ભરૂચ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="gu">
  <siteinfo>
    <sitename>વિકિપીડિયા</sitename>
    <dbname>guwiki</dbname>
    <base>https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.14</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા)</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">વિશેષ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">સભ્ય</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">સભ્યની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">વિકિપીડિયા</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">વિકિપીડિયા ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ચિત્ર</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ચિત્રની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">મીડિયાવિકિ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">મીડિયાવિકિ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ઢાંચો</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ઢાંચાની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">મદદ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">મદદની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">શ્રેણી</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">શ્રેણીની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">વિભાગ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">વિભાગ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ભરૂચ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4111</id>
    <revision>
      <id>903554</id>
      <parentid>882165</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T11:22:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sankalp Foundation Bharuch</username>
        <id>88590</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>સંકલ્પ ફાઉન્ડેશન ભરૂચ</comment>
      <origin>903554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19008" sha1="7b1vn9jvfin4ip3a1cm3wf5lzwswlmz" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Jurisdiction | native_name = ભરૂચ
| type = શહેર | latd = 21.705136
| longd = 72.995875 | locator_position = right
| state_name = ગુજરાત | district = ભરૂચ
| leader_title = | leader_name = 
| altitude = 15 | population_as_of = ૨૦૧૧
| population_total = ૧૬૯૦૦૭ | population_total_cite = &lt;ref&gt;{{Cite web
| url = http://www.census2011.co.in/census/city/339-bharuch.html| title=Bharuch City Population Census 2011 {{!
}} Gujarat|website=www.census2011.co.in|access-date=૨૫ એપ્રિલ ૨૦૧૭}}&lt;/ref&gt;|
population_density = |
area_total = 35.34 |
area_telephone =  ૦૨૬૪૨ |
postal_code = ૩૯૨૦૦૧|
vehicle_code_range = જીજે - ૧૬|
sex_ratio = ૯૪૭ |
unlocode = |
website = |
footnotes = |
સ્થિતિ = યોગ્ય
}}
'''ભરૂચ''' [[ભારત]] દેશની પશ્ચિમે આવેલાં [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[ભરૂચ જિલ્લો|ભરૂચ જિલ્લા]]નું આશરે ૧૦ લાખથી વધુ વસ્તી ધરાવતું એક શહેર છે, જે આ જિલ્લાનું વડુંમથક પણ છે અને દરિયાઈ બંદર છે.

જુદા-જુદા કાળ દરમ્યાન અવિરત પણે પૂર્વ અને પશ્ચિમનાં દેશો વચ્ચે તેજાના અને રેશમનાં વહાણમાર્ગમાં અગત્યનાં વેપારી મથક તરીકે ટકી રહ્યું હોવાથી ઇતિહાસમાં તે અનેકવિધ નામોથી જાણીતું છે, જેમકે ભરાકચ્છ, ભૃગુકચ્છ, બ્રૉચ અને ભરૂચ. બ્રિટિશરો અનેક ભારતીય શબ્દોનો ઉચ્ચાર સ્પષ્ટપણે નહોતા કરી શક્તાં અને માટે તેમણે મૂળ નામોને પોતે ઉચ્ચારી શકે તેવા નામોથી ઓળખવાનું રાખ્યું હતું, આજ પરંપરા હેઠળ અન્ય અને અનેક શહેરોની જેમ જ બ્રિટિશ રાજ દરમ્યાન ભરૂચ અધિકૃત રીતે '''બ્રૉચ (Broach)''' તરિકે ઓળખાતું હતું.

ભરૂચ એક સમયે ફક્ત નાનું ગામ હતું, પરંતુ [[નર્મદા|નર્મદા નદી]] પરનાં તેના અગત્યનાં સ્થાનને કારણે કે જેણે તેને નદી માર્ગે મધ્ય અને ઉત્તર ભારતનાં શહેરો-નગરો સાથે જોડ્યું, અને ખંભાતના અખાતમાં પણ તેનું જે સ્થાન છે, તેને કારણે દરિયામાર્ગે યાતાયાત થતો હતો તેવા સમયમાં ભરૂચનો ઉત્તરોત્તર અગત્યનાં બંદર, વેપારી મથક અને એક સમયે જહાજવાડા તરીકે થ્તો જ ગયો. થોડા સમય પહેલાં સુધી વાહનવ્યવહારનો એકમાત્ર ઉપાય હતો જળમાર્ગ, આ ગાળા દરમ્યાન તેના આગવા ભૌગોલિક સ્થાનને કારણે ભરૂચ યુગોથી ફક્ત પૂર્વ-પશ્ચિમ વચ્ચે જ નહી, પરંતુ ભારતની અંદર પણ નર્મદાકાંઠે વિકસેલા ધનાઢ્ય રજવાડાઓ અને છેક [[ગંગા]] કાંઠા અને [[દિલ્હી]] સુધીના વિસ્તારો માટે વાહનવ્યવહાર પુરો પાડી શકતું હતું.

