરવા વધુ ક્વોલિફાયરોનો ઉપયોગ કરાય છે. જો ડિપ્રેસિવ એપિસોડના લક્ષણો મેજર ડિપ્રેસિવ એપિસોડના માટેના માપદંડ ના સંતોષે તો ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર નોટ અધરવાઇઝ સ્પેસિફાઇડ કેટેગરીનું નિદાન થાય છે. આઇસીડી-10 (ICD-10) પ્રણાલી ''મેજર ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર''  શબ્દનો ઉપયોગ કરતી નથી  પરંતુ ડિપ્રેસિવ એપિસોડના નિદાન (હળવું, મધ્યમ અથવા ગંભીર) માટેના માપદંડને સમાન માપદંડની યાદી આપે છે. જો મેનિયા વગર મલ્ટિપલ એપિસોડ હોય તો ''રિકરન્ટ''  શબ્દ ઉમેરી શકાય છે.&lt;ref&gt;{{vcite web |url=http://www.who.int/classifications/apps/icd/icd10online2005/fr-icd.htm?gf30.htm |title=Mood (affective) disorders |access-date=2008-10-19 |work=ICD-10, Chapter V, Mental and behavioural disorders |publisher=World Health Organization (WHO) |year=2004}}&lt;/ref&gt;

==== મેજર ડિપ્રેસિવ એપિસોડ ====
{{Main|Major depressive episode}}

મેજર ડિપ્રેસિવ એપિસોડ ઓછામાં ઓછા બે સપ્તાહ સુધી ગંભીર ડિપ્રેસ્ડ મનોસ્થિતિની હાજરી દ્વારા દર્શાવાય છે.&lt;ref name=&quot;APA349&quot;/&gt; એપિસોડ આઇસોલેટેડ અથવા રિકરન્ટ હોઇ શકે છે અને તેને હળવું (લઘુત્તમ માપદંડમાં ઓછા ચિહ્નો), મધ્યમ અથા ગંભીર (સામાજિક અથવા વ્યવસાયિક કામગીરી પર નોંધપાત્ર અસર) એમ વર્ગીકૃત કરાયું છે. મનોવિક્ષિપ્ત સાથેના એપિસોડનો સામાન્ય રીતે ''મનોવિક્ષિપ્ત ડિપ્રેસન'' , જેને ગંભીર ગણવામાં આવે છે, તરીકે ઉલ્લેખ કરાય છે. જો દર્દી મેનિયા અથવા માર્કેડલી એલિવેટેડ મૂડના એપિસોડ ધરાવતો હોય તો બાઇપોલર ડિસઓર્ડરનું પણ નિદાન કરાય છે.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{Harvnb |American Psychiatric Association|2000a| p=372}}&lt;/ref&gt; મેનિયા વગરના ડિપ્રેસનને ઘણીવાર ''યુનિપોલર''  તરીકે ઉલ્લેખ કરાય છે કારણકે મનોસ્થિતિ એક લાગણી સ્થિતિ અથવા &quot;ધ્રૂવ&quot; પર રહે છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb |Parker|1996| p=173}}&lt;/ref&gt;

ડીએસએમ-4-ટીઆર (DSM-IV-TR) એવા કિસ્સાઓને બાદ કરે છે જ્યાં ચિહ્નો બેરીવમેન્ટનું પરિણામ છે. જોકે, મનોસ્થિતિ રહે અને મેજર ડિપ્રેસિવ એપિસોડ ડેવલપના લક્ષણો દર્શાવે તો ડિપ્રેસિવ એપિસોડમાંથી નોર્મલ બેરીવમેન્ટ થવાની શક્યતા હોય છે.&lt;ref name=&quot;APA352&quot;&gt;{{Harvnb |American Psychiatric Association|2000a| p=352}}&lt;/ref&gt; આ માપદંડની ટીકા થઇ છે કારણકે તેઓ ડિપ્રેસન થઇ શકે તેવા વ્યક્તિગત અને સામાજિક સંદર્ભોના અન્ય પાસાઓને ધ્યાનમાં લેવાયા નથી.&lt;ref name=&quot;Wakefield07&quot;&gt;{{vcite journal |author=Wakefield JC, Schmitz MF, First MB, Horwitz AV |title=Extending the bereavement exclusion for major depression to other losses: Evidence from the National Comorbidity Survey |journal=Archives of General Psychiatry |volume=64 |issue=4 |pages=433–40 |year=2007  |pmid=17404120 |doi=10.1001/archpsyc.64.4.433 |url=http://archpsyc.ama-assn.org/cgi/content/full/64/4/433|laysummary=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/04/02/AR2007040201693.html |laysource=The Washington Post|laydate=2007-04-03}}&lt;/ref&gt; વધુમાં કેટલાક અભ્યાસોમાં ડીએસએમ-IV (DSM-IV) કટ-ઓફ માપદંડ માટે બહુ ઓછો પ્રયોગમૂલક ટેકો જણાયો છે જે સંકેત આપે છે કે તેઓ વિવિધ પ્રકારની ગંભીરતા અને સમયના ડિપ્રેસિવ ચિહ્નોના કોન્ટિનમ પર લદાયેલા ડાયગ્નોસ્ટિક કન્વેન્શન છે.&lt;ref name=&quot;Kendler98&quot;&gt;{{vcite journal |author=Kendler KS, Gardner CO |title=Boundaries of major depression: An evaluation of DSM-IV criteria |journal=American Journal of Psychiatry |volume=155 |issue=2 |pages=172–77 |pmid=9464194 |url=http://ajp.psychiatryonline.org/cgi/content/full/155/2/172 |date= February 1, 1998}}&lt;/ref&gt; એક્સક્લુડેડ એ સંબંધિત નિદાનની શ્રેણી છે જેમાં ડાયસ્થિમિયા, જેમાં દીર્ઘકાલિન પરંતુ હળવી મનોસ્થિતિ વિક્ષેપ હોય છે;&lt;ref name=&quot;harvnb&quot;&gt;{{Harvnb |Sadock|2002| p=552}}&lt;/ref&gt; રિકરન્ટ બ્રીફ ડિપ્રેસન, જે ટૂંકા ડિપ્રેસિવ એપિસોડ ધરાવે છે;&lt;ref&gt;{{Harvnb |American Psychiatric Association|2000a| p=778}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Carta MG, Altamura AC, Hardoy MC |year=2003|title=Is recurrent brief depression an expression of mood spectrum disorders in young people? |journal=European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience |volume=253 |issue=3 |pages=149–53 |doi=10.1007/s00406-003-0418-5 |pmid=12904979 |last1=Carta |first1=MG |last2=Altamura |first2=AC |last3=Hardoy |first3=MC |last4=Pinna |first4=F |last5=Medda |first5=S |last6=Dell'osso |first6=L |last7=Carpiniello |first7=B |last8=Angst |first8=J}}&lt;/ref&gt; માઇનોર ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર, જેમાં મેજર ડિપ્રેસનના માત્ર કેટલાક જ ચિહ્નો હાજર હોય છે;&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Rapaport MH, Judd LL, Schettler PJ |year=2002|title=A descriptive analysis of minor depression |journal=American Journal of Psychiatry |volume=159 |issue=4 |pages=637–43 |pmid=11925303 |doi=10.1176/appi.ajp.159.4.637}}&lt;/ref&gt; અને એડજસ્ટમેન્ટ ડિસઓર્ડર વિથ ડિપ્રેસ્ડ મૂડ, જેમાં ઓળખી શકાય તેવી ઘટના અથવા સ્ટ્રેસર પર માનવશાસ્ત્રીય પ્રતિભાવમાંથી ઉદભવતો નિરુત્સાહ હોય છે.&lt;ref name=&quot;psychiatric355&quot;&gt;{{Harvnb |American Psychiatric Association|2000a| p=355}}&lt;/ref&gt;

==== પેટાપ્રકારો ====
ડીએસએમ-4-ટીઆર (DSM-IV-TR) એમડીડી (MDD)ના વધુ પાંચ પેટાપ્રકારોને ઓળખે છે જેને ''સ્પેસિફાયર''  કહેવાય છે. તે લંબાઇ, ગંભીરતા અને મનોવિક્ષિપ્ત લક્ષણોની હાજરી ઉપરાંતના છે.

* '''મેલાન્કોલિક ડિપ્રેસન'''  તેને મોટા ભાગની અથવા તમામ પ્રવૃતિમાંથી ખુશી ગુમાવવી, સુખદ સંવેદના પ્રત્યે પ્રતિભાવની નિષ્ફળતા, મનોસ્થિતિની ગુણવત્તા શોક અથવા નુકસાનમાં હોય તેના કરતા વધુ ઘેરી હોય, સવારના કલાકોમાં ચિહ્નો વધુ ગંભીર બનવા, વહેલી સવારે ઉઠી જવું,  સાયકોમોટર રિટાર્ડેશન, વધુ પડતું વજન ઉતરી જવું (જોકે તેને એનોરેક્સિયા નર્વોસા ના સમજવુ જોઇએ), અથવા વધુ પડતા અપરાધ ભાવ દ્વારા પ્રદર્શિત કરાય છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb |American Psychiatric Association|2000a| pp=419–20}}&lt;/ref&gt;
* '''એટાયપિકલ ડિપ્રેસન'''  મનોસ્થિતિ પ્રતિક્રિયતા (પેરાડોક્સિકલ એન્હીડોનીયા) અને હકારાત્મકતા, નોધપાત્ર વજન વધારો અથવા ભૂખમાં વધારો (સાનુકૂળ ખોરાક), વધુ પડતી ઊંઘ અથવા અનિદ્રા (અતિ નિદ્રાશીલતા), લેડન પેરાલિસિસ તરીકે ઓળખાતું અંગો પર સંવેદન અને આંતરવ્યક્તિત્વ નકાર પ્રત્યે વધુ પડતી સંવેદનશીલતાના પરિણામ સ્વરૂપ નોંધપાત્ર સામાજિક નબળાઇ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb |American Psychiatric Association|2000a|pp=421–22}}&lt;/ref&gt;
* '''કેટાટોનિક ડિપ્રેસન'''  એ મેજર ડિપ્રેસનનું દુર્લભ અને ગંભીર સ્વરૂપ જેમાં ચાલક વર્તણૂક અને અન્ય ચિહ્નો સંકળાયેલા હોય છે.  અહીં વ્યક્તિ ચૂપ બેસી રહે છે અને લગભગ સ્ટુપોરોઝ હોય છે અને સ્થિર રહે છે અથવા કારણ વગરની અથવા બિનપરંપરાગત હિલચાલ દર્શાવે છે. કેટાટોનિક ચિહ્નો સ્કિઝોફ્રેનિયા અથવા મેનિક એપિસોડમાં પણ દેખાય છે અથવા ન્યૂરોલેપ્ટિક મેલાઇનન્ટ સિન્ડ્રોમ દ્વારા સર્જાઇ શકે છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb |American Psychiatric Association|2000a| pp=417–18}}&lt;/ref&gt;
* '''પોસ્ટપાર્ટમ ડિપ્રેસન''' , અથવા ''' [[wiktionary:puerperium|પ્યુરપેરિયમ]] સાથે સંકળાયેલા માનસિક અને વર્તણૂક ડિસઓર્ડર, બીજે ક્યાંય વર્ગીકૃત કરાયા નથી''' ,&lt;ref&gt;{{vcite web
|url=http://www.who.int/classifications/apps/icd/icd10online/?gf50.htm+f530
|title=ICD-10:
|publisher=www.who.int
|access-date=2008-11-06
|accessdate=2011-02-15
|archivedate=2009-03-16
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090316211209/http://www.who.int/classifications/apps/icd/icd10online/?gf50.htm+f530
}}&lt;/ref&gt; તે બાળકને જન્મ આપ્યા બાદ ઘણીવાર મહિલામાં અનુભવાતું તીવ્ર, સાતત્યપૂર્ણ અને ઘણીવાર અક્ષમ ડિપ્રેસનનો ઉલ્લેખ કરે છે. નવી માતાઓમાં પોસ્ટપાર્ટમ ડિપ્રેસનનો દર 10–15% છે. ડીએસએમ-IV (DSM-IV) જણાવે છે કે પોસ્ટપાર્ટમ ડિપ્રેસન તરીકે લાયક થવા બાળકના જન્મના એક મહિનાની અંદર ડિપ્રેસન શરૂ થાય છે. એવું કહેવાય છે કે પોસ્ટપાર્ટમ ડિપ્રેસન ત્રણ મહિના સુધી લાંબુ ચાલે છે.&lt;ref&gt;{{vcite web |author=Nonacs, Ruta M |url=http://www.emedicine.com/med/topic3408.htm |publisher=eMedicine |title=Postpartum depression|date=December 4, 2007|access-date=2008-10-30}}&lt;/ref&gt;
* '''સીઝનલ એફેક્ટિવ ડિસઓર્ડર'''  (SAD) એ ડિપ્રેસનનું એવું સ્વરૂપ છે જેમાં ડિપ્રેસિવ એપિસોડ પાનખર અથવા શિયાળામાં થાય છે અને વસંતમાં મટી જાય છે. બે વર્ષ અથવા લાંબા સયમગાળામાં ઠંડા મહિનાઓમાં જો ઓછામાં ઓછા બે એપિસોડ થાય તો નિદાન કરાય છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb |American Psychiatric Association|2000a| p=425}}&lt;/ref&gt;

=== વિભેદક નિદાન ===
{{Main|Depression (differential diagnoses)}}

મેજર ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડરને મહત્તમ સંભવિત નિદાન તરીકે નક્કી કરવા, અન્ય સંભવિત નિદાન પણ કરવા જોઇએ જેમાં ડાયસ્થિમિયા, ડિપ્રેસનવાળી મનોસ્થિતિ સાથે એડજસ્ટમેન્ટ ડિસઓર્ડર અથવા બાઇપોલર ડિસઓર્ડરનો પણ સમાવેશ થાય છે. ડાયસ્થિમિયા એ દીર્ઘકાલિન, પ્રમાણમાં હળવો મનોસ્થિતિ વિક્ષેપ છે જેમાં વ્યક્તિ બે વર્ષના સમયગાળામાં લગભગ દરરોજ નિરુત્સાહ અનુભવે છે. તેના ચિહ્નો મેજર ડિપ્રેસન ચિહ્નો જેટલા ગંભીર હોતા નથી, જોકે, ડાયસ્થિમિયા ધરાવતા લોકો મેજર ડિપ્રેસનના બીજા એપિસોડ પ્રત્યે અસુરક્ષિત હોય છે (તેનો ઘણી વાર ''ડબલ ડિપ્રેસન''  તરીકે ઉલ્લેખ કરાય છે).&lt;ref name=&quot;harvnb&quot;/&gt; ડિપ્રેસનવાળી મનોસ્થિતિની સાથે એડજસ્ટમેન્ટ ડિસઓર્ડર એ એક મનોસ્થિતિ વિક્ષેપ છે જે ઓળખી શકાય તેવી ઘટના અથવા સ્ટ્રેસર પર માનસશાસ્ત્રીય પ્રતિભાવ તરીકે દેખાય છે જેમાં પરિણામી લાગણી અથવા વર્તણૂકીય ચિહ્નો નોંધપાત્ર હોય છે પરંતુ મેજર ડિપ્રેસિવ એપિસોડના માપદંડ સંતોષતા નથી.&lt;ref name=&quot;psychiatric355&quot;/&gt; બાઇપોલર ડિસઓર્ડર, જે ''મેનિક–ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર''  તરીકે પણ ઓળખાય છે, એ એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં ડિપ્રેસનવાળા તબકકા મેનિયા અથવા હાયપોમેનિયાના સમયગાળા સાથે બદલાય છે. ડિપ્રેસનને અત્યારે અલગ ડિસઓર્ડર તરીકે વર્ગીકૃત કરાયો છે છતાં તેના પર ચર્ચા ચાલી રહી છે કારણકે મેજર ડિપ્રેસનનું વ્યક્તિગત વિશ્લેષણ કેટલાક હાઇપોમેનિક ચિહ્નો અનુભવે છે જેમાં મૂડ ડિસઓર્ડર કોન્ટિનમનો પણ સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Akiskal HS, Benazzi F |year=2006  |title=The DSM-IV and ICD-10 categories of recurrent [major] depressive and bipolar II disorders: Evidence that they lie on a dimensional spectrum |journal=Journal of Affective Disorders |volume=92 |issue=1 |pages=45–54 |pmid=16488021 |doi=10.1016/j.jad.2005.12.035}}&lt;/ref&gt;

મેજર ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડરનું નિદાન કરતા પહેલા અને ડિસઓર્ડરોની શક્યતા નકારવી જોઇએ. જેમાં શારીરિક બિમારી દવાઓ, અને પદાર્થના દુરૂપયોગને ડિપ્રેસનનો સમાવેશ થાય છે. શારીરિક બિમારીને કારણે ડિપ્રેસનનું સામાન્ય તબીબી સ્થિતિને કારણે મનોસ્થિતિ ડિસઓર્ડર તરીકે નિદાન કરાય છે. આ સ્થિતિ ઇતિહાસ, પ્રયોગશાળાના તારણો અથવા શારીરિક તપાસને આધારે નક્કી કરાય છે. જ્યારે દવાના દુરૂપયોગ, દવા અથવા ઝેરના સંસર્ગ સહિત પદાર્થના દુરૂપયોગથી ડિપ્રેસન થાય છે ત્યારે તેનું પદાર્થ ઉત્તેજિત મનોસ્થિતિ ડિસઓર્ડર તરીકે નિદાન થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.psychnet-uk.com/dsm_iv/major_depression.htm|title=Differential Diagnosis|access-date=2010-07-16|archive-date=2010-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20101128191008/http://www.psychnet-uk.com/dsm_iv/major_depression.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; આવા વર્ગમાં પદાર્થને મનોસ્થિતિ વિક્ષેપ સાથે સંકળાયેલો માનવામાં આવે છે.

સ્કિઝોએફેક્ટિવ ડિસઓર્ડર એ મનોવિક્ષિપ્ત લક્ષણો સાથેના મેજર ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર કરતા અળગ છે કારણકે સ્કિઝોએફેક્ટિવ ડિસઓર્ડરમાં મોટા મનોસ્થિતિ ચિહ્નોની ગેરહાજરીમાં ઓછામાં ઓછા બે સપ્તાહ સુધી ભ્રમણા અથવા દગભ્રમ થવા જોઇએ.

સ્કિઝોફ્રેનિયા દરમિયાન ડિપ્રેસનના ચિહ્નો ઓળખી શકાય છે, નહીં તો, ભ્રમણા ડિસઓર્ડર, અને મનોવિક્ષિપ્ત ડિસઓર્ડર નક્કી કરી શકાતા નથી. અને આવા કિસ્સાઓમાં આ ચિહ્નો આ ડિસઓર્ડર સાથે સંકળાયેલા હોવાનું માનવામાં આવે છે, માટે ડિપ્રેસનના ચિહ્નો મેજર ડિપ્રેસિવ એપિસોડ માટેના પૂર્ણ માપદંડ ના સંતોષે ત્યાં સુધી અલગથી નિદાન જરૂરી નથી. તે કિસ્સામાં, નહીં તો ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડરનું નિદાન તેમજ સ્કિઝોફ્રેનિયાનું નિદાન નહી કરાય.

મેજર ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર ડિમેન્ટીયાના ડિસઓરિએન્ટેશન, એપથી, એકાગ્રતામાં મુશ્કેલી અને સ્મરણશક્તિ લોપ જેવા કેટલાક જ્ઞાનાત્મક ચિહ્નો અને મેજર ડિપ્રેસિવ એપિસોડના ચિહ્નો વચ્ચે ગુંચવણ ના થવી જોઇએ. ઉંમરલાયક દર્દીઓમાં તે નક્કી કરવા મુશ્કેલ છે. આવા કિસ્સાઓમાં, બંને ડિસઓર્ડરનું વિભેદન કરવા દર્દીની પ્રિમોર્બિડ સ્થિતિ મદદ કરી શકે છે. ડિમેન્ટીયાના કિસ્સામાં ધટતા જ્ઞાનાત્મક કાર્યનો પ્રિમોર્બિડ ઇતિહાસ હોઇ શકે છે. મેજર ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડરના કિસ્સામાં દર્દી પ્રમાણમાં સામાન્ય પ્રિમોર્બિડ સ્થિતિ અને ડિપ્રેસન સાથે જ્ઞાનાત્મક ઘટાડો દર્શાવે છે.

== અટકાયત ==
2008ના એક અધિવિશ્લેષણમાં જણાયું હતું કે આંતરવ્યક્તિત્વ થેરાપી વર્તણૂકીય મધ્યસ્થી ડિપ્રેસનના નવા હુમલને અટકાવવા માટે અસરકારક છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Cuijpers P, van Straten A, Smit F, Mihalopoulos C, Beekman A |title=Preventing the onset of depressive disorders: a meta-analytic review of psychological interventions |journal=Am J Psychiatry |volume=165 |issue=10 |pages=1272–80 |year=2008 |pmid=18765483 |doi=10.1176/appi.ajp.2008.07091422}}&lt;/ref&gt; આવી દરમિયાનગીરી જ્યારે વ્યક્તિગત અથવા નાના જૂથ પર લાગુ કરવામાં આવે છે ત્યારે તે સૌથી અસરકારક હોવાનું જણાયું હોવાથી એવું સૂચન કરાયું છે કે તે [[ઇન્ટરનેટ]]ના માધ્યમથી તેના મોટા લક્ષિત દર્શકગણ સુધી સૌથી કાર્યક્ષમ રીતે પહોંચી શકાય છે.&lt;ref&gt;{{vcite web |author=Christensen H; Griffiths KM. |year=2002 |url=http://www.mja.com.au/public/issues/177_07_071002/chr10370_fm.pdf |title=The prevention of depression using the Internet |work=Medical Journal of Australia |access-date=2009-04-02 |format=PDF |accessdate=2011-02-15 |archivedate=2004-07-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040725184634/http://www.mja.com.au/public/issues/177_07_071002/chr10370_fm.pdf }}&lt;/ref&gt; જોકે, અગાઉના અધિવિશ્લેષણમાં ક્ષમતા વર્ધન ઘટકો સાથેના અટકાયત કાર્યક્રમો વર્તણૂકલક્ષી કાર્યક્રમો કરતા ઉપલી કક્ષાના જણાયા હતા અને ઉંમરલાયક વ્યક્તિ માટે વર્તણૂકીય કાર્યક્રમો ખાસ કરીને બિનમદદ કર્તા જણાયા હતા. ઉંમરલાયક વ્યક્તિઓ માટે સામાજિક સહાય કાર્યક્રમો લાભકર્તા હતા. વધુમાં, ડિપ્રેસનને અટકાવવા માટે શ્રેષ્ઠ જણાયેલા કાર્યક્રમમાં આઠ કરતા વધુ સત્રો હોય છે અને પ્રત્યેક સત્ર 60થી 90 મિનીટ સુધી ચાલે છે. આ કાર્યક્રમો નીચલી કક્ષાના અને પ્રોફેશનલ કામદારોના મિશ્રણ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા અને તે ઊચ્ચ ગુણવત્તાવાળી સંશોધન ડિઝાઇન, એટ્રિશન દર અને સુઘટિત દરમિયાનગીરી ધરાવતા હતા.&lt;ref&gt;{{vcite web |author=Jané-Llopis E; Hosman C; Jenkins R; Anderson P.|year=2003 |url=http://bjp.rcpsych.org/cgi/reprint/183/5/384.pdf |title=Predictors of efficacy in depression prevention programmes |work=British Journal of Psychiatry |access-date=2009-04-02 |format=PDF}}&lt;/ref&gt; &quot;કોપિંગ વિથ ડિપ્રેસન&quot; કોર્સ (સીડબલ્યુડી (CWD)) ડિપ્રેસનની સારવાર અને અટકાયત માટે મનોશૈક્ષણિક દરમિયાનગીરી (વિવિધ વસતીમાં તેની સ્વીકૃતિ અને તેના પરિણામ એમ બંને માટે) સૌથી સફળ હોવાનો દાવો કરાયો છે. મેજર ડિપ્રેસનમાં તે 38 ટકા જોખમ ઘટાડે છે અને અન્ય મનોરોગ ચિકિત્સા પદ્ધતિઓની તુલનાએ ઘણી અસરકારક છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Cuijpers P, Muñoz RF, Clarke GN, Lewinsohn PM |title=Psychoeducational treatment and prevention of depression: the &quot;Coping with Depression&quot; course thirty years later. |journal=Clinical Psychology Review |volume=29 |issue=5 |pages=449–458 |year=2009 |pmid=pmid19450912 |doi=10.1016/j.cpr.2009.04.005}}&lt;/ref&gt;

== વ્યવસ્થાપન ==
&lt;div class=&quot;dablink&quot;&gt;પ્રમાણભૂત, ભાગ્યે જ વપરાયેલા અને વધુ પ્રાયોગિક સારવારો માટે જૂઓ [[:Treatment for depression|ટ્રીટમેન્ટ ફોર ડિપ્રેસન]].&lt;/div&gt;
ડિપ્રેસન માટેની સૌથી સામાન્ય ત્રણ સારવારમાં મનોરોગ ચિકિત્સા, દવાઓ અને ઇલેક્ટ્રોકન્વલ્સિસ થેરાપીનો સમાવેશ થાય છે.
મનોરોગ ચિકિત્સાએ 18 વર્ષથી નીચેના લોકો માટે પસંદગીની સારવાર છે જ્યારે ઇલેક્ટ્રોકન્વલ્સિસ થેરાપીનો છેલ્લા પ્રયાસ તરીકે જ ઉપયોગ કરાય છે. આઉટપેશન્ટને આધારે સંભાળ આપવામાં આવે છે જ્યારે ઇનપેશન્ટ એકમ પર સારવાર પર વિચાર કરવામાં આવે છે જ્યારે પોતાના અથવા અન્ય પર નોંધપાત્ર જોખમ હોય.

વિકાસશીલ દેશોમાં સારવારના વિકલ્પો ઘણા મર્યાદિત છે જ્યારે મનોરોગ આરોગ્ય કર્મચારી, દવા અને મનોરોગ ચિકિત્સાની પ્રાપ્યતા ઘણીવાર મુશ્કેલ હોય છે. ઘણા દેશોમાં માનસિક આરોગ્ય સેવાનો વિકાસ ઘણો જ ઓછો છે. વિપરિત પુરાવા મળ્યા હોવા છતાં ડિપ્રેસનને વિકસિત દુનિયાની ઘટના તરીકે જોવામાં આવે છે અને જીવન પર જોખમ કરતી સ્થિતિ તરીકે જોવામાં આવતી નથી.&lt;ref name=&quot;Patel04&quot;&gt;{{vcite journal |author=Patel V, Araya R, Bolton P |year=2004|title=Editorial: Treating depression in the developing world|journal=Tropical Medicine &amp; International Health|format=Subscription required|volume=9|issue=5 |pages=539–41|doi=10.1111/j.1365-3156.2004.01243.x |pmid=15117296 |last1=Patel |first1=V |last2=Araya |first2=R |last3=Bolton |first3=P}}&lt;/ref&gt;

=== મનોરોગ ચિકિત્સા ===
વ્યક્તિગત અથવા જૂથો પર મનોરોગ ચિકિત્સા આપવામાં આવે છે. આ ચિકિત્સા સાયકોથેરાપિસ્ટ, મનોરોગ ચિકિત્સક, મનોવૈજ્ઞાનિકો, ક્લિનિકલ સામાજિક કાર્યકરો, કાઉન્સેલર અને યોગ્ય રીતે તાલીમ પામેલી મનોરોગ ચિકિત્સક પરિચારિકા જેવા માનસિક આરોગ્ય વ્યવસાયિકો દ્વારા આપવામાં આવે છે. ડિપ્રેસનનું સ્વરૂપ વધુ જટીલ અને દીર્ઘકાલિન હોય તો દવા અને મનોરોગ ચિકિત્સાના મિશ્રણનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal|author=Thase, ME|title=When are psychotherapy and pharmacotherapy combinations the treatment of choice for major depressive disorder?|journal= Psychiatric Quarterly |volume=70|issue=4|pages= 333–46|year=1999|pmid = 10587988|doi = 10.1023/A:1022042316895}}&lt;/ref&gt; નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર હેલ્થ એન્ડ ક્લિનિકલ એક્સલન્સ મુજબ, 18 વર્ષથી નીચેના લોકો માટે દવા માત્ર માનસશાસ્ત્રીય ચિકિત્સા પદ્ધતિને અનુરૂપ દવા આપવી જોઇએ જેમાં સીબીટી (CBT), આંતરવ્યક્તિત્વ થેરાપી અથવા પરિવાર થેરાપીનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;NICEkids5&quot;&gt;{{vcite book |author=[[National Institute for Health and Clinical Excellence|NICE]] |title=NICE guidelines: Depression in children and adolescents |publisher=NICE |location=London |year=2005 |pages=5 |isbn=1-84629-074-0 |url=&lt;!--http://www.nice.org.uk/Guidance/CG28/QuickRefGuide/pdf/English--&gt; |access-date=2008-08-16}}&lt;/ref&gt; ઉંમરલાયક વ્યક્તિઓમાં મનોરોગ ચિકિત્સા અસરકારક જણાઇ છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal|author=Wilson KC, Mottram PG, Vassilas CA|title=Psychotherapeutic treatments for older depressed people|journal= Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=23|issue=1|pages=CD004853|year=2008|pmid = 18254062|doi=10.1002/14651858.CD004853.pub2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vcite journal|author=Cuijpers P, van Straten A, Smit F|title=Psychological treatment of late-life depression: a meta-analysis of randomized controlled trials|journal= International Journal of Geriatric Psychiatry|volume=21|issue=12|pages= 1139–49|year=2006|pmid = 16955421|doi=10.1002/gps.1620}}&lt;/ref&gt; સફળ મનોરોગ ચિકિત્સા તે બંધ કર્યા બાદ અથવા અન્ય બૂસ્ટર સત્ર સાથે બદલવા બાદ પણ ડિપ્રેસનનું આવર્તન ઘટાડતી હોય તેમ જોવા મળી છે.

ડિપ્રેસન માટે મનોરોગ ચિકિત્સાનું સૌથી વધુ અભ્યાસ થયેલું સ્વરૂપ સીબીટી (CBT) છે જે ક્લાયન્ટને આત્મ પરાજયનો પડકાર કરવાનું અને વિચાર કરવાનો પ્રયાસ અને બિનસર્જનાત્મક વર્તણૂક બદલવાનું શિખવે છે. 1990ના દાયકાની મધ્યમાં શરૂ થયેલા સંશોધનો સૂચવે છે કે સીબીટી (CBT) મધ્યમથી ગંભીર ડિપ્રેસન ધરાવતા દર્દીઓમાં એન્ટીડિપ્રેસન્ટ જેટલી અથવા તેનાથી વધુ સારી રીતે કામ કરે છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Dobson KS |title=A meta-analysis of the efficacy of cognitive therapy for depression |journal=J Consult Clin Psychol |volume=57 |issue=3 |pages=414–9 |year=1989  |pmid=2738214 |doi= 10.1037/0022-006X.57.3.414}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RothFonagy78&quot;&gt;{{cite book |title=What Works for Whom? Second Edition: A Critical Review of Psychotherapy Research|last=Roth |first=Anthony |coauthors=Fonagy, Peter |year=2005|origyear=1996 |publisher=Guilford Press |isbn=159385272X |pages=78}}&lt;/ref&gt; સીબીટી (CBT) ડિપ્રેસનવાળા તરૂણો માટે અસરકારક છે&lt;ref name=&quot;pmid9444896&quot;&gt;{{vcite journal |author=Klein, Jesse |title=Review: Cognitive behavioural therapy for adolescents with depression|journal=Evidence-Based Mental Health|volume=11 |pages=76 |year=2008|url=http://ebmh.bmj.com/cgi/content/full/11/3/76|access-date=2008-11-27 |doi=10.1136/ebmh.11.3.76 |pmid=18669678 |last1=Weersing |first1=VR |last2=Walker |first2=PN |issue=3}}&lt;/ref&gt;, જોકે ગંભીર એપિસોડ પર તેની અસરકારકતા ચોક્કસ જાણી શકાઇ નથી.&lt;ref name=&quot;pmid9596592&quot;&gt;{{vcite journal |author=Harrington R, Whittaker J, Shoebridge P, Campbell F|title=Systematic review of efficacy of cognitive behaviour therapies in childhood and adolescent depressive disorder|journal=[[BMJ]]|volume=325|issue=7358 |pages=229–30 |year=1998|pmid=9596592 |doi=10.1136/bmj.325.7358.229 |pmc=28555}}&lt;/ref&gt; ફ્લુક્સેટાઇનને સીબીટી (CBT) સાથે મિશ્રણ કરવાથી વધારાનો કોઇ લાભ મળ્યો નથી,&lt;ref name=&quot;pmid17556431&quot;&gt;{{vcite journal |author=Goodyer I, Dubicka B, Wilkinson P |title=Selective serotonin reuptake inhibitors (SSRIs) and routine specialist care with and without cognitive behaviour therapy in adolescents with major depression: Randomised controlled trial |journal=[[BMJ]] |volume=335 |issue=7611 |pages=142 |year=2007 |pmid=17556431 |pmc=1925185 |doi=10.1136/bmj.39224.494340.55 |last12=White |first12=L |last13=Harrington |first13=R}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid18462573&quot;&gt;{{vcite journal |author=Goodyer IM, Dubicka B, Wilkinson P |title=A randomised controlled trial of cognitive behaviour therapy in adolescents with major depression treated by selective serotonin reuptake inhibitors. The ADAPT trial |journal=Health Technology Assessment |volume=12 |issue=14 |pages=1–80 |year=2008 |pmid=18462573 |url=http://www.hta.ac.uk/execsumm/summ1214.htm |last12=White |first12=L |last13=Harrington |first13=R |accessdate=2011-02-15 |archivedate=2009-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090321234502/http://www.hta.ac.uk/execsumm/summ1214.htm }}&lt;/ref&gt; અથવા મોટા ભાગના કિસ્સામાં બહુ જ ઓછો લાભ મળ્યો છે.&lt;ref name=&quot;pmid18413703&quot;&gt;{{vcite journal |author=Domino ME, Burns BJ, Silva SG |title=Cost-effectiveness of treatments for adolescent depression: Results from TADS |journal=American Journal of Psychiatry |volume=165 |issue=5 |pages=588–96 |year=2008  |pmid=18413703 |doi=10.1176/appi.ajp.2008.07101610}}&lt;/ref&gt; કેટલીક બાબતો તરૂણોમાં જ્ઞાનાત્મક વર્તણુકીય થેરાપીની સફળતાનો આગાહી કરે છે જેમાં તાર્કિક વિચારનું ઊંચું સ્તર, ઓછી નિરાશા, ઓછા નકારાત્મક વિચારો અને ઓછી જ્ઞાનાત્મક વિકૃતિઓનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |last=Becker |first=SJ|title=Cognitive-Behavioral Therapy for Adolescent Depression: Processes of Cognitive Change |journal=Psychiatric Times|volume=25 |issue=14 |year=2008 |url= http://www.psychiatrictimes.com/depression/article/10168/1357884}}&lt;/ref&gt; સીબીટી (CBT) રિલેપ્સ અટકાવવામાં લાભકારક છે.&lt;ref name=&quot;pmid15328551&quot;&gt;{{vcite journal|pmid=15328551|year=2003|last1=Almeida|first1=AM|last2=Lotufo Neto|first2=F|title=Cognitive-behavioral therapy in prevention of depression relapses and recurrences: a review|volume=25|issue=4|pages=239–44|pmid=15328551|journal=Revista brasileira de psiquiatria (Sao Paulo, Brazil : 1999)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid16787553&quot;&gt;{{vcite journal|pmid=16787553|year=2007|last1=Paykel|first1=ES|title=Cognitive therapy in relapse prevention in depression.|volume=10|issue=1|pages=131–6|doi=10.1017/S1461145706006912|journal=The international journal of neuropsychopharmacology / official scientific journal of the Collegium Internationale Neuropsychopharmacologicum (CINP)}}&lt;/ref&gt;
ડિપ્રેસનવાળા દર્દીઓમાં જ્ઞાનાત્મક વર્તણૂક થેરાપીના કેટલાક પ્રકારોનો ઉપયોગ થાય છે જેમાં રેશનલ ઓમોટિવ બિહેવિયર થેરાપી,&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{Harvnb |Beck|1987| p=10}}&lt;/ref&gt; અને માઇન્ડફુલનેસ-બેઝ્ડ કોગ્નિટિવ થેરાપીનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;pmid18085916&quot;&gt;{{vcite journal |author=Coelho HF, Canter PH, Ernst E |title=Mindfulness-based cognitive therapy: Evaluating current evidence and informing future research |journal=Journal of Consulting and Clinical Psychology |volume=75 |issue=6 |pages=1000–05 |year=2007  |pmid=18085916 |doi=10.1037/0022-006X.75.6.1000}}&lt;/ref&gt;

[[મનોવિષ્લેષણ|મનોવિશ્લેષણ]] એ સિગ્મન્ડ ફ્રેયુડ દ્વારા રચાયેલો સિદ્ધાંત છે જે અચેતન માનસિક ઘર્ષણના ઉકેલ પર ભાર મુકે છે.&lt;ref name=&quot;isbn0-314-20412-1&quot;&gt;{{vcite book |author=Dworetzky J |title=Psychology |publisher=Brooks/Cole Pub. Co |location=Pacific Grove, CA, USA |year=1997 |pages=602 |isbn=0-314-20412-1}}&lt;/ref&gt; મેજર ડિપ્રેસનવાળા દર્દીઓને સારવાર આપવા ડોક્ટરો મનોવિશ્લેષણ તકનીકનો ઉપયોગ કરે છે.&lt;ref name=&quot;pmid12206545&quot;&gt;{{vcite journal |author=Doidge N, Simon B, Lancee WJ |title=Psychoanalytic patients in the US, Canada, and Australia: II. A DSM-III-R validation study |journal=Journal of the American Psychoanalytic Association |volume=50 |issue=2 |pages=615–27 |year=2002 |pmid=12206545 |doi=10.1177/00030651020500021101}}&lt;/ref&gt; સૌથી વધુ વપરાતી તકનીક સાયકોડાયનેમિક મનોરોગ ચિકિત્સા તરીકે ઓળખાતી એક્લેક્ટિક તકનીક મનોવિશ્લેષણ આધારિત છે અને તેમાં સામાજિક અને આંતરવ્યક્તિત્વ બાબતો પર વધારાનો ભાર મુકાયો છે.&lt;ref name=&quot;IntegrativePP&quot;&gt;{{Harvnb|Barlow|2005| p=20}}&lt;/ref&gt; શોર્ટ સાયકોડાયનેમિક સપોર્ટિવ મનોરોગ ચિકિત્સાના ત્રણ અંકુશિત પરિક્ષણના અધિવિશ્લેષણમાં આ સુધારો હળવાથી મધ્યમ ડિપ્રેસનની દવા જેટલો અસરકારક જણાયો હતો.&lt;ref name=&quot;pmid17557313&quot;&gt;{{vcite journal |author=de Maat S, Dekker J, Schoevers R |title=Short Psychodynamic Supportive Psychotherapy, antidepressants, and their combination in the treatment of major depression: A mega-analysis based on three Randomized Clinical Trials |journal=Depression and Anxiety |volume= 25|pages= 565|year=2007  |pmid=17557313 |doi=10.1002/da.20305 |issue=7}}&lt;/ref&gt;

ઓસ્ટ્રેલિયન મનોરોગ ચિકિત્સક વિક્ટર ફ્લેન્કલ દ્વારા વિકસાવાયેલી મનોરોગ ચિકિત્સાનું સ્વરૂપ લોગોથેરાપી બિનઉપયોગિતા અને નિરર્થકતા સાથે સંકળાયેલી લાગણી &quot;એક્સિસ્ટેન્શિયલ વેક્યુમ&quot;ની લાગણીની સમસ્યા ઉકેલે છે. આ પ્રકારની મનોરોગ ચિકિત્સા ઉંમરલાયક તરૂણોમાં ઉપયોગી હોવાનું જણાયું છે.&lt;ref&gt;{{vcite web |author=Blair RG |year=2004 |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_hb1416/is_4_26/ai_n29132028/pg_1?tag=artBody;col1 |title=Helping older adolescents search for meaning in depression |work=Journal of Mental Health Counseling |access-date=2008-11-06 |accessdate=2011-02-15 |archivedate=2019-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190630214420/http://findarticles.com/?noadc=1 }}&lt;/ref&gt;

નૅચડેમ મેહરેલ ક્લેઈન સ્ટુડીયન સાઇલોસિબિન-એસિસ્ટિયર સાયકોથેરાપી ઇન ડેર બેહન્ડલંગ વોન ડિપ્રેસન એન્ટરટેઇન્ટેન&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Nutt|first=David J.|last2=Curran|first2=H. Valerie|last3=Leech|first3=Robert|last4=Murphy|first4=Kevin|last5=McGonigle|first5=John|last6=Kaelen|first6=Mendel|last7=Tanner|first7=Mark|last8=Wall|first8=Matthew B.|last9=Pannekoek|first9=J. Nienke|date=2017-10-13|title=Psilocybin for treatment-resistant depression: fMRI-measured brain mechanisms|url=https://www.nature.com/articles/s41598-017-13282-7|journal=Scientific Reports|language=en|volume=7|issue=1|pages=13187|doi=10.1038/s41598-017-13282-7|issn=2045-2322}}&lt;/ref&gt;, ટોપી ડાઇડે ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન 2018 ઈન ગ્રૉસ તબક્કો 2 સ્ટડી યુબર સાયલોસિબિન ઇન ડેર થ્રેપીએ વોન બર્ટન્ડલંગ્સેસેન્સિએન્ટેન ડિપ્રેસનન જીનમિગ્ગટ અંડ ડેન સ્ટેટસ ઇનર બ્રેકથ્રુ થેરેપી વર્લીએન.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/fda-approves-psychedelic-magic-mushrooms-ingredient-psilocybin-depression-1086759|title=FDA approves magic mushrooms depression drug trial|first=|date=2018-08-23|website=Newsweek|publisher=|language=en|access-date=2018-12-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://compasspathways.com/compass-pathways-receives-fda-breakthrough-therapy-designation-for-psilocybin-therapy-for-treatment-resistant-depression/|title=COMPASS Pathways Receives FDA Breakthrough Therapy Designation for Psilocybin Therapy for Treatment-resistant Depression – COMPASS|language=en-US|access-date=2018-12-16|archive-date=2018-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20181204005741/https://compasspathways.com/compass-pathways-receives-fda-breakthrough-therapy-designation-for-psilocybin-therapy-for-treatment-resistant-depression/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== એન્ટીડિપ્રેસન્ટ્સ (ડિપ્રેસન વિરોધી દવાઓ) ===
[[ચિત્ર:Zoloft 25 mg &amp; 50 mg bottles.jpg|thumb|250px|ઝોલોફ્ટ (સર્ટ્રાલાઇન)નો પુખ્ત દર્દીઓમાં મેજર ડિપ્રેસનની સારવાર માટે ઉપયોગ થાય છે.2007માં તે 29,652,000 પ્રિસ્ક્રિપ્શન સાથે અમેરિકન રિટેલ બજારમા સૌથી વધુ પ્રિસ્ક્રાઇબ થયેલી ડિપ્રેસન વિરોધી દવા હતી.&lt;ref&gt;સર્ટ્રાલાઇન પ્રિસ્ક્રિપ્શનની જેનરિક અને બ્રાન્ડ નેમ ડ્રગ્સની યાદીમાંથી માહિતીનો ઉપયોગ કરીને ઝોલોફ્ટ અને જેનરિક સર્ટ્રાલાઇન માટેના કુલ પ્રિસ્ક્રિપ્શન તરીકે ગણતરી થઇ હતી, જુઓ: [351] અને [352]&lt;/ref&gt;]]

હળવાથી મધ્યમ ડિપ્રેસન માટે એન્ટીડિપ્રેસન્ટ્સની અસરકારકતા બિલકુલ નથી અથવા બહુ ઓછી છે, પરંતુ અત્યંત તીવ્ર બીમારી હોય ત્યારે નોંધપાત્ર અસરકારકતા હોય છે.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Fournier JC, DeRubeis RJ, Hollon SD, ''et al.'' |title=Antidepressant drug effects and depression severity: a patient-level meta-analysis |journal=JAMA |volume=303 |issue=1 |pages=47–53 |year=2010 |month=January |pmid=20051569 |doi=10.1001/jama.2009.1943 |url=}}&lt;/ref&gt; એન્ટીડિપ્રેસન્ટ્સની અસર અમુક અંશે મનોરોગ ચિકિત્સા વધારે હોય છે, ખાસ કરીને દિર્ઘકાલિન મેજર ડિપ્રેસન હોય ત્યારે, જોકે ટૂંકા ગાળાના પરીક્ષણમાં વધુ દર્દીઓ – ખાસ કરીને જેઓ ઓછું ગંભીર ડિપ્રેસન ધરાવતા હોય – મનોરોગ ચિકિત્સાની જગ્યાએ દવાઓ બંધ કરી દે તેવું વધારે બને છે કારણ કે દવાઓની પ્રતિકૂળ અસર થાય છે અને દર્દીઓ ફાર્માકોલોજિકલ સારવાર કરતા મનોવૈજ્ઞાનિક થેરાપી વધુ પસંદ કરે છે.&lt;ref name=&quot;Cuijpers2008b&quot;&gt;{{vcite journal |author=Cuijpers P, van Straten A, van Oppen P, Andersson G |title=Are psychological and pharmacologic interventions equally effective in the treatment of adult depressive disorders? A meta-analysis of comparative studies |journal=Journal of Clinical Psychiatry |volume=69 |issue=11 |pages=1675–85 |year=2008 |pmid=18945396 |doi=10.4088/JCP.v69n1102}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cuijpers2010&quot;&gt;{{vcite journal |author=Cuijpers P, van Straten A, Schuurmans J, van Oppen P, Hollon SD, Andersson G. |title=Psychotherapy for chronic major depression and dysthymia: a meta-analysis. |journal=Clinical Psychology Review |volume=30 |issue=1 |pages=51–62 |year=2010 |pmid=19766369 |doi=10.1016/j.cpr.2009.09.003}}&lt;/ref&gt;

લઘુત્તમ આડઅસર સાથે સૌથી વધુ અસરકારક એન્ટીડિપ્રેસન્ટ દવાઓ શોધવા માટે જરૂર પડે તો ડોસેઝમાં ફેરફાર કરી શકાય છે અને જરૂર પડે તો વિવિધ પ્રકારના એન્ટીડિપ્રેસન્ટ્સના સંયોજનનો પ્રયોગ કરી શકાય છે. પ્રથમ આપવામાં આવેલા એન્ટીડિપ્રેસન્ટનો પ્રતિભાવ 50થી 75 ટકા હોય છે અને દવાઓનો ઉપયોગ ઘટવાની શરૂઆત થાય તેને છથી આઠ સપ્તાહ લાગે છે જ્યારે દર્દી સામાન્ય જીવન ગાળવાનું શરૂ કરે છે.&lt;ref name=&quot;apaguidelines&quot;/&gt; એન્ટીડિપ્રેસન્ટ દવાઓની સારવાર સામાન્ય રીતે તેમાં ઘટાડા બાદ 16થી 20 સપ્તાહ સુધી ચાલુ રહે છે જેથી તે ફરીથી પેદા થવાની શક્યતા સાવ ઘટી જાય,&lt;ref name=&quot;apaguidelines&quot;&gt;{{vcite journal|author=Karasu TB, Gelenberg A, Merriam A, Wang P|title=Practice Guideline for the Treatment of Patients With Major Depressive Disorder (Second Edition)|url=http://www.psychiatryonline.com/pracGuide/loadGuidelinePdf.aspx?file=MDD2e_05-15-06 |pages=1–78 |publisher=American Psychiatric Association|year=2000|doi=10.1176/appi.books.9780890423363.48690 |last1=Wheeler |first1=DC |last2=Morgan |first2=R |last3=Thomas |first3=DM |last4=Seed |first4=M |last5=Rees |first5=A |last6=Moore |first6=RH |volume=9 |issue=3 |journal=Transplant international : official journal of the European Society for Organ Transplantation}}&lt;/ref&gt; અને એક વર્ષ સુધી દવા ચાલુ રાખવાની ભલામણ કરવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;pmid17146414&quot;&gt;{{vcite journal|journal=CNS spectrums|title=Preventing relapse and recurrence of depression: a brief review of therapeutic options|year=2006|author=Thase, M|pmid=17146414|volume=11|issue=12 Suppl 15|pages=12–21}}&lt;/ref&gt; દીર્ઘકાલિન ડિપ્રેસન હોય તેવા લોકોએ ફરીથી તેમાં સરી જવા માટે અનિશ્ચિત મુદ્દત સુધી દવા લેવાની જરૂર પડી શકે છે.&lt;ref name=&quot;NIMHPub&quot;/&gt;

સિલેક્ટિવ સેરોટોનિન રિઅપટેક ઇન્હિબીટર્સ (એસએસઆરઆઇ (SSRI)), જેમ કે સર્ટ્રાલાઇન, એસિટાલોપ્રામ, ફ્લોક્સેટાઇન, પેરોક્સેટાઇન અને સાઇટાલોપ્રામ મુખ્યત્વે પ્રિસ્ક્રાઇબ કરવામાં આવતી દવાઓ છે જે મુખ્યત્વે તેમની અસરકારકતા, પ્રમાણમાં નરમ આડઅસર અને અન્ય એન્ટીડિપ્રેસન્ટ્સ કરતા તેનો ડોઝ પ્રમાણમાં ઓછો ઝેરી હોવાથી સૂચવવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;2008-BNF-204&quot;/&gt; એક પ્રકારના એસએસઆરઆઇ (SSRI)ને પ્રતિભાવ ન આપતા દર્દીઓને અન્ય એન્ટીડિપ્રેસન્ટ પર લાવી શકાય છે, અને તેનાથી 50 ટકા જેટલા કેસમાં સુધારો થાય છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Whooley MA, Simon GE |title=Managing Depression in Medical Outpatients |journal=New England Journal of Medicine |volume=343 |pages=1942–50 |year=2000 |url=http://content.nejm.org/cgi/content/short/343/26/1942 |access-date=2008-11-11 |pmid=11136266 |doi=10.1056/NEJM200012283432607 |issue=26 |accessdate=2011-02-15 |archivedate=2008-05-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080516000559/http://content.nejm.org/cgi/content/short/343/26/1942 }}&lt;/ref&gt; અન્ય વિકલ્પ સમાન પ્રકારના એન્ટીડિપ્રેસન્ટ બ્યુપ્રોપિયોન પર જવાનો છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Zisook S, Rush AJ, Haight BR, Clines DC, Rockett CB |title=Use of bupropion in combination with serotonin reuptake inhibitors |journal=Biological Psychiatry |volume=59 |issue=3 |pages=203–10 |year=2006 |pmid=16165100 |doi=10.1016/j.biopsych.2005.06.027}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid16554525&quot;&gt;{{vcite journal |author=Rush AJ, Trivedi MH, Wisniewski SR |title=Bupropion-SR, sertraline, or venlafaxine-XR after failure of SSRIs for depression |journal=New England Journal of Medicine |volume=354 |issue=12 |pages=1231–42 |year=2006 |pmid=16554525 |doi=10.1056/NEJMoa052963 |last12=Niederehe |first12=G |last13=Fava |first13=M |last14=Star*d Study |first14=Team}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid16554526&quot;&gt;{{vcite journal |author=Trivedi MH, Fava M, Wisniewski SR, Thase ME, Quitkin F, Warden D, Ritz L, Nierenberg AA, Lebowitz BD, Biggs MM, Luther JF, Shores-Wilson K, Rush AJ |title=Medication augmentation after the failure of SSRIs for depression |journal=New England Journal of Medicine |volume=354 |issue=12 |pages=1243–52 |year=2006 |pmid=16554526 |doi=10.1056/NEJMoa052964 |last12=Shores-Wilson |first12=K |last13=Rush |first13=AJ |last14=Star*d Study |first14=Team}}&lt;/ref&gt; અલગ પ્રકારની કામગીરીની પદ્ધતિ ધરાવતું એન્ટીડિપ્રેસન્ટ વેન્લાફેક્સિન એસએસઆરઆઇ (SSRI) કરતા થોડું વધારે અસરકારક હોઇ શકે છે.&lt;ref name=&quot;pmid17588546&quot;&gt;{{vcite journal |author=Papakostas GI, Thase ME, Fava M, Nelson JC, Shelton RC |title=Are antidepressant drugs that combine serotonergic and noradrenergic mechanisms of action more effective than the selective serotonin reuptake inhibitors in treating major depressive disorder? A meta-analysis of studies of newer agents |journal=Biological Psychiatry |volume=62 |issue=11 |pages=1217–27 |year=2007  |pmid=17588546 |doi=10.1016/j.biopsych.2007.03.027}}&lt;/ref&gt; જોકે, યુકે (UK)માં વેન્લાફેક્સિનની ભલામણ પ્રથમ હરોળની સારવાર તરીકે કરવામાં આવતી નથી કારણકે પૂરાવા પરથી જણાય છે કે તેના ફાયદા કરતા જોખમ વધુ છે&lt;ref&gt;{{vcite web |url = http://www.mhra.gov.uk/home/idcplg?IdcService=GET_FILE&amp;dDocName=CON2023842&amp;RevisionSelectionMethod=LatestReleased |title = The Medicines and Healthcare products Regulatory Agency (MHRA) |author = Prof Gordon Duff |date = 31 May 2006 |accessdate = 15 ફેબ્રુઆરી 2011 |archivedate = 15 એપ્રિલ 2013 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130415061824/http://www.mhra.gov.uk/home/idcplg?IdcService=GET_FILE&amp;dDocName=CON2023842&amp;RevisionSelectionMethod=LatestReleased }}&lt;/ref&gt; અને ખાસ કરીને બાળકો અને તરુણાવસ્થાના લોકોને તે ન આપવા સલાહ આપવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;nice2005&quot;&gt;{{vcite journal|title=Depression in children and young people: Identification and management in primary, community and secondary care|year=2005|publisher=NHS National Institute for Health and Clinical Excellence |access-date=2008-08-17|url=&lt;!--http://www.nice.org.uk/Guidance/CG28--&gt;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid16229049&quot;&gt;{{vcite journal |author=Mayers AG, Baldwin DS |title=Antidepressants and their effect on sleep |journal=Human Psychopharmacology |volume=20 |issue=8 |pages=533–59 |year=2005  |pmid=16229049 |doi=10.1002/hup.726}}&lt;/ref&gt;
તરુણાવસ્થામાં ડિપ્રેસન માટે ફ્લુઓક્સેટાઇન&lt;ref name=&quot;nice2005&quot;/&gt; અને એસિટાલોપ્રામ&lt;ref name=&quot;lexapropi&quot;&gt;{{vcite web |url=http://www.frx.com/pi/lexapro_pi.pdf |title=Lexapro Prescribing Information for the U.S. |date = March 2009|format=PDF |publisher=Forest Laboratories |access-date=2009-04-09}}&lt;/ref&gt; બે ભલામણ કરવામાં આવતી પસંદગીઓ છે. એન્ટીડિપ્રેસન્ટ્સ બાળકો માટે ફાયદાકારક સાબિત થઇ નથી.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Tsapakis EM, Soldani F, Tondo L, Baldessarini RJ |title=Efficacy of antidepressants in juvenile depression: meta-analysis |journal=Br J Psychiatry |volume=193 |issue=1 |pages=10–7 |year=2008 |pmid=18700212 |doi=10.1192/bjp.bp.106.031088}}&lt;/ref&gt; કોઇ પણ એન્ટીડિપ્રેસન્ટ્સ લો સિરમ સોડિયમ સ્તર (જે હાઇપોનેટ્રેમિયા તરીકે પણ ઓળખાય છે) પેદા કરી શકે છે,&lt;ref&gt;{{vcite journal|author=Palmer B, Gates J, Lader M |year=2003|title=Causes and Management of Hyponatremia |journal=The Annals of Pharmacotherapy|volume=37|issue=11|pages=1694–702|doi=10.1345/aph.1D105|pmid=14565794}}&lt;/ref&gt; જોકે તે એસએસઆરઆઇ (SSRI) સાથે વધારે વખત નોંધાયું છે.&lt;ref name=&quot;2008-BNF-204&quot;/&gt; એસએસઆરઆઇથી અનિદ્રા થવાનું કે તે વધુ ગંભીર બનવાનું અસામાન્ય નથી, દર્દનાશક એન્ટીડિપ્રેસન્ટ મિર્ટાઝાપાઇન આવા કિસ્સામાં ઉપયોગમાં લઇ શકાય છે.&lt;ref name=&quot;pmid17636748&quot;&gt;{{vcite journal |author=Guaiana G., Barbui C., Hotopf M.|title=Amitriptyline for depression. |journal=Cochrane Database Syst Review |volume=18|issue=3 |year=2007 |pmid=9597346|doi=10.1002/14651858.CD004186.pub2 |pages=11–7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid10760555&quot;&gt;{{vcite journal |author=Anderson IM |title=Selective serotonin reuptake inhibitors versus tricyclic antidepressants: A meta-analysis of efficacy and tolerability |journal=Journal of Affective Disorders |volume=58 |issue=1 |pages=19–36 |year=2000  |pmid=10760555|doi=10.1016/S0165-0327(99)00092-0}}&lt;/ref&gt;

મેનોમાઇન ઓક્સિડેઝ અવરોધક, એક જૂના પ્રકારનું એન્ટીડિપ્રેસન્ટ સંભવિત જીવલેણ ખોરાક આધારિત અને દવાના ક્રિયાવાદના કારણે પ્રભાવ હેઠળ છે. તેનો હજુ પણ ભાગ્યે જ ઉપયોગ થાય છે. જોકે, વધુ નવા અને વધુ સહન કરી શકે તેવા આ વર્ગના એજન્ટ્સ વિકસાવવામાં આવ્યા છે.&lt;ref name=&quot;pmid17640156&quot;&gt;{{vcite journal |author=Krishnan KR |title=Revisiting monoamine oxidase inhibitors |journal=Journal of Clinical Psychiatry |volume=68 Suppl 8 |pages=35–41 |year=2007 |pmid=17640156}}&lt;/ref&gt;

“રિફ્રેક્ટરી ડિપ્રેસન” અને “સારવાર પ્રતિરોધક ડિપ્રેસન” શબ્દનો ઉપયોગ એવા કિસ્સાની સમજુતી માટે થાય છે જે ઓછામાં ઓછી બે એન્ટીડિપ્રેસન્ટ્સના પૂરતા કોર્સનો પ્રતિભાવ આપતી નથી.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Wijeratne, Chanaka, Sachdev, Perminder |year=2008|title=Treatment-resistant depression: Critique of current approaches |journal=Australian and New Zealand Journal of Psychiatry |volume=42 |pages=751–62 |pmid=18696279 |issue=9 |doi=10.1080/00048670802277206}}&lt;/ref&gt; ઘણા મોટા અભ્યાસમાં માત્ર 35 ટકા જેટલા દર્દીઓ તબીબી સારવારને યોગ્ય પ્રતિભાવ આપે છે. ડોક્ટર માટે એ નક્કી કરવાનું મુશ્કેલ હોય છે કે કોઇને સારવાર પ્રતિરોધક ડિપ્રેસન છે કે સહઅસ્તિત્વ ધરાવતા ડિસઓર્ડર્સના કારણે સમસ્યા છે જે મેજર ડિપ્રેસન ધરાવતા દર્દીઓમાં બહુ સામાન્ય છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Barbee JG |year=2008|title=Treatment-Resistant Depression: Advances in Assessment|journal=Psychiatric Times |volume=25 |issue=10 |url=http://www.psychiatrictimes.com/depression/article/10168/1285073}}&lt;/ref&gt;

કેટલીક અમેરિકન યુનિવર્સિટીઓના મનોવૈજ્ઞાનિકોની એક ટીમે શોધી કાઢ્યું હતું કે એન્ટીડિપ્રેસન્ટ દવાઓ હળવાથી સામાન્ય ડિપ્રેસનમાં દર્દીને રીઝવવા માટે અપાયેલી દવા (પ્લાસિબો) કરતા ભાગ્યે જ વધુ અસરકારક હોય છે. આ અભ્યાસ પેરોક્સેટાઇન અને ઇમિપ્રેમાઇન પર કેન્દ્રિત હતો.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.forbes.com/2010/01/05/antidepressant-paxil-placebo-business-healthcare-depression.html|title=Study Undermines Case for Antidepressants|access-date=2010-07-02|work=Forbes|first=Robert|last=Langreth|date=2010-01-05|archive-url=https://archive.today/20121208170044/http://www.forbes.com/2010/01/05/antidepressant-paxil-placebo-business-healthcare-depression.html|archive-date=2012-12-08|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== ઔષધવિજ્ઞાનીય વર્ધન ====
સારવાર સામે પ્રતિકાર હોય તેવા કિસ્સામાં અલગ પ્રકારની કામગીરી ધરાવતી દવા એન્ટીડિપ્રેસન્ટની અસરકારકતા વધારી શકે છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Valenstein M, McCarthy JF, Austin KL, Greden JF, Young EA, Blow FC|year=2006|title=What happened to lithium? Antidepressant augmentation in clinical settings |journal=American Journal of Psychiatry |volume=163 |issue=7 |pages=1219–25 |pmid=16816227 |doi=10.1176/appi.ajp.163.7.1219}}&lt;/ref&gt; માત્ર એન્ટીડિપ્રેસન્ટની અસર ન થઇ હોય તેવા કિસ્સામાં લિથિયમ સોલ્ટ સાથેની દવાનો ઉપયોગ કરીને એન્ટીડિપ્રેસન્ટ થેરાપી વધારવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;pmid16918427&quot;&gt;{{vcite journal |author=Bschor T, Bauer M |year=2006|title=Efficacy and mechanisms of action of lithium augmentation in refractory major depression|journal=Current Pharmaceudical Design |volume=12 |issue=23 |pages=2985–92 |pmid=16918427 |doi=10.2174/138161206777947650}}&lt;/ref&gt; આ ઉપરાંત લિથિયમ રિકરન્ટ ડિપ્રેસનમાં આત્મહત્યાના જોખમમાં નાટ્યાત્મક ઘટાડો કરે છે.&lt;ref name=&quot;pmid17388706&quot;&gt;{{vcite journal |author=Guzzetta F, Tondo L, Centorrino F, Baldessarini RJ |title=Lithium treatment reduces suicide risk in recurrent major depressive disorder |journal=Journal of Clinical Psychiatry |volume=68 |issue=3 |pages=380–83 |year=2007 |pmid=17388706 |doi=10.4088/JCP.v68n0304}}&lt;/ref&gt; સામાન્ય થાઇરોઇડ કામગીરી ધરાવતા દર્દીમાં પણ લિથિયમ અંતઃસ્ત્રાવ ટ્રાઇયોડોથાઇરોનાઇનનો વધારો લિથિયમ સાથે કામ કરી શકે છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Nierenberg AA, Fava M, Trivedi MH, Wisniewski SR, Thase ME, McGrath PJ, Alpert JE, Warden D, Luther JF, Niederehe G, Lebowitz B, Shores-Wilson K, Rush AJ |year=2006|title=A comparison of lithium and T(3) augmentation following two failed medication treatments for depression: A STAR*D report |journal=American Journal of Psychiatry |volume=163 |issue=9 |pages=1519–30 |pmid=16946176 |doi=10.1176/appi.ajp.163.9.1519 |last12=Shores-Wilson |first12=K |last13=Rush |first13=AJ}}&lt;/ref&gt; દર્દી જ્યારે એન્ટીડિપ્રેસન્ટને યોગ્ય પ્રતિભાવ ન આપે ત્યારે એટાયપિકલ એન્ટીસાઇકોટિક્સ આપવાથી એન્ટીડિપ્રેસન્ટ દવાની અસરકારકતા વધતી હોવાનું જોવા મળ્યું છે. જોકે, તેની સામે આડઅસર પણ વધારે હોય છે.&lt;ref name=&quot;urlEvidence Grows for Value of Antipsychotics as Antidepressant Adjuncts - Psychiatric Times&quot;&gt;{{vcite web |url=http://www.psychiatrictimes.com/display/article/10168/1147436 |title=Evidence Grows for Value of Antipsychotics as Antidepressant Adjuncts – Psychiatric Times |author=Bender KJ |date=2008-02-01 |work=Psychiatric Times |access-date=2008-08-06 |accessdate=2011-02-15 |archivedate=2020-06-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200613062630/https://www.psychiatrictimes.com/display/article/10168/1147436 }}&lt;/ref&gt;

==== દવાઓ અને મનોરોગ ચિકિત્સાની તુલનાત્મક અસરકારકતા ====
એફડીએ (FDA)ને રજૂ કરવામાં આવેલા બે તાજેતરના ક્લિનિકલ અધિવિશ્લેષણ દર્શાવે છે કે એન્ટીડિપ્રેસન્ટ્સ આંકડાકીય રીતે પ્લાસિબો (બનાવટી દવા) કરતા વધુ સક્ષમ છે, પરંતુ તેમની એકંદર અસર નીચીથી લઇને મધ્યમ છે. તે અર્થમાં તેઓ ઘણી વાર નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર હેલ્થ એન્ડ ક્લિનિકલ એક્સલન્સના ‘ક્લિનિકલી મહત્વપૂર્ણ’ પ્રયાસના માપદંડમાં પાર ઉતરતી ન હતી. ખાસ કરીને અસરનું કદ મધ્યમ ડિપ્રેસન માટે ઘણું નાનું હતું, પરંતુ તીવ્રતા, પહોંચના ‘ક્લિનિકલ મહત્વ’ અને અન્ય તીવ્ર ડિપ્રેસન સાથે વધતું હતું.&lt;ref name=&quot;Kirsch08&quot;&gt;{{vcite journal |author=Kirsch I, Deacon BJ, Huedo-Medina TB, Scoboria A, Moore TJ, Johnson BT |title=Initial severity and antidepressant benefits: A meta-analysis of data submitted to the Food and Drug Administration |journal=PLoS Med. |volume=5 |issue=2 |pages=e45 |year=2008 |pmid=18303940 |pmc=2253608 |doi=10.1371/journal.pmed.0050045 |url=http://medicine.plosjournals.org/perlserv/?request=get-document&amp;doi=10.1371/journal.pmed.0050045&amp;ct=1 |accessdate=2011-02-15 |archivedate=2008-12-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081219020122/http://medicine.plosjournals.org/perlserv/?request=get-document&amp;doi=10.1371/journal.pmed.0050045&amp;ct=1 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid18199864&quot;&gt;{{vcite journal |author=Turner EH, Matthews AM, Linardatos E, Tell RA, Rosenthal R |title=Selective publication of antidepressant trials and its influence on apparent efficacy |journal=N. Engl. J. Med. |volume=358 |issue=3 |pages=252–60 |year=2008  |pmid=18199864 |doi=10.1056/NEJMsa065779}}&lt;/ref&gt; આ પરિણામો અગાઉના ક્લનિકલ અભ્યાસ સાથે સાતત્ય ધરાવતા હતા જેમાં માત્ર તીવ્ર ડિપ્રેસન ધરાવતા દર્દીઓ બનાવટી સારવારની સરખામણીમાં મનોરોગ ચિકિત્સા અથવા એન્ટીડિપ્રેસન્ટ ઇમીપ્રામાઇનમાંથી લાભ લઇ શક્યા હતા.&lt;ref name=&quot;pmid2684085&quot;&gt;{{vcite journal |author=Elkin I, Shea MT, Watkins JT, Imber SD, Sotsky SM, Collins JF, Glass DR, Pilkonis PA, Leber WR, Docherty JP |title=National Institute of Mental Health Treatment of Depression Collaborative Research Program. General effectiveness of treatments |journal=Archives of General Psychiatry |volume=46 |issue=11 |pages=971–82; discussion 983 |year=1989 |pmid=2684085}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid7593878&quot;&gt;{{vcite journal |author=Elkin I, Gibbons RD, Shea MT, Sotsky SM, Watkins JT, Pilkonis PA, Hedeker D |title=Initial severity and differential treatment outcome in the National Institute of Mental Health Treatment of Depression Collaborative Research Program |journal=Journal of Consulting and Clinical Psychology |volume=63 |issue=5 |pages=841–47 |year=1995 |pmid=7593878 |doi=10.1037/0022-006X.63.5.841}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid1853989&quot;&gt;{{vcite journal |author=Sotsky SM, Glass DR, Shea MT, Pilkonis PA, Collins JF, Elkin I, Watkins JT, Imber SD, Leber WR, Moyer J |title=Patient predictors of response to psychotherapy and pharmacotherapy: Findings in the NIMH Treatment of Depression Collaborative Research Program |journal=American Journal of Psychiatry |volume=148 |issue=8 |pages=997–1008 |year=1991 |pmid=1853989}}&lt;/ref&gt; સમાન પરિણામો મેળવ્યા હોવા છતાં લેખકોએ પોતાના અર્થઘટન માટે દલીલો કરી છે. એક લેખકે એવું તારણ આપ્યું હતું કે “વૈકલ્પિક સારવાર પદ્ધતિઓ લાભ આપવામાં નિષ્ફળ ગઇ હોય તેને બાદ કરતા સૌથી તીવ્ર ડિપ્રેસનવાળા દર્દીઓને
બાદ કરતા એન્ટીડિપ્રેસન્ટ દવાઓને ટેકો આપવા માટે બહુ ઓછા પૂરાવા છે.”&lt;ref name=&quot;Kirsch08&quot;/&gt; અન્ય લેખકે દલીલ કરી હતી કે “એન્ટીડિપ્રેસન્ટ “ગ્લાસ” હજુ ભરાયો નથી” પરંતુ એ બાબતમાં અસહમત હતા કે “તે સંપૂર્ણપણે ખાલી છે”. તેમણે એ બાબત પર ધ્યાન દોર્યું હતું કે દવાઓનો પ્રથમ હરોળનો વિકલ્પ મનોરોગ ચિકિત્સા છે જેમાં વધુ ઊંચી અસરકારકતા નથી.&lt;ref name=&quot;pmid18319297&quot;&gt;{{vcite journal |author=Turner EH, Rosenthal R |title=Efficacy of antidepressants |journal=BMJ |volume=336 |issue=7643 |pages=516–7 |year=2008 |pmid=18319297 |pmc=2265347 |doi=10.1136/bmj.39510.531597.80}}&lt;/ref&gt;

સંશોધનનું એક તારણ એ નીકળે છે કે મેજર ડિપ્રેસન માટે સામાન્ય રીતે મનોરોગ ચિકિત્સા જેટલી જ અસરકારક છે અને આ તારણ તીવ્ર અને હળવા એમડીડી (MDD) બંને માટે સાચું છે.&lt;ref name=&quot;Cuijpers&quot;&gt;{{vcite journal |author=Cuijpers P, van Straten A, van Oppen P, Andersson G |title=Are Psychological and Pharmacologic Interventions Equally Effective in the Treatment of Adult Depressive Disorders? A Meta-Analysis of Comparative Studies |journal=Journal of Clinical Psychiatry |pages=e1–e11 |year=2008 |url=http://www.psychiatrist.com/abstracts/abstracts.asp?abstract=oap/ej08r04112.htm |accessdate=2011-02-15 |archivedate=2011-07-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110715131622/http://www.psychiatrist.com/abstracts/abstracts.asp?abstract=oap/ej08r04112.htm }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid18456340&quot;&gt;{{vcite journal |author=Imel ZE, Malterer MB, McKay KM, Wampold BE |title=A meta-analysis of psychotherapy and medication in unipolar depression and dysthymia |journal=J Affect Disord |volume=110 |issue=3 |pages=197–206 |year=2008 |pmid=18456340 |doi=10.1016/j.jad.2008.03.018}}&lt;/ref&gt; તેનાથી વિપરિત ડાયસ્થિમિયા માટે દવાઓ વધુ સારા પરિણામ આપે છે.&lt;ref name=&quot;Cuijpers&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pmid18456340&quot;/&gt; એસએસઆરઆઇ (SSRI)ના પેટાજૂથ મનોરોગ ચિકિત્સા કરતા સહેજ વધુ અસરકારક હોઇ શકે છે. બીજી તરફ એન્ટીડિપ્રેસન્ટ્સની સંભવિત આડઅસરોના કારણે મોટી સંખ્યામાં દર્દીઓ મનોરોગ ચિકિત્સાની સરખામણીમાં એન્ટીડિપ્રેસન્ટ સારવારમાંથી અલગ થાય છે.&lt;ref name=&quot;Cuijpers&quot;/&gt; ડિપ્રેસન નાબુદ થાય અથવા તેની જગ્યાએ પ્રસંગોપાત “બુસ્ટર” સત્ર આવી જાય પછી પણ સફળ મનોરોગ ચિકિત્સા ડિપ્રેસનને ચાલુ રહેતા અટકાવી શકે છે. એન્ટીડિપ્રેસન્ટ સારવાર ચાલુ રાખીને સમાન પ્રમાણમાં અટકાવ હાંસલ કરી શકાય છે.&lt;ref name=&quot;pmid18456340&quot;/&gt; જોકે, અન્ય દલીલ એવી છે કે દવાઓ અને મનોરોગ ચિકિત્સા બે અલગ ચીજ છે અને તેની સરખામણી વૈજ્ઞાનિક રીતે માન્યતા પ્રાપ્ત નથી. મનોરોગ ચિકિત્સામાં લાગણીને ધ્યાનમાં લેવાની અને તેની પાછળના કારણો સમજવાની કામગીરી હોય છે જ્યારે દવાનું કામ બાયોકેમિકલ રીતે લાગણીઓને નિયંત્રિત કરવાનું હોય છે. ઘણા કિસ્સામાં બંને પદ્ધતિ સામુહિક રીતે અથવા ક્રમિક રીતે લાગુ પાડવી જરૂરી બને છે. 

==== એન્ટીડિપ્રેસન્ટ્સ અને આપઘાતની વૃતિ ====
{{Main|Selective serotonin reuptake inhibitor#suicidality}}
બાળકો, તરુણાવસ્થાના લોકો અને કેટલાક અભ્યાસમાં 18-24 વર્ષના વયજુથના યુવાનોમાં પણ એસએસઆરઆઇ (SSRI)થી સારવાર મેળવ્યા બાદ આપઘાતના વિચારો અથવા આપઘાતલક્ષી વર્તણૂકનું જોખમ વધી જાય છે.&lt;ref name=&quot;FDA2&quot;&gt;{{Cite web|url = http://www.fda.gov/ohrms/dockets/ac/06/briefing/2006-4272b1-01-FDA.pdf|title =Clinical review: relationship between antidepressant drugs and suicidality in adults| access-date = 2007-09-22|author = Stone MB, Jones ML|date = 2006-11-17| format =PDF|work = Overview for December 13 Meeting of Psychopharmacologic Drugs Advisory Committee (PDAC)|publisher = FDA| pages = 11–74}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FDA3&quot;&gt;{{Cite web|url = http://www.fda.gov/ohrms/dockets/ac/06/briefing/2006-4272b1-01-FDA.pdf|title = Statistical Evaluation of Suicidality in Adults Treated with Antidepressants|access-date = 2007-09-22|author = Levenson M, Holland C|date = 2006-11-17| format =PDF|work =Overview for December 13 Meeting of Psychopharmacologic Drugs Advisory Committee (PDAC)|publisher = FDA| pages = 75–140}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Olfson&quot;&gt;{{vcite journal |author=Olfson M, Marcus SC, Shaffer D |title=Antidepressant drug therapy and suicide in severely depressed children and adults: A case-control study |journal=Archives of General Psychiatry |volume=63 |issue=8 |pages=865–72 |year=2006  |pmid=16894062 |doi=10.1001/archpsyc.63.8.865}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FDA&quot;&gt;{{Cite web|url = http://www.fda.gov/OHRMS/DOCKETS/ac/04/briefing/2004-4065b1-10-TAB08-Hammads-Review.pdf|title = Review and evaluation of clinical data. Relationship between psychiatric drugs and pediatric suicidality.|access-date = 2008-05-29|author = Hammad TA|date = 2004-08-116| format =PDF|publisher = FDA| pages = 42; 115}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hetrick S, Merry S, McKenzie J, Sindahl P, Proctor M 2007 CD004851&quot;&gt;{{vcite journal |author=Hetrick S, Merry S, McKenzie J, Sindahl P, Proctor M |title=Selective serotonin reuptake inhibitors (SSRIs) for depressive disorders in children and adolescents |journal=Cochrane Database Syst Rev |issue=3 |pages=CD004851 |year=2007 |pmid=17636776 |doi=10.1002/14651858.CD004851.pub2 }}&lt;/ref&gt; પુખ્તવયના લોકોમાં એસએસઆરઆઇ (SSRI)થી આપઘાતના વલણનું જોખમ વધે છે કે નહીં તે અસ્પષ્ટ છે.&lt;ref name=&quot;Hetrick S, Merry S, McKenzie J, Sindahl P, Proctor M 2007 CD004851&quot;/&gt; એક સમીક્ષા પ્રમાણે એસએસઆરઆઇ (SSRI) અને આપઘાતના જોખમ વચ્ચે કોઇ સંબંધ નથી.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Gunnell D, Saperia J, Ashby D |title=Selective serotonin reuptake inhibitors (SSRIs) and suicide in adults: meta-analysis of drug company data from placebo controlled, randomised controlled trials submitted to the MHRA's safety review |journal=BMJ |volume=330 |issue=7488 |pages=385 |year=2005 |pmid=15718537 |pmc=549105 |doi=10.1136/bmj.330.7488.385 }}&lt;/ref&gt; અન્ય અભ્યાસ પરથી જાણવા મળ્યું છે કે પ્લાસિબો (બનાવટી દવા)ની સરખામણીમાં એસએસઆરઆઇ (SSRI)નો ઉપયોગ કરતા લોકોમાં આપઘાતના પ્રયાસનો ખતરો વધી જાય છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Fergusson D, Doucette S, Glass KC, ''et al.'' |title=Association between suicide attempts and selective serotonin reuptake inhibitors: systematic review of randomised controlled trials |journal=BMJ |volume=330 |issue=7488 |pages=396 |year=2005 |pmid=15718539 |pmc=549110 |doi=10.1136/bmj.330.7488.396 }}&lt;/ref&gt; અને બીજા અભ્યાસોમાં જાણવા મળ્યું છે કે નવા એસએસઆરઆઇ (SSRI) યુગમાં વિપુલ પ્રમાણમાં એન્ટીડિપ્રેસન્ટ્સના ઉપયોગથી મોટા ભાગના દેશોમાં, જ્યાં બેઝલાઇન આપઘાતનો દર ઊંચો હતો, ત્યાં આપઘાતના પ્રમાણમાં ભારે ઘટાડો થયો હતો.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Rihmer Z, Akiskal H |title=Do antidepressants t(h)reat(en) depressives? Toward a clinically judicious formulation of the antidepressant-suicidality FDA advisory in light of declining national suicide statistics from many countries |journal=J Affect Disord |volume=94 |issue=1–3 |pages=3–13 |year=2006  |pmid=16712945 |doi=10.1016/j.jad.2006.04.003 }}&lt;/ref&gt;

યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં 24 વર્ષથી ઓછી વયના દર્દીઓમાં આપઘાતના વધેલા જોખમના કારણે 2007માં એસએસઆરઆઇ (SSRI) અને અન્ય એન્ટીડિપ્રેસન્ટ દવાઓ માટે બ્લેક બોક્સ ચેતવણી આપવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{vcite web |url=http://www.fda.gov/bbs/topics/NEWS/2007/NEW01624.html |title=FDA Proposes New Warnings About Suicidal Thinking, Behavior in Young Adults Who Take Antidepressant Medications|date=2007-05-02 |publisher=[[U.S. Food and Drug Administration|FDA]] |access-date=2008-05-29}}&lt;/ref&gt; તેવી જ રીતે જાપાનના આરોગ્ય મંત્રાલય દ્વારા સાવચેતીરૂપે નોટીસ લાગુ પાડવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www1.mhlw.go.jp/kinkyu/iyaku_j/iyaku_j/anzenseijyouhou/261.pdf |title=www1.mhlw.go.jp |format=PDF |work=Japanese Ministry of Health |language=Japanese |access-date=2011-02-15 |archive-date=2011-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429200312/http://www1.mhlw.go.jp/kinkyu/iyaku_j/iyaku_j/anzenseijyouhou/261.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ઇલેક્ટ્રોકન્વલ્ઝિવ થેરાપી ===
{{Main|Electroconvulsive therapy}}
ઇલેક્ટ્રોકન્વલ્સિસ થેરાપી (ઇસીટી (ECT)) એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં વિદ્યુતસંકેત બે ઇલેક્ટ્રોડ્સ, સામાન્ય રીતે દરેક ટેમ્પલ પર એક, મારફત દિમાગ દ્વારા મોકલવામાં આવે છે જેનાથી સિઝર થાય છે જ્યારે દર્દી સામાન્ય એનેસ્થેસિયાના ટૂંકા ગાળા હેઠળ હોય છે. હોસ્પિટલ સાયકિયાટ્રીસ્ટ્સ તીવ્ર મેજર ડિપ્રેસનના કેસમાં ઇસીટી (ECT)ની ભલામણ કરી શકે છે જેણે એન્ટીડિપ્રેસન્ટ દવાઓને યોગ્ય પ્રતિભાવ આપ્યો ન હોય અથવા અમુક કિસ્સામાં મનોરોગ ચિકિત્સા અથવા સહાયક ઇન્ટરવેન્શનની ભલામણ કરવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;APAguidelines&quot;&gt;{{vcite journal |author=American Psychiatric Association |authorlink=American Psychiatric Association |year=2000b |title=Practice guideline for the treatment of patients with major depressive disorder |journal=American Journal of Psychiatry |volume=157 |issue=Supp 4 |pages=1–45 |pmid=10767867 |url=http://www.guideline.gov/summary/summary.aspx?doc_id=2605#s23 |accessdate=2011-02-15 |archivedate=2009-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090317043927/http://www.guideline.gov/summary/summary.aspx?doc_id=2605#s23 }}&lt;/ref&gt; એન્ટીડિપ્રેસન્ટ થેરાપી કરતા ઇસીટી (ECT)માં ઝડપી અસર થઇ શકે છે અને તાકીદની પરિસ્થિતિ જેમ કે કેટાટોનિક ડિપ્રેસન જેમાં દર્દીએ ખાવા-પીવાનું છોડી દીધું હોય અથવા જ્યારે દર્દી આપઘાત કરવાનું વલણ ધરાવતો હોય ત્યારે તે પસંદગીની સારવાર પદ્ધતિ બની શકે છે.&lt;ref name=&quot;APAguidelines&quot;/&gt; તાત્કાલિક ટૂંકા ગાળા માટે ડિપ્રેસન માટે ઇસીટી (ECT) કરતા ફાર્માકોથેરાપી કદાચ વધુ અસરકારક હોય છે,&lt;ref name=&quot;pmid12642045&quot;&gt;{{vcite journal |author=UK ECT Review Group|title=Efficacy and safety of electroconvulsive therapy in depressive disorders: a systematic review and meta-analysis |journal=Lancet |volume=361 |issue=9360 |pages=799–808 |year=2003 |pmid=12642045 |doi=10.1016/S0140-6736(03)12705-5}}&lt;/ref&gt; જોકે એક મહત્વના સમુદાય આધારિત અભ્યાસમાં એવું તારણ મળ્યું હતું કે રુટીન કામગીરીમાં રિમિશન રેટ નીચો હોય છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Prudic J, Olfson M, Marcus SC, Fuller RB, Sackeim HA |title=Effectiveness of electroconvulsive therapy in community settings |journal=Biological Psychiatry |volume=55 |issue=3 |pages=301–12 |year=2004 |pmid=14744473| doi = 10.1016/j.biopsych.2003.09.015}}&lt;/ref&gt; ઇસીટી (ECT)નો ઉપયોગ તેની રીતે કરવામાં આવે ત્યારે છ મહિનાની અંદર ફરી તે સ્થિતિમાં જવાનો દર ઘણો ઊંચો હોય છે,&lt;ref name=&quot;pmid10735328&quot;&gt;{{vcite journal |author=Bourgon LN, Kellner CH |title=Relapse of depression after ECT: a review |journal=The journal of ECT |volume=16 |issue=1 |pages=19–31 |year=2000 |pmid=10735328 |url=http://meta.wkhealth.com/pt/pt-core/template-journal/lwwgateway/media/landingpage.htm?issn=1095-0680&amp;volume=16&amp;issue=1&amp;spage=19 |doi=10.1097/00124509-200003000-00003}}&lt;/ref&gt; પ્રારંભિક અભ્યાસ પરથી જાણવા મળ્યું છે કે આ દર આશરે 50 ટકા જેટલો હોય છે જ્યારે તાજેતરના વધુ નિયંત્રિત પરીક્ષણોમાં પ્લાસિબો માટે પણ તે દર 84 ટકા હતો.&lt;ref name=&quot;Sackeim01&quot;&gt;{{vcite journal |author=Sackeim HA, Haskett RF, Mulsant BH |title=Continuation pharmacotherapy in the prevention of relapse following electroconvulsive therapy: A randomized controlled trial |journal=JAMA: Journal of the American Medical Association |volume=285 |issue=10 |pages=1299–307 |year=2001 |pmid=11255384 |doi= 10.1001/jama.285.10.1299|url=http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/285/10/1299}}&lt;/ref&gt; સાયકિયાટ્રીક દવાઓ અથવા વધુ ઇસીટી (ECT)ના ઉપયોગથી વહેલા રિલેપ્સનું પ્રમાણ ઘટાડી શકાય છે&lt;ref name=&quot;Tew07&quot;&gt;{{vcite journal |author=Tew JD, Mulsant BH, Haskett RF, Joan P, Begley AE, Sackeim HA |title=Relapse during continuation pharmacotherapy after acute response to ECT: A comparison of usual care versus protocolized treatment |journal=Annals of Clinical Psychiatry |volume=19 |issue=1 |pages=1–4 |year=2007 |pmid=17453654 |doi=10.1080/10401230601163360}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid16633200&quot;&gt;{{vcite journal |author=Frederikse M, Petrides G, Kellner C |title=Continuation and maintenance electroconvulsive therapy for the treatment of depressive illness: a response to the National Institute for Clinical Excellence report |journal=The journal of ECT |volume=22 |issue=1 |pages=13–7 |year=2006 |pmid=16633200 |url=http://meta.wkhealth.com/pt/pt-core/template-journal/lwwgateway/media/landingpage.htm?an=00124509-200603000-00003 |doi=10.1097/00124509-200603000-00003}}&lt;/ref&gt; (જોકે કેટલાક લેખકો દ્વારા ઇસીટી (ECT)ની ભલામણ કરવામાં આવતી નથી)&lt;ref name=&quot;ECT_NICE&quot;&gt;{{vcite book|author = National Institute for Clinical Excellence|authorlink = National Institute for Health and Clinical Excellence|title = Guidance on the use of electroconvulsive therapy|publisher = National Institute for Health and Clinical Excellence|year = 2003|location = London|url = http://www.nice.org.uk/nicemedia/pdf/59ectfullguidance.pdf|isbn = 1-84257-282-2|format = PDF|ISBN = status= verified 01-01-2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080625160705/http://www.nice.org.uk/nicemedia/pdf/59ectfullguidance.pdf |date=2008-06-25 }} {{Cite web |url=http://www.nice.org.uk/nicemedia/pdf/59ectfullguidance.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-02-15 |archive-date=2008-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080625160705/http://www.nice.org.uk/nicemedia/pdf/59ectfullguidance.pdf |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.nice.org.uk/nicemedia/pdf/59ectfullguidance.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-02-15 |archive-date=2008-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080625160705/http://www.nice.org.uk/nicemedia/pdf/59ectfullguidance.pdf |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; પરંતુ તે ઊંચા સ્તરે રહે છે.&lt;ref name=&quot;Kellner06&quot;&gt;{{vcite journal |author=Kellner CH, Knapp RG, Petrides G |title=Continuation electroconvulsive therapy vs pharmacotherapy for relapse prevention in major depression: A multisite study from the Consortium for Research in Electroconvulsive Therapy (CORE) |journal=Archives of General Psychiatry |volume=63 |issue=12 |pages=1337–44 |year=2006  |pmid=17146008 |doi=10.1001/archpsyc.63.12.1337 |url=http://archpsyc.ama-assn.org/cgi/content/full/63/12/1337 |last12=Bailine |first12=SH |last13=Malur |first13=C |last14=Yim |first14=E |last15=Mcclintock |first15=S |last16=Sampson |first16=S |last17=Fink |first17=M}}&lt;/ref&gt; ઇસીટીના પ્રતિકૂળ અસરોમાં ટૂંકી અને લાંબા ગાળાની સ્મરણશક્તિ ગુમાવવી, દિશાહિનતા અને માથાના દુખાવાનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;IntegrativeECT&quot;&gt;{{Harvnb|Barlow|2005| p=239}}&lt;/ref&gt; ઇસીટી (ECT) બાદ સ્મરણશક્તિનો વિક્ષેપ એક મહિનામાં ઉકેલાઇ જાય છે, પરંતુ ઇસીટી (ECT) એક વિવાદાસ્પદ સારવાર પદ્ધતિ છે અને તેની અસરકારકતા અને સુરક્ષા અંગે ચર્ચા ચાલુ છે.&lt;ref name=&quot;Ingram08&quot;&gt;{{vcite journal |author=Ingram A, Saling MM, Schweitzer I|title=Cognitive Side Effects of Brief Pulse Electroconvulsive Therapy: A Review |journal=Journal of ECT |volume=24 |issue=1 |pages=3–9 |year=2008 |pmid=18379328 |doi=10.1097/YCT.0b013e31815ef24a}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid15000226&quot;&gt;{{vcite journal |author=Reisner AD |title=The electroconvulsive therapy controversy: evidence and ethics |journal=Neuropsychology review |volume=13 |issue=4 |pages=199–219 |year=2003 |pmid=15000226 |url=http://www.kluweronline.com/art.pdf?issn=1040-7308&amp;volume=13&amp;page=199 |format=PDF |doi=10.1023/B:NERV.0000009484.76564.58 |accessdate=2011-02-15 |archivedate=2019-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190630214422/http://www.kluweronline.com/art.pdf?issn=1040-7308&amp;volume=13&amp;page=199 }}&lt;/ref&gt;

=== ડીપ બ્રેઇન સ્ટીમ્યુલેશન ===
ડીપ બ્રેઇન સ્ટીમ્યુલેશન (ડીબીએસ (DBS)) એક ન્યુરોસર્જિકલ સારવાર છે જેનો ઉપયોગ ખાસ કરીને પાઘડપણમાં થતો ધ્રૂજારીનો રોગ જેવા ડિસઓર્ડરની સારવાર માટે થાય છે. તેમાં ન્યુરોસર્જને ખોપરીમાં ડ્રીલ કરીને એક કાણું પાડવાનું હોય છે જેના મારફત દર્દીના પેશીમાં એક ઇલેક્ટ્રોડ દાખલ કરવામાં આવે છે. ત્યાર બાદ છાતીમાં બેસાડવામાં આવેલું એક ઉપકરણ ખોપરીની ત્વચા નીચે રહેલા વાયર મારફત બેસાડવામાં આવેલા ઇલેક્ટ્રોડ સુધી સંકેત પહોંચાડે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://discovermagazine.com/2010/jan-feb/20| title=Can a Shock to the Brain Cure Depression?|access-date= 2010-07-02}}&lt;/ref&gt;

એપિલેપ્સી અને ડિપ્રેસન માટે ક્લિનિકલ પરીક્ષણો ડીબીએસ (DBS)ના ઉપયોગ પર કેન્દ્રિત છે, પરંતુ એફડીએ (FDA) દ્વારા આ ઉપયોગને મંજૂરી આપવામાં આવી નથી. તેમાં દિમાગની સર્જરીની જરૂર પડે છે તેથી ડિપ્રેસનની સારવારમાં તે બ્રેઇન સ્ટીમ્યુલેશનનું સૌથી વધુ અતિક્રમણ કરનારું સ્વરૂપ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/deep-brain-stimulation/MY00184| title=Deep Brain Stimulation|access-date= 2010-07-02}}&lt;/ref&gt;

=== શારીરિક કસરતો ===
યુ.કે. (U.K.) આરોગ્ય સત્તાવાળાઓ દ્વારા હળવા ડિપ્રેસનના સંચાલન માટે શારિરીક કસરતની ભલામણ કરવામાં આવે છે,&lt;ref name=&quot;nice2007&quot;&gt;{{vcite web |url=http://www.nice.org.uk/nicemedia/pdf/CG023fullguideline.pdf |format=PDF |title=Management of depression in primary and secondary care |access-date=2008-11-04 |work=National Clinical Practice Guideline Number 23 |publisher=[[National Institute for Health and Clinical Excellence]] |year=2007 |accessdate=2011-02-15 |archivedate=2008-12-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081217031910/http://www.nice.org.uk/nicemedia/pdf/CG023fullguideline.pdf }}&lt;/ref&gt; પરંતુ મેજર ડિપ્રેસન ડિસઓર્ડરના મોટા ભાગના કેસમાં તેમાં માત્ર મધ્યમ, આંકડાકીય રીતે બિનમહત્વની અસર જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;Mead&quot;&gt;મીડ જીઇ, મોરલી ડબલ્યુ, કેમ્પબેલ પી, ગ્રીગ સીએ, મેકમર્ડો એમ, લોલર ડીએ (2009). &quot;એક્સરસાઇઝ ફોર ડિપ્રેસન&quot;. ''કોકરેન ડેટાબેઝ સિસ્ટ રિવ''  (3): સીડી004366. ડોઇ:10.1002/14651858.CD004366.પબ4. પીએમઆઇડી (PMID) 19588354.&lt;/ref&gt;

=== ઓવર ધ કાઉન્ટર સંયોજનો ===
સેન્ટ જોન્સ વર્ટ વિશ્વના કેટલાક ભાગોમાં હર્બલ ઉપચાર તરીકે ઓવર-ધ-કાઉન્ટર ઉપલબ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;2008-BNF-204&quot;&gt;{{Harvnb|Royal Pharmaceutical Society of Great Britain|2008|p=204}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vcite web|url=http://nccam.nih.gov/health/stjohnswort/sjwataglance.htm|archive-url=http://web.archive.org/web/20071011030548/http://nccam.nih.gov/health/stjohnswort/sjwataglance.htm|archive-date=2007-10-11|title=St. John's Wort and Depression|publisher=NCCAM Health Information|access-date=2008-10-13|accessdate=2011-02-15|archivedate=2007-10-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011030548/http://nccam.nih.gov/health/stjohnswort/sjwataglance.htm}}&lt;/ref&gt; જોકે, મેજર ડિપ્રેસનની સારવાર માટે તેની અસરકારકતાના પૂરાવામાં વિવિધતા અને ગુંચવણ છે. ફાર્માસ્યુટિકલ ગુણવત્તામાં બિનસાતત્ય અને વિવિધ સંયોજનમાં સક્રિય પદાર્થોના પ્રમાણમાં વૈવિધ્યના કારણે તેની સુરક્ષાને અસર થઇ શકે છે.&lt;ref name=&quot;linde_mulrow_2003&quot;&gt;{{vcite journal |author=Linde K, Mulrow CD, Berner M, Egger M |title=St John's wort for depression |journal=Cochrane Database Systematic Reviews|issue=2 |pages=CD000448 |year=2005 |pmid=15846605 |doi=10.1002/14651858.CD000448.pub2}}&lt;/ref&gt; આ ઉપરાંત તે પ્રિસ્ક્રાઇબ કરવામાં આવેલી અસંખ્ય દવાઓ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે જેમાં એન્ટીડિપ્રેસન્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે અને તે અંતઃસ્ત્રાવલ કોન્ટ્રાસેપ્શનની અસરકારકતા ઘટાડે છે.&lt;ref name=&quot;SJWcontraceptives&quot;&gt;{{vcite journal |author=Sarino LV, Dang KH, Dianat N |title=Drug interaction between oral contraceptives and St. John's Wort: appropriateness of advice received from community pharmacists and health food store clerks |journal=J Am Pharm Assoc (2003) |volume=47 |issue=1 |pages=42–7 |year=2007 |pmid=17338474 |doi= 10.1331/1544-3191.47.1.42.Sarino}}&lt;/ref&gt;

મેજર ડિપ્રેસન માટે ઓમેગા-3 ફેટી એસિડના સામર્થ્ય અંગે અસ્પષ્ટતા છે,&lt;ref name=&quot;pmid17919344&quot;&gt;{{vcite journal |author=Richardson AJ |title=n-3 Fatty acids and mood: the devil is in the detail |journal=Br. J. Nutr. |volume=99 |issue=2 |pages=221–3 |year=2008 |pmid=17919344 |doi=10.1017/S0007114507824123}}&lt;/ref&gt; નિયંત્રિત અભ્યાસો અને અધિવિશ્લેષણમાં હકારાત્મક&lt;ref name=&quot;pmid17194275&quot;&gt;{{vcite journal |author=Freeman MP, Hibbeln JR, Wisner KL, Davis JM, Mischoulon D, Peet M, Keck PE, Marangell LB, Richardson AJ, Lake J, Stoll AL |title=Omega-3 fatty acids: evidence basis for treatment and future research in psychiatry |journal=Journal of Clinical Psychiatry |volume=67 |issue=12 |pages=1954–67 |year=2006 |pmid=17194275 |doi=10.4088/JCP.v67n1217}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid17877810&quot;&gt;{{vcite journal |author=Ross BM, Seguin J, Sieswerda LE |title=Omega-3 fatty acids as treatments for mental illness: which disorder and which fatty acid? |journal=Lipids Health Dis |volume=6 |pages=21 |year=2007 |pmid=17877810 |pmc=2071911 |doi=10.1186/1476-511X-6-21}}&lt;/ref&gt; અને નકારાત્મક બંને તારણોને ટેકો આપવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;pmid17158410&quot;&gt;{{vcite journal |author=Appleton KM, Hayward RC, Gunnell D |title=Effects of n-3 long-chain polyunsaturated fatty acids on depressed mood: systematic review of published trials |journal=Am. J. Clin. Nutr. |volume=84 |issue=6 |pages=1308–16 |year=2006  |pmid=17158410}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid17956647&quot;&gt;{{vcite journal |author=Rogers PJ, Appleton KM, Kessler D |title=No effect of n-3 long-chain polyunsaturated fatty acid (EPA and DHA) supplementation on depressed mood and cognitive function: a randomised controlled trial |journal=Br. J. Nutr. |volume=99 |issue=2 |pages=421–31 |year=2008 |pmid=17956647 |doi=10.1017/S0007114507801097}}&lt;/ref&gt;

એસ-એડેનોસિલમેથિયોનાઇન (એસએએમઇ (SAMe))ના ટૂંકા ગાળાના ક્લિનિકલ પરીક્ષણોની સમીક્ષા દર્શાવે છે કે પુખ્તવયના લોકોમાં તે મેજર ડિપ્રેસનની સારવારમાં અસરકારક હોઇ શકે છે.&lt;ref name=&quot;renamed_from_16021987_on_20081205023023&quot;&gt;{{vcite journal |author=Williams AL, Girard C, Jui D, Sabina A, Katz DL |title=S-adenosylmethionine (SAMe) as treatment for depression: a systematic review |journal=Clin Invest Med |volume=28 |issue=3 |pages=132–9 |year=2005 |pmid=16021987 |url=http://www.csci-scrc.org/cim/cim_jun2005.pdf |format=PDF |access-date=2008-12-04 |accessdate=2011-02-15 |archivedate=2008-12-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081217031912/http://www.csci-scrc.org/cim/cim_jun2005.pdf }}&lt;/ref&gt; 2002ની સમીક્ષામાં જણાવાયું હતું કે ટ્રિપ્ટોફાન અને 5-હાઇડ્રોક્સિટ્રિપ્ટોફાન પ્લાસિબો કરતા વધુ અસરકારક હોય છે, પરંતુ તેની તરફેણમાં મોટા ભાગના પૂરાવા નબળી ગુણવત્તાના અને અપૂરતા હોવાનું જાણવા મળ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;pmid11869656&quot;&gt;{{vcite journal |author=Shaw K, Turner J, Del Mar C |title=Tryptophan and 5-hydroxytryptophan for depression |journal=Cochrane Database of Systematic Reviews|issue=1 |pages=CD003198 |year=2002 |pmid=11869656 |doi=10.1002/14651858.CD003198}}&lt;/ref&gt;

=== અન્ય શારીરિક સારવાર ===
પુનરાવર્તિત (રિપિટિટિવ) ટ્રાન્સક્રેનિયલ મેગ્નેટિક સ્ટીમ્યુલેશન (આરટીએમએસ (rTMS)) માથાની બહાર દિમાગને શક્તિશાળી [[ચુંબકીય ક્ષેત્ર]] લાગુ કરે છે. એકથી વધુ નિયંત્રિત અભ્યાસ સારવાર-પ્રતિરોધક ડિપ્રેસનમાં આ મેથડને ટેકો આપે છે. તેને આ સંકેત માટે [[યુરોપ]], કેનેડા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને યુએસમાં મંજૂરી આપવામાં આવી છે.&lt;ref name=&quot;pmid17655558&quot;&gt;{{vcite journal |author=Marangell LB, Martinez M, Jurdi RA, Zboyan H |title=Neurostimulation therapies in depression: A review of new modalities |journal=Acta Psychiatrica Scandinavica |volume=116|issue=3|pages=174–81 |year=2007 |pmid=17655558 |doi=10.1111/j.1600-0447.2007.01033.x}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid18447962&quot;&gt;{{vcite journal |author=Schutter DJ |title=Antidepressant efficacy of high-frequency transcranial magnetic stimulation over the left dorsolateral prefrontal cortex in double-blind sham-controlled designs: A meta-analysis |journal=Psychological Medicine |pages=1–11 |year=2008  |pmid=18447962 |doi=10.1017/S0033291708003462 |volume=39 |issue=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vcite web |url=
http://www.webmd.com/depression/news/20081008/fda-oks-tms-depression-device |title=FDA OKs TMS Depression Device: Brain-Stimulating Device Cleared for Depression Treatment After 1 Drug Failure |access-date=10 November 2008 |last=DeNoon|first=Daniel J. |date=October 8, 2008 |work=WebMD |publisher=WebMD}}&lt;/ref&gt; આરટીએમએસ (rTMS) બિનજટિલ ડિપ્રેસન અને દવાને પ્રતિકારક ડિપ્રેસન માટે સમાન રીતે અસરકારક છે.&lt;ref name=&quot;pmid18447962&quot;/&gt; જોકે તે એક સાથે કરવામાં આવેલા યાદચ્છિક પરીક્ષણોમાં ઇસીટી (ECT) કરતા ઉતરતા સ્તરનું હતું.&lt;ref name=&quot;pmid17202547&quot;&gt;{{vcite journal |author=Eranti S, Mogg A, Pluck G |title=A randomized, controlled trial with 6-month follow-up of repetitive transcranial magnetic stimulation and electroconvulsive therapy for severe depression |journal=Am J Psychiatry |volume=164 |issue=1 |pages=73–81 |year=2007  |pmid=17202547 |doi=10.1176/appi.ajp.164.1.73 |last12=Rothwell |first12=J |last13=Edwards |first13=D |last14=Mcloughlin |first14=DM}}&lt;/ref&gt;

વેગસ નર્વ સ્ટીમ્યુલેશનને યુનાઇડેટ સ્ટેટ્સમાં 2005માં સારવાર-પ્રતિરોધક ડિપ્રેસન માટે એફડીએ (FDA) મારફત મંજૂરી આપવામાં આવી હતી,&lt;ref&gt;{{vcite web |url=http://www.fda.gov/MedicalDevices/ProductsandMedicalProcedures/DeviceApprovalsandClearances/Recently-ApprovedDevices/ucm078532.htm |date=12 August 2005 |publisher=[[U.S. Food and Drug Administration|FDA]] |access-date=11 November 2009 |title=VNS Therapy System – P970003s050 |work=Device Approvals and Clearances}}&lt;/ref&gt; જોકે તે એકમાત્ર વિશાળ ડબલ-બ્લાઇન્ડ ટ્રાયલમાં ટૂંકા ગાળામાં લાભ દર્શાવવામાં નિષ્ફળ ગયું હતું જ્યારે તે સારવાર-પ્રતિરોધક દર્દીઓમાં આનુષંગિક તરીકે ઉપયોગમાં લેવાયો હતો.&lt;ref name=&quot;pmid16139580&quot;&gt;{{vcite journal |author=Rush AJ, Marangell LB, Sackeim HA |title=Vagus nerve stimulation for treatment-resistant depression: A randomized, controlled acute phase trial |journal=Biological Psychiatry |volume=58 |issue=5 |pages=347–54 |year=2005  |pmid=16139580 |doi=10.1016/j.biopsych.2005.05.025 |last12=Zajecka |first12=J |last13=Nierenberg |first13=AA |last14=Husain |first14=MM |last15=Ginsberg |first15=D |last16=Cooke |first16=RG}}&lt;/ref&gt; 2008માં સિસ્ટમેટિક સમીક્ષામાં તારણ આવ્યું હતું કે ખુલ્લા અભ્યાસમાં દર્શાવાયેલા આશાસ્પદ પરિણામો છતાં મેજર ડિપ્રેસન માટે તેની અસરકારકતા નક્કી કરવામાં વધુ ક્લિનિકલ ટ્રાયલની જરૂર છે.&lt;ref name=&quot;pmid18374988&quot;&gt;{{vcite journal |author=Daban C, Martinez-Aran A, Cruz N, Vieta E |title=Safety and efficacy of Vagus Nerve Stimulation in treatment-resistant depression. A systematic review |journal=[[J Affect Disord]] |volume=110 |issue=1–2 |pages=1–15 |year=2008  |pmid=18374988 |doi=10.1016/j.jad.2008.02.012}}&lt;/ref&gt;

ડિપ્રેસન ધરાવતા કેટલાક લોકોને સંગીતની થેરાપીથી ફાયદો થઇ શકે છે, પરંતુ તેના પુરાવાની ગુણવત્તા નબળી છે.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Maratos AS, Gold C, Wang X, Crawford MJ |title=Music therapy for depression |journal=Cochrane Database Syst Rev |volume= |issue=1 |pages=CD004517 |year=2008 |pmid=18254052 |doi=10.1002/14651858.CD004517.pub2 |url=}}&lt;/ref&gt;

== રોગના વલણનું પૂર્વાનુમાન ==
મેજર ડિપ્રેસિવ એપિસોડ (ગંભીર હતાશાના હુમલા)નો સમય જતા ઘણીવાર તેની સારવાર ન કરવામાં આવે તો પણ તેનો ઉકેલ આવી જાય છે. પ્રતિક્ષા યાદીના બાહ્ય દર્દીઓમાં જોવા મળ્યું છે કે કેટલાંક મહિનામાં તેના લક્ષણોમાં 10થી 15 ટકાનો ઘટાડો થાય છે તેમજ આશરે 20 ટકા દર્દીઓ હતાશાની બિમારીના સંપૂર્ણ માપદંડમાં આવતા નથી.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Posternak MA, Miller I |year=2001|title=Untreated short-term course of major depression: A meta-analysis of outcomes from studies using wait-list control groups |journal=Journal of Affective Disorders |volume=66 |issue=2–3 |pages=139–46 |pmid=11578666 |doi=10.1016/S0165-0327(00)00304-9}}&lt;/ref&gt; હતાશાની સ્થિતિના એક હુમલાનો સરેરાશ ગાળો 23 સપ્તાહ હોવાનો અંદાજ છે, અને સાજા થઈ જવાનો સૌથી ઊંચો દર પ્રથમ ત્રણ મહિના છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Posternak MA, Solomon DA, Leon AC |year=2006 |title=The naturalistic course of unipolar major depression in the absence of somatic therapy |journal=Journal of Nervous and Mental Disease |volume=194 |issue=5 |pages=324–29 |pmid=16699380 |doi=10.1097/01.nmd.0000217820.33841.53}}&lt;/ref&gt;

અભ્યાસોમાં દર્શાવાયું છે કે પ્રથમ ગંભીર હતાશાના હુમલાનો સામનો કરતા 80 ટકા કરતા વધુ દર્દીઓ તેમની જીવન દરમિયાન વધુ એક વાર આ સ્થિતિનું દુઃખ ભોગવશે&lt;ref name=&quot;pmid17144786&quot;&gt;{{vcite journal| author=Fava GA, Park SK, Sonino N |title=Treatment of recurrent depression. |journal=Expert Review of Neurotherapeutics |volume=6 |issue=11 |pages=1735–1740 |year=2006  |pmid=17144786 |doi=10.1586/14737175.6.11.1735}}&lt;/ref&gt; અને જીવનભરમાં સરેરાશ આવા ચાર હુમલામાંથી પસાર થાય છે.&lt;ref name=&quot;pmid17555914&quot;&gt;{{vcite journal| author=Limosin F, Mekaoui L, Hautecouverture S |title=Stratégies thérapeutiques prophylactiques dans la dépression unipolaire [Prophylactic treatment for recurrent major depression] |journal=La Presse Médicale |volume=36 |issue=11-C2 |pages=1627–1633 |year=2007  |pmid=17555914 |doi=10.1016/j.lpm.2007.03.032}}&lt;/ref&gt; બીજી સામાન્ય વસતીના અભ્યાસો સૂચવે છે કે એ બિમારી ધરાવતા આશરે અડધા લોકો (સારવાર કરવામાં આવે કે ન કરવામાં આવે) સાજા થઈ જાય છે અને સારી સ્થિતિમાં રહે છે, જ્યારે બીજા અડધા લોકો વધુ એક હતાશાના હુમલાનો સામનો કરે છે અને આશરે 15 ટકા ગંભીર પુરાવર્તનનો અનુભવ કરે છે.&lt;ref name=&quot;pmid18458203&quot;&gt;{{vcite journal |author=Eaton WW, Shao H, Nestadt G |title=Population-based study of first onset and chronicity in major depressive disorder |journal=Archives of General Psychiatry |volume=65 |issue=5 |pages=513–20 |year=2008  |pmid=18458203 |doi=10.1001/archpsyc.65.5.513 |pmc=2761826}}&lt;/ref&gt; હોસ્પિટલમાં સારવાર લઈ રહેલા પસંદગીના દર્દીના અભ્યાસો નીચી રિકવરી અને ઊંચી જટિલતાના સંકેત મળે છે, જ્યારે મોટાભાગના બાહ્ય દર્દીઓને આવરી લઇને કરવામાં આવેલા અભ્યાસો દર્શાવે છે કે લગભગ તમામ રિકવર થઈ જાય છે અને આવા હુમલાનો સરેરાશ ગાળો 11 મહિના હોય છે. ગંભીર અથવા સાયોકોટેકિ ડિપ્રેસનથી પીડાતા આશરે 90 ટકા દર્દીઓ, જેમાંથી મોટા ભાગના બીજી માનસિક બિમારીના માપદંડમાં પણ આવે છે તેવા દર્દીમાં આ હુમલાનું પુનરાવર્તન થાય છે.&lt;ref name=&quot;pmid18251627&quot;&gt;{{vcite journal |author=Holma KM, Holma IA, Melartin TK |title=Long-term outcome of major depressive disorder in psychiatric patients is variable |journal=Journal of Clinical Psychiatry |volume=69 |issue=2 |pages=196–205 |year=2008 |pmid=18251627 |doi=10.4088/JCP.v69n0205}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid12877398&quot;&gt;{{vcite journal |author=Kanai T, Takeuchi H, Furukawa TA |title=Time to recurrence after recovery from major depressive episodes and its predictors |journal=Psychological Medicine|volume=33 |issue=5 |pages=839–45 |year=2003 |pmid=12877398 |doi=10.1017/S0033291703007827}}&lt;/ref&gt;

જો સારવારથી તમામ લક્ષણોને દૂર કરવામાં આવ્યા ન હોય તો પુનરાવર્તનની શક્યતા વધુ રહે છે. હાલની માર્ગરેખાઓ બિમારીને ફરી ઉથલો મારતા અટકાવવા માટે તેનાથી છૂટકારો મળ્યા પછી ચારથી છ મહિના સુધી એન્ટીડિપ્રેસન્ટ્સ દવા ચાલુ રાખવાની ભલામણ કરે છે. ઘણા બિનપસંદગીપૂર્વકના નિયંત્રિત પરીક્ષણોનો પુરાવો દર્શાવે છે કે સાજા થઈ ગયા બાદ એન્ટીડિપ્રેસન્ટ દવા ચાલુ રાખવાથી બિમારીના ફરી ઉથલાની શક્યતામાં 70 ટકા સુધીનો (પ્લાસિબો-મન મનાવવા દર્દીનો આપવામાં આવતી નામની દવા-પર 41 ટકા અને એન્ટ્રીડિપ્રેસન્ટ માટે 18 ટકા) આ પ્રતિબંધક દવાની અસર તેના ઉપયોગના પ્રથમ 36 મહિના સુધી રહેતી હોવાની શક્યતા છે.&lt;ref name=&quot;pmid12606176&quot;&gt;{{vcite journal |author=Geddes JR, Carney SM, Davies C |title=Relapse prevention with antidepressant drug treatment in depressive disorders: A systematic review |journal=Lancet |volume=361 |issue=9358 |pages=653–61 |year=2003 |pmid=12606176 |doi=10.1016/S0140-6736(03)12599-8}}&lt;/ref&gt;

હતાશાના વારંવારના હુમલાનો અનુભવ કરતા લોકોમાં આ બિમારી ગંભીર, લાંબા ગાળાની હતાશામાં ન પરીણમે તે માટે ત્વરિત અને સતત સારવારની જરૂર પડે છે. ઘણા કિસ્સામાં વ્યક્તિએ લાંબા સમય સુધી અથવા તેમના જીવનના બાકી સમયગાળા સુધી દવા લેવી પડે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000945.htm| title=Major Depression|access-date= 2010-07-16}}&lt;/ref&gt;

પરિણામ નબળું હોય તેવા કેસો અપૂરતી સારવાર, ગંભીર પ્રારંભિક લક્ષણો, જેમાં સાઇકોસિસ, નાની ઉંમરે બિમારી, અગાઉના વઘુ હુમલા, એક વર્ષ પછી અપૂર્ણ રિકવરી, બીજી માનસિક કે મેડિકલ બિમારીનું અગાઉથી અસ્તિત્વ અને સમસ્યાગ્રસ્ત કુટુંબનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mdguidelines.com/depression-major/prognosis|title=Prognosis|access-date=2010-07-16|archive-date=2010-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20100420055044/http://www.mdguidelines.com/depression-major/prognosis|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

હતાશાથી પીડિત વ્યક્તિઓ હતાશા વગરના વ્યક્તિઓની સરખામણીમાં આયુષ્ય અપેક્ષા ટૂંકી હોવાની ધારણા હોય છે કે હતાશ વ્યક્તિ આપઘાત કરે તેવું જોખમ હોય છે.&lt;ref name=&quot;pmid12377293&quot;&gt;{{vcite journal |author=Cassano P, Fava M |title=Depression and public health: an overview |journal=J Psychosom Res |volume=53 |issue=4 |pages=849–57 |year=2002 |pmid=12377293 |doi= 10.1016/S0022-3999(02)00304-5}}&lt;/ref&gt; જો કે તેઓ બીજા કારણોથી પણ મૃત્યુ પામતા હોય તેવો દર ઊંચો છે,&lt;ref name=&quot;pmid17640152&quot;&gt;{{vcite journal |author=Rush AJ |title=The varied clinical presentations of major depressive disorder |journal=The Journal of clinical psychiatry |volume=68 |issue= Supplement 8 |pages=4–10 |year=2007 |pmid=17640152}}&lt;/ref&gt; તેઓ હૃદયની બિમારી જેવી સ્થિતિનો વધુ સરળતાથી  શિકાર બને છે.&lt;ref name=&quot;pmid18334889&quot;/&gt; આપઘાત કરતા 60 ટકા સુધીના લોકો મેજર ડિપ્રેસન જેવી માનસિક બિમારી ધરાવે છે અને જો વ્યક્તિમાં નિરાશાની ગહન ભાવના હોય અથવા હતાશા અને બોર્ડરલાઇન વ્યક્તિત્વ ડિસઓર્ડર બંને હોય તો જોખમ ઊંચુ રહે છે.&lt;ref name=&quot;IntegrativeSuicide&quot;&gt;{{Harvnb|Barlow|2005| pp=248–49}}&lt;/ref&gt; અમેરિકામાં ગંભીર હતાશાનું નિદાન થયેલા વ્યક્તિઓમાં આપઘાતનું જીવનભરનું જોખમ 3.4 ટકા છે, જે પુરુષ માટે આશરે 7 ટકા અને મહિલા માટે 1 ટકાના ખૂબ જ તફાવત ધરાવતા બે આંકડોનો સરેરાશ આંકડો છે. (જોકે મહિલામાં આપઘાતના પ્રયાસો વધુ જોવા મળે છે).&lt;ref name=&quot;pmid11437805&quot;&gt;{{vcite journal |author=Blair-West GW, Mellsop GW |year=2001|title=Major depression: Does a gender-based down-rating of suicide risk challenge its diagnostic validity? |journal=Australian and New Zealand Journal of Psychiatry|volume=35 |issue=3 |pages=322–28 |pmid=11437805 |doi=10.1046/j.1440-1614.2001.00895.x}}&lt;/ref&gt; આ અંદાજ અગાઉના 15 ટકાના સ્વીકાર્ય આંકડા કરતા ઘણો નીચો છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Oquendo MA, Bongiovi-Garcia ME, Galfalvy H |title=Sex differences in clinical predictors of suicidal acts after major depression: a prospective study |journal=The American journal of psychiatry |volume=164 |issue=1 |pages=134–41 |year=2007  |pmid=17202555 |doi=10.1176/appi.ajp.164.1.134}}&lt;/ref&gt; અગાઉનો 15 ટકાનો આંકડો હોસ્પિટલમાં દાખલ થયેલા દર્દીઓના જુના અભ્યાસ આધારિત છે.&lt;ref name=&quot;pmid11097952&quot;&gt;{{vcite journal |author=Bostwick, JM |title=Affective disorders and suicide risk: A reexamination |journal=American Journal of Psychiatry |volume=157 |issue=12 |pages=1925–32 |pmid=11097952 |year=2000 |url=http://ajp.psychiatryonline.org/cgi/content/full/157/12/1925 |doi=10.1176/appi.ajp.157.12.1925 |last2=Pankratz |first2=VS |accessdate=2011-02-15 |archivedate=2011-06-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110612024359/http://ajp.psychiatryonline.org/cgi/content/full/157/12/1925 }}&lt;/ref&gt;

== રોગશાસ્ત્ર ==
=== પ્રચલિત ===
[[ચિત્ર:Unipolar depressive disorders world map - DALY - WHO2002.svg|thumb|250px|દેશવાર યુનિપોલર ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડરનો એજ-સ્ટાન્ડર્ડાઇઝ્ડ ડિસએબિલિટી-એડજસ્ટેડ લાઇફ યર (ડીએએલવાય (DALY)) દર (પ્રતિ 100,000 રહેવાસી).&lt;ref&gt;[560]&lt;/ref&gt;]]

ડિપ્રેસન એ વિશ્વભરમાં રોગીષ્ઠ મનોવૃત્તિનું મુખ્ય કારણ છે.&lt;ref&gt;{{vcite web |url=http://www.who.int/whr/2001/en/index.html |title=The world health report 2001 – Mental Health: New Understanding, New Hope |access-date=2008-10-19 |work=WHO website |publisher=World Health Organization |year=2001}}&lt;/ref&gt; તેની આજીવન અસરમાં વિવિધતા રહેલી છે જેમાં જાપાનમાં 3%  અને અમેરિકામાં 17%  લોકો તેનો ભોગ બનેલા છે. મોટા ભાગના દેશોમાં પોતાના જીવન દરમિયાન ડિપ્રેસન હેઠળ જીવતા લોકોનું પ્રમાણ 8-12% ની રેન્જમાં રહે છે.&lt;ref name=&quot;pmid12830306&quot;&gt;{{vcite journal |author=Andrade L, Caraveo-A. |year=2005 |url=http://media.wiley.com Epidemiology of major depressive episodes: Results from the International Consortium of Psychiatric Epidemiology (ICPE) Surveys |journal=Int J Methods Psychiatr Res |volume=12 |issue=1 |pages=3–21 |year=2003 |pmid=12830306 |doi=10.1002/mpr.138 |last12=Kiliç |first12=C |last13=Offord |first13=D |last14=Ustun |first14=TB |last15=Wittchen |first15=HU}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Kessler RC, Berglund P, Demler O |year=2003 |title=The epidemiology of major depressive disorder: Results from the National Comorbidity Survey Replication (NCS-R) |journal=[[Journal of the American Medical Association|JAMA]] |volume=289|issue=203 |pages=3095–105 |pmid=12813115 |doi=10.1001/jama.289.23.3095 |author10=National Comorbidity Survey Replication}}&lt;/ref&gt; ઉત્તર અમેરિકામાં વર્ષના ગાળા દરમિયાન મેજર ડિપ્રેસિવ એપિસોડની સંભાવના પુરુષોમાં 3-5% અને મહિલાઓમાં 8-10% રહે છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Kessler RC, Berglund P, Demler O, Jin R, Merikangas KR, Walters EE |year=2005|title=Lifetime prevalence and age-of-onset distributions of DSM-IV disorders in the National Comorbidity Survey Replication |journal=Archives of General Psychiatry |volume=62 |issue=6 |pages=617–27 |pmid=15939837|doi=10.1001/archpsyc.62.6.593}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Murphy JM, Laird NM, Monson RR, Sobol AM, Leighton AH |year=2000|title=A 40-year perspective on the prevalence of depression: The Stirling County Study|journal=Archives of General Psychiatry |volume=57 |issue=3 |pages=209–15|pmid=10711905|doi=10.1001/archpsyc.57.3.209}}&lt;/ref&gt; વસતીના અભ્યાસ પરથી જાણવા મળ્યું છેકે મેજર ડિપ્રેસન પુરુષોની સરખામણીમાં મહિલાઓમાં બમણું પ્રમાણ ધરાવે છે, જોકે આમ શા માટે છે અને અજાણ્યા પરિબળોનું તેમાં યોગદાન છે કે નહીં તે સ્પષ્ટ નથી.&lt;ref name=&quot;Kuehner03&quot;&gt;{{vcite journal |last=Kuehner |first=C |year=2003 |title= Gender differences in unipolar depression: An update of epidemiological findings and possible explanations |journal=Acta Psychiatrica Scandinavica |volume=108 |issue=3 |pages=163–74 |pmid=12890270 |doi=10.1034/j.1600-0447.2003.00204.x}}&lt;/ref&gt; સાપેક્ષમાં આ વધારાનો સંદર્ભ ક્રોનોલોજિકલ ઉમર કરતા પુખ્તાવસ્થાના વિકાસ સાથે વધારે છે અને પુખ્તવયના લોકોમાં 15થી 18 વર્ષની વય વચ્ચે જોવા મળે છે અને અંતઃસ્ત્રાવોના પરિબળો કરતા મનોવૈજ્ઞાનિક રીતે વધુ સંલગ્ન હોય તેમ જણાય છે.&lt;ref name=&quot;Kuehner03&quot;/&gt;

લોકો મોટા ભાગે 30થી 40 વર્ષની વય વચ્ચે પહેલી વાર ડિપ્રેસન એપિસોડનો ભોગ બને તેવી મહત્તમ શક્યતા હોય છે અને ત્યાર બાદ 50થી 60 વર્ષની વય વચ્ચે નાના પ્રમાણમાં તેની ઘટનાઓની ટોચ આવે છે.&lt;ref name=&quot;Eaton97&quot;&gt;{{vcite journal |author=Eaton WW, Anthony JC, Gallo J |year=1997|title=Natural history of diagnostic interview schedule/DSM-IV major depression. The Baltimore Epidemiologic Catchment Area follow-up |journal=Archives of General Psychiatry |volume=54 |pages=993–99 |pmid=9366655 |issue=11}}&lt;/ref&gt; સ્ટ્રોક, ઘડપણમાં થતો ધ્રૂજારીનો રોગ અથવા મલ્ટીપલ સ્કલેરોસિસ જેવી ન્યુરોલોજિકલ સ્થિતિ અને બાળકના જન્મ પછી એક વર્ષ દરમિયાન ડિપ્રેસનમાં વધારો થાય છે.&lt;ref name=&quot;Rickards05&quot;&gt;{{vcite journal |author=Rickards H |year=2005|title=Depression in neurological disorders: Parkinson's disease, multiple sclerosis, and stroke |journal=Journal of Neurology Neurosurgery and Psychiatry |volume=76 |pages=i48–i52 |pmid=15718222 |url=http://jnnp.bmj.com/cgi/content/full/76/suppl_1/i48 |doi=10.1136/jnnp.2004.060426|pmc=1765679}}&lt;/ref&gt; રૂધિરાભિસરણને લગતી બીમારીઓ પછી તે વધુ સામાન્ય છે અને સારા પરિણામ કરતા નબળા પરિણામ સાથે તે વધુ સંકળાયેલ છે.&lt;ref name=&quot;pmid18334889&quot;&gt;{{vcite journal |author=Alboni P, Favaron E, Paparella N, Sciammarella M, Pedaci M |title=Is there an association between depression and cardiovascular mortality or sudden death? |journal=Journal of cardiovascular medicine (Hagerstown, Md.) |volume=9 |issue=4 |pages=356–62 |year=2008  |pmid=18334889}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid11383983&quot;&gt;{{vcite journal |author=Strik JJ, Honig A, Maes M |title=Depression and myocardial infarction: relationship between heart and mind |journal=Progress in neuro-psychopharmacology &amp; biological psychiatry |volume=25 |issue=4 |pages=879–92 |year=2001  |pmid=11383983 |doi=10.1016/S0278-5846(01)00150-6}}&lt;/ref&gt; વૃદ્ધ લોકોમાં ડિપ્રેસનના પ્રમાણ વિશે અભ્યાસમાં વિરોધાભાસ જોવા મળે છે, પરંતુ મોટા ભાગની માહિતી દર્શાવે છે કે આ વયજૂથમાં ડિપ્રેસનમાં ઘટાડો થાય છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Jorm AF |title=Does old age reduce the risk of anxiety and depression? A review of epidemiological studies across the adult life span |journal=Psychological Medicine |volume=30 |issue=1 |pages=11–22 |year=2000  |pmid=10722172 |doi=10.1017/S0033291799001452}}&lt;/ref&gt; ગ્રામીણ વસતીની સરખામણીમાં શહેરી વસતીમાં ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર વધુ વ્યાપક હોય છે અને નિરાધાર લોકો જેવા ઊંચા સામાજિક આર્થિક પરિબળ ધરાવતા જુથમાં તે વધુ જોવા મળે છે.&lt;ref&gt;ગેલ્ડર, એમ., મેયો, આર. અને ગેડ્સ, જે. 2005. સાઇકિયાટ્રી. ત્રીજી આવૃત્તિ. ન્યૂ યોર્કઃ ઓક્સફર્ડ. પાના105.&lt;/ref&gt;

=== સહરોગિષ્ઠ મનોવિકૃત્તિ ===
મેજર ડિપ્રેસન ઘણી વાર માનસિક બીમારીની સમસ્યા સાથે પેદા થાય છે. 1990-92ના ''નેશનલ કોમોર્બિડિટી સરવે''  (યુએસ)ના અહેવાલ પ્રમાણે મેજર ડિપ્રેસનનો ભોગ બનેલા 51 ટકા લોકો આજીવન અસ્વસ્થતાથી પીડાતા હોય છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Kessler RC, Nelson C, McGonagle KA |year=1996 |journal=British Journal of Psychiatry |volume=168 |issue=suppl 30 |pages=17–30 |title=Comorbidity of DSM-III-R major depressive disorder in the general population: results from the US National Comorbidity Survey|pmid=8864145}}&lt;/ref&gt; અસ્વસ્થતા ચિહ્નોથી ડિપ્રેસિવ બીમારી પર મોટી અસર પડી શકે છે જેમાં સાજા થવામાં વિલંબ થવો, ફરીથી ડિપ્રેસનમાં સરી જવાનો ખતરો, વધુ વિકલાંગતા અને આપઘાતના પ્રયાસમાં વધારો થવો વગેરે સામેલ છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Hirschfeld RMA |year=2001 |journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry |volume=3 |issue=6 |pages=244–254 |title=The Comorbidity of Major Depression and Anxiety Disorders: Recognition and Management in Primary Care|pmid=15014592 |pmc=181193}}&lt;/ref&gt; અમેરિકન ન્યુરોએન્ડોક્રિનોલોજિસ્ટ રોબર્ટ સેપોલ્સ્કીએ તેવી જ રીતે દલીલ કરી છે કે સ્ટ્રેસ, અસ્વસ્થતા અને ડિપ્રેસન વચ્ચેનો સંબંધ માપી શકાય છે અને જીવવૈજ્ઞાનિક રીતે પ્રદર્શિત કરી શકાય છે.&lt;ref&gt;{{vcite book|author = Sapolsky Robert M|year = 2004|title = Why zebras don't get ulcers|pages = 291–98|publisher = Henry Holt and Company, LLC|isbn = 0-8050-7369-8}}&lt;/ref&gt; દારૂના સેવન અને કેફી પદાર્થોના ઉપયોગનું પ્રમાણ અને ખાસ કરીને અવલંબન વધારે છે&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Grant BF |year=1995|title=Comorbidity between DSM-IV drug use disorders and major depression: Results of a national survey of adults |journal=Journal of Substance Abuse |volume=7 |issue=4 |pages=481–87 |pmid=8838629 |doi=10.1016/0899-3289(95)90017-9}}&lt;/ref&gt; અને એડીએચડી (ADHD)નું નિદાન થયા હોય તેવા લગભગ ત્રીજા ભાગના લોકો કોમોર્બિડ ડિપ્રેસન ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{vcite book |title=Delivered from distraction: Getting the most out of life with Attention Deficit Disorder |author=Hallowell EM, Ratey JJ|year=2005 |publisher=Ballantine Books |location=New York |isbn=0-345-44231-8 |pages=253–55}}&lt;/ref&gt; પોસ્ટ ટ્રોમેટિક સ્ટ્રેસ ડિસઓર્ડર અને ડિપ્રેસન પણ ઘણી વાર સાથે જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;NIMHPub&quot;/&gt;

ડિપ્રેસન અને પીડા ઘણી વાર સાથે પેદા થાય છે. તેની પાછળ એવું સરળ કારણ હોઇ શકે છે કે પીડા સહન કરવી એ સ્વભાવિક રીતે ડિપ્રેસિંગ હોય છે,{{Citation needed|date=October 2010}} ખાસ કરીને જો તે હઠીલી હોય અને નિયંત્રણમાં લઇ શકાતી ન હોય. તે શિક્ષિત લાચારીની સેલેગ્મેનની થિયરીમાં પણ ફીટ થાય છે. ડિપ્રેસન હેઠળના 65 ટકા દર્દીઓમાં એક અથવા વધુ પીડાના લક્ષણો હોય છે અને પીડા ધરાવતા પાંચથી 85 ટકા દર્દીઓ ડિપ્રેસનથી પીડાતા હોય છે જેનો આધાર સેટિંગ પર હોય છે. સામાન્ય પ્રેક્ટિસમાં તેનું પ્રમાણ નીચું હોય છે જ્યારે વિશેષતા ધરાવતી ક્લિનિક્સમાં તેનું પ્રમાણ ઊંચું હોય છે. ડિપ્રેસનના નિદાનમાં ઘણી વાર વિલંબ થાય છે અથવા ચૂકી જવાય છે અને તેનું પરિણામ વધુ ખરાબ થાય છે. ડિપ્રેસન ધ્યાન પર આવે પરંતુ તેને સંપૂર્ણપણે સમજવામાં ન આવે તો પરિણામ દેખીતી રીતે જ કથળી શકે છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Bair MJ, Robinson RL, Katon W |year=2003|journal=Archives of Internal Medicine |volume=163 |issue=20 |pages=2433–45 |title=Depression and Pain Comorbidity: A Literature Review |url=http://archinte.ama-assn.org/cgi/content/full/163/20/2433 (fulltext)|access-date=08–11–11 |doi=10.1001/archinte.163.20.2433 |pmid=14609780 |last1=Bair |first1=MJ |last2=Robinson |first2=RL |last3=Katon |first3=W |last4=Kroenke |first4=K}}&lt;/ref&gt;

ડિપ્રેસનના કારણે રૂધિરાભિસરણને લગતી બીમારીઓમાં 1.5થી 2 ગણો વધારો થાય છે, જે બીજા જાણીતા જોખમના પરિબળોથી સ્વતંત્ર છે અને તે સ્વયં પ્રત્યક્ષ અથવા પરોક્ષ રીતે જોખમના પરિબળો જેમ કે ધુમ્રપાન અને સ્થુળતા સાથે સંકળાયેલ છે. મેજર ડિપ્રેસન ધરાવતા લોકો કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર સમસ્યાઓની સારવારની તબીબી ભલામણો પર ઓછું ધ્યાન આપે તેવી શક્યતા હોય છે તેથી તેના જોખમમાં વધુ વધારો થાય છે. આ ઉપરાંત કાર્ડિયોલોજિસ્ટ ડિપ્રેસનને ન ઓળખી શકે તેવી શક્યતા રહેલી છે જેથી સારવાર દરમિયાન કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર સમસ્યા વધુ જટિલ બની શકે છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Schulman J and Shapiro BA |year=2008 |journal=Psychiatric Times |volume=25 |issue=9 |title=Depression and Cardiovascular Disease: What Is the Correlation? |url=http://www.psychiatrictimes.com/depression/article/10168/1171821 |accessdate=2011-02-15 |archivedate=2020-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200306051101/http://www.psychiatrictimes.com/depression/article/10168/1171821 }}&lt;/ref&gt;

=== બીમારીની અસરો ===

ડિપ્રેસનને ઘણી વાર બેરોજગારી અને ગરીબી સાથે સાંકળવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Weich S, Lewis G |year=1998|title=Poverty, unemployment, and common mental disorders: Population based cohort study |journal=[[BMJ]]|volume=317 |pages=115–19 |pmid=9657786|url=http://www.bmj.com/cgi/content/full/317/7151/115 (fulltext)|access-date=2008-09-16 |issue=7151 |pmc=28602}}&lt;/ref&gt; મેજર ડિપ્રેસન હાલમાં ઉત્તર અમેરિકા અને અન્ય ઉચ્ચ આવક ધરાવતા દેશોમાં બીમારીના ભારણનું અગ્રણી કારણ છે અને વિશ્વભરમાં ચોથા ક્રમનું સૌથી મોટું કારણ છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા મુજબ એવી આગાહી કરવામાં આવે છે કે વર્ષ 2030માં એચઆઈવી (HIV) પછી તે વિશ્વભરમાં બીમારીના બોજમાં બીજા ક્રમનું સૌથી મોટું કારણ હશે.&lt;ref name=&quot;pmid17132052&quot;&gt;{{vcite journal |author=Mathers CD, Loncar D |title=Projections of global mortality and burden of disease from 2002 to 2030 |journal=PLoS Med. |volume=3 |issue=11 |pages=e442 |year=2006 |pmid=17132052 |pmc=1664601 |doi=10.1371/journal.pmed.0030442}}&lt;/ref&gt; ફરીથી તેમાં ધકેલાયા બાદ (રિલેપ્સ) સારવાર લેવામાં વિલંબ કે નિષ્ફળતા અને આરોગ્ય નિષ્ણાતો દ્વારા સારવારમાં નિષ્ફળતા આ અસમર્થતા ઘટાડવામાં બે મોટા અવરોધ છે.&lt;ref name=&quot;Andrews08&quot;&gt;{{vcite journal |author=Andrews G |title=In Review: Reducing the Burden of Depression |journal=Canadian Journal of Psychiatry |volume=53 |issue=7 |pages=420–27 |year=2008 |url=http://publications.cpa-apc.org/media.php?mid=642 (fulltext) |pmid=18674396 |access-date=08–11–10 |accessdate=2011-02-15 |archivedate=2016-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303195032/http://publications.cpa-apc.org/media.php?mid=642%20%28fulltext%29 }}&lt;/ref&gt;

== ઇતિહાસ ==
{{Main|History of depression}}

પ્રાચીન ગ્રીક ચિકિત્સક હિપોક્રેટ્સે ખેદોન્માદના લક્ષણોને વિશિષ્ટ માનસિક અને શારિરીક લક્ષણો ધરાવતી બીમારી ગણાવ્યા હતા. તેમણે તમામ “ભય અને વિષાદ”, જો તે લાંબા સમય સુધી ટકે તો બીમારીના લક્ષણ સમાન ગણાવ્યા હતા.&lt;ref&gt;હિપ્પોક્રેટ્સ, ''એફોરિઝમ્સ'' , સેક્શન 6.23&lt;/ref&gt; તે આજની ડિપ્રેસનની વિભાવનાથી સમાન છે, પરંતુ ઘણા વિશાળ અર્થમાં છે. તેમાં દુખ, હતાશા અને વિષાદના લક્ષણોના સમુહ પર અને ઘણી વાર ભય, ગુસ્સો, ભ્રમણા અને મનોગ્રસ્તિને પણ તેમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;Radden2003&quot;&gt;{{vcite journal |author=Radden, J |year=2003 |title=Is this dame melancholy? Equating today's depression and past melancholia |journal=Philosophy, Psychiatry, &amp; Psychology |volume=10 |issue=1 |pages=37–52 |url=http://muse.jhu.edu/journals/philosophy_psychiatry_and_psychology/v010/10.1radden01.html |doi=10.1353/ppp.2003.0081}}&lt;/ref&gt;

ડિપ્રેસન શબ્દ જ લેટિન ક્રિયાપદ ''ડિપ્રિમિયર''  (deprimere) પરથી આવ્યો છે જેનો અર્થ છે “દબાવી દેવું”.&lt;ref&gt;ડિપ્રેસ. (એન.ડી.). ઓનલાઇન એટિમોલોજી શબ્દકોષ. સુધારો જૂન 30, 2008, [http://dictionary.reference.com/browse/depress Dictionary.com]માંથી&lt;/ref&gt; 14મી સદીથી “ડિપ્રેસ કરવા”નો અર્થ થતો હતો જુસ્સો દબાવી દેવો અથવા તેમાં ઘટાડો કરવો. તેનો ઉપયોગ 1665માં અંગ્રેજ લેખક રિચાર્ડ બેકરના ''ક્રોનિકલ'' માં “કોઇ જુસ્સાનું ભારે ડિપ્રેસન” ધરાવતી વ્યક્તિ માટે કરવામાં આવ્યો હતો, અને અંગ્રેજ લેખક સેમ્યુઅલ જ્હોન્સન દ્વારા 1753માં એવાજ અર્થમાં ઉપયોગ થયો હતો.&lt;ref&gt;{{vcite web |author= Wolpert, L |title=Malignant Sadness: The Anatomy of Depression |work=The New York Times |url=http://www.nytimes.com/books/first/w/wolpert-sadness.html|access-date=2008-10-30}}&lt;/ref&gt; આ શબ્દનો ઉપયોગ શરીરવિજ્ઞાન અને અર્થશાસ્ત્રમાં પણ થવા લાગ્યો હતો. ફ્રેન્ચ મનોરોગ ચિકિત્સક લુઇસ ડેલાસિઉવ દ્વારા 1856માં મનોચિકિત્સા સંબંધી લક્ષણોનો પ્રારંભિક ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો અને 1860 સુધીમાં તે ભાવનાત્મક કામગીરીના મનોવૈજ્ઞાનિક અને અલંકારિક નીચલા સ્તર માટે તબીબી શબ્દકોષમાં તે રજૂ થવા લાગ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;pmid3074848&quot;&gt;{{vcite journal |author=Berrios GE |title=Melancholia and depression during the 19th&amp;nbsp;century: A conceptual history |journal=British Journal of Psychiatry |volume=153 |pages=298–304 |year=1988  |pmid=3074848 |doi=10.1192/bjp.153.3.298}}&lt;/ref&gt; [[એરિસ્ટોટલ]]ના સમયથી ખેદોન્માદને વિદ્વાન અને બૌદ્ધિક રીતે તેજસ્વી વ્યક્તિ સાથે, ધ્યાન અને સર્જનાત્મકતાના અવરોધ સાથે સાંકળવામાં આવે છે. નવી વિભાવનામાં આ જોડાણને અલગ કરવામાં આવ્યા હતા અને 19મી સદી દરમિયાન તેને સ્ત્રી સાથે વધુ સાંકળવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Radden2003&quot;/&gt;

''મેલાન્કોલિયા''  (ખેદોન્માદ) નિદાનને લગતો એક પ્રભાવકારી શબ્દ રહ્યો છે, છતાં ''ડિપ્રેસન'' ને તબીબી સંધિઓમાં વધુ સ્થાન મળવા લાગ્યું અને સદીના અંત સુધીમાં તે સમાનાર્થી બની ગયું હતું, જર્મન મનોચિકિત્સક એમિલ ક્રેપેલિન તેનો વધુ વ્યાપક શબ્દ તરીકે ઉપયોગ કરવામાં પ્રથમ હતા જેમણે વિવિધ પ્રકારના વિષાદને ''ડિપ્રેસિવ સ્થિતિ''  તરીકે ગણાવી હતી.&lt;ref name=&quot;Davison2006&quot;&gt;{{vcite journal |last=Davison |first=K|year=2006|title=Historical aspects of mood disorders |journal=Psychiatry |volume=5 |issue=4 |pages=115–18 |doi=10.1383/psyt.2006.5.4.115}}&lt;/ref&gt;

સિગ્મન્ડ ફ્રેઇડે 1917માં તેમના અભ્યાસગ્રંથ ''મોર્નિંગ એન્ડ મેલેન્કોલિયા'' માં વિષાદની સ્થિતિને શોક સાથે સાંકળી હતી. તેમણે થિયરી આપી હતી કે સ્થૂળ ચીજ ગુમાવવી જેમ કે મૃત્યુ કે રોમેન્ટિક જોડાણભંગથી મૂલ્યવાન સંબંધ ગુમાવવા વગેરેથી કાલ્પનિક નુકસાન પણ થાય છે; ડિપ્રેસ થયેલી વ્યક્તિએ ઘમંડના ''લિબિડિનલ''  કેથેક્સિસ નામે ઓળખાતી પ્રક્રિયા દ્વારા અર્ધજાગ્રત, અહંપ્રેમ મારફત લાગણીના પદાર્થ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આવી ખોટથી શોક કરતા પણ વધુ તીવ્ર વિષાદયુક્ત લક્ષણો પેદા થાય છે, જે માત્ર નકારાત્મક રીતે જોવામાં આવતા બહારના વિશ્વમાં નહીં, પરંતુ ગર્વનું પણ ખંડન થાય છે.&lt;ref name=&quot;Carhart-Harris08&quot;/&gt; દર્દીની પોતાના વિશેની ધારણા નબળી પડવા લાગે છે જે પોતાના દોષ, લઘુતા અને મૂલ્યહીનતાની માન્યતામાં રજૂ થાય છે.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt; તેમણે પ્રારંભિક જીવનના અનુભવોને પણ અસરકર્તા પરિબળ ગણાવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;Radden2003&quot;/&gt; મેયરે એક સામાજિક અને જૈવિક માળખાનું મિશ્રણ રજુ કર્યું હતું અને વ્યક્તિના જીવનના સંદર્ભમાં ''પ્રતિભાવ''  પર ભાર મૂક્યો હતો અને દલીલ કરી હતી કે ''ડિપ્રેસન''  શબ્દનો ઉપયોગ ''ખેદોન્માદ'' ના બદલે કરવો જોઇએ.&lt;ref name=&quot;Lewis1934&quot;&gt;{{vcite journal |author=Lewis, AJ| year=1934|title=Melancholia: A historical review |journal=Journal of Mental Science |volume=80 |pages=1–42|doi= 10.1192/bjp.80.328.1}}&lt;/ref&gt; ડીએસએમ (DSM) (ડીએસએમ-1 (DSM-I), 1952)ની પ્રથમ આવૃત્તિમાં ''ડિપ્રેસિવ રિએક્શન''  અને DSM-II (1968) ''ડિપ્રેસિવ ન્યુરોસિસ''  સામેલ હતા જેને આંતરિક સંઘર્ષ કે ઓળખી શકાય તેવી ઘટનાના વધારે પડતા પ્રત્યાઘાત તરીકે ગણવામાં આવે છે અને મેજર અસરકર્તા ડિસઓર્ડરમાં મેનિક-ડિપ્રેસિવ મનોવિક્ષિપ્તિના એક ડિપ્રેસિવ પ્રકારનો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;DSMII&quot;&gt;{{vcite book |title=Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-II |author=American Psychiatric Association |publisher=American Psychiatric Publishing, Inc. |location=Washington, DC |year=1968 |chapter=Schizophrenia |url=http://www.psychiatryonline.com/DSMPDF/dsm-ii.pdf |format=PDF |access-date=2008-08-03 |pages=36–37, 40 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070820165422/http://www.psychiatryonline.com/DSMPDF/dsm-ii.pdf |date=2007-08-20 }} {{Cite web |url=http://www.psychiatryonline.com/DSMPDF/dsm-ii.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-02-15 |archive-date=2007-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820165422/http://www.psychiatryonline.com/DSMPDF/dsm-ii.pdf |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.psychiatryonline.com/DSMPDF/dsm-ii.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-02-15 |archive-date=2007-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820165422/http://www.psychiatryonline.com/DSMPDF/dsm-ii.pdf |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;

20મી સદીની મધ્યમાં સંશોધનકર્તાઓએ એવી થિયરી આપી હતી કે ડિપ્રેસન મગજમાં ચેતાપ્રેષક દ્રવ્યોમાં રાસાયણિક અસંતુલનના કારણે સર્જાય છે. આ થિયરી 1950ના દાયકામાં મોનોએમાઇન ચેતાપ્રેષક દ્રવ્યના સ્તરમાં ફેરફાર કરતા રિસેપ્રાઇન અને આઇસોનિયાઝિડ અને ડિપ્રેસિવ લક્ષણો અસર કરતા નિરીક્ષણ પર આધારિત હતી.&lt;ref&gt;{{vcite journal|author = Schildkraut, JJ|year=1965|title = The catecholamine hypothesis of affective disorders: A review of supporting evidence |journal = American Journal of Psychiatry |volume=122 |issue=5| pages = 509–22|pmid=5319766}}&lt;/ref&gt;

''મેજર ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર''  શબ્દ સૌથી પહેલા 1970ના દાયકાના મધ્યમાં યુએસ ક્લિનિસિયન્સે રજૂ કર્યો હતો જે લક્ષણોની પેટર્નના નિદાન આધારિત ધોરણોના દરખાસ્તના ભાગરૂપે હતી (જે 'રિસર્ચ ડાયગ્નોસ્ટિક ક્રાઇટેરિયા' તરીકે ઓળખાતી, અગાઉના ફેઇનર માપદંડ પર આધારિત)&lt;ref&gt;{{vcite web |author=Spitzer RL, Endicott J, Robins E |year=1975 |url=http://www.garfield.library.upenn.edu/classics1989/A1989U309700001.pdf |title=The development of diagnostic criteria in psychiatry |access-date=2008-11-08 |format=PDF |accessdate=2011-02-15 |archivedate=2005-12-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051214203223/http://www.garfield.library.upenn.edu/classics1989/A1989U309700001.pdf }}&lt;/ref&gt; અને 1980માં ડીએસએમ-III (DSM-III) માં સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;Philipp1991&quot;&gt;{{vcite journal |author=Philipp M, Maier W, Delmo CD |title=The concept of major depression. I. Descriptive comparison of six competing operational definitions including ICD-10 and DSM-III-R |journal=European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience |volume=240 |issue=4–5 |pages=258–65 |year=1991 |pmid=1829000 |doi=10.1007/BF02189537 |url=http://www.springerlink.com/content/y2460650rm747035/ |accessdate=2011-02-15 |archivedate=2019-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190630214435/http://www.springerlink.com/content/y2460650rm747035/ }}&lt;/ref&gt; સાતત્ય લાવવા માટે આઇસીડી-10 (ICD-10)માં પણ સમાન ક્રાઇટેરિયાનો ઉપયોગ થયો હતો, માત્ર નાના સુધારા કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ ડીએસએમ (DSM) ડાયગ્નોસ્ટિકના ધોરણથી ''માઇલ્ડ ડિપ્રેસિવ એપિસોડ'' નો સંકેત મળે છે જેનાથી મધ્યમ અને તીવ્ર પ્રકરણ માટે ઉચ્ચ પ્રવેશદ્વાર કેટેગરી મળે છે.&lt;ref name=&quot;Philipp1991&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Gruenberg, A.M., Goldstein, R.D., Pincus, H.A. |year=2005 |url=http://media.wiley.com/product_data/excerpt/50/35273078/3527307850.pdf |title=Classification of Depression: Research and Diagnostic Criteria: DSM-IV and ICD-10 |publisher=wiley.com |access-date=October 30, 2008}}&lt;/ref&gt; મેલાન્કોલિક સબટાઇપમાં ''ખેદોન્માદ'' નો પ્રાચિન વિચાર હજુ અસ્તિત્વ ધરાવે છે.

કેટલાક વિરોધાભાસી તારણ અને મત હોવા છતાં ડિપ્રેસનની નવી વ્યાખ્યાઓ વિસ્તૃત રીતે સ્વીકારવામાં આવી છે. ખેદોન્માદના નિદાન પર જવા માટે કેટલીક ચાલુ પ્રયોગમુલક આધારિત દલીલો છે.&lt;ref name=&quot;ActaPsychiatrica06&quot;&gt;{{vcite journal |title=Melancholia: Beyond DSM, beyond neurotransmitters. Proceedings of a conference, May 2006, Copenhagen, Denmark |journal=Acta Psychiatrica Scandinavica Suppl |volume=115 |issue=433 |pages=4–183 |year=2007 |pmid=17280564 |doi=10.1111/j.1600-0447.2007.00956.x |author=Bolwig, Tom G. |last2=Shorter |first2=Edward}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Fink M, Bolwig TG, Parker G, Shorter E |year=2007|title=Melancholia: Restoration in psychiatric classification recommended |journal=Acta Psychiatrica Scandinavica |volume=115 |issue=2 |pages=89–92 |doi=10.1111/j.1600-0447.2006.00943.x |pmid=17244171}}&lt;/ref&gt; 1950ના દાયકાથી નિદાનના કવરેજના વિસ્તરણ અંગે કેટલી ટીકા થઇ છે જે એન્ટી ડિપ્રેસન્ટ્સ અને જૈવવૈજ્ઞાનિક મોડલના વિકાસ અને પ્રમોશન સંબંધિત છે.&lt;ref&gt;{{vcite book |title=The Antidepressant Era |last=Healy |first=David |authorlink=David Healy (psychiatrist)|year=1999 |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, MA |isbn=0-674-03958-0 |pages=42}}&lt;/ref&gt;

== સામાજિકસાંસ્કૃતિક પાસા ==
[[ચિત્ર:Abraham Lincoln head on shoulders photo portrait.jpg|upright|thumb|250px|ભૂતપૂર્વ અમેરિકન પ્રમુખ અબ્રાહમ લિંકન &quot;મેલાનકોલી&quot;થી પીડાતા હતા. મેલાનકોલી એવી સ્થિતિ છે જેનો હાલ ક્લિનિકલ ડિપ્રેસન તરીકે ઉલ્લેખ થાય છે.&lt;ref&gt;વોલ્ફ, જોશુઆ &quot;લિંકન્સ ગ્રેટ ડિપ્રેસન&quot;, ધ એટલાન્ટિક, ઓક્ટોબર 2005, સુધારો ઓક્ટોબર 10, 2009&lt;/ref&gt;]]
{{See also|List of people with depression}}

ડિપ્રેસન અંગે સંસ્કૃતિમાં અને વિવિધ સંસ્કૃતિ વચ્ચે લોકોની કલ્પનામાં ઘણી વિવિધતા છે. એક ટીપ્પણીકારના નિરીક્ષણ પ્રમાણે &quot;વૈજ્ઞાનિક સ્પષ્ટતાની ગેરહાજરી&quot;ના કારણે ડિપ્રેસન અંગેની ચર્ચા ભાષાના પ્રશ્ન પર પહોંચે છે.  &quot;આપણે તેને શું કહી શકીએ &quot;બીમારી&quot;, &quot;ડિસઓર્ડર&quot;, &quot;માનસિક સ્થિતિ&quot;ની અસર આપણે તેને કઇ રીતે જોઇએ છીએ, નિદાન કરીએ છીએ અને સારવાર કરીએ છીએ તેના પર પડે છે.&quot;&lt;ref&gt;{{vcite web |url=http://www.slate.com/id/2129377|title=The Depression Wars: Would Honest Abe Have Written the Gettysburg Address on Prozac? |author=Maloney F|date= November 3, 2005|work= Slate magazine |publisher= Washington Post|access-date=2008-10-03}}&lt;/ref&gt; ગંભીર ડિપ્રેસનને અંગત વ્યવસાયિક સારવાર આપવી પડે તેવી બીમારી ગણવા માટે કે બીજા કશાકના સૂચક ગણવા અંગે, જેમ કે સામાજિક કે નૈતિક સમસ્યા ધ્યાને લેવા વિશે, જૈવિક અસંતુલનના પરિણામ અંગે, અથવા ડિસ્ટ્રેસને સમજવા માટે વ્યક્તિગત મતભેદોના પરાવર્તન જેનાથી શક્તિવિહીનતા અને ભાવુક સંઘર્ષ અંગે અલગ અલગ સંસ્કૃતિઓમાં વિવિધતા જોવા મળે છે &lt;ref name=&quot;Karasz05&quot;&gt;{{vcite journal |author=Karasz A |title=Cultural differences in conceptual models of depression |journal=Social Science in Medicine |volume=60 |issue=7 |pages=1625–35 |year=2005  |pmid=15652693 |doi=10.1016/j.socscimed.2004.08.011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vcite journal|author=Tilbury, F|year=2004|title=There are orphans in Africa still looking for my hands': African women refugees and the sources of emotional distress|journal=Health Sociology Review|volume=13|issue=1|pages=54–64|url=http://www.atypon-link.com/EMP/doi/abs/10.5555/hesr.2004.13.1.54|access-date=2008-10-03}}&lt;/ref&gt;

કેટલાક દેશો, જેમ કે [[ચીન]]માં આ નિદાન ઓછું સામાન્ય છે. એવી દલીલ કરવામાં આવે છે કે ચીન પરંપરાગત રીતે ભાવુક ડિપ્રેસન (જોકે 1980ના દાયકાની શરૂઆતથી ચીન દ્વારા ડિપ્રેસનના ઇનકારમાં મોટા પ્રમાણમાં સુધારો થયો છે)ને નકારે છે અથવા તેની અભિવ્યક્તિ કરતું નથી.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=[[Gordon Parker|Parker, G]] |year=2001|title=Depression in the planet's largest ethnic group: The Chinese |journal=American Journal of Psychiatry |volume=158 |issue=6 |pages=857–64 |pmid=11384889 |last2=Gladstone |first2=G |last3=Chee |first3=KT}}&lt;/ref&gt; વૈકલ્પિક રીતે એવું પણ હોઇ શકે કે પશ્ચિમી સંસ્કૃતિ માનવ ચિંતાની અભિવ્યક્તિને નવો આકાર આપે અને ઉપર ચઢાવીને તેને ડિસઓર્ડરનો દરજ્જો આપે.  ઓસ્ટ્રેલિયન પ્રોફેસર ગોર્ડન પાર્કર અને અન્ય લોકોની દલીલ છે કે ડિપ્રેસન અંગે પશ્ચિમી વિચાર વેદના અથવા દુઃખને “તબીબી” સ્વરૂપ આપે છે.&lt;ref name=&quot;Parker07&quot;&gt;{{vcite journal |author=[[Gordon Parker|Parker, G]] |year=2007 |title=Is depression overdiagnosed? Yes |journal=[[BMJ]] |volume=335|issue=7615 |pages=328|pmid=17703040|url=http://www.bmj.com/cgi/content/full/335/7615/328 |doi=10.1136/bmj.39268.475799.AD |pmc=1949440}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Pilgrim D, Bentall R |year=1999 |title=The medicalisation of misery: A critical realist analysis of the concept of depression |journal=Journal of Mental Health |volume=8 |issue=3 |pages=261–74 |url=http://www.ingentaconnect.com/content/apl/cjmh/1999/00000008/00000003/art00007 |doi=10.1080/09638239917580 |accessdate=2011-02-15 |archivedate=2011-05-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511143544/http://www.ingentaconnect.com/content/apl/cjmh/1999/00000008/00000003/art00007 }}&lt;/ref&gt; તેવી જ રીતે હંગેરીયન-અમેરિકન મનોરોગ ચિકિત્સક થોમસ ઝાઝ અને અન્યની દલીલ છે કે ડિપ્રેસન એક અલંકારયુક્ત બીમારી છે જને અયોગ્ય રીતે વાસ્તવિક બીમારી ગણાવવામાં આવી છે.&lt;ref&gt;{{vcite web |author=Steibel W (Producer) |year=1998 |url=http://www.szasz.com/isdepressionadiseasetranscript.html |title=Is depression a disease? |work=Debatesdebates |access-date=2008-11-16}}&lt;/ref&gt; એવી પણ ચિંતા છે કે ડીએસએમ (DSM) તથા તેને લાગુ પાડતી વર્ણનાત્મક સાયકિયાટ્રી ડિપ્રેસન જેવા અમૂર્ત ઘટનાને લાગુ કરવા પ્રયાસ કરે છે જે વાસ્તવમાં સામાજિક રચના હોઇ શકે છે.&lt;ref name=&quot;Blazer&quot;&gt;{{vcite book |author=Blazer DG |title=The age of melancholy: &quot;Major depression&quot; and its social origins |publisher= Routledge|location=New York, NY, USA |year=2005 |isbn=978-0415951883}}&lt;/ref&gt; અમેરિકન આર્કેટિપલ મનોવિજ્ઞાનિક જેમ્સ હિલમેન લખે છે કે ડિપ્રેસન &quot;આશરો, મર્યાદા, કેન્દ્ર, ગુરુત્વ, વજન અને વિવેકશીલ અસમર્થતા&quot; લાવે ત્યાં સુધી આત્મા માટે તંદુરસ્ત હોઇ શકે છે.&lt;ref name=&quot;Hillman&quot;&gt;{{vcite book |author=Hillman J (T Moore, Ed.) |title=A blue fire: Selected writings by James Hillman |publisher= Harper &amp; Row|location=New York, NY, USA |year=1989 |pages=152–53 |isbn=0060161329}}&lt;/ref&gt; હિલમેનની દલીલ છે કે ડિપ્રેસનને દૂર કરવાના થેરેપ્યુટિક પ્રયાસો ખ્રિસ્તી ધર્મની પુનઃજીવનની થીમનો પડઘો પાડે છે. પરંતુ આત્માસભર જીવનને દુષ્ટ ગણાવવાની કમનસીબ અસર થાય છે.


ઐતિહાસિક હસ્તિઓ આ પરિસ્થિતિ સાથે સંકળાયેલ સામાજિક કલંકના કારણે અથવા નિદાન કે સારવાર અંગે અજ્ઞાનના કારણે ઘણી વાર ડિપ્રેસનની ચર્ચા કરતા નથી અથવા સારવાર મેળવતા નથી. આમ છતાં પત્રો, જર્નલ્સ, કળાકૃતિઓ, લખાણના વિશ્લેષણ અથવા અર્થઘટન કે અમુક ઐતિહાસિક વ્યક્તિઓના પરિવારજનો કે મિત્રોના નિવેદનો પરથી એવું તારણ નીકળે છે કે તે પૈકીના કેટલાક અમુક પ્રકારના ડિપ્રેસનનો ભોગ બનેલા હતા. જેમને ડિપ્રેસન હતું તેવી શક્યતા હતી તેવા લોકોમાં અંગ્રેજી લેખક મેરી શેલી,&lt;ref&gt;{{vcite book |last=Seymour|first=Miranda |title= Mary Shelley|publisher=Grove Press|year=2002 |pages=560–61 |isbn=0802139485}}&lt;/ref&gt; અમેરિકન-બ્રિટીશ લેખક હેનરી જેમ્સ&lt;ref&gt;{{vcite web|url=http://www.pbs.org/wgbh/masterpiece/americancollection/american/genius/henry_bio.html|title=Biography of Henry James|publisher=[[Public Broadcasting Service|pbs.org]]|access-date=2008-08-19|accessdate=2011-02-15|archivedate=2016-09-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160926081921/http://www.pbs.org/wgbh/masterpiece/americancollection/american/genius/henry_bio.html}}&lt;/ref&gt; અને અમેરિકન રાષ્ટ્રપ્રમુખ અબ્રાહમ લિંકનનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{vcite book
|author=Burlingame, Michael
|title=The Inner World of Abraham Lincoln
|publisher=University of Illinois Press
|location=Urbana
|year=1997
|isbn=0-252-06667-7
}}&lt;/ref&gt; ડિપ્રેસનની શક્યતા ધરાવતા હોય તેવા કેટલાક જાણીતા સમકાલીન લોકોમાં કેનેડિયન ગીતકાર લિયોનાર્ડ કોહેન&lt;ref&gt;{{vcite web
|author=Pita E
|url=http://www.webheights.net/10newsongs/press/elmunmag.htm
|title=An Intimate Conversation with...Leonard Cohen
|date=2001-09-26
|access-date=2008-10-03
|accessdate=2011-02-15
|archivedate=2008-10-11
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081011082500/http://www.webheights.net/10newsongs/press/elmunmag.htm
}}&lt;/ref&gt; અને અમેરિકન નાટ્યલેખક અને નવલકથાકાર ટેનેસી વિલિયમ્સનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;Jeste04&quot;&gt;{{vcite journal |author=Jeste ND, Palmer BW, Jeste DV |title=Tennessee Williams |journal=American Journal of Geriatric Psychiatry |volume=12 |issue=4 |pages=370–75 |year=2004 |pmid=15249274 |doi=10.1176/appi.ajgp.12.4.370}}&lt;/ref&gt; કેટલાક અગ્રણી મનોવિજ્ઞાનિકો જેમ કે અમેરિકન્સ વિલિયમ જેમ્સ&lt;ref name=&quot;James&quot;&gt;{{vcite book |author=James H (Ed.) |title=Letters of William James (Vols. 1 and 2) |publisher=Kessinger Publishing Co|location=Montana USA |pages=147–48|isbn=978-0766175662 |year=1920}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HistoryJames&quot;&gt;{{Harvnb |Hergenhahn|2005| p=311}}&lt;/ref&gt; અને જ્હોન બી. વોટ્સન&lt;ref name=&quot;Cohen&quot;&gt;{{vcite book |author=Cohen D |title=J. B. Watson: The Founder of Behaviourism |publisher=Routledge &amp; Kegan Paul |location=London, UK |year=1979 |pages=7 |isbn=0710000545}}&lt;/ref&gt; પણ પોતાના ડિપ્રેસનનો સામનો કરી રહ્યા હતા.

એ બાબત પર સતત ચર્ચા ચાલી રહી છે કે મનોસ્થિતિ ડિસઓર્ડર્સ અને મૂડ ડિસઓર્ડર્સનો સંબંધ સર્જનાત્મકતા સાથે છે કે નહીં, આ ચર્ચા એરિસ્ટોટલના યુગથી ચાલે છે.&lt;ref name=&quot;pmid18689294&quot;&gt;{{vcite journal |author=Andreasen NC |title=The relationship between creativity and mood disorders |journal=Dialogues in clinical neuroscience |volume=10 |issue=2 |pages=251–5 |year=2008 |pmid=18689294}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Simonton, DK |year=2005 |title=Are genius and madness related? Contemporary answers to an ancient question |journal=Psychiatric Times |volume=22 |issue=7 |url=http://www.psychiatrictimes.com/display/article/10168/52456?pageNumber=1 |accessdate=2011-02-15 |archivedate=2009-01-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114065333/http://www.psychiatrictimes.com/display/article/10168/52456?pageNumber=1 }}&lt;/ref&gt; બ્રિટિશ સાહિત્ય ડિપ્રેસન પર પરાવર્તનના ઘણા ઉદાહરણ આપે છે.&lt;ref name=&quot;Heffernan&quot;&gt;{{vcite book |author=Heffernan CF |title=The melancholy muse: Chaucer, Shakespeare and early medicine |publisher=Duquesne University Press |location=Pittsburgh, PA, USA |year=1996 |isbn=0820702625}}&lt;/ref&gt; અંગ્રેજી ફિલોસોફર જ્હોન સ્ટુઅર્ટ મિલને આવા સાત મહિના લાંબા સમયનો અનુભવ થયો હતો જેને તેમણે ચેતાતંત્રની નબળી સ્થિતિ ગણાવી હતી જ્યારે વ્યક્તિ “આનંદ અથવા આનંદદાયક ઉત્તેજના”નો અનુભવ કરી શકતી નથી. એક એવો મૂડ જેમાં એક ક્ષણમાં માણસ આનંદમાં હોય છે અને તરત દુખી અને ઉદાસીન બની જાય છે. તેમણે અંગ્રેજ કવિ સેમ્યુઅલ ટેલર કોલેરિજના “ડિજેક્શન” અંગેના અવતરણને આ કેસના સચોટ વર્ણન સમાન ગણાવ્યું હતું. “વેદના, ખાલીપણુ, અંધકાર અને ગમગીની સાથેનું દુઃખ, / અર્ધસુપ્ત, ગુંગળાયેલ, ઉત્સાહ વગરનું દુઃખ / જેને કોઇ કુદરતી રીતે બહાર જવાનો માર્ગ કે રાહત મળતી નથી / શબ્દોમાં નિસાસો અથવા આંસુ.”&lt;ref name=&quot;Mill&quot;&gt;{{vcite book |url=http://www.gutenberg.org/files/10378/10378-8.txt |title=Autobiography |author=[[John Stuart Mill|Mill JS]] |format=txt |publisher=Project Gutenberg EBook |pages=1826–32|chapter= A crisis in my mental history: One stage onward |access-date=2008-08-09 |isbn=1421242001|year=2003}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Sterba R |title=The 'Mental Crisis' of John Stuart Mill|journal=Psychoanalytic Quarterly|volume=16 |issue=2 |pages=271–72 |year=1947|url=http://www.pep-web.org/document.php?id=PAQ.016.0271C |access-date=2008-11-05}}&lt;/ref&gt; અંગ્રેજ લેખક સેમ્યુઅલ જ્હોન્સને 1780ના દાયકામાં “ધ બ્લેક ડોગ” શબ્દનો ઉપયોગ કરીને પોતાનું ડિપ્રેસન વર્ણવ્યું હતું&lt;ref name=&quot;McKinlay05&quot;&gt;{{vcite web |url=http://www.blackdoginstitute.org.au/docs/McKinlay.pdf |title=Churchill’s Black Dog?: The History of the ‘Black Dog’ as a Metaphor for Depression |year=2005 |access-date=2008-08-18 |work=Black Dog Institute website |publisher=Black Dog Institute |format=PDF |accessdate=2011-02-15 |archivedate=2008-09-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080910170230/http://www.blackdoginstitute.org.au/docs/McKinlay.pdf }}&lt;/ref&gt; અને ત્યાર બાદ તેને ભોગવી રહેલા ભૂતપૂર્વ બ્રિટીશ વડાપ્રધાન સર [[વિન્સ્ટન ચર્ચિલ]] દ્વારા તેને લોકપ્રિય બનાવવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;McKinlay05&quot;/&gt;

મેજર ડિપ્રેસન માટે સામાજિક કલંક વિશાળ પાયે ફેલાયેલ છે અને માનસિક આરોગ્ય સેવાના સંપર્કથી તેમાં બહુ મામુલી ઘટાડો થયો છે. સારવાર અંગે જનમત આરોગ્યના વ્યાવસાયિકો કરતા ઘણો અલગ છે અને ફાર્માકોલોજિકલ સારવાર કરતા વૈકલ્પિક સારવારને વધુ ઉપયોગી ગણવામાં આવે છે.ફાર્માકોલોજિકલ સારવાર અંગે ઘણો નબળો મત પ્રવર્તે છે.&lt;ref&gt;{{vcite book |title=Unmet Need in Psychiatry:Problems, Resources, Responses |editor=Andrews G, Henderson S ''(eds)''|year=2000 |publisher=Cambridge University Press |pages=409|chapter= Public knowledge of and attitudes to mental disorders: a limiting factor in the optimal use of treatment services|author=Jorm AF, Angermeyer M, Katschnig H|isbn=0-521-66229-X}}&lt;/ref&gt; યુકે (UK)માં રોયલ કોલેજ ઓફ સાયકિયાટ્રીસ્ટ્સ અને રોયલ કોલેજ ઓફ જનરલ પ્રેક્ટિશનર્સે 1992થી 1996 દરમિયાન લોકોને મેજર ડિપ્રેસન અંગે શિક્ષિત કરવા અને કલંકની લાગણી દૂર કરવા માટે સંયુક્ત પાંચ વર્ષનું ડિફીટ ડિપ્રેસન અભિયાન ચલાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Paykel ES, Tylee A, Wright A, Priest RG, Rix S, Hart D |year=1997 |title=The Defeat Depression Campaign: psychiatry in the public arena|journal=American Journal of Psychiatry |volume=154|pages=59–65 |pmid=9167546 |issue=6 Suppl}}&lt;/ref&gt; ત્યાર બાદ કરવામાં આવેલા મોરી (MORI) અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું હતું કે ડિપ્રેસન અને તેની સારવાર અંગે લોકોમાં બહુ મામુલી હકારાત્મક ફેરફાર આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{vcite journal |author=Paykel ES, Hart D, Priest RG |year=1998 |title=Changes in public attitudes to depression during the Defeat Depression Campaign |journal=British Journal of Psychiatry |volume=173|pages=519–22 |pmid=9926082 |doi=10.1192/bjp.173.6.519}}&lt;/ref&gt;

== નોંધ ==
=== સંદર્ભો ===
{{Reflist|colwidth=30em}}

=== પસંદગીના કાર્ય ===
* {{vcite book |title=Diagnostic and statistical manual of mental disorders, Fourth Edition, Text Revision: DSM-IV-TR |author=American Psychiatric Association |publisher=American Psychiatric Publishing, Inc. |location=Washington, DC |year=2000a|isbn=0890420254|ref= CITEREFAmerican_Psychiatric_Association2000a |author=American Psychiatric Association}}
* {{vcite book|author=Barlow DH |coauthors=Durand VM |title=Abnormal psychology: An integrative approach (5th ed.) |publisher=Thomson Wadsworth |location=Belmont, CA, USA |year=2005 |isbn=0534633560|ref= CITEREFBarlow2005}}
* {{vcite book |author=Beck AT, Rush J, Shaw BF, Emery G|title=Cognitive Therapy of depression |publisher=Guilford Press |location=New York, NY, USA |year=1987|origyear=1979 |isbn=0898629195|ref= CITEREFBeck1987}}
* {{Cite book|author=Simon, Karen Michele; Freeman, Arthur M.; Epstein, Norman |title=Depression in the family |publisher=Haworth Press |location=New York |year=1986 |isbn=0-86656-624-4 |ref=CITEREFFreemanEpsteinSimon1987}}
* {{vcite book |author=Hergenhahn BR|title=An Introduction to the History of Psychology |edition=5th |publisher=Thomson Wadsworth |location=Belmont, CA, USA |year=2005|isbn=0534554016|ref= CITEREFHergenhahn2005}}
* {{vcite book |author=May R |title=The discovery of being: Writings in existential psychology |publisher= W. W. Norton &amp; Company |location=New York, NY, USA |year=1994|isbn=0393312402|ref= CITEREFMay1994}}
* {{vcite book |author=Hadzi-Pavlovic, Dusan; Parker, Gordon |title=Melancholia: a disorder of movement and mood: a phenomenological and neurobiological review |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, UK |year=1996 |isbn=0-521-47275-X|ref= CITEREFParker1996}}
* {{vcite book |title=[[British National Formulary]] (BNF 56) |author=Royal Pharmaceutical Society of Great Britain |year=2008 |publisher=BMJ Group and RPS Publishing |location=UK |isbn=9780853697787 |url=http://www.bnf.org/bnf/ |ref=CITEREFRoyal_Pharmaceutical_Society_of_Great_Britain2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150513222626/http://www.bnf.org/bnf/ |date=2015-05-13 }}
* {{vcite book|author=Sadock, Virginia A.; Sadock, Benjamin J.; Kaplan, Harold I. |title=Kaplan &amp; Sadock's synopsis of psychiatry: behavioral sciences/clinical psychiatry |publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins |location=Philadelphia |year=2003 |isbn= 0781731836| ref= CITEREFSadock2002}}

== બાહ્ય લિંક્સ ==
* [http://www.bbc.co.uk/headroom/mental_health/depression.shtml બીબીસી (BBC) હેડરૂમ:] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101122040955/http://www.bbc.co.uk/headroom/mental_health/depression.shtml |date=2010-11-22 }} અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ ડિપ્રેસન
* [http://behavenet.com/capsules/disorders/mjrdepd.htm ડીએસએમ-4 (DSM-IV) ડાયગ્નોસ્ટિક ક્રાઇટેરિયા ફોર મેજર ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર] – ડીએસએમ-4-ટીઆર (DSM-IV-TR) behavenet.comમાંથી લખાણ
* {{dmoz|Health/Mental_Health/Disorders/Mood/Depression|Depression}}
* [http://www.evidence.nhs.uk/search.aspx?t=Depression એનએચએસ (NHS) એવિડન્સ– ડિપ્રેસન માટે સર્ચ પરિણામ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101122154651/http://www.evidence.nhs.uk/search.aspx?t=Depression |date=2010-11-22 }}
* [http://www.depressionalliance.org ડિપ્રેસન એલાયન્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190911211824/https://www.depressionalliance.org/ |date=2019-09-11 }} – ડિપ્રેસન એલાયન્સએ ક્લિનિકલ ડિપ્રેસન અને અસ્વસ્થતાથી પીડાતા લોકો માટે કામ કરતી યુકે (UK)ની એક સેવાભાવી સંસ્થા છે.

{{Mental and behavioural disorders|selected = mood}}
{{Bipolar disorder}}


{{DEFAULTSORT:Major Depressive Disorder}}
[[શ્રેણી:ઇનકન્સ્ટિટન્ટ સાઇટેશન સાથેના લેખો]]
[[શ્રેણી:મનોસ્થિતિ ડિસઓર્ડર]]
[[શ્રેણી:અસાધારણ મનોવિજ્ઞાન]]
[[શ્રેણી:દવાઓનો ઇતિહાસ]]
[[શ્રેણી:બાઇપોલર સ્પેક્ટ્રમ]]</text>
      <sha1>0yvhk1wcbt2zxx56puoug8vxg1nh77n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ઍલન ટ્યુરિંગ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31006</id>
    <revision>
      <id>903224</id>
      <parentid>903103</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T15:32:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="366407" sha1="cauvrhzd4znf0go5z27b101xxn3hqb7" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{Infobox scientist
| name              = ઍલન ટ્યુરિંગ
| image             =Alan Turing az 1930-as években.jpg| image_width       =
| caption           =
| birth_date        = {{Birth date|1912|6|23|df=yes}}
| birth_place       = [[Maida Vale]], London, England, United Kingdom
| death_date        = {{Death date and age|1954|6|7|1912|6|23|df=yes}}
| death_place       = [[Wilmslow]], [[Cheshire]], England, United Kingdom
| nationality       = British
| field             = [[Mathematician]], [[logician]], [[cryptanalyst]],  [[computer scientist]]
| work_institutions = [[University of Cambridge]]&lt;br /&gt;[[Government Code and Cypher School]]&lt;br /&gt;[[National Physical Laboratory, UK|National Physical Laboratory]]&lt;br /&gt;[[University of Manchester]]  
| alma_mater        = [[King's College, Cambridge]]&lt;br /&gt;[[Princeton University]]
| doctoral_advisor  = [[Alonzo Church]]
| doctoral_students = [[Robin Gandy]]
| known_for         = [[Halting problem]]&lt;br /&gt;[[Turing machine]]&lt;br /&gt;[[Cryptanalysis of the Enigma]]&lt;br /&gt;[[Automatic Computing Engine]]&lt;br /&gt;[[Turing Award]]&lt;br /&gt;[[Turing Test]]&lt;br /&gt;[[Turing pattern]]s
| prizes            = [[Officer of the Order of the British Empire]]&lt;br /&gt;[[Fellow of the Royal Society]]
}}
'''ઍલન મેથીસન ટ્યુરિંગ''', ઓબીઈ, એફઆરએસ; 23 જૂન 1912 – 7 જૂન 1954), અંગ્રેજી ગણિતશાસ્ત્રી, તર્કશાસ્ત્રી,સંકેતલિપિના વિશ્લેષક અને કમ્પ્યૂટર વૈજ્ઞાનિક હતા. તેમણે ટ્યુરિંગ મશિન સાથે ગાણિતિક નિયમો અને ગણતરીની વિભાવનાનું નિર્દિષ્ટીકરણ પૂરું પાડીને કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના વિકાસમાં અત્યંત પ્રભાવશાળી યોગદાન આપ્યું હતું, જેણે આધુનિક [[કમ્પ્યૂટર]]ના સર્જનમાં મહત્તવપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref name=&quot;AFP&quot;/&gt; [[બીજું વિશ્વ યુદ્ધ|બીજા વિશ્વ યુદ્ધ]] દરમિયાન, ટ્યુરિંગે ગવર્મેન્ટ કોડ અને  સાયફર સ્કૂલ બ્લેત્ચલેય પાર્ક, બ્રિટનના કોડબ્રેકીંગ સેન્ટર માટે કામ કર્યું. થોડા સમય માટે તેઓ હટ 8 વિભાગના મુખ્યાધિકારી હતા, આ વિભાગ જર્મન નૌકા સૈન્યને સંબંધિત સંકેતલિપિના વિશ્લેષણમાટે જવાબદાર હતું. તેમણે જર્મનસંકેતલિપિને તોડતી પદ્ધતિઓમાંની એક યોજના નક્કી કરી રાખી હતી, જેમાં બોમ્બે પદ્ધતિ, ઈલેક્ટ્રોમીકેનીકલમશીન ઈનીગ્મા મશીન માટે ગોઠવણી શોધી શકે છે, તેનો સમાવેશ થાય છે. યુદ્ધ પછી તેમણે નેશનલ ફિઝીકલ લેબોરેટરી ખાતે કામ કર્યું, જ્યાં એસીઈ(ACE), એક સંગ્રહ કરી શકાય એવા કમ્પ્યૂટર પ્રોગ્રામની સૌ પ્રથમ ડિઝાઈન તૈયાર કરી. તેમના જીવનના અંત ભાગમાં ટ્યુરિંગને ગાણિતિક જીવવિજ્ઞાનમાં રસ પડ્યો.  તેમણે આકાર વિકાસ(મૉર્ફોજિનેસિસ)નું રસાયણશાસ્ત્ર આધારિત પેપર લખ્યું,&lt;ref&gt;{{Cite journal| last= Turing | first= A. M. | title = The Chemical Basis of Morphogenesis | journal = Philosophical Transactions of The Royal Society of London, series B | volume = 237 | pages = 37–72 | year = 1952 }}&lt;/ref&gt; અને તેમણે ઓસીલેટીંગકેમિકલ રીએક્શન જેમ કે બીલોઅસોય- ઝાબોટીન્સ્કાય રીએક્શનનું અનુમાન કર્યું, જેનું 1960ના દાયકાઓમાં સૌ પ્રથમ વખત અવલોકિત બન્યું. 

ટ્યુરિંગની સજાતીયતા 1952માં ફોજદારી ફરિયાદમાં પરિણમી- તે સમયે યુનાઈટેડ કિંગડ્મમાં સજાતીય વર્તણૂક ગેરકાયદેસર હતી- અને તેમણે જેલના વિકલ્પ તરીકે સ્ત્રી હોર્મોન(રાસાયણિક ખસીકરણ)ની સાથે સારવાર સ્વીકારી હતી. તેઓ 1954માં તેમના 42મા જન્મદિવસનાં કેટલાંક અઠવાડિયા પહેલાં, સાઈનાઈડ ઝેરથી મૃત્યુ પામ્યા.  કાયદેસરની તપાસમાં તે આત્મહત્યા હોવાનું શોધાયું હતું, તેમની માતા અને કેટલાક અન્ય લોકો તેમના મોતને એક અકસ્માત હોવાનું માની રહ્યાં હતાં.   10 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ, ઈન્ટરનેટ ઝુંબેશને અનુસરતાં, યુદ્ધ પછી ટ્યુરિંગની સાથે જે રીતનો વ્યવહાર થયો હતો, તે માટે બ્રિટિશ સરકાર વતી બ્રિટિશ વડાપ્રધાન ગોર્ડોન બ્રાઉને સત્તાવાર જાહેર માફી માંગી હતી. .&lt;ref name=&quot;PM-apology&quot;&gt;{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8249792.stm | title = PM apology after Turing petition | date = 11 September 2009 | work = BBC News}}&lt;/ref&gt;

== બાળપણ અને યુવાની ==
ઍલન ટ્યુરિંગનું ગર્ભધાન [[છત્રપુર]],[[ઓરિસ્સા]], ભારતમાં થયું હતું.&lt;ref name=&quot;Hodges1983P5&quot;&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=5}}&lt;/ref&gt; તેમના પિતા, જુલિયસ મેથીસન ટ્યુરિંગભારતીય નાગરિક સેવાના સભ્ય હતા. જુલિયસ અને તેની પત્ની સારા (પૂર્વાશ્રમમાં સ્ટોનેય; 1881–1976, એડવર્ડ વોલ્લર સ્ટોનેય, મદ્રાસ રેલ્વેના મુખ્ય એન્જિનીયરની પુત્રી હતાં) ઇચ્છતાં હતાં કે ઍલનનો ઉછેર ઈંગ્લેન્ડમાં થાય, તેથી તેઓ મૈડા વેલે&lt;ref name=&quot;englishheritaget&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.english-heritage.org.uk/server/show/nav.001002006005/chooseLetter/T | title = London Blue Plaques | access-date = 10 February 2007 | work = English Heritage}}&lt;/ref&gt;, લંડનમાં પાછાં આવ્યાં, જ્યાં ઍલન ટ્યુરિંગનો જન્મ 23 જૂન 1912ના રોજ થયો, જે પાછળથી કોલોન્નાડે હોટલપર બિલ્ડીંગની બહારની બાજુ&lt;ref&gt;{{openplaque|381}}&lt;/ref&gt;એ એક વાદળી તકતી દ્વારા નોંધાયેલું હતું.&lt;ref name=&quot;Hodges1983P5&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;turingorguk&quot;&gt;{{Cite web| url=http://www.turing.org.uk/turing/scrapbook/memorial.html | title=The Alan Turing Internet Scrapbook | access-date=26 September 2006}}&lt;/ref&gt; તેમને જ્હોન નામનો મોટો ભાઈ હતો. તેમના પિતાનું નાગરિક સેવા કમિશન હજી પણ સક્રિય હતું અને ટ્યુરિંગના બાળપણનાં વર્ષો દરમિયાન તેમનાં માતા-પિતા તેમના બે પુત્રોને નિવૃત્ત આર્મી દંપતી પાસે મૂકી, હેસ્ટીંગ્સ, ઈંગ્લેન્ડ&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=6}}&lt;/ref&gt; અને ભારત વચ્ચે આવ-જા કરતાં હતાં.  જીવનમાં ખૂબ જ જલદી, ટ્યુરિંગે પાછળથી વધુ પ્રમુખતાઓ દર્શાવી હતી જે પ્રતિભાસંપન્ન હોવાની નિશાની દર્શાવતી હતી.&lt;ref name=&quot;toolbox&quot;&gt;{{Cite web |title=Alan Turing&amp;nbsp;– Towards a Digital Mind: Part 1 |first=G. James |last=Jones |date=11 December 2001 |url=http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |access-date=27 July 2007 |work=System Toolbox |archive-date=3 ઑગસ્ટ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

છ વર્ષની ઉંમરે તેમના વાલીએ સેન્ટ મિશેલ, દિવસની સ્કૂલમાં તેમનું નામ નોંધાવ્યું હતું.  તેમની પ્રતિભા શરૂઆતમાં જ મુખ્ય શિક્ષિકાએ ઓળખી કાઢી, એવી રીતે તેમના ક્રમશઃ ઘણા શિક્ષકોએ તેમની પ્રતિભા ઓળખી હતી.  1924માં, 14 વર્ષની ઉંમરે, તેઓ ડૂરસેટમાં બજાર ભરાય એવા શહેર શેરબોર્નમાં જાણીતી સ્વતંત્ર્ય શાળાશેરબોર્ન શાળામાં ગયા.  સત્રના પ્રથમ દિવસે બ્રિટનમાં સામાન્ય હડતાળ હતી, પણ તેને પ્રથમ દિવસે હાજર રહેવું હતું તે નિર્ધારિત હતું, તેથી તેણે તેની સાઈકલ સાઉથએમ્પટોનથી શાળા સુધી {{convert|60|mi|km}}થી વધુ દોરીને લઈ ગયો, આખી રાત પ્રવાસી માટેની વીશીમાં રોકાયો.&lt;ref name=&quot;metamagical&quot;&gt;{{Cite book|title=Metamagical Themas: Questing for the Essence of Mind and Pattern |first=Douglas R. |last=Hofstadter |year=1985 |publisher=Basic Books |isbn=0-465-04566-9 |oclc=230812136}}&lt;/ref&gt;

[[ચિત્ર:KingsCollegeChapel.jpg|thumb|કિંગ્સ કોલેજ, કેમ્બ્રીજ ખાતે કમ્પ્યૂટર ખંડનું નામ ટ્યુરિંગના નામથી રાખવામાં આવ્યું હતું, જ્યાં તેઓ 1931માં વિદ્યાર્થી અને 1935માં ફેલો બન્યા હતા.]]

ટ્યુરિંગની કુદરતી રુચિ ગણિત અને વિજ્ઞાન હોવાથી શેરબોર્નમાં કેટલાક શિક્ષકો, જેમની શિક્ષણની વ્યાખ્યામાં સાહિત્યપર વધુ ભાર આપતા હતા, પરિણામે તેઓ પ્રત્યેથી તેમને આદર ન મળ્યો.  તેમના મુખ્ય શિક્ષકે તેમના વાલીને લખ્યું હતું-  &quot;હું આશા રાખું છું કે તે બે સ્ટૂલની વચ્ચે ન પડે. જો તેને જાહેર શાળામાં રહેવું હશે, તો તેણે ચોક્કસપણે ''શિક્ષિત''  થવાનું ધ્યેય રાખવું જ પડશે.  જો તેણે માત્ર''વિજ્ઞાનના વિશેષજ્ઞ''  બનવું હશે, તો તે જાહેર શાળામાં તેનો સમય બરબાદ કરી રહ્યો છે. &quot;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}&lt;/ref&gt; આ બધું થવા છતાં, ટ્યુરિંગે અભ્યાસમાં નોંધનીય ક્ષમતા દર્શાવવાની ચાલુ રાખી. 1927માં પ્રાથમિક કલનશાસ્ત્રનો અભ્યાસ કર્યાં વિના જ તેને જટિલ સમસ્યાઓ ઉકેલવામાં મજા આવતી હતી.  1928માં, 16 વર્ષની ઉંમરે, ટ્યુરિંગને [[આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન|આર્બલ્ટ આઈન્સ્ટાઈન]]ના કાર્યનો ભેટો થયો, તેણે માત્ર તેને સમજી લીધું એટલું જ નહીં, પણ તેણે એક લખાણમાંથી, કે જેમાં ક્યારેય એવું સ્પષ્ટપણે દર્શાવાયું નહોતું, તેમાંથી ન્યુટનના ગતિના નિયમોઅંગે આઈન્ટાઈનના પ્રશ્નો અંગે અનુમાન લગાવ્યું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=34}}&lt;/ref&gt; 

ટ્યુરિંગની આશાઓ અને આકાંક્ષાઓ તેણે શાળામાં પોતાનાથી સહેજ મોટા વિદ્યાર્થી, ક્રિસ્ટોફર મોર્કોમ સાથે વિકસાવેલી નજીકની મિત્રતા દ્વારા વધુ ઊભરી. મોર્કોમ ટ્યુરિંગની પ્રથમ પ્રેમ જિજ્ઞાસા હતી. મોર્કોમ તેઓની શેરબોર્ન ખાતેની છેલ્લા સત્રના માત્ર થોડાં અઠવાડિયાં પહેલાં, ગાયનું ચેપી [[દૂધ]] પીધા પછી સંકોચાઈને, ગાયનાં ફેફસાંના ક્ષય રોગની જટિલતાથી મૃત્યુ પામ્યો.&lt;ref name=&quot;teuscher&quot;&gt;** {{Cite book|last=Teuscher |first=Christof (ed.) |authorlink=Christof Teuscher |title=Alan Turing: Life and Legacy of a Great Thinker |year=2004 |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer-Verlag]] |isbn=3-540-20020-7 |oclc=53434737 62339998}}&lt;/ref&gt;  ટ્યુરિંગનો ધાર્મિક વિશ્વાસ કકડભૂસ થઈ ગયો અને તે નાસ્તિક બની ગયો. તેણે તમામ વસ્તુઓ જડવાદજ છે, એવી હકીકત ખાતરીપૂર્વક સ્વીકારી લીધી, જેમાં જીવિત માનવીય મગજનો પણ સમાવેશ થાય છે,&lt;ref&gt;પાઉલ ગ્રે, [http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html ઍલન ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822093918/http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html |date=2008-08-22 }} સદીના સૌથી મહત્વના ટાઈમ સામાયિકના લોકો, પાન નં ૨&lt;/ref&gt; પણ તે હજી પણ એવું માનતા હતાં કે મૃત્યુ પછી આત્માનું અસ્તિત્વ હોય છે.&lt;ref&gt;[http://www.turing.org.uk/turing/scrapbook/spirit.html ધી ઈન્સ્પીરેશન ઓફ લાઈફ એન્ડ ડેથ, 1928–1932] ઍલન ટ્યુરિંગ સ્કેપબુક &lt;/ref&gt;

== યુનિવર્સિટી અને ગણનક્ષમતા (કમ્પ્યૂટેબિલિટી) અંગેનું કાર્ય ==
[[ચિત્ર:Alan Turing Memorial Closer.jpg|thumb|સેકવિલે પાર્ક, માન્ચેસ્ટરમાં ઍલન ટ્યુરિંગનું યાદગાર પૂતળું]]
શેરબોર્ન પછી, ટ્યુરિંગ કેમ્બ્રિજ, કિંગસ્ કોલેજમાં અભ્યાસ કરવા ગયો.   ત્યાં તેણે તેના ગ્રેજ્યુએશન પહેલાંના ત્રણ વર્ષો 1931થી 1934 પસાર કર્યાં, [[ગણિત]]માં પ્રથમ વર્ગ ઓનર્સ સાથે ગ્રેજ્યુએટ થયો અને 1935માં સેન્ટ્રલ લિમિટ થિયરમ પરના મહાનિબંધની ક્ષમતા પર કિંગ કોલેજ ખાતે ફેલોતરીકે ચૂંટાઈ આવ્યો.&lt;ref&gt;જોહ્ન ઓલ્ડરીચનો ત્રીજો વિભાગ જુઓ, &quot;ઈંગ્લેન્ડ અને કોન્ટીનેન્ટલ પ્રોબેબલીટી ઈન ઈન્ટ વોર યર્સ&quot;, જર્નલ ઈલેક્ટોનીક d'Histoire des Probabilités et de la Statistique, ભાગ  5/2 [http://www.jehps.net/decembre2009.html ડિસેમ્બર 2009] જર્નલ ઈલેક્ટ્રોનિક d'Histoire des Probabilités et de la Statistique&lt;/ref&gt;

તેમના અતિમહત્ત્વના પેપર &quot;ઓન કમ્યૂટેબલ નંબરસ્, વીથ એન એપ્લીકેશન ટુ ધી  ''એન્ટ્સેઈડંગસપ્રોબ્લેમ (Entscheidungsproblem)'' &quot;,&lt;ref&gt;{{Cite journal | last= Turing | first= A. M. |year=1936 | publication-date = 1936–37 | title = On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem | periodical = Proceedings of the London Mathematical Society | series = 2 | volume = 42 | pages = 230–65 | doi= 10.1112/plms/s2-42.1.230 | url = http://www.comlab.ox.ac.uk/activities/ieg/e-library/sources/tp2-ie.pdf}} (અને {{Cite news| last = Turing | first = A.M. | publication-date = 1937 | title = On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem: A correction | periodical = Proceedings of the London Mathematical Society | series = 2 | volume = 43 | pages = 544–6 | doi = 10.1112/plms/s2-43.6.544 | year = 1938 }})&lt;/ref&gt; ટ્યુરિંગે ગણતરી અને પ્રૂફની મર્યાદાઓ પરના 1931ના કુર્ટ ગોડેલનાં પરિણામો પર પુનઃસૂત્રો તારવી, ગોડેલના વૈશ્વિક ગાણિતિક આધારિત યાંત્રિક ભાષા સાથે ફેરબદલી કરીને યાંત્રિક અને સરળ ડિવાઈસો મૂક્યા, જે ટ્યુરિંગ મશીનો તરીકે જાણીતાં બન્યાં. તેમણે સાબિત કર્યું કે કેટલાંક આવા મશીનો કોઈપણ કલ્પના જો અલ્ગોરિધમ પ્રમાણે રજૂ કરવામાં આવે તો તેની ગાણિતિક ગણતરી કરવા માટે તે સક્ષમ બનશે.  તેઓ સાબિત કરતાં ગયા કે ટ્યુરિંગના મશીન માટે અચકાવવાની સમસ્યા અનિશ્ચિત છે જે સૌ પ્રથમ વખતે દર્શાવતાં ''એન્ટ્સેઈડંગસપ્રોબ્લેમ (Entscheidungsproblem)'' નો કોઈ ઉકેલ નથી કે એવું સાબિત કરતા ગયા હતા. તે નક્કી કરવું શક્ય નથી, વાસ્તવમાં, જ્યારે પણ ગાણિકીત ક્રિયા ટ્યુરિંગ મશીનને આપવામાં આવશે ત્યારે તે હંમેશા અચકાશે કે કેમ.  જો કે તેમના લેમ્બડા કલનને આદર આપવામાં એલોન્ઝો ચર્ચને સમકક્ષ પ્રુફ પથી તેમનું પ્રુફ પ્રકાશિત થયું હતું, તે વખતે ટ્યુરિંગ ચર્ચના કામથી અજાણ હતા. 

ટ્યુરિંગે તેમની યાદશક્તિમાં લખ્યું હતું કે તેઓ આ 1936 પેપર સ્વીકારવા અંગે નિરાશ થયા હતા અને તે અંગે માત્ર બે વ્યક્તિઓએ પ્રતિક્રિયા આપી- તેઓ હતા [[Wikipedia talk:Articles for creation/Heinrich Scholz|હૈન્રીચ સ્કૂલઝ]]અને રિચાર્ડ બેવેન બ્રેઈથવેઈટ. ટ્યુરિંગનો અભિગમ નોંધનીય પણે ઘણો ખુલ્લો અને સ્વયંસ્ફૂર્ત છે. અન્ય કોઈ પણ મશીનની જે એક આવું મશીન પણ કાર્ય કરી શકે એવા વિચારને પણ એક યુનિવર્સલ (ટ્યુરિંગ) મશીનની તેની ધારણામાં નવીનતાથી ઉતાર્યો હતો.  અથવા બીજા શબ્દોમાં, કોઈની પણ ગણતરી કરવાની ક્ષમતા સાબિત થાય છે તે ગણતરી કરે છે, તેનો અડસટ્ટો લગાવાય છે.  ટ્યુરિંગ મશીનો આ દિવસોમાં ગણતરી કરવાના સિદ્ધાંતમાં અભ્યાસ માટે કેન્દ્રિય ભાગ છે, સ્ટીફન વોલ્ફ્રામ દ્વારા 2 રાજ્ય 3 ચિહ્નો ટ્યુરિંગ મશીન શોધ એક સૌથી સરળ ઉદાહરણબને છે.&lt;ref&gt;[http://www.wired.com/wiredscience/2007/10/college-kid-pro/ કોલેજ કીડ પ્રૂવ ધેટ વોલ્ફ્રામસ ટ્યુરિંગ મશિન યુનિવર્સલ કમ્પ્યૂટરોમાંનું સૌથી સરળ છે] વાયર્ડ 24 ઓક્ટોબર 2007&lt;/ref&gt; પેપરવ્યાખ્યાયિત સંખ્યાઓની કલ્પના પણ રજૂ કરે છે. 