ચોક્કસપણે એ વાતનાં પુરાવા મળી આવે છે કે ઈ.પૂ. ૫૦૦ના ગાળામાં ભરૂચની ખ્યાતી દરિયાઈ અને જમીન એમ મિશ્ર માર્ગે વેપાર કરતા અરબ અને ઈથિઓપિઆનાં વેપારીઓમાં પહોંચેલી હતી. આ વેપારીઓ તેમનો માલ પશ્ચિમમાં છેક [[ઇજિપ્ત]], [[ગ્રીસ]], પર્શિયન રાજ્યો, રોમન સામ્રાજ્ય, અને વેનિસ સુધી પહોંચાડતા હતા અને માટે છેક આ બધા પ્રદેશોમાં પણ ભરૂચ જાણીતું હતું. એમ માનવામાં પણ કોઇ અતિશયોક્તિ નથી કે ફોનેશિયનો પણ ભરૂચ વિષે જાણતા હતાં અને તે કારણે ભરૂચ આદિકાળથી ભારતીય ઉપખંડ અને દૂર પૂર્વનાં દેશોથી છેક નૈઋત્ય એશિયા, મધ્ય-એશિયા, ભૂમધ્ય પ્રદેશ અને ઉત્તર આફ્રિકા તથા છેક [[યુરોપ]] સુધી થતાં વૈભવી દ્રવ્યોનાં વ્યાપારમાં મહત્વનું બંદર સ્થાપિત થયેલું હતું.

==ઇતિહાસ==
[[નર્મદા]] નદીના તટ પર વસેલું આ શહેર ઇસ પૂર્વે ૫૦૦થી અસ્તિત્વ ધરાવતું પ્રાચીન ઐતિહાસિક નગર છે. આ શહેરનું પ્રાચીન નામ ભૃગુકચ્છ હતું. જે [[ભૃગુ|ભૃગુઋષિ]]નાં નામ પરથી પડ્યું હતું. મહર્ષિ ભૃગુએ આ વિસ્તાર, કે જે તે સમયે [[લક્ષ્મી]]ની માલિકી હેઠળ હતી, તેમાં કામચલાઉ રહેવાની રજા માંગી, અને પછી અહીં આશ્રમ સ્થાપ્યો હતો. ભૃગુ ઋષિએ આ સ્થળ ક્યારેય છોડ્યું નહી. આજે પણ ભૃગુ ઋષિનો આશ્રમ નર્મદા નદીને કિનારે આવેલો છે. આ શહેર એ ગુજરાત રાજ્યનું સૌથી પૌરાણિક જાણીતુ બંદર હતુ, જે આરબ તથા ઇથિયોપિઆના વ્યાપારિઓ પણ જાણતા હતા. અહિંથી ભારતના પશ્ચિમમાં આવેલા તે સમયના રાજ્યો સાથે વ્યાપાર થતો હતો. ભરુચથી દક્ષિણ ભારત તથા ઈજિપ્ત અને આરબ રાજ્યો સાથે વ્યાપાર થતો હતો. નર્મદા પુરાણમાં રેવા ખંડમાં જણાવ્યા મુજબ ભરૂચ શહેર ભૃગુઋષિએ નર્મદા નદીના કિનારા પર કૂર્મ (કાચબા)ની પીઠ પર નંદન સંવત્સરમાં [[મહા સુદ ૫|મહા સુદ પાંચમ]]ને દિવસે વસાવ્યું હતુ.

અન્ય એક માન્યતા પ્રમાણે હાલમાં જે ભરૂચ નામ છે તે &quot;Broach&quot; શબ્દ પરથી આવેલ છે. જુના જમાનામાં ભરૂચ ઘણું મોટું બંદર હતું.અને અરબસ્તાન તથા ખાડીના દેશોના વેપારીઓ વેપાર કરવા આવતા હતા. ઇરાનના ફારસી લોકોએ આ &quot;બ્રોચ&quot; નામ પાડયું. આ જોડણી છુટી પાડતાં તે બર્+ઓચ થાય છે. &quot;બર્&quot; એટલે &quot;ટેકરો&quot; અને &quot;ઓચ&quot; એટલે &quot;વસેલું&quot;- &quot;ટેકરા પર વસેલું&quot; એટલે &quot;બ્રોચ&quot;. &quot;બ્રોચ&quot; નું અપભ્રંશ થતા તે &quot;ભરૂચ&quot; બન્યું. હાલમાં પણ જુના શહેરમાં આ ઉંચા નીચા ટેકરા જોઇ શકાય છે જે નદી પાસે આવેલા છે.