સપ્ટેમ્બર 1936થી જુલાઈ 1938 સુધી તેમણે ઍલોન્ઝો ચર્ચ હેઠળ અભ્યાસ કરવા માટે ઇન્સ્ટિટયૂટ ફોર એડવાન્સડ સ્ટડી, પ્રીન્સેટન, ન્યુ જર્સી ખાતે તેમનો મોટા ભાગનો સમય પસાર કર્યો.   સાથો સાથ પોતાના માત્ર ગાણિતને લગતા કામમાં તેમણે સાંકેતિક લિપિનો અભ્યાસ કર્યો અને એક વિદ્યુત યાંત્રિક દ્વિગુણ ગુણકના ચોથા તબક્કામાંથી ત્રણનું નિર્માણ પણ કર્યું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=138}}&lt;/ref&gt; જૂન 1938માં તેમણે પ્રીન્સેટનમાંથી તેમની Ph.D.ની ડીગ્રી મેળવીઃ તેમનો મહાનિબંધ સાપેક્ષ ગણતરીની કલ્પનાને રજૂ કરતો હતો, જ્યાં ટ્યુરિંગ મશીનો કહેવાતી ભાવિ આગાહી સાથે દલીલ કરે છે, સમસ્યાઓના અભ્યાસને મંજૂરી આપતાં, તે એક ટ્યુરિંગ મશીન દ્વારા ઉકેલી શકાતું નથી. કેમ્બ્રીજ ખાતે પાછા આવતાં, તેમણે લુડ્વીગ વિટ્ટુજેનસ્ટીન દ્વારા ગણિતની સ્થાપનાઅંગેના વ્યાખ્યામાં હાજરી આપી હતી.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=152}}&lt;/ref&gt; શિષ્ટાચારના કડક પાલનથી ટ્યુરિંગના પ્રતિકાર સાથે બે વ્યક્તિઓએ દલીલ કરી અને અસહમતિ દાખવી અને વિટ્ટજેનસ્ટીનની દલીલ એ હતી કે ગણિતશાસ્ત્રી કશા પણ તદ્દન સત્યો શોધી કાઢતા નથી પણ તેના બદલે તેઓ તેનું નવનિર્માણ કરે છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|pp=153–154}}&lt;/ref&gt; તેમણે અંશકાલીન સમય માટે ગવર્મેન્ટ કોડ અને સિફર સ્કૂલ (GCCS) સાથે કામ પણ કર્યું. 

== સંકેતલિપિ વિશ્લેષણ ==
[[ચિત્ર:Turing flat.jpg|thumb|બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે તબેલામાં બે કોટેજો.જ્યારે તેઓ હટ 8માં ગયા ત્યારે તેમણે અહીં 1939થી ૧૯૪૦ સુધી કામ કર્યું. ]]
બીજા વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન, ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે જર્મન સંકેતોને તોડવામાંના પ્રયત્નોમાં એક મુખ્ય સહભાગી હતા. યુદ્ધ પહેલાં સીફર બ્યુરોમાંથી પોલેન્ડમાં મેરિન રેજેવ્સ્કી,જેર્ઝી રોઝીસ્કીઅને હેન્રીક ઝીગાલ્સ્કી દ્વારા સંકેતલિપિ વિશ્લેષણના કામની શરૂઆત પર, તેમણેઈનીગ્મા મશીન અને લોરેન્ઝ એસઝેડ 40/42 (એક ટેલીપ્રિન્ટર(ટેલીટાઈપ) બ્રિટિશ દ્વારા ''ટ્યુની''  કોડવાળું નામ ધરાવનાર સાંકેતિક જોડાણ) એ બંનેને તોડવા માટે ઊંડા જ્ઞાન દ્વારા ફાળો આપ્યો હતો, અને થોડા સમય માટે, જર્મન નૌકાદળના સિગ્નલો વાંચવા માટે જવાબદાર વિભાગ હટ 8ના મુખ્ય વ્યક્તિ હતા. 

સપ્ટેમ્બર 1938થી ટ્યુરિંગ કોડ તોડતી બ્રિટિશ સંસ્થા ગવર્મેન્ટ કોડ અને સાઈફર સ્કૂલ(GCCS), સાથે ખંડ-સમય  માટે (અનુમાન અનુસાર બ્રિટિશ ફોરેન ઓફિસમાટે)  કામ કર્યું હતું. તેમણે જર્મન ઈનીગ્મા મશીનની સમસ્યા પર કામ કર્યું અને GCCSના સિનિયર કોડબ્રેકર ડીલ્લી ક્નોક્ષસાથે મળીને કામ કર્યું.&lt;ref&gt;જેક કોપલેન્ડ, &quot;કોલોસ્સસ અને કમ્પ્યૂટરની ઉંમરનું ચિત્ર, પાના નં 352 ''એક્શન ધી ડે'' , 2001&lt;/ref&gt; 4 સપ્ટેમ્બર 1939એ જર્મની પર યુકે(UK)એ યુદ્ધનું એલાન કર્યું, ત્યારે ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક, જીસીસીએસના યુદ્ધ સમયના સ્ટેશન પર હાજર થયા હતા.&lt;ref name=&quot;Copeland2006p378&quot;&gt;કોપલેન્ડ, 2006 પાન નં. 378&lt;/ref&gt; 1945માં, ટ્યુરિંગને તેમની યુદ્ધ સમયની સેવાઓ બદલ ઓબીઈ દ્વારા સન્માન આપવામાં આવ્યું, પણ તેમનું કાર્ય ઘણાં વર્ષો સુધી ખાનગી રહ્યું. ટ્યુરિંગ પાસે બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે કંઈક પ્રતિષ્ઠિત વિચિત્રતા હતી. જેક ગુડ, સંકેતલિપિના વિશ્લેષક, જેમણે તેમની સાથે કામ કર્યું હતું, તેમણે ટ્યુરિંગ વિશે રોનાલ્ડ લેવિને ટાંકીને કહ્યું: &lt;blockquote&gt; દરેક વર્ષે જૂનના પ્રથમ અઠવાડિયામાં તેને હે ફિવર (પરાગને લીધે થતી ઉધરસ અને ક્યારેક દમનો વિકાર)નો ખરાબ હુમલો લાગુ પડતો હતો, અને તેઓ પરાગરજને દૂર રાખવા માટે ઓફિસમાં પહેરવાનો સર્વિસ ગેસ માસ્ક સાયકલ ચલાવતી વખતે પહેરી લેતા.  તેમની સાયકલમાં ખરાબી હતીઃ ચેન નિયમિત અંતરાલે ઉતરી જતી. તેને સમી કરાવવાને બદલે તેઓ ગોળ ફરતાં પેડલની ગણતરી કરતાં અને ચેન સરખી કરવાના સમયે સાયકલ પરથી ઉતરી હાથ દ્વારા ચેનને સરખી કરતા.  તેમની અન્ય વિચિત્રતા એ હતી કે તેઓ તેમના મગ (પ્યાલા)ને ચોરી થતો અટકાવવા માટે રેડિયેટરની પાઈપ સાથે બાંધી દેતા.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Lewin|1978|p=57}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;
બ્લેત્ચલેય ખાતે કામ કરતી વખતે, ટ્યુરિંગ, એક પ્રતિભાસંપન્ન લાંબુ અંતર દોડનારા હતા, પ્રસંગોપાત્ત જ્યારે તેમની જરૂરિયાતત ઉચ્ચ-સ્તરી બેઠકો માટે પડતી ત્યારે તેઓ {{convert|40|mi}} થી [[લંડન]] સુધી દોડતા.&lt;ref&gt;''બોડીગાર્ડ ઓફ લીઝ'' , એન્થોની કેવ બ્રાઉન દ્વારા, 1975.&lt;/ref&gt;

=== ટ્યુરિંગ- વેલ્ચમેન બોમ્બી ===
બ્લેત્ચલેય પાર્કમાં આવ્યાં પછી થોડા અઠવાડિયામાં,&lt;ref name=&quot;Copeland2006p378&quot;/&gt; ટ્યુરિંગ ચોક્કસ પ્રકારના ઈલેક્ટ્રોમીકેનીકલ મશીન વિશે જણાવ્યું, જે ઈનીગ્માને તોડવા માટે બોમ્બા કરતાં વધુ ઝડપી મદદ કરી શકે છે, 1938 પછી મૂળ પોલીશ-ડિઝાઈન બોમ્બામાં સુધારાવધારા થયા બાદ તેનું નામ બોમ્બી થયું. ગણિતશાસ્ત્રી ગોર્ડોન વેલ્ચમેન દ્વારા વધુ તીવ્ર બનાવવાના સૂચન સાથે બોમ્બી એક પ્રાથમિક સાધનોમાંનું એક બન્યું અને ઈનીગ્મા પર પ્રહાર કરવા-સંદેશાઓના વિનિમયમાં રક્ષણ મેળવવાના  ઉપયોગમાં યંત્ર પાસે કામ લેવામાં મુખ્ય બન્યું. 

[[ચિત્ર:Bombe-rebuild.jpg|thumbnail|બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે બોમ્બીની એક સંપૂર્ણ અને કાર્યશીલ પ્રતિકૃતિ]]

જેક ગુડનો મત: &lt;blockquote&gt;મારા ''મતે''  ટ્યુરિંગનો અત્યંત મહત્તવનો ફાળો બોમ્બી, સંકેતલિપિનું વિશ્લેષણ કરતાં મશીનની ડિઝાઈન કરવામાં હતો. તેમની પાસે એવો વિચાર હતો કે જેનો તમે ઉપયોગ કરી શકો, પરિણામ રૂપે, તર્ક શાસ્ત્રનો એક પ્રમેયમાં વાહિયાતની બદલે બિનતાલીમી કાન લાગે છે, તેનાથી વિરોધાભાસી તમે ''દરેક વસ્તુનું''  અનુમાન લગાવી શકો છો.&lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/title/tt1155383/episodes &quot;ધી મેન હુ ક્રેક્ડ ઈનીગ્મા&quot;], UKTV ઔતિહાસિક ચેનલની દસ્તાવેજી શ્રેણીઓનો ચોથો ભાગ [http://www.imdb.com/title/tt1157073/ &quot;હિરોઝ ઓફ વર્લ્ડ વોર 2&quot;]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

બોમ્બી ઈનીગ્મા સંદેશા (એટલે કે રોટરનો ક્રમ, રોટરની ગોઠવણી, વગેરે)માટે શક્ય એટલી સાચી ગોઠવણોના ઉપયોગ માટે શોધ કરતું હતું, અને યોગ્ય'' ભાષાંતરઃ''  સંભાવ્ય વાક્યનો એક ટુકડાનો ઉપયોગ કરતું. રોટરો(જેને 10&lt;sup&gt;19&lt;/sup&gt; દરજ્જાનો ઓર્ડર અથવા યુ બોટ ચાર-રોટર માટે 10&lt;sup&gt;22&lt;/sup&gt;થી ભિન્ન હોય છે)&lt;ref&gt;&quot;ધી મેન હુ ક્રેક્ડ ઈનીગ્મા&quot;માં પ્રોફેસર જેક ગુડ, 2003: &quot;જો મારી યાદદાસ્ત સાચી છે&quot;, તેમની ચેતવણી સાથે &lt;/ref&gt;ના દરેક શક્ય ગોઠવણીઓ માટે બોમ્બી ભાષાંતરના આધાર પર તાર્કીક અનુમાનોની સાંકળની ભજવણી કરી, ઈલેક્ટ્રીક રીતે તેનું અમલીકરણ કરતું. જ્યારે વિરોધાભાસ ઉદ્ભવે ત્યારે બોમ્બીને શોધી કાઢવામાં આવે છે, અને તે ગોઠવણીને કાઢી નાખવામાં આવે છે અને પછી બીજા પર આગળ વધવામાં આવે છે. મોટાભાગની શક્ય ગોઠવણીઓ વિરોધાભાસો સર્જે છે અને તેને નાશ કરવામાં આવે છે, માત્ર ખૂબ ઓછા ઊંડાણપૂર્વક સંશોધન કરવા માટે બાકી રહે છે. ટ્યુરિંગનું બોમ્બી 18 માર્ચ 1940માં પ્રથમ વખત ઈન્સ્ટોલ થયું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=191}}&lt;/ref&gt; યુદ્ધ પૂર્ણ થતાં પહેલાં 200 થી પણ વધારે બોમ્બીઓ કાર્યાન્વિત કરવામાં આવ્યાં હતાં.&lt;ref name=&quot;codebreaker&quot;&gt;{{Cite web|title=Alan Turing, Codebreaker and Computer Pioneer |last=Copeland |first=Jack |coauthors=Diane Proudfoot |month=May | year=2004 |url=http://www.alanturing.net/turing_archive/pages/Reference%20Articles/codebreaker.html |access-date=27 July 2007}}&lt;/ref&gt;

=== હટ  8 and નોકાદળનું ઈનીગ્મા ===
[[ચિત્ર:AlanTuring-Bletchley.jpg|thumbnail|સ્ટેફન કેટ્ટલ દ્વારા બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ટ્યુરિંગનું પૂતળું, અમેરિકાના પરોપકારી સીડની ઈ ફ્રેન્ક દ્વારા સોંપાયેલું કાર્ય.&lt;ref&gt;[58]&lt;/ref&gt;]]
ટ્યુરિંગે જર્મન નોકા દળના ઈનીગ્માની ખાસ મુશ્કેલ સમસ્યાને ઉકેલવાનું નક્કી કર્યું &quot;કારણ કે તેના માટે કોઈ અન્ય કંઈ પણ કરી રહ્યા નથી અને હું મારી જાતે તે કરી શકું છું&quot;.&lt;ref name=&quot;MahonP14&quot;&gt;{{Harvnb|Mahon|1945|p=14}}&lt;/ref&gt; ડિસેમ્બર 1939માં, ટ્યુરિંગે નોકાદળની સૂચના આપતાં તંત્રના જરૂરી ભાગનો ઉકેલી આપ્યો, જે અન્ય સેવાઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવામાં આવતાં સૂચકોના તંત્ર કરતાં વધુ જટિલ હતો.&lt;ref name=&quot;MahonP14&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|pp=184–186}}&lt;/ref&gt; જે રાત્રિએ તેમણે નોકાદળના સૂચક તંત્રનો ઉકેલ લાવ્યા તે જ રાત્રિએ તેમને ''બન્બુરીસ્મુસ'' નો વિચાર આવ્યો, આ એક પરિણામરૂપ આંકડાકીય પદ્ધતિ, જે નૌકાદળના ઈનીગ્માને તોડવામાં મદદરૂપ બનવા માટે હતી. (જેને અબ્રાહમ વાલ્ડેપાછળથી સિક્વેન્શ્યલ એનાલિસીસ) &quot;જોકે હું ચોક્કસ ન હતો કે વાસ્તવમાં તે કામ કરી જશે, અને જ્યાં સુધી વાસ્તવમાં કેટલાંક દિવસો સુધી ઈનીગ્માને તોડ્યા ત્યાં સુધી હું ચોક્કસ ન હતો.&quot;&lt;ref name=&quot;MahonP14&quot;/&gt; આ માટે તેમણે પુરાવાઓનું વજન માપવાની શોધ કરી, જેને તેઓ''બન'' કહેતા હતા.  બાનબુરીસ્મઅસ ઈનીગ્મા રોટોરસના કેટલાક આદેશોને ધ્યાન બહાર મૂકી શકતાં, પરિણામરૂપે બોમ્બી પરનો પરીક્ષણ ગોઠવણીનો જરૂરી સમય ઓછો થઈ ગયો. 

1941માં, ટ્યુરિંગે હટ 8ના સહકાર્યકર જોઅન ક્લાર્કે, એક સાથી ગણિતશાસ્ત્રી સમક્ષ લગ્નનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો, પણ તેઓના વિવાહ ખૂબ જ ઓછા સમય માટે રહ્યો.  પોતાની સમલૈગિકતા અંગે તેમની વાગ્દત્તાને જણાવ્યાં બાદ, નવાઈ પમાડે તેવી વાત બહાર આવવાથી તેણી અસ્વસ્થ હતી, તેથી ટ્યુરિંગે નક્કી કર્યું કે લગ્ન સાથે આગળ નહીં વધી શકે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|pp=176–178}}&lt;/ref&gt;

જૂલાઈ 1942માં, જર્મનીના નવા જેહૈમસ્ચ્રૈબર મશિન (''ખાનગી લેખક'' ) દ્વારા લોરેન્ઝ સીફર વિરૂદ્ધ તૈયાર કરવામાં આવેલાં સંદેશાઓના&lt;ref&gt;{{Harvnb|Copeland|2006|p=380}}&lt;/ref&gt; ઉપયોગ માટે ટ્યુરિંગે ''ટ્યુરિંગ્રેરી''  (અથવા મજાકમાં ''ટ્યુરિંગીસમસ'' )નામની પદ્ધતિની યોજના બનાવી.  જેનું બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે કોડનું નામ ''ટ્યુની'' હતું.  તેમણે મેક્સ ન્યુમેનના માર્ગદર્શન હેઠળ ટોમ્મી ફ્લાવરસ સાથે ટ્યુની ટીમની પણ શરૂઆત કરી, જે કોલોસ્સઅસ કમ્પ્યૂટર, દુનિયાનું સૌ પ્રથમ ડિઝીટલ ઈલેક્ટ્રોનિક કમ્પ્યૂટરના નિર્માણમાં પડ્યાં હતાં, જે સરળ એવું પહેલાનું મશીન(હીથ રોબિન્સન)ના બદલે મૂકવાનું હતું અને તેની અત્યંત ઝડપી કામ કરવાની ગતિ  દરરોજ બદલાતી સાઈફરની ઉપયોગીતાને લાગુ કરવા માટેની ડિક્રિપ્શન તકનીકના ભૌતિક-બળને મંજૂરી આપતું હતું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Copeland|2006|p=72}}&lt;/ref&gt; એક સતત ખોટી ધારણા એ છે કે ટ્યુરિંગ કોલોસ્સઅસના ડિઝાઈનમાં એક મુખ્ય વ્યક્તિ હતી, પણ તે કિસ્સો એવો ન હતો.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Copeland|2006|pp=382,383}}&lt;/ref&gt;

ટ્યુરિંગએ નવેમ્બર 1942માં સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકાનો પ્રવાસ કર્યો અને નોકાદળના ઈનીગ્મા પર સંકેતલિપિ વિશ્લેષક તરીકે અને વોશીંગ્ટનમાં બોમ્બીના નિર્માણમાં યુએસ નૌકાદળ સાથે કામ કર્યું, અને સલામત ભાષા ઉપકરણના વિકાસ સાથે બેલ લેબ્સખાતે સહાયક ભૂમિકા ભજવી.  તેઓ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે માર્ચ 1943માં પાછા આવ્યા.  તેમની ગેરહાજરી દરમિયાન, હ્યુગ એલેક્ઝેન્ડરેઅધિકૃત રીતે હટ 8ના પ્રમુખ તરીકેનું સ્થાન ગ્રહણ કર્યું હતું, જોકે એલેક્ઝાન્ડર થોડા સમય માટે ''ડે ફાક્ટો'' ના પ્રમુખ તરીકે હતા- ટ્યુરિંગને રોજ-બ-રોજની ભાગાદોડી વાળા વિભાગમાં થોડો રસ હતો.  ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે સંકેતલિપિ વિશ્લેષણના એક સામાન્ય સલાહકાર બન્યા.  

એલેક્ઝાન્ડરે તેમના યોગદાન અંગે આ પ્રમાણે લખ્યું:  &lt;blockquote&gt;હટ 8ની સફળતામાં ટ્યુરિંગનું કામ સોથી મોટું પરિબળ હતું તે બાબતે કોઈના મનમાં પ્રશ્ન ન થવો જોઈએ.  શરૂઆતના દિવસોમાં તે માત્ર સંકેતલિપિનો વિશ્લેષક હતો, જે ઉકેલવા લાયક સમસ્યાને વિચારતો અને તે માત્ર હટની અંદરના મુખ્ય સૈદ્ધાંતિક કામ માટે પ્રાથમિક પણ જવાબદાર ન હતો પણ તે વેલ્ચમેન સાથે દરેક મુદ્દાની રજૂઆત કરતો અને બોન્બીની શોધ માટે મુખ્ય શ્રેય માટે ઉત્સુક હતો.  તે હંમેશા કહેવું મુશ્કેલ છે કે દરેક વ્યક્તિ તદ્-ન અનિવાર્ય છે પણ જો હટ 8 માટે કોઈ અનિવાર્ય હતું તો તે ટ્યુરિંગ હતો.  જ્યારે અનુભવ અને રોજિંદું કાર્ય પાછળથી સહેલું લાગે છે ત્યારે શરૂઆતનું કામ હંમેશા ભૂલી જવાય છે અને હટ 8માંના ઘણાં એવું અનુભવે છે કે બહારની દુનિયાને ટ્યુરિંગના યોગદાનનું મહત્તવ ક્યારેય સંપૂર્ણ પણે સમજાઈ શકશે નહીં.&lt;ref&gt;{{ Harvnb | Alexander | circa 1945 }}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

યુદ્ધના પછીના ભાગમાં તેઓ હાન્સ્લોપ પાર્ક ખાતે કામ કરવા ગયા, જ્યાં તેઓ એન્જિનીયર ડોનાલ્ડ બેયલેયની મદદથી ઈલેક્ટ્રોનિકસના જ્ઞાનમાં વધુ વિકાસ કર્યો.  તેઓએ સાથે એક પોર્ટેબલ સુરક્ષિત આવાજ સંચાર જેનું કોડનું નામ ''ડેલીલાહ'' હતું, તેનું ડિઝાઈન તૈયાર કરી અને નિર્માણ કર્યું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=270}}&lt;/ref&gt;  તેનો હેતુ લાંબા અંતરાલ માટે રેડિયો ટ્રાન્સમીશન સાથેના ઉપયોગ માટેની ક્ષમતાની ઉણપ અને કોઈ પણ કિસ્સામાં તેની વિવિધ ઉપયોગીતા માટેનો હતો, ડેલીલાહનું નિર્માણ યુદ્ધ દરમિયાન ઉપયોગમાં લેવા માટે મોડુ પૂર્ણ થયું હતું. જોકે ટ્યુરિંગે અધિકારીઓને વિંસ્ટન ચર્ચિલનું ભાષણનું  રેકોર્ડીંગ એનક્રિપ્ટીંગ/ડિક્રિપ્ટીંગ દ્વારા નિર્દેશિત કર્યું હોવા છતાં, ડેલીલાહનો ઉપયોગ કરવા માટે સ્વીકારવામાં ન આવ્યું. ટ્યુરિંગે SIGSALY, એક સલામત અવાજ તંત્રના વિકાસ માટે બેલ લેબ્સ સાથે સલાહ પણ લીધી, જેનો ઉપયોગ યુદ્ધના પાછળના વર્ષોમાં થયો હતો.  

== શરૂઆતના કમ્પ્યૂટરો અને  ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ ==
તેઓ 1945થી 1947 સુધી ચર્ચ સ્ટ્રીટ, હેમ્પટન&lt;ref&gt;{{openplaque|1619}}&lt;/ref&gt; ખાતે રહેતા હતા અને નેશનલ ફિઝીક્સ લેબોરેટરીમાં હતા, જ્યાં તેઓ એસીઈ (ઓટોમેટીક કમ્પ્યૂટીંગ એન્જિન)ની ડિઝાઈન પર કામ કરતા હતા. તેમણે 19 ફેબ્રુઆરી 1946ના રોજ એક પેપરની રજૂઆત કરી, જે એક પ્રોગ્રામનો સંગ્રહ કરી શકાય તેવા કમ્પ્યૂટરની સૌ પ્રથમ વિગત આપતી ડિઝાઈન હતી.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Copeland|2006|p=108}}&lt;/ref&gt; જોકે એસીઈ એ શક્ય કરી શકાય એવી ડિઝાઈન હતી, તેમ છતાં યુદ્ધના સમયે બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ગોપનીય વાતાવરણ હોવાથી પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવામાં વિલંબ થયો અને તેમનો ભ્રમ દૂર થયો. 1947ના વર્ષમાં પાછળથી એક સેબિટીકલ વર્ષ (અભ્યાસ અને પ્રયાસ માટે અપાતી રજાઓ) માટે કેમ્બ્રીજ પાછા આવ્યા. જ્યારે તેઓ કેમ્બ્રીજ પાછા આવ્યાં ત્યારે પાયલોટ એસીઈ તેમની ગેરહાજરીમાં તૈયાર થઈ ગયો હતો. તેનો પ્રથમ પ્રોગ્રામ 10 મે 1950ના રોજ અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો. 

1948માં તેમને માન્ચેસ્ટર ખાતે ગણિત વિભાગમાં રીડર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા.  1949માં, તેઓ યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર ખાતે કમ્પ્યૂટીંગ લેબોરેટરીના ઉપ નિયામક બન્યા, અને સોથી પહેલાં પ્રોગ્રામનો સંગ્રહ કરી શકાય એવા કમ્પ્યૂટરોના એક માન્ચેસ્ટર માર્ક 1ના સોફ્ટવેર અંગે કામ કર્યું. આ સમય દરમિયાન તેમણે વધુ એબસ્ટ્રેક કામ ચાલુ રાખ્યું અને &quot;કમ્પ્યુટીંગ મશીનરી અને ઈન્ટલીજન્સ&quot;માં (માઈન્ડ, ઓક્ટોબર 1950), ટ્યુરિંગ કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાની સમસ્યાને સંબોધતાં હતા, અને એક સૂચિત પ્રયોગ જે ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ તરીકે જાણીતું બન્યું, મશીન માટે સ્ટાન્ડર્ડ નિર્ધારિત કરવાનો પ્રયત્ન &quot;બુદ્ધિમત્તા&quot; કહેવાઈ.  વિચાર એ હતો કે જો કમ્પ્યૂટરમાં વિચારવામાં ઝીણવટથી તપાસ કરનારની કરામત મૂકી શકાય જે એક વ્યક્તિ સાથે વાર્તાલાપ કરતો હતો તો કમ્પ્યૂટરને &quot;વિચારવાનું&quot; કહી શકાય. પેપરમાં ટ્યુરિંગે સૂચવ્યું હતું કે વયસ્કના મનનું અનુકરણ કરે એવા પ્રોગ્રામને બનાવવા કરતાં એક સરળ પ્રોગ્રામ બનાવવો બાળકોના મનનું અનુકરણ કરે અને પછી શિક્ષણના એક કોર્ષ તરીકેનો ઉદ્દેશ્ય બનાવવો.  ટ્યુરિંગ પરીક્ષણથી વિરોધાભાસી સ્વરૂપ ઈન્ટરનેટ પર વ્યાપકપણ ઉપયોગમાં લેવાય છે- વપરાશકાર વ્યક્તિ છે કે કમ્પ્યૂટર એ નક્કી કરવા માટેનો હેતુપૂર્વકનું CAPTCHA (કેપ્ચા) પરીક્ષણ છે. 

1948માં, ટ્યુરિંગ તેમના પૂર્વ ઉપસ્નાતક સાથીકાર્યકર ડી.જી.ચેમ્પરનોવ્ની સાથે કામ કરતાં, કમ્પ્યૂટર માટે [[ચેસ]]નો પ્રોગ્રામ લખવાની શરૂઆત કરી, જે હાલમાં ઉપલબ્ધ નથી.  1952માં, પ્રોગ્રામને અમલી બનાવવા માટે પૂરતા પ્રમાણમાં શક્તિશાળી એવા કમ્પ્યૂટરની ઉણપને કારણે, ટ્યુરિંગે રમત રમી જેમાં તેમણે કમ્પ્યૂટરનું અનુકરણ કર્યું, એક ચાલ રમવા માટે લગભગ અડધો કલાક લીધો.  રમતની નોંધ લેવાઈ હતી.&lt;ref&gt;[http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1356927 ઍલન ટ્યુરિંગ વિરુદ્ધ એલીક ગ્લેન્ની(1952) &quot;ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ&quot;] Chessgames.com&lt;/ref&gt; પ્રોગ્રામ ટ્યુરિંગના સહકાર્યકર એલીક ગ્લેન્નીના માટે ખોઈ દીધો છે, જો કે એવું કહેવામાં આવે છે કે પ્રોગ્રામે  ચેમ્પરનોવ્નીની પત્ની વિરુદ્ધ રમત જીતી લીધી હતી. તેમનું ટ્યુરિંગ પરીક્ષણએક મહત્ત્વપૂર્ણ અને ઉત્તેજક વિશેષતા ધરાવતું હતું અને કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા સંદર્ભેની ચર્ચમાં છેલ્લું યોગદાન હતું, જે અડધી સદી કરતાં વધુ ચાલુ રહ્યું.&lt;ref&gt;સેજીન, એ.પી.., સીકેક્લી, આઈ., અને એકમેન, વી. (2000) ટ્યુરિંગનું પરીક્ષણ: 50 વર્ષો પછી. માઈન્ડસ એન્ડ મશીનસ, Vol. 10, પાનું&amp;nbsp;463–518.&lt;/ref&gt; તેમણે લુ વિઘટનની પદ્ધતિ પણ 1948માં શોધી હતી, જેનો વર્તમાન સમયમાં મેટ્રીક્સ સમીકરણના ઉકેલમાં ઉપયોગ થાય છે.&lt;ref&gt;[http://www.intusoft.com/nlhtm/nl71.htm સ્પાઈસ 1 2 3 અને બીયોન્ડ][http://www.intusoft.com/nlhtm/nl71.htm ઈન્ટુસોફ્ટ ન્યુઝલેટર, ઓગસ્ટ 2003]&lt;/ref&gt; 

== પેટર્નનું બંધારણ અને ગાણિતીય જીવવિજ્ઞાન ==
ટ્યુરિંગે 1952થી તેમના 1954માં થયેલા મૃત્યુ સુધી ગાણિતીય [[જીવવિજ્ઞાન]] ખાસ કરીને મોર્ફોજીનેસીસ પર કામ કર્યું હતું.  તેમણે 1952માં પેટર્ન બંધારણની ટ્યરિંગની પૂર્વધારણા રજૂ કરતું હતું, ધી ''કેમિકલ બેઝીઝ ઓફ મોર્ફોજીનેસીસ''  વિષય પર એક પેપર પ્રકાશિત કર્યું હતું.&lt;ref&gt;[http://www.sciencedaily.com/releases/2006/11/061128093244.htm &quot;કંટ્રોલ મિકેનીઝમ ફોર બાયોલોડીકલ પેટર્ન ફોર્મેશન ડેકોડેડ&quot;] ''સાયન્સ ડેઈલી'' , 30 નવેમ્બર 2006&lt;/ref&gt; તેમના રસનો  કેન્દ્ર વિસ્તાર ફિબોનાકી ફિલ્લોટેક્સીઝ, ગ્રહ માળખામાં ફિબોનાકી આંકડાઓનું અસ્તિત્વ સમજવાનું હતું.  તેઓ રીએક્શન-ડીફ્યુઝન સમીકરણોનો ઉપયોગ કરતાં જે પેટર્ન બંધારણના ક્ષેત્રના મધ્યસ્થાને છે.  જ્યારે 1992માં ''કલેક્ટેડ વર્ક ઓફ એ.એમ.ટ્યુરિંગ''  પ્રકાશિત થયું ત્યાં સુધી પછીના પેપરો અપ્રકાશિત રહ્યાં.  આ ક્ષેત્રમાં તેમનું યોગદાન આધારભૂત ભાગ ગણવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;[http://www.swintons.net/deodands/archives/000087.html ટ્યુરિંગઝ લાસ્ટ, લોસ્ટ વર્ક ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030823032620/http://www.swintons.net/deodands/archives/000087.html |date=2003-08-23 }} સ્વીનટનસ&lt;/ref&gt;

== અનુચિતતા માટે ગુનેગાર ઠરવું ==
જાન્યુઆરી 1952માં, ટ્યુરિંગ માન્ચેસ્ટરમાં સિનેમાની બહાર આર્નોલ્ડ મૂર્રેને મળ્યાં હતાં.  એક બપોરના ભોજના પછી ટ્યુરિંગે મૂર્રેને તેમના ઘરે સપ્તાહાંત પસાર કરવા માટે આમંત્રણ આપ્યું, મૂર્રેએ આમંત્રણ સ્વીકાર્યુ હોવા છતાં ટ્યુરિંગના ઘરે દેખાયા નહીં.  આ જોડી માન્ચેસ્ટરમાં પછીના સોમવારે ફરીવખત મળી, ત્યારે મૂર્રેએ ટ્યુરિંગને તેમના ઘરે આવવાનું નિમંત્રણ સ્વીકાર્યું. થોડા અઠવાડિયા પછી મૂર્રેએ ટ્યુરિંગના ઘરની ફરી વખત મુલાકાત લીધી અને તે દેખીતું હતું કે રાત પણ ત્યાંજ વીતાવી.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|p=266}}&lt;/ref&gt;તેમના ઘરમાં મળતિયાઓને તોડફોડમાં મૂર્રેએ મદદ કર્યાં બાદ, ટ્યુરિંગે પોલીસમાં ગુનો નોંધાવ્યો.  તપાસ દરમિયાન, ટ્યુરિંગે મૂર્રે સાથેના જાતીય સંબંધ સ્વીકાર્યો.  તે સમયે યુનાઈટેડ કિંગડ્મમાં સમલૈગિંક કૃત્યો ગેરકાનૂની હતાં&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=458}}&lt;/ref&gt; અને તેથી ક્રિમીનલ લો અમેન્ડન્ટ એક્ટ 1885ના સેકશન 11 હેઠળ અનુચિતતા બદલ તે બંને પર આરોપ લગાવવામાં આવ્યો, 15 વર્ષથી વધુ વર્ષ પહેલાં ઓસ્કાર વાઈલ્ડ માટે આ જ ગુના હેઠળ આરોપ લગાવવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;LeavittP268&quot;&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|p=268}}&lt;/ref&gt; 

ટ્યુરિંગને કેદમાં પૂરાવું અથવા પોતાની કામવાસનાને ઓછી કરવા માટે હોર્મોનની સારવાર સ્વીકારવી એ બે વિકલ્પ આપવામાં આવ્યા હતા. તેમણે ઈસ્ટ્રોજન હોર્મોન ઈન્જેક્શન દ્વારા રાસાયણિક કૅસ્ટ્રેશન(ખસીકરણ)નો સ્વીકાર કર્યો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/turing_a,2.html |title=ટ્યુરિંગ, ઍલન(1912–1954) |access-date=2011-03-21 |archive-date=2009-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090901020647/http://www.glbtq.com/social-sciences/turing_a%2C2.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ટ્યુરિંગ ગુનેગાર ઠરતાં તેમની સુરક્ષા મંજૂરીને દૂર કરવામાં આવી અને GCHQ માટે તેમની સંકેતલિપિ વિશ્લેષક સલાહકાર તરીકેનું કામ ચાલુ રાખવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો. તેમના બ્રિટિશ પાસપોર્ટ રદ કરી નાખવામાં આવ્યો, જો કે તેમનુ ગુનેગાર ઠરવા પછી યુનાઈટેડ સ્ટેટમાં તેનો પ્રવેશ નિષેધ કરવામાં આવ્યો.{{Citation needed|date=December 2010}} તે સમયે, સોવિએટ એજન્ટો દ્વારા સમલૈગિંકો અને જાસૂસોને ઝાંસામાં લેવાની ઉત્કૃત જીજ્ઞાસા લોકોમાં હતી,&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|p=269}}&lt;/ref&gt; કારણ કે તાજેતરમાં કેમ્બ્રીજ પાંચના પ્રથમ બે સભ્યો ગાય બુર્ગીસ્સ અને ડોનાલ્ડ મેક્લીન KGBના બે તરફ એજન્ટ તરીકે બહાર આવ્યા હતા.  ટ્યુરિંગ પર જાસૂસ તરીકેનો ક્યારેય આરોપ લાગ્યો ન હતો, પણ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે જેટલા પણ લોકોએ કામ કર્યું હતું, તેમને તેમની યુદ્ધ સમયની કામગીરી અંગે ચર્ચા કરતાં અટકાવવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Copeland|2006|p=143}}&lt;/ref&gt;

== મૃત્યુ ==
8 જૂન 1954એ ટ્યુરિંગના સફાઈ કરનારને જણાયું કે તેમનું મૃત્યુ થયું છે. તેમનું મૃત્યુ આગળના દિવસે થયું હતું. પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટમાં જણાયું હતું કે તેમના મૃત્યુનું કારણ સાઈનાઈડનું ઝેર હતું.   જ્યારે એવું જાણવા મળ્યું કે અડધું ખવાયેલું સફરજન તેમની પથારીની બાજુમાં પડ્યું હતું,&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=488}}&lt;/ref&gt; અને તેમ છતાં તે સફરજનનો સાઈનાઈડ પરીક્ષણ કરવામાં ન આવ્યું, સફરજનનો ઉપયોગ કરીને તેમને ઘાતક માત્રા સાઈનાઈડ આપવામાં આવ્યું હોઈ શકે એવું અનુમાન કરવામાં આવે છે.   એક કાયદાકીય તપાસે એ નક્કી કર્યું હતું કે તેમણે આત્મહત્યા કરી હતી અને તેમને 12 જૂન 1954ના રોજ સ્મશાનમાં અગ્નિદાહ આપવામાં આવ્યો.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=529}}&lt;/ref&gt; ટ્યુરિંગની માતાએ ઘણી તર્ક પૂર્ણ દલીલો કરી કે લેબોરેટરીનાં રસાયણોની લાપરવાહી ભર્યા સંગ્રહના કારણે સાઈનાઈડ ગળી જવું તે આકસ્મિક હતું. પોતાની માતાને કંઈક સત્યાભાસી અસ્વીકાર લાગે, તે માટે ટ્યુરિંગે જાણી જોઈને પોતાની જાતને સંદિગ્ધ રીતે નાખી હોય તેમ બની શકે એવું તેમના ચરિત્ર લેખક એન્ડ્રુવ હોજેસએ સૂચવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|pp=488, 489}}&lt;/ref&gt;  કેટલાક અન્યોએ એવું સૂચવ્યું હતું કે ટ્યુરિંગ ફરીથી 1937ની ફિલ્મ ''સ્નો વ્હાઈટ'' માંથી પોતાની પસંદગીના પરીકથાના એક દ્રશ્યનું પુનઃઅભિનય કરી રહ્યો હોય તેમ બની શકે, &quot;જેમાં તેને ખાસ કરીને એક ચૂડેલ ઝેરી દારૂમાં પોતાનું સફરજન ડૂબાડે છે એ દૃશ્યમાં ખૂબ મજા આવતી હતી.&quot;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|p=140}}&lt;/ref&gt;

=== સમાધિલેખ ===
{{quote|
Hyperboloids of wondrous Light&lt;br /&gt;
Rolling for aye through Space and Time&lt;br /&gt;
Harbour those Waves which somehow Might&lt;br /&gt;
Play out God's holy pantomime
&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Turing |first=A. M. |title=Postcard to [[Robin Gandy]] |year=1954 |publisher=Turing Digital Archive, AMT/D/4 image 16, [http://www.turingarchive.org/ The Turing Digital Archive]}}&lt;/ref&gt;}}

== માન્યતા અને શ્રદ્ધાંજલિઓ ==
[[ચિત્ર:Turing Plaque.jpg|thumbnail|વિલ્મસ્લોવ, ચેશીર ખાતે ટ્યુરિંગના ઘર પર તકતીથી કરવામાં આવેલું ચિહ્ન ]]

ટ્યુરિંગના મૃત્યુ (અને તેમનું યુદ્ધ સમયનું કાર્ય હજી પણ ઓફિશ્યલ સીક્રેટસ એક્ટનો વિષય હતો) પછી થોડા સમયમાં રોયલ સોસાયટી દ્વારા એક જીવનચરિત્ર પ્રકાશિત થયું.{{quote|Three remarkable papers written just before the war, on three diverse mathematical subjects, show the quality of the work that might have been produced if he had settled down to work on some big problem at that critical time. For his work at the Foreign Office he was awarded the OBE.|{{Cite book|last=Newman |first=M. H. A. |title=Alan Mathison Turing |year=1955 |publisher=The Royal Society |isbn =|series=Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society, 1955, Volume 1}}}1966થી એસોશિયેશન ફોર કમ્પ્યૂટીંગ મશીનરીદ્વારા એવી વ્યક્તિને ટ્યુરિંગ એવોર્ડ આપવામાં આવે છે, જેણે કમ્પ્યુટીંગ સમુદાયમાં ટેક્નીકલ યોગદાન આપ્યું હોય. તે કમ્પ્યૂટરની દુનિયામાં તેને [[નોબૅલ પારિતોષિક|નોબલ પ્રાઈઝ]]ને સમકક્ષ સર્વોચ્ચતમ સન્માન ગણવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.acm.org/press-room/news-releases-2007/turingaward/|title=ACM'S Turing Award Prize Raised To $250,000|publisher=[[Association for Computing Machinery|ACM]] press release|date=27 July 2007|access-date=16 October 2008|author=Steven Geringer|archive-date=30 ડિસેમ્બર 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081230233653/http://www.acm.org/press-room/news-releases-2007/turingaward/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;એલન ટ્યુરિંગ અંગેનો હુગ વ્હાઈટમોર દ્વારા ''બ્રેકીંગ ધી કોડ''  1986નું નાટક છે.  આ નાટકના શો લંડનના વેસ્ટ એન્ડમાં નવેમ્બર 1986થી અને બ્રોડવેમાં 15 નવેમ્બર 1987થી શરૂ થયા અને 10 એપ્રિલ 1988માં પૂર્ણ થયા.  1996માં બીબીસી ટેલીવિઝનનું પણ નિર્માણ થયું હતું.  દરેક કિસ્સાઓમાં ડેરેક જોકાબી ટ્યુરિંગનું પાત્ર ભજવતા.  ટોની એવોર્ડ માટે બ્રોડવે નિર્માણનું ત્રણ વખત નામ નિયુક્ત કરવામાં આવ્યો જેમાં નાટકમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતા, નાટકમાં શ્રેષ્ઠ અભિનિત અભિનેતા અને નાટક માટે શ્રેષ્ઠ  માર્ગદર્શનનો સમાવેશ થાય છે. અને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે શ્રેષ્ઠ અભિનેતા અને શ્રેષ્ઠ અભિનિત અભિનેતાનો સમાવેશ થાય છે. 2008માં &quot;ડેન્જરસ નોલેજ&quot; નામની બીબીસી દસ્તાવેજીફિલ્મમાં તપાસ કરવામાં આવેલાં ચાર ગણીતશાસ્ત્રીઓમાંના એક ટ્યુરિંગ હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/bbcfour/documentaries/features/dangerous-knowledge.shtml|title=Dangerous Knowledge|publisher=BBC Four|date=11 June 2008|access-date=25 September 2009}}&lt;/ref&gt;

23 જૂન 1998ના રોજ, ટ્યુરિંગના 86ના જન્મદિવસે, એન્ડ્રુ હોજેસ, તેમના જીવનચરિત્રકે, તેમના જન્મસ્થાન અને તેમના બાળપણનું ઘર વોર્રીંગટ્ન ક્રીસેન્ટ, લંડન અને પછીથી કોલોન્નેડ હોટલ ખાતે અધિકૃતપણે ઈંગ્લીશ હેરિટેજવાદળી તકતીનું અનાવરણ કર્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.turing.org.uk/bio/oration.html | title=Unveiling the official Blue Plaque on Alan Turing's Birthplace | access-date=26 September 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://www.blueplaque.com/detail.php?plaque_id=348 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071013143212/http://www.blueplaque.com/detail.php?plaque_id=348 | archive-date=13 ઑક્ટોબર 2007 | title=About this Plaque&amp;nbsp;– Alan Turing | access-date=25 September 2006 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
તેમના મૃત્યુની 50મી વર્ષગાંઠે, એક યાદગાર તકતીનું અનાવરણ તેમના પહેલાંના રહેઠાંણ હોલીમેડ,વિલ્મસ્લો, ચેરશીર ખાતે 7 જૂન 2004માં કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{openplaque|3276}}&lt;/ref&gt;

13 માર્ચ 2000ના રોજ, સેઈન્ટ વિન્સેટ અને ગ્રીનાડીન્સે દ્વારા 20મી સદીની શ્રેષ્ઠ સિદ્ધઓની ઉજવણી માટે ટિકિટો બહાર પાડવામાં આવી, જેમાંની એક શૂન્ય અને એક સંખ્યાના પુનરાવર્તિત પૂર્વભૂમિકા સાથે ટ્યુરિંગનું પોર્ટેટ મૂકવામાં આવ્યું છે અને તેની નીચે આ પ્રમાણેનું લખાણ લખવામાં આવ્યું છેઃ&quot;1937: ઍલન ટ્યુરિંગસ થીયરી ઓફ ડીજિટલ કમ્પ્યુટીંગ&quot;.28 ઓક્ટોબર 2004ના રોજ,જોહ્ન ડબલ્યુ મીલ્સ દ્વારા સર્જિક ઍલન ટ્યુરિંગનું કાંસ્ય આધારિત શિલ્પ ગીલ્ડફોર્ડમાં યુનિવર્સિટી ઓફ સૂર્રેય ખાતે અનાવૃત કરવામાં આવ્યું હતું. જે ટ્યુરિંગના મૃત્યુના 50 વર્ષ સૂચવતું હતું- કેમ્પસમાં તેઓ તેમના પુસ્તકો લઈ જતાં રજૂ કરવામાં આવ્યાં છે.&lt;ref name=&quot;univsurrey&quot;&gt;{{Cite web |url=http://portal.surrey.ac.uk/press/oct2004/281004a/ |title=The Earl of Wessex unveils statue of Alan Turing |access-date=10 February 2007 |archive-date=23 ઑક્ટોબર 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071023193441/http://portal.surrey.ac.uk/portal/page?_pageid=799%2C277813&amp;_dad=portal&amp;_schema=PORTAL |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;2006માં, બોસ્ટન પ્રાઈડે તેમના માનદ્ ગ્રાન્ડ માર્શલનું નામ ટ્યુરિંગ આપ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;bostonpride&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.bostonpride.org/honorarymarshal.php |title=Honorary Grand Marshal |access-date=10 February 2007 |archive-date=1 જાન્યુઆરી 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090101213356/http://www.bostonpride.org/honorarymarshal.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; પ્રિન્સટન એલ્યુમની વિકલીનું નામ ટ્યુરિંગ રાખવામાં આવ્યું, જે પ્રિન્સટન યુનિવર્સિટીના ઇતિહાસમાં અત્યંત મહત્તવપૂર્ણ વિદ્યાર્થીઓમાં બીજા હતા, બીજા અન્ય રાષ્ટ્રપતિ જેમ્સ મેડિસન હતાં. 

બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ટ્યુરિંગના જીવન આકાર 1.5 ટનની પ્રતિમાનું અનાવરણ 19 જૂન 2007ના રોજ કરવામાં આવ્યું. વેલ્શ સ્લેટના લગભગ અડધા મિલિયન ટુકડાઓથી તેનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું, સ્ટેપ્હન કેટ્ટલ દ્વારા શિલ્પનું સર્જન કરવામાં આવ્યું હતું,  આ કામ સ્વર્ગસ્થ અમેરિકાના અબજોપતિ સિડની ફ્રેન્ક દ્વારા સોંપવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;[http://www.bletchleypark.org.uk/news/docview.rhtm/454075/article.html બ્લેત્ચલેય પાર્ક અનવેઈલ્સ સ્ટેટ્યુ  કમેમરેટીંગ ઍલન ટ્યુરિંગ,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120227171427/http://www.bletchleypark.org.uk/news/docview.rhtm/454075/article.html |date=2012-02-27 }} , બ્લેત્ચલેય પાર્ક પ્રેસ રીલીઝ, 20 જૂન 2007&lt;/ref&gt;ટ્યુરિંગને માન્ચેસ્ટર શહેર, જેમાં તેઓ તેમની જીવનના અંત સુધી કામ કર્યાં રહ્યાં, ત્યાં તેમને વિવિધ રીતે માનસન્માન મળ્યું હતું.   1994માં A6010 રોડ (માન્ચેસ્ટર શહેરનો આંતરિક રિંગ રોડ) બનાવવામાં આવ્યો, જેનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગ વે રાખવામાં આવ્યું હતું.  આ રસ્તો આગળ જતાં વધારે પહોળા પુલમાં લઈ જતો હતો અને તેનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગ બ્રીજ રાખવામાં આવ્યું છે. 23 જૂન 2001માં માન્ચેસ્ટરશહેરમાં ટ્યુરિંગનું પુતળું અનાવૃત કરવામાં આવ્યું હતું.  તે સેકવિલે પાર્કમાં, વિટવર્થ સ્ટીટની ઉપર યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટરઅને કેનલ સ્ટ્રીટ ગે વિલેજની વચ્ચે આવેલું છે. યાદગાર પૂતળું, &quot;ફાધર ઓફ કમ્પ્યૂટર સાયન્સ&quot;ને વર્ણવતું ટ્યુરિંગનું પૂતળું બગીચામાં કેન્દ્ર સ્થાને એક બાંકડાની ઉપર બેઠું છે.  આ પૂતળાનું અનાવરણ ટ્યુરિંગના જન્મદિવસે થયું હતું. 

[[ચિત્ર:Sackville Park Turing plaque.jpg|left|thumbnail|200px|ટ્યુરિંગનું યાદગાર પૂતળાની તકતી ]]
ટ્યુરિંગને એક સફરજન પકડીને દર્શાવવામાં આવ્યાં છે. – એક શિષ્ટ પ્રતીક વર્જિત પ્રેમની રજૂઆત કરવામાં વપરાય છે,  સફરજન [[આઇઝેક ન્યુટન|આઈઝેક ન્યુટન]]ના ગુરુત્વાકર્ષણ બળના સિદ્ધાંતના વિચારને રજૂ કરે છે અને ટ્યુરિંગના પોતાના મૃત્યુનો અર્થ પણ સૂચવે છે. બાંકડા પર રાહતમાં બેઠેલાં કાંસામાં પૂતળા હેઠળ આ વાક્ય મૂકવામાં આવ્યું છે 'ઍલન મેથીસન ટ્યુરિંગ 1912–1954', અને જો ઈનીગ્મા મશીન: 'IEKYF ROMSI ADXUO KVKZC GUBJ'નું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે તો તેમનું જીવનસૂત્ર 'કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના સ્થાપક' એવું બનશે.  

પૂતળાના પગ પાસેનું એક તકતી કહે છે 'કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના પિતા, ગણિતશાસ્ત્રી, તર્કશાસ્ત્રી, યુદ્ધ સમયના કોડ તોડનારા, પૂર્વાગ્રહના શિકાર બનેલા'.  બેર્ટ્રાન્ડ રસેલનું વાક્ય પણ આ પ્રમાણે કહે છે 'ગણિત, સાચી રીતે જોવાયેલું, સત્યના માત્ર સ્વામિ નહીં, પણ સર્વોચ્ચ સુંદરતાના સ્વામી- શિલ્પની જેમ ઠંડી અને તપસ્યાની સુંદરતા.'   શિલ્પકારે તેના જૂના એમસ્ટ્રાડ કમ્પ્યૂટરને દફનાવી દીધું, જે એક પહેલાંનું જાણીતું કમ્પ્યૂટર હતું, એક શ્રદ્ધાંજલિ તરીકે તકતીની નીચે લખ્યું હતું, &quot; ધી ગોડ ફાધર ઓફ ઓલ મોર્ડન કમ્પ્યૂટર્સ&quot;.&lt;ref name=&quot;computerburied&quot;&gt;^ જુઓ{{Cite news | title = Computer buried in tribute to genius | publisher = Manchester Evening News| date = 15 June 2001 | url = http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/s/27/27595_computer_buried_in_tribute_to_genius.html | access-date = 23 June 2009 }}&lt;/ref&gt;

આધુનિક કમ્પ્યૂટરના સર્જનમાં ટ્યુરિંગની ભૂમિકા માટે 1999માં ''ટાઈમ સામાયિકે''  [[Time 100: The Most Important People of the Century|20 સદીના 100 અત્યંત મહત્ત્વના લોકો]]માંના એક તરીકે ટ્યુરિંગનું નામ મૂક્યું હતું, અને કહ્યું હતું: &quot;હકીકત એ છે કે દરેક વ્યક્તિ જે કીબોર્ડ થપાટ લગાવે છે, સ્પ્રેડશીટ અથવા વર્ડ પ્રોસેસીંગ પ્રોગ્રામ ચાલું કરે છે, તે ટ્યુરિંગ મશીનના મૂર્ત સ્વરૂપ પર કામ કરે છે.&quot;&lt;ref name=&quot;AFP&quot;&gt;{{Cite web |title=Alan Turing&amp;nbsp;– Time 100 People of the Century |url=http://205.188.238.181/time/time100/scientist/profile/turing.html |publisher=''[[Time Magazine]]'' |quote=The fact remains that everyone who taps at a keyboard, opening a spreadsheet or a word-processing program, is working on an incarnation of a Turing machine. |access-date=2011-03-21 |archive-date=2011-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110226144919/http://205.188.238.181/time/time100/scientist/profile/turing.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2002માં,''બીબીસી'' એ વૈશ્વિક સ્તરે કરવામાં આવેલાં 100 શ્રેષ્ઠ બ્રિટીશરોના મતદાનમાં ટ્યુરિંગને 21મો ક્રમાંક મળ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2208671.stm | title = 100 great British heroes | date = 21 August 2002 | work = BBC News }}&lt;/ref&gt;

એપલ કમ્પ્યૂટરનો લોગો મોટા ભાગે ઍલન ટ્યુરિંગને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા માટે આત્મહત્યાની તેમની પદ્ધતિને એક કટકાના સાથેના સંદર્ભમાં ખોટી રીતે લેવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/media/logos-that-became-legends-icons-from-the-world-of-advertising-768077.html |title=Logos that became legends: Icons from the world of advertising|work= The Independent |publisher=www.independent.co.uk |access-date=14 September 2009 | location=London | date=4 January 2008}}&lt;/ref&gt; લોગોના રચયિતા&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://creativebits.org/interview/interview_rob_janoff_designer_apple_logo | title = Interview with Rob Janoff, designer of the Apple logo | publisher = creativebits| access-date = 14 September 2009 }}&lt;/ref&gt; અને કંપનીએ લોગોની ડિઝાઈનમાં ટ્યુરિંગને કોઈ પણ અંજલિ આપ્યાનો ઈન્કાર કર્યો છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|p=280}}&lt;/ref&gt; 2010માં, અભિનેતા/નાટ્યલેખક જેડ ઈસ્ટેબેનએ ટ્યુરિંગને સોલો સંગીત &quot;આઈકોન્સઃ ધી લેસ્બીયન ઍન્ડ ગે હિસ્ટરી ઓફ ધી વર્લ્ડ, ભાગ 4&quot; માં વર્ણવ્યાં છે.  

=== સરકારનું માફીનામું ===
ઓગસ્ટ 2009માં, જોહ્ન ગ્રેહામ-ક્યુમીનએ ઍલન ટ્યુરિંહની સામે સમલૈગિંક તરીકે કાયદેસરના પગલાં ભરવા બદલે બ્રિટિશ ગવર્મેન્ટને મરણોત્તર થયેલાં ઍલન ટ્યુરિંગની માફી માંગવાની એક અરજી દાખલ કરવાની શરૂઆત કરી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Thousands call for Turing apology |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8226509.stm |publisher=BBC News |date=31&amp;nbsp;August 2009 |access-date=31 August 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book | title = Petition seeks apology for Enigma code-breaker Turing | url = http://www.cnn.com/2009/WORLD/europe/09/01/alan.turing.petition/index.html | publisher = CNN | date = 01&amp;nbsp;September 2009 | access-date = 1 September 2009}}&lt;/ref&gt;  આ અરજીને ટેકો કરતી હજારો લોકોની સહી મળી.&lt;ref name=&quot;PMapology&quot;/&gt;&lt;ref&gt;યુકેના નાગરિકો માટે જ અરજી ખુલી હતી. &lt;/ref&gt; વડાપ્રધાન ગોર્ડન બ્રાઉને આ અરજીને સ્વીકારી, 10 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ માફી માંગતું વિધાન રજૂ કર્યું અને ટ્યુરિંગ સાથેના વર્તાવ અંગે આઘાતની લાગણી વ્યક્ત કરી.&lt;ref name=&quot;PM-apology&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PMapology&quot;&gt;{{Cite web | title = Treatment of Alan Turing was &quot;appalling&quot; | url = http://www.number10.gov.uk/Page20571 | publisher = Prime Minister's Office | date = 10 September 2009 | access-date = 21 માર્ચ 2011 | archive-date = 12 સપ્ટેમ્બર 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090912142412/http://www.number10.gov.uk/Page20571 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;blockquote&gt;
 
ઍલન ટ્યુરિંગ માટે ન્યાયની માંગણી માટે હજારો લોકો એકઠા થયા અને તેમની સાથે જે રીતે વર્તન કરવામાં આવ્યું હતું તે માટે આઘાતની લાગણી વ્યક્ત કરી. જ્યારે ટ્યુરિંગને તે સમયે કાયદા હેઠળ લાવવામાં આવ્યા હતા અને આપણે ઘડિયાળને પાછી ફેરવી શકતા નથી, તેમની સાથે કરવામાં આવેલો વ્યવહાર એકદમ અયોગ્ય હતો અને હું અને આપણે તેમની સાથે જે કંઈ થયું તે બદલ હૃદયના ઊંડાણ પૂર્વક માફી માંગવાની મળેલી તક બદલ હું ખુશ છું.... તેથી બ્રિટિશ સરકારના બદલે, અને ઍલનના કામને કારણે એ તમામ જેઓ મુક્તપણે રહે છે, તેમના વતી મને એ કહેતાં અત્યંત ગર્વ થાય છેઃ અમે માફી માંગીએ છીએ, તમે આના કરતાં ઘણી સારી લાયકાત ધરાવો છો.&lt;ref name=&quot;PMapology&quot;/&gt;
&lt;/blockquote&gt;

=== યુનિવર્સિટીઓ દ્વારા મળેલો આદર ===
[[ચિત્ર:Alan Turing Building 1.jpg|thumbnail|યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર ખાતે ઍલન ટ્યુરિંગનું બિલ્ડીંગ]]
બ્રિટીશ સોસાયટી ફોર ધી હિસ્ટ્રી ઓફ મેથેમેટીક્સઅને બ્રિટિશ લોજીક કોલોક્વીયમ દ્વારા ટ્યુરિંગના જીવન અને સિદ્ધિઓની ગોઠવણી કરી પ્રસંગની ઉજવણી 5 જૂન 2005ના રોજ કરવામાં આવી હતી.   

*સુર્રેય યુનિવર્સિટીએ તેના મુખ્ય ચોકમાં ટ્યુરિંગનું પૂતળું મૂક્યું છે. 
*&quot;ટ્યુરિંગ ડેઈઝ&quot; તરીકે કહેવાતી ગણતરીની થીયરી પર ઈસ્તાનબુલ બીલ્જી યુનિવર્સિટીએ વાર્ષિક કોન્ફરન્સનું આયોજન થયું.&lt;ref name=&quot;bilgiuniv&quot;&gt;{{Cite web | url = http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | title = Turing Days @ İstanbul Bilgi University | access-date = 10 February 2007 | archive-date = 1 ઑગસ્ટ 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130801193650/http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
*ઓસ્ટ્રીન ખાતે ટેક્સાસ યુનિવર્સિટીએ કમ્પ્યૂટર સાયન્સ પ્રોગ્રામનું નામ ટ્યુરિંગ સ્કોલરસ રાખી આદર આપ્યો છે.&lt;ref name=&quot;texturingschol&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |title=Turing Scholars Program at the University of Texas at Austin |access-date=16 August 2009 |archive-date=17 ફેબ્રુઆરી 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217072341/http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*ઉતર ફ્રાન્સમાં આવેલી લીલી યુનિવર્સિટી ખાતે આવેલા કમ્પ્યૂટર સાયન્સ વિભાગ (LIFL&lt;ref name=&quot;lifl&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.lifl.fr/ |title=Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille |access-date=3 December 2010 |archive-date=22 જુલાઈ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722014047/http://www.lifl.fr/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;) ના એક પ્રયોગશાળાનું નામ ઍલન એમ. ટ્યુરિંગના સન્માનમાં ટ્યુરિંગ રાખવામાં આવ્યું (કુર્ટ ગોડેલ પછી અન્ય પ્રયોગશાળાનું નામ રાખવામાં આવ્યું હતું).
*ચિલિની પોન્ટીફીકલ કેથોલિક યુનિવર્સિટી, પ્યુરટો રીકોની પોલીટેક્નીક યુનિવર્સિટી, [[કોલમ્બીયા|કોલંબિયા]] બોગોટામાં લોસ એન્ડેસ યુનિવર્સિટી, કિંગસ કોલેજ, વેલ્સમાં કેમ્બ્રીજઅને બેનગોર યુનીવર્સીટીના કમ્પ્યૂટર સાયન્સના વિભાગનું નામ ટ્યુરિંગ પાછળ રાખવામાં આવ્યું હતું. 
*યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર, ધી ઓપન યુનિવર્સિટી, ઓક્સફર્ડ બ્રુકસ યુનિવર્સિટી અને આર્હુસ યુનિવર્સિટી (ડેનમાર્ક, અર્હુસમાં) તમામના મકાનનું નામ ટ્યુરિંગના નામથી રાખવામાં આવ્યું છે. 
*સર્રેય રીસર્ચ પાર્કમાં ઍલન ટ્યુરિંગ રોડનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. 
*હોર્નબોસ્ટેલ મોલમાં આવેલી કાર્નેગી મેલોન યુનિવર્સિટીમાં ગ્રેનાઈટનો બાંકડો છે, જેની પર એ.એમ.ટ્યુરિંગ નામ કોતરાયેલું છે.
*તાજેતરમાં ઈકોલ ઈન્ટરનેશનલ ડેસ સાયન્સ ડુ ટ્રાઈટેમેન્ટ ડે ઈન્ફોર્મેશનના બનેલાં ત્રીજા બીલ્ડીંગનું નામ &quot;ટ્યુરિંગ&quot; રાખવામાં આવ્યું છે. 

== આ પણ જુઓ ==
{{Portal box|Biography|Logic|LGBT}}
*ટ્યુરિંગ ડીગ્રી
*ટ્યુરિંગ સ્વીચ 
*વણ ગોઠવેલું મશીન 
*ઍલન ટ્યુરિંગ વર્ષ
*ગુડ-ટ્યુરિંગ પુનરાવર્તનની સંભાવનાઓ 
*ટુરિંહ મશીનના ઉદાહરણો 
*ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ 

== નોંધ ==
{{Reflist|colwidth=30em}}

== સંદર્ભો ==
{{Refbegin|colwidth=30em}}
* {{ Cite book | last = Agar | first = Jon | title = The government machine: a revolutionary history of the computer | publisher = MIT Press | year = 2003 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-262-01202-7 }}
* {{ Cite book | last = Alexander | first = C. Hugh O'D. | author-link = Conel Hugh O'Donel Alexander | date = ''circa'' 1945 | title = Cryptographic History of Work on the German Naval Enigma | url = http://www.ellsbury.com/gne/gne-000.htm | publisher=The National Archives, Kew, Reference HW 25/1}}
* {{ Cite book | last = Beniger | first = James | title = The control revolution: technological and economic origins of the information society | publisher = Harvard University Press | year = 1986 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-16986-7 }}
* {{Citation | last = Babbage | first = Charles | author-link = Charles Babbage | origyear = 1864
 | publication-date = 2008 | editor-last = Campbell-Kelly | editor-first = Martin | editor-link = Martin Campbell-Kelly | title = Passages from the life of a philosopher | publisher = Rough Draft Printing | isbn = 978-1-60386-092-5 }}
* {{ Cite book | last = Bodanis | first = David | author-link = David Bodanis | title = Electric Universe: How Electricity Switched on the Modern World | year = 2005 |publisher = Three Rivers Press | location = New York | isbn = 0-307-33598-4 | oclc = 61684223 }}
* {{Cite book | last = Campbell-Kelly | first = Martin | authorlink = Martin Campbell-Kelly | last2 = Aspray | first2 = William | title = Computer: A History of the Information Machine | publisher = Basic Books | year = 1996 | location = New York | isbn = 0-465-02989-2 }}
* {{Cite book | last = Ceruzzi | first = Paul | authorlink = Paul Ceruzzi | title = A History of Modern Computing | publisher = MIT Press | year = 1998 | location = Cambridge, Massachusetts, and London | isbn = 0-262-53169-0}}
* {{ Cite book | last = Chandler | first = Alfred | authorlink = Alfred Chandler | title = The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business | publisher = Belknap Press | year = 1977 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-94052-0 }}
* {{ Cite journal | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: Its Origins and Originators | journal = [[IEEE Annals of the History of Computing]] | volume = 26 | issue = 4 | pages = 38–45 | year = 2004 |doi = 10.1109/MAHC.2004.26 | ref = harv }}
* {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack (ed.) | authorlink = B. Jack Copeland | title = The Essential Turing | year = 2004 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-825079-7 | oclc = 156728127 224173329 48931664 57434580 57530137 59399569 }}
* {{ Cite book | last = Copeland (ed.) | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland
| title = Alan Turing's Automatic Computing Engine | year = 2005 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-856593-3 | oclc = 224640979 56539230 }}
* {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: The secrets of Bletchley Park's code-breaking computers | year = 2006 | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-284055-4 | ref = harv }}
* {{ Cite book | last = Edwards | first = Paul N | title = The closed world: computers and the politics of discourse in Cold War America | publisher = MIT Press | year = 1996 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-262-55028-8 }}
* {{ Cite book | last = Hodges | first = Andrew | authorlink = Hodges, Andrew | year = 1983 | title = Alan Turing: the enigma |location = London | publisher = Burnett Books | isbn = 0-04-510060-8 | ref = harv }}
* {{ Cite book | last = Hochhuth | first = Rolf  | authorlink = Rolf Hochhuth | title = Alan Turing: en berättelse | publisher = Symposion | year = 1988 | isbn = 978-91-7868-109-9 }}
* {{ Cite book | last = Leavitt | first = David | authorlink = David Leavitt | year = 2007 | title = The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer | publisher = Phoenix | isbn = 978-0-7538-2200-5 | ref = harv }}
* {{ Cite book | last = Levin | first = Janna | authorlink = Janna Levin | title = A Madman Dreams Of Turing Machines | publisher = Knopf | year = 2006 | location = New York | isbn = 978-1-4000-3240-2 }}
* {{ Cite book | last = Lewin | first = Ronald | authorlink = Ronald Lewin | title = Ultra Goes to War: The Secret Story | edition = Classic Penguin | series = Classic Military History | year = 1978 | publication-date = 2001 | publisher = Hutchinson &amp; Co | location = London, England | isbn = 978-1-56649-231-7 | ref = harv }}
* {{Cite book| last = Lubar | first = Steven | year = 1993 | title = Infoculture | location = Boston, Massachusetts and New York | publisher = Houghton Mifflin | isbn = 0-395-57042-5}}
* {{ Cite document | last = Mahon | first = A.P. | title = The History of Hut Eight 1939–1945 | publisher = UK National Archives Reference HW 25/2 | year = 1945 | url = http://www.ellsbury.com/hut8/hut8-000.htm | access-date = 10 December 2009 | ref = harv }}
*{{MacTutor Biography|id=Turing|title=Alan Mathison Turing}}
*પેટઝોલ્ડ, ચાર્લેસ (2008). &quot;ધી એનોટાટેડ ટ્યુરિંગ: અ ગાઈડેડ ટુર થ્રુ ઍલન ટ્યુરિંગસ હિસ્ટોરીક પેપર ઓન કમ્યુટેબીલીટી એન્ડ ધી ટ્યુરિંગ મશીન&quot;. ઈન્ડિયાનાપોલીસ: વિલેય પબ્લીશીંગ. આઈએસબીએન 978-0-470-22905-7
*સ્મીથ, રોજર (1997). ''ફોન્ટાના હિસ્ટ્રી ઓફ ધી હ્યુમન સાયન્સીસ'' . લંડન: ફોન્ટાના.
*વૈઝેનબૌમ, જોસેફ (1976). ''કમ્પ્યૂટર પાવર એન્ડ હ્યુમન રીઝન'' . લંડન: ડબ્લ્યુ.એચ. ફ્રીમેન. આઈએસબીએન 0-7167-167-0463-3
* {{Cite book | last = Turing | first = Sara Stoney | title = Alan M Turing | publisher = W Heffer | year = 1959 }} ટ્યુરિંગની માતા, જેણે ગ્લોરિફાઈંગ હીઝ લાઈફ નામની ૧૫૭ પાનાનું જીવનચરિત્ર લખી, ઘણાં વર્ષો સુધી તેને જીવિત રાખ્યો. તે 1959માં પ્રકાશિત થઈ હતી, અને તેથી તેનું યુદ્ધનું કાર્ય આવરી ન લઈ શકાયું.  ભાગ્યેજ ૩૦૦ પ્રતો વેચાઈ હતી (સારા ટ્યુરિંગ થી લીન ન્યમેન, 1967, સેન્ટ જ્હોન કોલેજ, કેમ્બ્રીજની લાઈબ્રેરી). પ્રસ્તાવનાના ૬ પૃષ્ઠો લીન ઈરવીન દ્વારા લખવામાં આવ્યા હતા, સંભારણાંઓ અને તેના વારંવાર બોલાયેલાં વાક્યોનો સમાવેશ થયો છે. 
* {{Cite book | last = Whitemore | first = Hugh | authorlink = Hugh Whitemore | last2 = Hodges | first2 = Andrew | authorlink2 = Andrew Hodges | title = Breaking the code | publisher = S. French  | year = 1988 }} આ 1986 હ્યુગ વ્હાઈટમોર પ્લે ટ્યુરિંગના જીવન અને મૃત્યુની વાર્તા કહે છે.  મૂળ વેસ્ટ એન્ડ અને બ્રોડવેમાં ડેરેક જાકોબીએ ટ્યુરિંગનો અભિનય કર્યો હતો અને તેણે 1997માં નાટક આધારિત ટેલિવિઝન ફિલ્મમાં અભિનયનું પુનસર્જન કર્યું હતું, જે સંયુક્તપણે બીબીસી અને ડબલ્યુજીબીએચ, બોસ્ટન દ્વારા બનાવાઈ હતી.  નાટકનું પ્રકાશન અંબર લેન પ્રેસ, ઓક્સફર્ડ દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. - એએસઆઈએન: B000B7TM0Q
*વિલિયમસ, મિશેલ આર. (1985) ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ ક્મ્યુટીંગ ટેક્નોલોજી'' , ઈન્ગલેવુડ ક્લીફ્ફસ, ન્યુ જર્સી: પ્રેન્ટીસ-હોલ, આઈએસબીએન 0-8186-7739-2
*{{Cite book|last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A history of computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |year=1997 |publisher=[[Science Museum, London|London Science Museum]] |location=London |isbn=0-901805-94-7 |oclc=123794619 40624091 }}
{{Refend}}

== બાહ્ય લિંક્સ ==
{{External links|date=August 2010}}
{{Wikiquote}}
{{Commons category|Alan Turing}}
*[http://www.turing.org.uk/ ઍલન ટ્યુરિંગ] એક [http://www.turing.org.uk/bio/part1.html ટૂંકી જીવનકથા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} સાથે એન્ડ્રુ હોજેસ દ્વારા ચલાવવામાં આવતી સાઈટ 
*[http://www.alanturing.net/ AlanTuring.net&amp;nbsp;– જેક કોપલેન્ડ દ્વારા ][http://www.alanturing.net/ ટ્યુરિંગ એચીવ ફોર ધી હિસ્ટ્રી ઓફ કમ્પ્યુટીંગ]
*[http://www.turingarchive.org/ ધી ટ્યુરિંગ એચીવ]{{Dead link|date=ડિસેમ્બર 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&amp;nbsp;– કિંગ્સ કોલેજ, કેમ્બીજ આર્ચીવ દ્વારા કેટલાંક અપ્રકાશિત દસ્તાવેજોની સ્કેન કરેલી પ્રતો 
*{{MathGenealogy|id=8014}}
*[http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 ઍલન ટ્યુરિંગ- ટુવર્ડઝ એ ડીઝીટલ માઈન્ડઃ ભાગ 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |date=2007-08-03 }} સીસ્ટમ ટુલબોક્સ, 11 ડિસેમ્બર 2001
*[http://plato.stanford.edu/entries/turing/ ઍલન ટ્યુરિંગ] ફિલોસોફીનું સ્ટેનફઓર્ટ એનસાઈક્રોપીડિયા. 3 જૂન ૨૦૦૨.
*[http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html ઍલન ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822093918/http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html |date=2008-08-22 }} ''સમય'' 100
* [http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} Alan Turing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} RKBExplorer
* [http://www.rutherfordjournal.org/article010111.html ''ધી માઈન્ડ એન્ડ ધી કમ્પ્યુટીંગ મશીન'' ] ''ધી રુથફોર્ડ જર્નલ'' - એક 1949 ઍલન ટ્યુરિંગ અને અન્યો પર ચર્ચા
* [http://www.turingcentenary.eu/ ઍલન ટ્યુરિંગ વર્ષ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }}
* [http://cs.swan.ac.uk/cie12/ CiE 2012: ટ્યુરિંગ સેન્ટીનરિ કોન્ફેરન્સ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }}
* [http://www.visualturing.org/ વિઝ્યુઅલ ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.wolframalpha.com/examples/TuringMachines.html ટ્યુરિંગ મશીન કેલક્યુલેટરસ] વોલ્ફ્રામઆલ્ફા

=== પેપર્સ ===
* [http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper ટ્યુરિંગના પેપરો, અહેવાલો અને વ્યાખ્યાનો ઉપરાંત અનુવાદિત આવૃત્તિઓ અને સંગ્રહોની વિસ્તૃત યાદી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} BibNetWiki
* [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=116 ડોનાલ્ડ ડબલ્યુ. ડેવિસ સાથે મૌખિક ઇતિહાસ મુલાકાત], ચાર્લેસ બાબ્બેજ ઈન્સ્ટીટ્યુટ, યુનિવર્સિટી ઓફ મિન્નેસોટા; યુ.કે. ખાતે ક્મપ્યુટર પ્રોજેક્ટોને વર્ણવતાં ડેવિઝ નેશનલ ફિઝિક્સ લેબોરેટરી, 1947થી ટ્યુરિંગના ડિઝાઈનીંગ કામની સાથે બે એસીઈ કમ્પ્યૂટરોના વિકાસ સુધી 
* [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=81 નિકોલસ સી. મેટ્રોપોલીસ સાથે મૌખિક ઇતિહાસ મુલાકાત], ચાર્લેસ બાબ્બેજ ઈન્સ્ટીટ્યુટ, યુનિવર્સિટી ઓફ મીન્નેસોટી. લોસ ઍલામોસ નેશનલ લેબોરેટરી ખાતે, કમ્પ્યૂટર સેવાઓ માટેના પ્રથમ નિયામક મેટ્રોપોલીસ હતાં- ઍલન ટ્યુરિંગ અને જ્હોન વોન ન્યુમનવચ્ચેના સંબંધો સહિતના મુદ્દાઓનો સમાવેશ

[[શ્રેણી:વિસંગત પ્રશિસ્ત સ્વરૂપની સાથે લેખો]]
[[શ્રેણી:ઍલન ટ્યુરિંગ]]
[[શ્રેણી:કમ્પ્યૂટર ડિઝાઈનરો]]
[[શ્રેણી:કમ્પ્યૂટરનો પાયો નાખનારા]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ નાસ્તિકતાવાદીઓ]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનિઓ]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ સંશોધકો]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ તર્કશાસ્ત્રી]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ ગણિતશાસ્ત્રીઓ]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ ફિલસૂફીઓ]]
[[શ્રેણી:દૂરના અંતર સુધી દોડનારાઓ]]
[[શ્રેણી:ગણિતશાસ્ત્રી]]
[[શ્રેણી:૧૯૧૨માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:૧૯૫૪માં મૃત્યુ]]</text>
      <sha1>cauvrhzd4znf0go5z27b101xxn3hqb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>હિલેરી ક્લિન્ટન</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31798</id>
    <revision>
      <id>903261</id>
      <parentid>901074</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T07:25:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="321718" sha1="arr1o4n43kvjhdzl0mionl2dkr22zwc" xml:space="preserve">{{cleanup}}

{{Infobox Officeholder
|name         = Hillary Rodham Clinton
|image        = Hillary Clinton official Secretary of State portrait crop.jpg
|office       = [[List of Secretaries of State of the United States|67th]] [[United States Secretary of State]]
|president    = [[Barack Obama]]
|deputy       = [[Jim Steinberg]]
|term_start   = January 21, 2009
|term_end     = 
|predecessor  = [[Condoleezza Rice]]
|successor    = 
|jr/sr2       = United States Senator
|state2       = [[New York]]
|term_start2  = January 3, 2001
|term_end2    = January 21, 2009
|preceded2    = [[Daniel Patrick Moynihan]]
|succeeded2   = [[Kirsten Gillibrand]]
|office3      = [[First Lady of the United States]]
|term_start3  = January 20, 1993
|term_end3    = January 20, 2001
|preceded3    = [[Barbara Bush]]
|succeeded3   = [[Laura Bush]]
|office4      = [[First Lady of Arkansas]]
|term_start4  = January 11, 1983
|term_end4    = December 12, 1992
|predecessor4 = [[Frank D. White|Gay Daniels White]]
|successor4   = [[Jim Guy Tucker|Betty Tucker]]
|term_start5  = January 9, 1979
|term_end5    = January 19, 1981
|predecessor5 = [[David Pryor|Barbara Pryor]]
|successor5   = [[Frank D. White|Gay Daniels White]]
|birth_date   = {{birth date and age|1947|10|26}}
|birth_place  = [[Chicago]], [[Illinois]], U.S.
|death_date   = 
|death_place  = 
|party        = [[Democratic Party (United States)|Democratic Party]]
|spouse       = [[Bill Clinton]]
|children     = [[Chelsea Clinton|Chelsea]]
|residence    = [[Chappaqua, New York|Chappaqua]], [[United States]]
|alma_mater   = [[Wellesley College]]&lt;br /&gt; (B.A.) 
[[Yale Law School]] [[(J.D.)]]
|profession   = [[Lawyer]]
|religion     = [[United Methodist Church|Methodist]]
|signature    = Hillary Rodham Clinton Signature.svg
|website      = [http://www.state.gov/secretary/index.htm Official website]
}}
{{HillaryRodhamClintonSegmentsUnderInfoBox}}
'''હિલેરી ડિયાન રોધામ ક્લિન્ટન'''  ({{pron-en|ˈhɪləri daɪˈæn ˈrɒdəm ˈklɪntən}}; જન્મ 26 ઓક્ટોબર, 1947ના રોજ) 67મા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ છે, જેઓ પ્રેસિડેન્ટ બરાક ઓબામાના વહીવટી તંત્રમાં સેવા આપે છે.  તેઓ 2001થી 2009 સુધી ન્યુ યોર્ક માટેના યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સેનેટર રહ્યા હતા. 42મા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના પ્રેસિડેન્ટ, બીલ ક્લિન્ટનના પત્ની તરીકે, તેઓ 1993થી 2001 સુધી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના પ્રથમ મહિલા રહ્યા હતા. 2008 ચુંટણીમાં, ક્લિન્ટન ડેમોક્રેટિક પ્રમુખપદના નોમિનેશન માટે અગ્રણી ઉમેદવાર હતા.


ઇલીનોઇસના વતને, હિલેરી રોધામની વેલેસ્લી કોલેજ ખાતે પ્રારંભિક વક્તા તરીકે પ્રથમ વિદ્યાર્થી માટે પોતાની ટિપ્પણીએ 1969માં રાષ્ટ્રીય ધ્યાન ખેંચ્યુ હતું. તેમણે 1973માં યેલ લો સ્કુલમાંથી સ્નાતક થયા બાદ કાયદામાં કારકીર્દીનો પ્રારંભ કર્યો હતો. કોંગ્રેશનલ કાનૂની સલાહકાર તરીકે સંકોચ થતા તેઓ 1974માં આરકાન્સાસ જતા રહ્યા હતા અને 1975માં બીલ ક્લિન્ટનને પરણ્યા હતા. રોધામે 1977માં આરકાન્સાસ એડવોકેટ્સ ફોર ચિલ્ડ્રન એન્ડ ફેમિલીઝની સહસ્થાપના કરી હતી અને 1978માં લીગલ સર્વિસ કોર્પોરેશનના પ્રથમ મહિલા અધ્યક્ષ બન્યા હતા. રોઝ લો ફર્મ ખાતે પ્રથમ મહિલા ભાગીદાર હોવાની સાથે, તેઓ અમેરિકામાં ટોચના અત્યંત પ્રભાવશાળી વકીલોમાં બીજી વખત તેમનું નામ આવરી લેવામાં આવ્યું હતું.
પતિ બીલ ક્લિન્ટન ગવર્નર હોવાથી 1979થી 1981 અને 1983થી 1992 સુધી આરકાન્સાસના પ્રથમ મહિલા રહ્યા હતા, તેમણે આરકાન્સાસની શૈક્ષણિક વ્યવસ્થામાં સુધારો લાવવા માટેના કાર્ય દળનું સફળતાપૂર્વક નેતૃત્વ કર્યું હતું. તેઓ વોલ માર્ટ અને વિવિધ અન્ય કોર્પોરેશનોના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટરમાં રહ્યા હતા.

1994માં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના પ્રથમ મહિલા તરીકે તેમના મોટા કાર્ય એવા ક્લિન્ટન હેલ્થ કેર પ્લાનને યુ.એસ. કોંગ્રેસ પાસેથી મંજૂરી મળવામાં નિષ્ફળતા પ્રાપ્ત થઇ હતી. જોકે, 1997 અને 1999માં, ક્લિન્ટને સ્ટેટ ચિલ્ડ્રન્સ હેલ્થ ઇન્સ્યોરન્સ પ્રોગ્રામ, એડોપ્શન એન્ડ સેઇફ ફેમિલીઝ એક્ટ, અને ફોસ્ટર કેર ઇન્ડિપેન્ડન્સ એક્ટની રચના કરવાની તરફેણમાં ભાગ ભજવ્યો હતો. પ્રથમ મહિલા તરીકેના તેમના વર્ષોએ અમેરિકન જનતા પાસેથી અનેક દિશાઓમાંથી પ્રતિભાવ મેળવ્યો હતો. સમન્સ મેળવનાર તેઓ ફર્સ્ટ લેડી હતા, વ્હાઇટવોટર વિવાદને કારણે 1996માં તેમને ગ્રાન્ડ જ્યુરી સમક્ષ સંબધન આપવું પડ્યું હતું, પરંતુ તેમાં કશુ ખોટુ કર્યા હોવાનો તેમજ તેમના પતિના વહીવટ દરમિયાનની અન્ય વિવિધ તપાસોમાં તેમની પર આરોપ મૂકાયો ન હતો. 1998માં લેવિન્સ્કી કૌભાંડને પગલે તેમના લગ્નની સ્થિતિ અંગે નોંધપાત્ર માત્રામાં અટકળો થઇ હતી.

ન્યુ યોર્ક સ્ટેટમાં જતા પહેલા ક્લિન્ટન 2000માં યુ.એસ. સેનેટર તરીકે ચુંટાયા હતા.  તે ચુંટણીને અમેરિકન પ્રથમ મહિલાએ જાહેર ઓફિસ સંભાળી હતી તે રીતે જાવામાં આવી હતી; ક્લિન્ટન સ્ટેટને રજૂ કરનાર પ્રથમ મહિલા સેનેટર પણ હતા. સેનેટમાં, તેમણે પ્રારંભમાં કેટલા વિદેશી મુદ્દાઓ પર બુશ વહીવટીતંત્રને ટેકો આપ્યો હતો, જેમાં ઇરાક યુદ્ધ ઠરાવમાટેના મતનો પણ સમાવેશ થતો હતો. પરિણામે, તેમણે ઇરાકમાં યુદ્ધ અને મોટા ભાગના સ્થાનિક મુદ્દાઓમાં વહીવટીતંત્રની વર્તણૂંક સામે તેનો વિરોધ કર્યો હતો. સેનેટર ક્લિન્ટનને 2006માં બહોળા ગાળા દ્વારા દર્શાવાયા હતા. 2008 પ્રમુખપદ નોમિનેશન સ્પર્ધામાં, હિલેરી ક્લિન્ટને અમેરિકન ઇતિહાસમાં અન્ય કોઇ મહિલાની તુલનામાં વધુ પ્રાથમિક ચુંટણીઓ અને પ્રતિનિધિઓ પર જીત મેળવી હતી, પરંતુ સેનેટર બરાક ઓબામા બહુ ઓછા મતે હારી ગયા હતા. સ્ટેટ સેક્રેટરી તરીકે ક્લિન્ટન પ્રેસિડેન્ટની કેબિનેટમાં સેવા આપનાર પ્રથમ ભૂતપૂર્વ મહિલા તરીકે ઉભરી આવ્યા હતા.

== પૂર્વ જીવન અને શિક્ષણ ==
=== પ્રારંભિક જીવન ===
હિલેરી ડિયાન રોધામ&lt;ref group=&quot;nb&quot; name=&quot;ex01&quot;&gt;1995માં, હિલેરી ક્લિન્ટને જણાવ્યું હતું કે તેમની માતાનું નામ સર એડમુંડ હિલેરી પાછળ પડ્યું છે, જેઓ શેરપા તેન્ઝીંગ સાથે હતા, તેઓ માઉન્ટ એવરેસ્ટ પર ચડનાર પ્રથમ પર્વતારોહક હતા, અને તેજ કારણે તેમના નામમાં અસાધારણ &quot;બે એલ&quot; આવે છે.  જોકે, એવરેસ્ટ પર ચડવાનું 1953 સુધી, તેમના જન્મના પાંચ વર્ષ કરતા વધુ ગાળા સુધી શક્ય બન્યું ન હતુ. ઓક્ટોબર 2006માં, ક્લિન્ટનના પ્રવક્તાએ જણાવ્યું હતું કે તેમનું નામ પર્વત પર ચડનારના નામ પરથી પડ્યું નથી. તેને બદલે, તેમના નામની ઉત્પત્તિનું કારણ &quot;તેમની માતાએ તેમની પુત્રીની મહાનતાને પ્રેરણા આપવા માટે પરિવારની મધુર વાતો કરી હતી તે છે, તે મહાન પરિણામોને મે ઉમેર્યા છે.&quot; જુઓ {{Cite news |title=Hillary, Not as in the Mount Everest Guy |url=http://www.nytimes.com/2006/10/17/nyregion/17hillary.html |author=Hakim, Danny |work=The New York Times|date=2006-10-17 |access-date=2008-04-25}}&lt;/ref&gt;નો જન્મ શિકાગો, ઇલીનોઇસમાં એજવોટર હોસ્પિટલમાં થયો હતો. &lt;ref name=&quot;Whitehouse.gov&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.edgewaterhistory.org/articles/index.html?v14-3-4.html |title=Edgewater Hospital 1929–2001 |author=O'Laughlin, Dania |work=Edgewater Historical Society |date=Summer 2003 |access-date=2007-06-10 }}&lt;/ref&gt; તેઓ સૌપ્રથમ વખત શિકાગોમાં યુનાઇટેડ મેથોડિસ્ટમાં મોટા થયા હતા અને ત્યાર બાદ ત્રણ વર્ષની ઉંમરથી પેટાવિસ્તાર પાર્ક રિજ, ઇલીનોઇસમાં મોટા થયા હતા.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=18, 34}}&lt;/ref&gt; તેમના પિતા, હઘ એલ્સવર્થ રોધામ, વેલ્શ અને ઇંગ્લીશ સ્થળાંતરીતના પુત્ર હતા;&lt;ref name=&quot;nehgs&quot;&gt;{{cite web |author=Roberts, Gary Boyd |url=http://www.newenglandancestors.org/research/services/articles_ancestry_hillary_clinton.asp |title=Notes on the Ancestry of Senator Hillary Rodham Clinton |publisher=[[New England Historic Genealogical Society]] |access-date=2008-05-25 |archive-date=2008-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080605050854/http://www.newenglandancestors.org/research/services/articles_ancestry_hillary_clinton.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; તેમણે કાપડ ઉદ્યોગમાં સફળ નાનો કારોબાર ચલાવ્યો હતો. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=17–18}}&lt;/ref&gt; તેમની માતા, ડોરોથી એમ્મા હોવેલ, ઇંગ્લીશ, સ્કોટ્ટીશ, ફ્રેંચ, ફ્રેંચ કેનેડીયનના હોમમેકર, અને વેલ્શ વંશના હતા. &lt;ref name=&quot;nehgs&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;brock-4&quot;/&gt; તેમને બે નાના ભાઈઓ હતા, હઘ અને ટોની.
[[ચિત્ર:HRCEarlyYearsExhibitClintonPresidentialCenter.jpg|thumb|left|alt=Museum display case containing photographs, papers, shoes, doll, and other early childhood artifacts|હિલેરી રોધામના પ્રારંભિક જીવનની યાદગીરીઓ વિલીયમ જે. ક્લિન્ટન પ્રેસેડીન્શિયલ સેન્ટર ખાતે દર્શાવવામાં આવી છે.]]

એક બાળક તરીકે, હિલેરી રોધામ પાર્ક રિજમાં આવેલી જાહેર શાળામાં શિક્ષકોને પ્રિય હતા. &lt;ref name=&quot;morris-113&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bern-29&quot;&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|p=29}}&lt;/ref&gt; તેમણે તરણ, બેઝબોલ અને અન્ય રમતોમાં ભાગ લીધો હતો. &lt;ref name=&quot;morris-113&quot;&gt;મોરિસ 1996, પૃષ્ઠ. 113.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bern-29&quot;/&gt; તેમણે બ્રાઉની અને ગિરી સ્કાઉટ  તરીકે અસંખ્ય પુરસ્કારો જીત્યા હતા. &lt;ref name=&quot;bern-29&quot;/&gt; તેમણે મેઇને ઇસ્ટ હાઇ સ્કુલમાં હાજરી આપી હતી, જ્યાં તેમણે વિદ્યાર્થી કાઉન્સીલ, શાળા અખબારમાં ભાગ લીધો હતો અને તેઓની નેશનલ ઓનર સોસાયટી માટે પસંદગી થઇ હતી. &lt;ref name=&quot;Whitehouse.gov&quot;&gt;{{cite web |title=Hillary Rodham Clinton |url=http://www.whitehouse.gov/history/firstladies/hc42.html |publisher=[[The White House]] |access-date=2006-08-22 |archive-date=2006-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060824053818/http://www.whitehouse.gov/history/firstladies/hc42.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bern-30&quot;&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=30–31}}&lt;/ref&gt; ઉંમર વધતા તેમને મેઇને સાઉથ હાઇ સ્કુલ સુધી નિયંત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા, જ્યા તેઓ નેશનલ મેરિટ ફાઇનાલિસ્ટ બન્યા હતા અને 1965માં તેમના વર્ગના ટોચના પાંચ ટકામાં સ્નાતક થયા હતા. &lt;ref name=&quot;bern-30&quot;/&gt;&lt;ref&gt;મારાનીસ 1995, પૃષ્ઠ 255. તેમની પ્રત્યે &quot;મહદઅંશે સફળતા પ્રાપ્ત કરનાર&quot; તરીકેનો મત પ્રદર્શિત કરાયો હતો.&lt;/ref&gt; તેમની માતાની ઇચ્છા તેઓ સ્વતંત્ર, વ્યાવસાયિક કારકીર્દી બનાવે તેવી હતી,&lt;ref name=&quot;brock-4&quot;/&gt; અને તેમના પિતા એક પરંપરાવાદગી હોવાના નાતે આધુનિક પ્રણાલિ વ્યક્ત કરી હતી કે તેમની પુત્રીની ક્ષમતાઓ અને તકો જાતિને આધારે મર્યાદિત બનવી જોઇએ નહી.  &lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|p=13}}&lt;/ref&gt;

રાજકીય સંકુચિત ઘરમાં મોટા થયા હોવાથી,&lt;ref name=&quot;brock-4&quot;&gt;બ્રોક 1996, પૃષ્ઠ 4. તેમના પિતા ખુલ્લુ બોલનારા રાષ્ટ્રના હિમાયતી હતી, જ્યારે તેમની માતાએ ફક્ત મૌન જ સેવ્યુ હતું કેમ કે તેઓ &quot;મૂળબૂત રીતે લોકશાહીની હિમાયતી હતા.&quot; તે પણ જુઓ {{Harvnb|Bernstein|2007|p=16}}&lt;/ref&gt; તેર વર્ષની ઉંમરે રોધામે 1960ની અત્યંત નજીક યુ.એસ.પ્રમુખપદની ચુંટણીને પગલે સાઉથ સાઇડ શિકાગોના પ્રચારમાં સહાય કરી હતી, જ્યાં તેમને રિપબ્લિકન ઉમેદવાર રિચાર્ડ નિક્સોન સામે ચુંટણીલક્ષી કૌભાંડનો પૂરાવો મળ્યો હતો. &lt;ref&gt;ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠ 19.&lt;/ref&gt; ત્યાર બાદ તેમણે યુ.એસ. પ્રમુખપદની 1964ની ચુંટણીમાં રિપલ્બિકન ઉમેદવાર બેરી ગોલ્ડવોટર માટે સ્વૈચ્છિક ઝુંબેશ કરી હતી. &lt;ref&gt;{{Cite book |author=[[J. William Middendorf|Middendorf, J. William]] |title=Glorious Disaster: Barry Goldwater's Presidential Campaign And the Origins of the Conservative Movement |publisher=[[Basic Books]] |year=2006 |isbn=0-465-04573-1 }} પૃષ્ઠ 266.&lt;/ref&gt; રોધામની પ્રારંભિક રાજકીય પ્રગતિ મોટે ભાગે તેમના હાઇસ્કુલના ઇતિહાસના શિક્ષક (તેમના પિતા જેવા અત્યંત લાગણીશીલ એન્ટીકોમ્યુનિસ્ટ) જેમણે તેમને ગોલ્ડવોટરના ક્લાસિક ''ધી કોનસાયંસ ઓફ અ કંઝર્વેટીવ'' &lt;ref name=&quot;troy&quot;&gt;ટ્રોય 2006, પૃષ્ઠ 15.&lt;/ref&gt; સામે રજૂ કર્યા હતા અને તેમની મેથોડીસ્ટ યુવાન પ્રધાન (તેમના માતા જેવા કે જેઓ સામાજિક ન્યાય જેવા મુદ્દાઓથી ચિંતીત હતા), કે જેમની સાથે તેમણે પ્રજાના હક્કોના નેતા માર્ટીન લ્યુથ કીંગ, જુનિયરને શિકાગોમાં 1962માં મળ્યા હતા અને જોયા હતા. &lt;ref&gt;ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 18–21. શિક્ષક પૌલ કાર્લસન અને પ્રધાન ડોનાલ્ડ વચ્ચે જોન્સ વચ્ચે પાર્ક રિજમાં સંઘર્ષ થયો હતો; ક્લિન્ટને બાદમાં જોયું હતું કે &quot;અમેરિકામાં (હવે પછીના) ચાળીસ વર્ષો સુધી સાંસ્કૃતિક, રાજકીય અને ધાર્મિક દોષ રેખાનો પ્રાથમિક સંકેત આકાર લઇ રહ્યો છે&quot; (ક્લિન્ટન 2003, પૃષ્ઠ 23).&lt;/ref&gt;

=== કોલેજ ===
1965માં રોધામ વેલેસ્લી કોલેજમાં દાખલ થયા હતા, જ્યાં તેમણે મુખ્ય વિષય રાજકીય વિજ્ઞાનમાં અભ્યાસ કર્યો હતો. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.wellesley.edu/PublicAffairs/Commencement/1992/speecheshrc.html |title=Hillary Rodham Clinton Remarks to Wellesley College Class of 1992 |author=Clinton, Hillary Rodham |publisher=[[Wellesley College]] |date=1992-05-29 |access-date=2007-06-01 |archive-date=2012-08-05 |archive-url=https://archive.today/20120805205420/http://www.wellesley.edu/PublicAffairs/Commencement/1992/speecheshrc.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અંડરગ્રેજ્યુએટના પ્રથમ વર્ષ દરમિયાન તેમણે વેલેસ્લી યંગ રિપબ્લિકન્સ&lt;ref name=&quot;living31&quot;&gt;ક્લિન્ટન 2003, પૃષ્ઠ 31.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.wellesley.edu/Activities/homepage/gop/history.html |title=Wellesley College Republicans: History and Purpose |publisher=Wellesley College |date=2007-05-16 |access-date=2007-06-02 |archive-date=2006-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060903132835/http://www.wellesley.edu/Activities/homepage/gop/history.html |url-status=dead }} સંસ્થાનું અગાઉનું નામ આપે છે.&lt;/ref&gt;ના પ્રેસિડેન્ટ તરીકે સેવા આપી હતી; આ રોકફેલર રિપબ્લિકન-લક્ષી જૂથ સાથે,&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Milton, Joyce |title=The First Partner: Hillary Rodham Clinton |publisher=[[William Morrow and Company]] |year=1999 |isbn=0-688-15501-4}} પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 27–28&lt;/ref&gt; તેમણે જોહ્ન લિન્ડસે અને  એડવર્ડ બ્રુકની ચુંટણીઓને ટેકો આપ્યો હતો. &lt;ref&gt;બ્રોક 1996, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 12–13.&lt;/ref&gt; અમેરિકન સિવીલ રાઇટ્સ મુવમેન્ટ અને વિયેટનામ યુદ્ધ વિશે તેમના મંતવ્યો બદલાતા બાદમાં તેઓ તેમના પદ પરથી ઉતરી ગયા હતા. &lt;ref name=&quot;living31&quot;/&gt; તે સમયે તેમના યુવાન પ્રધાનને લખેલા એક પત્રમાં તેમણએ પોતાની જાતને &quot;સંકુચિત મગજ અને ઉદાર હૃદય&quot; ધરાવતા ગણાવ્યા હતા. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|p=50.}} બર્નસ્ટેઇન દર્શાવે છે કે તેણી એવું માનતા હતા કે આ મિશ્રણ શક્ય હતુ અને પુખ્ત વયના હિલેરી ક્લિન્ટનનું અન્ય કોઇ સમીકરણ વધુ સારી રીતે વર્ણન કરી શકે તેમ નથી.&lt;/ref&gt; 1960ના પ્રવાહો કે જે રાજકીય વ્યવસ્થા સામે ઉદ્દામવાદી પગલાંઓની તરફેણ કરતા હતા તેનાતી વિરુદ્ધ તેમણે તેની અંદર જ કામ કરવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી હતી. &lt;ref name=&quot;bg011293&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-8210491.html |title=Hillary: The Wellesley Years: The woman who will live in the White House was a sharp-witted activist in the class of '69 |author=Kenney, Charles |work=The Boston Globe |date=1993-01-12 |access-date=2008-02-07 |format=fee required |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511212059/http://www.highbeam.com/doc/1P2-8210491.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511212059/http://www.highbeam.com/doc/1P2-8210491.html |date=2011-05-11 }}&lt;/ref&gt; તેમના પ્રારંભિક વર્ષમાં, રોધામ યુદ્ધવિરોધી ડેમોક્રેટ ઇયુજેન મેકકાર્થીની પ્રમુખપદ નોમિનેશન ઝુંબેશના ટેકેદાર બન્યા હતા. &lt;ref name=&quot;nyt090507&quot;/&gt; માર્ટીન લ્યુથ કીંગ, જુનિયરની હત્યાને પગલે, રોધામે બે દિવસીય વિદ્યાર્થી હડતાલનું આયોજન કર્યું હતું અને વેલેસ્લીના કાળા વિદ્યાર્થીઓ સાથે વધુ કાળા વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષકોની ભરતી કરવાનું કામ કર્યું હતું. &lt;ref name=&quot;nyt090507&quot;&gt;{{Cite news |author=Leibovich, Mark |title=In Turmoil of ’68, Clinton Found a New Voice |work=The New York Times |date=2007-09-07 |url=http://www.nytimes.com/2007/09/05/us/politics/05clinton.html |access-date=2007-09-06}}&lt;/ref&gt; 1968ના પ્રારંભમાં, તેઓ વેલેસ્લી કોલેજ ગવર્નમેન્ટ એસોસિયેશનના પ્રમુખ તરીકે ચુંટાયા હતા અને 1969ના પ્રારંભ સુધી સેવા આપી હતી;&lt;ref name=&quot;bg011293&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;wcaddr&quot;/&gt; તેઓએ અન્ય કોલેજોમાં સામાન્ય રીતે થતું હતું તેવા વિદ્યાર્થી અવરોધોમાં વેલેસ્લીની સંડોવણીને દૂર રાખવામાં મહત્વનો ભાવ ભજવ્યો હતો. &lt;ref name=&quot;bg011293&quot;/&gt; તેમના અસંખ્ય અનુયાયી વિદ્યાર્થીઓએ માન્યુ હતું કે તેઓ કદાચ એક દિવસ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના પ્રથમ મહિલા બનશે. &lt;ref name=&quot;bg011293&quot;/&gt; તેથી તેઓ તેમના રાજકીય દ્રષ્ટિકોણને વધુ સારી સમજી શક્યા હતા, અધ્યાપક એલન શેશટરે રોધામમને હાઉસ રિપબ્લિકન કોન્ફરન્સ ખાતેની કામગીરી સોંપી હતી અને તેમણે &quot;વેલેસ્લી ઇન વોશિગ્ટન&quot; ઉનાળુ કાર્યક્રમમમાં હાજરી આપી હતી. &lt;ref name=&quot;nyt090507&quot;/&gt; રોધામને ઉદાર મતવાદી ન્યુ યોર્ક રિપ્રેઝન્ટેટીવ ચાર્લ્સ ગુડવેલ દ્વારા ગવર્નર નેલ્સન રોકફેલરના રિપબ્લિકન નોમિનેશનમાં વિલંબિત પ્રવેશની ઝુંબેશમાં સહાય કરવા માટે આંમંત્રણ અપવામા આવ્યું હતું. &lt;ref name=&quot;nyt090507&quot;/&gt; રોહાને મિયામીમાં 1968 રિપબ્લિકન નેશનલ કોન્વેન્શનમાં હાજરી આપી હતી. જોકે, રિચાર્ડ નિક્સોનની ઝુંબેશને જે રીતે દર્શાવવામાં આવી હતી તેનાથી તેઓ ખિન્ન હતા અને કોન્વેન્શનનો &quot;અસ્પષ્ટ&quot; જાતિવાદી સંદેશો જોયો હતો અને સારા માટે રિપબ્લિકન પાર્ટી છોડી દીધી હતી. &lt;ref name=&quot;nyt090507&quot;/&gt;

પોતાના અંતિમ વર્ષ માટે વેલેસ્લી પાછા ફરતા રોધામે અધ્યાપક શેશટરના માર્ગદર્શન હેઠળ ઉદ્ધામવાદી કોમ્યુનિટી આયોજક સૌલ એલિન્સ્કીની યુક્તિઓ વિશે પોતાના જૂના મહાનિબંધમાં લખ્યું હતું (વર્ષો બાદ જ્યારે તેઓ પ્રથમ મહિલા બન્યા ત્યારે વ્હાઇટ હાઉસની વિનંતીને પગલે મહાનિબંધમાં પ્રવેશ નિષેધ હતો અને તે કેટલીક અટકળોનો વિષય બન્યો હતો).&lt;ref name=&quot;msn030207&quot;&gt;{{Cite news |title=Reading Hillary Rodham's hidden thesis |url=http://www.msnbc.msn.com/id/17388372/ |author=[[Bill Dedman|Dedman, Bill]] |publisher=[[MSNBC.com]] |date=2007-03-02 |access-date=2007-03-02 |archive-date=2007-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070304065006/http://www.msnbc.msn.com/id/17388372/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1969માં, તેમણે બેચલર ઓફ આર્ટસમાં,&lt;ref name=&quot;nyt-bio&quot;/&gt; રાજકીય વિજ્ઞાનમાં વિભાગીય સન્માન સાથે સ્નાતકની પદવી મેળવી હતી. &lt;ref name=&quot;msn030207&quot;/&gt; કેટલાક અનુયાયી વિદ્યાર્થીઓના દબાણને કારણે, &lt;ref name=&quot;gvn-34&quot;/&gt; તેઓ પ્રારંભિક સંબોધન આપનારા વેલેસ્લી કોલેજના ઇતિહાસમાં પ્રથમ વિદ્યાર્થી બન્યા હતા. &lt;ref name=&quot;wcaddr&quot;&gt;{{cite web |title=Wellesley College 1969 Student Commencement Speech |url=http://www.wellesley.edu/PublicAffairs/Commencement/1969/053169hillary.html |author=Rodham, Hillary |publisher=Wellesley College |date=1969-05-31 |access-date=2006-08-22 |archive-date=2012-05-25 |archive-url=https://archive.today/20120525074207/http://www.wellesley.edu/PublicAffairs/Commencement/1969/053169hillary.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; તેમના સાત મિનીટ સુધી ચાલેલા સંબોધનને તાળીઓના ગડગડાટથી વધાવી લેવામાં આવ્યું હતું. &lt;ref name=&quot;bg011293&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Brooke Speech Challenged by Graduate |work=[[Fitchburg Sentinel]] |date=1969-06-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Brooke Speech Draws Reply |work=Nevada State Journal |date=1969-06-02}}&lt;/ref&gt; તેમના સંબોધનના થોડા ભાગને મળેલા પ્રતિભાવને કારણે તેમના પ્રારંભિક સંબોધન પહેલા બોલેલા સેનેટર એડવર્ડ બ્રૂકની ટીકા કરાઇ હોવાથી તેમને ''લાઇફ''  મેગેઝીનના આર્ટિકલમાં દર્શાવવામાં આવ્યા હતા,&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Class of '69 |publisher=''[[Life (magazine)|Life]]'' |date=1969-06-20}} લેખમાં રોધાન અને બે વિદ્યાર્થીઓએ અન્ય શાળામાંથી સંબોધનકર્તાનો પ્રારંભ કર્યો તેની સાથે ફોટાઓ અને તેમના સંબોધનના અંશોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;/ref&gt;. &lt;ref name=&quot;gvn-34&quot;&gt;ગર્થ એન્ડ વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 34–36.&lt;/ref&gt; તેઓ આઇઆરવી કૂપસિનેટના રાષ્ટ્રીય સ્તરે એકજૂથ ટેલિવીઝન ટોક શોમાં તેમજ ઇલિનોઇસ અને ન્યુ ઇંગ્લેંડના અખબારોમાં પણ દેખાયા હતા. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|p=70}}&lt;/ref&gt; તે ઉનાળામાં, તેમણે આખા અલાસ્કામાં કામ કર્યું હતું, માઉન્ટ મેકીનલે નેશનલ પાર્કમાં ડિશો ધોતા હતા અને વાલ્ડેઝમાં ફિશ પ્રોસેસીંગ કેનેરીમાં સ્લિમીંગ સાલમોનમાં વ્યસ્ત હતા (જેને તેમને કાઢી મૂક્યા હતા અને જ્યારે તેમણે બિનતંદુરસ્ત સ્થિતિ વિશેની ફરિયાદ કરી ત્યારે રાતોરાત બંધ કરી દીધી હતી). &lt;ref&gt;મોરીસ 1996, પૃષ્ઠ 139; {{Harvnb|Bernstein|2007|p=105}}. ક્લિન્ટને બાદમાં લખ્યું હતું અને ''ડેવિડ લેટરમેન સાથે લેઇટ શો''  પર પુનરાવર્તન કર્યું હતું કે ખુશામત કરવી એ શ્રેષ્ઠ તૈયારી હતી, તેણીએ કાયમ માટે વોશિંગ્ટોનમાં રહ્યા હતા. ક્લિન્ટન 2003, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 42–43.&lt;/ref&gt;

=== કાયદા શાળા ===
રોધામ ત્યાર બાદ યેલ લો સ્કુલ પ્રવેશ્યા હતા, જ્યાં તેમણે ''યેલ રિવ્યૂ ઓફ લો એન્ડ સોશિયલ એકશન'' ના સંપાદક બોર્ડ પર સેવા આપી હતી. &lt;ref name=&quot;arkhc&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.encyclopediaofarkansas.net/encyclopedia/entry-detail.aspx?entryID=2744 |title=Hillary Diane Rodham Clinton (1947–) |work=The Encyclopedia of Arkansas History &amp; Culture |access-date=2007-04-08 }}&lt;/ref&gt; તેમના બીજા વર્ષ દરમિયાનમં તેમણે યેલ ચાઇલ્ડ સ્ટડી સેન્ટર ખાતે કામ કર્યું હતું,&lt;ref name=&quot;gerth-42&quot;&gt;ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 42–43.&lt;/ref&gt; જેમા તેઓ પ્રારંભિક બાળપણ મગજ વિકાસ પર નવા સંશોધન અંગે શીખતા હતા અને પ્રજનક કામ ''બિયોન્ડ ધ બેસ્ટ ઇન્ટરેસ્ટસ ઓફ ધ ચાઇલ્ડ''  (1973) પર સંશોધન મદદનીશ તરીકે કામ કરતા. &lt;ref name=&quot;bernstein-75&quot;&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|p=75}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''બિયોન્ડ ધ બેસ્ટ ઇન્ટરેસ્ટસ ઓફ ધ ચાઇલ્ડ'' ના લેખક સેન્ટર ડિરેક્ટર અલ સોલનીટ, યેલ કાયદા અધ્યાપક જો ગોલ્ડસ્ટેઇન અને એન્ના ફ્રિઉદ હતા.&lt;/ref&gt; તેમણે યેલ લો હેવન હોસ્પિટલ&lt;ref name=&quot;bernstein-75&quot;/&gt; ખાતે બાળ દુરુપયોગનો કેસ પણ હાથમાં લીધો હતો અને ગરીબોને મફત કાનૂની સલાહ પૂરી પાડવા માટે ન્યુ હેવન લીગલ સર્વિસીઝ ખાતે સ્વૈચ્છિક સેવા આપી હતી. &lt;ref name=&quot;gerth-42&quot;/&gt; 1970ના ઉનાળામાં તેમને મેરીયન રાઇટ એડલમેનના વોશિંગ્ટન રિસર્ચ પ્રોજેક્ટ ખાતે કામ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી, જ્યાં તેમને સેનેટર વોલ્તેર મોન્ડાલેની સબકમિટી ઓન માઇગ્રેટરી લેબરની કામગીરી સોંપવામાં આવી હતી. ત્યાં તેમણે હાઉસીંગ, ગટરવ્યવસ્થા, આરોગ્ય અને શિક્ષણ ક્ષેત્રે સ્થળાંતરીત કામદારોની સમસ્યા પર સંશોધન કર્યું હતું. &lt;ref&gt;મોરીસ 1996, પૃષ્ઠ 142–143.&lt;/ref&gt; એડલમેન બાદમાં નોંધપાત્ર શિક્ષક બન્યા હતા. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=71–74}}&lt;/ref&gt; કનેક્ટીકટ યુ.એસ. સેનેટ ઉમેદવાર જોસેફ ડુફ્ફીની 1970ની ઝુંબેશ પર કામ કરવા માટે તેમની રાજકીય સલાહકાર એન્ની વેક્સલર દ્વારા નિમણૂંક કરવામાં આવી હતી, જેમાં રોધામને બાદમાં રાજકારણમાં પ્રથમ કામ સોંપવામાં આવ્યું હતું. &lt;ref&gt;{{Cite news | url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/08/08/AR2009080800058.html |title=Anne Wexler, Political Adviser and Lobbyist, Dies at 79 |author=Weil, Martin |work=The Washington Post |date=2009-08-08 |access-date=2009-08-20}}&lt;/ref&gt;

1971ની હેમંત ઋતુના અંતમાં, તેમણે બીલ ક્લિન્ટન સાથે સંબધનો પ્રારંભ કર્યો હતો, તેમજ યેલ ખાતેના કાયદાના વિદ્ય્રાર્થીની પણ હતા. તે ઉનાળામાં તેમણે ટ્રેયુહાફ્ટ, વોકર એન્ડ બર્નસ્ટેઇનની કાયદા કંપની ઓકલેન્ડ, કેલિફોર્નીયા ખાતે ઇન્ટર્ન કરી હતી. &lt;ref name=&quot;bernstein-82&quot;&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=82–83}}&lt;/ref&gt; આ કંપની બંધારણીય હક્કો, પ્રજા મુક્તિવાદ, અને ઉદ્ધામવાદી કારણોને પોતાના ટેકાને માટે જાણીતા હતી (તેના ચારમાંના બે ભાગીદારો પ્રવર્તમાન કે ભૂતકાળના કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી સભ્યો હતા);&lt;ref name=&quot;bernstein-82&quot;/&gt; રોધાને બાળક કેદ અને અન્ય કેસો પર કામ કર્યું હતું. &lt;ref group=&quot;nb&quot; name=&quot;ex02&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.nysun.com/national/hillary-clintons-radical-summer/66933/ |title=Hillary Clinton's Radical Summer |author=Gerstein, Josh |work=The New York Sun |date=2007-11-26 |access-date=2009-05-09}} ગર્સ્ટેઇનને એવું જણાય છે કે એક વખત રોધાને ટ્રિયુહાફ્ટ કંપની પર કર્યું હતું ત્યારથી બાળકના પાલન કરતા ક્યો કેસ વધુ છે તે અસ્પષ્ટ છે. ક્લિન્ટન વિરોધી લેખકો જેમ કે બાર્બરા ઓલ્સને ક્લિન્ટન પર એવો આરોપ મૂક્યો હતો કે તેમણે કદીયે ટ્રિયુહાફ્ટની વિચારધારાને માન્ય રાખી ન હતી અને તેમના પત્ની અને અનુયાયી સામ્યવાદી જેસિકા મિટફોર્ડ સાથે સામાજિક અને રાજકીય જોડાણ જાળવી રાખ્યું હતું. (ઓલ્સોન 1999, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 56–57) ''ધી ન્યુ યોર્ક સન''  દ્વારા 2007માં કરાયેલું સંશોધન દર્શાવે છે કે મિટફોર્ડ અને હિલેરી ક્લિન્ટન નજીક ન હતા અને 1980માં આરકાન્સાસ જેલ કેસ પર તેઓ અલગ પડી ગયા હતા. જુઓ {{Cite news |url=http://www.nysun.com/national/hillary-clintons-left-hook/67002/ |title=Hillary Clinton's Left Hook |author=Gerstein, Josh |work=The New York Sun |date=2007-11-27 |access-date=2009-05-09}}&lt;/ref&gt; ક્લિન્ટને તેમની સાથે કેલિફોર્નીયામાં રહેવાના હેતુથી તેમની મૂળ ઉનાળુ યોજનાઓ રદ કરી હતી ;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.nysun.com/national/clintons-berkeley-summer-of-love/66982/ |title=The Clintons' Berkeley Summer of Love |author=Gerstein, Josh |work=The New York Sun |date=2007-11-26 |access-date=2009-05-09}}&lt;/ref&gt; જ્યા સુધી તેઓ કાયદા શાળામાં પરત ન આવ્યા ત્યાં સુધી આ જોડુ એક સાથે રહેતું હતું. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.nysun.com/national/hillary-clintons-radical-summer/66933/ |title=Hillary Clinton's Radical Summer |author=Gerstein, Josh |work=The New York Sun |date=2007-11-26 |access-date=2009-05-09}}&lt;/ref&gt; તે પછીના ઉનાળામાં, રોધાન અને ક્લિન્ટને બિનસફળ 1972 ડેમોક્રેટિક પ્રમુખપદના ઉમેદવાર જ્યોર્જ મેકગ્રોવન માટે ટેક્સાસમાં ઝુંબેશ આદરી હતી. &lt;ref&gt;ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 48–49.&lt;/ref&gt; તેમણએ 1973માં જ્યુરીસ ડોકટર ડિગ્રી પ્રાપ્ત કરી હતી,&lt;ref name=&quot;nyt-bio&quot;&gt;{{Cite news |url=http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/people/c/hillary_rodham_clinton/index.html  |title=Hillary Rodham Clinton |work=The New York Times |access-date=2008-04-13 | first=Helene | last=Cooper}}&lt;/ref&gt; તેથી તેઓ વધુ એક વર્ષ માટે ક્લિન્ટન સાથે રહ્યા હતા. &lt;ref name=&quot;bernstein-89&quot;&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|p=89}}&lt;/ref&gt; સ્નાતક થવાના પગલે ક્લિન્ટને પ્રથમ લગ્ન માટે દરખાસ્ત મૂકી હતી, પરંતુ તેમણે ઇનકાર કર્યો હતો. &lt;ref name=&quot;bernstein-89&quot;/&gt; તેમણે યેલ ચાઇલ્ડ સ્ટડી સેન્ટર ખાતે બાળકો અન દવાઓ પરના અભ્યાસ માટે અનુસ્નાતકના વર્ષનો પ્રારંભ કર્યો હતો. &lt;ref name=&quot;nfll&quot;/&gt; તેમનો પ્રથમ વિદ્વતાપૂર્ણ લેખ, &quot;ચિલ્ડ્રન અંડર ધ લો&quot;, 1973ના અંતમાં ''હાર્વર્ડ એજ્યુકેશનલ રિવ્યૂ'' માં પ્રકાશિત થયો હતો. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rodham |first=Hillary |year=1973 |month= |title=Children Under the Law |journal=[[Harvard Educational Review]] |volume=43 |issue=4 |pages=487–514 |ref=harv}}&lt;/ref&gt; નવા બાળકોના હક્કોની ચળવળની ચર્ચા કરતા, તેમણે જણાવ્યું હતું કે &quot;બાળક નાગરિકો&quot; &quot;શક્તિવિહીન વ્યક્તિગતો&quot;&lt;ref&gt;ટ્રોય 2006, પૃષ્ઠ 21.&lt;/ref&gt; હતા અને એવી દલીલ કરી હતી કે બાળકોને જન્મથી જ કાનૂની વય મેળવવા સામે સમાન રીતે અસમર્થ ગણવા જોઇએ નહી, પરંતુ તેના બદલે અદાલતોએ કેસ પ્રતિ કેસના ધોરણે પૂરાવાની ગેરહાજરી ન  હોય તો સમર્થન આપવું જોઇએ. &lt;ref name=&quot;nyt082492&quot;&gt;{{Cite news |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE7D71E3EF937A1575BC0A964958260 |title=Legal Scholars See Distortion In Attacks on Hillary Clinton |author=Lewin, Tamar |work=The New York Times |date=1992-08-24}}&lt;/ref&gt; આ લેખ આ ક્ષેત્રે વારંવાર ટાંકવામાં આવતો હતો. &lt;ref&gt;[http://scholar.google.com/scholar?hl=en&amp;amp;lr=&amp;amp;c2coff=1&amp;amp;q=rodham+%22children+under+the+law%22+43+%22Harvard+Educational+Review%22&amp;amp;btnG=Search આ ગૂગલ  વિદ્વાનની શોધ પરિણામ] આશરે એકાદ સો જેટલા કટાક્ષો શૈક્ષણિક સાહિત્યમાં તેણીના પેપરના ટાંકણો દર્શાવતા પેદા કરે છે.&lt;/ref&gt;

== લગ્ન અને પરિવાર, કાનૂની કારકીર્દી અને આરકાન્સાસની પ્રથમ મહિલા ==
=== ઇસ્ટ કોસ્ટથી આરકાન્સાસ ===
તેમના અનુસ્નાતક અભ્યાસ દરમિયાન રોધામે એડલમેનનના નવા જ સ્થપાયેલા કેમ્બ્રિજ, મેસાચ્યુએટ્સ,&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=91–92}}&lt;/ref&gt;માં ચિલ્ડ્રન્સ ડિફેન્સ ફંડમાં સ્ટાફ એટર્ની તરીકે સેવા આપી હતી અને બાળકો પરની કાર્નેગી કાઉન્સીલમાં સલાહકાર તરીકે સેવા આપી હતી. &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Adults Urge Children's Rights |work=The Arizona Sentinel |date=1974-10-04}}&lt;/ref&gt; 1974 દરમિયાન તેઓ વોશિંગ્ટન ડી.સીમાં મહાભિયોગ તપાસ કર્મચારીઓના સભ્ય હતા, જેમાં તેઓ વોટરગેટ કૌભાંડ સમયે જ્યુડિશીયરી પરની હાઉસ કમિટીને સલાહ આપતા હતા. &lt;ref name=&quot;bernstein-94&quot;&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=94–96, 101-103}}&lt;/ref&gt; મુખ્ય વકીલ જોહ્ન ડોર અને વરિષ્ઠ સભ્ય બર્નાર્ડ નુસબૌમના માર્ગદર્શન હેઠળ,&lt;ref name=&quot;bernstein-75&quot;/&gt; રોધામે મહાભિયોગની સંશોધન પ્રક્રિયામાં તેમજ મહાભિયોગ માટેના ઐતિહાસિક કારણો અને ધોરણો  સહાય કરી હતી. &lt;ref name=&quot;bernstein-94&quot;/&gt; પ્રેસિડેન્ટ રિચાર્ડ નિક્સોનના ઓગસ્ટ 1974માં રાજીનામાને પગલે કમિટીનું કાર્ય પરાકાષ્ઠાએ પહોંચ્યું હતું. &lt;ref name=&quot;bernstein-94&quot;/&gt;

ત્યારથી, રોધામને તેજસ્વી રાજકીય ભવિષ્ય ધરાવનારા તરીકે જોવાતા હતા; ડેમોક્રેટિક આયોજક અને સલાહકાર બેટસે રાઇટ અગાઉના વર્ષે તેમની કારકીર્દીમાં મદદ કરવા માટે ટેક્સાસથી વોશિંગ્ટન આવ્યા હતા;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|p=62}}&lt;/ref&gt; રાઇટ માનતા હતા કે રોધામ સેનેટર અથવા પ્રેસિડેન્ટ બનવાની તક ધરાવે છે.&lt;ref&gt;મારાનીસ 1995, પૃષ્ઠ 277.&lt;/ref&gt; દરમિયાનમાં, ક્લિન્ટને તેમને વારંવાર લગ્ન કરવા માટે કહ્યું હતું અને તેઓ સતત આનાકાની કરતા રહ્યા હતા. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=90, 120}}&lt;/ref&gt; જોકે, તેઓ ડિસ્ટ્રીક્ટ ઓફ કોલંબીયા બાર પરીક્ષા&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|p=92.}} કુલ ઉમેદવારોમાંથી બે તૃતીયાંશ (817માંથી 551) પાસ થયા હતા અને રોધામે જ્યાં સુધી તેમણે તેમની આત્મકથામાં ત્રીસ વર્ષો બાદ ઉલ્લેખ કર્યો ત્યાં સુધી તેમના ઘનિષ્ઠ મિત્રોને પણ કહ્યુ ન હતું.&lt;/ref&gt;માં નાપાસ થતા અને આરકાન્સાસ પરીક્ષા પાસ કરતા રોધામ અગત્યના નિર્ણય પર આવ્યા હતા. જેમ તેમણે બાદમાં લખ્યું હતું કે, &quot;હું દિમાગને બદલે મારા હૃદયને અનુસરવાનું પસંદ કરું છું&quot;. &lt;ref&gt;ક્લિન્ટ 2003, પૃષ્ઠ 69. ખાતે ફકરો લીધેલ{{Cite news |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,457362-2,00.html |title=Hillary Unbound |author=Clinton, Hillary Rodham |work=Time |date=2003-06-08 |access-date=2007-12-08 |archive-date=2013-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130521075159/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,457362-2,00.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521075159/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,457362-2,00.html |date=2013-05-21 }}&lt;/ref&gt; આમ તેઓ વોશિંગ્ટોનમાં રહેવાને બદલે જ્યાં ઉજળી કારકીર્દીના સંકેતો હતા તેવા આરકાન્સાસ તરફ બીલ ક્લિન્ટનને અનુસર્યા હતા. ક્લિન્ટન ત્યારે કાયદાનું શિક્ષણ આપતા હતા અને તેમના પોતાના રાજ્યમાં યુ.એસ. હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટીવ્ઝની બેઠક માટે પ્રયત્નો કરતા હતા. ઓગસ્ટ 1974માં, તેઓ ફાયેટ્ટીવિલ્લે, આરકાન્સાસ ચાલ્યા ગયા હતા અને યુનિવર્સિટી ઓફ આરકાન્સાસ, ફાયેટ્ટીવિલ્લે,&lt;ref name=&quot;bernstein-92&quot;&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|p=92}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ક્લિન્ટન 2003, પૃષ્ઠ 70. મહિલા શિક્ષક સભ્યોના ક્રમાંકો માટે સ્ત્રોત&lt;/ref&gt;ખાતે સ્કુલ ઓફ લોમાં બે મહિલા શિક્ષકોમાંના એક બન્યા હતા, જ્યાં બીલ ક્લિન્ટન પણ હતા.  તેમણે ફોજદારી કાયદામાં વર્ગો આપ્યા હતા, જ્યાં તેઓ એક ઉગ્ર શિક્ષક અને સખત ગ્રેડર હોય તેવું મનાતુ હતું અને તેઓ શાળાના કાનૂની સહાય વાળા ક્લિનીકના પ્રથમ ડિરેક્ટર બન્યા હતા.
&lt;ref&gt;મારાનીસ 1995, પૃષ્ઠ 328.&lt;/ref&gt; તેમણે હજુ પણ લગ્ન વિશેના વિચારને થોડા અળગા રાખ્યા હતા, કેમ કે તેમને એવી ચિંતા હતી કે તેમનું અલગ અસ્તિત્વ ખોવાઇ જશે અને તેમની સિદ્ધિઓને અન્ય કોઇના નામ દ્વારા જોવામાં આવશે. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=62, 90, 117}}&lt;/ref&gt;

=== આરકાન્સાસના પ્રારંભિક વર્ષો ===
[[ચિત્ર:HillaryRodhamBillClintonLittleRockHouse1adjusted.jpg|thumb|right|alt=Small, one-story brick-faced house with small yard in front|હિલેરી રોધામ અને બીલ ક્લિન્ટન લિટલ રોકના પડોશી હિલક્રેસ્ટમાં આ [144] મકાનમાં 1977થી 1979 સુધી રહેતા હતા, જ્યારે તેઓ આરકાન્સાસ એટોર્ની જનરલ હતા &lt;સંદર્ભ&gt;[145] પૃષ્ઠ 244.&lt;/ref&gt;]]
હિલેરી રોધામ અને બીલ ક્લિન્ટને 1975ના ઉનાળમાં ફાયેટ્ટીવિલ્લેમાં મકાન ખરીદ્યું હતું અને હેલિરી અંતે લગ્ન માટે સંમત થયા હતા. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|p=120}}&lt;/ref&gt; તેમના લગ્ન 11 ઓક્ટોબર 1975ના રોજ તેમના બેઠક ખંડમાં મેથોડીસ્ટ વિધિથી થયા હતા. &lt;ref name=&quot;mara-122&quot;&gt;મારાનીસ 1995, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 121–122.&lt;/ref&gt; પોતાના વ્યાવસાયિક જીવનને અલગ રાખવા અને દેખીતા હિત સંઘર્ષને ટાળવા માટે તેઓ હિલેરી રોધામ એવું નામ રાખી રહ્યા હોવાની જાહેરાત કરી હતી,&lt;ref name=&quot;mara-122&quot;/&gt; અને &quot;હું હજુ પણ તે જ છું&quot; &lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|p=157}}&lt;/ref&gt; તેવું દર્શાવવા છતા તેમના નિર્ણયે તેમની માતાઓને ખિન્ન કરી મૂક્યા હતા. &lt;ref&gt;ક્લિન્ટન 2003, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 91–92.&lt;/ref&gt; બીલ ક્લિન્ટને 1974માં કોંગ્રેશનલ સ્પર્ધા ગુમાવી હતી, પરંતુ નવેમ્બર 1976માં તેઓ  આરકાન્સાસ એટોર્ની જનરલ તરીકે ચુંટાયા હતા અને તેથી દંપતિ લિટન રોકની રાજ્ય રાજધાનીમાં સ્થળાંતર કરી ગયું હતું. &lt;ref&gt;ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠ 57.&lt;/ref&gt; ત્યાં રોધામ ફેબ્રુઆરી 1977માં આરકાન્સન રાજકીય અને આર્થિક પ્રભાવની સંરક્ષણ સંસ્થા એવી પ્રતિષ્ઠિત રોઝ લો ફર્મમાં જોડાયા હતા. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=128, 103.}} કંપની રોઝ, નાશ, વિલીયમ્સન, ક્લે એન્ડ ગિરોઇર તરીકે ઓળખાતી હતી, પરંતુ તેના નામને 1980માં સરળ કરીને રોઝ લો કંપની કરાયું હતું.&lt;/ref&gt; તેમણે પેટન્ટ ઉલ્લંઘન અને બૌદ્ધિક સંપત્તિ કાયદા&lt;ref name=&quot;arkhc&quot;/&gt;માં કુશળતા પ્રાપ્ત કરી હતી, જ્યારે બાળક તરફદારીમાં ''પ્રો બોનો''  (નિસ્વાર્થ)માં પણ કામ કરતા હતા ;&lt;ref name=&quot;bernstein-133&quot;/&gt; તેમણે ભાગ્યે જ અદાલતમાં દાવા કામ કર્યું છે. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=131–132}}&lt;/ref&gt;

રોધામે બાળકોના કાયદા અને પરિવાર નીતિમાં પોતાનો રસ જાળવી રાખ્યો હતો અને 1977માં &quot;ચિલ્ડ્રન્સ પોલિસીઝઃ એબનડનમેન્ટ એન્ડ નેગલેક્ટ&quot;&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Rodham, Hillary |title=Children's Policies: Abandonment and Neglect |journal=[[Yale Law Journal]] |volume=68 |issue=7 |year=1977 |month=June |pages=1522–1531 |doi=10.2307/795794 |last2=Steiner |first2=Gilbert Y. |url=http://jstor.org/stable/795794 |ref=harv }}&lt;/ref&gt; અને 1979માં &quot;ચિલ્ડ્રન્સ રાઇટ્સઃ અ લીગલ પર્સ્પેક્ટીવ&quot; જેવા વિદ્વતાપૂર્ણ લેખો પ્રકાશિત કર્યા હતા. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Rodham |first=Hillary |chapter=Children's Rights: A Legal Perspective |editor=Patricia A. Vardin, Ilene N. Brody (eds.) |title=Children's Rights: Contemporary Perspectives |publisher=[[Teacher's College Press]] |location=New York |year=1979 |pages=21–36}}&lt;/ref&gt; બાદમાં તેમણે તેમની એવી દલીલ સતત રાખી હતી કે બાળકોની કાયદાકીય સામર્થતા તેમની વય અને અન્ય સંજોગો પર આધારિત છે અને ગંભીર તબીબી હક્કોના કિસ્સામાં ન્યાયિક દરમિયાનગીરી કેટલીક વાર જરૂરી હોય છે. &lt;ref name=&quot;nyt082492&quot;/&gt; અમેરિકન બાર એસોસિયેશન અધ્યક્ષે બાદમાં જણાવ્યું હતું કે, &quot;તેમના લેખો અગત્યના હતા, એટલા માટે નહી કે તે મૂળભૂત રીતે નવા હતા પરંતુ તેના કારણે જે અવિકસિત હતું તેની રચના કરવામાં સહાય મળી હતી.&quot; &lt;ref name=&quot;nyt082492&quot;/&gt; ઇતિહાસવિંદ ગેરી વિલ્સે બાદમાં તેમને &quot;છેલ્લા બે દાયકામાં અનેક મહત્વના વિદ્વાન-કાર્યકર્તાઓમાંના એક તરીકે&quot; વર્ણવ્યા હતા,&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.nybooks.com/articles/article-preview?article_id=2999 |title=H.R. Clinton's Case |author=[[Garry Wills|Wills, Garry]] |work=The New York Review of Books |date=1992-03-05}}&lt;/ref&gt; જ્યારે સંકુચિતવાદીઓએ જણાવ્યું હતું કે તેમની થિયરીઓ પરંપરાગત પાલન સત્તાને પચાવી પાડશે,&lt;ref name=&quot;macbeth&quot;/&gt; અને બાળકોને તેમના માતાપિતા વિરુદ્ધ વ્યર્થ કાનૂની દાવાઓ કરવાની મંજૂરી આપશે,&lt;ref name=&quot;nyt082492&quot;/&gt; અને એવી દલીલ કરી હતી કે તેમનું કાર્ય કાનૂની &quot;ક્રિટ&quot; થિયરી છે જે બેકાબૂ છે. &lt;ref&gt;ઓલ્સોન 1999, પૃષ્ઠ 57.&lt;/ref&gt;

1977માં, રોધામ આરકાન્સાસ ફોર ચિલ્ડ્રન એન્ડ ફેમિલીઝની સહસ્થાપના કરી હતી, જે ચિલ્ડ્રન્સ ડિફેન્સ ફંડના સહયોગમાં રાષ્ટ્રીય સ્તરની સંસ્થા હતી. &lt;ref name=&quot;arkhc&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|p=154}}&lt;/ref&gt; તે વર્ષ બાદ, પ્રેસિડેન્ટ જિમ્મી કાર્ટરે (જેમના માટે ઇન્ડિયાના&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|p=125}}&lt;/ref&gt;ની કામગીરીમાં 1976માં ઝુંબેશમાં ક્ષેત્રીય માર્ગદર્શક તરીકે કામ કર્યું હતું) તેમની નિમણઊંક લીગલ સર્વિસીઝ કોર્પોરેશનના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સમાં કરી હતી,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=7026 |title=Jimmy Carter: Nominations Submitted to the Senate, Week Ending Friday, December 16th, 1977 |work=American Presidency Project |access-date=2007-09-03 |archive-date=2017-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018060856/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=7026 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અને તેમણે તે પદ પર 1978થી 1981ના અંત સુધી કામ કર્યું હતું. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=42598 |title=Ronald Reagan: Recess Appointment of Three Members of the Board of Directors of the Legal Services Corporation |date=1982-01-22 |work=American Presidency Project |access-date=2007-09-03}}&lt;/ref&gt; 1978ના મધ્યથી 1980ના મધ્ય સુધી,&lt;ref group=&quot;nb&quot; name=&quot;ex03&quot;&gt;શરૂની તારીખ માટે જુઓ બ્રોક 1996, પૃષ્ઠ 96. ગૌણ સ્ત્રોતો તેણીનો સમયગાળો ક્યારે પૂર્ણ થયો તેની અસતત તારીખો આપે છે. પ્રાથમિક સ્ત્રોતો સંકેત આપે છે કે એપ્રિલ 1980 અને સપ્ટેમ્બર 1980ની મધ્યમાં રોધાનના સ્થળે એફ.વીલીયમ મેકકાલ્પીનને બદલવામાં આવ્યા હતા. જુઓ {{Cite book |url=http://books.google.com/?id=KWRBPOdZCdAC&amp;q=%22legal+services+corporation%22+rodham+baby&amp;dq=%22legal+services+corporation%22+rodham+baby |title=House Committee on Appropriations, Subcommittee on Departments of State, Justice, Commerce, the Judiciary, and Related Agencies Appropriations |year=1980 |publisher=[[U.S. House of Representatives]] |author1=Subcommittee On The Departments Of State, United States. Congress. House. Committee on Appropriations |author2=Justice, |author3=Commerce, |author4=Judiciary, the |author5=Agencies, Related }} રોધામે &quot;થોડા સપ્તાહો પહેલા જ જન્મ&quot; આપ્યો હોવા છતાંયે ખુરશી ધરાવતા હતા; ચેલ્સી ક્લિન્ટનનો જન્મ 27 ફેબ્રુઆરી 1980ના રોજ થયો હતો. અને જુઓ {{cite web |url=http://lawlibrary.rutgers.edu/cgi-bin/lib/hearing.cgi?file=81601609%20page=0001 |work=Background release, Legal Services Corporation, September 1980 |title=Hearings Before the Subcommittee on Courts, Civil Liberties, and the Administration of Justice, of the Committee of the Judiciary, House of Representatives |publisher=[[U.S. House of Representatives]] |date=September&amp;nbsp;21, 27, 1979 |access-date=2011-04-28 |archive-date=2013-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602071414/http://lawlibrary.rutgers.edu/cgi-bin/lib/hearing.cgi?file=81601609%20page=0001 |url-status=dead }} પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 388–403, સાચો સંદર્ભ પૃષ્ઠ 398, જે દર્શાવે છે કે મેકકાલ્પીન પદ પર સપ્ટેમ્બર 1980માં રહ્યા હતા.&lt;/ref&gt; તેમણે તે બોર્ડના અધ્યક્ષ તરીકે સેવા આપી હતી, આવું કરનાર તેઓ પ્રથમ મહિલા હતા. &lt;ref&gt;મોરિસ, પૃષ્ઠ 225.&lt;/ref&gt; તેમના અધ્યક્ષપણના સમય દરમિયાન કોર્પોરેશન માટેનું ભંડોળ 90 મિલીયન ડોલરથી 300 મિલીયન ડોલર સુધીનું વિસ્તારવામાં આવ્યું હતું; પરિણામે તેણે સફળતાપૂર્વક પ્રેસિડેન્ટ રોનાલ્ડ રીગનના ભંડોળ ઘટાડવાના અને સંસ્થાના પ્રકારને બદલવા સામેના પ્રયત્નો સામે  સફળતાપૂર્વક સડત આપી હતી. &lt;ref name=&quot;bernstein-133&quot;&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|p=133}}&lt;/ref&gt;

તેમના પતિની આરકાન્સાસના ગવર્નર તરીકેની નવેમ્બર 1978ની ચુંટણીને પગલે રોધામ જાન્યુઆરી 1979માં આરકાન્સાસના પ્રથમ મહિલા તરીકે ઉભરી આવ્યા હતા, તેમનું આ પદ બાર વર્ષ સુધી રહ્યું હતું (1979–1981, 1983–1992). ક્લિન્ટને સમાન વર્ષમાં તેમને રુરલ હેલ્થ એડવાઇઝરી કમિટીના અધ્યક્ષ તરીકે નિમણૂંક આપી હતી,&lt;ref name=&quot;nyt012093mk&quot;&gt;{{Cite news |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CE4DA143FF933A15752C0A965958260 |title=The First Couple: A Union of Mind and Ambition |author=[[Michael Kelly (editor)|Kelly, Michael]] |work=The New York Times |date=1993-01-20}}&lt;/ref&gt; જ્યાં તેમણે આરકાન્સાસના સૌથી ગરીબ વિસ્તારોમાં ડોકટરોની ફીને અસર કર્યા વિના તબીબી સવલતોમાં વધારો કરવા માટે ફેડરલ ભંડોળ પ્રાપ્ત કર્યું હતું. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|p=147}}&lt;/ref&gt;

1979માં, રોધામ રોઝ લો ફ્રર્મના સંપૂર્ણ ભાગીદાર બનનાર પ્રથમ મહિલા બન્યા હતા. &lt;ref&gt;ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠ 60.&lt;/ref&gt; 1978થી જ્યા સુધી વ્હાઇટ હાઉસમાં પ્રવેશ્યા ન હતા ત્યાં સુધી તેમનો પગાર તેમના પતિ કરતા વધુ હતો. &lt;ref name=&quot;bernstein-130&quot;&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|p=130}}&lt;/ref&gt; 1978 અને 1979 દરમિયાનમાં, પોતાની આવકમાં વધારો કરવાની દ્રષ્ટિએ રોધામે કેટલ ફ્યુચર્સ કોન્ટ્રેક્ટના ટ્રેડીંગમાંથી ભારે મોટો નફો મેળવ્યો હતો;&lt;ref name=&quot;gerth-66&quot;&gt;ગર્થ એન્ડ વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 66–67.&lt;/ref&gt; પ્રારંભિક 1,000 ડોલરના રોકાણે જ્યારે તેમણે દશ મહિના બાદ ટ્રેડીંગ બંધ કર્યું ત્યારે આશરે 100,000 ડોલરની રકમ પેદા કરી હતી. &lt;ref&gt;ગર્થ એન્ડ વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 73–76.&lt;/ref&gt; આ સમયે જિમ અને સુસાન મેકડૌગલ સાથે વ્હાઇટવોટર ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશન રિયલ એસ્ટેટમાં આ દંપતિએ કમનસીબ રોકાણ કરવાનો પ્રારંભ કર્યો હતો. &lt;ref name=&quot;gerth-66&quot;/&gt;

27 ફેબ્રુઆરી 1980ના રોજ રોધાને તેમના એક માત્ર બાળક પુત્રી, ચેલ્સાને જન્મ આપ્યો હતો. નવેમ્બર 1980માં બીલ ક્લિન્ટનની તેમના પુનઃચુંટણી માટેના બીડમાં હાર થઇ હતી.

=== આરકાન્સાસમાં પછીના વર્ષો ===
[[ચિત્ર:President Ronald Reagan Nancy Reagan Bill Clinton and Hillary Clinton Walking in Cross Hall During a Dinner Honoring Nation'S Governors - DPLA - 72715bc51d0dd2b560379e0c7692d29d.jpg|thumb|left|alt=Long shot of two men flanked by two women walking down read carpet, as military band plays on either side|ગવર્નર બીલ ક્લિન્ટન અને હિલેરીએ પ્રમુખ રોનાલ્ડ રીગન અને પ્રથમ મહિલા નેન્સી રીગન સાથે રાષ્ટ્રાના ગવર્નરના માનમાં અપાયેલા 1987ના ભોજન સમારંભમાં હાજરી આપી હતી.]]
બીલ ક્લિન્ટન 1982ની ચુંટણી જીતીને બે વર્ષ બાદ ગવર્નરની ઓફિસમાં પરત આવ્યા હતા. પોતાના પતિની ઝુંબેશ દરમિયાન રોધાને આરકાન્સાસના મતદારોની ચિંતાઓ સામે સાંત્વના આપવા માટે હિલેરી ક્લિન્ટન અથવા કેટલીકવાર &quot;શ્રીમતી બીલ ક્લિન્ટન&quot;ના નામનો ઉપયોગ કરવાનું શરૂ કર્યું હતુ;&lt;ref group=&quot;nb&quot; name=&quot;ex04&quot;&gt;બીલ ક્લિન્ટનના સલાહકારે વિચાર્યું હતું કે તેમના પ્રથમ નામનો ઉપયોગ જ કદાચ તેમના 1980ની પુનઃચુટણી ગુમાવી દેવાનું અનેક કારણોમાંનુ એક કારણ હોઇ શકે. તે પછીના શિયાળામાં, વેર્નોન જોર્ડન, જુનિયરે હિલેરી રોધામને સુચન કર્યું હતું કે તેણીએ ક્લિન્ટનના નામનો ઉપયોગ શરૂ કર્યો હતો અને તેણીએ તેમના પતિની ફેબ્રુઆરી 1982ની ઝુંબેશ જાહેરાત સાથે જાહેરમાં આવું કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. બાદમાં તેમણે લખ્યું હતું કે &quot;મને એવી કઠિન બાબતો જાણવા મળી હતી કે આરકાન્સાસમાં કેટલાક મતદારોએ મે મારું પ્રથમ રાખ્યું હોવાથી  ગંભીરતાપૂર્વક નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી&quot; (ક્લિન્ટોન 2003, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 91–93; મોરીસ 1996 પણ જુઓ, પૃષ્ઠ 282).&lt;/ref&gt; તદુપરાંત તેમના પતિ માટે સંપૂર્ણ સમયની ઝુંબેશ માટે રોઝ લો પાસેથી ગેરહાજરીની રજા પણ લીધી હતી. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|p=166}}&lt;/ref&gt; આરકાન્સાસની પ્રથમ મહિલા તરીકે, હિલેરી ક્લિન્ટનનું નામ આરકાન્સાસ એજ્યુકેશનલ સ્ટાન્ડર્ડઝ કમિટીમાં 1983માં અધ્યક્ષ માટે લેવાયું હતં, જ્યાં તેમણે રાજ્યની અદાલતોએ મંજૂર કરેલ જાહેર શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં સુધારો કરવાની માંગ કરી હતી. &lt;ref name=&quot;bernstein-170&quot;&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=170–175.}} બર્નસ્ટેઇન દર્શાવે છે કે &quot;શૈક્ષણિક સુધારા માટે રાજકીય લડાઇ... તે કદાચ તેમના જાહેર જીવનમાં તેઓ જ્યાં સુધી યુ.એસ. સેનેટમાં ચુંટાયા નહી ત્યાં સુધી તેમનું મહાન પૂર્ણ કાર્ય હતું.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Hillary Clinton Guides Movement to Change Public Education in Arkansas |url=http://www.oldstatehouse.com/educational_programs/classroom/arkansas_news/detail.asp?id=528&amp;issue_id=29&amp;page=1 |date=Spring 1993 |publisher=[[Old State House (Little Rock)|Old State House Museum]] |access-date=2006-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060104114405/http://www.oldstatehouse.com/educational_programs/classroom/arkansas_news/detail.asp?id=528&amp;issue_id=29&amp;page=1 |archive-date=2006-01-04 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ક્લિન્ટનના ગવર્નરપદા હેઠળના અનેક પ્રયત્નોમાંના એક પ્રયત્નમાં તેમણે ફરજિયાત શિક્ષક પરીક્ષણ અને અભ્યાસક્રમો અને વર્ગખંડના કદ માટે રાજ્યના ધોરણો સ્થાપિત કરવા માટે લાંબી છતા પણ સફળ એવી આરકાન્સાસ એજ્યુકેશન એસોસિયેશન સામે લડત ચલાવી હતી. &lt;ref name=&quot;nyt012093mk&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bernstein-170&quot;/&gt; 1985માં તેમણે પ્રિસ્કુલ યુથ (શાળા પૂર્વેના બાળકો) માટે આરકાન્સાસ હોમ ઇન્સ્ટ્રક્શન પ્રોગ્રામ પણ રજૂઆત કરી હતી, આ કાર્યક્રમ માતાપિતાને તેમના બાળકોને શાળાપૂર્વેની તૈયારીઓ અને સાક્ષરતામાં સહાય કરતો હતો. &lt;ref&gt;{{Cite book |author=Kearney, Janis F. |title=Conversations: William Jefferson Clinton, from Hope to Harlem |publisher=Writing Our World Press |year=2006 |isbn=0976205815}} પૃષ્ઠ 295.&lt;/ref&gt; તેમને 1983માં આરકાન્સાસ વુમન ઓફ ધ યરનું અને 1984માં આરકાન્સાસ મધર ઓફ ધ યર એવું નામ આપવામાં આવ્યું હતું. &lt;ref&gt;મોરીસ 1996, પૃષ્ઠ 330.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;બ્રોક 1996, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 176–177.&lt;/ref&gt;

ક્લિન્ટન આરકાન્સાસના પ્રથમ મહિલા બન્યા ત્યારે પણ રોઝ લો ફર્મ સાથે કાયદાની પ્રેક્ટિસ કરવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું.  તેમણે અન્ય ભાગીદારો કરતા ઓછી કમાણી કરી હતી, કેમ કે તેઓ ઓછા કલાકો માટેનું બીલ મૂકતા હતા,&lt;ref&gt;ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠ 63.&lt;/ref&gt; પરંતુ ત્યાં તેમણે અંતિમ વર્ષમાં 200,000 ડોલર કરતા પણ વધુ નાણાં બનાવ્યા હતા. &lt;ref name=&quot;nyt022694&quot;&gt;{{Cite news |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A05E2DB163AF935A15751C0A962958260 |title=Rose Law Firm, Arkansas Power, Slips as It Steps Onto a Bigger Stage |publisher=The New York Times |author=Labaton, Stephen |date=1994-02-26}}&lt;/ref&gt; તેઓ જવલ્લેજ અજમાયશી કામ કરતા હતા,&lt;ref name=&quot;nyt022694&quot;/&gt; પરંતુ ફર્મે તેમને &quot;રેઇનમેકર&quot; (કંપની માટે ધંધો લાવનાર સફળ કર્મચારી) ગણાવ્યા હતા કારણ કે તેઓ ગ્રાહકો લાવ્યા હતા, જેનો થોડો ફાળો તેમને કંપનીને અપાવેલી પ્રતિષ્ઠાને અને તેમના કોર્પોરેટ બોર્ડ જોડાણોને જાય છે. &lt;ref name=&quot;nyt022694&quot;/&gt; જો રાજ્યના ન્યાયમૂર્તિઓની નિમણૂંકમાં ભારે પ્રભાવશાળી રહ્યા હતા. &lt;ref name=&quot;nyt022694&quot;/&gt; બીલ ક્લિન્ટનની 1986ની ગુબરનેટોરીયલ પુનઃચુંટણી ઝુંબેશમાં તેમના રિપબ્લિકન વિરોધીએ ક્લિન્ટન પર હિત સંઘર્ષનો આરોપ મૂક્યો હતો, કારણ કે રોઝ લો રાજ્યનો કારોબાર કરતું હતું; ક્લિન્ટને આ આરોપોને એવું કહેતા વળાંક આપ્યો હતો કે રાજ્યની ફી તેણીના નફાની ગણતરી પહેલા ચૂકવી દેવામાં આવી હતી. &lt;ref&gt;ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 80–81.&lt;/ref&gt;

1982થી 1988 સુધી, ક્લિન્ટન બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સમાં રહ્યા હતા, કેટલીકવાર ન્યુ વર્લ્ડ ફાઉન્ડેશનના અધ્યક્ષ તરીકે,&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.fair.org/index.php?page=1906 |title=Limbaugh Responds to FAIR |publisher=[[Fairness and Accuracy in Reporting|FAIR]] |date=1994-06-28 |access-date=2008-05-09}}&lt;/ref&gt; જેમણે વિવિધ ન્યુ લેફ્ટ હિત જૂથોને ભંડોળ પૂરું પાડ્યું હતું. &lt;ref&gt;ટ્રોય 2006, પૃષ્ઠ 29.&lt;/ref&gt; 1987 થી 1991 સુધી, તેઓ અમેરિકન બાર એસોસિયેશનના કમિશન ઓન વુમન ઇન ધ પ્રોફેસનના અધ્યક્ષ તરીકે રહ્યા હતા,&lt;ref name=&quot;gvn-82&quot;&gt;ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 82–84.&lt;/ref&gt; જેમણે કાયદાના વ્યવસાયમાં જાતિ વાદ પરત્વે ભાર મૂક્યો હતો અને એસોસિયેશનને તેને નાથવા માટે પગલાં લેવા પ્રેર્યુ હતું. &lt;ref name=&quot;gvn-82&quot;/&gt; 1988 અને 1991માં એમ બે વખત અમેરિકામાં 100 ભારે પ્રભાવશાળી વકીલોમાંના એક તરીકે ''નેશનલ લો જર્નલ'' માં દર્શાવવામાં આવ્યા હતા. &lt;ref&gt;ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 87–88.&lt;/ref&gt; ક્લિન્ટને 1990માં ગવર્નર માટે આગળ ન ધપવું તેવું વિચારતા, હિલેરી તેમાં આગળ ધપવાનું વિચાર્યું હતું, પરંતુ તેમના અંગત સર્વેક્ષણ નકારાત્મક હતા અને અંતમાં તેઓ આગળ ધપ્યા હતા અને અંતિમ સમય માટે પુનઃચુંટાયા હતા. &lt;ref&gt;ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠ 85; {{Harvnb|Bernstein|2007|pp=187–189}}&lt;/ref&gt;

ક્લિન્ટને આરકાન્સાસ ચિલ્ડ્રન્સ હોસ્પિટલ લીગલ સર્વિસીઝ (1988–1992)&lt;ref name=&quot;findlaw&quot;&gt;{{cite web |url=http://pview.findlaw.com/view/1708556_1 |title=Hon. Hillary Rodham Clinton |work=[[FindLaw]] |access-date=2007-05-31}}&lt;/ref&gt;ના બોર્ડ પર અને ચિલ્ડ્રન્સ ડિફેન્સ ફંડ (અધ્યક્ષ તરીકે, 1986–1992) સેવા આપી હતી. &lt;ref name=&quot;Whitehouse.gov&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.childrensdefense.org/site/PageNavigator/People_Board_Emeritus |title=Board of Directors Emeritus |work=[[Children's Defense Fund]] |access-date=2007-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070210055628/http://www.childrensdefense.org/site/PageNavigator/People_Board_Emeritus |archive-date=2007-02-10 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; બિનનફાકારક સંસ્થાઓ સાથે તેમના પદોના ઉમેરામાં, તેમણે ટીસીબીવાય (1985–1992),&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://projects.washingtonpost.com/2008-presidential-candidates/hillary-clinton/ |title=Hillary Rodham Clinton |work=The Washington Post |access-date=2007-05-30 |archive-url=https://archive.is/20120717163837/http://projects.washingtonpost.com/2008-presidential-candidates/hillary-clinton/ |archive-date=2012-07-17 |url-status=live }} બાયો એન્ટ્રી.&lt;/ref&gt; વોલ-માર્ટ સ્ટોર્સ (1986–1992)&lt;ref name=&quot;vv052400&quot;&gt;{{Cite news |title=Wal-Mart’s First Lady |url=http://www.villagevoice.com/news/0021,harkavy,15052,5.html |author=Harkavy, Ward |date=2000-05-24 |work=[[The Village Voice]] |access-date=2006-08-22 |archive-date=2008-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080618054322/http://www.villagevoice.com/news/0021,harkavy,15052,5.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અને લાફાર્જ (1990–1992)ના કોર્પોરેટ બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સ પર હોદ્દાઓ ધરાવ્યા હતા. &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Vermonters to Hillary: Don't Tread on Us |url=http://www.7dvt.com/2005/vermonters-hillary-dont-tread-us |author=Picard, Ken |date=2005-05-04 |publisher=''[[Seven Days (newspaper)|Seven Days]]'' |access-date=2008-04-27 |archive-date=2008-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201124041/http://www.7dvt.com/2005/vermonters-hillary-dont-tread-us |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ટીસીબીવાય અને વોલ માર્ટ આરકાન્સાસ સ્થિત કંપનીઓ હતી જે રોઝ લોની પણ ગ્રાહક હતી. &lt;ref name=&quot;nyt022694&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nyt052007&quot;/&gt; વોલ-માર્ટના બોર્ડ પર ક્લિન્ટન પ્રથમ મહિલા સભ્ય હતા, જેના કારણે અધ્યક્ષ સામ વોલ્ટોન પર મહિલાનું નામ મૂકવા માટે દબાણ વધાર્યું હતું. &lt;ref name=&quot;nyt052007&quot;&gt;{{Cite news |title=As a Director, Clinton Moved Wal-Mart Board, but Only So Far |url=http://www.nytimes.com/2007/05/20/us/politics/20walmart.html |author=Barbaro, Michael |date=2007-05-20 |work=The New York Times |access-date=2007-09-23 }}&lt;/ref&gt; ફરી એક વખત, તેમણે વોલ-માર્ટને વધુ પર્યાવરણલક્ષી આચરણો હાથ ધરવા માટે સફળતાપૂર્વક દબાણ કર્યું હતું, જે કંપનીના સંચાલનમાં વધુને વધુ મહિલાઓને ઉમેરવા માટેની ઝુંબેશમાં મોટે ભાગે અસફળ હતું, અને તેઓ કંપનીની વિખ્યાત મજૂર સંગઠન વિરોધી આચરણો બાબતે મૌન હતા. &lt;ref name=&quot;vv052400&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nyt052007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;abc013108&quot;&gt;{{Cite news |url=http://abcnews.go.com/Blotter/Story?id=4218509 |title=Clinton Remained Silent As Wal-Mart Fought Unions |author=[[Brian Ross (journalist)|Ross, Brian]]; Sauer, Maddy; Schwartz, Rhonda |publisher=ABC News |date=2008-01-31 |access-date=2008-01-31}}&lt;/ref&gt;

=== બીલ ક્લિન્ટનની 1992ની પ્રમુખપદની ઝુંબેશ ===
[[ચિત્ર:Hillary Clinton 1992.jpg|thumb|upright|right|alt=Black-and-white close-up photographic portrait of the same woman as in the top photo, in her forties and with shoulder-length blonde hair|હિલેરી રોધામ ક્લિન્ટન, 1992]]
જ્યારે તેમના પતિ 1992માં ડેમોક્રેટિક પ્રમુખપદના નોમિનેશનમાટેના ઉમેદવાર બન્યા ત્યારે હિલેરી ક્લિન્ટને સૌપ્રથમ વખત સતત રાષ્ટ્રનું ધ્યાન મેળવ્યું હતું. ન્યુ હેમ્પશાયર પ્રાયમરી પહેલા, ટેબ્લોઇડ પ્રકાશને એવો દાવો પ્રકાશિત કર્યો હતો કે બીલ ક્લિન્ટન આરકાન્સાસની લોંજ ગાયિકા જેનીફર ફ્લાવર્સ સાથે પરણેત્તર પ્રણય ધરાવતા હતા. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE5D61E31F936A15752C0A964958260 |title=Clintons to Rebut Rumors on &quot;60 Minutes&quot; |work=The New York Times |date=1992-01-25}}&lt;/ref&gt; તેના પ્રતિભાવમાં, ક્લિન્ટન્સ એકી સાથે ''60 મિનીટ''  સુધી દેખાયા હતા, જેમાં બીલ ક્લિન્ટને પ્રણય હોવાનો ઇનકાર કર્યો હતો પરંતુ &quot;મારા લગ્નમાં અંતરાય ઊભો થઇ રહ્યો છે&quot; તેવી બાબતને સમર્થન આપ્યું હતું. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.washingtonpost.com/wp-srv/politics/special/clinton/stories/flowers012792.htm |title=In 1992, Clinton Conceded Marital 'Wrongdoing' |work=The Washington Post |date=1992-01-26}}&lt;/ref&gt; સંયુક્ત દેખાવનો યશ તેમની ઝુંબેશમાં રાહત આપવાને જાય છે. &lt;ref&gt;ટ્રોય 2006, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 39–42; ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 94–96.&lt;/ref&gt; ઝુંબેશ દરમિયાન હિલેરી ક્લિન્ટને ટેમ્મી વાયનેટ્ટ અને તેમના લગ્ન વિશેના દેખાવ અંગે &lt;ref group=&quot;nb&quot; name=&quot;ex05&quot;&gt;1992ની ઝુંબેશ દરમિયાન જેનિફર ફ્લાવર્સના પ્રકરણ પર અંકુશ મેળવતા થયેલી રાજકીય નુકસાની દરમિયાન હિલેરી ક્લિન્ટને ''60 મિનીટ'' ના સંયુક્ત મુલાકાતમાં જણાવ્યું હતું કે, &quot;હું અહીં એક નાની મહિલા ટેમ્મી વાયનેટ્ટ જેવી 'મારા માણસ તરીકે ઉભી રહેલી' તરીકે બેઠી નથી. હું તેમને ચાહુ છુ અને માન આપું છુ એટલે અહીં બેઠી છું, અને તેમણે અને અમે બન્નેએ સાથે મળીને જે સિદ્ધિઓ હાંસલ કરી છે તેના માટે હુ માન આપું છુ.&quot; કંટ્રી મ્યુઝિકના સંદર્ભો પરત્વે સંભવિત તિરસ્કારની લાગણીએ તરતજ એવી ટીકાને જન્મ આપ્યો હતો કે ક્લિન્ટન સાંસ્કૃતિક રીતે બહેરા છે અને ટેમ્મી વાયનેટ્ટ પોતાને ટિપ્પણીઓ ગમતી નથી કારણ કે તેમનું સુંદર ગીત &quot;સ્ટેન્ડ બાય યોર મેન&quot; પ્રથમ વ્યક્તિમાં લખાયું ન હતું. જુઓ કે {{Cite news |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/7/newsid_4385000/4385582.stm |title=2000: Hillary Clinton is first First Lady in Senate |publisher=BBC News |date=2000-11-07 |access-date=2007-10-01}} વાયનેટ્ટે ઉમેર્યું હતું કે ક્લિન્ટને &quot;દરેક સાચા કંટ્રી મ્યુઝિક ચાહક અને દરેક વ્યક્તિ કે જેણે 'પોતાની જાત માટે બનાવ્યું હતું' તેમજ કોણ પણ તેમને વ્હાઇટ હાઉસ લઇ ગયા ન હતા તેમની સામે નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી.&quot; જુઓ ટ્રોય 2006, પૃષ્ઠ 42. થોડા દિવસો બાદ, ''પ્રાઇમ ટાઇમ લાઇવ'' પર, હિલેરી ક્લિન્ટને વાયનેટ્ટની માફી માગી હતી. ક્લિન્ટને બાદમાં લખ્યું હતું કે તેણી શબ્દોની પસંદગીમાં બેદરકાર હતા અને &quot;ટેમ્મી વાયનેટ્ટ તરફના સંદર્ભોનું પતન તાત્કાલિક થયું હતું {{ndash}} કેમ કે તે થવાને લાયક હતુ {{ndash}} અને અસંસ્કારી હતું.&quot; જુઓ ક્લિન્ટન 2003, પૃષ્ઠ 108. બાદમાં બે મહિલાઓએ તેમના મતભેદો નિવાર્યા હતા, જેમાં વાયનેટ્ટને ક્લિન્ટન માટે ભંડોળ ઊભુ કરતા જોવાયા હતા.&lt;/ref&gt; અને ઘરે રહેતી અને રાંધતી અને ચા પીતી મહિલાઓ અંગે પરંપરાગત રીતે નકારાત્મક ટિપ્પણી કરી હતી, &lt;ref group=&quot;nb&quot; name=&quot;ex06&quot;&gt;ટેમ્મી વાયનેટ્ટએ ટિપ્પણી કર્યાના બે મહિનાથી ઓછા ગાળામાં, હિલેરી ક્લિન્ટનને, તેઓ તેમના ગવર્નર પતિ વચ્ચે હેતુ શક્યતઃ સંઘર્ષ ટાળી શક્યા હોત કે કેમ તે અંગે અને રોજ લો કંપનીને આપેલા કામ અંગે પ્રશ્નોનો સામનો કરવો પડ્યો હતો, ત્યારે તેમણે નોંધ્યું હતું કે &quot;હું મારા જીવનને ચલાવી શકું તે માટે મે શ્રેષ્ઠ કામ કર્યું છે ... તમે જાણો છો, કદાચ હું ઘરે રહી હોત અને રસોઇ અને ચા બનાવતી હોત, પરંતુ મે નક્કી કર્યું હતું કે મારા વ્યવસાયને સંતોષ આપે તેવું કામ કરવું, તેથી જ હું મારા પતિ પહેલા જાહેર જીવનમાં પ્રવેશી હતી&quot; (ક્લિન્ટન 2003, પૃષ્ઠ 109). &quot;રસોઇ અને ચા&quot; આ નિવેદનનો એક ભાગ હતો જેણે હાઉસમેકર્સ બનવાનું પસંદ કર્યું હતું તેવી મહિલાઓ માટે ક્લિન્ટન તરફના દેખીતા અણગમાની સંસ્કૃતિ આધારિત ટીકાઓને જન્મ આપ્યો હતો; આ ટિપ્પણી વારંવારની ઝુંબેશ જવાબદારી બની હતી (બર્નસ્ટેઇન 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 205–206). તેના પરિણામે ક્લિન્ટને થોડા સુધારો કરવા માટે થોડી રાંધણ કળાની દરખાસ્ત કરી હતી અને બાદમાં પોતાની મનોવ્યથા લખી હતી: &quot;તે ઉપરાંત, મે મારા જીવનમાં ઘણી વાર રસોઇ બનાવી છે અને ચા પણ રેડી છે!&quot; (ક્લિન્ટન 2003, પૃષ્ઠ 109).&lt;/ref&gt; જેને તેમની પોતાની કબૂલાતમાં ખોટા મંતવ્ય વિશે ગણવામાં આવે છે. બીલ ક્લિન્ટને જણાવ્યું હતુ કે પોતાને ચુંટવામાં રાષ્ટ્રને &quot;એક જ કિંમતે બે ચીજ મળશે&quot;, જેમાં તેમણે તેમની પત્ની જે આગવી ભૂમિકા બજાવવાની હતી તેનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. &lt;ref&gt;બર્નસ 2008, પૃષ્ઠ 140.&lt;/ref&gt; ડેનિયલ વોટ્ટેનબર્ગના ઓગસ્ટ 1992ના ''ધી અમેરિકન સ્પેક્ટેટર''  લેખ &quot;ધી લેડી મેકબેથ ઓફ ધ લિટલ રોક&quot;ના પ્રારંભથી હિલેરીની ભૂતકાળની વિચારધારા અને નૈતિક રેકોર્ડ સંકુચિત હૂમલા હેઠળ આવી ગયા હતા. &lt;ref name=&quot;macbeth&quot;&gt;{{Cite news |title=The Lady Macbeth of Little Rock |author=[[Daniel Wattenberg|Wattenberg, Daniel]] |work=The American Spectator |month=August |year=1992}}&lt;/ref&gt; અન્ય મોટા પ્રકાશનોમાં ઓછામાં ઓછા વીસ બીજા લેખોએ રણ તેમની અને લેડી મેકબેથની વચ્ચે તુલના કરી હતી. &lt;ref&gt;બર્નસ 2008, પૃષ્ઠ 142.&lt;/ref&gt;

== યુનાઇટડે સ્ટેટ્સની પ્રથમ મહિલા ==
=== પ્રથમ મહિલા તરીકેની ભૂમિકા ===
જ્યારે બીલ ક્લિન્ટને જાન્યુઆરી 1993માં પ્રેસિડેન્ટ તરીકે ઓફિસ સંભાળી ત્યારે હિલેરી રોધામ ક્લિન્ટન યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના પ્રથમ મહિલા તરીકે ઉભરી આવ્યા હતા અને જાહેરાત કરી હતી કે તેઓ તેમના નામના તેવા સ્વરૂપનો ઉપયોગ કરશે. &lt;ref&gt;{{Cite news |author=York, Anthony |url=http://www.salon.com/news/feature/1999/07/08/hillary/print.html |title=On her own |work=Salon |date=1999-07-08 |access-date=2007-07-14 |archive-date=2007-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071212184808/http://www.salon.com/news/feature/1999/07/08/hillary/print.html |url-status=dead }} તેમની જાહેરાતને મે ૧૯૯૩ ફિલ્મ વિડંબન ''હોટ શોટ્સ!'' માં વિડંબન કાવ્ય તરીકે લેવામાં આવી હતી.''પાર્ટ ડિઓક્સ'' , જેમાં દરેક મહિલા પાત્રોને &quot;રોધામ&quot; તરીકેનું વચ્ચેનું નામ આપવામાં આવ્યું હતું; જુઓ [http://www.imdb.com/title/tt0107144/fullcredits આઇએમડીબી એન્ટ્રી].&lt;/ref&gt; અનુસ્નાતક ડિગ્રી&lt;ref name=&quot;nyp103006&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.nypost.com/seven/10302006/news/cextra/hillary_rodham_clinton_cextra_jasim_k__williams.htm |title=Hillary Rodham Clinton |author=Williams, Jasim K |work=[[New York Post]] |date=2006-10-30 |access-date=2008-04-27 |archive-date=2008-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080919062250/http://www.nypost.com/seven/10302006/news/cextra/hillary_rodham_clinton_cextra_jasim_k__williams.htm |url-status=dead }} ક્લિન્ટને નિયમિત અભ્યાસ અને વિદ્વતાપૂર્ણ કાર્ય મારફતે અનુસ્નાતકની ડિગ્રી પ્રાપ્ત કરી હતી. એલેનોર રુઝવેલ્ટને અગાઉ અનુસ્નાતકની માનદ ડિગ્રીથી સન્માનીત કરવામાં આવ્યા હતા. ક્લિન્ટનના અનુગામી લૌરા બુશ અનસ્નાતક ડિગ્રી સાથેના બીજા પ્રથમ મહિલા બન્યા હતા. {{Dead link|date=June 2010| bot=DASHBot}}&lt;/ref&gt; અને વ્હાઇટ હાઉસમાં પ્રવેશવા ખતે પણ પોતાની વ્યાવસાયિક કારકીર્દી ધરાવનારા તેઓ સૌપ્રથમ પ્રથમ મહિલા હતા. &lt;ref name=&quot;nyp103006&quot;/&gt; સામાન્ય રીતે પ્રથમ મહિલાની ઇસ્ટ વિંગમાં ઓફિસ હોવા ઉપરાંત વ્હાઇટ હાઉસની વેસ્ટ વિંગમાં પણ ઓફિસ ધરાવનાર તેઓ પ્રથમ મહિલા હતા. &lt;ref name=&quot;nfll&quot;/&gt;&lt;ref&gt;ટ્રોય 2006, પૃષ્ઠ 71.&lt;/ref&gt; તેઓ નવી વહીવટીતંત્રમાં સંભાળપૂર્વક નિમણૂંકો કરનાર સૌથી અંદરના વર્તુળનો એક ભાગ હતા અને તેમની પસંદગીઓએ ઓછામાં ઓછા આગિયાર હોદ્દાઓ ભર્યા હતા અને ડઝન જેટલા તેનાથી ઉતરતી કક્ષાના હોદ્દાઓ ભર્યા હતા. &lt;ref&gt;ટ્રોય 2006, પૃષ્ઠ 68.&lt;/ref&gt; ઇલેનોર રુઝવેલ્ટના બચાવમાં તેમને અમેરિકાના ઇતિહાસમાં અત્યંત ખુલ્લા સત્તાધરાવતા પ્રમુખ પત્ની તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;ટ્રોય 2006, પૃષ્ઠ xii.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=First Lady President? |author=[[Chidanand Rajghatta|Rajghatta, Chidanand]] |date=January—February 2004 |publisher=''Verve'' magazine }}&lt;/ref&gt;

[[ચિત્ર:Hrcfamily.jpg|thumb|left|alt=Man, same woman, and teenage girl walk across lawn after leaving a helicopter|ક્લિન્ટનનો પરિવાર મરીન વન પર 1993માં વ્હાઇટ હાઉસમાં આવી પહોંચ્યો હતો.]]
કેટલાક ટીકાકારો જાહેર નીતિમાં પ્રથમ મહિલાની મધ્યસ્થ ભૂમિકાને અયોગ્ય ગણાવે છે. ટેકોદારો ભારપૂર્વક જણાવે છે કે ક્લિન્ટનની નીતિઓમાં ભૂમિકા વ્હાઇટ હાઉસના અન્ય સલાહકારોથી અલગ ન હતી અને તે મતદારો સારી રીતે જાણે છે કે તેઓ તેમના પતિના પ્રમુખપદામાં સક્રિય ભૂમિકા બજાવશે. &lt;ref&gt;{{Cite news |title=The First Lady: Homemaker or Policy-Maker? |url=http://www2.scholastic.com/browse/article.jsp?id=4647 |author=Peart, Karen N |publisher=Scholastic Press |access-date=2006-08-22 |archive-date=2011-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110902053752/http://www2.scholastic.com/browse/article.jsp?id=4647 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; બીલ ક્લિન્ટનનું ઝુંબેશ વચન &quot;એકની કિંમતે બે&quot;ને કારણે વિરોધીઓ વ્યંગ્યાત્મક રીતે ક્લિન્ટનને &quot;સહ-પ્રમુખો&quot;,&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.jewishworldreview.com/cols/greenberg071599.asp |title=Israel's new friend: Hillary, born-again Zionist |date=1999-07-15 |author=Greenberg, Paul |publisher=[[Jewish World Review]] |access-date=2006-08-22 }}&lt;/ref&gt; અથવા કેટલીક વાર આરકાન્સાસ લેબલ &quot;બિલારી&quot;. તરીકે સંબોધતા હતા. &lt;ref name=&quot;nyt012093mk&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://itre.cis.upenn.edu/~myl/languagelog/archives/002610.html |title=A perilous portmanteau? |author=[[Benjamin Zimmer|Zimmer, Benjamin]] |publisher=[[Language Log]] |date=2005-11-01 |access-date=2006-08-22 }}&lt;/ref&gt; પ્રથમ મહિલાની ભૂમિકા વિશે સંઘર્ષાત્મક ખ્યાલોનું દબાણ ક્લિન્ટનને રાજકીય રીતે પણ સક્રિય એવા એલેનોર રુઝવેલ્ટ સાથે &quot;કાલ્પનિક ચર્ચા&quot;માં ધકેલવા માટે પૂરતા હતા. &lt;ref group=&quot;nb&quot; name=&quot;ex07&quot;&gt;એલેનોર રુઝવેલ્ટની &quot;મસલતો&quot;નો અહેવાલ સૌપ્રથમ 1996માં ''વોશિંગ્ટોન પોસ્ટ'' માં  લેખક બોબ વુડવર્ડ દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો હતો; તેની શરૂઆત તેમણે હિલેરી ક્લિન્ટનના પ્રથમ મહિલા તરીકેના સમયગાળાથી કરી હતી. જુઓ {{Cite news |url=http://www.nytimes.com/1996/06/25/us/mrs-clinton-calls-sessions-intellectual-not-spiritual.html |title=Mrs. Clinton Calls Sessions Intellectual, Not Spiritual |work=The New York Times |date=1996-06-25 |author=Clines, Francis X.}} 1994ની ચુંટણીમાં કોંગ્રેસ પરનો ડેમોક્રેટે અંકુશ ગુમાવવાને પગલે, ક્લિન્ટને નિષ્ણાતને જિયાન હ્યુસ્ટોનની માનવ તકની સેવાઓ માટે રાખ્યા હતા. હ્યુસ્ટોને રુઝવેલ્ટ જોડાણને અનુસરવા માટે ક્લિન્ટનને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું અને ક્લિન્ટન સાથે કોઇ માનસિક યુક્તિઓ અજમાવવામાં આવી નહી હોવાથી, ટીકાકારો અને રમૂજકારોએ તાત્કાલિક સુચન કર્યું હતું કે ક્લિન્ટન એલેનોર રુઝવેલ્ટ સાથે સેઆંસ(પ્રેતાત્મવાદિક ઘટનાઓની ચિકિત્સાની સભા) ધરાવતા હતા. વ્હાઇટ હાઉસે દર્શાવ્યું હતું કે આ રીતે માત્ર  વિચારણાની કવાયત થઇ શકે છે અને બાદમાં એક ખાનગી તારણે સંકેત આપ્યો હતો કે મોટા ભાગની પ્રજા માને છે કે આ તમામ ફક્ત કાલ્પનિક વાતો જ હતી, જ્યારે બાકીના એવું માનતા હતા કે મૃત વ્યક્તિઓ સાથેની વાતચીત ખરેખર શક્ય છે. જુઓ {{Cite news |url=http://www.guardian.co.uk/Columnists/Column/0,5673,347240,00.html |author=[[Francis Wheen|Wheen, Francis]] |  title=Never mind the pollsters |work=The Guardian |date=2000-07-26 |access-date=2007-10-02 | location=London}} તેમની 2003ની આત્મકથામાં ક્લિન્ટને આખા પ્રકરણને &quot;એલેનોર સાથેની વાતચીત&quot; એવું શિર્ષક આપ્યું છે, અને દર્શાવ્યું હતું કે &quot;કાલ્પિનિક વાતચીત ચાલુ રાખવાનું ખરેખર માનસિક કવાયત માટે ઉપયોગી છે જે સમસ્યાઓનું પૃથ્થકરણ કરવામાં મદદ કરે છે, જો કે તેનો આધાર તમે જે વ્યક્તિને જોવાનું પસંદ કરો છો તેની પર છે. એલેનોર રુઝવેલ્ટ શ્રેષ્ઠ હતા [એક ટ્રાયલ બ્લેઝર તરીકે અને વિવાદાસ્પદ પ્રથમ મહિલા તરીકે].&quot; (ક્લિન્ટન 2003, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 258–259)&lt;/ref&gt; તેઓ જ્યારે વોશિંગ્ટન આવ્યા તે સમયથી તેમણે ધી ફેલોશીપના પ્રેયર ગ્રુપમાં આશ્રિતોને જોયા હતા, જેમાં સંકુચિત વોશિંગ્ટન વ્યક્તિઓની પત્નીઓ પણ હતી. &lt;ref name=&quot;mj0907&quot;&gt;{{Cite news |title=Hillary's Prayer: Hillary Clinton's Religion and Politics |url=http://www.motherjones.com/news/feature/2007/09/hillarys-prayer.html |work=Mother Jones |date=September/October 2007 |access-date=2007-10-10 |author=Joyce, Kathryn; Sharlet, Jeff}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=313–314}}&lt;/ref&gt; એપ્રિલ 1993માં તેમના પિતાના અવસાનને કારણે થોડા ઘણા અંશે તેમણે જાહેરમાં મેથોડીસ્ટ યુક્તિઓ, ઉદાર ધાર્મક રાજકીય વિચારોના સમન્વયની જાહેરમાં માગ કરી હતી અને ''ટિક્કુન''  સંપાદક મિશાલ લર્નરના &quot;અર્થોના રાજકારણ&quot;એ એવું વ્યક્ત કર્યું હતું કે તેઓ અમેરિકાના &quot;આત્માની સુતેલી માંદગી&quot;ને જુએ છે અને તે સમાજને એ રીતે પુનઃઉજાગર કરશે કે નવી સહસ્ત્રાબ્દીમાં જતા માનવમાત્રનો વીસમી સદીમાં શો અર્થ થાય છે.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite news |title=St. Hillary |author=[[Michael Kelly (editor)|Kelly, Michael]] |work=The New York Times Magazine |date=1993-05-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,978625,00.html |title=The Politics of What? |author=Painton, Priscilla |work=Time |date=1993-05-31 |access-date=2011-04-28 |archive-date=2013-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813071159/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,978625,00.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130813071159/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,978625,00.html |date=2013-08-13 }}&lt;/ref&gt; જાહેર જનતા કેન્દ્રિત અને સમય જતા વિકસ્યા હતા તેવા અન્ય સેગમેન્ટોમાં તેમના દિવસોમાં ફેશન પરત્વેનું બેધ્યાનપણું હતું,&lt;ref&gt;મારાનીસ 1995, પૃષ્ઠ 317.&lt;/ref&gt; તેમને અત્યંત જુદા દર્શાવતા [[વર્લ્ડ વાઈડ વેબ|વર્લ્ડ વાઇડ વેબ]]ના પ્રારંભિક દિવસોમાં લોકપ્રિય સાઇટ અને કાયમ માટે જેનું પૃથ્થકરણ થતું આવ્યું છે તેવી પ્રથમ મહિલા તરીકેની તેમની કેશકલા,&lt;ref&gt;{{Cite book |author=[[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]] |title=The Substance of Style: How the Rise of Aesthetic Value Is Remaking Commerce, Culture, and Consciousness |publisher=[[HarperCollins]] |year=2004 |isbn=0060933852}} પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 72–73.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://archive.southcoasttoday.com/daily/03-96/03-02-96/1hair.htm |title=Forget the Primaries: Vote for Hillary's Hair |agency=Associated Press |date=1996-03-02 |access-date=2007-09-25}}&lt;/ref&gt; થી લઇને 1998માં ''વોગ''  મેગેઝીનના આવરણ પરના તેમના દેખાવનો સમાવેશ થાય છે. &lt;ref&gt;ટ્રોય 2006, પૃષ્ઠ 1.&lt;/ref&gt;

=== આરોગ્ય સંભાળ અને અન્ય નીતિ પગલાંઓ ===
{{See also|Clinton health care plan of 1993}}

[[ચિત્ર:HillaryGallup1992-1996.PNG|thumb|300px|right|હિલેરી રોધામ ક્લિન્ટનનો ગેલપ પૂલ તરફેણકારી અને બિનતરફેણકારી રેટિંગ્સ, 1992–1996&lt;સંદર્ભ નામ=&quot;ગેલપ-ચાર્ટ&quot;&gt;ટેબલમાંની માહિતી [295]પરથી પ્રવાહ રેખા અને ઐતિહાસિક અર્થઘટનના સમર્થન માટે [296] પણ જુઓ &lt;/સંદર્ભ&gt;[297][298][299]]]
જાન્યુઆરી 1993માં, બીલ ક્લિન્ટને આરકાન્સાસ શૈક્ષણિક સુધારા માટેના તેમના પ્રયત્નોને જે સફળતા પ્રાપ્ત થઇ હતી તેવી સફળતાની આશા સાથે ટાસ્ક ફોર્સ ઓન નેશનલ હેલ્થ કેર રિફોર્મનું નેતૃત્વ કરવા માટે હિલેરી ક્લિન્ટનની નિમણૂંક કરી હતી.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=170–175}}&lt;/ref&gt; તેમણે અંગત રીતે વિનંતી કરી હતી કે નોર્થ અમેરિકન ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ (NAFTA) (જેની ગુણવત્તા બાબતે તેઓ પણ બિનઉત્સાહી હતા) કરતા આરોગ્ય સંભાળ સુધારાને પસાર કરવા માટે અગ્રિમતા આપવી જોઇએ. &lt;ref name=&quot;smith-117&quot;&gt;{{Cite book | title=For Love of Politics: Inside the Clinton White House | first=Sally Bedell | last=Smith | authorlink=Sally Bedell Smith | publisher=[[Random House]] | year=2007 | isbn=1400063248 | page=117}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gergen-280&quot;&gt;{{Cite book | title=Eyewitness to Power: The Essence of Leadership Nixon to Clinton | first=David | last=Gergen | authorlink=David Gergen | publisher=[[Simon &amp; Schuster]] | year=2000 | isbn= | page=280}}&lt;/ref&gt; ટાસ્ક ફોર્સની ભલામણ ક્લિન્ટન હેલ્થ કેર પ્લાન તરીકે ઓળખાય છે, એક વ્યાપક દરખાસ્ત કે જેમાં રોજગારદાતાને અલગ આરોગ્ય જાળવણી સંસ્થાઓ મારફતે તેમના કર્મચારીઓને આરોગ્ય આવરણ પૂરુ પાડવાની જરૂરિયાત રહેશે.  તેમના વિરોધીઓએ આ યોજનાને &quot;હિલેરીકેર&quot; તરીકે ગણાવીને હાંસી ઉડાવી હતી; તેની વિરુદ્ધમાં કેટલા વિરોધીઓ ઉગ્ર બની ગયા હતા અને જુલાઇ 1994 દરમિયાનની આ યોજનાને ટેકો આપતી બસ યાત્રા દરમિયાન તેમને તે સયમે બુલેટપ્રુફ વેસ્ટ પહેરવાની ફરજ પડી હતી. &lt;ref name=&quot;bernstein-400&quot;&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=400–402}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 139–140.&lt;/ref&gt; આ યોજનાને હાઉસ કે સેનેટમાં ડેમોક્રેટ્સ અંકુશ ધરાવતા હોવા છતા પૂરતા પ્રાથમિક મતો મેળવી શકી ન હતી અને સપ્ટેમ્બર 1994માં આ દરખાસ્તને પજતી મૂકવામાં આવી હતી. &lt;ref name=&quot;bernstein-400&quot;/&gt; ક્લિન્ટને બાદમાં તેમના પુ્સ્તક ''લિવીંગ હિસ્ટ્રી'' માં સમર્થન આપતા જણાવ્યું હતું કે તેમના રાજકીય ક્ષેત્રેના અનુભવની ખામીએ થોડા ઘણા અંશે તે હારમાં ફાળો આપ્યો હતો, પરંતુ તે સિવાય અન્ય પણ ઘણા પરિબળો તેના માટે જવાબદાર હતા. પ્રથમ મહિલાનું સંમતિ રેટીંગ, જે સામાન્ય રીતે તેમના પ્રથમ વર્ષમાં 50 ટકા જેટલું ઉંચુ રહેતું હતું તે એપ્રિલ 1994માં ઘટીને 44 ટકા અને સપ્ટેમ્બર 1994માં ઘટીને 35 ટકા થઇ ગયું હતું. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=240, 380, 530.}} તેમના ઇનકારમાં વ્હાઇટવોટર તપાસ પણ એક પરિબળ હતું.&lt;/ref&gt; રિપબ્લિકનોએ ક્લિન્ટનની આરોગ્ય સંભાળ યોજનાને 1994ના વચગાળાની ચુંટણીની ઝુંબેશ મુદ્દો બનાવ્યો હતો,&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.pbs.org/newshour/forum/may96/background/health_debate_page3.html |title=A Detailed Timeline of the Healthcare Debate portrayed in 'The System' |month=May |year=1996 |publisher=PBS |work=[[The NewsHour with Jim Lehrer|NewsHour]] |access-date=2007-09-25 |archive-date=2007-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071029030146/http://www.pbs.org/newshour/forum/may96/background/health_debate_page3.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; જેના લીધે રિપબ્લિકનોને હાઉસ ચુંટણીમાં ચોખ્ખી ત્રેપન બેઠકોનો અને સેનેટ ચુંટણીમાં સાત બેઠકોનો લાભ થયો હતો, અને બન્ને પર અંકુશ પ્રાપ્ત કર્યો હતો; ઘણા વિશ્લેષકો અને સર્વેક્ષણકારો ડેમોક્રેટ્સની હાર માટે ખાસ કરીને સ્વતંત્ર મતદારોમાં તેને મોટું પરિબળ માને છે. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,981987-2,00.html |title=The Once and Future Hillary |author=Carney, James |work=Time |date=1994-12-12 |access-date=2011-04-28 |archive-date=2013-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130521075222/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,981987-2,00.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521075222/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,981987-2,00.html |date=2013-05-21 }}&lt;/ref&gt; પરિણામે વ્હાઇટ હાઉસે નીતિની રચનામાં હિલેરી ક્લિન્ટનની ભૂમિકાને ઓછી કરવાની માગ કરી હતી. &lt;ref&gt;બર્નસ 2008, પૃષ્ઠ 141.&lt;/ref&gt; શાશ્વત આરોગ્ય સંભાળના વિરોધીઓએ અન્યોની સમાન યોજનાઓ માટે નિંદાત્મક લેબલ તરીકે &quot;હિલેરીકેર&quot;નો ઉપયોગ કરવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું. &lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Republican Who Thinks Big on Health Care |url=http://www.time.com/time/columnist/klein/article/0,9565,1137628,00.html |date=2005-12-04 |author=[[Joe Klein|Klein, Joe]] |work=Time |access-date=2006-08-22 |archive-date=2006-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060615090805/http://www.time.com/time/columnist/klein/article/0,9565,1137628,00.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615090805/http://www.time.com/time/columnist/klein/article/0,9565,1137628,00.html |date=2006-06-15 }}&lt;/ref&gt;

[[ચિત્ર:Hrcraad.jpg|thumb|left|upright|alt=Same woman reads a book in a classroom to an African American boy in her lap, as an African American girl and two adults look on|ક્લિન્ટન એક શાળાની મૂલાકાત દરમિયાન બાળક સમક્ષ વાંચે છે]]
ટેડ કેનેડી અને ઓરીન હેચ જેવા સેનેટરો સાથે 1997માં સ્ટેટ ચિલ્ડ્રન્સ હેલ્થ ઇન્સ્યોરન્સ પ્રોગ્રામને પસાર કરાવવામાં તેઓ એક બળ રહ્યા હતા, આ ફેડરલનો એવો પ્રયત્ન હતો કે જેમાં એવા બાળકોને રાજ્ય દ્વારા ટેકો પૂરો પાડવામાં આવતો હતો જેમના માતાપિતા તેમને આરોગ્ય આવરણ પૂરું પાડી શકે તેમ ન હતા અને એકક વખત તે કાયદો બની ગયો ત્યારથી તે કાર્યક્રમ અંતર્ગત બાળકોને આવરી લેવા માટે વ્યાપક પ્રયત્નો હાથ ધરવામાં આવ્યા હતા. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.factcheck.org/elections-2008/giving_hillary_credit_for_schip.html |title=Giving Hillary Credit for SCHIP |author=Jackson, Brooks |publisher=[[FactCheck.org]] |date=2008-03-18 |access-date=2008-03-19 |archive-date=2008-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080322032750/http://www.factcheck.org/elections-2008/giving_hillary_credit_for_schip.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; તેમણે બાળપણની માંદગી સામે રાષ્ટ્રીયસ્તરે રસીકરણને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું અને વૃદ્ધ મહિલાઓને મેડીકેર દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવેલા આવરણ સાથે છાતીનું કેન્સર શોધી કાઢવા માટે એક્સ-રે (મામોગ્રામ) કઢાવવા પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://clinton4.nara.gov/WH/EOP/First_Lady/html/generalspeeches/1995/5-1-95.html |title=Remarks by First Lady Hillary Rodham Clinton at Medicare Mammography Awareness Campaign Kick-off |author=Clinton, Hillary Rodham |publisher=[[The White House]] |date=1995-05-01 |access-date=2007-03-23 |archive-date=2016-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160208054707/http://clinton4.nara.gov/WH/EOP/First_Lady/html/generalspeeches/1995/5-1-95.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; તેમણે નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યુટ્સ ઓફ હેલ્થ પાસે પુરસ્થગ્રંથી કેન્સર અને બાળપણના [[અસ્થમા]] માટે સંશોધન ભંડોળ માટે સફળ માગણી કરી હતી. &lt;ref name=&quot;nfll&quot;&gt;{{cite web |title=First Lady Biography: Hillary Clinton |url=http://www.firstladies.org/biographies/firstladies.aspx?biography=43 |publisher=National First Ladies' Library |access-date=2006-08-22 |archive-date=2012-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120414204023/http://www.firstladies.org/biographies/firstladies.aspx?biography=43 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ગલ્ફ વોરના નિવૃત્ત યોદ્ધાઓને અસર થયેલ માંદગીના અહેવાલોની તપાસ પ્રથમ મહિલાએ કરી હતી, જે ગલ્ફ વોર સિંડ્રોમ તરીકે જાણીતી બની હતી. &lt;ref name=&quot;nfll&quot;/&gt;
એટોર્ની જનરલ જેનેટ રેનો સાથે નળીને ક્લિન્ટને ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ જસ્ટીસ ખાતે ઓફિસ ઓન વાયોલન્સ અગેઇન્સ્ટ વુમનની રચના કરવામાં સહાય કરી હતી. &lt;ref name=&quot;nfll&quot;/&gt;
1997માં, તેમણે એડોપ્શન એન્ડ સેઇફ ફેમિલીઝ એક્ટને આગળ ધપાવ્યો હતો અને આગેવાની લીધી હતી, જેને તેઓ પ્રથમ મહિલા તરીકેની સૌથી મહાન સિદ્ધિ તરીકે ગણાવે છે. &lt;ref name=&quot;nfll&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nyt102900c&quot;/&gt; 1999માં ફોસ્ટર કેર ઇન્ડિપેન્ડન્સ એક્ટને પસાર કરવામાં તેમણે અગત્યની ભૂમિકા બજાવી હતી, જેણે સંવર્ધન સંભાળમાંથી મોટા થતા ટીનેજરો માટે ફેડરલના હૂંડીયામણને બમણો કર્યો હતો. &lt;ref name=&quot;nyt102900c&quot;&gt;{{Cite news |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A00E7D91730F93AA15753C1A9669C8B63 |title=Campaigns Soft-Pedal On Children and the Poor |author=Sengupta, Somini |work=The New York Times |date=2000-10-29 |access-date=2008-03-15}}&lt;/ref&gt;
પ્રથમ મહિલા તરીકે, ક્લિન્ટને અસંખ્ય વ્હાઇટ હાઉસ કોન્ફરન્સ યોજી હતી, જેમાં ચાઇલેડ કેર,(1997),&lt;ref&gt;{{Cite video |url=http://www.britannica.com/eb/art-75994 |title=Clinton, Hillary Rodham: Address to the White House Conference on Child Care |people=Clinton, Hillary Rodham |publisher=[[Encyclopædia Britannica Online]] |date=1997-10-23 |access-date=2007-09-25 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; અરલી ચાઇલ્ડહૂડ ડેવલપમેન્ટ એન્ડ લર્નીંગ (1997),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ed.gov/PressReleases/04-1997/970417d.html |title=Remarks by the President and the First Lady at White House Conference on Early Child Development and Learning |author=Clinton, Hillary Rodham |publisher=[[U.S. Department of Education]] |date=1997-04-17 |access-date=2007-09-26 |archive-date=2007-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807214842/http://www.ed.gov/PressReleases/04-1997/970417d.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અને ચિલ્ડ્રન એન્ડ એડોલસેન્ટસ (2000)પરની કોન્ફરન્સનો સમાવેશ થાય છે. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.apa.org/ppo/issues/pfirstlady.html |title=White House Conference on Children and Adolescents |publisher=[[American Psychological Association]] |date=2000-04-26 |access-date=2007-09-26 |archive-date=2001-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010627090601/http://www.apa.org/ppo/issues/pfirstlady.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; આ ઉપરાંત તેમણે ટીનેજરો (2000)&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://archives.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/05/02/teen.summit/index.html |title=White House convenes conference on teen-agers |publisher=CNN |date=2000-05-02 |archive-date=2007-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070106133613/http://archives.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/05/02/teen.summit/index.html |access-date=2011-04-28 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; પરની સૌપ્રથમ વ્હાઇટ હાઉસ કોન્ફરન્સ પણ આયોજન કર્યું હતું અને (2000)&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://archives.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/05/02/teen.summit/index.html |title=White House convenes conference on teen-agers |publisher=CNN |date=2000-05-02 |archive-date=2007-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070106133613/http://archives.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/05/02/teen.summit/index.html |access-date=2011-04-28 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; સૌપ્રથમ પરોપકાર (1999) પરની વ્હાઇટ હાઉસ કોન્ફરન્સનું પણ આયોજન કર્યું હતું. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.creators.com/opinion/hillary-clinton/talking-it-over-1999-10-27.html |title=Talking It Over |author=Clinton, Hillary Rodham |publisher=[[Creators Syndicate]] |date=1999-10-27 |access-date=2007-09-25 |archive-date=2011-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727233057/http://www.creators.com/opinion/hillary-clinton/talking-it-over-1999-10-27.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ક્લિન્ટને આ સમયગાળામાં 79 દેશોનો પ્રવાસ કર્યો હતો,&lt;ref name=&quot;nyt122607&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.nytimes.com/2007/12/26/us/politics/26clinton.html |title=The Résumé Factor: Those 8 Years as First Lady |author=Healy, Patrick |work=The New York Times |date=2007-12-26 |access-date=2007-12-28}}&lt;/ref&gt; જેમણે પ્રથમ મહિલા તરીકે સૌથી વધુ પ્રવાસ કરનાર પેટ નિક્સોનનો રેકોર્ડ તોડી નાખ્યો હતો. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.firstladies.org/biographies/firstladies.aspx?biography=38 |title=First Lady Biography: Pat Nixon |publisher=National First Ladies' Library |access-date=2007-10-18 |archive-date=2012-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120509084238/http://www.firstladies.org/biographies/firstladies.aspx?biography=38 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; તેમણે સલામતી મંજૂરીનું આયોજન અથવા  નેશનલ સિક્યુરિટી કાઉન્સીલ બેઠકોમાં હાજરી આપી ન હતી, પરંતુ યુ.એસ. રાજકારણમાં હળવી સત્તા ભૂમિકા બજાવી હતી. &lt;ref&gt;{{Cite news | url=http://www.nytimes.com/2007/12/26/us/politics/26clinton.html |title=The Résumé Factor: Those 2 Terms as First Lady |author=Healy, Patrick |work=The New York Times |date=2007-12-26 |access-date=2009-01-14}}&lt;/ref&gt; યુ.એસ. સ્ટેટ ડિપાર્ટમેન્ટની આજ્ઞા અનુસાર દક્ષિણ એશિયામાં માર્ચ 1995માં કરવામાં આવેલી પાંચ રાષ્ટ્રોની યાત્રા અને તેમના પતિ વિના તેમણએ [[ભારત]] અને [[પાકિસ્તાન]] સાથે સંબંધો સુધારવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી હતી. &lt;ref name=&quot;bern-419&quot;&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=419–421}}&lt;/ref&gt; ક્લિન્ટને જેની પર ભાર મૂક્યો હતો તેવા મહિલાઓન ઉત્થાનને કારણે મુશ્કેલી નડી હતી પરંતુ તેમણે જે દેશોમાં મૂલાકાત લીધી હતી ત્યાંથી તેમને હૂંફાળો પ્રતિભાવ પ્રાપ્ત થયો હતો અને અમેરિકન અખબારી વર્તુળો સાથે વધુ સારા સંબંધો વિકસાવ્યા હતા. &lt;ref name=&quot;bern-419&quot;/&gt;&lt;ref&gt;ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 149–151.&lt;/ref&gt; આ યાત્રા તેમના સ્થાપિત અનુભવ જેવી હતી અને તેમની રાજકારણમાં આખરી કારકીર્દીની ભાવિ સુચક હતી. &lt;ref name=&quot;time-stateof&quot;/&gt; સપ્ટેમ્બર 1995માં બીજીંગમાં મહિલાઓ પરની ફોર્થ વર્લ્ડ કોન્ફરન્સ સમક્ષ પોતાના સંબોધનમાં દુનિયામાં અને [[ચીન|પીપલ્સ રિપબ્લિક ઓફ ચાઇના]]માં પણ  મહિલાઓના દુરુપયોગવાળા આચરણનો બળપૂર્વક વિરોધ કરતા,&lt;ref name=&quot;nyt090695&quot;&gt;{{Cite news |author=Tyler, Patrick |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CEFDF133DF935A3575AC0A963958260 |title=Hillary Clinton, In China, Details Abuse of Women |work=The New York Times |date=1995-09-06}}&lt;/ref&gt; જાહેર કર્યું હતું કે &quot;માનવમાત્રથી અલગ મહિલાઓના અધિકારોની ચર્ચા લાંબા ગાળે સ્વીકાર્ય નથી&quot;&lt;ref name=&quot;nyt090695&quot;/&gt; અને પોતાની ટિપ્પણીઓ હળવી કરવા સામે ચાઇનીઝ દબાણનો પ્રતિકાર કર્યો હતો. &lt;ref name=&quot;nyt122607&quot;/&gt; ઇસ્લામિસ્ટ ફંડામેન્ટાલિસ્ટ તાલીબાન દ્વારા અફઘાન સ્ત્રીઓ સામે જે આચરણ કરવામાં આવ્યું હતું તેની વિરુદ્ધમાં બોલનાર 1990ના અંત દરમિયાનમાં તેઓ અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યક્તિઓમાંના એક હતા. &lt;ref&gt;{{Cite book |title=[[Taliban: Islam, Oil and the New Great Game in Central Asia]] | author=[[Ahmed Rashid|Rashid, Ahmed]] |publisher=[[I.B. Tauris]] |year=2002 |isbn=1860648304}} પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 70, 182.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.feminist.org/research/report/94_toc.html |title=Feminist Majority Joins European Parliament's Call to End Gender Apartheid in Afghanistan |publisher=[[Feminist Majority]] |date=Spring 1998 |access-date=2007-09-26 |archive-date=2007-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070830042222/http://www.feminist.org/research/report/94_toc.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; પોતાના દેશમાં રાજકીય પ્રક્રિયામાં મહિલાઓની ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપવા માટે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ દ્વારા સ્પોન્સર કરાયેલા આંતરરાષ્ટ્રીય પહેલ એવા વાઇટલ વોઇસીસની રચના કરવામાં તેમણે સહાય કરી હતી. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.vitalvoices.org/desktopdefault.aspx?page_id=8 |title=Vital Voices{{ndash}} Our History |year=2000 |publisher=[[Vital Voices]] |access-date=2007-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061231214756/http://www.vitalvoices.org/desktopdefault.aspx?page_id=8 |archive-date=2006-12-31 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; તે અને ક્લિન્ટનની પોતાની મૂલાકાતોએ મહિલાઓને પોતાને નોર્થન આયર્લેન્ડ પીસ પ્રોસેસમાં સાંભળવા માટે પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://voices.washingtonpost.com/fact-checker/2008/01/clinton_and_northern_ireland.html |title=Clinton and Northern Ireland |author=[[Michael Dobbs (US author)|Dobbs, Michael]] |work=The Washington Post |date=2008-01-10 |access-date=2009-01-14 |archive-date=2008-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918041336/http://voices.washingtonpost.com/fact-checker/2008/01/clinton_and_northern_ireland.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== વ્હાઇટવોટર અને અન્ય તપાસો ===
વ્હાઇટવોટર વિવાદ ''ન્યુ યોર્ક ટાઇમ્સ'' ના 1992ના પ્રમુખપદની ઝુંબેશ દરમિયાનના અહેવાલના પ્રકાશનને પગલે તેની તરફ માધ્યમોનું ધ્યાન ગયું હતું &lt;ref name=&quot;nyt030892&quot;&gt;{{Cite news |author=[[Jeff Gerth|Gerth, Jeff]] |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE5DD1F38F93BA35750C0A964958260 |title=Clintons Joined S.&amp; L. Operator In an Ozark Real-Estate Venture |work=The New York Times |date=1992-03-08}}&lt;/ref&gt; અને પ્રથમ મહિલા તરીકેના તેમના સમયગાળા તરફ માધ્યમોની નજર હતી. ક્લિન્ટનોએ તેમના 1970ના અંતમાં વ્હાઇટવોટર ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશનમાંના રોકાણો ગુમાવ્યા હતા;&lt;ref name=&quot;gerth-72&quot;&gt;ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 72–73.&lt;/ref&gt; તેજ સમયે, તે રોકાણમાં તેમના ભાગીદારો જિમ અને સુસાન મેકડૌગલે, બચતો અને લોન સંસ્થા એવી મેડીસન ગેરંટીનું સંચાલન કર્યું હતું જેણે રોઝ લો ફર્મની  કાનૂની સેવાઓ મેળવી હતી &lt;ref name=&quot;gerth-72&quot;/&gt; કદાચ તેઓ અયોગ્ય રીતે વ્હાઇટવોટરની ખોટ ઓછી કરતા હતા. &lt;ref name=&quot;nyt030892&quot;/&gt; મેડીસન ગેરંટી પણ બાદગમં નિષ્ફળ ગઇ હતી અને તેમના પતિ દ્વારા નિમવામાં આવેલા સ્ટેટ રેગ્યુલેટર સમક્ષ શક્ય હિત સંઘર્ષ રજૂ કરવામાં ક્લિન્ટનનું રોઝ ખાતેના કામની ઝીણવટભરી તપાસ કરવામાં આવી હતી ;&lt;ref name=&quot;nyt030892&quot;/&gt; તેમણે દાવો કર્યો હતો કે તેમણે બેન્ક માટે ઓછામાં ઓછુ કામ કર્યું હતું. &lt;ref name=&quot;cnn050696&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.cnn.com/US/9604/13/whitewater.background/index.html |title=Whitewater started as 'sweetheart' deal |publisher=CNN |date=1996-05-06 |access-date=2007-10-04}}&lt;/ref&gt; સ્વતંત્ર સલાહકાર રોબર્ટ ફિસ્ક અને કેન્નેથ સ્ટારે ક્લિન્ટનના કાનૂની બીલીંગ રેકોર્ડ સામે સમન્સ પાઠવ્યા હતા; તેમણે જણાવ્યું હતું કે તે રેકોર્ડ ક્યાં છે તે તેઓ જાણતા ન હતા. &lt;ref name=&quot;pbs100797&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;gerth-158&quot;/&gt; બે વર્ષની તપાસ બાત પ્રથમ મહિલાના વ્હાઇટ હાઉસના બુક રુમમાંથી મળી આવ્યા હતા અને તપાસકર્તાઓને 1996માં સોંપવામાં આવ્યા હતા. &lt;ref name=&quot;gerth-158&quot;&gt;ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 158–160.&lt;/ref&gt; વિલંબથી જોવામાં આવેલા રેકોર્ડઝે તીવ્ર રસ પેદા કર્યો હતો અને તે કેવી રીતે સામે આવ્યા અને તે ક્યાં હતા તેની બીજી તપાસ થઇ હતી;&lt;ref name=&quot;gerth-158&quot;/&gt; ક્લિન્ટનના કર્મચારીઓએ આ સમસ્યાનું કારણ આરકાન્સાસના ગવર્નરના મકાનમાંથી વ્હાઇટ હાઉસના સ્ટોરેજ વિસ્તારમાં થતા સતત ફેરફારોને દર્શાવ્યુ હતુ. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=441–442}}&lt;/ref&gt; 26 જાન્યુઆરીના રોજ રેકોર્ડ મળી આવ્યા બાદ ક્લિન્ટન ફેડરલ ગ્રાન્ડ જ્યુરી સમક્ષ ખુલાસો કરનારા સમન્સ મેળવનારા પ્રથમ મહિલા બનીને ઇતિહાસ સર્જ્યો હતો. &lt;ref name=&quot;pbs100797&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/arkansas/docs/recs.html |work=Once Upon a Time in Arkansas |title=Rose Law Firm Billing Records |publisher=[[Frontline (U.S. TV series)|Frontline]] |date=1997-10-07 |access-date=2007-09-26}}&lt;/ref&gt; વિવિધ સલાહકારોએ તપાસ કર્યા બાદ, અંતિમ અહેવાલ 2000માં જારી કરવામાં આવ્યો હતો જેમાં જણાવ્યું હતું કે ક્લિન્ટન ફોજદારી રાહે ખોટું કરવામાં સામેલ હતા તેના અપૂરતા પૂરાવાઓ હતા. &lt;ref name=&quot;nyt092100&quot;/&gt;

[[ચિત્ર:Hillary Clinton Bill Chelsea on parade.jpg|thumb|left|alt=Same teenage girl, man and woman walk down a broad street in wintertime, as security personnel trail and a crowd looks on|બીલ ક્લિન્ટનની ઓફિસમાં બીજી મુદતનો પ્રારંભ કરવા માટે ક્લિન્ટન પરિવારે પેનસિલ્વેનીયા એવેન્યુ ખાતે ઉદઘાટન દિવસ વોક ડાઉન કર્યું હતું.જાન્યુઆરી 20, 1997.]]

અન્ય તપાસોએ હિલેરી ક્લિન્ટન જ્યારે પ્રથમ મહિલા હતા ત્યારે સ્થાન લીધુ હતું.  &quot;ટ્રાવેલગેટ&quot; તરીકે જાણીતા બનેલા વ્હાઇટ હાઉસ ટ્રાવેલ ઓફિસના કર્મચારીના મે 1993ના ગોળીબારની તપાસ એવા આરોપો સાથે શરૂ હતી કે વ્હાઇટ હાઉસે આરકાન્સાસથી મિત્રો સામે કર્મચારીઓને બદલવાના બહાના તરીકે ટ્રાવેલ ઓફિસ કામગીરીમાં વ્હીઇટ હાઉસે ઓડીટેડ નાણાંકીય ગેરરીતિઓ આચરી હતી. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=327–328}}&lt;/ref&gt; વ્હાઇટ હાઉસના બે વર્ષ જૂના મેમો 1996માં મળી આવતા હિલેરી ક્લિન્ટને ગોળીબારની યાજના ઘડી હતી કે કેમ અને તપાસકર્તાઓ સમક્ષ ગોળીબારમાં તેમની ભૂમિકા વિશે જે નિવેદનો આપ્યા હતા તે સાચા હતા કે કેમ તે તરફ તપાસને વધુ કેન્દ્રિત બનાવવામાં કારણભૂત બની હતી. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=439–444}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |author=Johnson, David |title=Memo Places Hillary Clinton At Core of Travel Office Case|work=The New York Times|date=1996-01-05 |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE2DA1239F936A35752C0A960958260}}&lt;/ref&gt; 2000નો અંતિમ સ્વતંત્ર સલાહકારનો અહેવાલ ગોળીબારમાં તેમની સામલગીરી હોવા સાથે પૂર કરવામાં આવ્યો હતો અને જણાવ્યું હતું કે તેમણે &quot;હકીકત ખોટા&quot; નિવેદનો આપ્યા હતા, પરંતુ તે નિવેદનો ખોટા હતા તે તેઓ જાણતા હોવાના અપૂરતા પૂરાવાઓ હતા અથવા તેમના પગલાંઓ ગોળીબારમાં પરિણમશે તેવુ જાણતા હતા. &lt;ref&gt;{{Cite news |author=Hughes, Jane |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/802335.stm |title=Hillary escapes 'Travelgate' charges |publisher=BBC News |date=2000-06-23 |access-date=2007-08-16}}&lt;/ref&gt; નાયબ વ્હાઇટ હાઉસ સલાહકાર વિન્સ ફોસ્ટરની જુલાઇ 1993માં આત્મહત્યાને પગલે એવા આરોપો મૂકવામાં આવ્યા હતા કે હિલેરી ક્લિન્ટને જે ફાઇલોને (વ્હાઇટવોટર અથવા અન્ય બાબતોને લગતી) નુકસાન થવાની શક્યતાઓ હતી તેને ફોસ્ટર્સની ઓફિસમાંથી તેમના મૃત્યુ થયાની રાત્રિએ દૂર કરવાના હુકમો આપ્યા હતા. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.pbs.org/newshour/bb/whitewater/june96/senate_report_6-18.html |title=Opening the Flood Gates? |publisher=[[The NewsHour with Jim Lehrer|NewsHour]] |date=1996-06-18 |access-date=2007-09-26 |archive-date=2007-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926213724/http://www.pbs.org/newshour/bb/whitewater/june96/senate_report_6-18.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; સ્વતંત્ર સલાહકાર કેનેથ સ્ટારે તેની તપાસ કરી હતી અને 1999 સુધીમાં તેમના સ્ટાફે કોઇ કેસ કરવાનો નથી તેવું જણાવવા છતા સ્ટારે તપાસ ખુલ્લી રાખી હોવાના અહેવાલ મળ્યા હતા. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.washingtonpost.com/wp-srv/politics/special/clinton/stories/shadow061599.htm |title=A Prosecutor Bound by Duty |author=[[Bob Woodward|Woodward, Bob]] |work=The Washington Post |date=1999-06-15}}&lt;/ref&gt; સ્ટારના અુગામી રોબર્ટ રેએ 2000માં આખરી વ્હાઇટવોટર અહેવાલો જારી કર્યા હતા, આ બાબતે હિલેરી ક્લિન્ટન સામે કોઇ દાવાઓ કરવામાં આવ્યા ન હતા. &lt;ref name=&quot;nyt092100&quot;&gt;{{Cite news |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E01E6DF103BF932A1575AC0A9669C8B63 |title=Statement by Independent Counsel on Conclusions in Whitewater Investigation |work=The New York Times |date=2000-09-21 |access-date=2007-10-04}}&lt;/ref&gt; માર્ચ 1994માં અખબારી અહેવાલોએ 1978-1979માં કેટલ ફ્યુચર્સ ટ્રેડીંગમાંથી તેમનો અનુમાનીત નફો દર્શાવ્યો હતો;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E01E2DB1F3DF93BA25750C0A962958260 |title=Top Arkansas Lawyer Helped Hillary Clinton Turn Big Profit |author=[[Jeff Gerth|Gerth, Jeff]]; and others |work=The New York Times |date=1994-03-18}}&lt;/ref&gt; હિત સંઘર્ષના દબાણ અને લાંચ છૂપાવવાને કારણે આરોપો મૂકવામાં આવ્યા હતા,&lt;ref name=&quot;wsj102600&quot;/&gt; અને વિવિધ વ્યક્તિઓએ તેમના ટ્રેડીંગ અહેવાલોનું પૃથ્થકરણ કર્યું હતું, પરંતુ કોઇ ઔપચારીક તપાસ હાથ ધરવામાં આવી ન હતી અને તેમની પર કંઇ પણ ખોટુ કરવાનો આરોપ કદીયે મૂકવામાં આવ્યો ન હતો. &lt;ref name=&quot;wsj102600&quot;&gt;{{Cite news |author=[[Claudia Rosett|Rosett, Claudia]] |url=http://www.opinionjournal.com/columnists/cRosett/?id=65000476 |title=Hillary's Bull Market |work=The Wall Street Journal |date=2000-10-26 |access-date=2007-07-14}}&lt;/ref&gt; ટ્રાવેલગેટ તપાસએક ફણગો ફૂટ્યો હતો, જેમાં વ્હાઇટ
હાઉસે અયોગ્ય રીતે ભૂતપૂર્વ રિપબ્લિકન વ્હાઇટ હાઉસના કર્મચારીઓ પરના એફબીઆઇનો ભૂતકાળ ધરાવતા અહેવાલોમાં અયોગ્ય રીતે એક્સેસ કર્યો હતો, તેવું જૂન 1996માં શોધી કાઢવામાં આવ્યું હતું, આ સમગ્ર ઘટનાને &quot;ફાઇલગેટ&quot; કહેવામાં આવે છે. &lt;ref name=&quot;cnn072800&quot;/&gt;
એવા પણ આરોપો થયા હતા કે હિલેરી ક્લિન્ટે આ ફાઇલનો માટે વિનંતી કરી હતી અને તેમણે વ્હાઇટ હાઉસ સિક્યુરિટી તરફ જવા માટે બિનસત્તાવાર વ્યક્તિને ભાડે રાખી લેવાની ભલામણ કરી હતી. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.cnn.com/ALLPOLITICS/1998/04/01/filegate/index.html |title='Filegate' Depositions Sought From White House Aides |publisher=CNN |date=1998-04-01 |access-date=2007-09-26}}&lt;/ref&gt; 2000 ફાઇનલ સ્વતંત્ર સલાહકાર અહેવાલમાંથી એવું બહાર આવ્યું હતું કે હિલેરી ક્લિન્ટનની કોઇ ભૂમિકા હતી અથવા આ બાબતે કોઇ પણ ગેરવર્તણૂંક કરવામાં આવી હોય તેવા કોઇ નોંધપાત્ર અથવા વિશ્વસનીય પૂરાવાઓ હાથ લાગ્યા ન હતા. &lt;ref name=&quot;cnn072800&quot;&gt;{{Cite news |url=http://archives.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/07/28/clinton.filegate/ |title=Independent counsel: No evidence to warrant prosecution against first lady in 'filegate' |publisher=CNN |date=2000-07-28 |access-date=2007-09-26 |archive-date=2010-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529015957/http://archives.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/07/28/clinton.filegate/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== લેવિન્સ્કી કૌભાંડ ===
[[ચિત્ર:HillaryGallup1997-2000.PNG|thumb|330px|right|હિલેરી રોધામ ક્લિન્ટનના ગેલપ પૂલ તરફેણકારી અને બિનતરફેણકારી રેટિંગ્સ, 1997–2000&lt;સંદર્ભ નામ=&quot;ગેલપ-ચાર્ટ&quot;/&gt;[408][409][410]]]
1998માં, ક્લિન્ટનનો સંબંધ ત્યારે ભારે અટકળોનો વિષય બની ગયો હતો જ્યારે, તપાસમાંથી બહાર આવ્યું કે પ્રેસિડેન્ટને વ્હાઇટ હાઉસની ઇન્ટર્ન મોનિકા લેવિન્સ્કી સાથે લગ્નોત્તર જાતીય સંબંધો છે.&lt;ref&gt;ટ્રોય 2006, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 176–177.&lt;/ref&gt; લેવિન્સ્કી કૌભાંડની આસપાસની ઘટનાઓ આખરે બીલ ક્લિન્ટનના મહાભિયોગમાં પરિણમી હતી. જ્યારે તેમના પતિ વિશે જાહેરમાં આરોપો મૂકવામાં આવ્યા ત્યારે, હિલેરી ક્લિન્ટને જણાવ્યું હતું કે તે &quot;વિશાળ રાઇટ વિંગ કાવતરા &quot;નું પરિણામ છે,&lt;ref&gt;ટ્રોય 2006, પૃષ્ઠ 183.&lt;/ref&gt; તેમજ લેવિન્સ્કી આરોપોને તેમના પતિ દ્વારા ખોટું થયું હોવાને બદલે ક્લિન્ટનના રાજકીય શત્રુઓ&lt;ref group=&quot;nb&quot; name=&quot;ex08&quot;&gt;ક્લિન્ટન આરકાન્સાસ પ્રોજેક્ટ અને તેના સ્થાપક રિચાર્ડ મેલોન સ્કેઇફ, કેનેથ સ્ટારના સ્કેઇફ સાથેના જોડાણ, રિગનરી પબ્લિશીંગ અને તેના લ્યુસીયાન ગોલ્ડબર્ગ અને લિન્ડા ટ્રીપ, જેરી ફોલવેલ, અને અન્યો સાથેના જોડાણોનો ઉલ્લેખ કરતા હતા. જુઓ {{Cite news |url=http://www.cnn.com/ALLPOLITICS/1998/02/02/time/kirn.html |title=Persecuted or Paranoid? A look at the motley characters behind Hillary Clinton's 'vast right-wing conspiracy' |author=[[Walter Kirn|Kirn, Walter]] |work=Time |date=1998-02-09}}&lt;/ref&gt; દ્વારાના લાંબા, આયોજિત, શ્રેણીયુક્ત સહયોગાત્મક આરોપો ગણાવ્યા હતા.   તેમણે બાદમાં જણાવ્યું હતું કે તેમના પતિના એવા પ્રારંભિક દાવા કે કોઇ પ્રણય થયો નથી તેને કારણે તેઓ ગેરમાર્ગે દોરાયા હતા. &lt;ref&gt;ટ્રોય 2006, પૃષ્ઠ 187.&lt;/ref&gt; પ્રેસિડેન્ટ ક્લિન્ટનના લેવિન્સ્કી સાથેના સંબંધોના પૂરાવાઓ નિર્વીવાદ બન્યા ત્યારે, ત્યારે તેણીએ તેમના લગ્ન તરફના વચનની પુનઃખાતરી આપતું એક નિવેદન જારી કર્યું હતું,&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|p=517}}&lt;/ref&gt; પરંતુ ખાનગી રીતે કહેવાય છે કે તેણી તેમની તરફ ભારે રોષે ભરાયા હતા &lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=512, 518}}&lt;/ref&gt; અને તેણી લગ્નમાં બંધાઇ રહેવા માગે છે કે કેમ તે અચોક્કસ હતું. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|p=521}}&lt;/ref&gt;

આ ઘટના બાદ હિલેરી ક્લિન્ટનના વિવિધ જાહેર પ્રતિભાવો હતા: કેટલી મહિલાઓએ તેમની શક્તિના વખાણ કર્યા હતા, કેટલાકે પોતાના પતિની અસમજ વર્તણૂંકનો શિકાર થવા સામે દયા બતાવી હતી જ્યારે અન્યોએ તેણીના પતિના મર્યાદાભંગ સામે મદદગાર રહેવા બાબતે ટીકા કરી હતી, જ્યારે હજુ પણ અન્યોએ તેણીને નિષ્ફળ લગ્નને ભલાઇની રીતે જે રીતે ટકાવી રહ્યા હોવાનો અથવા પોતાના રાજકીય પ્રભાવનું સંવર્ધન કરી રહ્યા હોવાનો આરોપ મૂક્યો હતો.&lt;ref name=&quot;gerth-195&quot;/&gt; આ ઘટનાઓ બહાર આવવાની સાથે તેમનું જાહેર સંમતિ રેટિંગ વધીને આશરે 70 ટકાની આસપાસ પહોંચી ગયું હતું, જે તે વખત સુધીમાં સૌથી વધુ હતું. &lt;ref name=&quot;gerth-195&quot;&gt;ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠ 195.&lt;/ref&gt; તેમના 2003ના સંસ્મરણોમાં લગ્ન ટકાવી રાખવાના તેણીના નિર્ણય માટે “દાયકાઓથી અસ્તિત્વમા રહેલા પ્રેમ”ને જવાબદાર ગણાવતા ઉમેરે છે કે: &quot;મને કોઇ વધુ સારી રીતે જાણતું નથી અને કોઇ પણ મને જેમ બીલ હસે છે તેમ હસાવી શકતું નથી.  આ વર્ષો પછી પણ તેઓ હજુ પણ અત્યંત રસપ્રદ, શક્તિશાળી અને સંપૂર્ણપણે જીવંત વ્યક્તિ, તેમના જેવાને હું આજ દિન સુધી મળ્યો નથી.&quot; &lt;ref&gt;ક્લિન્ટન 2003, પૃષ્ઠ 75&lt;/ref&gt;

=== પરંપરાગત ફરજો ===
ક્લિન્ટને પગલા લીધા હતા અને તેઓ સેવ અમેરિકાઝ ટ્રેઝર્સના સ્થાપક અધ્યક્ષ હતા, તે એક રાષ્ટ્રીય પ્રયત્ન હતો જે ઐતિહાસિક ચીજો અને સ્થળોને જીવંત રાખવા માટે ફેડરલના ભંડોળ સાથે મેળ ખાતો હતો. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.saveamericastreasures.org/about.htm |title=Save America's Treasures{{ndash}} About Us |publisher=[[Save America's Treasures]] |access-date=2007-03-23 |archive-date=2007-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071228125335/http://www.saveamericastreasures.org/about.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; તેમાં ફ્લેગ કે જે &quot;ધી સ્ટાર સ્પેન્ગલ્ડ બેનર &quot; અને કેન્ટોન, ઓહાયોમાં પ્રથમ મહિલા ઐતિહાસિક સ્થળની પ્રેરણા આપતો હતો. &lt;ref name=&quot;nfll&quot;/&gt; તેઓ વ્હાઇટ હાઉસ મિલેનીયમ કાઉન્સીલ ના વડા હતા,&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://archives.cnn.com/1999/ALLPOLITICS/stories/12/31/clinton.kickoff.02/ |title=Clinton toasts 2000 at White House VIP dinner |publisher=CNN |date=1999-12-31 |access-date=2007-09-26}}&lt;/ref&gt; અને મિલેનીયમ ઇવનીંગ્સનું આયોજન કર્યું હતું,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://clinton4.nara.gov/Initiatives/Millennium/evenings.html |title=Millennium Evenings |publisher=[[White House Millennium Council]] |access-date=2008-06-20 |archive-date=2008-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513073528/http://clinton4.nara.gov/Initiatives/Millennium/evenings.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; શ્રેણીબંધ પ્રવચનો કે જેણે ભવિષ્યના અભ્યાસો ની ચર્ચા કરી હતી, જેમાંનું એક વ્હાઇટ હાઉસ ખાતેથી સૌપ્રથમ જીવંત એકી સાથેનું લેબકાસ્ટમાં પરિણમ્યુ હતુ. &lt;ref name=&quot;nfll&quot;/&gt; ક્લિન્ટને ત્યાં પ્રથમ સ્થાપત્ય બગીચાનું પણ સર્જન કર્યું હતું, જેમાં જેકલીન કેનેડી ગાર્ડનમાંના મ્યુઝિયમોના વિશાળ સમકાલીન આર્ટ લોનોના અમેરિકન કામોનું નિદર્શન કર્યું હતું. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://clinton4.nara.gov/WH/EOP/First_Lady/html/generalspeeches/1996/1-5-96.html |title=Remarks By First Lady Hillary Rodham Clinton at The Sculpture Garden Reception |publisher=[[The White House]] |date=1996-01-05 |access-date=2007-03-23 |archive-date=2017-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170216180032/https://clinton4.nara.gov/WH/EOP/First_Lady/html/generalspeeches/1996/1-5-96.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

વ્હાઇટ હાઉસમાં, ક્લિન્ટને સમકાલીન અમેરિકન કારીગરોના દાનમાં અપાયેલ હેન્ડીક્રાફ્ટ મૂક્યા હતા, જેમ કે પોટ્ટેરી અને ગ્લાસવેરને સ્ટેટ રુમમાં ઉપર નીચે નિદર્શનમાં મૂક્યા હતા. &lt;ref name=&quot;nfll&quot;/&gt; જેમ્સ મોનરોના સમયગાળામાં ઐતિહાસિક રીતે વિશ્વસનીય ગણાતા બ્લ્યુ રુમ,&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Graff, Henry Franklin |title=The Presidents: A Reference History |publisher=[[Simon &amp; Schuster]] |year=2002 |isbn=0684312263}} પી. લીલી.&lt;/ref&gt; 19મી સદીના કાળમાં પ્રેસીડેન્શિયલ સ્ટડીમાં ટ્રીટી રુમ&lt;ref name=&quot;rae&quot;&gt;{{Cite book |last=Lindsay |first=Rae |title=The Presidents' First Ladies |publisher=R &amp; R Writers/Agents |year=2001 |isbn=0965375331}} પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 248–249.&lt;/ref&gt;ના પુનઃ શણગાર અને [[બીજું વિશ્વ યુદ્ધ|વર્લ્ડ વોર II]] દરમિયાનમાં મેપ રુમ કેવો દેખાતો હતો તેના પુનઃશણગારના ઉત્થાનને તેમણે જોયું હતું. &lt;ref name=&quot;rae&quot;/&gt;  ક્લિન્ટને વ્હાઇટ હાઉસ ખાતે મોટી ઘટનાઓનું આયોજન કર્યું હતું જેમ કે સેઇન્ટ પેટ્રિક ડે  પ્રારંભ, મૂલાકાતે આવનારા ચાઇનીઝ પ્રતિષ્ઠિત વ્યક્તિઓને સરકારી જમણ, સમકાલીન મ્યુઝિક કોન્સર્ટ જેણે જાહેર શાળાઓમાં સંગીત શિક્ષણ માટે ભંડોળ એકત્ર કર્યું હતુ, 21મી સદીના અંતે નવા વર્ષની ઉજવણી અને નવેમ્બરમાં વ્હાઇટ હાઉસના બસ્સોવર્ષના સન્માનમાં સરકારી જમણ. &lt;ref name=&quot;nfll&quot;/&gt; 

== 2000ની સેનેટની ચુંટણી ==
{{Main|United States Senate election in New York, 2000}}
ન્યુ યોર્કના લાંબા ગાળાથી સેવા આપતા યુનાઇટેડ સ્ટેટસ સેનેટર  ડેનિયલ પેટ્રિક મોયનીહાને , નવેમ્બર 1998માં તેમની નિવૃત્તિ જાહેર કરી હતી.  ન્યુ યોર્કના પ્રતિનિધિ ચાર્લ્સ બી. રાંગેલ સહિતની વિવિધ આગળ પડતી ડેમોક્રેટિક વ્યક્તિઓએ ક્લિન્ટનને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સેનેટ 2000ની ચુંટણીમાં મોયનીહાનની ખુલ્લી બેઠક માટે આગળ વધવા ક્લિન્ટનને અરજ કરી હતી. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|p=530}}&lt;/ref&gt; એક વખત તેમણે આગળ વધવા માટે વિચારી લીધા બાદ ક્લિન્ટને ચપ્પાકૂઆ, ન્યુ યોર્ક, ન્યુ યોર્ક સિટીની ઉત્તરે સપ્ટેમ્બર 1999માં ઘર ખરીદ્યું હતું. &lt;ref&gt;{{Cite news |author=[[Adam Nagourney|Nagourney, Adam]] |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9503E5D8153AF930A3575AC0A96F958260 |title=With Some Help, Clintons Purchase a White House |work=The New York Times |date=1999-09-03}}&lt;/ref&gt; તેઓ ચુંટાયેલી ઓફિસ માટે ઉમેદવાર બનનારા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના પ્રથમ મહિલા બન્યા હતા. &lt;ref&gt;ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠ 204.&lt;/ref&gt; પ્રારંભમાં, ક્લિન્ટને ચુંટણીમાં પોતાના રિપબ્લિકન વિરોધી તરીકે ન્યુ યોર્ક સિટીના મેયર રુડી ગિયુલિયાનીનો સામનો કરવો પડશે તેવી આશા સેવી હતી. જોકે ગિયુલિયાનીને પુરસ્થગ્રંથી કેન્સરનું નિદાન થયા બાદ મે 2000માં આ સ્પર્ધામાંથી પાછી પાની કરી હતી અને તેમના વ્યક્તિગત જીવનમાં આવતા ફેરફારો જાહેર બની ગયા હતા અને ક્લિન્ટનને તેના બદલે ન્યુ યોર્કના બીજા કોંગ્રેશનલ ડિસ્ટ્રીક્ટને રજૂ કરતા યુનાઇટેડ હાઇસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટીવના રિપબ્લિકન સભ્ય એવા રિક લેઝીયોનો સામનો કરવો પડ્યો હતો.  સમગ્ર ઝુંબેશ દરમિયાન વિરોધીઓએ ક્લિન્ટન પર કાર્પેટબેગીંગનો આરોપ મૂક્યો હતો, કેમ કે તેઓ કદી ન્યુ યોર્ક રહ્યા ન હતા કે આ સ્પર્ધા પહેલા રાજ્યના રાજકારણમાં ભાગ લીધો ન હતો.  ક્લિન્ટને રાજ્યમાં દરેક કાઉન્ટીની મૂલાકાત દ્વારા પોતાની ઝુંબેશનો નાના જૂથની રચનાના “શ્રવણ યાત્રા”માં પ્રારંભ કર્યો હતો. &lt;ref&gt;ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠ 210.&lt;/ref&gt; તેમની ઝુંબેશ દરમિયાન તેમણે પરંપરાગત રિપબ્લિકન અપસ્ટેટ ન્યુ યોર્ક પ્રદેશોમાં નોંધપાત્ર સમય આપ્યો હતો. &lt;ref name=&quot;historic win&quot;&gt;{{Cite news |url=http://archives.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/11/07/senate.ny/ |title=Hillary Rodham Clinton scores historic win in New York |publisher=CNN |date=2000-11-08 |access-date=2006-08-22 |archive-date=2005-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050911191159/http://archives.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/11/07/senate.ny/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ક્લિન્ટને તે વિસ્તારોમાં આર્થિક સ્થિતમાં સુધારો કરવાની હાકલ કરી હતી, તેમજ તેમની મુદતમાં 200,000 રોજગારીઓ પૂરી પાડવાનું વચન આપ્યું હતું.  તેમની યોજનામાં રોજગારીના સર્જન પર ટેક્સ ક્રેડિટ અને ખાસ કરીને હાઇ ટેક ક્ષેત્રને  ઉદ્યોગ રોકાણ પ્રોત્સાહનનો સમાવેશ થતો હતો.  તેમણે કોલેજ ટ્યુશન અને લાંબા ગાળાની સંભાળ માટે વ્યક્તિગત વેરા કાપની જાહેરાત કરી હતી. &lt;ref name=&quot;historic win&quot;/&gt;

આ સ્પર્ધાએ રાષ્ટ્રીય સ્તરે ધ્યાન ખેંચ્યુ હતું.  ક્લિન્ટનની અંગત જગ્યામાં દેખીતી રીતે આક્રમણ કરીને સપ્ટેમ્બરની ચર્ચા દરમિયાન મોટી મૂર્ખામી કરી હતી, જેમાં તેઓ ભંડોળ ઊભુ કરવાના કરવાના કરાર તેમને સહી કરાવવાનો પ્રયત્ન કરાયો હતો. &lt;ref name=&quot;gerth-213&quot;/&gt; ક્લિન્ટન અને લેઝીયોની ઝુંબેશ તેમજ તેની સાથે ગિયુલિયાનીના પ્રારંભિક પ્રયત્નો પાછળ સંયુક્ત રીતે વિક્રમી 90 મિલીયનનો ખર્ચ કરાયો હતો. &lt;ref name=&quot;nyt121300&quot;&gt;{{Cite news |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E04E1DB133FF930A25751C1A9669C8B63 |title=Lazio Sets Spending Mark for a Losing Senate Bid |author=Levy, Clifford J |  work=The New York Times |date=2000-12-13 |access-date=2008-02-22}}&lt;/ref&gt; ક્લિન્ટને 7 નવેમ્બર, 2000ના રોજ ચુંટણી જીતી લીધી હતી, જેમાં 55 ટકા અને લેઝીયોને 43 ટકા મતો મળ્યા હતા. &lt;ref name=&quot;gerth-213&quot;&gt;ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 212–213.&lt;/ref&gt; તેમણે 3 જાન્યુઆરી 2001ના રોજ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સેનેટર તરીકેના સોગંદ લીધા હતા. 

== યુનાઇટેડ સ્ટેટસ સેનેટર ==
{{Main|Senate career of Hillary Rodham Clinton}}

=== પહેલું સત્ર ===
[[ચિત્ર:ClintonSenate.jpg|thumb|upright|left|પ્રમુખ ક્લિન્ટન અને પુત્રી ચેલ્સા જુએ છે તેમ ઓલ્ડ સેનેટ ચેમ્બરમાં વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ અલ ગોરે દ્વારા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સેનેટર તરીકે હિલેરી રોધામ ક્લિન્ટનની શપથવિધી. 3 જાન્યુઆરી 2001]]
[[ચિત્ર:Hillary Rodham Clinton.jpg|thumb|right|યુ.એસ. સેનેટર તરીકે ક્લિન્ટનના સત્તાવાર ફોટો]]
સેનેટમાં પ્રવેશતા, ક્લિન્ટને ઓછો જાહેર પરિચય રાખ્યો હતો અને બન્ને પક્ષોના સેનેટરો સાથે સંબંધ બાંધ્યો હતો. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.csmonitor.com/2003/0310/p01s01-uspo.html |title=Clinton's quiet path to power |author=Chaddock, Gail Russell |work=[[Christian Science Monitor]] |date=2003-03-10 |access-date=2006-08-22 }}&lt;/ref&gt; તેમણે સેનેટ પ્રેયર બ્રેકફાસ્ટમાં નિયમિત ભાગીદાર બનીને ધર્મ તરફ વળેલા સેનેટરો સાથે જોડાણની રચના કર હતી. &lt;ref name=&quot;mj0907&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bernstein1&quot;&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|p=548}}&lt;/ref&gt;

ક્લિન્ટને પાંચ સેનેટ કમિટીઓ માટે સેવા આપી છે: કમિટી ઓન બજેટ (2001–2002),&lt;ref name=&quot;umich&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.lib.umich.edu/govdocs/congress/sncom012.html |title=Senate Temporary Committee Chairs |publisher=[[University of Michigan]] Documents Center |date=2001-05-24 |access-date=2007-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707064827/http://www.lib.umich.edu/govdocs/congress/sncom012.html |archive-date=2007-07-07 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; કમિટી ઓન આર્મ્ડ સર્વિસીઝ  (2003થી),&lt;ref name=&quot;hwar&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.nytimes.com/2007/05/29/magazine/03Hillary-t.html |title=Hillary's War |work=The New York Times Magazine |date=2007-05-29 |access-date=2007-05-30 |author=[[Jeff Gerth|Gerth, Jeff]]; [[Don Van Natta, Jr.|Van Natta Jr., Don]]}}&lt;/ref&gt; કમિટી ઓન એનવાયર્નમેન્ટ એન્ડ પબ્લિક વર્કસ  (2001થી),&lt;ref name=&quot;umich&quot;/&gt; કમિટી ઓન હેલ્થ, એજ્યુકેશન, લેબર એન્ડ પેન્શન્સ  (2001થી)&lt;ref name=&quot;umich&quot;/&gt; અને સ્પેશિયલ કમિટી ઓન એજીંગ .&lt;ref name=&quot;hccom&quot;&gt;{{cite web |url=http://clinton.senate.gov/senate/committees/index.cfm |title=Committees |publisher=Official Senate web site |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011195718/http://clinton.senate.gov/senate/committees/index.cfm |access-date=2011-04-28 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
તેઓ કમિશન ઓન સિક્યુરિટી એન્ડ કોઓપરેશન ઇન યુરોપ ના પણ કમિશનર છે &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.csce.gov/index.cfm?FuseAction=AboutCommission.Commissioners&amp;CFID=3874739&amp;CFTOKEN=75235387 |title=About the Commission: Commissioners |publisher=[[Commission on Security and Cooperation in Europe]] |access-date=2007-09-29 |archive-date=2009-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090103052420/http://www.csce.gov/index.cfm?FuseAction=AboutCommission.Commissioners&amp;CFID=813748&amp;CFTOKEN=79881044 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (2001થી).&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.ukrweekly.com/old/archive/2001/200109.shtml |title=Senate, House appoint Helsinki commissioners |work=The Ukrainian Weekly |date=2001-05-20 |access-date=2007-09-29 |archive-date=2017-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018060914/http://www.ukrweekly.com/old/archive/2001/200109.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

11 સપ્ટેમ્બર, 2001ના હૂમલાઓને પગલે ક્લિન્ટને ન્યુ યોર્ક સિટીમાં સુધારા પ્રયત્નો માટે અને તેમના રાજ્યમાં સલામતીમાં સુધારાઓ માટે ભંડોળ મેળવવાની માંગ કરી હતી. ન્યુ યોર્કના વરિષ્ઠ સેનેટર ચાર્લ્સ શૂમેર સાથે કામ કરતા, તેઓ વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરની સાઇટના પુનઃવિકાસ માટે 21 અબજ ડોલરનું ઝડપથી ભંડોળ મેળવવામાં મહત્વનો ભાગ ભજવ્યો હતો. &lt;ref name=&quot;Bernstein1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 231–232.&lt;/ref&gt; પરિણામે તેમણે 9/11ના પ્રથમ રિસ્પોન્ડર્સ દ્વારા સામનો કરવામાં આવતા આરોગ્યના મુદ્દાઓની તપાસ કરવામાં અગ્રણી ભૂમિકા બજાવી હતી. &lt;ref&gt;ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 238–239.&lt;/ref&gt; ક્લિન્ટને ઓક્ટોબર 2001માં યુએસએ પેટ્રોઇટ એક્ટ માટે મત આપ્યો હતો.  2005માં જ્યારે આ કાયદાનું પુનઃનવીનીકરણ કરવાનું થયું ત્યારે, તેમણે માર્ચ 2006માં પુનઃનવીનીકરણ કાયદામાં સમાધાન કરવાની તરફેણમાં મત આપતા પહેલા તેની સાથે સંબંધિત કેટલાક સિવીલ લિબર્ટીઝ પર ધ્યાન આપવા માટે કામ કર્યું હતું, &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.senate.gov/~clinton/news/statements/details.cfm?id=249895 |title=Statement of Senator Hillary Rodham Clinton on the USA Patriot Act Reauthorization Conference Report |publisher=Official Senate web site |date=2005-12-16 |archive-date=2008-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080214165103/http://www.senate.gov/~clinton/news/statements/details.cfm?id=249895 |access-date=2011-04-28 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; જેણે વિશાળ મહત્તમ ટેકો પ્રાપ્ત કર્યો હતો. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.senate.gov/legislative/LIS/roll_call_lists/roll_call_vote_cfm.cfm?congress=109&amp;session=2&amp;vote=00029 |title=U.S. Senate Roll Call Votes 109th Congress - 2nd Session ... On the Conference Report (H.R. 3199 Conference Report) |publisher=[[United States Senate]] |date=2006-03-02 |access-date=2008-04-24 }}&lt;/ref&gt;

ક્લિન્ટને અફઘાનિસ્તાનમાં 2001માં યુ.એસ. લશ્કરી પગલાંને એમ કહેતા મજબૂત ટેકો આપ્યો હતો કે તાલીબાન સરકાર હેઠળ ત્રાસ ભોગવેલી અફઘાન સ્ત્રીઓની જિંદગી સુધારવાની સાથે આતંકવાદને નાથવાની આ તક છે. &lt;ref&gt;{{Cite news |title=New Hope For Afghanistan's Women |url=http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,185643,00.html |work=Time |author=Clinton, Hillary |date=2001-11-24 |access-date=2006-08-22 |archive-date=2008-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080727020014/http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,185643,00.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080727020014/http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,185643,00.html |date=2008-07-27 }}&lt;/ref&gt; ક્લિન્ટને ઓક્ટોબર 2002 ઇરાક વોર રિસોલ્યુશન (ઇરાક યુદ્ધ ઠરાવ)ની તરફેણમાં મતદાન કર્યું હતું, જે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પ્રેસિડેન્ટ જ્યોર્જ ડબ્લ્યુ.બુશને [[ઈરાક|ઇરાક]] સામે લશ્કરી દળોનો ઉપયોગ કરવાની સત્તા આપતો હતો, રાજદ્વારી પ્રયત્નો સાથે અનુસરણ કર્યા બાદ યુનાઇટેડ નેશન્સ સિક્યુરિટી કાઉન્સીલ રિસોલ્યુશનને દબાણ કરવા માટે આ પ્રકારનું પગલું જરૂરી હોય છે. 

ઇરાક વોર (યુદ્ધ)  શરૂ થયા બાદ, ક્લિન્ટને ત્યાં રહેલા અમેરિકન ટુકડીઓની મૂલાકાત લેવા માટે ઇરાક અને અફઘાનિસ્તાનનો પ્રવાસ કર્યો હતો. ફેબ્રુઆરી 2005માં ઇરાકની મૂલાકાત દરમિયાન ક્લિન્ટને નોધ્યું હતું કે બળવાખોરો અગાઉ યોજાયેલી ડેમોક્રેટિકની ચુંટણીઓમાં અંતરાય ઊભો કરવામાં નિષ્ફળ ગયા હતા અને દેશનો તે ભાગ સારી રીતે કામ કરતો હતો. &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Clinton says insurgency is failing |url=http://www.usatoday.com/news/world/iraq/2005-02-19-iraq-senators_x.htm |agency=Associated Press|work=[[USA Today]] |date=2005-02-19 |access-date=2006-08-29 }}&lt;/ref&gt; યુદ્ધમાં ઉતારવામાં આવેલા નિયમિત અને અનામત દળોમાં ઘટાડો થતો હતો તેવુ નોંધતા તેમણે તણાવ ઓછો કરવા માટે 80,000 સૈનિકોનો ઉમેરો કરીને નિયમિત યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ આર્મી ના કદમાં વધારો કરવા કાયદો અમલી બનાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Clinton wants increase in size of regular Army |date=2005-07-14 |work=[[The Buffalo News]] |access-date=2006-08-22 |author=Turner, Douglas }} (મુક્ત નથી)&lt;/ref&gt; 2005ના અંતમાં, ક્લિન્ટને જણાવ્યું હતું કે ઇરાકમાંથી તાત્કાલિક પાછી પાની ભૂલ ગણાશે, તેમજ બુશની “જ્યાં સુધી કામ પૂરુ ન થાય ત્યાં સુધી” ત્યાંજ રહેવાની અપીલ પણ ગેરમાર્ગે દોરનારી હતી, કેમ કે તે ઇરાકીઓને “તેમની પોતાની જાતની સંભાળ નહી લેવાનું ખુલ્લુ આમંત્રણ આપતી હતી.” &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Hillary Clinton says immediate withdrawal from Iraq would be 'a big mistake' |agency=Associated Press |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |date=2005-11-21 |url=http://www.signonsandiego.com/news/world/iraq/20051121-1341-hillaryclinton-iraq.html |author=Fitzgerald, Jim |access-date=2009-05-09 }}&lt;/ref&gt; તેમનું વલણ ડેમોક્રેટિક પાર્ટીમાં રહેલા લોકોમાં રોષનું કારણ બન્યું હતું, જેઓ તરત જ પાછી પાની કરી લેવાની તરફેણમાં હતા. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/12/11/AR2005121100846.html |title=Hillary Clinton Crafts Centrist Stance on War |work=The Washington Post |author=Balz, Dan |page=A01 |date=2005-12-12 |access-date=2006-08-22 }}&lt;/ref&gt; ક્લિન્ટને નિવૃત્ત યોદ્ધાઓ માટે આરોગ્ય લાભો જાળવી રાખવાની અને તેમાં સુધારો કરવાની બાબતને ટેકો આપ્યો હતો અને વિવિધ લશ્કરી બેઝને બંધ કરવા સામે જૂથબંધી અપનાવી હતી. &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Hillary's Military Offensive |url=http://www.newsweek.com/id/51434 |author=Meadows, Susannah |date=2005-12-12 |work=Newsweek |access-date=2006-08-22 }}&lt;/ref&gt;
[[ચિત્ર:HillaryGallup2001-2009.gif|thumb|300px|right|હિલેરી રોધામ ક્લિન્ટનના ગેલપ પૂલ તરફેણકારી અને બિનતરફેણકારી રેટિંગ્સ, 2001–2009&lt;સંદર્ભ નામ=&quot;ગેલપ-ચાર્ટ&quot;/&gt;[493][494][495]]]
સેનેટર ક્લિન્ટને બુશના બે મોટા કપકાપ પેકેજોની વિરુદ્ધમાં મતદાન કર્યું હતું,
ઇકોનોમિક ગ્રોવ્થ એન્ડ ટેક્સ રિલીફ રિકંસીલેશન એક્ટ ઓફ 2001 અને જોબ્સ એન્ડ ગ્રોવ્થ ટેક્સ રિલીફ રિકંસીલેશન એક્ટ ઓફ 2003. &lt;ref name=&quot;pvs-hrc&quot;/&gt;
ક્લિન્ટને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ તરીકે જોહ્ન જી. રોબર્ટસના 2005ના સમર્થન અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સુપ્રીમ કોર્ટમાં સેમ્યુઅલ એલિટોના 2006ના સમર્થન વિરુદ્ધમાં મતદાન કર્યું હતું. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.nytimes.com/2008/05/28/us/politics/28judges.html |title=Stark Contrasts Between McCain and Obama in Judicial Wars |author=Lewis, Neil A. |work=The New York Times |date=2008-05-28 |access-date=2008-11-30}}&lt;/ref&gt;

2005માં, ક્લિન્ટને વિવાદાસ્પદ વિડીયો ગેઇમ''[[Grand Theft Auto: San Andreas]]'' માં દર્શાવવામાં આવેલા ગુપ્ત સેક્સ દ્રશ્યોની તપાસ કરવા માટે ફેડરલ ટ્રેડ કમિશનની માગ કરી હતી. &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Clinton wades into GTA sex storm |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/4682533.stm |date=2005-07-14 |publisher=BBC News |access-date=2006-08-29 }}&lt;/ref&gt; સેનેટર જો લાઇબરમેન અને ઇવાન બેહ સાથે તેમણે ફેમિલી એન્ટરટેઇનમેન્ટ પ્રોટેક્શન એક્ટ રજૂ કર્યો હતો, જેનો ઉદ્દેશ વિડીયો ગેઇમ્સમાં મળી આવતી અયોગ્ય માહિતી થી રક્ષણ કરવાનો હતો.  2004 અને 2006માં ક્લિન્ટને સમાન લિંગી લગ્ન પર પ્રતિબંધની માંગ કરતા ફેડરલ મેરેજ એમેન્ડમેન્ટ વિરુદ્ધ મતદાન કર્યું હતું. &lt;ref name=&quot;pvs-hrc&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.votesmart.org/voting_category.php?can_id=55463 |title=Senator Hillary Rodham Clinton - Voting Record |publisher=[[Project Vote Smart]] |access-date=2008-04-14 |archive-date=2008-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080401034034/http://www.votesmart.org/voting_category.php?can_id=55463 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.msnbc.msn.com/id/13181735/ |title=Gay marriage ban defeated in Senate vote |agency=Associated Press |publisher=MSNBC |date=2006-06-07 |access-date=2008-04-14 |archive-date=2008-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080421144849/http://www.msnbc.msn.com/id/13181735/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

અમેરિકન સંકુચિતવાદની વિરુદ્ધમાં “પ્રગતિકારક આંતરમાળખું” સ્થાપવાની ઇચ્છા સાથે, ક્લિન્ટને વાટાઘાટોમાં રચનાત્મક ભૂમિકા બજાવી હતી જે 2003માં ભૂતપૂર્વ ક્લિન્ટન વહીવટીતંત્રના કર્મચારી વડા જોહ્ન પોડેસ્ટાના સેન્ટર ફોર અમેરિકન પ્રોગ્રેસની સ્થાપનામાં પરિણમ્યુ હતુ, જેણે 2003માં સ્થપાયેલી સિટીઝન્સ ફોર રિસ્પોન્સીબીલીટી એન્ડ એથિક્સ ઇન વોશિંગ્ટન સાથે સહાયોની વહેંચણી કરી હતી અને ક્લિન્ટનના ભૂતપૂર્વ હરીફ ડેવિડ બ્રોકના 2004માં રચાયેલા મિડીયા મેટર્સ ફોર અમેરિકાને સલાહ આપી હતી. &lt;ref&gt;ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 267-269, 313, 401.&lt;/ref&gt; 2004 સેનેટ ચુંટણીઓ ને પગલે તેઓએ રોજબરોજના રાજકીય સંદેશાઓના સંચાલન માટે સેનેટ વોર રુમનું સર્જન કરવા માટે નવા ડેમોક્રેટિક સેનેટ નેતા હેરી રેઇડને સફળતાપૂર્વક વેગ આપ્યો હતો. &lt;ref&gt;ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 267-269&lt;/ref&gt;

=== 2006ની પુનઃચુંટણી ઝુબેશ ===
{{Main|United States Senate election in New York, 2006}}
નવેમ્બર 2004માં, ક્લિન્ટને જાહેરાત કરી હતી કે તેમને બીજી સેનેટ મુદતની ઇચ્છા છે. રિપબ્લિકન નોમિનેશન માટે અગાઉના આગળપડતા એવા વેસ્ટચેસ્ટર કાઉન્ટી ડિસ્ટ્રીક્ટ એટર્ની જિયાની પિરોએ કેટલાક મહિનાઓની નબળી ઝુંબેશ બાદ સ્પર્ધામાંથી પાછી પાની કરી હતી. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.cnn.com/2005/POLITICS/12/21/ny.pirro/index.html |title=Sen. Clinton's GOP challenger quits race |publisher=CNN |date=2005-12-21 |author=Hirschkorn, Phil |access-date=2006-08-22 }}&lt;/ref&gt; ક્લિન્ટને યુદ્ધવિરોધી કાર્યકર્તા જોનાથન તાસિની સામે વિરોધ પક્ષો પર ડેમોક્રેટિક નોમિનેશન પર સરળતાથી વિજય મેળવ્યો હતો. &lt;ref&gt;{{Cite news |title=GOP Primary Turnout Was Lowest In More Than 30 Years|work=Newsday |date=2006-09-17}}&lt;/ref&gt; ક્લિન્ટનના સામાન્ય ચુંટણીઓમાં આખરી વિરોધી વિવિધ ત્રીજા પક્ષોના ઉમેદવારો સાથે  ઉમેદવાર અને યોન્કર્સના ભૂતપૂર્વ મેયર જોહ્ન સ્પેન્સર હતા.  તેમણે 7 નવેમ્બર 2006ના રોજ 67 ટકા મતો સાથે ચુંટણી જીતી હતી, અને સ્પેન્સરને 21 ટકા મતો મળ્યા હતા, &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.elections.state.ny.us/NYSBOE/elections/2006/general/2006_ussen.pdf |title=New York State Board of Elections, General Election Results |publisher=New York State |date=2006-12-14 |access-date=2006-12-16 |format=PDF |archive-date=2008-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080216023747/http://www.elections.state.ny.us/NYSBOE/elections/2006/general/2006_ussen.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; જેમાં દરેક પરંતુ ન્યુ યોર્કની 62 કાઉન્ટીઓનો પણ સમાવેશ થતો હતો. &lt;ref&gt;{{Cite news |work=Newsweek |url=http://www.newsweek.com/id/44273 |title=Is America Ready? |date=2006-12-25 |access-date=2007-09-27}}&lt;/ref&gt; ક્લિન્ટને તેમની ચુંટણી પાછળ 36 મિલીયન ડોલર ખર્ચ્યા હતા, 2006ની ચુંટણીમા સેનેટના કોઇ પણ ઉમેદવાર કરતા વધુ હતા.  કેટલાક ડેમોક્રેટ્સે એક જ તરફની સ્પર્ધા માટેના ઘણા ખર્ચ બદલ તેમની ટીકા કરી હતી, જ્યારે કેટલાક ટેકેદારોને એ ચિંતા હતી કે તેમણે 2008માં શક્યતઃ પ્રમુખપદના બીડ માટે વધુ ભંડોળ રાખ્યું ન હતું. &lt;ref&gt;{{Cite news |author=Kornblut, Anne E. |coauthors=Zeleny, Jeff |work=The New York Times |title=Clinton Won Easily, but Bankroll Shows the Toll |date=2006-11-21}} પૃષ્ઠ A1.&lt;/ref&gt; તે પછીના મહિનાઓમાં તેમણે પોતાના પ્રમુખપદની ઝુંબેશ માટે સેનેટ ભંડોળમાંથી 10 મિલીયન ડોલર તબદિલ કર્યા હતા. &lt;ref name=&quot;cnn040107&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.cnn.com/2007/POLITICS/04/01/clinton.money/index.html |title=Record millions roll in for Clinton White House bid |date=2007-04-01 |publisher=CNN |access-date=2007-04-02}}&lt;/ref&gt;

=== બીજી મુદત ===
[[ચિત્ર:Hillary Clinton at the Senate Armed Services Committee.jpg|thumb|right|નેવી એડમિરલ માઇક મુલેન જ્યારે સેનેટ સશસ્ત્ર સેવા કમિટી સાથે તેમનું 2007ની સમર્થન સૂનાવણી દરમિયાન પ્રતિભાવ આપતા હતા ત્યારે નેવલ ઓપરેશન્સના વડા તરીકે સેનેટર ક્લિન્ટન સાંભળતા હતા.]]

ક્લિન્ટને 2007ના ઇરાક વોર ટુકડી વધારાનો વિરોધ કર્યો હતો. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.cbsnews.com/stories/2007/02/18/ap/politics/mainD8NBQ8H80.shtml |title=Senate GOP foils debate on Iraq surge|agency=Associated Press|publisher=[[CBS News]] |date=2007-02-17 |access-date=2008-04-27 }} {{Dead link|date=June 2010| bot=DASHBot}}&lt;/ref&gt; માર્ચ 2007માં તેમણે યુદ્ધ ખર્ચ ખરડાની તરફેણમાં મતદાન કર્યું હતું, જે પ્રેસિડેન્ટ બુશ નિશ્ચિત સમયમર્યાદામાં ઇરાકમાંથી ટુકડીઓને પાછી ખેંચવાનો પ્રારંભ કરતા હતા તેના માટે જરૂરી હતું; તે મોટે ભાગે પક્ષ&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Bush Repeats Veto Threat on Spending Bill That Includes Iraq Withdrawal Timetable |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,262042,00.html |publisher=Fox News |date=2007-03-28 |access-date=2008-04-27 }}&lt;/ref&gt; દ્વારા જ પસાર થઇ ગયો હતો પરંતુ અંતે તો પ્રેસિડેન્ટ દ્વારા સંમતિ અપાઇ હતી. મે 2007માં સમાધાન યુદ્ધ ભંડોળ ખરડાએ પરત બોલાવવની છેલ્લી તારીખ રદ કરી હતી પરંતુ સેનેટે 80-14 મતો દ્વારા ઇરાકી સરકાર માટે વિકાસ માપદંડને ભંડોળ પૂરું પાડવા માટે રાખવામાં આવ્યું હતું અને તેની પર બુશના હસ્તાક્ષર થયા હતા; તેની વિરુદ્ધમાં મતો આપનારાઓમાં ક્લિન્ટન એક હતા. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.cnn.com/2007/POLITICS/05/24/iraq.funding/index.html |title=House, Senate pass war funding bill |publisher=CNN |date=2007-05-25 |access-date=2009-05-09}}&lt;/ref&gt; ક્લિન્ટને સપ્ટેમ્બર 2007માં જનરલ ડેવીડ પેટ્રાઇયસના ઇરાકની પરિસ્થિતિ પરના કોંગ્રેસને અપાયેલા અહેવાલને એમ કહેતા પ્રતિભાવ આપ્યો હતો કે “હું માનું છું કે તમે અમને જે અહેવાલ પૂરો પાડો છો તેમાં અમાન્યતાને રદ કરવાની ઇચ્છાની ખરેખર જરૂર છે”. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.nysun.com/national/clinton-spars-with-petraeus-on-credibility/62426/ |title=Clinton Spars With Petraeus on Credibility |author=Lake, Eli |work=The New York Sun |date=2007-09-12 |access-date=2009-05-09}}&lt;/ref&gt;

માર્ચ 2007માં, યુ.એસ. એટર્ની વિવાદની બરતરફીના પ્રતિભાવમાં ક્લિન્ટને એટર્ની જનરલ ઓલબર્ટો ગોન્ઝેલ્સને રાજીનામુ આપવા બોલાવ્યા હતા. &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Hillary Clinton Calls for Gonzales' Resignation |url=http://abcnews.go.com/GMA/story?id=2948538&amp;page=1 |publisher=ABC News |date=2007-03-13 |access-date=2007-03-24 }}&lt;/ref&gt; મે અને જૂન 2007માં ઉચ્ચ હોદ્દાઓ ધરાવનારાઓ વિશે ઉગ્ર ચર્ચા કરાયેલ વ્યાપક કાયમી વસવાટ સુધારણા ખરડો કે જે સિક્યોર બોર્ડર્સ, ઇકોનોમિક ઓપોર્ચ્યુનિટી અને ઇમીગ્રેશન એક્ટ ઓફ 2007 તરીકે ઓળખાય છે, તેમાં ક્લિન્ટને ખરડાના સમર્થનમાં વિવિધ મતો નાખ્યા હતા, જે આખરે મત દ્વારા ચર્ચા બંધ કરાવવામાં નિષ્ફળ ગયા હતા. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.senate.gov/legislative/LIS/roll_call_lists/roll_call_vote_cfm.cfm?congress=110&amp;session=1&amp;vote=00228 |title=On the Cloture Motion (Motion to Invoke Cloture on the Motion to Proceed to Consider S.1639) |date=2007-06-26 |publisher=[[U.S. Senate]]|access-date=2008-04-22}}&lt;/ref&gt;

2007-08ની નાણાંકીય કટોકટી સપ્ટેમ્બર 2008ની તરલતા કટોકટીના ઊંચા શિખરે પહોંચવાની સાથે ક્લિન્ટને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ નાણાં વ્યવસ્થાના સૂચિત રાહતપેકેજને ટેકો આપ્યો હતો, તેમજ 700 અબજ ડોલરના ઇમર્જન્સી ઇકોનોમિક સ્ટેબિલાઇઝેશન એક્ટ ઓફ 2008 અમેરિકન પીપલની તરફેણમાં એમ કહીને મતદાન કર્યું હતું કે તે અમેરિકન પ્રજાના હિતોને રજૂ કરે છે. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.ny1.com/content/features/86538/senate-passes-economic-rescue-package/Default.aspx |title=Senate Passes Economic Rescue Package |publisher=[[NY1 News]] |date=2008-10-01 |access-date=2008-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081005022401/http://www.ny1.com/content/features/86538/senate-passes-economic-rescue-package/Default.aspx |archive-date=2008-10-05 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; સેનેટે તેને 74-25 સાથે પસાર કર્યું હતું.

== 2008ની પ્રમુખપદની ઝુંબેશ ==
{{Main|Hillary Clinton presidential campaign, 2008}}

ક્લિન્ટન 2003ના પ્રારંભથી જ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પ્રેસિડેન્ટની સંભવિત ઉમેદવારી માટે તૈયારીઓ કરતા હતા. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=550–552}}&lt;/ref&gt; 20 જાન્યુઆરી 2007ના રોજ ક્લિન્ટને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પ્રમુખપદની ચુંટણી, 2008 માટે પ્રમુખપદ સંશોધનકારક સમિતિની પોતાની વેબસાઇટ મારફતે જાહેરાત કરી હતીઃ તેમણે જણાવ્યું હતું કે “હું, અંદર છું અને હું જીતવાની છું.” &lt;ref name=&quot;gerth-5&quot;&gt;ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠ 5.&lt;/ref&gt; યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના પ્રેસિડેન્ટ માટે કોઇ મોટા પક્ષ દ્વારા ક્યારે પણ કોઇ મહિલાને નોમિનેટ કરવામાં આવી ન હતી. 
જ્યારે બીલ ક્લિન્ટન 1993માં પ્રેસિડેન્ટ બન્યા ત્યારે નૈતિક સંઘર્ષ અથવા વિશ્વાસમાં રાજકીય મૂંજવણ દૂર કરવા માટે એપ્રિલ 2007માં ક્લિન્ટને આંધળો વિશ્વાસ છોડી દીધો હતો, તે સ્થાપિત થયું હતું, કેમ કે હિલેરી ક્લિન્ટને તેમની પ્રમુખપદ માટેની સ્પર્ધા હાથ ધરી હતી. &lt;ref name=&quot;msn090407&quot;&gt;{{Cite news |title=Hillary Clinton: Midas touch at work |url=http://articles.moneycentral.msn.com/Investing/MutualFunds/HillaryClintonMidasTouchAtWork.aspx?page=1 |publisher=[[MSN.com]] |author=Middleton, Tim |date=2007-09-04 |access-date=2007-09-19 |archive-date=2008-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080129065550/http://articles.moneycentral.msn.com/Investing/MutualFunds/HillaryClintonMidasTouchAtWork.aspx?page=1 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080129065550/http://articles.moneycentral.msn.com/Investing/MutualFunds/HillaryClintonMidasTouchAtWork.aspx?page=1 |date=2008-01-29 }}&lt;/ref&gt; બાદમાં જાહેરાત નિવેદનોમાં એવું દર્શાવાયું હતું કે દંપતિની કુલ સંપત્તિ હાલમાં 50 મિલીયન ડોલરથી વધુ હતી,&lt;ref name=&quot;msn090407&quot;/&gt; અને તેઓએ 2000થી અત્યાર સુધીમાં 100 મિલીયન ડોલરની કમાણી કરી છે, જેમાંની મોટા ભાગની બીલ ક્લિન્ટનના પુસ્તકો, વાણી પ્રવૃત્તિઓ અને અન્ય પ્રવૃત્તિઓમાંથી આવી હતી. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/7331834.stm |title=Clintons' earnings exceed $100m |publisher=BBC News |date=2008-04-05 |access-date=2008-04-05}}&lt;/ref&gt;

2007ના પ્રથમ અર્ધ ગાળામાં ચુંટણી માટેના મંતવ્ય સર્વેક્ષણોમાં ડેમોક્રેટિક નોમિનેશન માટેની સ્પર્ધા કરતા ઉમેદવારોમાં ક્લિન્ટન આગળ રહ્યા હતા.
મોટા ભાગના સર્વેક્ષણોએ ઇલિનોઇસના સેનેટર બરાક ઓબામાને મૂક્યા હતા અને ક્લિન્ટનના સૌથી મજીકના સ્પર્ધક એવા ઉત્તર કેરોલીનાના ભૂતપૂર્વ સેનેટર જોહ્ન એડવર્ડઝને દર્શાવ્યા હતા. &lt;ref&gt;{{Cite news |author=Langer, Gary; Craighill, Peyton M |title=Clinton Leads '08 Dems; No Bounce for Obama |url=http://www.abcnews.go.com/Politics/PollVault/story?id=2810376 |publisher=ABC News |date=2007-01-21 |access-date=2007-02-05 }}&lt;/ref&gt; ક્લિન્ટન અને ઓબામા બન્નેએ ભંડોળ ઊભુ કરવામાં વિક્રમ સ્થાપ્યો હતો, જેઓ દરેક ત્રિમાસિક ગાળામાં વધુને વધુ નાણાનો વિનીમય કરતા હતા. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.cnn.com/2007/POLITICS/10/02/campaign.cash/ |title=Clinton outpaces Obama in fundraising for third quarter |publisher=CNN |date=2007-10-02 |access-date=2008-05-12}}&lt;/ref&gt;
સપ્ટેમ્બર 2007 સુધીમાં ડેમોક્રેટીક પ્રાયમરીઓ અથવા પક્ષ સંગઠન ધરાવતા પ્રથમ છ રાજ્યોમાંના સર્વેક્ષણે દર્શાવ્યું હતું કે તે બધામાં ક્લિન્ટન આગળ છે, જ્યારે આઇઓવા અને દક્ષિણ કેરોલીના વચ્ચે ગાઢ સ્પર્ધા છે. તેના પછીના મહિને, રાષ્ટ્રીય સર્વેક્ષણોએ દર્શાવ્યું હતું કે ક્લિન્ટન ડેમોક્રેટીક સ્પર્ધકોથી ઘણા આગળ છે. &lt;ref name=&quot;fox100307&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,299146,00.html |title=Hillary Clinton Leaps Ahead In Latest Democratic Poll |publisher=[[Fox News]] |date=2007-10-03 |access-date=2007-10-04}}&lt;/ref&gt; ઓક્ટોબરના અંતમાં ક્લિન્ટને ભાગ્યે જ ઓબામા, એડવર્ડઝ અને તેમના અન્ય વિરોધીઓ સામે નબળી ચર્ચા દેખાવનો સામનો કર્યો હતો. &lt;ref name=&quot;wapo110107&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/10/31/AR2007103103093.html |title=Clinton Regroups As Rivals Pounce |author=[[Anne Kornblut|Kornblut, Anne E.]]; [[Dan Balz|Balz, Dan]] |work=The Washington Post |date=2007-11-01 |access-date=2007-11-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2007/10/hillary-gets-po.html |title=Hillary Gets Poor Grades at Drexel Debate |author=[[Jake Tapper|Tapper, Jake]] |work=Political Punch |publisher=ABC News |date=2007-10-31 |access-date=2007-11-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.politico.com/news/stories/1007/6634.html |title=Obama, Edwards attack; Clinton bombs debate |last=Simon, Roger |publisher=The Politico |date=2007-10-31 |access-date=2007-11-02}}&lt;/ref&gt; ઓબામાનો “પરિવર્તન”ના સંદેશાએ ક્લિન્ટનના “અનુભવ”ના સંદેશા કરતા ડેમોક્રેટીક ઇલેક્ટોરેટ સાથે પડઘો પાડ્યો હતો. &lt;ref name=&quot;time5mis&quot;/&gt; સ્પર્ધા ખાસ કરીને અગાઉના રાજકીય સંગઠનો અને આઇઓવા, ન્યુ હેમીસ્ફિયર અને દક્ષિણ કેરોલીનામાં પ્રાથમિક રાજ્યો  નોંધપાત્ર રીતે ઉગ્ર બની હતી, જેમાં ડિસેમ્બર સુધીમાં ક્લિન્ટને કેટલાક સર્વેક્ષણોમાં પોતાની આગવી સ્થિતિ ગુમાવી હતી. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://firstread.msnbc.msn.com/archive/2007/12/09/506446.aspx |title=Clinton shouldn't worry just about IA |publisher=MSNBC |date=2007-12-09 |access-date=2007-12-10 |archive-date=2007-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071210120356/http://firstread.msnbc.msn.com/archive/2007/12/09/506446.aspx |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071210120356/http://firstread.msnbc.msn.com/archive/2007/12/09/506446.aspx |date=2007-12-10 }}&lt;/ref&gt;

[[ચિત્ર:Hillary Clinton Feb 3 2008.jpg|thumb|right|સુપર ટ્યૂઝડે 2008 પહેલા મિન્નીયાપોલીસ, મિન્નેસોટા ખાતે ઔગ્સબર્ગ કોલેજમાં ક્લિન્ટનની ઝુંબેશ.]]
2008ના પ્રથમ મતમાં તેમને 3 જાન્યુઆરીના આઇઓવા ડેમોક્રેટીક સંગઠનથી ઓબામા અને એડવર્ડઝમાં ત્રીજા સ્થાને મૂકવામાં આવ્યા હતા. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.iowacaucusresults.com/ |title=Iowa Democratic Party Caucus Results |publisher=[[Iowa Democratic Party]] |access-date=2008-01-23}}&lt;/ref&gt; તે પછીના થોડા દિવસોમાં જ ઓબામાએ મેદાન માર્યુ હતું, જેમાં દરેક સર્વેક્ષણોએ ન્યુ હેમિસ્ફિયર પ્રાયમરીમાં તેમની જીત અંગેની આગાહી કરી હતી. &lt;ref name=&quot;cbs010808&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.cbsnews.com/stories/2008/01/08/politics/main3689550.shtml |title=Analysis: Mrs. Comeback Kid &amp; Obama's Wave |author=Meyer, Dick |publisher=CBS News |date=2008-01-08 |access-date=2008-01-08 |archive-date=2008-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080109181702/http://www.cbsnews.com/stories/2008/01/08/politics/main3689550.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.realclearpolitics.com/epolls/2008/president/nh/new_hampshire_democratic_primary-194.html |title=New Hampshire Democratic Primary |publisher=[[RealClearPolitics]] |date=2008-01-08 |access-date=2008-01-09}}&lt;/ref&gt; આમ છતા, ક્લિન્ટને 8 જાન્યુઆરીના રોજ ઓબામાને થોડા મતોથી ત્યાં જીત મેળવતા આશ્ચર્ય થયું હતું. &lt;ref name=&quot;trib010808&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.chicagotribune.com/news/nationworld/chi-070108dems,0,7354989.story?coll=chi-newsnationworld-hed |title=Clinton's stunning victory |work=Chicago Tribune |date=2008-01-08 |access-date=2008-01-08 |archive-date=2008-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080112131639/http://www.chicagotribune.com/news/nationworld/chi-070108dems,0,7354989.story?coll=chi-newsnationworld-hed |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ન્યુ હેમિસ્ફિયરમાં પરત આવવાની સમજાવટો અલગ અલગ હતી પરંતુ તેમના માટે વારંવાર ખાસ કરીને મહિલાઓ માટે મમતા ધરાવતા હોવાનું કેન્દ્ર સ્થાને ઉભરી આવ્યું હતું, ચુંટણીના એક દિવસ પહેલા મતદારોના પ્રશ્નનો જવાબ આપતી વખતે તેમની આંખો આંસુથી ભરાઇ ગઇ અને અવાજ તૂટી ગયો હતો. &lt;ref name=&quot;trib010808&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;lat011008&quot;&gt;{{Cite news |url=http://articles.latimes.com/2008/01/10/news/na-newhamp10 |title=Clinton had voters' sympathy{{ndash}} and a message they liked |author=Decker, Cathleen; Barabak, Mark Z |work=Los Angeles Times |date=2008-01-10 |access-date=2008-01-14}}&lt;/ref&gt; તેના પછીના થોડા દિવસોમાં સ્પર્ધાનો પ્રકાર તૂટી ગયો હતો. બીલ ક્લિન્ટન અન્ય અધિકારીઓ દ્વારા વિવિધ વિશેષ નોંધો,&lt;ref name=&quot;cbs012608&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.cbsnews.com/stories/2008/01/26/politics/main3755521.shtml |title=Analysis: Bill Clinton's Lost Legacy |author=Ververs, Vaughn |publisher=CBS News |date=2008-01-26 |access-date=2008-01-28}}&lt;/ref&gt; અને માર્ટીન લ્યુથ કીંગ, જુનિયર અને લિન્ડોન બી. જોહ્નસન સંબંધિત હિલેરી ક્લિન્ટનની વિશેષ નોંધોને, &lt;ref group=&quot;nb&quot; name=&quot;ex09&quot;&gt;હિલેરી ક્લિન્ટને ઓબામાની દિવસના પ્રારંભમાં શક્યતઃ ખોટી રજૂઆત વિશેના પ્રતિભાવ પૂછતા સમાચાર પ્રતિનિધિને જણાવ્યું હતું કે : “જ્યારે પ્રમુખ જોહ્નસને સિવીલ રાઇટ્સ એક્ટ 1964 પસા કર્યો ત્યારે ડો. કીંગનું સ્વપ્ન સાકાર થતું જણાયુ હતુ, જ્યારે તેઓ જેમ પ્રમુખ કેનેડી જે કરશે તેવી આશા હતી તેવું કોંગ્રેસમાં કરવાની આશા રાખતા હતા, પ્રમુખે તે પહેલા પ્રયત્ન પણ કર્યો ન હતો, પરંતુ તેમણે પ્રમુખ કરે તેવો આગ્રહ સેવ્યો હતો. તે સ્વપ્ન હકીકત બની ગયું હતુ, તે સ્વપ્નની શક્તિ લોકોના જીવનમાં વાસ્તવિક બની હતી કારણ કે પ્રમુખ કે જેમણે કહ્યું હતું કે અમે તે કરવા જઇ રહ્યા છીએ અને ખરેખર તે પૂર્ણ થઇ ગયું હતું.” લખેલી નકલ માટે જુઓ: {{Cite news |url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2008/01/11/bill-clinton-tries-to-tamp-down-fairy-tale-remark-about-obama/ |title=Bill Clinton Tries to Tamp Down ‘Fairy-Tale’ Remark About Obama |author=Hulse, Carl; Healy, Patrick |work=The New York Times |date=2008-01-11 |access-date=2008-01-28 }} ખરેખર મૂલાકાત માટે જુઓ: {{Cite news |url=http://bourbonroom.blogs.foxnews.com/2008/01/07/clintons-candid-assessment/ |title=Clinton’s Candid Assessment |author=Garrett, Major |publisher=[[Fox News]] |date=2008-01-07 |access-date=2008-01-28 |archive-date=2008-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080110110958/http://bourbonroom.blogs.foxnews.com/2008/01/07/clintons-candid-assessment/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ઘણા દ્વારા આકસ્મિક રીતે અથવા ઇરાદાપૂર્વક જોવામાં આવી હતી, જે ઓબામાને જાતિલક્ષી ઉમેદવાર તરીકે મર્યાદિત બનાવતી હતી અથવા જાતિ પછીની સાર્થકતા અને તેમની ઝુંબેશની સિદ્ધિઓનો ઇનકાર કરતી હતી. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2008/01/11/bill-clinton-tries-to-tamp-down-fairy-tale-remark-about-obama/ |title=Bill Clinton Tries to Tamp Down ‘Fairy-Tale’ Remark About Obama |author=Hulse, Carl; Healy, Patrick |work=The New York Times |date=2008-01-11 |access-date=2008-01-28}}&lt;/ref&gt; હિલેરી ક્લિન્ટન અને ઓબામા એમ બન્ને દ્વારા આ મુદ્દાને દૂર કરવાના પ્રયત્નો કરાયા છતા ડેમોક્રેટીક મતદાન પરિણામે એકરૂપ થયું હતું, જેમાં ક્લિન્ટને આફ્રિકન અમેરિકનોમાં પોતાના મોટા ભાગનો ટેકો ગુમાવ્યો હતો. &lt;ref name=&quot;cbs012608&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ft011708&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.ft.com/cms/s/0/e706e626-c49e-11dc-a474-0000779fd2ac.html |title='Truce' has little impact on black vote |author=Luce, Edward |work=Financial Times |date=2008-01-17 |access-date=2008-01-18}}&lt;/ref&gt; 26 જાન્યુઆરી દક્ષિણ કેરોલીના પ્રાયમરીમાં તેઓ ઓબામા સામે બેથી એક માર્જિન સાથે હારી ગયા હતા,&lt;ref name=&quot;cnn012608&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/01/26/sc.primary/index.html |title=Obama claims big win in South Carolina |publisher=CNN |date=2008-01-26 |access-date=2008-01-26}}&lt;/ref&gt; તે નિશ્ચિત થતા તરત જ એડવર્ડઝ બહાર નીકળી ગયા હતા, અને બે ઉગ્ર વ્યક્તિઓ બાવીસ 15 ફેબ્રુઆરી સુપર ટ્યુઝડે રાજ્યો માટે સ્પર્ધા કરતા હતા.  બીલ ક્લિન્ટને ઘણા બધા નિવેદનો કર્યા હતા જેણે દક્ષિણ કેરોલીના ઝુંબેશમાં પાછળથી તેમના દેખીતા જાતિવાદને કારણે ઘણી ટિપ્પણીઓને આવકારી હતી અને તેમની ભૂમિકાને તેમને નુકસાનકર્તા તરીકે જોવાઇ હતી જેમાં ઝુંબેશની અંદર અને બહારના ટેકેદારોએ કહ્યું હતું કે ભૂતૂપૂર્વ પ્રેસિડેન્ટે “થોભવાની જરૂર” છે. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/01/28/clinton-campaign-advisers-bill-clinton-needs-to-stop/#more-4808 |title=Clinton campaign advisers: Bill Clinton 'needs to stop' |author=[[Candy Crowley|Crowley, Candy]] |publisher=CNN |date=2008-01-28 |access-date=2008-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080130201618/http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/01/28/clinton-campaign-advisers-bill-clinton-needs-to-stop/#more-4808 |archive-date=2008-01-30 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; સુપર ટ્યુઝડે પર ક્લિન્ટને સૌથી મોટું રાજ્ય જીત્યુ હતુ જેમ કે કેલિફોર્નીયા, ન્યુ યોર્ક , ન્યુ જર્સી  અને મેસ્સાચ્યુસેટ્સ, જ્યારે ઓબામાએ વધુ રાજ્યો જીત્યા હતા, જે મોટે ભાગે કુલ લોકપ્રિય મતોમાં સમતોલ રીતે વહેંચાઇ ગયા હતા. &lt;ref name=&quot;cnn022508st&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.cnn.com/ELECTION/2008/primaries/results/dates/index.html#val=20080205 |title=Results: February 5 - Super Tuesday |publisher=CNN |date=2008-02-25 |access-date=2008-03-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.time-blog.com/swampland/2008/02/super_tuesday_the_most_interes.html |title=Super Tuesday: The Most Interesting Number of All |author=Tumulty, Karen |publisher=Time.com |date=2008-02-06 |access-date=2008-02-07 |archive-date=2008-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080208094331/http://www.time-blog.com/swampland/2008/02/super_tuesday_the_most_interes.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; પરંતુ ઓબામાએ ડેમોક્રેટીક પ્રમાણસર ફાળવણી નિયમોના વધુ સારા દુરુપયોગને કારણે પોતાના લોકપ્રિય મતના હિસ્સા માટે વધુ  સક્ષમ પ્રતિનિધિઓ  પર જીત મેળવી હતી. &lt;ref name=&quot;sizemore&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.centerforpolitics.org/crystalball/article.php?id=JMS2008060501 |title=How Obama Did It |author=Sizemore, Justin M. |publisher=Center for Politics at the University of Virginia |date=2008-06-05 |access-date=2008-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080607220913/http://www.centerforpolitics.org/crystalball/article.php?id=JMS2008060501 |archive-date=2008-06-07 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ચિત્ર:HillaryPA.jpg|left|thumb|પોતાના અગાઉના હરીફ બરાક ઓબામાના ટેકામાં પેનસિલ્વેનીયા રેલી ખાતે બોલતા ક્લિન્ટન; ઓક્ટોબર 2008.]]
ક્લિન્ટન ઝુંબેશે સુપર ટ્યુઝડે દ્વારા થયેલા નોમિનેશનની જીતને ધ્યાનમાં લીધી હતી અને વધુ લાંબા પ્રયત્નો માટે તેઓ નાણાંકીય અને વાહનવ્યવહારની રીતે તૈયાર ન હતા; ઇન્ટરનેટ પર ભંડોળ ઊભુ કરવામાં વ્યસ્ત એવા ક્લિન્ટને પોતાના ઝુબેશના નાણા માટે લોન લેવાનું શરૂ કર્યું હતું. &lt;ref name=&quot;time5mis&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.time.com/time/politics/article/0,8599,1738331,00.html |title=The Five Mistakes Clinton Made |author=Tumulty, Karen |work=Time |date=2008-05-08 |access-date=2008-11-29 |archive-date=2013-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130726221440/http://www.time.com/time/politics/article/0,8599,1738331,00.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130726221440/http://www.time.com/time/politics/article/0,8599,1738331,00.html |date=2013-07-26 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt-recon&quot;/&gt; ઝુંબેશ કર્મચારીઓમાં સતત ગરબડ રહ્યા કરતી હતી અને તેમણે ઉચ્ચ કક્ષાએ વિવિધ ફેરફારો કર્યા હતા. &lt;ref name=&quot;nyt-recon&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;green2&quot;&gt;{{Cite news | url=http://www.theatlantic.com/doc/200809/hillary-clinton-campaign |title=The Front-Runner’s Fall |author=[[Joshua Green|Green, Joshua]] |work=[[The Atlantic Monthly]] |date=September 2008 |access-date=2008-11-29}}&lt;/ref&gt; ઓબામાએ તે પછીના દેશભરના અગિયાર ફેબ્રુઆરી સંગઠનો અને પ્રાયમરી પર ઘણી વાર મોટા માર્જિન સાથે જીત મેળવી હતી, અને ક્લિન્ટનની તુલનામાં નોંધપાત્ર સક્ષમ પ્રતિનિધિઓ પ્રાપ્ત કર્યા હતા. &lt;ref name=&quot;sizemore&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nyt-recon&quot;&gt;{{Cite news | url=http://www.nytimes.com/2008/06/08/us/politics/08recon.html |title=The Long Road to a Clinton Exit |author=Baker, Peter and Rutenberg, Jim |work=The New York Times |date=2008-06-08 |access-date=2008-11-29}}&lt;/ref&gt; 14 માર્ચના રોજ, ક્લિન્ટને અન્ય સ્થળો સાથે ઓહાયો&lt;ref name=&quot;nyt-recon&quot;/&gt;માં જીત મેળવીને હારની કડી તોડી નાખી હતી, જ્યાં તેમના પતિના પ્રમુખપદનો મોટો વારસો એવા નાફ્ટાની ટીકા મહત્વનો મુદ્દો પૂરવાર થયો હતો. &lt;ref&gt;{{Cite news | url=http://blog.washingtonpost.com/44/2008/03/20/obama_campaign_harshly_critica.html |title=Obama Campaign Harshly Critical of Clinton's NAFTA Role |author=Weisman, Jonathan | work=The Washington Post | date=2008-03-20}}&lt;/ref&gt; ઝુંબેશ દરમિયાન ઓબામાએ રાજકીય સંગઠનો પર પ્રભુત્વ જાળવી રાખ્યું હતું, જેની પરત્વે ધ્યાન આપવામાં ક્લિન્ટન ઝુંબેશે અવગણના કરી હતી. &lt;ref name=&quot;time5mis&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;sizemore&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news | url=http://online.wsj.com/public/article/SB121252558317842545.html |title=Clinton's Road to Second Place |author=Calmes, Jackie |work=The Wall Street Journal |date=2008-06-04 |access-date=2008-11-29}}&lt;/ref&gt; આફ્રિકન અમેરિકન્સ અથવા યુવાનો, કોલેજ-ભણેલા અથવા શ્રીમંત મતદાતાઓ ધરાવતી પ્રાયમરીઓમાં ઓબામાએ સારો દેખા કર્યો હતો; ક્લિન્ટને એવી પ્રાયમરીઓમાં સારો દેખાવ કર્યો હતો જ્યાં હિસ્પાનીક અથવા વૃદ્ધો, કોલેજનુ શિક્ષણ નહી લીધેલા અથવા કામ કરતા ગોરા મતદારો પ્રભુત્વ ધરાવતા હતા. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://blogs.wsj.com/washwire/2008/03/18/pennsylvania-pitch-can-obama-connect-with-lower-income-whites/ |title=Pennsylvania Pitch: Can Obama Connect With Lower-Income Whites? |author=Phillips, Matt |work=The Wall Street Journal |date=2008-03-18 |access-date=2008-04-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.nytimes.com/2008/04/22/us/politics/22age.html |title=In Clinton vs. Obama, Age Is a Great Predictor |author=Seelye, Katherine Q. |work=The New York Times |date=2008-04-22 |access-date=2008-04-22}}&lt;/ref&gt; કેટલાક ડેમોક્રેટીક પાર્ટીના નેતાઓએ એવી ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે ખાસ કરીને જો ક્લિન્ટન માટેનો આખરી પ્રયત્ન જો પાર્ટી દ્વારા નિણૂંક પામેલા સુપરડેલિગેટ્સ દ્વારા જીતવામાં આવશે તો બન્ને વચ્ચે રચાયેલી ઝુંબેશ કદાચ રિપબ્લિકન સંભવિત નોમિની જોહ્ન મેકકેઇન સામેની સામાન્ય ચુટણીમાં સ્પર્ધા વિજેતાને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. &lt;ref name=&quot;nyt031608&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.nytimes.com/2008/03/16/us/politics/16delegates.html |title=For Democrats, Increased Fears of a Long Fight |author=Nagourney, Adam; Zeleny, Jeff |work=The New York Times |date=2008-03-16 |access-date=2008-03-17}}&lt;/ref&gt; &lt;div id=&quot;Snipergate&quot;&gt;બોસ્નીયા-હર્ઝેગોવીનામાં તુઝલા એર બેઝ ખાતે અમેરિકન ટુકડીની 1996માં મૂલાકાત સમયે અંધારામાંથી શત્રુઓએ ગોળીબાર કર્યા હતા તે સાચુ નથી તેવા તે માર્ચના અંતમાં ક્લિન્ટનની કબૂલાત કે તેમના વારંવારના ઝુંબેશના નિવેદનોએ માધ્યમોનું ભારે ધ્યાન ખેંચ્યુ હતું અને તેમની વિશ્વસનીયતા અને પ્રથમ મહિલા તરીકે વિદેશ નીતિમાં કુશળતાના તેમના દાવા એમ બન્ને સામે જોખમ હતું. &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Hillary Clinton backtracks over 'misleading' Bosnia sniper story|publisher=[[Times Online]]|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/us_elections/article3617816.ece|date=2008-03-25|access-date=2008-03-27|location=London|first=Hannah|last=Strange|archive-date=2008-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20080509205517/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/us_elections/article3617816.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}&lt;/div&gt; 22 એપ્રિલના રોજ તેમણે પેનસ્લિવેનીયા પ્રાયમરી જીતી હતી અને તેમની ઝુંબેશની જીવંત રાખી હતી. &lt;ref name=&quot;wapo-accept&quot;/&gt; આમ છતાં, 6 મેના રોજ ધ્યાર્યા કરતા ઓછા માર્જિનથી ઇન્ડિયાના પ્રાયમરીમાં થયેલી જીત સાથે ઉત્તર કેરોલીના પ્રાયમરીમાં થયેલા મોટા નુકસાન સાથે તેઓ નોમિનેશન જીતવાની વાસ્તવિક તકોનો અંત આવ્યો હતો. &lt;ref name=&quot;wapo-accept&quot;/&gt; તેમણે બાકીની પ્રાયમરીઓમાં રહેવા માટેની હાકલ કરી હતી, પરંતુ ઓબામા સામેના હૂમલાઓ બંધ કરી દીધા હતા; જેમ કે એક સલાહકારે જણાવ્યું હતું કે, &quot;તેઓ હારને સ્વીકારી શકે છે. તેઓ છોડી દેવાનું સ્વીકારી શકે તેમ નથી.&quot;&lt;ref name=&quot;wapo-accept&quot;&gt;{{Cite news | url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/06/04/AR2008060404312_pf.html |title='She Could Accept Losing. She Could Not Accept Quitting.' |author=Kornblut, Anne E. and Balz, Dan |work=The Washington Post |date=2008-06-05 |access-date=2008-11-29}}&lt;/ref&gt; તેમણે કેટલીક બાકીની સ્પર્ધાઓ જીતી હતી અને ખરેખર ઝુંબેશના છેલ્લા ત્રણ મહિનાઓમાં તેમણે ઓબામા કરતા વધુ પ્રતિનિધિઓ, રાજ્યો અને મતો જીત્યા હતા, પરંતુ ઓબામાની લીડને પહોંચી વળવા તે પૂરતા ન હતા. &lt;ref name=&quot;nyt-recon&quot;/&gt;

[[ચિત્ર:Hillary Rodham Clinton DNC 2008.jpg|thumb|right|ડેનેવર, કોલોરાડોમાં 2008 ડેમોક્રેટિક નેશનલ કોન્વેન્શનની બીજી રાત્રિ દરમિયાન ક્લિન્ટન કહે છે.]]
3 જૂન 2008ના રોજ આખરી પ્રાયમરીના પગલે ઓબામાએ સંભવિત નોમિની બનવા માટે પૂરતા પ્રતિનિધિઓ જીતી લીધા હતા. &lt;ref name=&quot;cnn060308&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/06/03/election.democrats/index.html |title=Obama: I will be the Democratic nominee |publisher=CNN |date=2008-06-03 |access-date=2008-06-03}}&lt;/ref&gt; પોતાના ટેકેદારો સમક્ષના 7 જૂનના રોજના સંબોધનમાં ક્લિન્ટને પોતાની ઝુંબેશ પૂરી કરી હતી અને ઓબામાને એવી જાહેરાત કરતા સમર્થન આપ્યું હતું કે, &quot;લક્ષ્યો પૂરા કરવા માટે અમારી લડતને ચાલુ રાખવા માટેનો માર્ગ કે જેના માટે આપણી શક્તિ મેળવીએ છીએ, અમારો જુસ્સો, અમારી મજબૂતકાઇ અને બરાક ઓબામાને ચુંટવામાં સહાય મળે તેવું બધુ જ કરો. &quot;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.msnbc.msn.com/id/24993082/ |title=Clinton ends historic bid, endorses Obama |agency=Associated Press |publisher=MSNBC |date=2008-06-07 |access-date=2008-06-07 |archive-date=2008-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080606231750/http://www.msnbc.msn.com/id/24993082/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ઝુંબેશના અંત સાથે, ક્લિન્ટને ઓબામાના 1,763 સામે 1,640 સક્ષમ પ્રતિનિધિઓ મેળવ્યા હતા;&lt;ref name=&quot;cnn-end&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.cnn.com/ELECTION/2008/primaries/results/scorecard/#D |title=Election Center 2008: Delegate Scorecard |publisher=CNN |date=2008-06-04 |access-date=2008-07-06}}&lt;/ref&gt; અંતિમ સમર્થન વખતે ઓબામાના 395 સુપરડેલીગેટો સામે ક્લિન્ટન 286 ધરાવતા હતા,&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://tpmelectioncentral.talkingpointsmemo.com/2008/06/election_stats.php |title=The Final Math |publisher=[[Talking Points Memo]] |date=2008-06-04 |access-date=2008-07-06 |archive-date=2008-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080701201010/http://tpmelectioncentral.talkingpointsmemo.com/2008/06/election_stats.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; તેમજ એક સમયે જ્યારે ઓબામાને વિજેતા જાહેર કરાયા ત્યારે તે ક્માંકો બદલાઇને 438ની સામે 256 થઇ ગયા હતા. &lt;ref name=&quot;cnn-end&quot;/&gt; ક્લિન્ટન અને ઓબામા પ્રત્યેકે નોમિનેશન પ્રક્રિયા દરમિયાન 17 મિલીયનથી વધુ મતો મેળવ્યા હતા,&lt;ref group=&quot;nb&quot; name=&quot;ex11&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.realclearpolitics.com/epolls/2008/president/democratic_vote_count.html |title=2008 Democratic Popular Vote |publisher=[[RealClearPolitics]] |access-date=2008-07-08}} નોમિનેશન પ્રક્રિયા માટે લોકપ્રિય મતગણતરી બિનસત્તાવાર, અને નોમિની નક્કી કરવામાં અર્થવિહીન છે. કેટલાક સંગઠિત રાજ્યો લોકપ્રિય મત ગણતરીનો સરવાળાની માહિતી નહી આપતા હોવાથી સંક્ષિપ્ત સરવાળો દર્શાવવો મુશ્કેલ છે અને તેથી તે અંદાજિત હોય છે. વધુમાં ક્લિન્ટન અને ઓબામાના સરવાળાને માપવો એટલા માટે મુશ્કેલ છે કે ફક્ત તેણીનું જ નામ મિશીગન પ્રાયમરીમાં મતદાનપેપર હતું.&lt;/ref&gt; તેમજ બન્નેએ અગાઉનો વિક્રમો તોડી નાખ્યા હતા. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://blog.washingtonpost.com/thefix/2008/06/clinton_puts_up_popular_vote_a.html |title=Clinton Puts Up Popular Vote Ad |author=Cillizza, Chris |work=The Washington Post |date=2008-06-01 |access-date=2008-07-08}}&lt;/ref&gt; ક્લિન્ટને ભારે મોટા માર્જિન સાથે પ્રભુત્વ ધરાવ્યું હતું, કોંગ્રેસવુમન શિર્લી ચિશોમના 1972 માર્ક સાથે મોટા ભાગની પ્રાયમરીઓ અને પ્રતિનિધિઓ પર સ્ત્રીઓએ જીત મેળવી હતી. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.thenation.com/blogs/thebeat/327528/hillary_clinton_versus_shirley_chisholm |title=Hillary Clinton Versus Shirley Chisholm |author=Nichols, John |work=[[The Nation]] |date=2008-06-07 |access-date=2008-07-08 |archive-date=2008-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610023521/http://www.thenation.com/blogs/thebeat/327528/hillary_clinton_versus_shirley_chisholm |url-status=dead }}1972માં, કિશોમે 152 પ્રતિનિધિઓ અને એક પ્રતિનિધિ સિવાયની &quot;સુંદરતા સ્પર્ધા&quot; પ્રાયમરી જીતી હતી.&lt;/ref&gt; ક્લિન્ટને 2008 ડેમોક્રેટીક નેશનલ કોન્વેન્શન ખાતે ઓબામાના ટેકામાં જુસ્સાદાર સંબોધન કર્યું હતું અને 2008ના અંત સુધી સતત તેમના માટે ઝુંબેશ ચલાવી હતી, જે 4 નવેમ્બરના રોજ સામાન્ય ચુંટણીમાં મેકકેઇન સામે તેમની જીત સાથે પૂરી થઇ હતી. &lt;ref&gt;{{Cite news | url=http://www.nytimes.com/2008/11/23/us/politics/23hillary.html |title=Clinton-Obama Détente: From Top Rival to Top Aide |author=Bumiller, Elisabeth |work=The New York Times |date=2008-11-22 |access-date=2008-11-29}}&lt;/ref&gt; ક્લિન્ટનની ઝુંબેશ ભારે દેવામાં પૂરી થઇ હતી; બહારના વેન્ડરો પાસે તેમનો કરોડો ડોલરોનું દેવું હતું અને પોતાના માટે લીધેલા ઉછીના નાણાંમાંથી 13 મિલીયન ડોલર માંડવાળ કર્યા હતા. &lt;ref&gt;{{Cite news | url=http://www.nytimes.com/2008/12/23/us/politics/23clintons.html |title=Clinton Is Out $13 Million She Lent Campaign |author=Falcone, Michael |work=The New York Times |date=2008-12-22 |access-date=2008-12-23}}&lt;/ref&gt;

== રાજ્યના સચિવ ==
{{Main|Hillary Rodham Clinton's tenure as Secretary of State}}
{{See also|Foreign policy of the Barack Obama administration}}

=== નોમિનેશન અને સમર્થન ===
{{wikinews|Hillary Clinton nominated as US Secretary of State}}
[[ચિત્ર:2009 0121 clinton 290 1.jpg‎|left|thumb|ક્લિન્ટન રાજ્યના સચિવ તરીકે ઓફિસના સોગંદ લે છે, બીલ ક્લિન્ટન [[બાઇબલ]] ધરાવતા હોવાથી એસોસિયેટ જજ કેથરીન ઓબરલી તેમને સોગંદ લેવડાવે છે.]]
નવેમ્બર 2008ના મધ્યમાં, પ્રેસિડેન્ટ તરીકે ચુંટાયેલા ઓબામા અને ક્લિન્ટન તેમના વહીવટીતંત્રમાં તેમની યુ.એસ સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ તરીકે સેવા આપવાની શક્યતાઓ અંગે ચર્ચા કરે છે &lt;ref&gt;{{Cite news | author=Holland, Steve | url=http://www.reuters.com/articlePrint?articleId=USTRE4AD04820081114 | title=Obama, Clinton discussed secretary of state job | publisher=Reuters | date=2008-11-15 | access-date=2008-11-18}}&lt;/ref&gt;અને 21 નવેમ્બરના રોજના અહેવાલોએ એવો સંકેત આપ્યો હતો કે તેમણે પદ સ્વીકારી લીધું છે.&lt;ref name=&quot;npr112108&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=97327730 |title=Obama Set On Key Cabinet Nominees |publisher=[[NPR]] |date=2008-11-21 |access-date=2008-11-21}}&lt;/ref&gt; 1 ડિસેમ્બરના રોજ પ્રેસિડેન્ટ તરીકે ચુંટાયેલા ઓબામાએ ઔપચારીક રીતે જાહેરાત કરી હતી કે સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ તરીકે ક્લિન્ટન તેમના નોમિની રહેશે.&lt;ref name=&quot;sky120108&quot;&gt;{{Cite news | url=http://news.sky.com/skynews/Home/World-News/Barack-Obama-Makes-Hillary-Clinton-Secretary-Of-State-And-Unveils-Defence-Team/Article/200812115168344?lpos=World_News_First_World_News_Article_Teaser_Region_3&amp;lid=ARTICLE_15168344_Barack_Obama_Makes_Hillary_Clinton_Secretary_Of_State_And_Unveils_Defence_Team |title= Obama Confirms Hillary In Top Job |publisher=[[Sky News]] |date=2008-12-01 |access-date=2008-12-01}}&lt;/ref&gt; ક્લિન્ટને જણાવ્યું હતું કે તેઓ સેનેટમાંથી જવા માટે તૈયાર ન હતા, પરંતુ નવી પદે &quot;મુશ્કેલ અને રોમાંચક સાહસ&quot; દર્શાવ્યુ હતું.&lt;ref name=&quot;sky120108&quot;/&gt; નોમિનેશનના ભાગરૂપે અને હિતના સંઘર્ષની ચિંતાઓને પડતી મૂકવાના ઉદ્દેશથી બીલ ક્લિન્ટને તેમની આગળ ધપતી પ્રવૃત્તિઓ અને ક્લિન્ટન પ્રેસીડેન્શિયલ સેન્ટર અને ક્લિન્ટન ગ્લોબલ ઇનિશિયેટીવ ભંડોળ ઊઙુ કરવાના પ્રયત્ન સંબંધે વિવધ શરતો અને નિયંત્રણોને સ્વીકારવા સંમત થયા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite news | url=http://www.nytimes.com/2008/11/30/washington/30clinton.html | title=Bill Clinton to Name Donors as Part of Obama Deal | author=[[Peter Baker (author)|Baker, Peter]] | work=The New York Times |date=2008-11-29 |access-date=2008-12-01}}&lt;/ref&gt;

નિમણૂંક માટે સેક્સબી ફિક્સ પાસ થયેલાની જરૂરિયાત હતી અને તેણે ડિસેમ્બર 2008માં કાયદામાં અભ્યાસ કરેલ હોવો જોઇએ.  &lt;ref&gt;{{Cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2008/12/19/bush-approves-bill-reducing-secretary-of-states-pay/ | title=Bush Approves Bill Reducing Secretary of State’s Pay | author=Falcone, Michael | publisher=The New York Times | date=2008-12-19 | access-date=2008-12-19}}&lt;/ref&gt; સેનેટ ફોરેન રિલેશન્સ કમિટી સમક્ષ સમર્થન સૂનાવણીનો પ્રારંભ 13 જાન્યુઆરી 2009ના રોજ થયો હતો, જે સમય ઓબામાના ઉદઘાટન પહેલાના એક સપ્તાહનો હતો; બે દિવસ બાદ કમિટીએ ક્લિન્ટનને મંજૂરી આપવા માટે 16-1નું મતદાન કર્યું હતું. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.msnbc.msn.com/id/28624112/|title=Senate panel backs Clinton as secretary of state|agency=Associated press|publisher=MSNBC|date=2009-01-15|access-date=2010-11-27|archive-date=2010-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20100803052803/http://www.msnbc.msn.com/id/28624112/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; આ સમયગાળા દરમિયાન, ક્લિન્ટનની જાહેર સંમતિ રેટીંગ65 ટકાએ પહોંચી ગઇ હતી, જે લેવિન્સ્કી કૌભાંડ બાદ સૌથી વધુ પોઇન્ટ હતા. &lt;ref&gt;{{Cite news | url=http://www.gallup.com/poll/113740/Senate-Hearings-Begin-Hillary-Clintons-Image-Soars.aspx | title=As Senate Hearings Begin, Hillary Clinton’s Image Soars |author=Jones, Jeffrey M. |publisher=The Gallup Organization |date=2009-01-13 |access-date=2009-01-16}}&lt;/ref&gt; 21 જાન્યુઆરી 2009ના રોજ, ક્લિન્ટનને સંપૂર્ણ સેનેટમાં 94-2 મતોથી સમર્થન મળ્યું હતું. &lt;ref name=&quot;kate phillips&quot;&gt;{{Cite news|url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2009/01/21/senate-debates-clinton-confirmation/?scp=7&amp;sq=clinton%20confirmed|title=Senate Confirms Clinton as Secretary of State|last=Phillips|first=Kate|date=2009-01-21|work=The New York Times|access-date=2009-05-10}}&lt;/ref&gt; ક્લિન્ટને ઓફિસ ઓફ સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ તરીકે સોગંદ લીધા અને તેજ દિવસે સેનેટમાંથી રાજીનામુ આપ્યું હતું. &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Clinton sworn in at State Dept. and then resigns Senate |first=Brian |last=Tumulty |work=The Journal News |date=2009-01-21 |url=http://polhudson.lohudblogs.com/2009/01/21/clinton-has-resigned-the-senate-sworn-in-at-state-dept/ |access-date=2009-01-22 |archive-date=2009-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090201014210/http://polhudson.lohudblogs.com/2009/01/21/clinton-has-resigned-the-senate-sworn-in-at-state-dept/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ કેબિનેટમાં સેવા આપનારા તેઓ ભૂતપૂર્વ પ્રથમ મહિલા બન્યા હતા. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.npr.org/blogs/politicaljunkie/2008/12/obama_brings_hillary_to_cabine.html | title=Obama Brings Hillary to Cabinet, GOP to Ariz. State House |author=Rudin, Ken |publisher=NPR |date=2008-12-01 |access-date=2009-05-09}}&lt;/ref&gt;

=== કાર્યકાળ ===
[[ચિત્ર:President Obama, Secretary Clinton and Prime Minister Brown at the 2009 NATO summit.jpg|thumb|right|એપ્રિલ 2009માં 21મી નાટો સંમીટમાં ઓબામા અને ક્લિન્ટન એક બીજા સાથે વાત કરે છે.]]
ક્લિન્ટને પ્રારંભિક દિવસો સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ તરીકે ગાળ્યા હતા અને વિશ્વના ડઝન જેટલા નેતાઓને ફોન કર્યા હતા અને યુ.એસ. વિદેશ નીતિ દિશા બદલશે તેવો સંકેત આપ્યો હતો: &quot;અમારે ઘણા નુકસાનની મરમ્મત કરવાની છે.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news | url=http://www.latimes.com/news/printedition/asection/la-fg-clinton28-2009jan28,0,5875432.story |title=World breathes sigh of relief, Hillary Clinton says |author=Richter, Paul |work=Los Angeles Times |date=2009-01-28 |access-date=2009-01-30}}&lt;/ref&gt; સ્ટેટ ડિપાર્ટમેન્ટ માટે વૈશ્વિક આર્થિક મુદ્દાઓમાં વિસ્તરિત ભૂમિકાની તેમણે તરફેણ કરી હતી અને ટાંક્યુ હતું કે યુ.એસ. રાજદ્વારી હાજરીની જરૂરિયાત છે, ખાસ કરીને ઇરાકમાં કે જ્યાં સંરક્ષણ વિભાગે રાજદ્વારી હેતુઓ હાથ ધર્યા હતા. &lt;ref name=&quot;nyt122208&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.nytimes.com/2008/12/23/us/politics/23diplo.html |title=Clinton Moves to Widen Role of State Dept. |author=Landler, Mark |author2=Cooper, Helene |newspaper=The New York Times |date=2008-12-22 |access-date=2009-11-07}}&lt;/ref&gt; તેમણે વિશાળ આંતરરાષ્ટ્રીય બાબતોના બજેટને વેગ આપ્યો હતો;&lt;ref name=&quot;nyt122208&quot;/&gt; ઓબામા વહીવટીતંત્રે 2010 બજેટ દરખાસ્ત મૂકી હતી જેમાં સ્ટેટ વિભાગ અને અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમો માટે 7 ટકાના વધારાનો સમાવેશ થતો હતો. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.state.gov/secretary/rm/2009a/05/123679.htm |title=FY 2010 Budget for the Department of State |author=Clinton, Hillary Rodham |publisher=[[U.S. Department of State]] |date=2009-05-20 |access-date=2009-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090520203522/http://www.state.gov/secretary/rm/2009a/05/123679.htm |archive-date=2009-05-20 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; માર્ચ 2009માં, ક્લિન્ટને વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ જો બિ઼ડેન પર આંતરિક ચર્ચામાં અફઘાનિસ્તાનમાં યુદ્ધમાં વધારાની 20,000 ટુકડીઓ મોકલવાનો આગ્રહ કર્યો હતો. &lt;ref name=&quot;usa061109&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.usatoday.com/printedition/news/20090611/1aclinton11_cv.art.htm |title=In a supporting role, Clinton takes a low-key approach at State Dept. |author=Dilanian, Ken |newspaper=USA Today |date=2009-06-11 |access-date=2009-11-07}}&lt;/ref&gt; વહીવટીતંત્રમાં તેમના પ્રભાવના સ્તરની માધ્યમોમાં અટકળોની વચ્ચે ઢીંચણમાં ફ્રેક્ચર અને તેના પરિણામે થયેલો ધીમા દુઃખાવો ક્લિન્ટન માટે જૂન 2009માં બે વિદેશ યાત્રા ચૂકી જવા માટે કારણભૂત બની હતી. &lt;ref name=&quot;usa061109&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news | url=http://www.nytimes.com/2009/07/16/us/politics/16clinton.html | title=For Clinton, ’09 Campaign Is for Her Turf | author=Landler, Mark | work=The New York Times | date=2009-07-15 | access-date=2009-08-06}}&lt;/ref&gt; કાઢી મૂકાયેલા હોનદુરાન પ્રેસિડેન્ટ મેન્યુઅલ ઝેલાયા સાથે બેસ તા ક્લિન્ટન ફરી પાછા રાજદ્વારી દ્રશ્યમાં પરત ફર્યા હતા, જેઓ યુએસના પીઠબળવાળી દરખાસ્તને પગલે મિશેલેટ્ટી સરકાર સાથે વાટાઘાટો કરવા માટે સંમત થયા હતા. &lt;ref name=&quot;ReutersJuly7&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.reuters.com/article/topNews/idUSTRE56424C20090707?pageNumber=1&amp;virtualBrandChannel=0|title=Honduras' Zelaya says to meet coup backers on Thursday|publisher=Reuters|date=2009-07-07|access-date=2009-07-07}}&lt;/ref&gt; ક્લિન્ટને તેમના વિભાગીય સુધારાઓમાંથી અત્યંત મહત્વાકાંક્ષી એવો ક્વાડ્રેનીયલ ડીપ્લામસી એન્ડ ડેવેલપમેન્ટ રિવ્યૂ ની જાહેરાત કરી હતી, જે સ્ટેટ વિભાગના વિદેશમાં રાજદ્વારી હેતુઓ માટે ચોક્કસ ઉદ્દેશો સ્થાપિત કરે છે; તેને સંરક્ષણ વિભાગમાં સમાન પ્રકારની પ્રક્રિયાને આધારે વિકસાવવામાં આવ્યું હતું, જેનાથી તેઓ સેનેટ આર્મ્ડ સર્વિસીઝ કમિટીમાં ગાળેલા પોતાના સમયથી પરિચિત હતા. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.cbsnews.com/stories/2009/07/17/opinion/diplomatic/main5169849.shtml |title=Hillary Clinton's 6-Month Checkup |author=Wolfson, Charles |publisher=CBS News |date=2009-07-17 |access-date=2009-11-08}}&lt;/ref&gt; (આ પ્રકારની પ્રથમ સમીક્ષા 2010ના અંતમાં જારી કરવામાં આવી હતી અને આંતરરાષ્ટ્રીય પડકારો અને કટોકટીને નિવારવાના અસરકારક માર્ગ તરીકે “પ્રજાની શક્તિ” મારફતે યુ.એસ.ને આગળ ધપાવવાની હાકલ કરવામાં આવી હતી. &lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.csmonitor.com/USA/Foreign-Policy/2010/1215/Hillary-Clinton-s-vision-for-foreign-policy-on-a-tight-budget |title=Hillary Clinton's vision for foreign policy on a tight budget |author=LaFranchi, Howard |work=The Christian Science Monitor |date=2010-12-15 |access-date=2011-01-15}}&lt;/ref&gt;) સપ્ટેમ્બરમાં, ક્લિન્ટને પોતાના પતિના ક્લિન્ટન ગ્લોબલ ઇનીશિયેટીવની વાર્ષિક બેઠક ખાતે ગ્લોબલ હંગર એન્ડ ફૂડ સિક્યુરિટી ઇનીશિયેટીવનો પ્રારંભ કર્યો હતો. &lt;ref name=&quot;afp092509&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jvW_Cw0mHaP8QNmbccjJk62ZCT3Q |title=Clinton unveils US food security initiative |agency=Agence France-Presse |date=2009-09-25 |access-date=2009-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100412050738/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jvW_Cw0mHaP8QNmbccjJk62ZCT3Q |archive-date=2010-04-12 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; નવા પ્રયત્નમાં અન્નની અછત કટોકટી જ્યારે ઊભી થાય ત્યારે ફક્ત પ્રતિભાવ આપવાને બદલે યુ.એસ. વિદેશ નીતિના ભાગરૂપે વિશ્વમાં ભૂખ સામે લડાઇનો ઉદ્દેશ તેમજ મહિલા ખેડૂતોની ભૂમિકા પર ભાર મૂકવાનો ઉદ્દેશ રાખવામાં આવ્યો હતો. &lt;ref name=&quot;afp092509&quot;/&gt; ઓક્ટોબરમાં [[સ્વિત્ઝરલેન્ડ|સ્વીત્ઝરલેન્ડ]]ના પ્રવાસ સમયે, ક્લિન્ટનની દરમિયાનગીરીએ છેલ્લી મિનીટોમાં ઝડપથી અને ચાલાકીથી કામ કરીને મુશ્કેલી ટાળી હતી અને ઐતિહાસિક તૂર્કીશ-અમેરિકન સંધિ  પરના હસ્તાક્ષરને બચાવી લીધા હતા જેણે રાજદ્વ્રારી સંબંધો સ્થાપિત કર્યા હતા અને બે લાંબા સમયના શત્રુ રાષ્ટ્રો વચ્ચે સરહદો ખુલ્લી મૂકી હતી. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1929584,00.html |title=Turkey, Armenia Sign Historic Accord |author=Lee, Matthew |agency=Associated Press |magazine=Time |date=2009-10-10 |access-date=2009-10-14 |archive-date=2009-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091104182204/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1929584,00.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091104182204/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1929584,00.html |date=2009-11-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt-me-test&quot;/&gt; પાકિસ્તાનમાં તેઓ વિદ્ર્યાથીઓ, ટોકશો અને પછાત વૃદ્ધો સાથે યુ.એસની પાકિસ્તાની છાપ સુધારવાના પ્રયત્નરૂપે વિવિધ અસાધારણ ખુલ્લી વાતચીતમાં રોકાયેલા રહ્યા હતા. &lt;ref name=&quot;time-stateof&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.time.com/time/politics/article/0,8599,1934843,00.html |title=The State of Hillary: A Mixed Record on the Job |author=[[Joe Klein|Klein, Joe]] |magazine=Time |date=2009-11-05 |access-date=2009-11-07 |archive-date=2013-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130309135512/http://www.time.com/time/politics/article/0,8599,1934843,00.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130309135512/http://www.time.com/time/politics/article/0,8599,1934843,00.html |date=2013-03-09 }}&lt;/ref&gt; તેજ મહિનામાં જ્યારે તેમને તેમના રાજકીય ભવિષ્ય વિશે પૂછવામાં આવ્યું ત્યારે તેમણે ઉત્તર આપ્યો હતો કે: “મને હવે પ્રેસિડેન્ટ માટે આગળ વધવામાં કોઇ રસ નથી. કંઇ જ નહી. કંઇ જ નહી.”&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.politico.com/news/stories/1009/28278.html|title=Hillary Clinton: I'd have hired Barack Obama|author=Barr, Andy|newspaper=The Politico|date=2009-10-14|access-date=2009-10-14}}&lt;/ref&gt;

જાન્યુઆરી 2010માં એક મોટા સંબોધનમાં ક્લિન્ટને આયર્ન કર્ટેન  અને મુક્ત અને મર્યાદિત ઇન્ટરનેટ વચ્ચે સામ્યતા દર્શાવી હતી. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.latimes.com/news/nation-and-world/la-fg-google-china23-2010jan23,0,3919601.story |title=Sino-U.S. ties hit new snag over Internet issues |author=Richter, Paul |author2=Pierson, David |newspaper=Los Angeles Times |date=2010-01-23}}&lt;/ref&gt; ચાઇનીઝ અધિકારીઓએ તેની તરફ નકારાત્મક અભિગમ દર્શાવ્યો હતો અને તેણે એટલા માટે ધ્યાન ખેંચ્યુ હતું કે સૌપ્રથમ વખત વરિષ્ઠ અમેરિકન અધિકારીએ અમેરિકન વિદેશ નીતિના મહત્વના સાધન તરીકે ઇન્ટરનેટનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.nytimes.com/2010/01/23/world/asia/23china.html?ref=asia |title=China Rebuffs Clinton on Internet Warning |author=Landler, Mark | author2=Wong, Edward |newspaper=The New York Times |date=2010-01-22}}&lt;/ref&gt; 20101ના મધ્યમાં, ક્લિન્ટન અને ઓબામાએ સારો કાર્યસંબંધ વિકસાવ્યો હતો; તેઓ વહીવટીતંત્રમાં ટીમ ખેલાડી હતા અને બહાર તેના રક્ષક હતા અને હિલેરી કે તેમના પતિ તેમની સાથે અંતર ન રાખે તેની સંભાળ લેતા હતા. &lt;ref name=&quot;nyt-relat&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.nytimes.com/2010/03/19/us/politics/19policy.html |title=From Bitter Campaign to Strong Alliance |author=Landler, Mark |author2=Cooper, Helene |newspaper=The New York Times |date=2010-03-19}}&lt;/ref&gt; તેણી તેમને સાપ્તાહિક ધોરણે મળતા હતા, પરંતુ તેણી જેમ તેમના કેટલા પૂરોગામીઓ તેમના પ્રેસિડેન્ટ સાથે ઘરોબો ધરાવતા હતા તેવો ગાઢ, દૈનિક સંબંધ ધરાવતા ન હતા. &lt;ref name=&quot;nyt-relat&quot;/&gt; જુલાઇ 2010માં સેક્રેટરી ક્લિન્ટને કોરીયા, વિયેતનામ, પાકિસ્તાન અને અફઘાનિસ્તાનની મૂલાકાત લીધી હતી, તે દરેક સમયે માધ્યમોના ભારે ધ્યાન વચ્ચે પણ તેઓ 31 જુલાઇના તેમની પુત્રી ચેલ્સીના લગ્નની તૈયારીઓ કરતા હતા. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.suntimes.com/news/nation/2530514,CST-NWS-clinton25.article |title=New role for Clintons: parents of the bride |author=Noveck, Jocelyn |newspaper=[[Chicago Sun-Times]] |date=2010-07-24 |access-date=2011-04-28 |archive-date=2010-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100728093054/http://www.suntimes.com/news/nation/2530514%2CCST-NWS-clinton25.article |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ક્લિન્ટને નનૈયો કરતા પક્ષકારોને ટેબલ બોલાવીને સ્થગિત થઇ ગયેલી ઇઝરાયેલી-પેલેસ્ટીનીયન સંઘર્ષમાં શાંતિ વાર્તામાંસીધા વાતોનો પ્રારંભ કરીને સપ્ટેમ્બર 2010માં મહત્વનો ભાગ ભજવ્યો હતો. &lt;ref name=&quot;nyt-me-test&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.nytimes.com/2010/09/05/world/middleeast/05clinton.html |title=In Middle East Peace Talks, Clinton Faces a Crucial Test |author=Landler, Mark |newspaper=The New York Times |date=2010-09-04}}&lt;/ref&gt; નવેમ્બર 2010ના અંતમાં, ક્લિન્ટને વીકીલીક્સે સ્ટેટ વિભાગ કેબલ્સની ગુપ્તતા જાહેર કરતા યુ.એસ.ને થતા નુકસાનને અટકાવવાના પ્રયત્નો કર્યા હતા, જેમાં ખુલ્લા નિવેદનો અને યુ.એસ. અને વિદેશી રાજદ્વ્રારીઓના મૂલ્યાંકનનો સમાવેશ થતો હતો. &lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/11/29/AR2010112906258.html |title=Clinton treads carefully in leading massive damage-control campaign |author=Sheridan, Mary Beth |work=The Washington Post |date=2010-11-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cnn-sweep&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.cnn.com/2010/POLITICS/12/15/sweep.wikileaks/index.html |title=WikiLeaks stirs anarchy online | author=Dougherty, Jill | author2=Labott, Elise |publisher=CNN |date=2010-12-16}}&lt;/ref&gt; ક્લિન્ટનને સીધી રીતે લાગેવળગતા થોડા કેબલ્સોની જાહેરાત વીકીલીક્સ દ્વારા કરવામાં આવી હતી : તેમણે વિદેશ સેવાના સભ્યોને માર્ગદર્શન આપ્યું હતું, જે સીઆઇએ (CIA) દ્વરા લખાયું હતું, જે વિદેશી રાજદ્વ્રારીઓ તેમજ યુનાઇટેડ નેશન્સના અધિકારીઓ અને યુ.એસ. સાથી રાષ્ટ્રો સહિતની બાયોમેટ્રીક અને અન્ય અંગત વિગતો એકત્ર કરવા માટે 2009માં તેમના (પદ્ધતિસર રીતે જોડેલા) નામ સાથે બહાર ગયું હતું. &lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.guardian.co.uk/world/2010/nov/28/us-embassy-cables-spying-un | title=US diplomats spied on UN leadership  | author=Booth, Roger | author2= Borger, Julian| date=2010-11-28 |work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/world/2010/dec/02/wikileaks-cables-cia-united-nations |title=CIA drew up UN spying wishlist for diplomats |author=MacAskill, Ewen |author2=Booth, Robert |date=2010-12-02 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Arrest Warrant for WikiLeaks Chief as Chaos Spreads|author=Tandon, Shaun|url=http://www.chinapost.com.tw/international/americas/2010/12/02/282146/Arrest-warrant.htm|agency=[[Agence France-Presse]]|work=[[The China Post]]|date=2010-12-02|access-date=2011-04-28|archive-date=2016-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616173211/http://www.chinapost.com.tw/international/americas/2010/12/02/282146/Arrest-warrant.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2011 ઇજિપ્તીયન વિરોધો એ અત્યાર સુધીમાં સૌપ્રથમ વખત વહીવટીતંત્ર સામે સૌથી મોટી વિદેશ નીતિ કટોકટી ઊભી કરી હતી.  &lt;ref name=&quot;pol-egypt-hrc&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.politico.com/news/stories/0211/48658.html |title=Hillary Clinton plays key role in dance with Hosni Mubarak |author=Thrush, Glenn |work=Politico |date=2011-02-02 |access-date=2011-02-05}}&lt;/ref&gt; ક્લિન્ટન યુ.એસ. જનતા પ્રતિભાવમાં આગળપડતા હતા, અગાઉના મૂલ્યાંકનો પરથી ઝડપથી શોધી કાઢ્યુ હતું કે હોસની મુબારક ની સરકાર એવા વલણ પર સ્થિર હતી કે ત્યાં “વ્યવસ્થિત રીતે સંક્રાતિવાળી ડેમોક્રેટીક ભાગીદારી વાળી સરકાર”ની વિરોધીઓ સામે હિંસાને વખોડી કાઢવા માટે જરૂર હતી. &lt;ref name=&quot;reut-evol&quot;&gt;{{cite news |url=http://af.reuters.com/article/egyptNews/idAFN0219913120110202?sp=true |title=Factbox – Evolution of U.S. stance on Egypt |agency=Reuters |date=2011-02-02 |access-date=2011-02-04 |archive-date=2017-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171023010730/https://af.reuters.com/article/egyptNews/idAFN0219913120110202?sp=true |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171023010730/https://af.reuters.com/article/egyptNews/idAFN0219913120110202?sp=true |date=2017-10-23 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/International/04-Feb-2011/Hillary-urges-probe-into-new-Cairo-violence |title=Hillary urges probe into new Cairo violence |newspaper=[[The Nation (newspaper)|The Nation]] |date=2011-02-04 |access-date=2011-04-28 |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511071152/http://nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/International/04-Feb-2011/Hillary-urges-probe-into-new-Cairo-violence |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ઓબામાએ પણ થઇ રહેલી પ્રગતિઓના દ્રશ્ય પાછળના પ્રતિભાવમાં ક્લિન્ટનની સલાહ, સંગઠન અને વ્યક્તિગત જોડાણો  પર વિશ્વાસ રાખ્યો હતો. &lt;ref name=&quot;pol-egypt-hrc&quot;/&gt;

== રાજકીય હોદ્દાઓ ==
{{Main|Political positions of Hillary Rodham Clinton}}
[[ચિત્ર:Hillary_Clinton_and_Kevin_Rudd.jpg|right|thumb|માર્ચ 2008માં ઓસ્ટ્રેલીયાના વડાપ્રધાન સાથે ક્લિન્ટન]]
ગેલપ સર્વેક્ષણ કે જે મે 2005માં હાથ ધરાયું હતું તેમા 54 ટકા પ્રતિવાદીઓએ ક્લિન્ટનને ઉદાર, 30 ટકા લોકોએ સાધારણ, અને 9 ટકા લોકોએ તેણીને  સંકુચિત ગણાવ્યા હતા. &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Poll: Mixed messages for Hillary Clinton |publisher=CNN |date=2005-05-26 |url=http://www.cnn.com/2005/POLITICS/05/26/hillary.clinton/index.html |access-date=2007-02-05 }}&lt;/ref&gt;

વિવિધ સંસ્થાઓએ ક્લિન્ટનને રાજકીય પરિપ્રેક્ષ્ય વૈજ્ઞાનિક ઢબે તેમના સેનેટનો મતોનો ઉપયોગ કરીને તેમના હોદ્દાને માપવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. 
''નેશનલ જર્નલ '''નો 2004નો રોલ કોલ મતોના અભ્યાસે ક્લિન્ટનને રાજકીય પરિપ્રેક્ષ્યમાં 30નું રેટીંગ આપ્યું છે, તે સમયના પ્રવર્તમાન સેનેટના સંબંધીએ અત્યંત ઉદાર હોવાના નાતે 1નું રેટીંગ અને અત્યંત સંકુચિત હોવા માટે 100 પોઇન્ટનું રેટીંગ આપ્યું હતું. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://msnbc.msn.com/id/8573139/ |title=Clinton burnishes hawkish image |date=2005-07-14 |publisher=MSNBC.com |author=Curry, Tom |access-date=2006-08-23 |archive-date=2006-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061019182808/http://www.msnbc.msn.com/id/8573139/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ''' '' '''નેશનલ જર્નલ''&lt;nowiki&gt;'&lt;/nowiki&gt;ના તે પછીના રેન્કીંગે તેમને 2006માં અત્યંત ઉદાર સેનેટર તરીકે 32માં સ્થાને અને 2007માં અત્યંત ઉદાર સેનેટર તરીકે 16મા સ્થાને મૂકી દીધા હતા. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://nj.nationaljournal.com/voteratings/ |title=Obama: Most Liberal Senator In 2007 |author=Friel, Brian |coauthors=Cohen, Richard E.; Victor, Kirk |publisher=[[National Journal]] |date=2008-01-31 |access-date=2008-04-25 |archive-date=2008-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080627040734/http://nj.nationaljournal.com/voteratings/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;'' ''' 
પ્રિન્સસ્ટોન યુનિવર્સિટીના રાજકીય વૈજ્ઞાનિક જોશુઆ ડી. ક્લિન્ટન અને  સ્ટાનફોર્ડ યુનિવર્સિટી ના સાઇમન જેકમેન અને ડૌગ રિવર્સના 2004ના પૃથ્થકરણમાં તેમને છથી આઠ અત્યંત ઉદાર સંભવિત સેનેટર તરીકે ગણાવ્યા હતા. &lt;ref&gt;{{Cite journal |format=PDF |url=http://www.apsanet.org/imgtest/TheMostLiberalSenator-Clinton.pdf |title=&quot;The Most Liberal Senator&quot;? Analyzing and Interpreting Congressional Roll Calls |journal=Political Science &amp; Politics |month=October |year=2004 |author=Clinton, Joshua D.; Jackman, Simon; Rivers, Doug |pages=805–811 |ref=harv }}&lt;/ref&gt;
''ધી અલ્માનેક ઓફ અમેરિકન પોલિટીક્સ '' , જેનું એડીટીંગ માઇકલ બેરોન  અને રિચાર્ડ ઇ.કોહેન  દ્વારા કરાયું હતું તેમણે 2003થી 2006 સુધી તેમના મતોનું ઉદાર અથવા સંકુચિત તરીકે રેટીંગ કર્યું હતું, જ્યારે ત્રણ ક્ષેત્રે સૌથી વધુ 100નું રેટીંગ આપ્યું હતું: આર્થિક, સામાજિક અને વિદેશ; ચાર વર્ષ સુધી સરેરાશ રેટીંગ હતા જેમ કે: આર્થિક = 75 ઉદાર, 23 સંકુચિત; સામાજિક = 83 ઉદાર, 6 સંકુચિત; વિદેશ = 66 ઉદાર, 30 સંકુચિત. સરેરાશ = 75 ઉદાર, 20 સંકુચિત.&lt;ref group=&quot;nb&quot; name=&quot;ex010&quot;&gt;See {{Cite book |title=[[The Almanac of American Politics]] |year=2008 |author=[[Michael Barone (pundit)|Barone, Michael]] |coauthors=[[Richard E. Cohen|Cohen, Richard E.]] |publisher=National Journal |page=1126 }} અને તેની જ 2006 આવૃત્તિ, 1152. અલગ અલગ વર્ષો માટેના સ્કોર [સૌથી વધુ રેટિંગ 100, ફોરમેટ: ઉદાર, (સંકુચિત)]: 2003: આર્થિક = 90 (7), સામાજિક = 85 (0), વિદેશ = 79 (14). સરેરાશ = 85 (7). 2004: આર્થિક = 63 (36), સામાજિક = 82 (0), વિદેશ = 58 (41). સરેરાશ = 68 (26). 2005: આર્થિક = 84 (15), સામાજિક = 83 (10), વિદેશ = 66 (29). સરેરાશ = 78 (18). 2006: આર્થિક = 63 (35), સામાજિક = 80 (14), વિદેશ = 62 (35). સરેરાશ = 68 (28).&lt;/ref&gt;

ઇન્ટરેસ્ટ ગ્રુપે પણ ક્લિન્ટનને સ્કોર આધારિત જેમ કે તેમના સેનેટના મતો કેટલા સારા હતા તેની સાથે ગ્રુપની સ્થિતિની સમીક્ષા કરી હતી. 
2008માં, તેણીએ અમેરિકન્સ ફોર ડેમોક્રેટીક એકશન&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.adaction.org/pages/publications/voting-records.php |title=Voting Records |publisher=[[Americans for Democratic Action]] |access-date=2009-03-21 |archive-date=2017-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170830205034/http://www.adaction.org/pages/publications/voting-records.php |url-status=dead }} 2001માં 95નો સરેરાશ સમાવેશ થતો હતો તે 2004 અને 2006માં પણ રહ્યો હતો, 2005માં 100, 2007માં 75 અને 2008માં 70 (છેલ્લા બે અંતિમ વર્ષોમાં થયેલો ઘટાડો પ્રમુખની ઝુબેશ દરમિયાન ચૂકી જવાયેલા મતોને કારણે હતો).&lt;/ref&gt; પાસેથી સરેરાશ જીવનપર્યંત 90 ટકા પ્રાપ્ત કર્યા હતા. 
અને જીવનપર્યંત 8 ટકા રેટીંગ અમેરિકન કંઝર્વેટીવ યુનિયન  પાપ્ત કર્યું હતું.. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.acuratings.org/2008senate.htm |title=2008 U.S. Senate Votes |publisher=[[American Conservative Union]] |access-date=2009-03-21 |archive-date=2009-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330124737/http://www.acuratings.org/2008senate.htm |url-status=dead }} જીવનપર્યંત રેટિંગ આપવામાં આવ્યું છે. {{Dead link|date=June 2010| bot=DASHBot}}&lt;/ref&gt;

== લખાણો અને રેકોર્ડીંગ્સ ==
યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના પ્રથમ મહિલા તરીકે ક્લિન્ટને સાપ્તાહિક સિંડીકેટેડ અખબાર પ્રકાશિત કર્યું હતું, જેનુ કોલમ શિર્ષક &quot;ટોકીંગ ઇટ ઓવર &quot; હતું તેનો સમયગાળો 1995થી 2000નો હતો, અને તેનું વિતરણ ક્રિયેટર્સ સિંડીકેટ  દ્વારા કરાયું હતું. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.creators.com/opinion/hillary-clinton.html |title=Hillary Rodham Clinton - Talking It Over |work=[[Creators Syndicate]] |access-date=2007-08-24 }}&lt;/ref&gt; તેમણે તેમના અનુભવો પર અને વિશ્વમાં તેમના પ્રવાસ દરમિયાન જે સ્ત્રીઓ, બાળકો એ પરિવારોને મળ્યા હતા તેમની પર ભાર મૂક્યો હતો. &lt;ref name=&quot;Whitehouse.gov&quot;/&gt;

1996માં ક્લિન્ટને પુસ્તક ''ઇટ ટેક્સ અ વિલેજઃ એન્ડ અધર લેસન્સ ચિલ્ડ્રન્સ ટીચ અસ'' માં અમેરિકાના બાળકો માટેનું સ્વપ્ન રજૂ કર્યું હતું. In 1996,  આ પુસ્તકે ન્યુ યોર્ક ટચાઇમ્સ બેસ્ટ સેલર યાદી  બનાવી હતી અને ક્લિન્ટને પુસ્તકના ઓડીયો રેકોર્ડીંગ માટે 1997માં ધ બેસ્ટ વર્ડ આલ્બમ માટે ગ્રેમી એવોર્ડ  મેળવ્યો હતો.  &lt;ref name=&quot;bernstein-446&quot;&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|p=446}}&lt;/ref&gt;

જ્યારે તેઓ પ્રથમ મહિલા હતા ત્યારે ક્લિન્ટન દ્વારા અન્ય પુસ્તકો રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા તેમાં ''ડાયર સોક્સ, ડીયર બડ્ડીઃકીડ્ઝ લેટર્સ ટુ ધી ફર્સ્ટ પેટસ ''  (1998) અને ''[[An Invitation to the White House: At Home with History]]''  (2000)નો સમાવેશ થાય છે.  2001માં તેમણે બાળકોના પુસ્તક ''બીટ્રીસ ગોટ'' માં પાછળના શબ્દો લખ્યા હતા. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://news.google.com/newspapers?id=eyAiAAAAIBAJ&amp;sjid=rHIFAAAAIBAJ&amp;pg=2745,3345580 |title=Read a Book, Buy a Goat |author=Apuzzo, Matt |newspaper=[[The Day (New London)|The Day]] |date=2005-11-16}}&lt;/ref&gt;

2003માં ક્લિન્ટને 562 પાનાના આત્મકથા, ''લિવીંગ હિસ્ટ્રી '' ની રજૂઆત કરી હતી. વધુ વેચાણ થશે તેવી આશામાં પ્રકાશક સાયમન એન્ડ શૂસ્ટરે  વિક્રમની નજીક એવા 8 મિલીયન ડોલરની ચૂકવણી કરી હતી. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|2007|p=544}}&lt;/ref&gt; બિનકાલ્પનિક કામ માટે પુસ્તકે પ્રથમ સપ્તાહે જ વેચાણ રેકોર્ડ સ્થાપિત કર્યો હતો,&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.usatoday.com/life/books/news/2003-06-17-hillary-list_x.htm |title=Clinton memoir tops Best-Selling Books list |author=Donahue, Deirdre |publisher=USA Today |date=2003-06-17 |access-date=2008-01-11}}&lt;/ref&gt; પ્રકાશન પછીના પ્રથમ મહિનામાં તેનુ એક મિલીયન નકલોનું વેચાણ થયું હતું,&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-75361570.html |title=Clinton's Book Sales Top 1 Million |agency=Associated Press |date=2003-07-09 |access-date=2009-05-09 |archive-date=2016-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160505030110/https://www.highbeam.com/doc/1P1-75361570.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160505030110/https://www.highbeam.com/doc/1P1-75361570.html |date=2016-05-05 }}&lt;/ref&gt; અને તેનું બાર ભાષાઓમાં ભાષાંતર કરવામાં આવ્યું હતું. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.clintonpresidentialcenter.org/the-administration/hillary-rodham-clinton |title=Hillary Rodham Clinton |publisher=[[William J. Clinton Presidential Center]] |access-date=2009-05-09 |archive-date=2009-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090708145221/http://www.clintonpresidentialcenter.org/the-administration/hillary-rodham-clinton |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ક્લિન્ટનના પુસ્તકના ઓડીયો રેકોર્ડીંગે તેમને બેસ્ટ સ્પોકન વર્ડ આલ્બમ માટે ગ્રેમી એવોર્ડ કમાવી આપ્યો હતો. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3472495.stm |title=Gorbachev and Clinton win Grammy |publisher=BBC News |date=2004-02-09 |access-date=2008-01-10}}&lt;/ref&gt;

== સાંસ્કૃતિક અને રાજકીય છાપ ==
હિલેરી ક્લિન્ટનને સતત માધ્યમોમાં અને વિવિધ દ્રષ્ટિકોણોથી લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં દર્શાવવામાં આવતા હતા. 1995માં, ''ન્યુ યોર્ક ટાઇમ્સ '' ના લેખક ટોડ્ડ પર્ડમે  ક્લિન્ટનને  &quot;રોર્શાશ પરીક્ષણ વાળી પ્ર્થમ મહિલા&quot; તરીકેનું લેબલ લગાવ્યું હતું, &lt;ref name=&quot;nyt072495&quot;/&gt; તે સમયના નારીવાદી લખક અને ઉત્સાહી એવા બેટ્ટી ફ્રાઇડમેન  મૂલ્યાંકન પડઘો પાડ્યો હતો, તેમણે જણાવ્યું હતું કે, &quot;હિલેરી ક્લિન્ટનની કવરેજ એ આપણા સમાજમાં સ્ત્રીઓના વિકાસનું મોટા પાયાનુ રોર્શાશ પરીક્ષણ છે. &quot;&lt;ref name=&quot;khj1&quot;&gt;{{Cite book |author=[[Kathleen Hall Jamieson|Jamieson, Kathleen Hall]] |title=Beyond the Double Bind: Women and Leadership |year=1995 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=0195089405 |pages=22–25 |chapter=Hillary Clinton as Rorschach Test}}&lt;/ref&gt;
[[ચિત્ર:Sen. Hillary Clinton 2007 denoise.jpg|thumb|left|હિલેરી રોધામ ક્લિન્ટન, જાન્યુઆરી 2007]]
ક્લિન્ટનને વારંવાર માધ્યમોમાં પોતાની તરફ ખેંચતા વ્યક્તિ તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા હતા,&lt;ref name=&quot;nyt072495&quot;&gt;{{Cite news |author=[[Todd Purdum|Purdum, Todd S]] |title=The First Lady's Newest Role: Newspaper Columnist |work=The New York Times |date=1995-07-24 |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE7D61339F937A15754C0A963958260}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt051892&quot;&gt;{{Cite news |author=[[Maureen Dowd|Dowd, Maureen]] |title=Hillary Clinton as Aspiring First Lady: Role Model, or a 'Hall Monitor' Type? |work=The New York Times |date=1992-05-18 |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DA1F3DF93BA25756C0A964958260}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wm0705&quot;&gt;{{Cite news |author=Sullivan, Amy |title=Hillary in 2008? |work=Washington Monthly |date=July/August 2005 |url=http://www.washingtonmonthly.com/features/2005/0507.sullivan1.html |access-date=2007-09-30 |archive-date=2005-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050714033553/http://www.washingtonmonthly.com/features/2005/0507.sullivan1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite video |title=Hillary Clinton's Polarizing Force as a Candidate | people=[[Daniel Schorr]] |medium =audio | date=2006-07-16 |publisher=[[National Public Radio]] |url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5560786 |access-date=2007-02-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;time081906&quot;&gt;{{Cite news |title=How Americans View Hillary: Popular but Polarizing |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1229053,00.html |author=[[Ana Marie Cox|Cox, Ana Marie]] |date=2006-08-19 |work=Time |access-date=2007-02-05 |archive-date=2006-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061125033827/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1229053,00.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061125033827/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1229053,00.html |date=2006-11-25 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hill101007&quot;/&gt; જોકે કેટલાક દલીલ પણ કરતા હતા. &lt;ref name=&quot;hill101007&quot;&gt;{{Cite news |url=http://pundits.thehill.com/2007/10/10/hillary-clinton-not-polarizing-and-highly-electable/ |title=Hillary Clinton: Not Polarizing and Highly Electable |work=The Hill |date=2007-10-10 |author=[[Lanny Davis|Davis, Lanny]] |access-date=2008-03-03 |archive-date=2008-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080511233343/http://pundits.thehill.com/2007/10/10/hillary-clinton-not-polarizing-and-highly-electable/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |author=[[Susan Estrich|Estrich, Susan]] |title=The Case for Hillary Clinton |publisher=HarperCollins |year=2005 |isbn=0060839880}} પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 66–68.&lt;/ref&gt; જેમ્સ મેડીસન યુનિવર્સિટી ના રાજકીય વિજ્ઞાનના અધ્યાપક વેલેરી સુલ્ફારોના 2007ના અભ્યાસે અમેરિકન નેશનલ ઇલેક્શન સ્ટડીઝ ' &quot;ફીલીંગ થર્મોમીટર &quot; સર્વેક્ષણોનો ઉપયોગ કર્યો હતો, જે આ પ્રકારના સર્વેક્ષણો ક્લિન્ટનના પ્રથમ મહિલા તરીકેના વર્ષો એ વાતને સમર્થન આપે છે કે “પરંપરાગત શાણપણ એ છે કે હિલેરી ક્લિન્ટન પોતાની તરફ ખેંચતી વ્યક્તિ છે” તેવું શોધવા માટે રાજકીય વ્યક્તિના મંતવ્યની ડિગ્રીને માપે છે, તેમાં વધુ એવો ઉમેરો કરાયો હતો કે શ્રીમતી ક્લિન્ટન તરફની પ્રથમ મહિલા તરીકેની અસર અત્યંત સકારાત્મક કે અત્યંત નકારાત્મક છે, તેની સાથે કુલ પ્રતિભાવ આપનારાઓમાંથી એક ચતુર્થાશ જેટલા સતતપણે અચોક્કસ કે તટસ્થ હતા. &quot;&lt;ref name=&quot;sulfaro-paper&quot;&gt;{{Cite journal |author=Sulfaro, Valerie A. |year=2007 |month=September |title=Affective evaluations of first ladies: a comparison of Hillary Clinton and Laura Bush |url=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-33219066_ITM |format=Fee or registration required |journal=Presidential Studies Quarterly |volume=37 |issue=3 |pages=486–514 |doi=10.1111/j.1741-5705.2007.02608.x |ref=harv}}&lt;/ref&gt; યુનિવર્સિટી ઓફ કેલીફોર્નીયા, સાન ડાયગો  રાજકીય વિજ્ઞાન અધ્યાપક ગેરી જેકોબસન નો 2006ના થોડા ધ્રુવીકરણ ના અભ્યાસમાંથી એવું બહાર આવ્યું હતું કે સ્ટેટના સેનેટરના રોજગારી સંમતિ રેટીગ્સના વિવિધ રાજ્યના સર્વેમાં ક્લિન્ટને અન્ય સેનેટરની તુલનામાં ચતુર્થ મોટો થોડો ભેદભાવ રાખ્યો છે, ન્યુ યોર્કના ડેમોક્રેટ્સ અને રિપબ્લિકન્સ વચ્ચે 50 ટકા પોઇન્ટનો ફરક છે. &lt;ref name=&quot;jacob-paper&quot;&gt;{{Cite journal |author=[[Gary Jacobson|Jacobson, Gary]] |title=Partisan Differences in Job Approval Ratings of George W. Bush and U.S. Senators in the States: An Exploration |publisher=Annual meeting of the [[American Political Science Association]] |month=August |year=2006 |format=Proceedings}}&lt;/ref&gt; નોર્ધન ઇલીનોઇસ યુનિવર્સિટી રાજકીય સાયંસ અધ્યાપક બાર્બરા બુરેલ્સનો 2000નો અભ્યાસમાંથી એવું તારણ બહાર આવ્યું છે કે ક્લિન્ટનના ગેલપ સર્વેક્ષણ  તરફેણકારી ક્રમાંકોએ તેણીના પ્રથમ મહિલા તરીકેના તેમના ગાળામાં ભેદભાવ રેખાઓને તોડી નાખી છે, 70થી 90 ટકા ડેમોક્રેટ્સ વિચિત્ર રીતે તેણીને તરફેણકારી હોવા તરીકે જ્યારે 20થી 40 ટકા રિપબ્લિકન્સ તે રીતે જોતા નથી. &lt;ref name=&quot;burrell-paper&quot;&gt;{{Cite journal |author=Burrell, Barbara|year=2000 |month=October |title=Hillary Rodham Clinton as first lady: the people’s perspective |journal=The Social Science Journal |volume=37 |issue=4 |pages=529–546 |doi=10.1016/S0362-3319(00)00094-X |ref=harv}}&lt;/ref&gt; યુનિવર્સિટી ઓફ વિસ્કોન્સીન-મેડીસન  રાજકીય વિજ્ઞાન અધ્યાપક ચાર્લ્સ ફ્રેંકલીન તેમનો તરફેણકારી વિરુધ્ધ બિનતરફેણકારી રેટીંગનો રેકોર્ડ જાહેર મંતવ્ય સર્વેક્ષણમાં ચકાસે છે અને શોધી કાઢ્યું હતું કે તેમના સેનેટના વર્ષોની તુલનામાં પ્રથમ મહિલા દરમિયાનમાં વધુ તફાવત હતો. &lt;ref name=&quot;franklin&quot;&gt;{{cite web |url=http://politicalarithmetik.blogspot.com/2007/01/hillary-clinton-favorableunfavorable.html |title=Hillary Clinton, Favorable/Unfavorable, 1993–2007 |author=Franklin, Charles H |publisher=Political Arithmetik |date=2007-01-21 |access-date=2008-01-26}}&lt;/ref&gt; સેનેટ વર્ષો દર્શાવે છે કે તરફેણકારી રેટીંગ્સ આશરે 50 ટકા અને બિનતરફેણકારી રેટીંગ્સ મધ્યમ ગાળામાં 40 ટકાના રેન્જમાં હતા; ફ્રેંકલીને નોંધ્યું હતું કે, &quot;આ તીવ્ર ઘટાડો અલબત્ત, સેન. ક્લિન્ટનની જાહેર છાપની અનેક વિશેષ નોંધોમાંનો એક છે. &quot;&lt;ref name=&quot;franklin&quot;/&gt; મેકગ્રીલ યુનિવર્સિટી  ના ઇતિહાસના અધ્યાપક ગિલ ટ્રોય  તેમની 2006ની આત્મકથાને તેણીના ''હિલેરી રોધામ ક્લિન્ટનઃ પોતાની તરફ ખેંચતી પ્રથમ મહિલા ''  એવું શિર્ષક આપ્યું હતું, અને લખ્યું હતું કે 1992ની ઝુંબેશ બાદ ક્લિન્ટન &quot;પોતાની તરફ ખેંચનારા વ્યક્તિ હતા, જેમાં 42 ટકા (જનતામાંથી) કહેતા હતા કે તેણી અગાઉની પ્રથમ મહિલા કરતા તેમના મૂલ્યોની અને જીવનશૈલીની નજીક આવ્યા હતા અને 41 ટકા અસંમત થાય છે.&quot; &lt;ref&gt;ટ્રોય 2006, પૃષ્ઠ 60.&lt;/ref&gt; ટ્રોયે વધુમાં લખ્યું હતું કે હિલેરી ક્લિન્ટન &quot;જ્યારે તેઓ રાષ્ટ્રીય ફલક પર 1992માં દેખાયા ત્યારથી વિશિષ્ટ રીતે વિવાદાસ્પદ અને વિરોધાત્મક રહ્યા છે&quot;&lt;ref name=&quot;troy-4&quot;/&gt; અને તેણી &quot;વૈકલ્પિક રીતે પ્રભાવશાળી, નિર્દયી, આકર્ષક, અને ગભરાયેલા અમેરિકન હતા.&quot;&lt;ref name=&quot;troy-4&quot;&gt;ટ્રોય 2006, પૃષ્ઠ 4.&lt;/ref&gt;

[[ચિત્ર:RoseLawFirmRear2008.jpg|thumb|right|ક્લિન્ટને પાંદર વર્ષો સુધી રોઝ લો ગાર્ડન ખાતે કામ કર્યું હતુ.તેમની વ્યાવસાયિક કારકીર્દી અને રાજકીય સામેલગીરીએ પ્રથમ મહિલા તરીકે જાહેર પ્રતિભાવ માટેનું મંચ તૈયાર કર્યું હતું.]]
બુરેલનો અભ્યાસ તારવે છે કે મહિલાઓ સતતપણે ક્લિન્ટનને પુરુષો કરતા તેમના પ્રથમ મહિલા તરીકેના વર્ષોમાં આશરે 10 પોઇન્ટ સાથે વધુ તરફેણકારી હોવાનું માને છે. &lt;ref name=&quot;burrell-paper&quot;/&gt; જેકોબસન્સનો અભ્યાસ તારવે છે એક સ્ત્રી હોવા તરીકે દરેક સેનેટરો વચ્ચે સકારાત્મક સહસંબંધ છે અને તેઓ ભેદભાવયુક્ત પોતાની તરફ ખેંચનારો પ્રતિભાવ મેળવે છે. &lt;ref name=&quot;jacob-paper&quot;/&gt; કોલોરાડો સ્ટે યુનિવર્સિટીના સંદેશાવ્યવહાર અભ્યાસના અધ્યાપક કેરીન વાસ્બી એન્ડર્સન વર્ણવે છે કે પ્રથમ મહિલાનો હોદ્દો અમેરિકન સ્ત્રીત્વ માટે એક &quot;સાઇટ&quot; જેવો હતો, કોઇ પણ સ્ત્રી ઓળખ માટે સાંકેતિક વાટાઘાટ માટે તૈયાર હતું. &lt;ref name=&quot;kva1&quot;&gt;{{Cite book |author=Anderson, Karrin Vasby |editor=Molly Meijer Wertheimer |title=Inventing a Voice: The Rhetoric of American First Ladies of the Twentieth Century |year=2003 |publisher=Rowman &amp; Littlefield |isbn=0742529711 |chapter=The First Lady: A Site of 'American Womanhood' |page=21}}&lt;/ref&gt; ખાસ રીતે, એન્ડર્સન જણાવે છે કે પરંપરાગત પ્રથમ મહિલાઓ પરત્વે સાંસ્કૃતિક ફરક હોય છે અને આધુનિક પ્રથમ મહિલાઓ પરત્વે સાંસ્કૃતિક પ્રતિબંધ હોય છે; ક્લિન્ટનના સમયગાળા દરમિયાન પ્રથમ મહિલા તરીકેનો હોદ્દો વિપરીત અને વિરોધાત્મક રહ્યો હતો. &lt;ref name=&quot;kva1&quot;/&gt; બુરેલ તેમજ આત્મકથાકારો જેફ ગર્થ  અને ડોન વાન નાટ્ટા, જુનિયર,નોંધે છે કે ક્લિન્ટને 1998માં પ્રથમ મહિલા તરીકે સૌથી વધુ સંમતિઓ પ્રાપ્ત કરી હતી, જે તેમના પોતાના માટે વ્યાવસાયિક કે રાજકીય સિદ્ધિઓ ન હતી, પરંતુ તેને તેમના પતિની જાહેર વિશ્વાસઘાતના શિકાર તરીકે જોવામાં આવે છે. &lt;ref name=&quot;gerth-195&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;burrell-paper&quot;/&gt; યુનિવર્સિટી ઓફ પેનસ્લિવેનીયા ના સંદેશાવ્યવહારના અધ્યાપક કેથલીન હોલ જેમીસને  હિલેરી ક્લિન્ટનને બેવડા દિમાગ ના ઉદાહરણકર્તા તરીકે જોયા છે, જેઓ બન્ને તરફેની દુનિયા જેમ કે કારકીર્દી અને પરિવારમાં જીવવા માટે સક્ષમ હોય છે, આમ છતા પણ “આપણે જેની પર આપણી વર્તણૂંક નક્કી કરી હતી તેની પર તેઓ એક પાલક તરીકે ઊભરી આવ્યા હતા, જેમને એક સમયે બિનસ્પર્ધક માનવામાં આવ્યા હતા &quot;, જે તેમને વિવિધ પ્રકારના વિજયી નહી તેવી સ્થિતિ  પર લઇ જાય છે. &lt;ref name=&quot;khj1&quot;/&gt; ક્વિનીપિયાક યુનિવર્સિટી માધ્યમ અભ્યાસના અધ્યાપક લિસા બર્નસે શોધ્યું હતું કે અખબારી હિસાબોનું સતત ફ્રેમીંગ થતું હતં ક્લિન્ટન આધુનિક વ્યાવસાયિક કામ કરતી માતા અને રાજકીય પગપેસારો કરનારા જે પોતાના માટે સત્તા કબજે કરી લેવામાં રસ ધરાવતા હોય છે તે બન્નેના ઉદાહરણકર્તા છે. &lt;ref&gt;બર્ન્સ 2008, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 135–136, 140–141.&lt;/ref&gt; યુનિવર્સિટી ઓફ ઇન્ડિયાનાપોલીસ ના ઇંગ્લીશ અધ્યાપક ચાર્લોટ્ટે ટેમ્પલીને શોધ્યું હતું કે રાજકીય કાર્ટુન  વિવિધ પ્રકારના સ્ટીરીયોટાઇપ્સનો ઉપયોગ કરે છે {{ndash}} જેમ કે જાતિ બદલાવવી, શક્તિવિહીન ઉદ્દામવાદી નારીવાદી અને પત્ની કે જેાથી પતિ છૂટકારો મેળવવા માગતો હોય {{ndash}} તેઓ હિલેરી ક્લિન્ટનને જાતિ નિયમો ના ઉલ્લંઘનકર્તા તરીકે વર્ણવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Templin, Charlotte |year=1999 |title=Hillary Clinton as Threat to Gender Norms: Cartoon Images of the First Lady |journal=Journal of Communication Inquiry |volume=23 |issue=1 |pages=20–36 |doi=10.1177/0196859999023001002 |ref=harv}}&lt;/ref&gt;

પચાસથી વધુ પુસ્તકો અને વિદ્વતાપૂર્ણ કૃતિઓઓ વિવિધ દ્રષ્ટિકોણોથી હિલેરી ક્લિન્ટન વિશે લખ્યું છે.  ''ધી ન્યુ યોર્ક ઓબ્લઝર્વર''  દ્વારા કરવામાં આવેલું 2006નું સર્વેક્ષણ દર્શાવે છે કે “ક્લિન્ટન વિરોધી સાહિત્ય”નો &quot;સ્વભાવિક કોટ્ટેજ ઉદ્યોગ,&lt;ref name=&quot;obs031206&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.observer.com/node/38532 |title=Da Hillary Code |author=Smith, Ben |work=The New York Observer |date=2006-03-12 |access-date=2007-10-03}}&lt;/ref&gt; જેને રિજનરી પબ્લિશીંગ  અને અન્ય સંકુચિત માનસો દ્વારા,&lt;ref name=&quot;obs031206&quot;/&gt; શિર્ષકો જેમ કે ''[[Madame Hillary: The Dark Road to the White House]]'' , ''હિલેરીઝ સ્કીમ: ઇનસાઇડ ધ નેક્સ્ટ ક્લિન્ટન્સ રુથલેસ એજેન્ડા ટુ ટેક ધ વ્હાઇટ હાઉસ '' , અને ''કેન શી બી સ્ટોપ્ડ? : હિલેરી ક્લિન્ટન વીલ બી નેક્સ્ટ પ્રેસીડન્ટ ઓફ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અનલેસ ....''  સાથે બહાર પાડવામાં આવ્યું હતું. ક્લિન્ટનના વખાણ કરતા પુસ્તકનું સારુ વેચાણ થયું ન હતુ &lt;ref name=&quot;obs031206&quot;/&gt; (તેમના અને તેમના પતિ દ્વારા લખાયેલા સંસ્મરણોની તુલનામાં). જ્યારે તેઓ 2000માં સેનેટમાં ગયા ત્યારે, ભંડોળ ઊભુ કરતા અસંખ્ય જૂથો જેમ કે સેવ અવર સેનેટ અને ઇમર્જન્સી કમિટી ટુ સ્ટોપ હિલેરી રોધામ ક્લિન્ટન તેમનો વિરોધ કરવા માટે ઊગી નીકળ્યા હતા. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE7DE1E31F934A15753C1A9669C8B63 |author=Levy, Clifford J |title=Clinton Rivals Raise Little Besides Rage |work=The New York Times |date=2000-10-27 |access-date=2007-09-29}}&lt;/ref&gt; વાન નાટ્ટા જુનિયર તારવે છે રિપબ્લિકન્સ અને સંકુચિત જૂથો તેમને ભંડોળ ઊભુ કરવા માટેના પત્રોમાં વિશ્વસનીય &quot;બોગેમેન&quot; તરીકે વર્ણવે છે,&lt;ref name=&quot;nyt071099&quot;/&gt; ટેડ કેનેડી સાથે અને ડેમોક્રેટીક સમાન અને ઉદાર અરજો ન્યૂટ ગિંગરીચ  તરીકે ઉલ્લેખ કરે છે. &lt;ref name=&quot;nyt071099&quot;&gt;{{Cite news  |author=[[Don Van Natta, Jr.|Van Natta Jr., Don]] |title=Hillary Clinton's Campaign Spurs A Wave of G.O.P. Fund-Raising |work=The New York Times |date=1999-07-10 |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F00E3D9123CF933A25754C0A96F958260}}&lt;/ref&gt;

તેમની અગાઉના પ્રમુખપદ માટેની ઝુંબેશમાં જોતા જણાય છે કે ''ટાઇમ''  મેગેઝીને તેમનું મોટું ચિત્ર બતાવ્યું હતું, જેમાં બે ચેકબોક્સ પર &quot;લવ હર &quot;, &quot;હેટ હર &quot;એવા લેબલો લગાવ્યા હતા, &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.time.com/time/covers/0,16641,20060828,00.html |title=The Presidential Ambitions of Hillary Clinton |date=2006-08-26 |work=Time |access-date=2007-09-27 |archive-date=2007-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107113827/http://www.time.com/time/covers/0,16641,20060828,00.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071107113827/http://www.time.com/time/covers/0,16641,20060828,00.html |date=2007-11-07 }}&lt;/ref&gt; જ્યારે ''મધર જોન્સ ''  શિર્ષકે તેણીને &quot;હાર્પી, હિરો, હરેટીક: હિલેરી&quot; તરીકે દર્શાવ્યા હતા. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.motherjones.com/news/feature/2007/01/harpy_hero_heretic_hillary.html |title=Harpy, Hero, Heretic: Hillary |author=[[Jack Hitt|Hitt, Jack]] |work=Mother Jones |date=January/February 2007 |access-date=2007-10-07}}&lt;/ref&gt; ડેમોક્રેટીક નેટરુટ્સ કાર્યકર્તાઓ સતત પણે ક્લિન્ટનને તેમના ઇચ્છીત ઉમેદવારોનો સર્વેક્ષણાં અત્યંત નીચા દર્શાવે છે &lt;ref&gt;{{Cite news  |author=[[David Brooks (journalist)|Brooks, David]] |title=The Center Holds |work=The New York Times |date=2007-09-25 |url=http://www.nytimes.com/2007/09/25/opinion/25brooks.html |access-date=2007-09-30}}&lt;/ref&gt; જ્યારે કેટલાક સંકુચિતો જેમ કે બ્રુસ બાર્ટલેટ  અને ક્રિસ્ટોફર રુડ્ડી એ હિલેરી ક્લિન્ટનના પ્રમુખપદને એકંદરે ખરાબ નહી તેમ વર્ણવ્યા છે &lt;ref&gt;{{cite web |author=[[Bruce Bartlett|Bartlett, Bruce]] |title=Get Ready for Hillary |publisher=Creators Syndicate |url=http://www.creators.com/opinion/bruce-bartlett/conservatives-for-hillary.html |date=2007-05-01 |access-date=2007-09-30 |archive-date=2007-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070513231134/http://www.creators.com/opinion/bruce-bartlett/conservatives-for-hillary.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.nytimes.com/2007/02/19/us/politics/19clinton.html?em&amp;ex=1172034000&amp;en=03978a5bd62bb606 |author=Kirkpatrick, David D. |title=As Clinton Runs, Some Old Foes Stay on Sideline |work=The New York Times |date=2007-02-19 |access-date=2007-09-30}}&lt;/ref&gt; અને ઓક્ટોબર 2007માં ''ધી અમેરિકન કંઝર્વેટીવ ''  મેગેઝીનના કવર પર &quot;ધી વેનીંગ પાવર ઓફ હિલેરી હેટ &quot; એવું શિર્ષક આપવામાં આવ્યું હતું. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.amconmag.com/2007/2007_10_22/index1.html |title=Contents: October 22, 2007 Issue |work=The American Conservative |date=2007-10-22 |access-date=2007-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071026051323/http://www.amconmag.com/2007/2007_10_22/index1.html |archive-date=2007-10-26 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ડિસેમ્બર 2007 સુધીમાં સંદેશાવ્યવહાર અધ્યાપક જેમીસને નીરીક્ષણ કર્યું હતું કે ઇન્ટરનેટ પર ક્લિન્ટન વિશે મોટી માત્રામાં સ્ત્રીદ્વેષ દર્શાવાયો હતો,&lt;ref name=&quot;bmj120707&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.pbs.org/moyers/journal/12072007/transcript1.html |title=Transcript: December 7, 2007 |work=Bill Moyers Journal |publisher=PBS |date=2007-12-07 |access-date=2007-12-10}}&lt;/ref&gt; જેમાં ફેસબૂક  અને અન્ય સાઇટ્સ સહિતે પણ ક્લિન્ટનને દર્શાવતા એવા કથનો લખ્યા હતા જે સેક્સ્યુઅલ અપમાનજનક હતા. &lt;ref name=&quot;bmj120707&quot;/&gt; તેમણે નોંધ્યુ હતું કે ક્લિન્ટનના હસવા પરની વ્યાપક ટિપ્પણીના પ્રતિભાવમાં,&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/10/02/AR2007100201940.html |title=Hillary Chuckles; Pundits Snort |author=[[Howard Kurtz|Kurtz, Howard]] |work=The Washington Post |date=2007-10-03 |access-date=2007-12-10}}&lt;/ref&gt; જે &quot;આપણે જાણીએ છીએ કે મહિલાઓની વાણીને વખોડવા માટે તે ભાષા છે, તે પુરુષોની વાણી માટે ઉપલબ્ધ નથી. આપણે મહિલાઓની વાણીને તીવ્ર અને કર્કશ કહીએ છીએ. અને હિલેરી ક્લિન્ટનના હાસ્યને અર્થહીન વર્ણવવામાં આવે છે.&quot;&lt;ref name=&quot;bmj120707&quot;/&gt; ક્લિન્ટનની &quot;સ્થગિત ગતિ &quot; અને 2008 ન્યુ હેમીસ્ફિયર પ્રાયમરી પહેલાના સંબંધિત બનાવોને પગલે ''ધી ન્યુ યોર્ક ટાઇમ્સ ''  અને ''ન્યૂઝવીક''  બન્નેએ તારવ્યું હતું કે જાતિની ભૂમિકા વિશેની ચર્ચા હવે રાષ્ટ્રીય રાજકીય જાહેરાતમાં જતી રહી છે.  &lt;ref name=&quot;nyt011008&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.nytimes.com/2008/01/10/us/politics/10women.html |title=Women’s Support for Clinton Rises in Wake of Perceived Sexism |author=[[Jodi Kantor|Kantor, Jodi]] |work=The New York Times |date=2008-01-10 |access-date=2008-01-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nw012108&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.newsweek.com/id/91795 |title=Letting Hillary Be Hillary |author=[[Jon Meacham|Meacham, Jon]] |work=Newsweek |date=2008-01-21 |access-date=2008-03-16}}&lt;/ref&gt; ''ન્યૂઝવીક '' ના સંપાદક જોન મિઅકેમે ક્લિન્ટન અમેરિકન જનતા વચ્ચેના સંબંધનો એમ કહેતા સરવાળો કર્યો છે  કે ન્યુ હેમિસ્ફિયર ઘટનાઓ, &quot;કડવા સત્યો પ્રકાશમાં લાવી છે: જોકે હિલેરી રોધામ ક્લિન્ટન આ સીમા પર છે અથવા દાયકાઓથી રાષ્ટ્રીય જીવનની મધ્યમાં છે ...તેઓ અત્યંત ઓળખી શકાય તેમ છે પરંતુ અમેરિકન રાજકારણમાં માનવામાં આવતી વ્યક્તિ તરીકે નીચા છે.&quot;&lt;ref name=&quot;nw012108&quot;/&gt;

એક વખત તેઓ સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ બની ગયા તે પચી ક્લિન્ટનની છાપ અમરિકન જનતામાં નાટ્યાત્મક રીતે સુધરી હતી અને અનેક માનવંતી વૈશ્વિક વ્યક્તિઓમાંના એક બની ગયા હતા. &lt;ref name=&quot;pd-pop&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.politicsdaily.com/2010/10/12/hillary-clinton-leads-the-pack-in-bloomberg-popularity-poll/ |title=Hillary Clinton Leads the Pack in Bloomberg Popularity Poll |author=Torregrossa, Luisita Lopez |publisher=[[Politics Daily]] |date=2010-10-12 |access-date=2011-04-28 |archive-date=2010-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101014124653/http://www.politicsdaily.com/2010/10/12/hillary-clinton-leads-the-pack-in-bloomberg-popularity-poll/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; તેમણે સતત ઊંચી સંમતિવાળું રેટીંગ પ્રાપ્ત કર્યુ છે,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gallup.com/poll/1618/Favorability-People-News.aspx#2 |title=Favorability: People in the News: Hillary Clinton |publisher=[[Gallup Poll]] |access-date=2010-12-06}}&lt;/ref&gt; અને તેમના તરફેણકારી-બિનતરફેણકારી રેટીંગ્સ 2010 દરમિયાનમાં કોઇ પણ સક્રિય, રાષ્ટ્રીય સ્તરે આગળ પડતા અમેરિકન રાજકીય વ્યક્તિની તુલનામાં સૌથી વધુ હતા. &lt;ref name=&quot;pd-pop&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://fivethirtyeight.blogs.nytimes.com/2010/11/17/is-pelosi-americas-most-unpopular-politician/ |title=Is Pelosi America’s Most Unpopular Politician? | author=[[Nate Silver|Silver, Nate]] |work=The New York Times |publisher=[[FiveThirtyEight]] |date=2010-11-17}}&lt;/ref&gt; તેમણે ગેલપના અત્યંત વખાણાયેલા પુરુષ અને સ્ત્રી સર્વેક્ષણમાં સારી કામગીરી બજાવી હતી; 2010માં તેમનું નામ અમેરિકનો દ્વારા સત નવમી
વખત અને એકંદરે પંદરમી વખત અત્યંત વખાણાયેલી મહિલા તરીકે મૂકવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gallup.com/poll/145394/Barack-Obama-Hillary-Clinton-2010-Admired.aspx? |title=Barack Obama, Hillary Clinton Are 2010's Most Admired |publisher=[[The Gallup Organization]] |date=2010-12-27 |access-date=2010-12-27}}&lt;/ref&gt;

== એવોર્ડ્સ અને બહુમાનો ==
{{Main|Hillary Rodham Clinton awards and honors}}

ક્લિન્ટને અમેરિકન અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ તરફથી તેમની આરોગ્ય, મહિલાઓ અને બાળકો માટેની પ્રવૃત્તિઓને કારણે તેમની કારકીર્દી દરમિયાન અસંખ્ય પુરસ્કારો અને સન્માનો પ્રાપ્ત કર્યા છે.  

== મતાધિકારને લગતો ઇતિહાસ ==
{{Main|Electoral history of Hillary Rodham Clinton}}
{{Election box begin |title=[[New York United States Senate election, 2000]] }}
{{Election box candidate with party link
|party      = Democratic Party (US)
  |candidate  = Hillary Rodham Clinton
  |votes      = 3,747,310
  |percentage = 55.3
  |change     =
}}
{{Election box candidate with party link
|party      = Republican Party (US)
  |candidate  = [[Rick Lazio]]
  |votes      = 2,915,730
  |percentage = 43.0
  |change     =
}}
{{Election box end}}

{{Election box begin |title=[[United States Senate election in New York, 2006|New York United States Senate election, 2006]] }}
{{Election box candidate with party link
|party      = Democratic Party (US)
  |candidate  = Hillary Rodham Clinton
  |votes      = 3,008,428
  |percentage = 67.0
  |change     = +11.7
}}
{{Election box candidate with party link
|party      = Republican Party (US)
  |candidate  = [[John Spencer (politician)|John Spencer]]
  |votes      = 1,392,189
  |percentage = 31.0
  |change     = -12.0
}}
{{Election box end}}

== નોંધ ==
{{Reflist|group=&quot;nb&quot;|3}}

== સંદર્ભો ==
{{reflist|3}}

== ગ્રંથસૂચિ ==
{{Refbegin}}
* {{Cite book |last=Bernstein |first=Carl|authorlink=Carl Bernstein |title=A Woman in Charge: The Life of Hillary Rodham Clinton |year=2007 |publisher=[[Alfred A. Knopf]] |location=New York |isbn=0-3754-0766-9 |ref=harv |postscript=&lt;!--None--&gt; }}
* {{Cite book |author=[[David Brock|Brock, David]] |title=The Seduction of Hillary Rodham |publisher=[[Free Press (publisher)|The Free Press]] |location=New York |year=1996 |isbn=0-684-83451-0}}
* {{Cite book | last=Burns | first=Lisa M. | title=First Ladies and the Fourth Estate: Press Framing of Presidential Wives | publisher=[[Northern Illinois University Press]] | location=DeKalb, Illinois | year=2008 | isbn=0-87580-391-3}}
* {{Cite book |author=Clinton, Hillary Rodham |title=[[Living History]] |location=New York|year=2003 |publisher=[[Simon &amp; Schuster]] |isbn=0-7432-2224-5 }}
* {{Cite book |author=[[Jeff Gerth|Gerth, Jeff]]|coauthors=[[Don Van Natta, Jr.|Van Natta, Jr., Don]] |title=Her Way: The Hopes and Ambitions of Hillary Rodham Clinton |year=2007 |publisher=[[Little, Brown and Company]] |location=New York |isbn=0-316-01742-6 }}
* {{Cite book | first=John | last=Heilemann |authorlink=John Heilemann | first2=Mark | last2=Halperin | authorlink2=Mark Halperin | title=[[Game Change|Game Change: Obama and the Clintons, McCain and Palin, and the Race of a Lifetime]] | publisher=[[HarperCollins]] | location=New York | year= 2010 | isbn=0-06-173363-6 }}
* {{Cite book | first=Anne E. | last=Kornblut | authorlink=Anne E. Kornblut | title=Notes from the Cracked Ceiling: Hillary Clinton, Sarah Palin, and What It Will Take for a Woman to Win | publisher=[[Crown Books]] | location=New York | year=2009 | isbn=0-307-46425-3}}
* {{Cite book |author=[[David Maraniss|Maraniss, David]] |title=First in His Class: A Biography of Bill Clinton |publisher=[[Simon &amp; Schuster]] |year=1995 |isbn=0-671-87109-9}}
* {{Cite book |author=[[Roger Morris (American writer)|Morris, Roger]] |title=Partners in Power: The Clintons and Their America |year=1996 |location=New York|publisher=[[Henry Holt and Company|Henry Holt]] |isbn=0-8050-2804-8 }}
* {{Cite book |author=[[Barbara Olson|Olson, Barbara]] |title=Hell to Pay: The Unfolding Story of Hillary Rodham Clinton |location=Washington|publisher=[[Regnery Publishing]] |year=1999 |isbn=0-89526-197-9}}
* {{Cite book |author=[[Gil Troy|Troy, Gil]] |title=Hillary Rodham Clinton: Polarizing First Lady |location=Lawrence, Kansas|publisher=[[University Press of Kansas]] |year=2006 |isbn=0-7006-1488-5}}
{{Refend}}

== વધુ વાંચન ==
{{Main|List of books about Hillary Rodham Clinton}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{Sister project links|wikt=no|b=no|q=Hillary Rodham Clinton|s=Hillary Rodham Clinton|commons=Category:Hillary Rodham Clinton|n=Category:Hillary Clinton|v=no|species=no|author=yes}}
* {{cite web|url=http://www.state.gov/secretary/|title=Secretary of State Hillary Rodham Clinton|publisher=U.S. Department of State}}
* {{cite web|url=http://www.hillaryclinton.com|title=Hillary Clinton.com - Friends of Hillary}}
* {{cite web|url=http://www.whitehouse.gov/about/first-ladies/hillaryclinton|title=Hillary Rodham Clinton|publisher=The White House|access-date=2011-04-28|archive-date=2011-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724141126/http://www.whitehouse.gov/about/first-ladies/hillaryclinton|url-status=dead}} પ્રથમ મહિલા ક્લિન્ટનની સત્તાવાર આત્મકથા
*{{dmoz|Regional/North_America/United_States/Government/Legislative_Branch/Senate/Ex-Senators/Clinton,_Hillary_Rodham_%5bD-NY%5d|Senator Hillary Rodham Clinton}}


[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]
[[શ્રેણી:અમેરિકન વ્યક્તિત્વ]]
[[શ્રેણી:૧૯૪૭માં જન્મ]]</text>
      <sha1>arr1o4n43kvjhdzl0mionl2dkr22zwc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>મસુર</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47694</id>
    <revision>
      <id>903250</id>
      <parentid>866115</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T01:43:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19371" sha1="di2pc6g8qhx507gnd0g1oudulh48cbi" xml:space="preserve">{{ભાષાંતર}}
{{taxobox
|name = મસુર
|image = 3 types of lentil.jpg
|image_caption = ત્રણ પ્રકરના મસુર
|regnum = [[Plant]]ae
|unranked_divisio = [[Angiosperms]]
|unranked_classis = [[Eudicots]]
|unranked_ordo = [[Rosids]]
|ordo = [[Fabales]]
|familia = [[Fabaceae]]
|subfamilia = [[Faboideae]]
|tribus = [[Vicieae]]
|genus = ''[[Lens (genus)|Lens]]''
|species = '''''L. culinaris'''''
|binomial = ''Lens culinaris''
|binomial_authority = Medikus
|}}


'''મસુર''' એ એક કઠોળ છે. આનું શાસ્ત્રીય નામ લેન્સ કલીનરીસ છે. આનો છોડ વાર્ષિક છોડ જે ૪૦ સેમી ઉંચા ઊગે છે. આના દાણા ફળીમાં ઊગે છે એક ફળીમાં બેદાણા હોય છે.   મસુરનો આકાર બહિર્ગોળાકર કાચ (લેન્સ) જેવો હોવાને કારણે તેને લેન્સ કલીનરીસ કહે છે. અંગ્રેજીમાં તેને લેન્ટીલ કહે છે.


==પૃષ્ઠભૂમિ==
[[File:Llenties maig.JPG|thumb| ખેતરમાં ફૂલ્યા પહેલાં મસુરના છોડ]]

નીઓલીથીક કાળમાં માણસે માટીના વાસણનો વપરાશ શરૂ કર્યો તે પહેલાના સમયથી મસુર વપરાતા આવ્યા છે. આ કાળમાં પૂર્વી વિશ્વમાં તેને ખેતી શરૂ થઈ. પુરાતાત્વીક સંશોધન જણાવે છે કે ૯,૫૦૦ થી ૧૩,૦૦૦ વર્ષો પહેલાં તેને ખવાતાં હતાં. &lt;ref name=&quot;zeldes&quot;&gt;{{Cite web  | author=Leah A. Zeldes  | title=Eat this! Lentils, a prehistoric foodstuff  | work=Dining Chicago  | publisher=Chicago's Restaurant &amp; Entertainment Guide  | date=16 February 2011  | url=http://www.diningchicago.com/blog/2011/02/16/eat-this-lentils-a-prehistoric-foodstuff/  | access-date=4 August 2011  | archive-date=24 મે 2015  | archive-url=https://web.archive.org/web/20150524035007/http://www.diningchicago.com/blog/2011/02/16/eat-this-lentils-a-prehistoric-foodstuff/  | url-status=dead  }}&lt;/ref&gt; 

મસુર પીળા, કેસરી કે લીલા રંગના હોઈ શકે છે. તેની છાલ કાળી કે ઘેરા કથિ રંગની હોય છે.&lt;ref name=&quot;zeldes&quot; /&gt; મસુરનું કદ પણ તેની જાત પ્રમાણે બદલાય છે બજારમાં મસુર અને તેની દાળ મળે છે.

==પ્રકાર==
[[File:Illustration Lens culinaris0.jpg|thumb|right|250px|૧૮૮૫માં દોરાયેલા મસુરના છોડનું વર્ણન]]

[[File:Lentils red and brown.jpg|thumb|250px|રાતા અને કથૈ રંગના મસુર]]
* કથૈ/સ્પેનિશ પૅર્ડિના
* ફ્રેન્ચ લીલા/પુય લેન્ટીલ (ઘેરા લીલા ભૂરા રંગના)
* લીલા
* કાળા/બેલુગા
* પીળા/ટૅન લેન્ટીલ (અંદરથી રાતા)
** રેડ ચીફ (ફોતરી ઉડાડેલા પીળા મસુર)
* એસ્ટન લીલા (નાના લીલા)
* રીચેલા (મધ્યમ લીલા)
* લેઈર્ડ (મોટા લીલા)
* પેટાઈટ ગોલ્ડન (છોલેલા મસુર)
* મસુર (કથૈ છાલવાળા મસુર જેઅંદરથી કેસરી હોય છે.)
** પેટાઈટ ક્રિમસન / રેડ (છાલ કાઢેલા મસુર)
* ''મેકાશિડોસ્&quot; મોટા મેક્સિકન પીળા મસુર)

આ કઠોળને તેની જાત પ્રમાણે સંપ્પોર્ણ પણે રંધાવા માટે ૧૦ થી ૪૦ મિનિટ જેVઅલો સમય લાગે છે. નાના દાણા ઝડપથી રંધાય છે. છાલ કાઢેલા દાના ઝડપથી રંધાય છે. રાતા મસૂરમાંથી માટી જેવી સોડમ આવે છે. મસુર સંપૂર્ણ દક્ષિણ એશિયા, પશ્ચિમ એશિયા અને ભૂમદ્ય ક્ષેત્રમાં ઊગાડવામાં આવે છે. પ્રાયઃ આને ચોખા સાથે મેળવીને રંધાય છે કેમકે તે બંનેનો રાંધવા માટૅ નો સ્મય લગભગ સમાન છે. પશ્ચિમ એશિયામાં મસુર અને ચોખાને મિશ્ર કરીને એક ખીચડી જેવી બનાવાય છે આ વાનગીને &quot;મુજદ્દારા&quot; કે 'મેજાદ્રા&quot; કહે છે. ઈજિપ્તમાં તેને ખુશરી કહે છે. ખુશરી એ ઇજિપ્તની બે માંની એક રાષ્ટ્રીય વાનગી છે. યુરોપ, ઉત્તર અને દક્ષિણ અમેરિકામાં મસુરમાંથી એક સ્વાદીષ્ટ અને પોષક સૂપ બનાવવામાં આવે છે. અમુક સમયે ત્યાં આ સૂપને ચિકન કે પોર્કના માંસ સાથે રાંધીને સૂપ બનાવાય છે.   

સુકવની કરેલા મસુરને ફણગાવીને પણ ખાઈ શકાય છે. આમ કરતાં તેના પોષક તત્વો બદલાઈ જાય છે


મધ્યમ તાપ સુધી રાંધતા મસુરના દાણા આખા રહે છે. પણ છાલ વગરના મસુર રાંધતા એક ઘટ્ટ પ્રવાહી બની જાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web | author= | title=Red lentil recipes | url=http://www.bbc.co.uk/food/red_lentil | publisher=BBC | date=2011  | access-date=4 August 2011}}[]&lt;/ref&gt;

==પોષકતત્વો અને સ્વાસ્થ્ય લાભ==
{{nutritionalvalue
| name = મસુર, કાચા (સુષ્ક વજન)
| kJ=1477
| water=10.4 g
| protein=26 g
| fat=1 g
| carbs = 60 g
| sugars = 2 g
| fiber=31 g
| calcium_mg=56
| iron_mg=7.54
| magnesium_mg=122
| phosphorus_mg=451
| potassium_mg=955
| sodium_mg=6
| zinc_mg=4.78
| thiamin_mg=0.87
| folate_ug=479
| right=1
| source_usda=1 }}

મસુરમાંથી મળતી ૩૦ % કેલેરી પ્રોટીન સ્વરૂપે હોય છે. આને કારણે તે સોયાબીન અને હમ્પ પછી વજનની દ્રષ્ટિએ ત્રીજો સૌથી વધુ પ્રોટીન ધરાવતું કઠોળ છે.&lt;ref&gt;Callaway JC (2004). Hempseed as a nutritional resource: an overview. Euphytica 140:65-72.&lt;/ref&gt; મસુરના પ્રોટીનમાં આઈસોલ્યુસાઈન અને લાયસાઈન જેવા આવશ્યક એમોનો એસિડ હોય છે. પશ્ચિમ એશિયા અને ભારત જેવા દેશોમાં કે જ્યાં મોટી વસ્તી શાકાહારી છે ત્યાં મસુર પ્રોટીનનો એક મુખ્ય અને સસ્તો સ્રોત છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.glisonline.com/aminoacids.php |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2013-02-24 |archive-date=2010-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100125035213/http://www.glisonline.com/aminoacids.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  મસુર બે અન્ય આવશ્યક એમિનો એસિડ મેથિઓનાઈન અને સીસ્ટાઈનની ગેરહાજર હોય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.ag.ndsu.edu/pubs/alt-ag/lentil.htm |title= Lentil |author= Randy Sell |publisher= [[North Dakota State University]] Department of Agricultural Economics |access-date= 2011-12-14 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090621014402/http://www.ag.ndsu.edu/pubs/alt-ag/lentil.htm |archive-date= 2009-06-21 |url-status= live }}&lt;/ref&gt; પરંતુ તેને ફણવાવીને ઉપયોગમં લેતા આ એમિનો એસિડ પણ તેમાં નિર્માણ થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bitterpoison.com/protein/11248 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2013-02-24 |archive-date=2013-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130324053142/http://www.bitterpoison.com/protein/11248/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

તે સિવાય મસુરમાંથી પાચક રેષા, ફોલેટ, વિટામીન B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; અને ક્ષારો પણ મળે છે. લાલ મસુરમાં લીલા મસુરના પ્રમાણમાં ઓછા પારક રેષા (૧૧% ને ૩૧%)હોય છે. 
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nal.usda.gov/fnic/foodcomp/search/ |title=USDA nutrient database |access-date=2013-02-24 |archive-date=2015-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150303184216/http://www.nal.usda.gov/fnic/foodcomp/search/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ''હેલ્થ'' નામના સામયિકે મસુરને  પાંચ સ્વાસ્થ્યવર્ધક ખોરાકમાં ગણ્યું છે. &lt;ref name=&quot;Raymond 2006&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.health.com/health/article/0,,20410301,00.html |title=World's Healthiest Foods: Lentils (India) |first=Joan |last=Raymond |month=March | year=2006 |work=Health Magazine}}&lt;/ref&gt; મસુરને ચોખા કે નાના પાસ્તા સાથે મેળવીને ખવાય છે જેથી તે એક સંપૂર્ણ પ્રોટીન વાનગી બને છે.

મસુરમાં પોષણ વિરોધી તત્ત્વો પણ હોય છે. જેમ કે ટ્રીપ્સીન ઈનહીબીટર્સ અને ઉચ્ચ માત્રામાં ફાયટેટ. ટ્રીપસીન નામનું ઉત્સેચક પાચન ક્રિયા પર અસર કરે છે જ્યારે ફાયટેત્સ પાચક ક્ષારોની જેવીક ઉપલબ્ધી ઘટાડે છે. &lt;ref&gt;[http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/jf00046a039 &quot;Effect of processing on some anti-nutritional factors of lentils&quot;], ''J. Agric. Food Chem.''&lt;/ref&gt; મસુરને પાણીમાં આખી રાત પલાળીને મુકતાં તેના ફાયટેટનું પમાણ ઘટાડી શકાય છે. 

મસુર માનવ શરીને જોઈતા ખાદ્ય લોહતત્ત્વનો ઉત્તમ સ્રોત છે.&lt;ref&gt;[http://www.vrg.org/nutrition/iron.htm &quot;Iron: food sources&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121015085938/http://www.vrg.org/nutrition/iron.htm |date=2012-10-15 }}, VRG&lt;/ref&gt;

==ઉત્પાદન==
[[File:2005lentil.PNG|250px|thumb|૨૦૦૫માં લેન્ટીલ (મસુર) ની પેદાશ]]
[[Image:Lentiloutput.png|thumb|250px|right|મસુરનું વિશ્વવ્યાપી ઉત્પાદન]]
મસુર પાણીની ઉણપ ધરાવતા શુષ્ક ક્ષેત્રમાં વિકસી શકે છે. આને કારાણે આને વિશ્વમાં લગભગ દએક ક્ષેત્રમાં ઉગાડી શકાય છે. FAO અનુસાર ૨૦૦૯માં મસુરનું ઉત્પાદન ૨.૯૧૭ મેટ્રિક ટન જેટલું હતું, જેમાંનુ મોટાભાગનું ઉત્પાદન કેનેડા, ભારત, ટર્કી અને યુનાયટેડ સ્ટેટ્સમાં થતું હતું. 

વિશ્વના કુલ મસુર ઉત્પાદનનો પા ભાગ ભારતમાં પેદા થાય છે અને મોટા ભાગનો સ્થાનીય બજારમં જ વેચાઈ જાય છે. કેનેડા એ મસુરનું સૌથી મોટો નિકાસકાર દેશ છે. કેનેડામાં  મસુરનું ઉત્પાદન સાસ્કેચેવાન ક્ષેત્રમાં થાય છે. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.agr.gc.ca/pol/mad-dam/index_e.php?s1=pubs&amp;s2=spec&amp;PHPSESSID=1d7c05ebd65aa90dd7ff96aba3cc7f64 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2013-02-24 |archive-date=2010-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100725143021/http://www.agr.gc.ca/pol/mad-dam/index_e.php?s1=pubs&amp;s2=spec&amp;PHPSESSID=127b3f0ed6bd443362c40a84cafa1338 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;50%&quot;
! colspan=&quot;3&quot;|૨૦૦૯માં વિશ્વના મસુરના ૧૦ મુખ્ય ઉત્પાદક
|-
! દેશ
! ઉત્પાદન (ટન)
! નોંધ
|-
| {{flag|કેનેડા}} || align=&quot;right&quot; | 1,510,200 || align=&quot;right&quot; |
|-
| {{flag|ભારત}} || align=&quot;right&quot; | 950,000   || align=&quot;right&quot; |
|-
| {{flag|તુર્કી}} || align=&quot;right&quot; | 302,181 || align=&quot;right&quot; |
|-
| {{flag|અમેરિકા}} || align=&quot;right&quot; | 265,760   || align=&quot;right&quot; |
|-
| {{flag|ઑસ્ટ્રેલિયા}} || align=&quot;right&quot; | 143,000   || align=&quot;right&quot; |
|-
| {{flag|ઇથિયોપિયા}} || align=&quot;right&quot; | 123,777   || align=&quot;right&quot; |
|-
| {{flag|ચીન}} || align=&quot;right&quot; | 120,000   || align=&quot;right&quot; |
|-
| {{flag|સીરિયા}} || align=&quot;right&quot; | 102,461   || align=&quot;right&quot; |
|-
| {{flag|ઈરાન}} || align=&quot;right&quot; | 83,985   || align=&quot;right&quot; |
|-
| {{flag|બાંગ્લાદેશ}} || align=&quot;right&quot; | 60,537   || align=&quot;right&quot; |
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot;  |{{noflag}}World
! style=&quot;text-align: right;&quot; | 3,917,923
! style=&quot;text-align: right;&quot; | A
|-
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;font-size:.7em&quot;|No symbol = official figure, P = official figure, F = FAO estimate, * = Unofficial/semiofficial/mirror data, C = Calculated figure A = Aggregate (may include official, semiofficial or estimates);&lt;br&gt;
Source: [http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor Food And Agricultural Organization of United Nations: Economic And Social Department: The Statistical Division] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120619130038/http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor |date=2012-06-19 }}
|}

==સંસ્કૃતિમાં==
આનો આકાર બહિર્ગોળાકાર વક્રકાચ જેવો હોય છે. આને અંગ્રેજીમાં લેન્સ કહે છે આથી અંગ્રેજીમાં લેન્ટીલ એવું નામ પડ્યું છે.

લેન્ટીલનો પ્રાચીનત્તમ ઉલ્લેખ હીબ્રુ બાઈબલમાં જોવા મલે છે તેના અનુસાર જેકબે બાફેલા મસુર આપીને ઈશુના જન્મ હક્કો ખરીદ્યા હતા. &lt;ref&gt;{{bible|Genesis 25:34}}, http://www.mechon-mamre.org/p/pt/pt0125.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190129013725/http://www.mechon-mamre.org/p/pt/pt0125.htm |date=2019-01-29 }}&lt;/ref&gt; યહૂદી સમ્સ્કૃતિમાં મૃત્યુ શોકમાં બાફેલા ઈંડા સાથે મસુર ખવાય છે કેમકે તેનો ગોળાકાર મૃત્યુ થી જન્મ સુધીનું ચક્ર સૂચવે છે 

પ્રાચીન ઈરાની લોકો ભાત પર બાફેલા મસૂર રેડીને ખાતા. 

ઈથોપિયામાં મસુર બાફીને કીકે અથવા કીક વોટ નામની વાનગી ખવાય છે. આ વાનગી ત્યાંના રાષ્ટ્રીય ખોરાક ઈન્જેરા નામના ચપટા પાઉં સાથે ખવાય છે. અહીં બાફેલી મસુરની દાળને નવજાત બાળક્ને પ્રથમ અન્ન તરીકે અપાય છે. 


ભારતમાં ઘણાં મંદિરોમાં મસુરને ફણગાવીને ભગવાનને ધરવામાં આવે છે. દક્ષિણ ભારતમાં વરલક્ષ્મી નામનું વ્રત કરનારી મહિલાઓ એકબીજાને ફણગાવેલા કઠોળ આપે છે. આને સૌથી સુંદર ખોરાક મનાય છે કેમકે રામ્ધવા છતાં તેના આંતરીક ઢાંચામાં ફરક આવતો નથી. 

ઈટલીમા નવાવર્ષની સંધ્યાએ આવનારું અન્વું વર્ષ સમૃદ્ધ રહે માટે લેન્ટીલ (મસુર) ખાવામાં આવે છે કેમકે તેનો ગોળ સિક્કા જેવા આકારના હોય છે.  

શિયા મુસલમાન મત પ્રમણે મસુરને સિત્તેર પયગમ્બરોના આશિર્વાદ મળેલા છે જેમાં જીસ અને મહોમ્મદ પણ શામિલ છે. &lt;ref&gt;''Jesus through Shiite Narrations,'' Chapter: &quot;Preaching of Jesus. No. 63&quot;, http://www.al-islam.org/jesus_shiite_narrations/21.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131006084852/http://www.al-islam.org/jesus_shiite_narrations/21.htm |date=2013-10-06 }}&lt;/ref&gt;

સિન્ડ્રેલાની વાર્તાના ગ્રીમ્સ દ્વારા લખેલ સંક્સ્લરણમાં. સિન્ડ્રેલાની સાવકી માતા તેને રાખમાંથી મસુર વીણવાનું કાર્ય સોંપે છે. જો તે કાર્ય પૂર્ણ કરે તો તેને રાજાના  જન્મ દિસવસના નૃત્યમાં જવાની પરવાનગી મળે.

==સંદર્ભ==
{{Reflist|2}}


[[શ્રેણી:કઠોળ]]</text>
      <sha1>di2pc6g8qhx507gnd0g1oudulh48cbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>કંઢેરાઈ (તા. ભુજ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54642</id>
    <revision>
      <id>903233</id>
      <parentid>813961</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T16:16:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3195" sha1="2oqtu5u666kc69tplu19ri0szfpjxjf" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Jurisdiction |
native_name = કંઢેરાઈ | 
type = ગામ | 
latd = 23.216654 | longd = 69.877071|
locator_position = right | 
state_name = ગુજરાત |
state_name2 = |
district = [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] |
leader_title = |
leader_name = |
altitude = |
population_as_of = |
population_total = | 
population_density = |
area_magnitude= sq. km |
area_total = |
area_telephone = |
postal_code = |
vehicle_code_range = GJ-12|
sex_ratio = |
unlocode = |
website = |
footnotes = |
સ્થિતિ=યોગ્ય
}}
'''કંઢેરાઈ''' [[ભારત]]ના [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[કચ્છ]] જિલ્લાના [[ભુજ તાલુકો|ભુજ તાલુકામાં]] આવેલું એક ગામ છે&lt;ref name=&quot;bvndp1234&quot;&gt;{{cite web
 |url = http://kutchdp.gujarat.gov.in/kutch/marugam-4.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325172325/https://kutchdp.gujarat.gov.in/kutch/marugam-4.htm |archive-date=૨૫ માર્ચ ૨૦૧૬
 |title      = કચ્છ જિલ્લા પંચાયતની વેબસાઇટ પર ભુજ તાલુકાના ગામોની યાદી
 |last       = જિલ્લા-પંચાયત
 |first      =  કચ્છ
 |date       = 
 |website    = 
 |publisher  = ગુજરાત સરકાર
 |access-date = 
}}&lt;/ref&gt;. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], નોકરી તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[મગ]] , [[તલ]], [[બાજરી]], [[જુવાર]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે&lt;ref name=&quot;bvndp1234&quot;/&gt;.

કંડેરાઈના તેના ધાબળા અને તેને બનાવતા એક માત્ર વણકર પરિવાર માટે પ્રખ્યાત છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://m.dailyhunt.in/news/india/gujarati/gujarat-epaper-gujarat/kanderai+dhabala+banavato+ek+matr+kachchhi+vanakar+parivar-newsid-58277173|title=કંડેરાઈ ધાબળા બનાવતો એક માત્ર 'કચ્છી વણકર પરિવાર' - Gujarat {{!}} DailyHunt|newspaper=DailyHunt|language=en|access-date=૪ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૭|archive-date=2019-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213064227/https://m.dailyhunt.in/news/india/gujarati/gujarat-epaper-gujarat/kanderai+dhabala+banavato+ek+matr+kachchhi+vanakar+parivar-newsid-58277173|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

----
{{ભુજ તાલુકાના ગામ}}

== સંદર્ભ ==
{{reflist}}

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:ભુજ તાલુકો]]</text>
      <sha1>2oqtu5u666kc69tplu19ri0szfpjxjf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ચર્ચા:શ્રીનિવાસ રામાનુજન</title>
    <ns>1</ns>
    <id>58565</id>
    <revision>
      <id>903222</id>
      <parentid>903215</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T15:24:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-42933-72|~2026-42933-72]] ([[User talk:~2026-42933-72|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને  [[User:Ashok modhvadia|Ashok modhvadia]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા.</comment>
      <origin>379128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="545" sha1="ivy1c222ba5wj3ncmvjgk8om7ezlu5r" xml:space="preserve">* ફેરફાર પાછા વાળવાનું કારણ : (૧૦૦% કોપી-પેસ્ટ, અંગત નામે) (સં: [http://www.divyabhaskar.co.in/article/uguj-true-friend-of-mathematic-1676361.html અખબારનો લેખ])--[[:User:Ashok modhvadia|&lt;b&gt;&lt;font color=&quot;magenta&quot;&gt;અશોક મોઢવાડીયા&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Ashok modhvadia|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Ashok modhvadia|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૦૦:૨૯, ૩ જુલાઇ ૨૦૧૪ (IST)</text>
      <sha1>ivy1c222ba5wj3ncmvjgk8om7ezlu5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>એકલવ્ય અવોર્ડ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71340</id>
    <revision>
      <id>903230</id>
      <parentid>427248</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T15:37:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="806" sha1="oxtixhg3dwd36eei2y0qj8m0r2v67g7" xml:space="preserve">'''એકલવ્ય એવોર્ડ''' આંતરરાષ્ટ્રીયકક્ષાએ માન્ય ફેડરેશન ઘ્વારા યોજાતી સ્પર્ધામાં પ્રથમ, દ્રિતીય કે તૃતીય સ્થાન મેળવી વિજેતા થનાર [[ગુજરાત]] રાજ્યના ખેલાડીને આપવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;http://article.wn.com/view/WNATa7ee237ceb91ba22aa330c85c657c038/{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

આ પુરસ્કારની રાશિ રૂા. ૧.૦૦ લાખ હોય છે.

{{સંદર્ભો}}
{{સબસ્ટબ}}

[[શ્રેણી:પારિતોષિકો]]</text>
      <sha1>oxtixhg3dwd36eei2y0qj8m0r2v67g7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ઇન્કલાબ ઝિંદાબાદ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91447</id>
    <revision>
      <id>903218</id>
      <parentid>830883</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6956" sha1="asz5op3vzknug4213sj87icqvf5bcz5" xml:space="preserve">'''ઇન્કલાબ ઝિંદાબાદ''' ({{lang-ur|{{Nastaliq|اِنقلاب زِنده باد}}}}; {{Lang-hi|इंक़लाब ज़िन्दाबाद}}) એક [[ઉર્દૂ ભાષા|ઉર્દૂ]]-[[હિંદી ભાષા|હિંદી]] નારો&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://dsalsrv02.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.0:1:2481.caturvedi|title=inqalab {{!}} A Practical Hindi-English Dictionary|website=DSAL {{!}}}}{{Dead link|date=મે 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/inquilab|title=inquilab {{!}} Definition of inquilab in English by Oxford Dictionaries|website=Oxford Dictionaries {{!}} English|access-date=૨૨ માર્ચ ૨૦૧૮|archive-date=2018-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180804201409/https://en.oxforddictionaries.com/definition/inquilab|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/hindi/azab+gazab-epaper-azabgaz/inkalab+jindabad+ka+nara+kisane+diya-newsid-71491288|title=इंकलाब जिंदाबाद का नारा किसने दिया ? - Azab Gazab &lt;nowiki&gt;{{!}}&lt;/nowiki&gt; DailyHunt|work=DailyHunt|access-date=2018-08-04|language=en|archive-date=2018-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180804201302/https://m.dailyhunt.in/news/india/hindi/azab+gazab-epaper-azabgaz/inkalab+jindabad+ka+nara+kisane+diya-newsid-71491288|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; છે, જેનું ભાષાંતર &quot;ક્રાંતિ અમર રહો!&quot; એવું થાય છે.

આ નારો ઉર્દૂ કવિ અને ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સેનાની મૌલાના હસરત મોહાની દ્વારા ૧૯૨૧માં રચવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4g1_BAAAQBAJ&amp;pg=PA2&amp;dq=zindabad+mohani|title=Indian Philately Digest|last=Pandya|first=Prashant H.|date=૧ માર્ચ ૨૦૧૪|publisher=Indian Philatelists' Forum|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://fp.brecorder.com/2005/06/20050618282881|title=LITERACY NOTES: Hasrat Mohani – a unique poet &amp; politician|date=૧૮ જૂન ૨૦૦૫|work=Business Recorder|archive-url=https://web.archive.org/web/20180406065746/https://fp.brecorder.com/2005/06/20050618282881/|archive-date=૬ એપ્રિલ ૨૦૧૮|access-date=૬ એપ્રિલ ૨૦૧૮}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/india/india-remembers-maulana-hasrat-mohani-who-gave-the-revolutionary-slogan-inquilab-zindabad_1963758.html|title=India remembers Maulana Hasrat Mohani who gave the revolutionary slogan 'Inquilab Zindabad'|last=|first=|date=૨ જાન્યુઆરી ૨૦૧૭|work=Zee News|language=en|access-date=૬ એપ્રિલ ૨૦૧૮|via=|archive-date=2018-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119161330/http://zeenews.india.com/india/india-remembers-maulana-hasrat-mohani-who-gave-the-revolutionary-slogan-inquilab-zindabad_1963758.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; તે [[ભગત સિંહ]] (૧૯૦૭ - ૧૯૩૧) દ્વારા ૧૯૨૦ના દાયકામાં તેમના ભાષણો અને લખાણો દ્વારા લોકપ્રિય બન્યો હતો. તે ''હિન્દુસ્તાન સોશિયાલિસ્ટ રિપબ્લિકન એસોસિયેશન''નો સત્તાવાર નારો હતો.&lt;ref name=&quot;livehistory_2017_inquilab_article&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.livehistoryindia.com/snapshort-histories/2017/08/06/inquilab-zindabad-a-war-cry-for-change|title=Inquilab Zindabad: A War Cry for Change|access-date=2018-04-06|archive-date=2018-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180110234242/https://www.livehistoryindia.com/snapshort-histories/2017/08/06/inquilab-zindabad-a-war-cry-for-change|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; એપ્રિલ ૧૯૨૯માં આ નારો ભગત સિંહ અને તેમના સાથી બી. કે. દત્ત વડે સંસદમાં બોમ્બ ફોડ્યા પછી પોકારવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Habib|first=S. Irfan|date=૨૦૦૭|title=Shaheed Bhagat Singh and his Revolutionary Inheritance|url=http://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/037698360703400205|journal=Indian Historical Review|volume=34.2|pages=૭૯-૯૪|via=sagepub}}&lt;/ref&gt; પછીથી, જૂન ૧૯૨૯માં પ્રથમ વખત દિલ્હી હાઇકોર્ટમાં જાહેરમાં તેમના સંયુક્ત નિવેદનમાં પણ તેનો સમાવેશ થયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.marxists.org/archive/bhagat-singh/1929/06/06.htm|title=Full Text of Statement of S. Bhagat Singh and B.K. Dutt in the Assembly Bomb Case|last=Singh|first=Bhagat|website=www.marxists.org|access-date=2018-04-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;book_bhagat_singh_speeches_writings_2007&quot;&gt;{{Cite web|url=https://archive.org/stream/BhagatSinghSelectSpeechesAndWritingsD.N.Gupta/Bhagat%20Singh%20Select%20Speeches%20And%20Writing's%20-%20D.N.%20Gupta|title=Bhagat Singh: Select Speeches And Writings, Edited by D. N. Gupta|website=archive.org|access-date=2018-04-06}}&lt;/ref&gt; ત્યારથી, આ નારો [[ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળ]]ના આંદોલનોમાં વારંવાર પોકારવામાં આવતો હતો. સ્વતંત્રતા સંગ્રામ પર આધારિત ભારતીય રાજકીય નવલકથાઓમાં આ નારો ઘણી વખત વિવિધ પાત્રો દ્વારા પોકારાતો જોવા મળે છે.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=j1Abhv0NUaUC&amp;pg=PA42&amp;dq=inquilab+zindabad&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=sTV6VIe7GoPzPIr7gYgH&amp;ved=0CCoQ6AEwAjgK#v=onepage&amp;q=inquilab%20zindabad&amp;f=false|title=Indian Political Novel in English|last=Bhatnagar|first=O.P.|publisher=Saruk and Sons|year=૨૦૦૭|isbn=9788176257992|location=Delhi|page=૪૨|pages=}}&lt;/ref&gt;

આ નારો હવે સમાજવાદીઓ અને સામ્યવાદીઓ, ખાસ કરીને [[ભારતીય સામ્યવાદી પક્ષ (માર્ક્સવાદી)|CPI (M)]], CPI અને ડાબેરી રાજકીય પક્ષો દ્વારા વારંવાર વપરાય છે.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}}

[[શ્રેણી:ભારતનો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ]]</text>
      <sha1>asz5op3vzknug4213sj87icqvf5bcz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>હાર્દિક પંડ્યા</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104402</id>
    <revision>
      <id>903227</id>
      <parentid>903141</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T15:34:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/AlphaVictorDelta0107|AlphaVictorDelta0107]] ([[User talk:AlphaVictorDelta0107|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને  [[User:Dsvyas|Dsvyas]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા.</comment>
      <origin>901429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5156" sha1="bm9qxu0wvoq26og90j4m2bzertqyd1i" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
| name = હાર્દિક પંડ્યા
| image = Hardik Pandya in PMO New Delhi.jpg
| caption = પંડ્યા ૨૦૨૪માં
| fullname = હાર્દિક હિમાંશુ પંડ્યા
| birth_date = {{Birth date and age|1993|10|11|df=yes}}
| birth_place = [[સુરત]], ગુજરાત, ભારત
| nickname = હૈરી&lt;ref&gt;{{cite web|title=Virat as 'Cheeku', Dhoni as 'Mahi' - The fascinating story behind the nicknames of Indian cricketers|url=http://www.dnaindia.com/sport/report-watch-revealed-here-s-why-virat-kohli-is-called-cheeku-or-ms-dhoni-is-addressed-as-mahi-2186522|publisher=DNA India|access-date= 3 August 2016}}&lt;/ref&gt;
| heightm = 
| batting = જમણેરી
| bowling = જમણેરી ઝડપી-મધ્યમ
| role = ઓલ-રાઉન્ડર
| family = કૃણાલ પંડ્યા (ભાઈ)&lt;br /&gt;નતાશા સ્તનકોવિક (પત્ની)

| international = હા
| internationalspan = 2016–ચાલુ
| country = ભારત
| testdebutdate = 26 જુલાઈ
| testdebutyear = 2017
| testdebutagainst = શ્રીલંકા
| testcap = 289
| lasttestdate = 30 ઔગસ્ટ
| lasttestyear = 2018
| lasttestagainst = ઇંગ્લેન્ડ

| odicap = 215
| odidebutagainst = ન્યુઝીલેન્ડ
| odidebutdate = 16 ઓક્ટોબર
| odidebutyear = 2016
| lastodidate = 9 જુલાઈ
| lastodiyear = 2019
| lastodiagainst = ન્યુઝીલેન્ડ

| T20Icap = 58
| T20Idebutagainst = ઑસ્ટ્રેલિયા
| T20Idebutdate = 26 જાન્યુઆરી
| T20Idebutyear = 2016
| lastT20Ifor = ભારત
| lastT20Idate = 22 સપ્ટેમ્બર
| lastT20Iyear = 2019
| lastT20Iagainst = દક્ષિણ આફ્રિકા

| club1 = [[બરોડા ક્રિકેટ ટીમ|બરોડા]]
| year1 = 2012/13–ચાલુ
| clubnumber1 = 
| year2 = 2015–ચાલુ
| club2 = [[મુંબઈ ઇન્ડિયન્સ]]
| clubnumber2 = 33
| columns = 3
| column1 = [[ટેસ્ટ ક્રિકેટ|Test]]
| column2 = [[એક દિવસીય આંતરરાષ્ટ્રીય|ODI]]
| column3 = [[Twenty20 International|T20I]]
| matches1 = 11
| matches2 = 45
| matches3 = 38
| runs1 = 532
| runs2 = 757
| runs3 = 296
| bat avg1 = 36.80
| bat avg2 = 29.24
| bat avg3 = 16.44
| 100s/50s1 = 1/4
| 100s/50s2 = 0/4
| 100s/50s3 = 0/0
| top score1 = 108
| top score2 = 83
| top score3 = 33 [[નાબાદ|*]]
| deliveries1 = 498
| deliveries2 = 1,604
| deliveries3 = 665
| wickets1 = 17
| wickets2 = 45
| wickets3 = 36
| bowl avg1 = 33.71
| bowl avg2 = 32.38
| bowl avg3 = 25.61
| fivefor1 = 1
| fivefor2 = 0
| fivefor3 = 0
| tenfor1 = 0
| tenfor2 = 0
| tenfor3 = 0
| best bowling1 = 5/28
| best bowling2 = 4/30
| best bowling3 = 4/38
| catches/stumpings1 = 7/–
| catches/stumpings2 = 16/–
| catches/stumpings3 = 23/–
| source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/625371.html ESPNcricinfo
| date = 22 સપ્ટેમ્બર 2019
}}
'''હાર્દિક હિમાંશુ પંડ્યા''' (જન્મ: ૧૧ ઓક્ટોબર ૧૯૯૩) એક ભારતીય આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટર છે જે ઘરેલુ ક્રિકેટમાં બરોડા ક્રિકેટ ટીમ અને ''ઇન્ડિયન પ્રીમિયર લીગ'' (આઇપીએલ) માં ''મુંબઈ ઇન્ડિયન્સ'' માટે રમે છે. તે એક ઓલ-રાઉન્ડર છે જે જમણેરી બેટ્સમેન જમણેરી ઝડપી-મધ્યમ ગોલંદાજ છે. તે કૃણાલ પંડ્યાના નાના ભાઈ છે. હાર્દિક પંડ્યાએ ૧૧ ટેસ્ટ, ૪૫ વન ડે ઇન્ટરનેશનલ અને ૩૮ ટ્વેન્ટી ૨૦ આંતરરાષ્ટ્રીય રમતો રમી છે.

==પારિવારિક જીવન==
પંડ્યાનો જન્મ [[સુરત]], [[ગુજરાત]] ખાતે થયો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://espncricinfo.com/india/content/player/625371.html|title=Players and Officials – Hardik Pandya|work=Cricinfo}}{{Dead link|date=માર્ચ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;તેમના પિતાનુ નામ હિમાંશુ છે. કૃણાલ પંડ્યા (ક્રિકેટર) એમના મોટા ભાઇ છે.

== આઇ.પી.એલ ==
'''ઇન્ડિયન પ્રીમિયર લીગ''' (આઇ.પી.એલ) ૨૦૨૨ માં તે [[ગુજરાત ટાઇટન્સ]] ટીમ નો કેપ્ટન છે.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

==બાહ્ય કડીઓ==
* {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}}

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:૧૯૯૩માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:ક્રિકેટર]]</text>
      <sha1>bm9qxu0wvoq26og90j4m2bzertqyd1i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903228</id>
      <parentid>903227</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T15:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Dsvyasએ દિશાનિર્દેશન કરીને પાના [[હાર્દિક પણ્ડ્યા]]ને [[હાર્દિક પંડ્યા]] પર વાળ્યું પણ પાછળ દિશાનિર્દેશન છોડ્યું નહી: ભાંગફોડ પાછી વાળી, અયોગ્ય જોડણી દૂર કરી મૂળ લેખ પુનઃસ્થાપિત</comment>
      <origin>901429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5156" sha1="bm9qxu0wvoq26og90j4m2bzertqyd1i" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
| name = હાર્દિક પંડ્યા
| image = Hardik Pandya in PMO New Delhi.jpg
| caption = પંડ્યા ૨૦૨૪માં
| fullname = હાર્દિક હિમાંશુ પંડ્યા
| birth_date = {{Birth date and age|1993|10|11|df=yes}}
| birth_place = [[સુરત]], ગુજરાત, ભારત
| nickname = હૈરી&lt;ref&gt;{{cite web|title=Virat as 'Cheeku', Dhoni as 'Mahi' - The fascinating story behind the nicknames of Indian cricketers|url=http://www.dnaindia.com/sport/report-watch-revealed-here-s-why-virat-kohli-is-called-cheeku-or-ms-dhoni-is-addressed-as-mahi-2186522|publisher=DNA India|access-date= 3 August 2016}}&lt;/ref&gt;
| heightm = 
| batting = જમણેરી
| bowling = જમણેરી ઝડપી-મધ્યમ
| role = ઓલ-રાઉન્ડર
| family = કૃણાલ પંડ્યા (ભાઈ)&lt;br /&gt;નતાશા સ્તનકોવિક (પત્ની)

| international = હા
| internationalspan = 2016–ચાલુ
| country = ભારત
| testdebutdate = 26 જુલાઈ
| testdebutyear = 2017
| testdebutagainst = શ્રીલંકા
| testcap = 289
| lasttestdate = 30 ઔગસ્ટ
| lasttestyear = 2018
| lasttestagainst = ઇંગ્લેન્ડ

| odicap = 215
| odidebutagainst = ન્યુઝીલેન્ડ
| odidebutdate = 16 ઓક્ટોબર
| odidebutyear = 2016
| lastodidate = 9 જુલાઈ
| lastodiyear = 2019
| lastodiagainst = ન્યુઝીલેન્ડ

| T20Icap = 58
| T20Idebutagainst = ઑસ્ટ્રેલિયા
| T20Idebutdate = 26 જાન્યુઆરી
| T20Idebutyear = 2016
| lastT20Ifor = ભારત
| lastT20Idate = 22 સપ્ટેમ્બર
| lastT20Iyear = 2019
| lastT20Iagainst = દક્ષિણ આફ્રિકા

| club1 = [[બરોડા ક્રિકેટ ટીમ|બરોડા]]
| year1 = 2012/13–ચાલુ
| clubnumber1 = 
| year2 = 2015–ચાલુ
| club2 = [[મુંબઈ ઇન્ડિયન્સ]]
| clubnumber2 = 33
| columns = 3
| column1 = [[ટેસ્ટ ક્રિકેટ|Test]]
| column2 = [[એક દિવસીય આંતરરાષ્ટ્રીય|ODI]]
| column3 = [[Twenty20 International|T20I]]
| matches1 = 11
| matches2 = 45
| matches3 = 38
| runs1 = 532
| runs2 = 757
| runs3 = 296
| bat avg1 = 36.80
| bat avg2 = 29.24
| bat avg3 = 16.44
| 100s/50s1 = 1/4
| 100s/50s2 = 0/4
| 100s/50s3 = 0/0
| top score1 = 108
| top score2 = 83
| top score3 = 33 [[નાબાદ|*]]
| deliveries1 = 498
| deliveries2 = 1,604
| deliveries3 = 665
| wickets1 = 17
| wickets2 = 45
| wickets3 = 36
| bowl avg1 = 33.71
| bowl avg2 = 32.38
| bowl avg3 = 25.61
| fivefor1 = 1
| fivefor2 = 0
| fivefor3 = 0
| tenfor1 = 0
| tenfor2 = 0
| tenfor3 = 0
| best bowling1 = 5/28
| best bowling2 = 4/30
| best bowling3 = 4/38
| catches/stumpings1 = 7/–
| catches/stumpings2 = 16/–
| catches/stumpings3 = 23/–
| source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/625371.html ESPNcricinfo
| date = 22 સપ્ટેમ્બર 2019
}}
'''હાર્દિક હિમાંશુ પંડ્યા''' (જન્મ: ૧૧ ઓક્ટોબર ૧૯૯૩) એક ભારતીય આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટર છે જે ઘરેલુ ક્રિકેટમાં બરોડા ક્રિકેટ ટીમ અને ''ઇન્ડિયન પ્રીમિયર લીગ'' (આઇપીએલ) માં ''મુંબઈ ઇન્ડિયન્સ'' માટે રમે છે. તે એક ઓલ-રાઉન્ડર છે જે જમણેરી બેટ્સમેન જમણેરી ઝડપી-મધ્યમ ગોલંદાજ છે. તે કૃણાલ પંડ્યાના નાના ભાઈ છે. હાર્દિક પંડ્યાએ ૧૧ ટેસ્ટ, ૪૫ વન ડે ઇન્ટરનેશનલ અને ૩૮ ટ્વેન્ટી ૨૦ આંતરરાષ્ટ્રીય રમતો રમી છે.

==પારિવારિક જીવન==
પંડ્યાનો જન્મ [[સુરત]], [[ગુજરાત]] ખાતે થયો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://espncricinfo.com/india/content/player/625371.html|title=Players and Officials – Hardik Pandya|work=Cricinfo}}{{Dead link|date=માર્ચ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;તેમના પિતાનુ નામ હિમાંશુ છે. કૃણાલ પંડ્યા (ક્રિકેટર) એમના મોટા ભાઇ છે.

== આઇ.પી.એલ ==
'''ઇન્ડિયન પ્રીમિયર લીગ''' (આઇ.પી.એલ) ૨૦૨૨ માં તે [[ગુજરાત ટાઇટન્સ]] ટીમ નો કેપ્ટન છે.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

==બાહ્ય કડીઓ==
* {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}}

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:૧૯૯૩માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:ક્રિકેટર]]</text>
      <sha1>bm9qxu0wvoq26og90j4m2bzertqyd1i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>કટોસણ રજવાડું</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122553</id>
    <revision>
      <id>903234</id>
      <parentid>888973</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T16:21:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5625" sha1="1vw3eufazli0ut7y5irxhnbiav60yzg" xml:space="preserve">'''કટોસણ રજવાડું''' એ પશ્ચિમ [[ભારત]]ના [[ગુજરાત]] રાજ્યનું એક ભૂતપૂર્વ રજવાડું હતું. હાલમાં [[કટોસણ (તા. જોટાણા)|કટોસણ]] ગામ [[જોટાણા તાલુકો|જોટાણા તાલુકા]]માં આવેલું છે.

== ઇતિહાસ ==
કટોસણ રજવાડુંએ ચોથા વર્ગનું રજવાડું અને [[તાલુકો]] હતું. તેમાં અન્ય પાંચ ગામોનો સમાવેશ થતો હતો. આ રજવાડું [[મહી કાંઠા એજન્સી]] હેઠળ ૧૦ ચોરસ માઇલ જેટલા ક્ષેત્રમાં ફેલાયેલું હતું. ઝાલા દરબાર અહીં શાસન કરતા હતા, જેમને બાપુ તરીકે સંબોધવામાં આવતા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rs5JDwAAQBAJ&amp;pg=PT354|title=Swaminarayan Hinduism: Tradition, Adaptation, and Identity|last=Williams|first=Raymond Brady|last2=Trivedi|first2=Yogi|date=2016-05-12|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199089598|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gSZqDwAAQBAJ&amp;q=Katosan+koli&amp;pg=PA35|title=Genealogy, Archive, Image: Interpreting Dynastic History in Western India, c. 1090-2016|last=Jhala|first=Jayasinhji|date=2018-07-19|publisher=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG|isbn=9783110601299|language=en}}&lt;/ref&gt;

ઇસ. ૧૯૦૧માં તેની સંયુક્ત વસ્તી ૫,૫૧૦ હતી, રાજ્યની આવક ૨૬,૬૧૭ [[રૂપિયો|રૂપિયા]] (લગભગ ત્રણ ચતુર્થાંશ જમીન મહેસૂલ દ્વારા) હતી. તેમાંથી [[ગાયકવાડ રાજવંશ|ગાયકવાડ]]ના [[વડોદરા રાજ્ય]]ને ૪,૮૯૩ની ખંડણી ચૂકવવામાં આવતી. આ સાથે કટોસણના આધિપત્ય હેઠળ આવતા ગામડાંમાંથી પણ નિશ્ચિત રાશિ વડોદરાને ચૂકવવામાં આવતી; જેમાં [[નદાસા]]થી ૪૩૦ રૂપિયા, [[જાકાસણા (તા. જોટાણા)|જાકાસણા]]થી ૬૨૩ રૂપિયા, [[અજબપુરા (તા. જોટાણા)|અજબપુરા]]થી ૯૬ રૂપિયા, [[ગમાનપુરા]]માંથી ૧૩૯ રૂપિયા અને [[જોટાણા (તા. જોટાણા)|જોટાણા]]થી ૩,૫૮૦ રૂપિયાનો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.81042|title=List Of Ruling Princes And Chiefs In Political Relations|last=Not Available|year=1931}}&lt;/ref&gt;

૧૦ જુલાઈ ૧૯૪૩ના દિવસે &quot;અટેચમેંટ સ્કીમ&quot; હેઠળ ગાયકવાડના [[વડોદરા રાજ્ય]]માં આ રજવાડાને ભેળવી દેવાતા કટોસણ રજવાડાનું અસ્તિત્વ અસ્ત થયું. ૧ ફેબ્રુઆરી ૧૯૪૦ના દિવસે કટોસણ થાણામાં કેટલાક ક્ષુલ્લક રજવાડાઓને તે જ રીતે વડોદરા રાજ્ય સાથે જોડી દેવાયા.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jXpzWlPpE1cC|title=Sovereignty, Power, Control: Politics in the States of Western India, 1916-1947|last=McLeod|first=John|publisher=BRILL|year=1999|isbn=9004113436|pages=129, 158}}&lt;/ref&gt; ત્યાર પછી, વડોદરા સ્વતંત્ર ભારતના [[બૃહદ મુંબઇ રાજ્ય]]નો એક ભાગ બન્યું, અને તે ત્યાર પછી [[ગુજરાત|ગુજરાતનું]] એક ભાગ બન્યું.

== વિવાદ ==
૧૯ ઓક્ટોબર ૨૦૧૯માં કટોસણના ૪૪માં રાજા તરીકે ધર્મપાલસિંહ ઝાલાને રાજવી જાહેર કરીને તેમનો રાજ્યાભિષેક કરાયો હતો, જે બંધારણ વિરુદ્ધ હોવાથી વિવાદ ઊભો થયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=બંધારણથી લોકશાહી આવી, રજાશાહી ગઈ છતાં ગુજરાતમમાં રાજાશાહી કેમ?|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/gujarati/all+gujarat+news-epaper-algujnw/bandharanathi+lokashahi+aavi+rajashahi+gai+chhata+gujaratamama+rajashahi+kem-newsid-142948752|access-date=2021-10-25|website=Dailyhunt|language=en|archive-date=2021-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20211025165231/https://m.dailyhunt.in/news/india/gujarati/all+gujarat+news-epaper-algujnw/bandharanathi+lokashahi+aavi+rajashahi+gai+chhata+gujaratamama+rajashahi+kem-newsid-142948752|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:ગુજરાતનાં રજવાડાં]]
[[શ્રેણી:મહેસાણા જિલ્લો]]</text>
      <sha1>1vw3eufazli0ut7y5irxhnbiav60yzg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>જવાહર બક્ષી</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123293</id>
    <revision>
      <id>903246</id>
      <parentid>887930</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T20:10:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5629" sha1="navkrlejk4jtuxmzudse7bm0xq2agbj" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name          = જવાહર બક્ષી
| image         = 
| caption       = 
| birth_date    = {{Birth date|df=yes|1947|02|19}}
| birth_place   = [[જૂનાગઢ]], [[ગુજરાત]]
| death_date    = 
| occupation    = {{ubl|ગઝલકાર}}
| language      = [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]]
| citizenship   = ભારતીય
| notableworks  = {{ubl|''તારાપણાના શહેરમાં'' (૧૯૯૯)}}
| awards        = {{ubl|[[નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક]]|[[કલાપી પુરસ્કાર]]|[[કવિશ્વર દલપતરામ એવોર્ડ]]}}
}}
'''જવાહર રવિરાય બક્ષી''' એ [[ભારત]], [[ગુજરાત|ગુજરાતના]] [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી ભાષાના]] ગઝલકાર છે.

== જીવનપરિચય ==
જવાહર બક્ષીનો જન્મ [[ફેબ્રુઆરી ૧૯|૧૯ ફેબ્રુઆરી]] ૧૯૪૭ના રોજ [[જૂનાગઢ]] ખાતે નિલાવતી અને રવિરાય બક્ષીને ત્યાં થયો હતો. તેમણે શાળાનું શિક્ષણ સ્વામી વિવેકાનંદ વિનયમંદિરથી પૂર્ણ કર્યું. તેઓ બોમ્બે (હવે મુંબઈ)ની સીડેનહામ કોલેજ ઓફ કોમર્સ એન્ડ ઇકોનોમિક્સમાંથી વાણિજ્ય શાખામાં સ્નાતક થયા અને ૧૯૬૪માં ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ બન્યા.&lt;ref name=&quot;અ.ગુ.સા.ઇ.&quot;&gt;{{Cite book|title=અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ - આધુનિક અને અનુઆધુનિક યુગ|last=બ્રહ્મભટ્ટ|first=પ્રસાદ|publisher=પાર્શ્વ પબ્લિકેશન|year=2010|isbn=978-93-5108-247-7|location=અમદાવાદ|pages=125–126|language=gu}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://m.dailyhunt.in/news/india/gujarati/connect+gujarat+gujarati-epaper-cguj/javahar+bakshino+parichay+aadikavi+narasinh+mahetana+vanshaj+saphal+kavi+gazalakar+ane+aadhyatmik+guru-newsid-81965797|title=જવાહર બક્ષીનો પરિચય : આદિકવિ નરસિંહ મહેતાના વંશજ, સફળ કવિ - ગઝલકાર અને આધ્યાત્મિક ગુરુ|last=|first=|date=|website=DailyHunt|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190108061242/https://m.dailyhunt.in/news/india/gujarati/connect+gujarat+gujarati-epaper-cguj/javahar+bakshino+parichay+aadikavi+narasinh+mahetana+vanshaj+saphal+kavi+gazalakar+ane+aadhyatmik+guru-newsid-81965797|archive-date=2019-01-08|access-date=2019-01-08|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

બક્ષીએ ૧૯૫૯માં પ્રથમ [[ગઝલ]] લખી હતી. તેમણે કુલ ૭૦૦થી વધુ ગઝલ લખી છે. તેમની ગઝલો આધ્યાત્મિકતાની શોધ કરે છે. ''તારાપણાના શહેરમાં'' (૧૯૯૯) અને ''પરપોટાના કિલ્લા'' (૨૦૧૨) તેમના ગઝલસંગ્રહ છે જેમાં અનુક્રમે ૧૦૮ અને ૧૧ ગઝલ છે. તેમને [[ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ]] અને [[ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી]] તરફથી ઇનામો મળ્યા છે. ૧૯૯૮માં તેમને [[નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક]] એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૦૬માં તેમની ગઝલો માટે તેમને [[કલાપી પુરસ્કાર|કલાપી એવોર્ડથી]] પણ સન્માનિત કરવામાં આવ્યા છે.&lt;ref name=&quot;અ.ગુ.સા.ઇ.&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ૨૦૧૯માં તેમને [[કવિશ્વર દલપતરામ એવોર્ડ|કવિશ્વર દલપતરામ એવોર્ડથી]] સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;Automation 2018&quot;&gt;{{Cite news|title=2019 અને 2020ના કવિશ્વર દલપતરામ એવોર્ડ જાહેર|work=Gujarati News, News in Gujarati – ગુજરાત સમાચાર &amp;#124; દિવ્ય ભાસ્કર|date=23 December 2018|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/SAU-SUR-OMC-MAT-latest-surendranagar-news-032125-3483460-NOR.html|language=gu|access-date=2 May 2020}}&lt;/ref&gt;

== અંગત જીવન ==
બક્ષીએ દક્ષા સાથે લગ્ન કર્યા હતા અને તેમને પૂજા નામની પુત્રી છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== આ પણ જુઓ ==
* [[ગુજરાતી સાહિત્યકારોની યાદી|ગુજરાતી ભાષાના લેખકોની સૂચિ]]

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:ભારતીય પુરુષ કવિઓ]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર]]
[[શ્રેણી:૧૯૪૭માં જન્મ]]</text>
      <sha1>navkrlejk4jtuxmzudse7bm0xq2agbj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સંતરામ મંદિર</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126393</id>
    <revision>
      <id>903260</id>
      <parentid>840286</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T05:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10593" sha1="fwu22a4ys0bbdvsa9mmwxthdzo2719x" xml:space="preserve">{{Infobox religious building
| name = સંતરામ મંદિર
| image = Santram mandir.jpg
| image_upright =
| alt = સંતરામ મંદિર
| caption = સંતરામ મંદિર, દિવાળી દરમિયાન
| map_type = India Gujarat
| map_size = 
| map_alt = 
| map_relief = 
| map_caption = 
| coordinates = {{coord|22.689|N|72.864|E|type:landmark_region:IN|display=inline}}
| religious_affiliation = [[હિંદુ ધર્મ|હિંદુ]]
| locale =
| location = [[નડીઆદ]]
| deity = 
| rite = 
| sect = 
| tradition = 
| festival = 
| cercle = 
| sector = 
| municipality = 
| district = 
| territory = 
| prefecture = 
| state = ગુજરાત
| province = 
| region = 
| country = [[ભારત]]
| administration = 
| consecration_year = 
| organisational_status = 
| functional_status = 
| heritage_designation = 
| ownership = 
| governing_body =
| leadership = 
| bhattaraka = 
| patron = 
| website = 
| architect = 
| architecture_type = 
| architecture_style =
| founded_by = 
| creator = 
| funded_by = 
| general_contractor = 
| established = 
| groundbreaking = 
| year_completed = 
| construction_cost = 
| date_demolished = 
| facade_direction = 
| capacity = 
| length =
| width = 
| width_nave = 
| interior_area = 
| height_max = 
| dome_quantity = 
| dome_height_outer = 
| dome_height_inner = 
| dome_dia_outer = 
| dome_dia_inner = 
| minaret_quantity = 
| minaret_height = 
| spire_quantity = 
| spire_height = 
| site_area = 
| temple_quantity = 
| monument_quantity = 
| shrine_quantity = 
| inscriptions = 
| materials = 
| elevation_m = 
| elevation_footnotes = 
| nrhp = 
| designated = 
| added = 
| refnum = 
| footnotes = 
}}
'''સંતરામ મંદિર''' ગુજરાત રાજ્યના [[નડીઆદ]] શહેરમાં આવેલું એક પ્રખ્યાત મંદિર છે. તે ગુજરાતના પ્રખ્યાત સંત સંતરામ મહારાજનું સમાધી સ્થળ છે. અહીં કોઈ દેવી-દેવતાની મૂર્તિઓ સ્થાપિત કરેલી નથી, પરંતુ અવધૂત સંતરામ મહારાજની સમાધિ વખતે પ્રગટેલી અખંડ જ્યોતના દર્શન થાય છે.

સંતરામ મંદિર જરૂરીયાતમંદોને મદદ માટે અને અન્ય સામાજિક પ્રવૃત્તિઓ માટે પ્રખ્યાત છે. સંતરામ મંદિર ટ્રસ્ટ ફિઝીયોથેરાપી સેન્ટર, આંખનું દવાખાનું તેમજ અન્ય વિવિધ સેવાભાવી સંસ્થાઓ ચલાવે છે. તે વિવિધ સાંસ્કૃતિક પ્રવૃત્તિઓ પણ કરે છે. ગુજરાતમાં વડોદરા, કરમસદ, ઉમરેઠ, કોયલી, રધુ, પાચેગામ, પાદરા, સોજિત્રા, ચકલાસી, વરદ અને કાલસરમાં પણ 'સંતરામ મંદિર' આવેલા છે.

સંતરામ મહારાજની સમાધિના દિવસે ([[મહા સુદ ૧૫|મહા સુદ પૂનમ]]) મંદિરના પ્રાંગણમાં દર વર્ષે મોટો મેળો ભરાય છે. આ ઉપરાંત ભક્તો દ્વારા પોતાના સંતાનો બોલતા થાય તેની માનતા માટે પોષ માસ ની પૂનમ (પોષી પૂનમ) ના દિવસે બોર ઉછાળવામા આવે છે

૧૯૯૩માં ત્યારના ભારતના પ્રધાનમંત્રી પી .વી. નરસિંહારાવ દ્વારા કોમી એકતા માટેનો કબીર પુરસ્કાર મંદિરના મહંતશ્રી નારાયણ દાસ મહારાજને આપવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Achievements, Awards &amp; Recognitions of Shree Santram Temple|url=https://www.santram.org/achievement/|access-date=2021-07-13|website=Shree Santram Samadhi Sthan - Nadiad, Kheda, Gujarat, India|language=en-GB|archive-date=2021-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713232843/https://www.santram.org/achievement/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ઇતિહાસ ==
=== ગાદીપતિ મહંતોની યાદી ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ગાદીપતિ મહંતોની યાદી
!ક્રમ
!નામ
!સમયગાળો (વિ.સં.)
!સમાધિ
|-
|૧
|શ્રી સંતરામ મહારાજ
|
|મહા પુનમ, ૧૮૮૭
|-
|૨
|શ્રી લક્ષ્મણદાસજી મહારાજ
|
|વૈશાખ વદ ૧૪, ૧૯૨૫
|-
|૩
|શ્રી ચતુરદાસ મહારાજ
|
|આષો સુદ ૯, ૧૯૪૧
|-
|૪
|શ્રી જયરામદાસ મહારાજ
|૧૯૪૧ થી ૧૯૪૭
|જેઠ સુદ ૧૧, ૧૯૪૭
|-
|૫
|શ્રી મુગટરામ મહારાજ
|૧૯૪૭ થી ૧૯૬૧
|શ્રાવણ સુદ ૮, ૧૯૬૧
|-
|૬
|શ્રી માણેકદાસ મહારાજ
|૧૯૬૧ થી ૧૯૭૩
|વૈશાખ સુદ ૧૧, ૧૯૭૩
|-
|૭
|શ્રી જાનકીદાસ મહારાજ
|૧૯૭૩ થી ૨૦૨૬
|વૈશાખ સુદ ૮, ૨૦૨૬
|-
|૮
|શ્રી નારાયણદાસ મહારાજ
|૨૦૨૩ (ઇ.સ. ૭મી જૂન ૧૯૬૭) થી ૨૦૬૦
|આસો પુનમ, ૨૦૬૦ (ઇ.સ. ૨૮ ઓક્ટોબર ૨૦૦૪)
|-
|૯
|શ્રી રામદાસ મહારાજ
|૨૦૬૦ થી અત્યાર સુધી
|
|}

== પ્રવૃત્તિઓ ==
* શૈક્ષણિક:
** શ્રી સંતરામ શિશુ કેન્દ્ર (બાલ વાટીકા)
** શ્રી સંતરામ વિદ્યાલય (પ્રાથમિક, માધ્યમિક, ઉચ્ચતર માધ્યમિક) (ધોરણ ૧ થી ૧૨ ગુજરાતી માધ્યમ) અંગ્રેજી માધ્યમ (નર્સરી, જુનીયર કે.જી., સીનીયર કે.જી., ધોરણ ૧)
** શ્રી સંતરામ ગુરુકુળ (છાત્રાલય )
** શ્રી સંતરામ છાત્રાલય (શાંતિ સદન )
** શ્રી સંતરામ વનવાસી છાત્રાલય

* આરોગ્ય:
** શ્રી સંતરામ સોનો -એકસ -રે સેન્ટર
** શ્રી સંતરામ નેત્ર ચિકિત્સાલય
** શ્રી સંતરામ ફીજીયોથેરાપી તથા પોલીયો ફાઉન્ડેશન
** શ્રી સંતરામ લેબોરેટરી
** શ્રી સંતરામ સી.ટી. સ્કેન સેન્ટર
** શ્રી સંતરામ દર્દી સેવા કેન્દ્ર (જનરલ ડીસ્પેન્સરી)
** શ્રી સંતરામ ઈ.સી.જી. વિભાગ
** શ્રી સંતરામ માનદ સેવા તબીબ વિભાગ
** શ્રી સંતરામ ડેન્ટલ વિભાગ (દંત સારવાર)
** શ્રી સંતરામ આયુર્વૈદિક સારવાર વિભાગ
** શ્રી સંતરામ હોમીયોપેથીક વિભાગ
** શ્રી સંતરામ નિ;શુલ્ક ઔષધાલય વિભાગ
** શ્રી સંતરામ નિ;શુલ્ક આરોગ્ય રાહત અને દર્દી નિદાન કેમ્પ વિભાગ
** શ્રી સંતરામ નિ;શુલ્ક વિવિધ દર્દોના નિદાન અને ઓપરેશન કેમ્પ
** શ્રી સંતરામ નિ;શુલ્ક ઓક્સીજન વિતરણ વિભાગ
** શ્રી સંતરામ નિ;શુલ્ક એમ્બુલન્સ અને શબ વાહીની સેવા વિભાગ

* સામાજિક અને ધાર્મિક:
** શ્રી સંતરામ ભોજનાલય (અન્ન પૂર્ણા)
** શ્રી સંતરામ ગર્ભ સંસ્કાર કેન્દ્ર (તપોવન)
** શ્રી સંતરામ દેરી સંસ્કાર વર્તુળ
** શ્રી સંતરામ અતિથિ ગૃહ
** શ્રી સંતરામ ગીતા પ્રચાર સત્ર
** શ્રી સંતરામ યુવા સભા
** શ્રી સંતરામ બાળ સંસ્કાર કેન્દ્ર
**  નિવાસી છાત્રાલય, હોસ્પિટલ, પરિક્રમાવાસી, પાઠશાળા અને અન્ય સંસ્થાઓને અન્ન સહાય વિભાગ
** જરૂરિયાત મંદ વ્યક્તિઓને અન્ન સહાય વિભાગ
** શ્રી સંતરામ કુદરતી આપતિ સમય સહાય વિભાગ
** શ્રી સંતરામ જ્યોતિષ કાર્યાલય વિભાગ
** શ્રી સંતરામ સિવણ ક્લાસ સેવા કેન્દ્ર
** શ્રી સંતરામ વિકલાંગ સહાય કેન્દ્ર
** શ્રી સંતરામ અસ્થિ વિસર્જન સેવા
** શ્રી સંતરામ પાનખરની હાશ (વડીલો માટેનુ ક્રિડા કેન્દ્ર)

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [https://www.santram.org/ સંતરામ મંદિર વેબસાઇટ]

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:નડીઆદ તાલુકો]]
[[શ્રેણી:મંદિરો]]</text>
      <sha1>fwu22a4ys0bbdvsa9mmwxthdzo2719x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:AlphaVictorDelta0107</title>
    <ns>3</ns>
    <id>142244</id>
    <revision>
      <id>903225</id>
      <parentid>854077</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T15:33:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <comment>/* પ્રતિબંધ */ નવો વિભાગ</comment>
      <origin>903225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="930" sha1="jlsoo9zfnzeg0lz0llrcevve0uwmjy6" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=AlphaVictorDelta0107}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૭:૫૩, ૬ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૩ (IST)

== પ્રતિબંધ ==

You warranted a Block here on Gujarati Wikipedia as well by moving the article [[હાર્દિક પંડ્યા]] to [[હાર્દિક પણ્ડ્યા]] and changing the text in that article. Doesn't seem that you have any knowledge of this language and its gramer, spellings, so this unnecessary change gives me instant reason to block you following your block on other wikipedias. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૧:૦૩, ૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>jlsoo9zfnzeg0lz0llrcevve0uwmjy6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903226</id>
      <parentid>903225</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T15:34:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <comment>/* પ્રતિબંધ */</comment>
      <origin>903226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="991" sha1="e3litf4r8tqesc48zpypwlfk9pv5xny" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=AlphaVictorDelta0107}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૭:૫૩, ૬ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૩ (IST)

== પ્રતિબંધ ==

You warranted a Block here on Gujarati Wikipedia as well by moving the article [[હાર્દિક પંડ્યા]] to [[હાર્દિક પણ્ડ્યા]] and changing the text in that article. Doesn't seem that you have any knowledge of this language and its gramer, spellings, so this unnecessary change gives me instant reason to block you following your block on other wikipedias. So, congratulations, here you go with Block here on gu.wiki. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૧:૦૩, ૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>e3litf4r8tqesc48zpypwlfk9pv5xny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>વાઇકોમ સત્યાગ્રહ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145479</id>
    <revision>
      <id>903258</id>
      <parentid>864490</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T04:34:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32096" sha1="3hx0sxbt41wdp7spmnm2m1vejfcj5i2" xml:space="preserve">{{Infobox event
| title = વાઇકોમ સત્યાગ્રહ
| image = Leaders of Vaikom Satyagraha.jpg|caption=વાઇકોમ સત્યાગ્રહના નેતાઓ, જેમાં ટી. કે. માધવન ( બેઠેલા : વચલી હરોળ, છબી પ્રમાણે છેલ્લી હરોળમાં) કે. કુમાર (ટી.કે.માધવન : દાઢીવાળા, પાછલી હરોળમાં છેલ્લા ક્રમે ઊભેલા) કે. પી. કેસાવા મેનન (બેઠેલા, ત્રીજા ક્રમે) અને અમાચડી થેવન
| duration = ૩૦ માર્ચ, ૧૯૨૪થી ૨૩ નવેમ્બર, ૧૯૨૫
| location = વાઇકોમ મંદિર, ત્રાવણકોર
| type = સત્યાગ્રહ
| motive = સાર્વજનિક પ્રવેશ
| organisers = 
* ટી.કે. માધવન
* કે. કેલપ્પન
* કે.પી. કેશવ મેનન
| website = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| outcome = વાઇકોમ મહાદેવ મંદિર તરફ જવાના ઉત્તર, દક્ષિણ અને પશ્ચિમ જાહેર માર્ગો ખોલવામાં આવ્યા હતા. દેખાવકારોને મુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા.
}}
'''વાઇકોમ સત્યાગ્રહ''', એ ૩૦ માર્ચ, ૧૯૨૪થી ૨૩ નવેમ્બર, ૧૯૨૫ સુધી, ત્રાવણકોર સામ્રાજ્યમાં આવેલા વાઇકોમ મંદિરના પ્રતિબંધિત જાહેર વાતાવરણમાં પ્રવેશ માટે અહિંસક આંદોલન હતું. ત્રાવણકોરનું રાજ્ય તેની કઠોર અને દમનકારી જાતિ પ્રણાલી માટે જાણીતું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/kerala-secularism-hindus-christians-5506515/ | title=God's own challenge | publisher=The Indian Express | date=24 December 2018 | accessdate=27 July 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VanamamalaiVān̲amāmalai1981&quot;&gt;{{cite book|author1=N. Vanamamalai|author2=Nā Vān̲amāmalai|title=Interpretation of Tamil Folk Creations|url=https://books.google.com/books?id=sDnaAAAAMAAJ|year=1981|publisher=Dravidian Linguistics Association}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Radhakrishnan2002&quot;&gt;{{cite book|author=P. Radhakrishnan|title=India, the Perfidies of Power: A Social Critique|url=https://books.google.com/books?id=RQpuAAAAMAAJ|accessdate=27 July 2021|year=2002|publisher=Vedam ebooks|isbn=978-81-7936-003-3|page=245}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Sarkar |first=Sumit |url=https://books.google.com/books?id=kOawCwAAQBAJ |title=Modern India: 1885–1947 |publisher=Palgrave Macmillan |year=1989 |isbn= 9781349197125|pages=229 and 244 |language=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book |last=Jeffrey |first=Robin |url=https://books.google.com/books?id=ENC-DAAAQBAJ |title=Politics, Women and Well-Being: How Kerala became 'a Model' |publisher=Palgrave Macmillan |year=1992 |isbn=978-1-349-12252-3 |pages=108 and 118–19 |language=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jeffrey |first=Robin |date=1976 |title=Temple-Entry Movement in Travancore, 1860-1940 |url=https://www.jstor.org/stable/3516377 |journal=Social Scientist |volume=4 |issue=8 |pages=13–16 |doi= 10.2307/3516377|jstor=3516377 |issn=}}&lt;/ref&gt; કોંગ્રેસના નેતાઓ ટી.કે.માધવન, કે.કેલપ્પન, કે.પી. કેસાવા મેનન, જ્યોર્જ જોસેફ,&lt;ref name=&quot;George 2014 pp. 569–574&quot;&gt;{{cite journal | last=George | first=Alphons | title=THE ROLE OF GEORGE JOSEPH IN THE VAIKOM SATYAGRAHA | journal=Proceedings of the Indian History Congress | publisher=Indian History Congress | volume=75 | year=2014 | issn=2249-1937 | jstor=44158431 | pages=569–574 | url=http://www.jstor.org/stable/44158431 | access-date=25 May 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;B.A 2023&quot;&gt;{{cite web | last=B.A | first=Pon Vasanth | title=The contribution of an unsung leader, George Joseph, to the Vaikom Satyagraha | website=The Hindu | date=30 Mar 2023 | url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/the-contribution-of-an-unsung-leader-to-the-vaikom-satyagraha/article66681161.ece | access-date=25 May 2023}}&lt;/ref&gt; ઇ.વી.રામાસામી &quot;પેરિયાર&quot;ની આગેવાની હેઠળની આ ઝુંબેશ&lt;ref name=&quot;Chandran 2023&quot;&gt;{{cite web | last=Chandran | first=Abhilash | title=Periyar, the unsung hero who breathed life back into Vaikom Satyagraha | website=The New Indian Express | date=14 Mar 2023 | url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2023/mar/14/periyar-the-unsung-hero-who-breathed-life-back-into-vaikom-satyagraha-2555787.html | access-date=25 May 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Athiyaman 2019&quot;&gt;{{cite web | last=Athiyaman | first=Pazha. | title=Periyar, the hero of Vaikom | website=The Hindu | date=23 Dec 2019 | url=https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/periyar-the-hero-of-vaikom/article62108753.ece | access-date=25 May 2023}}&lt;/ref&gt; વિવિધ સમુદાયો અને વિવિધ કાર્યકરો દ્વારા આપવામાં આવેલા સક્રિય સમર્થન અને સહભાગિતા માટે જાણીતી છે.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

ત્રાવણકોર રજવાડાના મોટા ભાગના મહાન મંદિરોમાં વર્ષોથી નીચલી જાતિના (અસ્પૃશ્યો)ને માત્ર પ્રવેશવાની જ નહીં, પરંતુ આસપાસના રસ્તાઓ પર ચાલવાની પણ મનાઈ ફરમાવવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;:26&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jeffrey |first=Robin |date=1976 |title=Temple-Entry Movement in Travancore, 1860-1940 |url=https://www.jstor.org/stable/3516377 |journal=Social Scientist |volume=4 |issue=8 |pages=14|doi= 10.2307/3516377|jstor=3516377 |issn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mathew |first=George |date=2018 |title=God's Own Challenge |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/kerala-secularism-hindus-christians-5506515/}}&lt;/ref&gt; આ આંદોલનની કલ્પના એઝાવા જાતિ{{efn-ua|કેરળની એક જાતિ}}ના કોંગ્રેસના નેતા અને શ્રી નારાયણ ગુરુના અનુયાયી ટી. કે. માધવને કરી હતી. તેમાં એઝાવાઓ અને 'અસ્પૃશ્યો'ને વાઇકોમ મંદિરની આસપાસના રસ્તાઓનો ઉપયોગ કરવાના અધિકારની માંગ કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;:02&quot;/&gt;
મહાત્મા ગાંધીએ પોતે માર્ચ, ૧૯૨૫માં વાઇકોમની મુલાકાત લીધી હતી.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ત્રાવણકોર સરકારે આખરે નીચલી જાતિના ઉપયોગ માટે મંદિર નજીક નવા રસ્તાઓનું નિર્માણ કર્યું હતું. જો કે, રસ્તાઓએ નીચલી જાતિઓને વાઇકોમ મંદિરના નજીકના વાતાવરણથી પર્યાપ્ત રૂપે દૂર રાખ્યા હતા અને મંદિર નીચલી જાતિના લોકો માટે બંધ રહ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=Menon |first=Dilip M. |url=https://www.cambridge.org/in/academic/subjects/politics-international-relations/comparative-politics/caste-nationalism-and-communism-south-india-malabar-19001948?format=PB&amp;isbn=9780521051958 |title=Caste, Nationalism and Communism in South India: Malabar, 1900 - 1948 |publisher=Cambridge University Press |year=1994 |pages=81–82}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite book |last=Sarkar |first=Sumit |url=https://books.google.com/books?id=kOawCwAAQBAJ |title=Modern India: 1885–1947 |publisher=Palgrave Macmillan |year=1989 |isbn= 9781349197125|pages=229 and 244 |language=}}&lt;/ref&gt;

મહાત્મા ગાંધીની દરમિયાનગીરી બાદ, રિજન્ટ (રાજ્યાધિકારી) સેતુ લક્ષ્મીબાઈ સાથે સમાધાન થયું હતું, જેમણે ધરપકડ કરાયેલા તમામ લોકોને મુક્ત કર્યા હતા અને તમામ જાતિઓ માટે વાઇકોમ મહાદેવ મંદિર તરફ જતા ઉત્તર, દક્ષિણ અને પશ્ચિમ જાહેર માર્ગો ખોલ્યા હતા. સેતુ લક્ષ્મીબાઈએ પૂર્વીય રસ્તો ખોલવાની ના પાડી દીધી. આ સમાધાનની ઇ. વી. રામાસામી &quot;પેરિયાર&quot; અને અન્ય કેટલાક લોકોએ ટીકા કરી હતી. માત્ર ૧૯૩૬માં, મંદિર પ્રવેશની ઘોષણા પછી, પૂર્વીય રસ્તા સુધી પહોંચવાની અને નીચલી જાતિના લોકોને મંદિરમાં પ્રવેશની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;Diehl1977&quot;&gt;{{cite book|author=Anita Diehl|title=E. V. Ramaswami Naicker-Periyar: A Study of the Influence of a Personality in Contemporary South India|url=https://books.google.com/books?id=1CduAAAAMAAJ|accessdate=27 July 2021|year=1977|publisher=Esselte studium|isbn=978-91-24-27645-4|page=24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot;/&gt; વાઇકોમ સત્યાગ્રહે કેરળમાં અહિંસક જાહેર વિરોધની પદ્ધતિ આણી હતી.&lt;ref name=&quot;:02&quot;/&gt;

== પૃષ્ઠભૂમિ ==
[[File:EVR Statue, Vaikom.JPG|thumb|right|કોટ્ટાયમ, [[કેરળ]] શહેરમાં વાઇકોમ રામાસામીની પ્રતિમા]]
* એઝાવા નેતા ટી. કે. માધવને ડિસેમ્બર, ૧૯૧૭માં ''દેશાભિમાની અખબાર''ના તંત્રીલેખમાં નીચલી જ્ઞાતિઓના મંદિર પ્રવેશનો પ્રશ્ન સૌ પ્રથમ વાર ઉઠાવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; નીચલી જાતિના મંદિર પ્રવેશ અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી હતી અને ૧૯૧૭ થી ૧૯૨૦ દરમિયાન ''શ્રી નારાયણ ધર્મ પરિપાલન યોગમ'' અને ત્રાવણકોર વિધાનસભાની બેઠકોમાં ઠરાવો રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; ૧૯૧૯માં લગભગ ૫,૦૦૦ એઝાવાઓની એક સભાએ ત્રાવણકોર સરકાર દ્વારા સંચાલિત તમામ હિન્દુ મંદિરોમાં પ્રવેશવાના અધિકારની માગણી કરી હતી.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

* નવેમ્બર, ૧૯૨૦માં ટી. કે. માધવન વાઇકોમ મંદિર પાસેના રસ્તા પર આવેલા નિયમનકારી નોટિસ બોર્ડની પેલે પાર ચાલ્યા ગયા. બાદમાં તેમણે જાહેરમાં જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ પોતાની અવગણનાની જાહેરાત કરી હતી.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; માધવનની ત્યાર પછીની ત્રાવણકોરમાં યોજાયેલી મંદિર-પ્રવેશ સભાઓએ સવર્ણ હિન્દુઓ તરફથી પ્રતિ-આંદોલનોની ઉશ્કેરણી કરી હતી.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

* ટી. કે. માધવને સપ્ટેમ્બર ૧૯૨૧માં [[તિરુનેલવેલી]]માં [[મહાત્મા ગાંધી]] સાથે મુલાકાત કરી અને તેમને [[કેરળ]]માં એઝાવાની દુર્દશા વિશે માહિતી આપી.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=Jeffrey |first=Robin |title=The Decline of Nayar Dominance: Society and Politics in Travancore, 1847 - 1908 |publisher=Holmes &amp; Meier Publishers |year=1976 |pages=328, 258–59}}&lt;/ref&gt; શરૂઆતમાં ગાંધી રાજ્યમાં સમુદાયની સ્થિતિથી અજાણ હોવા છતાં, આંદોલન માટે પોતાનો ટેકો જાહેર કર્યો હતો (&quot;જો કાયદો હસ્તક્ષેપ કરે તો તમારે મંદિરોમાં અને કોર્ટમાં કારાવાસમાં પ્રવેશ કરવો જ જોઇએ&quot;).&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

* [[કાકીના]] ખાતે ૧૯૨૩માં [[ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ]]ના અધિવેશનમાં એક ઠરાવ પસાર કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં પક્ષની 'અસ્પૃશ્યતા નિવારણ' માટે કામ કરવાની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; આ ઠરાવ ટી.કે.માધવને રજૂ કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ઠરાવમાં એવું પણ જણાવવામાં આવ્યું હતું કે 'મંદિર પ્રવેશ એ તમામ હિન્દુઓનો જન્મસિદ્ધ અધિકાર છે'.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

* જાન્યુઆરી ૧૯૨૪માં, કોંગ્રેસના નેતા કે.કેલપ્પને કેરળ પ્રદેશ કોંગ્રેસ સમિતિની અંદર 'અસ્પૃશ્યતા વિરોધી સમિતિ'ની બેઠક બોલાવી હતી.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; કેલપ્પને બાદમાં મલબાર જિલ્લાના કોંગ્રેસી નેતાઓની ટુકડી સાથે દક્ષિણ કેરળનો પ્રવાસ કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; માધવન નાણાં, કોંગ્રેસનું સમર્થન અને સત્યાગ્રહ માટે અખિલ ભારતીય ધ્યાન ખેંચવામાં સફળ રહ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jeffrey |first=Robin |date=1976 |title=Temple-Entry Movement in Travancore, 1860-1940 |url=https://www.jstor.org/stable/3516377 |journal=Social Scientist |volume=4 |issue=8 |pages=17 |doi= 10.2307/3516377|jstor=3516377 |issn=}}&lt;/ref&gt; ''શ્રી નારાયણ ધર્મ પરિપાલન યોગમે'' પણ આંદોલનને મંજૂરી આપી હતી.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== આંદોલન ==
[[File:A_protest_march_during_Vaikom_Satyagraha.jpg|thumb|324x324px|વાઇકોમ સત્યાગ્રહ દરમિયાન એક વિરોધ કૂચ]]
કેરળના અન્ય મહાન મંદિરોની જેમ વાઇકોમ શિવમંદિરે પણ વર્ષોથી નીચલી જાતિઓ અને અસ્પૃશ્યોને માત્ર પ્રવેશવાની જ નહીં, પરંતુ આસપાસના રસ્તાઓ પર ચાલવાની પણ મનાઈ ફરમાવી હતી.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

૩૦ માર્ચ ૧૯૨૪ના રોજ, એક નાયર, એક પુલાયા અને એક એઝાવા કાર્યકર્તાએ તેમની પાછળ બીજા હજારો લોકો સાથે વાઇકોમ મંદિરના રસ્તાઓ પર ચાલવાનો પ્રયાસ કર્યો. ત્રણેયની ત્રાવણકોર પોલીસે ધરપકડ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; આ જ કૃત્યનું પુનરાવર્તન કરતા વધુ કોંગ્રેસી કાર્યકરોની પોલીસે ૧૦મી એપ્રિલ સુધી ધરપકડ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; પકડાયેલા લોકોમાં કે. પી. કેસાવા મેનન, ટી. કે. માધવન અને કે. કેલપ્પનનો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; જે અન્ય નેતાઓની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને તેમને દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા હતા તેમાં ટી.આર.ક્રિષ્ના સ્વામી અય્યર,&lt;ref&gt;T. R. 
Krishnaswamy Iyer, http://www.keralaculture.org/historic-heritage-gallery/tr-krishnaswamy-iyer/1085 , Department of Cultural Affairs, 
Govt of Kerala retrieved on 02 February 2023&lt;/ref&gt; કે.કુમાર,&lt;ref&gt;Vaikom Sathyagraha Rekhakal: Adv. P. Harikumar -Sahithya Pravarthaka Co-Operative Society Ltd: 2019 : pages 160, 217, 298, 299, 353&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Who is Who of Freedom Fighters in Kerala, Regional Records Committee 1975, Government of Kerala : Page/ Entry No 272&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;indianlabourarchives.org&quot;&gt;The History of Trade Union Movement in Kerala : K. Ramachandran Nair : Kerala Institute of Labour and Employment - 2006: (also available is the e-book version at : https://indianlabourarchives.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260104122534/https://www.indianlabourarchives.org/ |date=2026-01-04 }} retrieved on 30 Jan 2023: page no: 436)&lt;/ref&gt; એ.કે.પિલ્લાઇ,&lt;ref&gt;https://ml.m.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%8E.%E0%B4%95%E0%B5%86._%E0%B4%AA%E0%B4%BF%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3 , Malayalam : Retrieved 2 February 2023&lt;/ref&gt; ચિત્તેઝાથુ સાંકુ પિલ્લઇ, બેરિસ્ટર જ્યોર્જ જોસેફ, ઇવી રામાસ્વામી નાઇકર, જેઓ પેરિયાર તરીકે પણ ઓળખાય છે, ઐય્યામુથુ ગૌદર અને કે.વેલાયુધા મેનનનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;indianlabourarchives.org&quot;/&gt;  

પ્રદર્શનકારીઓ દરરોજ ત્રાવણકોર પોલીસ દ્વારા પ્રદર્શનકારીઓને અટકાવવા માટેના બેરિકેડ્સ તરફ કૂચ કરતા હતા. તેઓએ રસ્તો બંધ કરી દીધો, મંદિરના ચારે પ્રવેશદ્વારો પર પોલીસ ટુકડી સામે બેસીને દેશભક્તિના ગીતો ગાતા. ત્યાર બાદ આ અભિયાનમાં કાર્યકરોએ જાહેર ઉપવાસ કર્યા હતા.&lt;ref name=&quot;:02&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; આ સમયગાળા દરમિયાન, કેટલાક સવર્ણ હિન્દુઓએ વિરોધીઓ પર ગુંડાઓ દ્વારા હુમલાઓને ઉત્તેજન આપ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

* વાઇકોમ ખાતેની ઘટનાઓએ સમગ્ર ભારતનું ધ્યાન ખેંચ્યું હતું. કોંગ્રેસના નેતા [[સી. રાજગોપાલાચારી]] અને ઇ. વી. રામાસામી &quot;પેરિયાર&quot; કે જેઓ તે સમયે કોંગ્રેસ સાથે સંકળાયેલા હતા, તેઓ વાઇકોમ પહોંચ્યા હતા અને કાર્યકરોને સલાહ આપી હતી.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; ત્યારબાદ નાયર જ્ઞાતિના કોંગ્રેસના મોટા ભાગના અગ્રણી નેતાઓની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને ખ્રિસ્તી (કોંગ્રેસ નેતા) જ્યોર્જ જોસેફે આંદોલનનો હવાલો સંભાળી લીધો હતો.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[File:Vaikom satyagraha-akali7.jpg|thumb|૧૯૨૪ના વાઇકોમ સત્યાગ્રહમાં શીખ ''અકાલીઓ''ની તસવીર. ''માતૃભૂમિ દૈનિક''માં પુનઃમુદ્રણ.]]
* ગાંધીજીના એક નિવેદનથી સ્થાનિક ખ્રિસ્તી નેતાગીરી પૃથક ગઈ હતી, જેમાં ગાંધીજીએ તેમને 'એક હિન્દુ બાબત' (એપ્રિલ, ૧૯૨૪)થી દૂર રહેવાનું કહેવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; અમૃતસરથી શીખ અકાલી કાર્યકર્તાઓ પણ સત્યાગ્રહીઓ (એપ્રિલ, ૧૯૨૪) માટે નિઃશુલ્ક ભોજનની વ્યવસ્થા માટે વાઇકોમ પહોંચ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ગાંધીજીએ શીખ રસોડાઓ બંધ કરવાની હાકલ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ઈ. વી. રામાસામી &quot;પેરિયાર&quot;, જે તે સમયે કોંગ્રેસ સાથે હતા, તેમણે પણ સત્યાગ્રહમાં ભાગ લીધો હતો અને તેમને બે વાર જેલમાં ધકેલી દેવામાં આવ્યા હતા. &lt;ref&gt;{{cite web |author=Kent |first=David |title=Periyar |url=http://atheist-community.org/library/articles/read.php?id=710 |url-status= |archive-url= https://web.archive.org/web/20100615212743/http://atheist-community.org/library/articles/read.php?id=710|archive-date= 15 June 2010|access-date= |website=Atheist Community of Austin |publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Deihl |first=Anita |title=E.V. Ramasamy Naicker-Periyar: A Study of the Influence of a Personality in Contemporary South India |publisher=Esselte Studium |year=1977 |pages=22–24}}&lt;/ref&gt; આ સહભાગિતાને કારણે પેરિયારને &quot;વાઇકોમના હીરો&quot; નું બિરુદ મળ્યું.&lt;ref&gt;Eugene F. Irschick, ''Politics and Social Conflict in South India: The Non-Brahmin Movement and Tamil Separatism,'' 1916–1929 (Berkeley:University of California Press, 1969), pp. 268–69.&lt;/ref&gt; કેટલાક કટ્ટરપંથી સહભાગીઓ જેમ કે. ઐયપ્પન સામ્યવાદના સ્વરૂપો સાથે સંકળાયેલા હતા.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jeffrey |first=Robin |date=1976 |title=Temple-Entry Movement in Travancore, 1860-1940 |url=https://www.jstor.org/stable/3516377 |journal=Social Scientist |volume=4 |issue=8 |pages=17–18 |doi= 10.2307/3516377|jstor=3516377 |issn=}}&lt;/ref&gt;

* ત્રાવણકોરના રાજા મુલમ થિરુનાલનું મૃત્યુ ઓગસ્ટ, ૧૯૨૪માં થયું હતું.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; ગાંધીજીની સલાહથી સવર્ણ હિન્દુઓએ (એમ કહીને કે નીચલી જાતિઓના દ્વારા રસ્તાઓનો ઉપયોગ કરવા સામે સવર્ણ હિન્દુઓને કોઈ વાંધો નથી) ત્રાવણકોરના શાસકનું સ્મારક પ્રસ્તુત કરવા માટે વાઇકોમથી ત્રિવેન્દ્રમ સુધી કૂચ કરી (નવેમ્બર, ૧૯૨૪થી શરૂ).&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot;/&gt; નાયર સમુદાયના નેતા મનનાથ પદ્મનાભ પિલ્લઇએ ૧૯૨૫માં ત્રિવેન્દ્રમ સુધીની બીજી કૂચનું નેતૃત્વ કર્યું હતું.&lt;ref name=&quot;:99&quot;&gt;{{Cite book |last=Jeffrey |first=Robin |url=https://books.google.com/books?id=ENC-DAAAQBAJ |title=Politics, Women and Well-Being: How Kerala became 'a Model' |publisher=Palgrave Macmillan |year=1992 |isbn=978-1-349-12252-3 |pages=104 and 108 |language=}}&lt;/ref&gt; ત્રાવણકોર વિધાન પરિષદમાં એઝાવા લોકોને મંદિર નજીક રસ્તાનો ઉપયોગ કરવાની છૂટ આપવાના ઠરાવને એક મતથી પરાજય આપવામાં આવ્યો હતો (ઓક્ટોબર ૧૯૨૪માં રજૂ કરવામાં આવેલા તમામ સત્તાવાર સભ્યો દ્વારા તેનો વિરોધ કરવામાં આવ્યો હતો, જેનું મતદાન ફેબ્રુઆરી, ૧૯૨૫માં થયું હતું).&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== સમાધાન ==
[[File:Gandhi_in_Cochin_(during_Vaikom_Satyagraha).jpg|thumb|330x330px|વાઇકોમ સત્યાગ્રહ દરમિયાન કોચીનમાં [[ગાંધીજી]]]]
આયોજકોને સદ્ભાવનાના તાર મોકલનારા મહાત્મા ગાંધીએ પોતે માર્ચ, ૧૯૨૫માં વાઇકોમની મુલાકાત લીધી હતી.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ગાંધીજીએ તમામ પક્ષો (વિરોધીઓ, નામ્બુદિરિ બ્રાહ્મણો, શ્રી નારાયણ ગુરુ અને ત્રાવણકોરની રાણી) સાથે ચર્ચા કરી હતી.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Mahadev Desai, ''The Epic of Travancore'' (Ahmedabad: Navajivan Karyalaya, 1937), pp. 17–21.&lt;/ref&gt; ત્યારબાદ આ કાર્યકરો પ્રતિબંધિત રસ્તાઓમાં પ્રવેશ નહીં કરે તેવી સમજથી પોલીસને પાછી ખેંચી લેવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

* વાઇકોમ મંદિરની ત્રણ બાજુએ આવેલા (નવનિર્મિત) રસ્તાઓ પર નીચલી જાતિના હિંદુઓના પ્રવેશની મંજૂરીના સમાધાન સાથે વાઇકોમ સત્યાગ્રહનો સુલેહ થયો હતો. હજુ પણ બીજી બાજુ અને મંદિર, નીચલી જ્ઞાતિઓ માટે બંધ રહ્યા (નવેમ્બર, ૧૯૨૫).&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;M.S.A. Rao, Social Movements and Social Transformation: A Study of Two Backward Classes Movements in India (first published in 1979: reprint New Delhi: Manohar, 1987), p. 66.&lt;/ref&gt; નવા રસ્તાઓએ પણ નીચલી જાતિઓને વાઇકોમ મંદિરના નજીકના વાતાવરણથી પૂરતા પ્રમાણમાં દૂર રાખી હતી.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot;/&gt;

* વાઇકોમ સત્યાગ્રહનું સમાધાન એઝાવા નેતા શ્રી નારાયણ ગુરુને મનાવવામાં નિષ્ફળ ગયું હતું.&lt;ref name=&quot;:98&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ગુરુ ઇચ્છતા હતા કે કાર્યકરો 'પ્રતિબંધિત રસ્તાઓ પર ચાલે એટલું જ નહીં પરંતુ મંદિરમાં પ્રવેશે'.&lt;ref name=&quot;:98&quot;&gt;{{Cite book |last=Sarkar |first=Sumit |url=https://books.google.com/books?id=kOawCwAAQBAJ |title=Modern India: 1885–1947 |publisher=Palgrave Macmillan |year=1989 |isbn= 9781349197125|pages=244 |language=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; રસ્તા પરના શબ્દે એવો સંકેત આપ્યો હતો કે નારાયણ ગુરુએ 'એસ એન ડી પીની પ્રવૃત્તિઓ' થી પોતાની જાતને દૂર રાખી હતી.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; તેમણે એઝાવા પત્રકારને કહ્યું હતું કે,&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

{{Cquote|ભારે વરસાદમાં અવરોધોની બહાર ઉભા રહેલા સ્વયંસેવકો કોઈ પણ ઉપયોગી ઉદ્દેશની પૂર્તિ કરતા નથી... તેઓએ બેરિકેડ્સને પાર કરવી જોઈએ અને ફક્ત પ્રતિબંધિત રસ્તાઓ પર ચાલવું જોઈએ જ નહિ પરંતુ તમામ મંદિરોમાં પ્રવેશ કરવો જોઈએ... કોઈના માટે અસ્પૃશ્યતાનું પાલન કરવું વ્યવહારિક રીતે અશક્ય બનાવવું જોઈએ.
| author = શ્રી નારાયણ ગુરુ (જૂન, ૧૯૨૪)
| width = 50%
}}

== વિરાસત ==
* વાઇકોમ સત્યાગ્રહે કેરળમાં અહિંસક જાહેર વિરોધપ્રદર્શન શરૂ કર્યું હતું.&lt;ref name=&quot;:02&quot;/&gt;
* આ આંદોલને કેરળમાં કોંગ્રેસ પક્ષનું મનોબળ પુનર્જીવિત કર્યું.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* ટી. કે. માધવન ૧૯૨૭માં શ્રી નારાયણ ધર્મ પરિપલણ યોગમના જનરલ સેક્રેટરી બન્યા.&lt;ref name=&quot;:99&quot; /&gt;
* ત્રાવણકોરમાં મંદિર પ્રવેશની ઘોષણા (૧૯૩૬).&lt;ref name=&quot;:abc&quot;&gt;{{Cite book |last=Jeffrey |first=Robin |url=https://books.google.com/books?id=ENC-DAAAQBAJ |title=Politics, Women and Well-Being: How Kerala became 'a Model' |publisher=Palgrave Macmillan |year=1992 |isbn=978-1-349-12252-3 |pages=xv-xvii |language=}}&lt;/ref&gt;

== નોંધ ==
{{Notelist-ua}}

==સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

{{મહાત્મા ગાંધી}}</text>
      <sha1>3hx0sxbt41wdp7spmnm2m1vejfcj5i2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ગોડફાધર (નવલકથા)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154739</id>
    <revision>
      <id>903238</id>
      <parentid>903165</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T16:39:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* ફિલ્મી રૂપાંતરણ */</comment>
      <origin>903238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31619" sha1="pg7h8bdvlk8pgmferkvf5xnzvtj9zvm" xml:space="preserve">{{Infobox book
| name          = ધ ગોડફાધર
| title_orig    = ધ ગોડફાધર
| image         = 
| caption       = 
| author        = [[મારીયો પુઝો]]
| country       = અમેરિકા
| language      = [[અંગ્રેજી]]
| genre         = ક્રાઇમ ફિક્શન
| publisher     = જી પી પુટનામ્સ સન્સ
| pub_date      = ૧૦ માર્ચ ૧૯૬૯
| pages         = 446
| isbn          = 978-0-399-10341-4
}}

'''ધ ગોડફાધર''' ({{lang-en|The Godfather}}) એ અમેરિકન લેખક મારીયો પુઝો દ્વારા લખાયેલી એક અત્યંત પ્રખ્યાત ગુનાહિત નવલકથા છે. આ પુસ્તક સૌપ્રથમ ૧૦ માર્ચ ૧૯૬૯ના રોજ બહાર પાડવામાં આવ્યું હતું. આ નવલકથા ન્યૂ યોર્ક સિટી અને લોંગ આઇલેન્ડમાં સક્રિય એક કાલ્પનિક માફિયા પરિવાર અને તેના વડા વિટો કોર્લિયોન, જેઓ 'ધ ગોડફાધર' તરીકે ઓળખાય છે, તેમની વાર્તાની વિગતવાર રજૂઆત કરે છે. આ વાર્તા મુખ્યત્વે વર્ષ ૧૯૪૫ થી ૧૯૫૫ સુધીના સમયગાળાને આવરી લે છે, અને તેમાં ડોન વિટો કોર્લિયોનના પ્રારંભિક બાળપણથી લઈને પુખ્ત વયના સુધીના જીવનની ભૂતકાળની વાર્તા નો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

આ પુસ્તક ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સની બેસ્ટસેલર યાદીમાં સતત ૬૭ અઠવાડિયા સુધી રહ્યું હતું અને સમગ્ર વિશ્વમાં તેની કરોડો નકલો વેચાઈ હતી.&lt;ref&gt;&quot;The New York Times Best Seller List - 1969&quot; (PDF). Hawes Publications.&lt;/ref&gt;

== પૃષ્ઠભૂમિ અને કથાવસ્તુ ==
વાર્તા ૧૯૪૫ થી ૧૯૫૫ દરમિયાન અમેરિકાના ન્યૂયોર્ક સિટીમાં સક્રિય પાંચ માફિયા પરિવારોના પરસ્પર સંઘર્ષ પર આધારિત છે. વાર્તાના કેન્દ્રમાં ડોન વિટો કોર્લિયોન છે, જેઓ પોતાના ગુનાહિત સામ્રાજ્યને વફાદારી, સન્માન અને પારિવારિક મૂલ્યોના આધારે ચલાવે છે. જ્યારે અન્ય પરિવારો માદક પદાર્થોના વ્યાપારમાં જોડાવા દબાણ કરે છે, ત્યારે ડોન વિટો તેનો ઇનકાર કરે છે, જેના કારણે ગેંગ-વોર શરૂ થાય છે.

વાર્તાનો મુખ્ય ભાગ ડોનના નાના પુત્ર, માઈકલ કોર્લિયોનની આસપાસ ફરે છે. માઈકલ બીજા વિશ્વયુદ્ધનો હીરો છે અને શરૂઆતમાં પોતાના પરિવારના ગેરકાયદેસર ધંધાઓથી દૂર રહેવા માંગે છે. પરંતુ પિતા પર થયેલા જીવલેણ હુમલા અને મોટા ભાઈ સોની કોર્લિયોનની હત્યા બાદ, સંજોગોવશાત માઈકલ પરિવારની જવાબદારી સ્વીકારે છે અને ક્રૂરતાપૂર્વક તમામ વિરોધીઓનો સફાયો કરીને નવો ડોન બનવા તરફ આગળ વધે છે.
== પાત્રો ==
=== મુખ્ય પાત્રો ===
* '''વિટો કોર્લિયોન''' – ન્યૂયોર્કના પાંચ માફિયા પરિવારોમાંથી એક એવા કોર્લિયોન પરિવારના વડા, કાર્મેલાના પતિ, તેમજ સોની, માઈકલ, ફ્રેડો અને કોનીના પિતા તથા ટોમ હેગનના દત્તક પિતા.
* '''માઈકલ કોર્લિયોન''' – ડોન વિટો અને કાર્મેલા કોર્લિયોનનો નાનો પુત્ર, જે સોની અને ફ્રેડોનો નાનો ભાઈ તેમજ કોનીનો મોટો ભાઈ છે, અને આગળ જતાં કોર્લિયોન માફિયા પરિવારનો ઉત્તરાધિકારી બને છે.
* '''સોની કોર્લિયોન''' – ડોન વિટો અને કાર્મેલા કોર્લિયોનના સૌથી મોટા, ઉતાવળિયા અને આક્રમક પુત્ર તેમજ ફ્રેડો, માઈકલ અને કોનીના મોટા ભાઈ.
* '''ફ્રેડો કોર્લિયોન''' – ડોન વિટો અને કાર્મેલા કોર્લિયોનના વચલા અને નબળા પુત્ર, જે સોનીના નાના ભાઈ તેમજ માઈકલ અને કોનીના મોટા ભાઈ છે.
* '''ટોમ હેગન''' – ડોન વિટોના દત્તક પુત્ર તેમજ કોર્લિયોન પરિવારના મુખ્ય સલાહકાર અને વકીલ.

=== સહાયક પાત્રો ===
* '''કાર્મેલા &quot;મામા&quot; કોર્લિયોન''' – ડોન વિટોની પત્ની અને સોની, માઈકલ, ફ્રેડો તથા કોનીની માતા.
* '''કે આદમ્સ''' – માઈકલ કોર્લિયોનની ગર્લફ્રેન્ડ અને પાછળથી તેની બીજી પત્ની.
* '''કોની કોર્લિયોન''' – ડોન વિટો અને કાર્મેલા કોર્લિયોનની એકમાત્ર પુત્રી તથા સોની, ફ્રેડો અને માઇકલની સૌથી નાની બહેન, જેના લગ્નથી વાર્તાની શરૂઆત થાય છે.
* '''કાર્લો રિઝી''' – કોનીનો પતિ, જે પાછળથી કોર્લિયોન પરિવાર સાથે ગદ્દારી કરે છે.
* '''પીટર ક્લેમેન્ઝા''' – કોર્લિયોન પરિવારના વફાદાર કેપોરેજીમ અને ડોન વિટો ના જૂના મિત્ર.
* '''સાલવ્ટોરે  સાલ ટેસિયો''' – કોર્લિયોન પરિવારના અન્ય એક વફાદાર કેપોરેજીમ, જે પાછળથી ડોન વિટોના મૃત્યુ પછી દુશ્મનો સાથે હાથ મિલાવે છે.
* '''લુકા બ્રાસી''' – ડોન વિટો કોર્લિયોનનો સૌથી વફાદાર, ક્રૂર અને ડરામણો શૂટર, જેને સોલોઝો અને તાતાગ્લિયા પરિવાર પ્લાનપૂર્વક ગળું દબાવીને મારી નાખે છે.
* '''જોની ફોન્ટેન''' – ડોન વિટોનો ધર્મપુત્ર અને પ્રખ્યાત હોલીવુડ ગાયક તેમજ સુપરસ્ટાર અભિનેતા.
* '''ડોન ટોમાસિનો''' – સિસિલીમાં કોર્લિયોન પરિવારના જૂના મિત્ર, જે માઇકલ જ્યારે સિસિલી ભાગી જાય છે ત્યારે તેને આશરો આપે છે.
* '''ડોન ચિચિયો''' – સિસિલીનો ક્રૂર માફિયા બોસ, જેની વિટો કોર્લિયોન હત્યા કરીને તેના પરિવાર (માતા, પિતા, અને મોટા ભાઈ) ની હત્યા નો બદલો લે છે.
* '''ડોન ફેનુચી''' – ન્યૂયોર્કના લિટલ ઇટાલી વિસ્તારનો બ્લેકમેલર અને ગુંડો, જેની હત્યા કરીને વિટો કોર્લિયોન પાવરફુલ બને છે.
* '''મો ગ્રીન''' – લાસ વેગાસનો મોટો કેસિનો માલિક, જે કોર્લિયોન પરિવારને કેસિનો વેચવાની ના પાડે છે.
* '''કેપ્ટન માર્ક મેકક્લસ્કી''' – ન્યૂયોર્ક પોલીસનો ભ્રષ્ટ કેપ્ટન, જે સોલોઝો પાસેથી મોટી લાંચ લઈને કોર્લિયોન પરિવાર વિરુદ્ધ કામ કરે છે. તે હોસ્પિટલમાંથી ડોન વિટોના સુરક્ષા ગાર્ડ્સને હટાવીને દુશ્મનો માટે રસ્તો સાફ કરી આપે છે અને ત્યાં પહોંચેલા માઇકલને પકડીને મોઢા પર જોરદાર થપ્પડ મારે છે. આ અપમાન અને પિતા પર થયેલા હુમલાનો બદલો લેવા માટે આગળ જતાં માઇકલ બ્રોન્ક્સની એક રેસ્ટોરન્ટમાં મીટિંગ દરમિયાન તેની સોલોઝો સાથે હત્યા કરી નાખે છે.
* '''વર્જિલ સોલોઝો''' – 'ધ ટર્ક' તરીકે ઓળખાતો હેરોઇનનો સ્મગલર, જે ડોન વિટો પર જીવલેણ હુમલો કરાવે છે. જેના બદલામાં મિટિંગ દરમિયાન બ્રોન્ક્સની એક રેસ્ટોરન્ટમાં માઇકલ કોર્લિયોન પોતાના પિતા પર થયેલા હુમલાનો બદલો લેવા માટે સોલોઝો અને કેપ્ટન મેકક્લસ્કી બંનેની ગોળી મારીને હત્યા કરી નાખે છે. 
* '''એપોલોનિયા વિટેલી''' – સિસિલીની એક અત્યંત સુંદર સ્થાનિક યુવતી, જેની સાથે માઇકલ સિસિલી પ્રવાસ દરમિયાન પ્રેમમાં પડે છે અને લગ્ન કરે છે. જો કે, કોર્લિયોન પરિવારનો એક બોડીગાર્ડ ગદ્દારી કરે છે અને માઇકલને મારવા માટે કારમાં બોમ્બ ફિટ કરી દે છે, જેમાં માઇકલની જગ્યાએ એપોલોનિયા જેવી કાર ચાલુ કરે છે કે તરત જ બોમ્બ બ્લાસ્ટ થતાં તેનું કરુણ મૃત્યુ થાય છે.
* '''એમિલિયો બર્ઝિની''' – ન્યૂયોર્કના પાંચ માફિયા પરિવારોમાંથી એક એવા બર્ઝિની પરિવારના અત્યંત શક્તિશાળી વડા અને અંડરવર્લ્ડના મુખ્ય સૂત્રધાર, જે કોર્લિયોન પરિવારના સામ્રાજ્યને તોડવા માટે પડદા પાછળથી બધી ચાલ ચાલે છે.
* '''ફિલિપ તાતાગ્લિયા''' – ન્યૂયોર્કના પાંચ માફિયા પરિવારોમાંના એક તાતાગ્લિયા પરિવારના વડા અને સોલોઝોના મુખ્ય બિઝનેસ પાર્ટનર, જે બર્ઝિની સાથે મળીને કોર્લિયોન પરિવાર વિરુદ્ધ યુદ્ધ છેડે છે.
* '''અમેરિગો બોનાસેરા''' – ન્યૂયોર્કનો એક પ્રખ્યાત શવ-સંસ્કાર કરનાર અને ડોન વિટોનો જૂનો પરિચિત, જે પોતાની પુત્રીને ન્યાય અપાવવા માટે ડોન વિટો પાસે મદદ માંગે છે અને વાર્તાના પ્રારંભ માં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

== પ્રતિભાવ ==
'ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'માં રોજર જેલિનેકે લખ્યું હતું કે આ પુસ્તક &quot;અતિશય સફળ થવા માટે જ સર્જાયું હતું, અને તે માત્ર એટલા માટે નહીં કે માફિયા અત્યારે સમાચારોમાં છે. પુઝોની નવલકથા એક અદ્ભુત કલ્પના સમાન છે, જે કોઈ પણ પરિણામની ચિંતા વગર હિંસક વ્યક્તિગત સત્તાનો એક કુશળ ચિતાર રજૂ કરે છે. કોર્લિયોન 'પરિવાર'ના ભોગ બનનારા લોકો કાં તો ગુંડાઓ છે અથવા તો ભ્રષ્ટ પોલીસ અધિકારીઓ છે - એટલે કે એવા લોકો જેને વાસ્તવિક જીવનમાં તમે કે હું ક્યારેય મળવા ઈચ્છીશું નહીં. ડોન વિટો કહેતા તેમ, આ બધું માત્ર ધંધો છે, અંગત કંઈ જ નથી. પુસ્તકમાં સામાન્ય લોકોની ઝલક પણ જોવા મળતી નથી, તેથી વાચકને આ વૃદ્ધ વડા (ડોન વિટો) સિવાય અન્ય કોઈ પાત્ર પ્રત્યે સહાનુભૂતિ રાખવાની તક મળતી નથી, જેઓ પોતાના વહાલા પરિવાર માટે દુનિયાને સુરક્ષિત બનાવી રહ્યા છે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news| location=New York| work=The New York Times| first=Roger | last=Jellinek | title=Just Business, Not Personal| date=4 March 1969}}&lt;/ref&gt; આ નવલકથા 'ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'ની બેસ્ટસેલર યાદીમાં સતત ૬૭ અઠવાડિયા સુધી રહી હતી અને માત્ર બે વર્ષમાં જ તેની ૯૦ લાખથી વધુ નકલો વેચાઈ ગઈ હતી.&lt;ref&gt;{{cite web | title=&quot;The Godfather&quot; Turns 40 |work=CBS News|publisher=CBS Interactive Inc. | url=http://www.cbsnews.com/pictures/the-godfather-turns-40/3/ | date=March 15, 2012 | access-date=July 15, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140717004801/http://www.cbsnews.com/pictures/the-godfather-turns-40/3/ |archive-date=July 17, 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

આ નવલકથા પીબીએસ ની 'ધ ગ્રેટ અમેરિકન રીડ' દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલી &quot;અમેરિકાના ૧૦૦ સૌથી પ્રિય પુસ્તકો&quot; ની યાદીમાં ૫૩મા ક્રમે સ્થાન પામી છે.&lt;ref&gt;[https://www.pbs.org/the-great-american-read/books/#/ The Great American Read. &quot;America’s 100 most-loved books.&quot; PBS. Retrieved 15 January 2024.]&lt;/ref&gt; યુનાઇટેડ કિંગડમ માં, વર્ષ ૨૦૦૩માં બીબીસી ની 'ધ બિગ રીડ' દ્વારા દેશના ટોચના ૨૦૦ સર્વશ્રેષ્ઠ પુસ્તકો શોધવાના હેતુથી કરાયેલા સર્વેક્ષણમાં આ નવલકથા ૯૧મા ક્રમે રહી હતી.

== ફિલ્મી રૂપાંતરણ ==
મારિયો પૂઝો જ્યારે આ નવલકથા લખી રહ્યા હતા અને પુસ્તક હજુ બજારમાં સંપૂર્ણપણે આવ્યું પણ નહોતું, ત્યારે જ લોસ એન્જલસના પ્રખ્યાત પ્રોડક્શન હાઉસ 'પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ'ની નજર આ વાર્તા પર પડી હતી. તે સમયે મારિયો પૂઝો આર્થિક સંકટમાં હોવાથી, પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સે વર્ષ ૧૯૬૭ માં પુસ્તક પૂરું થાય તે પહેલાં જ માત્ર ૧૨,૫૦૦ અમેરિકન ડોલર (આશરે ૧૦.૬ લાખ રૂપિયા) માં આ નવલકથા પરથી ફિલ્મ બનાવવાના સત્તાવાર રાઇટ્સ (હક્કો) ખરીદી લીધા હતા. જો કે, કરાર મુજબ જો ફિલ્મ બને તો પૂઝોને વધારાના ૮૦,૦૦૦ અમેરિકન ડોલર (આશરે ૬૮ લાખ રૂપિયા) આપવાનું નક્કી થયું હતું. 

ત્યારબાદ જ્યારે ૧૯૬૯માં નવલકથા બજારમાં આવી ત્યારે તેણે જબરદસ્ત વ્યાપારી સફળતા મેળવી અને સતત ૬૭ અઠવાડિયા સુધી બેસ્ટસેલર યાદીમાં રહી હતી, જેને કારણે પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સે આ વાર્તા પરથી ભવ્ય ફિલ્મ બનાવવાનો નિર્ણય લીધો હતો. ફિલ્મ પ્રોડક્શન હાઉસે તે સમયે હૉલિવૂડમાં પ્રમાણમાં નવા અને એક નવશિક્ષિત દિગ્દર્શક તરીકે સંઘર્ષ કરી રહેલા ૨૯ વર્ષના ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપ્પોલાને આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સોંપ્યું હતું. જો કે, કોપ્પોલાએ પોતાના અદભુત વિઝન (દ્રષ્ટિકોણ) અને સૂઝબૂઝથી કામ લઈને, મારિયો પૂઝો સાથે મળીને આ ફિલ્મનું શાનદાર પટકથા (સ્ક્રીનપ્લે) લેખન કર્યું અને ફિલ્મનું ભવ્ય નિર્માણ પૂર્ણ કર્યું હતું.

આ ફિલ્મમાં હૉલિવૂડના સૌથી મહાન અને પ્રભાવશાળી અભિનેતાઓ પૈકીના એક એવા માર્લોન બ્રાન્ડોએ ડોન વિટો કોર્લિયોન ('ધ ગોડફાધર') તરીકે અને અલ પચીનોએ માઈકલ કોર્લિયોનની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મે દુનિયાભર માં અંદાજે ૨૬.૯ કરોડ અમેરિકન ડોલરની કમાણી કરી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર ઓલ ટાઈમ બ્લોકબસ્ટર સાબિત થઈ હતી. આ સાથે તે વર્ષે વૈશ્વિક સ્તરે સૌથી વધુ કમાણી કરનારી પ્રથમ ફિલ્મ બની હતી. આ ફિલ્મે ત્રણ એકેડેમી એવોર્ડ (ઓસ્કાર), પાંચ ગોલ્ડન ગ્લોબ અને એક ગ્રેમી એવોર્ડ સહિત અનેક પ્રતિષ્ઠિત પુરસ્કારો જીત્યા હતા. આ ફિલ્મને વિશ્વ સિનેમાની સર્વકાલીન શ્રેષ્ઠ ફિલ્મોમાં સ્થાન મળેલું છે અને તેણે વૈશ્વિક સ્તરે ગેંગસ્ટર સિનેમા માટે એક નવો બેંચમાર્ક સ્થાપિત કર્યો હતો.

આ વૈશ્વિક લોકપ્રિયતાને કારણે વૈશ્વિક સિનેમા જગતમાં તેના પરથી પ્રેરિત થઈને અનેક સત્તાવાર અને અનધિકૃત રીમેક ફિલ્મો બનાવવામાં આવી છે:

== ગુજરાતી અનુવાદ અને પ્રકાશન ==
મારિયો પુઝોની આ વિશ્વપ્રસિદ્ધ ક્રાઇમ થ્રિલર નવલકથાનો સત્તાવાર ગુજરાતી અનુવાદ જાણીતા કટારલેખક અને સાહિત્યકાર [[સૌરભ શાહ]] દ્વારા કરવામાં આવ્યો છે. આ અનુવાદિત પુસ્તક સૌપ્રથમ વર્ષ ૨૦૧૨-૨૦૧૩માં ગુજરાતના અમદાવાદ શહેરના અગ્રણી પ્રકાશન ગૃહ 'આર. આર. શેઠ એન્ડ કંપની' દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;[https://rrsheth.com/shop/godfather/ આર. આર. શેઠ બુક્સ: ગોડફાધર ગુજરાતી પુસ્તકની સત્તાવાર વિગત]&lt;/ref&gt;

સૌરભ શાહે મૂળ અંગ્રેજી લખાણની અમેરિકન-ઇટાલિયન માફિયા સંસ્કૃતિ, તેના વિશિષ્ટ સંવાદો અને અંડરવર્લ્ડના જટિલ વાતાવરણને ગુજરાતી ભાષાના પ્રવાહ સાથે એવી રીતે સાંકળ્યું છે કે વાચકને તે અનૂદિત હોવા છતાં એક 'મૌલિક ગુજરાતી સંસ્કરણ' જેવો આસ્વાદ આપે છે.

=== અનુવાદ પાછળ ની ઈતિહાસ અને પૃષ્ઠભૂમિ ===
અનુવાદક સૌરભ શાહે આ ક્લાસિક કૃતિ સાથેના પોતાના દાયકાઓ જૂના જોડાણ અને ઇતિહાસનો ક્રમબદ્ધ ઉલ્લેખ કર્યો છે.&lt;ref name=&quot;newspremi-hollywood&quot;&gt;{{cite news |last=શાહ |first=સૌરભ |title=હૉલિવુડ ઠીક છે પણ બૉલિવુડ-ઢોલીવુડ શું કામ? |url=https://www.newspremi.com/godfather-hollywood/ |work=ન્યૂઝપ્રેમી |date=માર્ચ ૨૦૨૨}}&lt;/ref&gt; માર્ચ ૧૯૭૨માં અમેરિકામાં રિલીઝ થયેલી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મ ભારતમાં છેક ચાર વર્ષ પછી, એટલે કે ૧૯૭૬માં પહેલી વાર મુંબઈમાં રિલીઝ થઈ હતી. તે એ જમાનો હતો જ્યારે કૉલેજકાળ દરમિયાન તેઓ પોતાના મિત્રો સાથે કૉલેજમાં ગુટલી (ક્લાસ બંક) મારીને 'ધ ગન્સ ઑફ નેવરોન' અને 'વ્હેર ઇગલ્સ ડેર' જેવી લોકપ્રિય અને દાયકા જૂની હૉલિવૂડની ફિલ્મો જોવા જતા હતા. જો કે, વર્ષ ૧૯૭૬માં જ્યારે 'ધ ગોડફાધર' મુંબઈમાં રિલીઝ થઈ ત્યારે કોઈ કારણસર તેઓ આ ફિલ્મ થિયેટરમાં જોઈ શક્યા નહોતા અને લાંબા સમય સુધી આ નવલકથા વાંચવાનું પણ બન્યું ન હતું.

કૉલેજના પાછલા વર્ષોમાં તેઓ જેફ્રી આર્ચર, ઇરવિંગ વૉલેસ, સિડની શેલ્ડન, આર્થર હેલી અને રૉબર્ટ લુડલમ જેવા થ્રિલર સાહિત્યના પ્રખ્યાત પશ્ચિમી લેખકોના વાચક બની ચૂક્યા હતા. ત્યારબાદ, તેમણે જીવનમાં સૌપ્રથમ વાર 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મ ભાડાના વીડિયો પ્લેયર પર જોઈ હતી. સમય જતાં ફિલ્મ પ્રત્યેના અતિશય લગાવને કારણે તેમણે આ ફિલ્મની વીસીડી, ડીવીડી અને છેવટે બ્લૂ-રે આવૃત્તિઓ વસાવી હતી. આ ફિલ્મના વારંવારના અવલોકનને કારણે તેમને ફિલ્મના એકેએક સંવાદો (ડાયલોગ) ઉપરાંત કલાકારોના નાનામાં નાના હાવભાવ પણ મોઢે થઈ ગયા હતા.

તેમણે મૂળ 'ધ ગોડફાધર' નવલકથાની હાર્ડબાઉન્ડ અને પેપરબેક સહિત ત્રણેક પ્રકારની અંગ્રેજી આવૃત્તિઓ તેમજ મારિયો પૂઝો લિખિત 'ધ ગૉડફાધર પેપર્સ' અને આ વિષયના અડધો ડઝન જેટલા દમદાર ગ્રંથો, કલાકારો તથા દિગ્દર્શકો વિશેના પુસ્તકોનો ઊંડો અભ્યાસ કર્યો હતો, જે આ નવલકથાના પ્રોપર ગુજરાતી અનુવાદ માટે પાયારૂપ બન્યો હતો.

લાંબા સમય સુધી આ ફિલ્મ માત્ર નાના પડદે જોયા બાદ, માર્ચ ૨૦૨૨માં જ્યારે પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સે આ ફિલ્મના ૫૦ વર્ષ પૂરા થવા પર વિશ્વના પ્રમુખ શહેરો સહિત મુંબઈના મોટા પડદા પર તેને ફરી રિલીઝ કરી, ત્યારે મુંબઈના થિયેટર પર આ ફિલ્મ એક અઠવાડિયાના બદલે ત્રણ અઠવાડિયા સુધી હાઉસફુલ ચાલી હતી. આ પ્રસંગે અનુવાદકે પોતાના જીવનમાં પ્રથમ વખત મોટા સ્ક્રીન (થિયેટર) પર આ ફિલ્મ જોઈને તેને 'અલૌકિક અનુભવ' ગણાવ્યો હતો.

== વાસ્તવિક જીવનનો પ્રભાવ ==
આ નવલકથાનો એક મોટો ભાગ વાસ્તવિક ઘટનાઓ પર આધારિત છે, ખાસ કરીને ન્યૂ યોર્ક અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં સક્રિય માફિયા સંગઠન 'ફાઇવ ફેમિલીઝ' (પાંચ પરિવારો) નો ઇતિહાસ આ વાર્તાનો મુખ્ય આધાર છે. આ નવલકથામાં વાસ્તવિક જીવનના ગેંગસ્ટરો અને તેમના સાથીદારોના ઘણા સંદર્ભો વણી લેવામાં આવ્યા છે. ઉદાહરણ તરીકે, જોની ફોન્ટેનનું પાત્ર પ્રખ્યાત ગાયક અને અભિનેતા ફ્રેન્ક સિનાટ્રા પર આધારિત છે, જ્યારે મો ગ્રીનનું પાત્ર કુખ્યાત કેસિનો માલિક બગ્સી સિગેલ પર આધારિત છે. આ ઉપરાંત, મુખ્ય પાત્ર ડોન વિટો કોર્લિયોનનું વ્યક્તિત્વ વાસ્તવિક જીવનના અંડરવર્લ્ડ ડોન ફ્રેન્ક કોસ્ટેલો અને કાર્લો ગેમ્બિનોના પાત્રોના મિશ્રણથી તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું.

== સંદર્ભ ==
&lt;references /&gt;

[[શ્રેણી:નવલકથા]]
[[શ્રેણી:અમેરિકન નવલકથાઓ]]
[[શ્રેણી:૧૯૬૯ની નવલકથાઓ]]</text>
      <sha1>pg7h8bdvlk8pgmferkvf5xnzvtj9zvm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>રઘુભાઈ મોરારજી નાયક</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154753</id>
    <revision>
      <id>903253</id>
      <parentid>903065</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T03:27:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9928" sha1="dia4p1y0hakq236b0d00n4ynb3d35qq" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name                      = રઘુભાઈ મોરારજી નાયક
| image                     =
| image_size                = 
| caption                   = 
| birth_date                = ૧૯૦૭
| birth_place               = [[ચલથાણ]], [[સુરત]], ગુજરાત
| death_date                = ૨૦૦૩
| death_place               = ભારત
| resting_place             = 
| resting_place_coordinates = 
| other_names               = 
| occupation                = શિક્ષણવિદ્&lt;br&gt;સામાજિક કાર્યકર
| years_active              = ૧૯૪૪–૨૦૦૩
| known_for                 = સરદાર પટેલ વિદ્યાલય
| spouse                    = જશીબેન નાયક
| partner                   = 
| children                  = 
| parents                   = 
| website                   = 
| signature                 = 
| awards                    = [[પદ્મશ્રી]]&lt;br&gt;રાષ્ટ્રીય શિક્ષક પુરસ્કાર
}}
'''રઘુભાઈ મોરારજી નાયક''' (૧૯૦૭–૨૦૦૩) એક ભારતીય કેળવણીકાર, સમાજસેવક અને સરદાર પટેલ વિદ્યાલયના સ્થાપક આચાર્ય હતા.&lt;ref name=&quot;Tagore's favourite, Indira's teacher&quot;&gt;{{cite web | url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Tagores-favourite-Indiras-teacher/articleshow/3446720.cms | title=Tagore's favourite, Indira's teacher | publisher=Times of India | date=5 September 2008 | accessdate=22 August 2016}}&lt;/ref&gt; તેઓ સરસ્વતી વિદ્યામંડળના સહ-સ્થાપક પણ હતા, જે ગુજરાત રાજ્યમાં અનેક શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ ચલાવે છે.&lt;ref name=&quot;Stewardship of Trusts&quot;&gt;{{cite web | url=http://docs.exdat.com/docs/index-136004.html?page=14 | title=Stewardship of Trusts | publisher=Exdat | date=2016 | accessdate=22 August 2016}}&lt;/ref&gt; રવીન્દ્રનાથ ટાગોરના શિષ્ય રહી ચૂકેલા રઘુભાઈએ શાળાઓના સમૂહનું સંચાલન કરતા મુખ્ય ટ્રસ્ટ 'સરસ્વતી કેળવણી મંડળ'ના પ્રમુખ તરીકે પણ સેવા આપી હતી. શિક્ષણ ક્ષેત્રે તેમના વિશેષ યોગદાન બદલ [[ભારત સરકાર]] દ્વારા ૧૯૭૬માં તેમને દેશના ચોથા સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન [[પદ્મશ્રી]]થી નવાજવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2013 | accessdate=20 August 2016 | archive-date=15 October 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

નાયકનો જન્મ ૧૯૦૭માં ગુજરાતના સુરત પાસેના નાના શહેર ચલથાણમાં થયો હતો. તેમણે પોતાનું શાળાકીય શિક્ષણ શાંતિનિકેતનમાં પૂરું કર્યું, જ્યાંથી તેઓ ૧૯૨૯માં સ્નાતક થયા. ત્યારબાદ મહારાષ્ટ્ર જઈને, તેમણે ૧૯૩૨માં પૂણેની 'પ્યુપિલ્સ ઑન સ્કૂલ' (Pupils' Own School) માં શિક્ષક તરીકે પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત કરી, જ્યાં તેમણે [[ઈન્દિરા ગાંધી]] સહિત અન્ય વિદ્યાર્થીઓને ભણાવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;History&quot;&gt;{{cite web | url=https://kes.edu.in/kes-shree-m-m-pupils-own-school-and-sharda-mandir-history/ | title=History | publisher=KES Shree M.M. Pupil’s Own School and Sharda Mandir | date=2016 | accessdate=22 August 2016 | archive-date=23 ઑગસ્ટ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160823014627/https://kes.edu.in/kes-shree-m-m-pupils-own-school-and-sharda-mandir-history/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; નોકરીમાંથી અભ્યાસ રજા લઈને, તેઓ પોતાના ડોક્ટરેટના અભ્યાસ માટે જર્મની ગયા હતા. ત્યાં તેઓ [[સુભાષચંદ્ર બોઝ]]ના સંપર્કમાં આવ્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે. જેના કારણે જર્મન સત્તાવાળાઓએ તેમનો પાસપોર્ટ જપ્ત કરી લેતાં તેમના ભારત પાછા ફરવામાં વિલંબ થયો હતો. તેઓ ૧૯૪૦માં ભારત પાછા ફર્યા અને ચાર વર્ષ પછી, ૧૯૪૪માંતેમણે ઉછીના લીધેલા નાણાંથી 'સરસ્વતી વિદ્યામંડળ'ની સ્થાપના કરી.&lt;ref name=&quot;Founder Members Of Saraswati VidyaMandal&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.asarwavidyalaya.org/svm.html | title=Founder Members Of Saraswati VidyaMandal | publisher=Saraswati VidyaMandal | date=2016 | accessdate=22 August 2016 | archive-date=21 ઑગસ્ટ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160821114305/http://asarwavidyalaya.org/svm.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ૧૯૫૭માં ભારતના તત્કાલીન નાણા સચિવ હીરુભાઈ એમ. પટેલે તેમને 'સરદાર પટેલ વિદ્યાલય'ના સ્થાપક આચાર્યનું પદ સોંપ્યું, જેની શરૂઆત 'ગુજરાત એજ્યુકેશન સોસાયટી' દ્વારા કરવામાં આવી રહી હતી.&lt;ref name=&quot;History of School&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.spvdelhi.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=73&amp;Itemid=471 | title=History of School | publisher=Sardar Patel Vidyalaya | date=2016 | accessdate=22 August 2016 | archive-date=17 ઑગસ્ટ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160817115148/http://spvdelhi.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=73&amp;Itemid=471 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; આચાર્ય તરીકે સેવા આપવાની સાથે સાથે,&lt;ref name=&quot;This is a list of past and present Teachers and Staff at SPV&quot;&gt;{{cite web | url=http://spv.rajiv.com/staff.htm | title=This is a list of past and present Teachers and Staff at SPV | publisher=Sardar Patel Vidyalaya | date=2016 | accessdate=22 August 2016 | archive-date=22 સપ્ટેમ્બર 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160922204313/http://spv.rajiv.com/staff.htm | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; તેઓ અન્ય એક શૈક્ષણિક જૂથ 'સરસ્વતી કેળવણી મંડળ'ના પ્રમુખ પદે પણ રહ્યા. શિક્ષણ ક્ષેત્રે તેમના યોગદાન બદલ [[ભારત સરકાર]] દ્વારા ૧૯૭૬માં તેમને '[[પદ્મશ્રી]]'ના નાગરિક સન્માનથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot; /&gt; આ ઉપરાંત, તેમને 'રાષ્ટ્રીય શિક્ષક પુરસ્કાર' પણ પ્રાપ્ત થયો હતો.&lt;ref name=&quot;Founder Members Of Saraswati VidyaMandal&quot; /&gt;

નાયકના લગ્ન જશીબેન સાથે થયા હતા, જેમણે તેમના અનેક કાર્યોમાં સહયોગ આપ્યો હતો&lt;ref name=&quot;History &amp; Vision&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.asarwavidyalaya.org/ | title=History &amp; Vision | publisher=Asarwa Vidyalaya | date=2016 | accessdate=22 August 2016 | archive-date=26 ઑગસ્ટ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160826084829/http://www.asarwavidyalaya.org/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અને તેઓ સરસ્વતી વિદ્યામંડળના તત્કાલીન આચાર્ય પણ રહ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot; /&gt;

૨૦૦૩માં, ૯૬ વર્ષની વયે તેમનું અવસાન થયું હતું.&lt;ref name=&quot;Tagore's favourite, Indira's teacher&quot; /&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* {{cite web | url=http://asiannewsagency.com/2016/01/09/old-students-meet-of-sardar-patel-vidyalaya-at-new-delhi/ | title=Old Students Meet of Sardar Patel Vidyalaya at New Delhi | publisher=Asian News Agency | date=9 January 2016 | accessdate=22 August 2016 | archive-date=23 ઑગસ્ટ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160823013427/http://asiannewsagency.com/2016/01/09/old-students-meet-of-sardar-patel-vidyalaya-at-new-delhi/ | url-status=dead }}

[[શ્રેણી:૧૯૦૭માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:૨૦૦૩માં મૃત્યુ]]
[[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]]
[[શ્રેણી:કેળવણીકાર]]
[[શ્રેણી:સમાજ સેવક]]</text>
      <sha1>dia4p1y0hakq236b0d00n4ynb3d35qq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>મધ્ય ત્રાવણકોર ગોળ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154769</id>
    <revision>
      <id>903248</id>
      <parentid>902872</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T01:35:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14135" sha1="8yad7itc3olw86nqebilurl15n5u3b7" xml:space="preserve">{{Infobox geographical indication
| name = મધ્ય ત્રાવણકોર ગોળ (સેન્ટ્રલ ત્રાવણકોર જેગરી - CTJ)
| image =
| alt =
| caption = 
| alternative names = CTJ
| description =કેરળના કોટ્ટાયમ અને પથાનામથિટ્ટા જિલ્લાઓ તેમજ અલાપ્પુઝા જિલ્લાના ચેંગન્નુર તાલુકામાં શેરડીના તાજા રસમાંથી બનાવવામાં આવતો ગોળ (કૃષિ-ઉત્પાદન)
| type =[[ગોળ]]
| area = મધ્ય ત્રાવણકોર, [[કેરળ]]
| country = ભારત
| registered = ૩૧ મે ૨૦૧૦
| material = 
| official website ={{URL|https://search.ipindia.gov.in/GirPublic/Application/Details/163|ipindia.gov.in}}
}}

'''મધ્ય ત્રાવણકોર ગોળ''' (સેન્ટ્રલ ત્રાવણકોર જેગરી - CTJ) એ ભારતના કેરળ રાજ્યમાં શેરડીના તાજા રસમાંથી બનાવવામાં આવતી ગોળની એક વિશિષ્ટ જાત (નોન-સેન્ટ્રીફ્યુગલ કેન સુગર) છે.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=PRESIDENCY |first1=THE MADRAS |title=THE LAND REVENUE |date=1864 |url=https://www.google.co.in/books/edition/THE_LAND_REVENUE/xaAIAAAAQAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=travancore+jaggery&amp;pg=RA15-PA13&amp;printsec=frontcover |access-date=15 November 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Committee |first1=Indian National Congress National Planning |title=Rural and Cottage Industries |date=1948 |publisher=Vora |url=https://www.google.co.in/books/edition/Rural_and_Cottage_Industries/hY8EAAAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;bsq=travancore+jaggery&amp;dq=travancore+jaggery&amp;printsec=frontcover |access-date=15 November 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt; આ એક કૃષિ આધારિત ઉત્પાદન છે જે શેરડીમાંથી બનાવવામાં આવે છે. શેરડી એ કોટ્ટાયમ અને પથાનામથિટ્ટા જિલ્લાઓ તેમજ અલાપ્પુઝા જિલ્લાના ચંગનાસ્સેરી (ચેંગન્નુર) તાલુકામાં વ્યાપકપણે ઉગાડવામાં આવતો મુખ્ય પાક છે.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Census of India, 1991: Bhārata Kī Janagaṇanā, 1991, Śœrṅkhalā 12, Kerala. Kerala |date=1995 |publisher=Controller of Publications |url=https://www.google.co.in/books/edition/Census_of_India_1991/9HsESBNV5uYC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;bsq=Chengannur+taluk+sugarcane&amp;dq=Chengannur+taluk+sugarcane&amp;printsec=frontcover |access-date=15 November 2024 |language=la}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Agriculture |first1=Travancore (India) Dept of |title=Administration Report |date=1927 |url=https://www.google.co.in/books/edition/Administration_Report/q_kfAQAAIAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;bsq=Chengannur+taluk+sugarcane&amp;dq=Chengannur+taluk+sugarcane&amp;printsec=frontcover |access-date=15 November 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt; આ વિસ્તારમાં મુખ્યત્વે પંબા, મણિમાલા, અચનકોવિલ અને મીનાચિલ નદીઓના કિનારા અને તેની આસપાસના વિસ્તારોનો ઉપયોગ શેરડીની ખેતી માટે થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Nagarajan |first1=Saraswathy |title=A schoolteacher popularises Central Travancore jaggery, and triggers a sweet revolution |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/schoolteacher-popularises-central-travancore-jaggery/article36336470.ece |access-date=14 November 2024 |work=The Hindu |date=7 September 2021 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Agricultural Research Station, Thiruvalla |url=https://iisr.icar.gov.in/iisr/aicrp/pages/thiruvalla.htm |website=All India Coordinated Research Project on Sugarcane |access-date=14 November 2024 |archive-date=27 નવેમ્બર 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127174139/https://iisr.icar.gov.in/iisr/aicrp/pages/thiruvalla.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== નામકરણ ==
મધ્ય ત્રાવણકોરનો ગોળ એ શેરડીમાંથી બનાવવામાં આવતું મધ્ય ત્રાવણકોર વિસ્તારનું એક મૂલ્યવાન કૃષિ ઉત્પાદન છે. આ ગોળનું નામ જૂના તિરુવિથામકુર રાજ્ય અથવા ત્રાવણકોર સામ્રાજ્યના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે, જેમાં વર્તમાન કોટ્ટાયમ, પથાનામથિટ્ટા અને અલાપ્પુઝા જિલ્લાઓનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Roy |first1=Chandan |title=The Role of Intellectual Property Rights in Agriculture and Allied Sciences |date=17 July 2018 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-351-12526-0 |url=https://www.google.co.in/books/edition/The_Role_of_Intellectual_Property_Rights/jDNlDwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=central+travancore+jaggery&amp;pg=PT157&amp;printsec=frontcover |access-date=14 November 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Delhi |first1=Indian Agricultural Research Institute |title=Bulletin |date=1918 |publisher=Superintendent, government printing, India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Bulletin/oEESAQAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;bsq=travancore+jaggery&amp;dq=travancore+jaggery&amp;printsec=frontcover |access-date=15 November 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== સ્થાનિક નામ ===
તે તેના ટૂંકા અક્ષરી નામ &quot;CTJ&quot; (સીટીજે) તરીકે પણ ઓળખાય છે. તેને 'પથિયાં સરકરા' (Pathiyan Sarkara) જેવા સ્વરૂપોમાં તૈયાર કરવામાં આવે છે. પથિયાં સરકરા એ સોનેરી બદામીથી લઈને ઘેરા બદામી રંગનો, ઉત્તમ સ્વાદ અને વિશિષ્ટ સુગંધ ધરાવતો અર્ધ-પ્રવાહી/અર્ધ-ઘન પ્રકારનો ગોળ છે. સ્થાનિક મલયાલમ ભાષામાં &quot;પથિયાં&quot; શબ્દ તેની નરમ અને લવચીક રચના (પોત) દર્શાવે છે, જ્યારે &quot;સરકરા&quot; નો અર્થ સ્થાનિક રાજ્ય ભાષા મલયાલમમાં ખાંડનું કાચું સ્વરૂપ (અપરિષ્કૃત શર્કરા) થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=GEOGRAPHICAL INDICATIONS JOURNAL NO. 34 MAY 31, 2010 |url=https://ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/Images/pdf/Journal_34.pdf |website=Intellectual Property India |access-date=14 November 2024}}&lt;/ref&gt;

હસ્તનિર્મિત ગોળનો અન્ય એક પ્રકાર 'ઉંડા સરકરા' છે, જે ગોળાકાર (દડા જેવા) સ્વરૂપમાં ઉપલબ્ધ છે. તે તેની કઠણતા, સંગ્રહ કરવાની સરળતા અને લાંબી શેલ્ફ લાઈફ (ટકાઉપણા) માટે જાણીતો છે, અને તેનો રંગ સોનેરી બદામીથી લઈને ઘેરો બદામી હોય છે. સ્થાનિક મલયાલમ ભાષામાં &quot;ઉંડા&quot; નો અર્થ 'દડો' કે 'ગોળો' થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Travelling To Kerala? 8 GI Tagged Foods To Bring Home With You |url=https://www.timesnownews.com/lifestyle/food/reviews/travelling-to-kerala-8-gi-tagged-foods-to-bring-home-with-you-article-110654912 |access-date=14 November 2024 |work=Times Now |date=3 June 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;

આ વિસ્તારનો ગોળ તેના અત્યંત મીઠા સ્વાદ અને ખારાશના અભાવને કારણે ખૂબ જ માંગમાં રહે છે, જે અન્ય સ્થળોએ ક્ષારીય (Alkaline) જમીનમાં ઉગાડવામાં આવતી શેરડીમાંથી બનાવવામાં આવતા ગોળથી સાવ અલગ પડે છે.[૧૦]

== પરંપરાગત ગોળનું ઉત્પાદન ==
આ ગોળ બનાવવા માટે સૌપ્રથમ ઇલેક્ટ્રિક ક્રશરમાં શેરડીને પીસીને રસ કાઢવામાં આવે છે. ત્યારબાદ શેરડીના કૂચાનો જ બળતણ તરીકે ઉપયોગ કરીને તાંબા, એલ્યુમિનિયમ કે ટીનના મોટા વાસણોમાં તે રસને ઉકાળવામાં આવે છે. ગોળના વિવિધ સ્વરૂપો તૈયાર કરવા માટે આ મિશ્રણને અલગ-અલગ તાપમાને આંચ પરથી શેકીને ઉતારી લેવામાં આવે છે અને પછી તેને ઠંડું પાડીને ચોક્કસ આકાર આપવામાં આવે છે. મિશ્રણ ગરમ હોય ત્યારે જ તેને ગોળાકાર આકાર આપીને 'ઉંડા' (Unda) બનાવવામાં આવે છે અથવા અર્ધ-પ્રવાહી/અર્ધ-ઘન સ્વરૂપ આપવા માટે તેને ટીનના ડબ્બાઓમાં રેડીને 'પથિયાં' તૈયાર કરવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Central Travancore Jaggery |url=https://sites.cdit.org/wto/index.php/central-travancore-jaggerry |website=Central Travancore Jaggerry Centre for Development of Imaging Technology, C-DIT |access-date=14 November 2024}}&lt;/ref&gt;

== ઉપયોગ ==
તેના સોનેરી બદામી રંગ, ઉત્કૃષ્ટ મીઠાશ અને ઓર્ગેનિક (પ્રાકૃતિક) ગુણધર્મો માટે પ્રખ્યાત, મધ્ય ત્રાવણકોર ગોળ કેરળમાં આયુર્વેદિક દવાઓ તૈયાર કરવા માટે પ્રાથમિક અને પસંદગીના આધાર (base) તરીકે વપરાય છે.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Hiran |first1=U. |title=Taste tradition of central Travancore makes a sweet revival |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/taste-tradition-of-central-travancore-makes-a-sweet-revival/article68501431.ece |access-date=14 November 2024 |work=The Hindu |date=10 August 2024 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

== ભૌગોલિક સંકેત ==
તેને ૩૧ મે ૨૦૧૦ના રોજ ભારત સરકાર હેઠળના જિયોગ્રાફિકલ ઈન્ડિકેશન્સ રજિસ્ટ્રી તરફથી ભૌગોલિક સંકેત (GI) ટેગનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો હતો, જે ૧ માર્ચ ૨૦૨૯ સુધી માન્ય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Geographical Indications |publisher=Intellectual Property India |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/163 |access-date=15 November 2024}}&lt;/ref&gt;

થિસુરના કેરળ કૃષિ યુનિવર્સિટીના સંશોધન નિયામકે સેન્ટ્રલ ત્રાવણકોર ગોળના GI રજિસ્ટ્રેશનનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. માર્ચ ૨૦૦૯માં અરજી દાખલ કર્યા બાદ, ૨૦૧૦માં ચેન્નઈ સ્થિત ભૌગોલિક સંકેત રજિસ્ટ્રી દ્વારા આ ગોળને GI ટેગ આપવામાં આવ્યો હતો, જેનાથી &quot;સેન્ટ્રલ ત્રાવણકોર જેગરી&quot; (મધ્ય ત્રાવણકોર ગોળ) નામ માત્ર આ વિસ્તારમાં ઉત્પાદિત થતા ગોળ માટે જ વિશિષ્ટ બની ગયું. આમ તે, કેરળ સહિત સમગ્ર દેશની GI ટેગ મેળવનારી ગોળની પ્રથમ જાત અને કેરળની ૧૮મી ચીજવસ્તુ બની હતી.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Organization |first1=World Intellectual Property |title=Food Security and Intellectual Property - How the Private and the Public Sectors Use IP to Enhance Agricultural Productivity |date=29 September 2011 |publisher=WIPO |isbn=978-92-805-2122-1 |url=https://www.google.co.in/books/edition/Food_Security_and_Intellectual_Property/4JfuDwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=central+travancore+jaggery&amp;pg=PA72&amp;printsec=frontcover |access-date=14 November 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Mohan |first1=Narendra |last2=Singh |first2=Priyanka |title=Sugar and Sugar Derivatives: Changing Consumer Preferences |date=24 December 2020 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-15-6663-9 |url=https://www.google.co.in/books/edition/Sugar_and_Sugar_Derivatives_Changing_Con/iPYQEAAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=travancore+sugarcane++jaggery&amp;pg=PA294&amp;printsec=frontcover |access-date=15 November 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>8yad7itc3olw86nqebilurl15n5u3b7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>એડયુર મરચું</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154781</id>
    <revision>
      <id>903232</id>
      <parentid>902909</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T15:43:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10415" sha1="kgdyozpwkkk5zkc0vazt0ftdj2zqyl9" xml:space="preserve">{{Infobox geographical indication
| name   = એડયુર મરચું
| image  = Unripened Green Edayur chilli.jpg
| image_size = 200px
| caption = કાચા લીલા રંગના અડયુર મરચાં
| description = દક્ષિણ [[પશ્ચિમ ઘાટ]]માં ઉગાડવામાં આવતી એલચી
| type = કૃષિ
| area = [[મલપ્પુરમ જિલ્લો|મલપ્પુરમ]], કેરળ
| country = ભારત
| registered = ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૧
| material =
| official website = 
}}

'''એડયુર મરચું''' એ મુખ્યત્વે ભારતના કેરળ રાજ્યમાં ઉગાડવામાં આવતી મરચાંની એક જાત છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=The many shades of red |url=https://www.deccanherald.com/features/the-many-shades-of-red-1040676.html |access-date=25 October 2024 |work=Deccan Herald |language=en}}&lt;/ref&gt; એડયુર મરચું એ મુખ્યત્વે કેરળના મલપ્પુરમ જિલ્લાના ચોક્કસ વિસ્તારોમાં ઉગાડવામાં આવતી એક સ્થાનિક ઉપજાઉ જાત છે.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Variyar |first1=Prasad S. |last2=Singh |first2=Inder Pal |last3=Adiani |first3=Vanshika |last4=Suprasanna |first4=Penna |title=Peppers: Biological, Health, and Postharvest Perspectives |date=8 November 2024 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-040-15384-0 |url=https://books.google.com/books?id=L-EoEQAAQBAJ&amp;dq=Edayur+chilli&amp;pg=PA19 |access-date=10 November 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt; ખાસ કરીને, તે વલાંચેરી બ્લોકમાં આવેલી એડયુર, અઠાવનાડ, મરક્કારા, ઇરિમબિલિયમ, કલ્પકંચેરી અને વલાંચેરી પંચાયતોમાં, તેમજ અંગાડીપુરમ બ્લોકની અંદર આવેલી મૂરકનાડ અને કુરૂવા પંચાયતોમાં ઉગાડવામાં આવે છે.

== નામકરણ ==
આ મરચાંનું નામ તેના ઉદ્‌ગમસ્થાન, એડયુર (Edayoor) ગામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. એડયુર ગ્રામ પંચાયતમાં ઉપલબ્ધ દસ્તાવેજો અનુસાર, આ વિસ્તારમાં એડયુર મરચાંની ખેતીનો ઇતિહાસ ઓછામાં ઓછો ૧૫૦ વર્ષ જૂનો છે.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Edayur Chilli - GI Application No. 662 |journal=Government of India Geographical Indications Journal |issue=137 |date=May 29, 2020 |page=18 |url=https://www.ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/Images/pdf/Journal_137.pdf |access-date=25 October 2024 |archive-date=3 નવેમ્બર 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241103231548/https://www.ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/Images/pdf/Journal_137.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== સ્થાનિક નામ ===
તે સ્થાનિક ભાષામાં 'એડયુર મુળકુ' તરીકે ઓળખાય છે. સ્થાનિક રાજ્ય ભાષા મલયાલમમાં 'મુળકુ' નો અર્થ મરચું થાય છે.

== વિવરણ ==
=== ખેતી ===
એડયુર મરચાંની પરંપરાગત ખેતી પહાડીઓ, ટેકરીઓ અને લેટેરાઈટ (રાતી) જમીન ધરાવતા ખેતરોમાં કરવામાં આવે છે.

=== ભૌતિક લાક્ષણિકતાઓ ===
તેનો ભૌતિક દેખાવ નીચે તરફ ઝૂકેલા, એકલ-દોકલ ફળ જેવા હોય છે, જે લીસી સપાટી સાથે મધ્યમ ત્રિકોણાકાર આકાર ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ravindran |first1=P. N. |last2=Sivaraman |first2=K. |last3=Devasahayam |first3=S. |last4=Babu |first4=K. Nirmal |title=Handbook of Spices in India: 75 Years of Research and Development |date=2024 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-19-3728-6 |url=https://books.google.com/books?id=Vz4QEQAAQBAJ&amp;dq=Edayur+chilli&amp;pg=PA2041 |access-date=10 November 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== તીખાશ અને ઉપયોગ ===
એડયુર મરચાંનો મુખ્ય ઉપયોગ કેરળની પરંપરાગત વાનગી &quot;કોંડાટ્ટમ&quot; અથવા દહીંમાં બોળીને તડકામાં સુકવેલા મરચાં બનાવવા માટે થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Prasad |first1=Rajendra |title=Current Affairs Year Book 2022: Geography |publisher=MYUPSC |url=https://books.google.com/books?id=OcxkEAAAQBAJ&amp;dq=Kondattom&amp;pg=PT48 |access-date=10 November 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sen |first1=Colleen Taylor |last2=Bhattacharyya |first2=Sourish |last3=Saberi |first3=Helen |title=The Bloomsbury Handbook of Indian Cuisine |date=23 February 2023 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-350-12865-1 |url=https://books.google.com/books?id=AzysEAAAQBAJ&amp;dq=Edayur+chilli&amp;pg=PT112 |access-date=10 November 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt; આ સુકવેલા 'કોંડાટ્ટમ મુળકુ' ને તેના અનન્ય સ્વાદને જાળવી રાખીને મહિનાઓ સુધી સંગ્રહિત કરી શકાય છે. જ્યારે આ મરચાંને તળવામાં આવે છે, ત્યારે તે દહીં સાથે પીરસવામાં આવતી એક સ્વાદિષ્ટ ડિશ બની જાય છે, જે ભોજનને સરળ છતાં અદ્ભુત સ્વાદ આપે છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=GI tag for Kerala's Kuttiattoor mango &amp; Edayur chilli |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/gi-tag-for-keralas-kuttiattoor-mango-edayur-chilli/articleshow/86905783.cms |access-date=25 October 2024 |work=The Times of India |date=10 October 2021}}&lt;/ref&gt;

==ચિત્ર દીર્ઘા==
&lt;gallery&gt;
File:Longshot photo of a farm of Edayur Chillies.jpg|એડયુર મરચાંના ખેતરનું દૂરથી દેખાતું દૃશ્ય
File:Photo of a farm of Edayur Chillies.jpg|મરચાંના ખેતરનું દૃશ્ય
File:Extreme Closeup of Edayur Chilli in a farm.jpg|ખેતરમાં એડયુર મરચાંનો અત્યંત નજીકથી લીધેલો ફોટો
File:Photo of closeup of Edayur Chilli plant in a farm.jpg|ખેતરમાં મરચાં અને છોડનો નજીકથી લીધેલો ફોટો
File:Closeup of Edayur Chilli in a farm.jpg|ખેતરમાં મરચાં અને છોડનો નજીકથી લીધેલો ફોટો
File:Collection of chillies gathered in a tub.jpg|ટબમાં ભેગા કરેલા મરચાંનો સંગ્રહ
File:Another closeup of Edayur Chillies.jpg|મરચાંનો અત્યંત નજીકથી લીધેલો ફોટો
File:Another collection of Edayur chillies gathered in a tub.jpg|ભેગા કરેલા મરચાંનો સંગ્રહ
File:Another collection of Edayur Chillies.jpg|મરચાંનો અત્યંત નજીકથી લીધેલો ફોટો
File:Closeup of Edayur Chillies.jpg|એડયુર મરચાંનો અત્યંત નજીકથી લીધેલો ફોટો
&lt;/gallery&gt;

== ભૌગોલિક સંકેત ==
આ મરચાંને ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૧ના રોજ ભારત સરકારની 'જિયોગ્રાફિકલ ઈન્ડિકેશન્સ રજિસ્ટ્રી' તરફથી ભૌગોલિક ઓળખ (GI) ટેગ આપવામાં આવ્યો હતો (જે ૨ ઓક્ટોબર ૨૦૨૯ સુધી માન્ય છે).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Geographical Indications Intellectual Property India |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/662 |access-date=25 October 2024}}&lt;/ref&gt;

એડયુરની 'એડયુર ચીલી ગ્રોવર્સ એસોસિએશન' (ECGA) દ્વારા એડયુર મરચાંના GI રજિસ્ટ્રેશન માટેનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો હતો. ઓક્ટોબર ૨૦૧૯માં અરજી કર્યા બાદ, ચેન્નઈ સ્થિત જિયોગ્રાફિકલ ઈન્ડિકેશન રજિસ્ટ્રી દ્વારા ૨૦૨૧માં આ મરચાંને GI ટેગ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો, જેનાથી &quot;એડયુર મરચું&quot; (Edayur Chilli) નામ માત્ર આ ચોક્કસ વિસ્તારમાં ઉગતા મરચાં માટે જ વિશિષ્ટ બની ગયું. આ સાથે જ તે GI ટેગ મેળવનારી કેરળની પ્રથમ મરચાંની જાત અને કેરળની ૩૪મી ઉત્પાદન વસ્તુ બની. કેરળના કન્નુર જિલ્લાના 'કુટ્ટિયાટ્ટુર આંબા' (Kuttiattoor Mango) ને પણ આ જ સમયે GI ટેગ મળ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Kuttiattoor mango and Edayur chilli gets GI tags |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/kuttiattoor-mango-and-edayur-chilli-gets-gi-tags/articleshow/86760185.cms |access-date=25 October 2024 |work=The Times of India |date=4 October 2021}}&lt;/ref&gt;


== આ પણ જુઓ ==
* [[મધ્ય ત્રાવણકોર ગોળ]]]]

== સંદર્ભ ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>kgdyozpwkkk5zkc0vazt0ftdj2zqyl9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>મરાયૂર ગોળ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154793</id>
    <revision>
      <id>903249</id>
      <parentid>902946</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T01:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19779" sha1="ewkevpmo7w8fnfux4dkwh4c00n44j0b" xml:space="preserve">{{Infobox geographical indication
| name = મરાયૂર ગોળ
| image = Marayoor Jaggery in bar form.jpg
| alt = ચોસલા સ્વરૂપમાં મરાયૂર ગોળ
| caption = 
| alternative names = મરાયૂર શર્કરા
| description =ભારતના કેરળ રાજ્યના ઇડુક્કી જિલ્લામાં આવેલા મરાયૂર અને કાંતલ્લૂર ગ્રામ પંચાયત વિસ્તારમાં શેરડીના તાજા રસમાંથી બનાવવામાં આવતી એક જાણીતી કૃષિ પેદાશ (ગોળ).&lt;ref&gt;{{cite web |title=10 Different Types Of Jaggery To Try |url=https://www.timesnownews.com/web-stories/lifestyle/different-types-of-jaggery-to-try/photostory/106820168.cms |website=www.timesnownews.com |access-date=15 November 2024}}&lt;/ref&gt;
| type =[[ગોળ]]
| area = મરાયૂર, કેરળ
| country = ભારત
| registered = ૬ માર્ચ ૨૦૧૯
| material = 
| official website ={{URL|https://search.ipindia.gov.in/GirPublic/Application/Details/613|ipindia.gov.in}}}}

'''મરાયૂર ગોળ''' એ ભારતના કેરળ રાજ્યમાં શેરડીના તાજા રસમાંથી બનાવવામાં આવતો ગોળનો એક પ્રકાર છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=6 Types Of Jaggery You Must Know |url=https://www.news18.com/web-stories/lifestyle/6-types-of-jaggery-you-must-know-2-1638083/ |website=www.news18.com |access-date=15 November 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news |title=The Sweet History GI Tagged Marayoor Jaggery From Kerala |url=https://www.timesnownews.com/lifestyle/food/news/the-sweet-history-of-keralas-gi-tagged-marayoor-jaggery-article-111033930 |access-date=15 November 2024 |work=Times Now |date=16 June 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt; તે ઇડુક્કી જિલ્લાના દેવીકુલમ તાલુકાની મરાયૂર અને કાંતલ્લૂર ગ્રામ પંચાયતોમાં વ્યાપકપણે થતી શેરડીમાંથી ઉત્પાદિત કરવામાં આવતી એક કૃષિ પેદાશ છે, જે મુખ્યત્વે મુથુવા આદિવાસી સમુદાયના ખેડૂતો દ્વારા ઉગાડવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{cite news  |title=Kerala: Tribal honey finds a haven in Marayoor |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/May/07/kerala-tribal-honey-finds-a-haven-in-marayoor-1811129.html |access-date=15 November 2024 |work=The New Indian Express |date=7 May 2018 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Marayoor To Coconut: 6 Types Of Jaggery To Replace Your Sugar |url=https://www.timesnownews.com/lifestyle/food/news/marayoor-to-coconut-6-types-of-jaggery-to-replace-your-sugar-article-110917931 |access-date=15 November 2024 |work=Times Now |date=11 June 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Raman |first1=Giji K. |title=Marayur jaggery finally gets Geographical Indication tag |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/marayur-jaggery-finally-gets-geographical-indication-tag/article26460646.ece |access-date=15 November 2024 |work=The Hindu |date=7 March 2019 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

આ વિસ્તાર 'વર્ષા છાયા' (Rain shadow) ક્ષેત્ર હેઠળ આવે છે, જ્યાં પશ્ચિમ ઘાટ પર્વતમાળાના લેવર્ડ (પવનની વિરુદ્ધ તરફની) બાજુએ સ્થિત હોવાને કારણે આસપાસના વિસ્તારોની સરખામણીમાં ઓછો વરસાદ પડે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Marayoor Jaggery |url=https://www.mofpi.gov.in/mediapr/enewsfeb5.html |website=Ministry of Food Processing Industries |access-date=15 November 2024 |archive-date=25 જૂન 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240625164222/https://mofpi.gov.in/mediapr/enewsfeb5.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Vellaram |first1=Sandeep |title=Tribal farmers join hands to launch jaggery production unit |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tribal-farmers-join-hands-to-launch-jaggery-production-unit/article68577184.ece |access-date=15 November 2024 |work=The Hindu |date=28 August 2024 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sulaiman |first1=Nejma |title=Kerala: Jaggery from tribal hamlets of Marayur to hit the market under new brand name |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2024/Aug/30/kerala-jaggery-from-tribal-hamlets-of-marayur-to-hit-the-market-under-new-brand-name |access-date=15 November 2024 |work=The New Indian Express |date=30 August 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== નામ ==
શેરડીમાંથી બનાવવામાં આવતો મરાયૂર ગોળ એ મરાયૂર શહેરનો એક મૂલ્યવાન પાક છે અને તેના પરથી જ આ નામ આપવામાં આવ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=6 nutrient-rich jaggery varieties you need to try |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/food-news/6-nutrient-rich-jaggery-varieties-you-need-to-try/photostory/104828643.cms?picid=104828673 |access-date=15 November 2024 |work=The Times of India |date=30 October 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Marayoor Jaggery |url=https://forest.kerala.gov.in/index.php/vanasree/marayoor-jaggery#:~:text=%E0%B4%AE%E0%B4%B2%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B4%B3%E0%B4%82-,Marayoor%20Jaggery,crop%20of%20Marayoor%20and%20Kanthalloor. |website=Kerala Forest Department |access-date=15 November 2024}}&lt;/ref&gt;

=== સ્થાનિક નામ ===
તે &quot;મરાયૂર શર્કરા&quot; તરીકે પણ ઓળખાય છે.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Raj |first1=Ashok |title=Magical Minds and Magical Hands All the Handicrafts and Handlooms Of Madhya Pradesh |publisher=True Sign Publishing House |isbn=978-93-5988-684-8 |url=https://books.google.com/books?id=AZgNEQAAQBAJ&amp;dq=Marayoor+Jaggery&amp;pg=PT158 |access-date=15 November 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt; તે હાથથી બનાવવામાં આવતા ગોળના સ્વરૂપમાં તૈયાર કરવામાં આવે છે, જેને 'ઉંડા શર્કરા' કહેવામાં આવે છે. તે ગોળ કઠણાઈ, સરળ સંગ્રહ ક્ષમતા, લાંબી શેલ્ફ લાઈફ (લાંબા સમય સુધી બગાડ વગર રહેવાનો ગુણ) અને સોનેરી બદામીથી બદામી રંગની વિશેષતા ધરાવતા ગોળાકાર (દડા જેવા) સ્વરૂપમાં ઉપલબ્ધ હોય છે. સ્થાનિક મલયાલમ ભાષામાં &quot;ઉંડા&quot; નો અર્થ 'દડો/ગોળો' અને 'શર્કરા' નો અર્થ 'ખાંડનું કાચું સ્વરૂપ (ગોળ)' થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=GEOGRAPHICAL INDICATIONS JOURNAL NO. 113 NOVEMBER 05, 2018 |url=https://ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/IPOJournal/1_2680_1/Journal_113.pdf |website=Intellectual Property India |access-date=15 November 2024}}&lt;/ref&gt;

== વિવરણ ==
મરાયૂર ગોળ એ ચોક્કસ વિશિષ્ટતાઓ ધરાવતી એક ઉચ્ચ ગુણવત્તાયુક્ત અને કુદરતી પેદાશ છે. તે બદામીથી ઘેરો બદામી રંગ, મધ્યમ કઠણાઈ અને ન ચોંટે તેવી સપાટી ધરાવે છે, જેના પર તેના હાથબનાવટ ઉત્પાદન પ્રક્રિયાના આંગળીઓના નિશાન સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાય છે. કુદરતી કે કૃત્રિમ રંગો અથવા કૃત્રિમ ગળપણ આપતા પદાર્થોના ઉમેરા વગર બનાવવામાં આવતા આ ગોળમાં એક અનોખી ખારાશ-રહિત મિષ્ટતા અને આગવી સ્વાદિષ્ટતા હોય છે. તેનું યોગ્ય રીતે સુકાયેલું સ્વરૂપ અને પાણીમાં અદ્રાવ્ય પદાર્થોનું ઓછું પ્રમાણ તેમાં ધૂળ અને માટીના કણો નહિવત હોવાની ખાતરી આપે છે, જે તેને બજારમાં મળતા અન્ય ગોળ કરતાં અલગ પાડે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Vanasree Products |url=https://forest.kerala.gov.in/index.php/vanasree |website=Kerala Forest Department |access-date=15 November 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Experts |first1=Arihant |title=AMU Aligarh Muslim University B.A. Bachelor Of Arts 2022 |date=30 November 2021 |publisher=Arihant Publications India limited |isbn=978-93-257-9605-8 |url=https://books.google.com/books?id=K0BZEAAAQBAJ&amp;dq=Marayoor+Jaggery+hand&amp;pg=PP48 |access-date=15 November 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Spurious products pose threat to Kerala's GI tagged Marayoor jaggery |url=https://www.deccanherald.com/india/kerala/spurious-products-pose-threat-to-keralas-gi-tagged-marayoor-jaggery-2824806 |access-date=15 November 2024 |work=Deccan Herald |language=en}}&lt;/ref&gt;

== પરંપરાગત ગોળ ઉત્પાદન ==
મરાયૂરમાં ગોળ બનાવવાની કળાનો એક સમૃદ્ધ ઇતિહાસ છે, જેનો પ્રાચીન ઉલ્લેખ સદીઓ જૂના ઋગ્વેદ અને આયુર્વેદિક ગ્રંથોમાં જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

તેની ઉત્કૃષ્ટ ગુણવત્તા માટે જાણીતો મરાયૂર ગોળ, આ પ્રદેશના શેરડીના ખેતરોમાં પથરાયેલા અંદાજે ૧૫૦ જેટલા પરંપરાગત ઉત્પાદન મથકો (દેશી કોટેજ શેડ)માં પરંપરાગત પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Vellaram |first1=Sandeep |title=Sweet victory: Idukki's Marayoor Jaggery gets GI tag |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/sweet-victory-idukki-s-marayoor-jaggery-gets-gi-tag-97960 |access-date=15 November 2024 |work=The News Minute |date=8 March 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt; આ શ્રમપ્રધાન પ્રક્રિયાની શરૂઆત કાળજીપૂર્વક પસંદ કરેલી, સ્વચ્છ શેરડીમાંથી રસ કાઢવાથી થાય છે, ત્યારબાદ તેમાં રહેલી અશુદ્ધિઓને દૂર કરવા માટે તેનું ગાળણ કરવામાં આવે છે. રસને સ્પષ્ટ કરવા માટે તેમાં ચૂનો (Lime) ઉમેરવામાં આવે છે. ત્યારપછી આ રસને ભઠ્ઠી પર રાખેલા તાંબા કે ગેલ્વેનાઈઝ્ડ લોખંડના મોટા વાસણોમાં ઉકાળવામાં આવે છે, જેમાં ઇંધણ તરીકે શેરડીના કૂચા નો ઉપયોગ થાય છે. આ ભઠ્ઠીઓમાં ગરમીનો કાર્યક્ષમ ઉપયોગ થાય તે માટે ચીમની અને બેફલ્સ (Baffles)ની રચના કરવામાં આવી હોય છે.

મોટા લાકડાના ચમચા વડે સતત હલાવતા રહેવાથી રસને બળતો અટકાવી શકાય છે, જ્યારે કુશળ કારીગરો &quot;કોલ્ડ વોટર ટેસ્ટ&quot; પ્રમાણે ઠંડા પાણીમાં આંગળીઓ બોળ્યા પછી ઉકળતા રસમાં બોળીને ચકાસણી કરવા જેવી પરંપરાગત પદ્ધતિઓ દ્વારા રસની ઘટ્ટતા માપે છે. એકવાર યોગ્ય ઘટ્ટતા આવી જાય એટલે આ ઘટ્ટ રસને ઠારવા માટે લાકડાના મોટા પાત્રો (Troughs)માં ફેરવવામાં આવે છે, ત્યારબાદ તેને હાથથી ગોળાકાર (દડા જેવા) સ્વરૂપમાં વાળવામાં આવે છે, જેના પર કારીગરની આંગળીઓના નિશાન પડે છે.

આ પરંપરાગત ઉત્પાદન પ્રક્રિયા દ્વારા દર વર્ષે અંદાજે ૬,૦૦૦ ટન ઉત્કૃષ્ટ ગુણવત્તાવાળો મરાયૂર ગોળનું ઉત્પાદન થાય છે. આ ઉત્પાદન મુખ્યત્વે તેના ખાસ ઘન ગોળાકાર સ્વરૂપ ('ઉંડા શર્કરા')માં થાય છે, જ્યારે અમુક સહેજ માત્રામાં પ્રવાહી ('પાણી') અને પાવડર સ્વરૂપમાં પણ બનાવવામાં આવે છે. આ તમામ ઉત્પાદન કોઈપણ કૃત્રિમ રંગો, રસાયણો કે ગળપણ આપતા પદાર્થોથી સંપૂર્ણપણે મુક્ત હોય છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=The Sweet History GI Tagged Marayoor Jaggery From Kerala |url=https://www.timesnownews.com/lifestyle/food/news/the-sweet-history-of-keralas-gi-tagged-marayoor-jaggery-article-111033930 |access-date=15 November 2024 |work=Times Now |date=16 June 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ઉપયોગ ==
તેનો ઉપયોગ પરંપરાગત ગળપણ (મિષ્ટાન) તરીકે અને આયુર્વેદિક દવાઓમાં મુખ્ય ઘટક તરીકે થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Krishnan |first1=Anjali |title=The 'Gur' Old Story of Why Jaggery is India's Favourite Sweetener |url=https://thebetterindia.com/281019/jaggery-health-benefits-marayur-patali-gur-natural-sweetener-indian-food/ |website=The Better India |access-date=15 November 2024 |date=31 March 2022}}&lt;/ref&gt; કેરળના મંદિરોમાં તેનું વિશેષ સ્થાન છે, જ્યાં પરંપરાગત ધાર્મિક વિધિઓ અને પૂજા-અર્ચનામાં તેનો અભિન્ન ભાગ તરીકે ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Kerala, an Authentic Handbook |date=2010 |publisher=Information-Public Relations Department, Government of Kerala |url=https://books.google.com/books?id=QEU8VKzq-XIC&amp;q=Marayoor+Jaggery |access-date=15 November 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt; તે કેરળની પરંપરાગત વાનગીઓની મિજબાની 'સદ્યા'માં પણ વપરાય છે. આ ઉપરાંત, ગોળનું કોટિંગ ધરાવતી કેળાની વેફર (કાતરી), જેને 'શર્કરાપેરાટ્ટી' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે અહીંની એક મુખ્ય વાનગી છે જેને અન્ય પરંપરાગત વાનગીઓ સાથે પીરસવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sanand |first=Swapna Raghu |date=18 March 2019 |title=Sweetest ever Marayur jaggery gets GI tag: This labour of love will move you! |newspaper=The Financial Express (India)|url=https://www.financialexpress.com/life/lifestyle-sweetest-ever-marayur-jaggery-gets-gi-tag-this-labour-of-love-will-move-you-1519642/ |access-date=15 November 2024 }}&lt;/ref&gt;

== ભૌગોલિક ઓળખ ==
ભારત સરકારના ભૌગોલિક ઓળખ રજિસ્ટ્રી દ્વારા ૬ માર્ચ ૨૦૧૯ના રોજ આ ગોળને 'ભૌગોલિક ઓળખ' (GI) ટેગ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો (જે ૧૫ માર્ચ ૨૦૨૮ સુધી માન્ય છે).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Geographical Indications |publisher=Intellectual Property India |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/613 |access-date=15 November 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Paul |first=Biju E. |title=Onattukara sesame enters list of GI-tagged products from Kerala, thanks to KAU |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2023/Jan/03/onattukara-sesame-enters-list-of-gi-tagged-products-from-kerala-thanks-to-kau-2534085.html |access-date=15 November 2024 |newspaper=The New Indian Express |date=3 January 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Kerala's Marayoor jaggery shipped to Canada |url=https://english.mathrubhumi.com/news/money/kerala-s-marayoor-jaggery-shipment-to-canada-flags-off-1.8176552 |access-date=15 November 2024 |newspaper=English.Mathrubhumi |date=30 December 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt;

મરાયૂર શહેરના 'અંચુનાડુ કરીમ્બુ ઉત્પાદન વિપણન સંઘ' દ્વારા મરાયૂર ગોળ માટે GI નોંધણીની દરખાસ્ત મૂકવામાં આવી હતી. માર્ચ ૨૦૧૮માં અરજી કર્યા પછી, ચેન્નઈ સ્થિત ભૌગોલિક ઓળખ રજિસ્ટ્રી દ્વારા ૨૦૧૯માં આ ગોળને GI ટેગ આપવામાં આવ્યો હતો, જેનાથી &quot;મરાયૂર ગોળ&quot; નામ માત્ર આ જ વિસ્તારમાં ઉત્પાદિત ગોળ માટે જ વિશિષ્ટ બની ગયું. આ સાથે તે [[મધ્ય ત્રાવણકોર ગોળ]] પછી કેરળમાંથી GI ટેગ મેળવનારી ગોળની બીજી જાત અને GI ટેગ મેળવનારી કેરળની ૩૧મી વસ્તુ બની હતી.&lt;ref&gt;{{cite web |date=9 March 2018 |title=GI Registration of Marayoor Jaggery |publisher=IPR Cell, Kerala Agricultural University |url=https://www.origin-gi.com/wp-content/uploads/2022/02/2019-04-16_18.59.55.pdf |via=oriGIn {{!}} Organization for an International Geographical Indications Network |access-date=15 November 2024 }}&lt;/ref&gt;

== આ પણ જુઓ ==
* [[મધ્ય ત્રાવણકોર ગોળ]]
* [[એડયુર મરચું]]
* [[કુટ્ટિયાટ્ટુર કેરી]]

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>ewkevpmo7w8fnfux4dkwh4c00n44j0b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ચર્ચા:કાચ્છઇ (તા. મહેમદાવાદ)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>154825</id>
    <revision>
      <id>903229</id>
      <parentid>903136</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T15:37:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <comment>પાનું ખાલી કરી દેવાયું</comment>
      <origin>903229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>અલુવા</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154847</id>
    <revision>
      <id>903239</id>
      <timestamp>2026-08-03T16:47:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>ભારતીય રાજ્ય [[કેરળ]]માં કોચી મહાનગર વિસ્તારના ઉત્તર ભાગમાં આવેલું એક મુખ્ય શહેર અને નગરપાલિકા</comment>
      <origin>903239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25954" sha1="7lna49pmg75en2b6zx7eg7k5kdako0i" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = Aluva
| other_name = Alwaye (colonial name)
| native_name = 
| settlement_type = [[Municipalities of Kerala|Municipality]] In [[Kochi]]&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2017-10/localbodies.pdf |title=Grama Panchayaths |website=lsgkerala.gov.in |access-date=2025-04-16}}&lt;/ref&gt;
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a = Aluva manappuram temple - panoramio.jpg
 | photo2a = Statue of Mahathma Gandhi Aluva.JPG
 | photo2b = Aluva New Bridge.jpg
| photo3a = Federal bank head office aluva.JPG
 | photo3b = Aluva metro station, Kerala, India.jpg
 | photo4a = Aluva Puzha from railway bridge.jpg
 | photo4b = Marthandavarma bridge Aluva 1.JPG
 | photo5a = Aluva Municipal Office.JPG
 | spacing = 2
  | space = 2
  | position = centre
  | color_border = white
  | color = white
  | size = 270
 | foot_montage = Clockwise from top: [[Aluva Mahadeva Temple|Mahadeva Temple]]; New Bridge; [[Aluva metro station]]; Marthandavarma Bridge; Municipal Office; [[Periyar river]]; [[Federal Bank]] Headquarters; Gandhi Statue
}}
| image_alt = 
| image_caption = 
| nickname = 
| image_map = 
| map_alt = 
| map_caption = 
| pushpin_map = India Kerala#India
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = Location in Kerala, India
| coordinates = {{coord|10.1167|N|76.3500|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]]
| subdivision_name1 = [[Kerala]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]]
| subdivision_name2 = [[Ernakulam district|Ernakulam]]
| established_title = Established
| established_date = 1921
| founder = 
| named_for = 
| government_type = [[Municipality]]
| governing_body = Aluva Municipality
| leader_party = INC
| leader_title = Chairperson
| leader_name = Saiji Jolly
| leader_title1 = 
| leader_name1 = 
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 7.18
| area_rank = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 8
| population_total = 22428
| population_as_of = 2011
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = 3358
| population_rank = 
| population_demonym = 
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 6831xx
| area_code = 0484
| area_code_type = Telephone code
| registration_plate = KL 41
| blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]]
| blank1_info_sec1 = 1000:1050 [[male|♂]]/[[female|♀]]
| website = {{URL|https://aluvamunicipality.lsgkerala.gov.in/en}}
| footnotes = 
| demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], English
| leader_name2 = TBD
| leader_title2 = Deputy chairperson
| official_name = 
}}

'''અલુવા''', જે પહેલા '''આલવે''' તરીકે ઓળખાતું હતું, તે ભારતીય રાજ્ય [[કેરળ]]માં કોચી મહાનગર વિસ્તારના ઉત્તર ભાગમાં આવેલું એક મુખ્ય શહેર અને નગરપાલિકા છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kerala-tourism.org/kerala-monuments/alwaye-palace.html |title=Alwaye Palace Aluva – Aluva Palace Kerala |publisher=Kerala-tourism.org |access-date=26 March 2014}}&lt;/ref&gt; પેરિયાર નદીના કિનારે વસેલું આ શહેર એર્નાકુલમ જિલ્લામાં એક મહત્વપૂર્ણ નિવાસી, વ્યાપારી અને પરિવહન કેન્દ્ર તરીકે સેવા આપે છે અને તે આલુવા તાલુકાનું વહીવટી મથક છે. મધ્ય કોચીની ઉત્તર-પૂર્વમાં આવેલું આલુવા લાંબા સમયથી કોચી અને મધ્ય કેરળ વચ્ચેના પ્રવેશદ્વાર (ગેટવે) તરીકે ઓળખાય છે.

અલુવા તેના સાંસ્કૃતિક, ધાર્મિક અને ઐતિહાસિક મહત્વ માટે જાણીતું છે. તે પેરિયાર નદીના રેતાળ કિનારે આયોજિત થતા વાર્ષિક 'અલુવા શિવરાત્રી' ઉત્સવ માટે સૌથી વધુ પ્રખ્યાત છે, જે કેરળના સૌથી મોટા ધાર્મિક મેળાવડાઓમાંથી એક છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kerala-tourism.org/kerala-monuments/alwaye-palace.html |title=Alwaye Palace Aluva – Aluva Palace Kerala |publisher=Kerala-tourism.org |access-date=26 March 2014}}&lt;/ref&gt; તે શ્રી નારાયણ ગુરુ સાથે પણ ગાઢ રીતે જોડાયેલું છે, જેમણે ૧૯૧૩માં અલુવામાં અદ્વૈત આશ્રમની સ્થાપના કરી હતી, જેનાથી આ શહેર સામાજિક સુધારણા અને આધ્યાત્મિક વિચારસરણીનું એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર બન્યું.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |title=Biography by Dr. S. Omana |publisher=Sndp.org |date=20 September 1928 |access-date=26 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000903124015/http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |archive-date=3 September 2000 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ઐતિહાસિક રીતે, અલુવા પેરિયાર નદી કિનારે એક અગ્રણી વસાહત તરીકે વિકસિત થયું અને વેપાર, શિક્ષણ તેમજ ઉદ્યોગના કેન્દ્ર તરીકે આગળ આવ્યું.

અલુવા એ અલુવા તાલુકાના વહીવટી કેન્દ્ર તરીકે પણ સેવા આપે છે. ૧૯૫૬માં, મુકુંદપુરમ, કનયન્નૂર, કુન્નાથુનાડ અને ઉત્તર પરાવુર સહિતના ગામોના તાલુકાઓને જોડીને અલુવા તાલુકાની રચના કરવામાં આવી હતી. કોચી શહેરી વિસ્તારનો ભાગ હોવા છતાં, અલુવા એક સ્વાયત્ત નગરપાલિકા તરીકે કાર્ય કરવાનું ચાલુ રાખે છે અને કેરળના સૌથી મહત્વપૂર્ણ શહેરી કેન્દ્રોમાંથી એક બની રહ્યું છે. એર્નાકુલમ ગ્રામીણ પોલીસ જિલ્લાના જિલ્લા પોલીસ વડા, પીડબ્લ્યુડી (રોડ્સ)ના સુપરિન્ટેન્ડિંગ એન્જિનિયર અને જિલ્લા શિક્ષણ અધિકારીની મુખ્ય કચેરીઓ પણ ત્યાં આવેલી છે. આ ઉપરાંત, અલુવા એ કોચી મેટ્રો રેલના પ્રથમ તબક્કાનું ઉત્તરીય પ્રારંભિક બિંદુ છે, જેની કામગીરી જૂન ૨૦૧૭માં શરૂ કરાઈ હતી.

== નામકરણ ==
આ શહેરના નામના મૂળ (ઉત્પત્તિ) વિશે સદીઓથી વિવિધ અટકળો થતી રહી છે. એક વ્યાપકપણે સ્વીકૃત માન્યતા હિન્દુ ભગવાન શિવ દ્વારા વિશ્વને બચાવવા માટે 'કાલકૂટ' (હળાહળ) ઝેર પીવાની પૌરાણિક કથા સાથે સંબંધિત છે. એવું કહેવાય છે કે, ઝેર (આલમ) તેમના મોંમાં (વા) રાખીને, શિવ એક એવા દેવતામાં પરિવર્તિત થયા જેઓ પાછળથી અલુવાના એક મંદિરમાં બિરાજમાન થયા.&lt;ref name=&quot;aluvamunicipality.in&quot;&gt;{{cite web |title=ആമുഖം &amp;#124; Aluva Municipality |url=http://www.aluvamunicipality.in/about |access-date=26 March 2014 |publisher=Aluvamunicipality.in}}&lt;/ref&gt; શિવરાત્રીનો તહેવાર તેમના સન્માનમાં ઉજવવામાં આવે છે. પત્રિકાઓ અને વેબસાઇટ્સ આજે પણ આ શહેરનો ઉલ્લેખ તેના સંસ્થાનવાદી (બ્રિટિશ કાળના) નામ 'આલવે' (Alwaye) તરીકે કરે છે.

== ઇતિહાસ ==
પુરાતત્વીય પુરાવા દર્શાવે છે કે ઈ.સ. પૂર્વે ૨૫૦ જેટલા પ્રાચીન સમયથી અલુવામાં વસાહતો અસ્તિત્વમાં હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aluvamunicipality.in/ml/history |title=ചരിത്രം &amp;#124; Aluva Municipality |publisher=Aluvamunicipality.in |access-date=26 March 2014}}&lt;/ref&gt; ઈ.સ. ૧૩૪૧ સુધી, અલુવામાં કક્કનાડ અને આલંગાડ સુધી ફેલાયેલો એક સતત જમીન વિસ્તાર સમાવિષ્ટ હતો. તે સમય સુધીમાં, આ શહેર ગીચ વસ્તી ધરાવતું હતું અને તે રજાઓ ગાળવાનું સ્થળ (હોલિડે રિસોર્ટ) તેમજ વેપારનું કેન્દ્ર બની ગયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ashextourism.com/kerala/aluva_kerala.htm |title=Kerala |publisher=Ashextourism.com |date=13 May 1999 |access-date=26 March 2014}}&lt;/ref&gt; પેરિયાર નદીની શાખા મંગલપ્પુઝા, જે અલુવા આગળથી બે ફાંટામાં વહેંચાય છે, તે દક્ષિણ ભારતમાં વેપારના એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે જાણીતી હતી. ભારતની આઝાદી પહેલાં, અલુવા ત્રાવણકોર રાજ્યનો એક ભાગ હતું અને તેના રાજવી પરિવારના અધિકૃત ગ્રીષ્મકાલીન નિવાસસ્થાન (સમર રેસિડેન્સ) તરીકે સેવા આપતું હતું. વીસમી સદીમાં, જ્યારે યહૂદીઓનો સમુદાય કોચીમાં વસતો હતો, ત્યારે કેટલાક લોકો પેરિયાર નદીના કિનારે અલુવામાં પોતાના રજાઓ ગાળવાના ઘર (હોલિડે હોમ્સ) ધરાવતા હતા.&lt;ref&gt;Weil, S. 2009 'The Place of Alwaye in Modern Cochin Jewish History', Journal of Modern Jewish Studies 8 (3): 319–335.&lt;/ref&gt;

== રાજકારણ ==
અલુવા એ કેરળ વિધાનસભાનો એક મતવિસ્તાર છે અને તે ચાલકુડી લોકસભા મતવિસ્તારનો ભાગ છે; અંવર સાદત ૨૦૧૧ થી અલુવાના ધારાસભ્ય (MLA) તરીકે સેવા આપી રહ્યા છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies – Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=19 October 2008 |work=Kerala |publisher=Election Commission of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030085443/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archive-date=30 October 2008 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; તે ચાલકુડી લોકસભા મતવિસ્તારનો પણ એક ભાગ છે, જેનું પ્રતિનિધિત્વ સાંસદ (MP) બેની બહનાન કરે છે.
વહીવટી રીતે, અલુવા નગરપાલિકા દ્વારા સંચાલિત થાય છે.&lt;ref name=municipality&gt;{{cite web|url=http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&amp;titl=Local%20Administration|title=Local Administration – Ernakulam District|publisher=NIC Ernakulam (Govt. of India)|access-date=21 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719051111/http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&amp;titl=Local%20Administration|archive-date=19 July 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; વર્તમાન નગરપાલિકા પરિષદનું નેતૃત્વ [[ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ|કોંગ્રેસ]] પક્ષ દ્વારા સાઇજી જોલીના નેતૃત્વ હેઠળ કરવામાં આવે છે, જેઓ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫માં ચૂંટાયા હતા.

== પરિવહન ==
અલુવા હવાઈમાર્ગ, જમીન માર્ગ અને રેલવે દ્વારા ભારતના અન્ય ભાગો સાથે સારી રીતે જોડાયેલું છે.

=== હવાઈ માર્ગ ===
કોચીન આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનમથક શહેરના કેન્દ્રથી ૧૫ કિલોમીટર (૯.૩ માઈલ) અંતરે આવેલું છે અને તે સ્થાનિક (ઘરેલું) તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈ મુસાફરીની સુવિધા પૂરી પાડે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=E |first=Krishna Kumar K. |date=2025-08-16 |title=Airport on course to get multimodal connectivity |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2025/Aug/16/airport-on-course-to-get-multimodal-connectivity |access-date=2026-06-11 |website=The New Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[File:Aluva Railway Station.JPG|thumb|અલુવા રેલવે સ્ટેશન]]

=== રેલવે ===
==== ટ્રેન ====
અલુવા રેલવે સ્ટેશન (IR કોડ: AWY) એ ગ્રેડ-એ સ્ટેશન છે અને એર્નાકુલમ જંકશન રેલવે સ્ટેશન તેમજ એર્નાકુલમ ટાઉન રેલવે સ્ટેશન પછી કોચીનું ત્રીજું સૌથી વ્યસ્ત સ્ટેશન છે. દક્ષિણ કેરળ તરફ જતી દરેક પેસેન્જર અને એક્સપ્રેસ ટ્રેન અહીં રોકાય છે. ઇડુક્કી જિલ્લાના મુસાફરો સામાન્ય રીતે અલુવા રેલવે સ્ટેશનનો ઉપયોગ કરે છે, કારણ કે ઇડુક્કીની ભૂપૃષ્ઠ રચનાને કારણે ત્યાં રેલવે સ્ટેશન બનાવવું શક્ય નથી. નોંધપાત્ર રીતે, અલુવા રેલવે સ્ટેશનથી કોઈ ટ્રેન શરૂ (ઉદ્ભવ) થતી નથી કે પૂર્ણ (સમાપ્ત) થતી નથી. આ ઉપરાંત, અલુવા રેલવે સ્ટેશનથી આશરે ૪ કિલોમીટર (૨.૫ માઈલ) અંતરે 'ચોવરા' નામનું એક નાનું સ્ટેશન પણ આવેલું છે.

==== મેટ્રો ====
કોચી મેટ્રોનો પ્રથમ તબક્કો અલુવા બાયપાસથી શરૂ થાય છે અને ત્રિપુનિથુરા સુધી ચાલે છે. આ પ્રોજેક્ટનું નિર્માણ કાર્ય ૨૦૧૩ના મધ્યમાં શરૂ થયું હતું અને ૧૯ જૂન ૨૦૧૭ના રોજ તેની કામગીરી શરૂ થઈ હતી.&lt;ref name=&quot;Greeshma Sukumaran-2017&quot;&gt;{{cite news |last=Greeshma Sukumaran |date=17 June 2017 |title=Kochi Metro inauguration: PM Modi flags off rail service, takes maiden ride with CM Pinarayi Vijayan, 'Metro Man' Sreedharan |work=International Business Times |url=http://www.ibtimes.co.in/kochi-metro-inauguration-live-pm-modi-flag-off-rail-service-today-cm-pinarayi-metro-man-731109 |access-date=3 September 2017}}&lt;/ref&gt; કોચી મેટ્રો રેલ લિમિટેડ એ અલુવા ફ્લાયઓવર સિવાય DMRC દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલ કેરળ સરકારનો પ્રોજેક્ટ છે. અલુવા મેટ્રો સ્ટેશન પ્રથમ તબક્કાનું ઉત્તરીય અંતિમ સ્ટેશન (ટર્મિનસ) છે.&lt;ref name=&quot;Greeshma Sukumaran-2017&quot;/&gt; મેટ્રો સિસ્ટમના ત્રીજા તબક્કામાં કોચીન આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનમથક સાથે જોડાણ કરવા માટે લાઇનને અલુવાથી વધુ ઉત્તરે આવેલા ઉત્તરીય ઉપનગર અંગામાલી સુધી લંબાવવાનું આયોજન છે.

=== બસ ===
[[File:Municipal Bus station aluva.JPG|300px|thumb|રાજીવ ગાંધી બસ સ્ટેશન]]
[[File:Aluva Bus terminal.jpg|300px|thumb |નવીનીકૃત અલુવા KSRTC બસ ટર્મિનલ]]

રાજીવ ગાંધી સેન્ટ્રલ બસ સ્ટેશન એ કોચી અને કેરળના સૌથી મોટા ખાનગી બસ ટર્મિનલ્સમાંનું એક છે. તે કોચી સિટી બસો માટે એક મુખ્ય કેન્દ્ર તરીકે કાર્ય કરે છે, જ્યાંથી [[ફોર્ટ કોચી]], ત્રિપુનિથુરા, કક્કનાડ વગેરે જેવા શહેરી વિસ્તારો માટે અંતર-શહેરી (ઇન્ટ્રા-સિટી) સેવાઓ ઉપલબ્ધ છે. અલુવા KSRTC બસ સ્ટેશન પણ મધ્ય કેરળના મહત્વપૂર્ણ KSRTC બસ સ્ટેશનોમાંનું એક છે.&lt;ref name=&quot;KSRTC Aluva Depo&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.keralartc.com/html/unit.html|title=KSRTC Aluva Depot|publisher=KSRTC Aluva Depot Contacts|access-date=8 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107221531/http://keralartc.com/html/unit.html|archive-date=7 November 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; કર્ણાટક RTC અને તમિલનાડુની SETC ની દૈનિક મુસાફર બસો મૈસૂર, મંગલોર, બેંગલુરુ, ત્રિચી, કોયમ્બતૂર, સેલમ, પલાની અને કોડાઇકેનાલ જેવા સ્થળો સુધીના રૂટ ધરાવે છે.

બેંગલુરુ, ચેન્નઈ, મૈસૂર, મુંબઈ અને અન્ય શહેરો માટે ચાલતી ખાનગી આંતરરાજ્ય બસોના&lt;ref name=&quot;Interstate Private Bus Service&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sonatravels.in|title=Sona Travels|publisher=Private Bus Operator Aluva}}&lt;/ref&gt; અલુવાના વિવિધ પોઇન્ટ્સ પર સ્ટોપ છે. કોચી મેટ્રો રેલ લિમિટેડ ઈલેક્ટ્રિક બસનો ઉપયોગ કરીને અલુવા મેટ્રો સ્ટેશનથી કોચીન આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનમથક સુધી ફીડર બસ સેવા પણ ચલાવે છે.

=== ફેરી / હોડી સેવા ===
અલુવા એ રાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ ૩ નું એક સ્ટોપ છે; આ જળમાર્ગ દક્ષિણમાં થિરુવનંતપુરમ અને ઉત્તરમાં કોટ્ટાપુરમ (ત્રિસુર) સાથે જોડાય છે.

== સંસ્કૃતિ ==
અલુવાની સંસ્કૃતિ પર ત્યાંના મૂળ નિવાસીઓ તેમજ પેરિયાર નદીની નિકટતા જેવા પરિબળોને કારણે આકર્ષાયેલા લોકોનો પ્રભાવ રહ્યો છે.
ઘણા મલયાલમ ફિલ્મી ગીતો પેરિયાર નદીને સમર્પિત છે. ચંગંપુઝા કૃષ્ણા પિપ્લાઈ, જી. શંકરા કુરુપ, બાલાચંદ્રન ચુલ્લીક્કાડુ જેવા કવિઓ, વિવેચક કુટ્ટીપુઝા કૃષ્ણાપિપ્લાઈ અને નવલકથાકાર સુભાષ ચંદ્રન અલુવાના વતની છે અને ત્યાં જ સ્થાયી થયા હતા. જોકે વાયલાર રામવર્મા અને ઓ.એન.વી. કુરુપ અલુવા વિસ્તારના વતની નહોતા, છતાં તેમણે પણ પેરિયાર નદી વિશે લખ્યું હતું, કારણ કે અલુવાએ તેમના લેખન પર ઊંડો પ્રભાવ પાડ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Premam Aluva Puzha Song, ft. Nivin Pauly, Anupama Parameswaran |url=https://timesofindia.indiatimes.com/premam-aluva-puzha-song-ft-nivin-pauly-anupama-parameswaran/videoshow/61186943.cms |access-date=2026-06-11 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;

પ્રિન્ટ (મુદ્રણ) યુગ દરમિયાન અલુવામાંથી અનેક વર્તમાનપત્રો અને સામાયિકો પ્રકાશિત થતા હતા. પ્રકાશન અને લેખનની આ પરંપરાને જાળવી રાખીને, પ્રથમ ઓનલાઈન મેગેઝિન અને બ્લોગિંગ પ્લેટફોર્મ puzha.com અલુવામાં જ શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જે આજે પણ ઈન્ટરનેટ પર સક્રિય છે.

== વ્યવસાય અને વ્યાપાર ==
અલુવા અનેક વ્યવસાયોના મુખ્ય મથકોનું સ્થાન છે. અલુવા તેના &quot;અલુવા પુકયિલ્લાથા અડુપ્પુ&quot; (ધુમાડા રહિત ચૂલો) માટે જાણીતું છે, જેની શોધ આલવે સેટલમેન્ટ ચર્ચ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. ફેડરલ બેંક નું મુખ્ય મથક પણ અલુવામાં આવેલું છે. આ ઉપરાંત, 'કેરળ સ્ટેટ સિવિલ સર્વિસ એકેડમી'એ અલુવામાં પોતાની એક શાખા સ્થાપી છે.

== ચિત્રવિથિકા ==
&lt;gallery&gt;
File:Rajagiri Hospital.jpg|રાજગિરિ હોસ્પિટલ, અલુવા
File:AluvaShivaTemple.JPG|અલુવા મણપ્પુરમ
File:Aluva Municipal Office.JPG|મ્યુનિસિપલ ઓફિસ અલુવા
File:Aluva muncipailty.jpg|અલાવુમાં ખાનગી બસ ટર્મિનલ
File:Aluva Guest House Entrance.JPG|અલુવા પેલેસ પ્રવેશદ્વાર
File:Aluva Sree Krishna Swami Temple Front.JPG|શ્રી કૃષ્ણ મંદિર અલુવા
File:Federal bank head office aluva.JPG|ફેડરલ બેંક મુખ્ય કાર્યાલય, અલુવા
File:UC College Aluva.JPG|અલુવા કોલેજ
File:Mahathma Gandhi Municipal Town Hall Aluva.JPG|ટાઉનહોલ, અલુવા
File:Aluva-Bridge.JPG|માર્થંડા વર્મા બ્રિજ
&lt;/gallery&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [http://dattaanjaneya.org/ અલુવામાં આવેલા મંદિરો]
* [http://dattaanjaneya.org/ કેરળમાં આવેલા હનુમાન મંદિરો]
* [http://dattaanjaneya.org/famous-temple-india કોચીમાં આવેલા મંદિરો]</text>
      <sha1>7lna49pmg75en2b6zx7eg7k5kdako0i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903240</id>
      <parentid>903239</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T16:53:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* માહિતી ચોકઠું */</comment>
      <origin>903240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26502" sha1="0eq0y7f6yuz6h2liv45235xt5h6xh2k" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = અલુવા
| other_name = આલવે (વસાહતી નામ)
| native_name = 
| settlement_type = કોચીમાં નગરપાલિકા&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2017-10/localbodies.pdf |title=Grama Panchayaths |website=lsgkerala.gov.in |access-date=2025-04-16}}&lt;/ref&gt;
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a = Aluva manappuram temple - panoramio.jpg
 | photo2a = Statue of Mahathma Gandhi Aluva.JPG
 | photo2b = Aluva New Bridge.jpg
| photo3a = Federal bank head office aluva.JPG
 | photo3b = Aluva metro station, Kerala, India.jpg
 | photo4a = Aluva Puzha from railway bridge.jpg
 | photo4b = Marthandavarma bridge Aluva 1.JPG
 | photo5a = Aluva Municipal Office.JPG
 | spacing = 2
  | space = 2
  | position = centre
  | color_border = white
  | color = white
  | size = 270
 | foot_montage = ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં: મહાદેવ મંદિર; નવો પુલ; અલુવા મેટ્રો સ્ટેશન; માર્થંડવર્મા પુલ; મ્યુનિસિપલ ઓફિસ; પેરિયાર નદી; ફેડરલ બેંક મુખ્યાલય; ગાંધી પ્રતિમા
}}
| image_alt = 
| image_caption = 
| nickname = 
| image_map = 
| map_alt = 
| map_caption = 
| pushpin_map = India Kerala#India
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = Location in Kerala, India
| coordinates = {{coord|10.1167|N|76.3500|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]]
| subdivision_name1 = [[Kerala]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]]
| subdivision_name2 = [[Ernakulam district|Ernakulam]]
| established_title = સ્થાપના
| established_date = ૧૯૨૧
| founder = 
| named_for = 
| government_type = નગરપાલિકા
| governing_body = અલુવા નગરપાલિકા
| leader_party = [[ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ|કોંગ્રેસ]]
| leader_title = અધ્યક્ષ
| leader_name = સાઈજી જોલી
| leader_title1 = 
| leader_name1 = 
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = ૭.૧૮
| area_rank = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = ૮
| population_total = ૨૨૪૨૮
| population_as_of = ૨૦૧૧
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = ૩૩૫૮
| population_rank = 
| population_demonym = 
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = પીનકોડ
| postal_code = ૬૮૩૧xx
| area_code = ૦૪૮૪
| area_code_type = ટેલિફોન કોડ
| registration_plate = KL 41
| blank1_name_sec1 = લિંગ ગુણોત્તર
| blank1_info_sec1 = ૧૦૦૦:૧૦૫૦ [[male|♂]]/[[female|♀]]
| website = {{URL|https://aluvamunicipality.lsgkerala.gov.in/en}}
| footnotes = 
| demographics1_info1 = [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]], અંગ્રેજી
| leader_name2 = 
| leader_title2 = ઉપાધ્યક્ષ
| official_name = 
}}

'''અલુવા''', જે પહેલા '''આલવે''' તરીકે ઓળખાતું હતું, તે ભારતીય રાજ્ય [[કેરળ]]માં કોચી મહાનગર વિસ્તારના ઉત્તર ભાગમાં આવેલું એક મુખ્ય શહેર અને નગરપાલિકા છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kerala-tourism.org/kerala-monuments/alwaye-palace.html |title=Alwaye Palace Aluva – Aluva Palace Kerala |publisher=Kerala-tourism.org |access-date=26 March 2014}}&lt;/ref&gt; પેરિયાર નદીના કિનારે વસેલું આ શહેર એર્નાકુલમ જિલ્લામાં એક મહત્વપૂર્ણ નિવાસી, વ્યાપારી અને પરિવહન કેન્દ્ર તરીકે સેવા આપે છે અને તે આલુવા તાલુકાનું વહીવટી મથક છે. મધ્ય કોચીની ઉત્તર-પૂર્વમાં આવેલું આલુવા લાંબા સમયથી કોચી અને મધ્ય કેરળ વચ્ચેના પ્રવેશદ્વાર (ગેટવે) તરીકે ઓળખાય છે.

અલુવા તેના સાંસ્કૃતિક, ધાર્મિક અને ઐતિહાસિક મહત્વ માટે જાણીતું છે. તે પેરિયાર નદીના રેતાળ કિનારે આયોજિત થતા વાર્ષિક 'અલુવા શિવરાત્રી' ઉત્સવ માટે સૌથી વધુ પ્રખ્યાત છે, જે કેરળના સૌથી મોટા ધાર્મિક મેળાવડાઓમાંથી એક છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kerala-tourism.org/kerala-monuments/alwaye-palace.html |title=Alwaye Palace Aluva – Aluva Palace Kerala |publisher=Kerala-tourism.org |access-date=26 March 2014}}&lt;/ref&gt; તે શ્રી નારાયણ ગુરુ સાથે પણ ગાઢ રીતે જોડાયેલું છે, જેમણે ૧૯૧૩માં અલુવામાં અદ્વૈત આશ્રમની સ્થાપના કરી હતી, જેનાથી આ શહેર સામાજિક સુધારણા અને આધ્યાત્મિક વિચારસરણીનું એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર બન્યું.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |title=Biography by Dr. S. Omana |publisher=Sndp.org |date=20 September 1928 |access-date=26 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000903124015/http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |archive-date=3 September 2000 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ઐતિહાસિક રીતે, અલુવા પેરિયાર નદી કિનારે એક અગ્રણી વસાહત તરીકે વિકસિત થયું અને વેપાર, શિક્ષણ તેમજ ઉદ્યોગના કેન્દ્ર તરીકે આગળ આવ્યું.

અલુવા એ અલુવા તાલુકાના વહીવટી કેન્દ્ર તરીકે પણ સેવા આપે છે. ૧૯૫૬માં, મુકુંદપુરમ, કનયન્નૂર, કુન્નાથુનાડ અને ઉત્તર પરાવુર સહિતના ગામોના તાલુકાઓને જોડીને અલુવા તાલુકાની રચના કરવામાં આવી હતી. કોચી શહેરી વિસ્તારનો ભાગ હોવા છતાં, અલુવા એક સ્વાયત્ત નગરપાલિકા તરીકે કાર્ય કરવાનું ચાલુ રાખે છે અને કેરળના સૌથી મહત્વપૂર્ણ શહેરી કેન્દ્રોમાંથી એક બની રહ્યું છે. એર્નાકુલમ ગ્રામીણ પોલીસ જિલ્લાના જિલ્લા પોલીસ વડા, પીડબ્લ્યુડી (રોડ્સ)ના સુપરિન્ટેન્ડિંગ એન્જિનિયર અને જિલ્લા શિક્ષણ અધિકારીની મુખ્ય કચેરીઓ પણ ત્યાં આવેલી છે. આ ઉપરાંત, અલુવા એ કોચી મેટ્રો રેલના પ્રથમ તબક્કાનું ઉત્તરીય પ્રારંભિક બિંદુ છે, જેની કામગીરી જૂન ૨૦૧૭માં શરૂ કરાઈ હતી.

== નામકરણ ==
આ શહેરના નામના મૂળ (ઉત્પત્તિ) વિશે સદીઓથી વિવિધ અટકળો થતી રહી છે. એક વ્યાપકપણે સ્વીકૃત માન્યતા હિન્દુ ભગવાન શિવ દ્વારા વિશ્વને બચાવવા માટે 'કાલકૂટ' (હળાહળ) ઝેર પીવાની પૌરાણિક કથા સાથે સંબંધિત છે. એવું કહેવાય છે કે, ઝેર (આલમ) તેમના મોંમાં (વા) રાખીને, શિવ એક એવા દેવતામાં પરિવર્તિત થયા જેઓ પાછળથી અલુવાના એક મંદિરમાં બિરાજમાન થયા.&lt;ref name=&quot;aluvamunicipality.in&quot;&gt;{{cite web |title=ആമുഖം &amp;#124; Aluva Municipality |url=http://www.aluvamunicipality.in/about |access-date=26 March 2014 |publisher=Aluvamunicipality.in}}&lt;/ref&gt; શિવરાત્રીનો તહેવાર તેમના સન્માનમાં ઉજવવામાં આવે છે. પત્રિકાઓ અને વેબસાઇટ્સ આજે પણ આ શહેરનો ઉલ્લેખ તેના સંસ્થાનવાદી (બ્રિટિશ કાળના) નામ 'આલવે' (Alwaye) તરીકે કરે છે.

== ઇતિહાસ ==
પુરાતત્વીય પુરાવા દર્શાવે છે કે ઈ.સ. પૂર્વે ૨૫૦ જેટલા પ્રાચીન સમયથી અલુવામાં વસાહતો અસ્તિત્વમાં હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aluvamunicipality.in/ml/history |title=ചരിത്രം &amp;#124; Aluva Municipality |publisher=Aluvamunicipality.in |access-date=26 March 2014}}&lt;/ref&gt; ઈ.સ. ૧૩૪૧ સુધી, અલુવામાં કક્કનાડ અને આલંગાડ સુધી ફેલાયેલો એક સતત જમીન વિસ્તાર સમાવિષ્ટ હતો. તે સમય સુધીમાં, આ શહેર ગીચ વસ્તી ધરાવતું હતું અને તે રજાઓ ગાળવાનું સ્થળ (હોલિડે રિસોર્ટ) તેમજ વેપારનું કેન્દ્ર બની ગયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ashextourism.com/kerala/aluva_kerala.htm |title=Kerala |publisher=Ashextourism.com |date=13 May 1999 |access-date=26 March 2014}}&lt;/ref&gt; પેરિયાર નદીની શાખા મંગલપ્પુઝા, જે અલુવા આગળથી બે ફાંટામાં વહેંચાય છે, તે દક્ષિણ ભારતમાં વેપારના એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે જાણીતી હતી. ભારતની આઝાદી પહેલાં, અલુવા ત્રાવણકોર રાજ્યનો એક ભાગ હતું અને તેના રાજવી પરિવારના અધિકૃત ગ્રીષ્મકાલીન નિવાસસ્થાન (સમર રેસિડેન્સ) તરીકે સેવા આપતું હતું. વીસમી સદીમાં, જ્યારે યહૂદીઓનો સમુદાય કોચીમાં વસતો હતો, ત્યારે કેટલાક લોકો પેરિયાર નદીના કિનારે અલુવામાં પોતાના રજાઓ ગાળવાના ઘર (હોલિડે હોમ્સ) ધરાવતા હતા.&lt;ref&gt;Weil, S. 2009 'The Place of Alwaye in Modern Cochin Jewish History', Journal of Modern Jewish Studies 8 (3): 319–335.&lt;/ref&gt;

== રાજકારણ ==
અલુવા એ કેરળ વિધાનસભાનો એક મતવિસ્તાર છે અને તે ચાલકુડી લોકસભા મતવિસ્તારનો ભાગ છે; અંવર સાદત ૨૦૧૧ થી અલુવાના ધારાસભ્ય (MLA) તરીકે સેવા આપી રહ્યા છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies – Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=19 October 2008 |work=Kerala |publisher=Election Commission of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030085443/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archive-date=30 October 2008 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; તે ચાલકુડી લોકસભા મતવિસ્તારનો પણ એક ભાગ છે, જેનું પ્રતિનિધિત્વ સાંસદ (MP) બેની બહનાન કરે છે.
વહીવટી રીતે, અલુવા નગરપાલિકા દ્વારા સંચાલિત થાય છે.&lt;ref name=municipality&gt;{{cite web|url=http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&amp;titl=Local%20Administration|title=Local Administration – Ernakulam District|publisher=NIC Ernakulam (Govt. of India)|access-date=21 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719051111/http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&amp;titl=Local%20Administration|archive-date=19 July 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; વર્તમાન નગરપાલિકા પરિષદનું નેતૃત્વ [[ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ|કોંગ્રેસ]] પક્ષ દ્વારા સાઇજી જોલીના નેતૃત્વ હેઠળ કરવામાં આવે છે, જેઓ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫માં ચૂંટાયા હતા.

== પરિવહન ==
અલુવા હવાઈમાર્ગ, જમીન માર્ગ અને રેલવે દ્વારા ભારતના અન્ય ભાગો સાથે સારી રીતે જોડાયેલું છે.

=== હવાઈ માર્ગ ===
કોચીન આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનમથક શહેરના કેન્દ્રથી ૧૫ કિલોમીટર (૯.૩ માઈલ) અંતરે આવેલું છે અને તે સ્થાનિક (ઘરેલું) તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈ મુસાફરીની સુવિધા પૂરી પાડે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=E |first=Krishna Kumar K. |date=2025-08-16 |title=Airport on course to get multimodal connectivity |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2025/Aug/16/airport-on-course-to-get-multimodal-connectivity |access-date=2026-06-11 |website=The New Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[File:Aluva Railway Station.JPG|thumb|અલુવા રેલવે સ્ટેશન]]

=== રેલવે ===
==== ટ્રેન ====
અલુવા રેલવે સ્ટેશન (IR કોડ: AWY) એ ગ્રેડ-એ સ્ટેશન છે અને એર્નાકુલમ જંકશન રેલવે સ્ટેશન તેમજ એર્નાકુલમ ટાઉન રેલવે સ્ટેશન પછી કોચીનું ત્રીજું સૌથી વ્યસ્ત સ્ટેશન છે. દક્ષિણ કેરળ તરફ જતી દરેક પેસેન્જર અને એક્સપ્રેસ ટ્રેન અહીં રોકાય છે. ઇડુક્કી જિલ્લાના મુસાફરો સામાન્ય રીતે અલુવા રેલવે સ્ટેશનનો ઉપયોગ કરે છે, કારણ કે ઇડુક્કીની ભૂપૃષ્ઠ રચનાને કારણે ત્યાં રેલવે સ્ટેશન બનાવવું શક્ય નથી. નોંધપાત્ર રીતે, અલુવા રેલવે સ્ટેશનથી કોઈ ટ્રેન શરૂ (ઉદ્ભવ) થતી નથી કે પૂર્ણ (સમાપ્ત) થતી નથી. આ ઉપરાંત, અલુવા રેલવે સ્ટેશનથી આશરે ૪ કિલોમીટર (૨.૫ માઈલ) અંતરે 'ચોવરા' નામનું એક નાનું સ્ટેશન પણ આવેલું છે.

==== મેટ્રો ====
કોચી મેટ્રોનો પ્રથમ તબક્કો અલુવા બાયપાસથી શરૂ થાય છે અને ત્રિપુનિથુરા સુધી ચાલે છે. આ પ્રોજેક્ટનું નિર્માણ કાર્ય ૨૦૧૩ના મધ્યમાં શરૂ થયું હતું અને ૧૯ જૂન ૨૦૧૭ના રોજ તેની કામગીરી શરૂ થઈ હતી.&lt;ref name=&quot;Greeshma Sukumaran-2017&quot;&gt;{{cite news |last=Greeshma Sukumaran |date=17 June 2017 |title=Kochi Metro inauguration: PM Modi flags off rail service, takes maiden ride with CM Pinarayi Vijayan, 'Metro Man' Sreedharan |work=International Business Times |url=http://www.ibtimes.co.in/kochi-metro-inauguration-live-pm-modi-flag-off-rail-service-today-cm-pinarayi-metro-man-731109 |access-date=3 September 2017}}&lt;/ref&gt; કોચી મેટ્રો રેલ લિમિટેડ એ અલુવા ફ્લાયઓવર સિવાય DMRC દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલ કેરળ સરકારનો પ્રોજેક્ટ છે. અલુવા મેટ્રો સ્ટેશન પ્રથમ તબક્કાનું ઉત્તરીય અંતિમ સ્ટેશન (ટર્મિનસ) છે.&lt;ref name=&quot;Greeshma Sukumaran-2017&quot;/&gt; મેટ્રો સિસ્ટમના ત્રીજા તબક્કામાં કોચીન આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનમથક સાથે જોડાણ કરવા માટે લાઇનને અલુવાથી વધુ ઉત્તરે આવેલા ઉત્તરીય ઉપનગર અંગામાલી સુધી લંબાવવાનું આયોજન છે.

=== બસ ===
[[File:Municipal Bus station aluva.JPG|300px|thumb|રાજીવ ગાંધી બસ સ્ટેશન]]
[[File:Aluva Bus terminal.jpg|300px|thumb |નવીનીકૃત અલુવા KSRTC બસ ટર્મિનલ]]

રાજીવ ગાંધી સેન્ટ્રલ બસ સ્ટેશન એ કોચી અને કેરળના સૌથી મોટા ખાનગી બસ ટર્મિનલ્સમાંનું એક છે. તે કોચી સિટી બસો માટે એક મુખ્ય કેન્દ્ર તરીકે કાર્ય કરે છે, જ્યાંથી [[ફોર્ટ કોચી]], ત્રિપુનિથુરા, કક્કનાડ વગેરે જેવા શહેરી વિસ્તારો માટે અંતર-શહેરી (ઇન્ટ્રા-સિટી) સેવાઓ ઉપલબ્ધ છે. અલુવા KSRTC બસ સ્ટેશન પણ મધ્ય કેરળના મહત્વપૂર્ણ KSRTC બસ સ્ટેશનોમાંનું એક છે.&lt;ref name=&quot;KSRTC Aluva Depo&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.keralartc.com/html/unit.html|title=KSRTC Aluva Depot|publisher=KSRTC Aluva Depot Contacts|access-date=8 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107221531/http://keralartc.com/html/unit.html|archive-date=7 November 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; કર્ણાટક RTC અને તમિલનાડુની SETC ની દૈનિક મુસાફર બસો મૈસૂર, મંગલોર, બેંગલુરુ, ત્રિચી, કોયમ્બતૂર, સેલમ, પલાની અને કોડાઇકેનાલ જેવા સ્થળો સુધીના રૂટ ધરાવે છે.

બેંગલુરુ, ચેન્નઈ, મૈસૂર, મુંબઈ અને અન્ય શહેરો માટે ચાલતી ખાનગી આંતરરાજ્ય બસોના&lt;ref name=&quot;Interstate Private Bus Service&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sonatravels.in|title=Sona Travels|publisher=Private Bus Operator Aluva}}&lt;/ref&gt; અલુવાના વિવિધ પોઇન્ટ્સ પર સ્ટોપ છે. કોચી મેટ્રો રેલ લિમિટેડ ઈલેક્ટ્રિક બસનો ઉપયોગ કરીને અલુવા મેટ્રો સ્ટેશનથી કોચીન આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનમથક સુધી ફીડર બસ સેવા પણ ચલાવે છે.

=== ફેરી / હોડી સેવા ===
અલુવા એ રાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ ૩ નું એક સ્ટોપ છે; આ જળમાર્ગ દક્ષિણમાં થિરુવનંતપુરમ અને ઉત્તરમાં કોટ્ટાપુરમ (ત્રિસુર) સાથે જોડાય છે.

== સંસ્કૃતિ ==
અલુવાની સંસ્કૃતિ પર ત્યાંના મૂળ નિવાસીઓ તેમજ પેરિયાર નદીની નિકટતા જેવા પરિબળોને કારણે આકર્ષાયેલા લોકોનો પ્રભાવ રહ્યો છે.
ઘણા મલયાલમ ફિલ્મી ગીતો પેરિયાર નદીને સમર્પિત છે. ચંગંપુઝા કૃષ્ણા પિપ્લાઈ, જી. શંકરા કુરુપ, બાલાચંદ્રન ચુલ્લીક્કાડુ જેવા કવિઓ, વિવેચક કુટ્ટીપુઝા કૃષ્ણાપિપ્લાઈ અને નવલકથાકાર સુભાષ ચંદ્રન અલુવાના વતની છે અને ત્યાં જ સ્થાયી થયા હતા. જોકે વાયલાર રામવર્મા અને ઓ.એન.વી. કુરુપ અલુવા વિસ્તારના વતની નહોતા, છતાં તેમણે પણ પેરિયાર નદી વિશે લખ્યું હતું, કારણ કે અલુવાએ તેમના લેખન પર ઊંડો પ્રભાવ પાડ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Premam Aluva Puzha Song, ft. Nivin Pauly, Anupama Parameswaran |url=https://timesofindia.indiatimes.com/premam-aluva-puzha-song-ft-nivin-pauly-anupama-parameswaran/videoshow/61186943.cms |access-date=2026-06-11 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;

પ્રિન્ટ (મુદ્રણ) યુગ દરમિયાન અલુવામાંથી અનેક વર્તમાનપત્રો અને સામાયિકો પ્રકાશિત થતા હતા. પ્રકાશન અને લેખનની આ પરંપરાને જાળવી રાખીને, પ્રથમ ઓનલાઈન મેગેઝિન અને બ્લોગિંગ પ્લેટફોર્મ puzha.com અલુવામાં જ શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જે આજે પણ ઈન્ટરનેટ પર સક્રિય છે.

== વ્યવસાય અને વ્યાપાર ==
અલુવા અનેક વ્યવસાયોના મુખ્ય મથકોનું સ્થાન છે. અલુવા તેના &quot;અલુવા પુકયિલ્લાથા અડુપ્પુ&quot; (ધુમાડા રહિત ચૂલો) માટે જાણીતું છે, જેની શોધ આલવે સેટલમેન્ટ ચર્ચ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. ફેડરલ બેંક નું મુખ્ય મથક પણ અલુવામાં આવેલું છે. આ ઉપરાંત, 'કેરળ સ્ટેટ સિવિલ સર્વિસ એકેડમી'એ અલુવામાં પોતાની એક શાખા સ્થાપી છે.

== ચિત્રવિથિકા ==
&lt;gallery&gt;
File:Rajagiri Hospital.jpg|રાજગિરિ હોસ્પિટલ, અલુવા
File:AluvaShivaTemple.JPG|અલુવા મણપ્પુરમ
File:Aluva Municipal Office.JPG|મ્યુનિસિપલ ઓફિસ અલુવા
File:Aluva muncipailty.jpg|અલાવુમાં ખાનગી બસ ટર્મિનલ
File:Aluva Guest House Entrance.JPG|અલુવા પેલેસ પ્રવેશદ્વાર
File:Aluva Sree Krishna Swami Temple Front.JPG|શ્રી કૃષ્ણ મંદિર અલુવા
File:Federal bank head office aluva.JPG|ફેડરલ બેંક મુખ્ય કાર્યાલય, અલુવા
File:UC College Aluva.JPG|અલુવા કોલેજ
File:Mahathma Gandhi Municipal Town Hall Aluva.JPG|ટાઉનહોલ, અલુવા
File:Aluva-Bridge.JPG|માર્થંડા વર્મા બ્રિજ
&lt;/gallery&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [http://dattaanjaneya.org/ અલુવામાં આવેલા મંદિરો]
* [http://dattaanjaneya.org/ કેરળમાં આવેલા હનુમાન મંદિરો]
* [http://dattaanjaneya.org/famous-temple-india કોચીમાં આવેલા મંદિરો]</text>
      <sha1>0eq0y7f6yuz6h2liv45235xt5h6xh2k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>અલુવા મહાદેવ મંદિર</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154848</id>
    <revision>
      <id>903242</id>
      <timestamp>2026-08-03T17:01:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>કોચીના અલુવા મણપ્પુરમ ખાતે પેરિયાર નદીના કિનારે આવેલું શિવને સમર્પિત એક પ્રાચીન હિન્દુ મંદિર</comment>
      <origin>903242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3683" sha1="thlki2sbvj2jxi7gaeougs1eag47p5f" xml:space="preserve">{{Infobox Mandir
| name            = અલુવા મહાદેવ મંદિર
| image           = File:Aluva Manappuram Siva Temple Main.JPG
| native_name     = ആലുവ ശിവക്ഷേത്രം
| alt             = 
| caption         = મંદિર અને મંદિર તળાવ
| pushpin_map     = India Kerala
| pushpin_caption = મહાદેવ મંદિર, [[અલુવા]], [[એર્ણાકુલમ જીલ્લો|અર્નાકુલમ]], [[કેરળ]]
| coordinates     = {{coord|10|07|00.2|N|76|21|16.7|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}
| other_names     = 
| country         = {{Flag|India}}
| state           = [[કેરળ]]
| district        = [[એર્ણાકુલમ જીલ્લો|અર્નાકુલમ]]
| location        = પેરીયાર નદી
| elevation_m     = 19.37
| deity           = શિવ
| festival        = અલુવા શિવરાત્રી મહોત્સવ
| architecture    = કેરળ શૈલી
| temple_quantity = ૧
| inscriptions    = 
| completed       = અજાણ્યું
| creator         = પરશુરામ
| website         = 
| governing_body  = ત્રાવણકોર દેવસ્વોમ બોર્ડ
}}

'''અલુવા મહાદેવ મંદિર''' એ શિવને સમર્પિત એક પ્રાચીન હિન્દુ મંદિર છે, જે ઉપનગરીય કોચીના અલુવા મણપ્પુરમ ખાતે પેરિયાર નદીના કિનારે આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://pilgrimaide.com/sree-mahadeva-temple-aluva.html |title=Archived copy |access-date=22 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122215335/https://pilgrimaide.com/sree-mahadeva-temple-aluva.html |archive-date=22 November 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; મંદિરના મુખ્ય આરાધ્ય દેવ ભગવાન શિવ છે, જે મુખ્ય ગર્ભગૃહમાં પૂર્વ દિશા તરફ મુખ રાખીને બિરાજમાન છે. લોકવાયકા મુજબ, મહર્ષિ પરશુરામે આ મૂર્તિની સ્થાપના કરી હતી.&lt;ref&gt;{{cite book |title=108 Siva Kshetrangal |author=Kunjikuttan Ilayath |publisher=H and C Books}}{{page needed|date=November 2018}}&lt;/ref&gt; તે કેરળના ૧૦૮ શિવ મંદિરોમાંથી એક છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.vaikhari.org/108shivalaya.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20101105152036/http://vaikhari.org/108shivalaya.html |url-status=usurped
|archive-date=5 November 2010 |title=108 Shiva Temples in Kerala created by Lord Parasurama |publisher=Vaikhari
|accessdate=2014-11-06}}&lt;/ref&gt; આ મંદિર મુખ્યત્વે 'અલુવા શિવરાત્રી' ઉત્સવ માટે જાણીતું છે.

શિવલિંગ મંદિરના મુખ્ય ગર્ભગૃહના માળખા (શ્રીકોવિલ)માં સ્થાપિત નથી; તે પેરિયાર નદીના રેતાળ કિનારેથી સ્વયં ઊભરી આવે છે. જે જમીન પર આ રેતાળ કિનારો આવેલો છે તેને 'અલુવા મણલ પુરમ' (અલુવાના રેતાળ કિનારા) કહેવામાં આવે છે.

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

{{સ્ટબ}}</text>
      <sha1>thlki2sbvj2jxi7gaeougs1eag47p5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Gopal1410</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154849</id>
    <revision>
      <id>903251</id>
      <timestamp>2026-08-04T02:25:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>903251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="216" sha1="m70slr7yazgc2rp9qwchadote4hhf1x" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Gopal1410}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૦૭:૫૫, ૪ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>m70slr7yazgc2rp9qwchadote4hhf1x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Jitendra Raghu bhai chaudhari</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154850</id>
    <revision>
      <id>903262</id>
      <timestamp>2026-08-04T07:45:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>903262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="307" sha1="6josu7rymbjc2suv5o83hu8ve9780xp" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Jitendra Raghu bhai chaudhari}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૩:૧૫, ૪ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>6josu7rymbjc2suv5o83hu8ve9780xp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Bhimsing rathva</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154851</id>
    <revision>
      <id>903263</id>
      <timestamp>2026-08-04T09:32:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>903263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="293" sha1="izbjnin4677wfc65womkipckmrr1h62" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Bhimsing rathva}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૦૨, ૪ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>izbjnin4677wfc65womkipckmrr1h62</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>