==ઉત્ખનન પુરાવા==
ભરૂચમાં [[નર્મદા નદી]]ના તીર પાસે થયેલા ઉત્ખનનમાં ઘણા પુરાતત્ત્વિય અને સ્થપત્યને લગતા અવશેષો ઉજાગર થયા છે, ખાસ કરીને મંદિરો. ઇતિહાસમાં જોતા જણાય છે કે ભરૂચ મૌર્ય વંશ (ઇ.પૂ. ૩૨૨-૧૮૫), પશ્ચિમી ક્ષત્રપો (શક), ગુપ્ત વંશ અને ગુર્જરોના શાસન હેઠળ હતું..&lt;ref name=&quot;Malabari&quot;&gt;{{cite book
| last =Malabari
| first =Behramji Merwanji
| author2=Krishnalal M. Jhaveri
| title =Gujarat and the Gujaratis: Pictures of Men and Manners Taken from Life
| year =૧૯૯૮
| publisher=Asian Educational Services
| isbn =8120606515
| page =૨
}}&lt;/ref&gt; 

ઐતિહાસિક પૂરાવાઓ પરથી જાણ થાય છે કે ગુર્જરોએ ભિનમાળ (કે શ્રીમાળ)માં રાજધાની ધરાવતું રાજ્ય સ્થાપ્યું હતું. ભરૂચનું રાજ્ય એ આ મૂળ રાજ્યનો વિસ્તાર પામીને રચાતું હતું.&lt;ref name=&quot;Malabari&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

મુઘલ કાળ દરમ્યાન તે ગુજરાતની સલ્તનતનો ભાગ હતું અને ત્યારબાદ બ્રિટિશ રાજનો ભાગ બન્યું.

ગ્રીક અને રોમન લોકો તેને બારિગાઝા (''Barygaza'') તરીકે ઓળખતા અને સંભવતઃ અહિં ગ્રીક વેપારીઓનો વસવાટ પણ હતો. કમ્બોજ-દ્વારાવતિ માર્ગના દક્ષિણના છેવાડે આવેલું હોવાથી પહેલી સદીમાં લખાયેલા રાતા સમુદ્રના પેરિપ્લસ (Periplus of the Erythraean Sea)માં તેનો રોમન વેપારીઓ સાથેના વેપારમાં મહત્વના ભાગીદાર તરીકે સઘન ઉલ્લેખ જોવા મળે છે. એક પેરિપ્લસમાં તો એવો પણ ઉલ્લેખ છે કે આ વિસ્તારમાં અનેક ગ્રીક ઇમારતો અને કિલ્લાઓ હતા, જો કે ભૂલભરી રીતે આ બધી ઇમારતોને અને વિસ્તારને એલેક્ઝાંડર સાથે જોડવામાં આવી છે, પરંતુ એલેક્ઝાંડર કદી અહિં સુધી પહોંચી જ શક્યો નહોતો. આ પેરિપ્લસમાં ઇન્ડો-ગ્રીક સિક્કાઓ પણ આ વિસ્તારમાં ચલણમાં હોવાનું નોંધેલું છે.

== સાહિત્યમાં ==
ઐતહાસિક નવલકથા [[કરણ ઘેલો]]માં ભરૂચને ભૃગુપુર&lt;ref&gt;[https://gu.wikisource.org/wiki/%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0:Karanghelo.pdf/%E0%AB%A8%E0%AB%A7 ગુજરાઅતી નવલકથા- કરણઘેલો]&lt;/ref&gt; તરીકે વર્ણવામાં આવ્યું છે.

==જોવા લાયક સ્થળો==
===નર્મદા નદી===
{{મુખ્ય|નર્મદા નદી}}
[[નર્મદા]] નદી એ ભારતમા આવેલી પવિત્ર નદી છે. લોકો તેની પૂજા અને પરિક્રમા કરે છે.

=== સિદ્ધિ વિનાયક મંદિર ===
મકતમપુર પાસે આવેલું જાણીતું ભગવાન ગણપતિ (રિદ્ધિ સિદ્ધિ દેવતા)નું મંદિર ખુબજ પ્રખ્યાત છે. [[મુંબઈ]] ખાતે આવેલા રિદ્ધિ સિદ્ધિ વિનાયક મંદિર અને અષ્ટ વિનાયક તરીકે ઓળખાતાં આઠ ગણેશ મંદિરો સિવાય આ ભારતમાં આવેલું બીજું મંદિર છે.

===ગોલ્ડન બ્રિજ=== 
[[Image:GOLDEN_BRIDGE_BHARUCH-3.jpg|thumb|200 px|ગોલ્ડન બ્રિજ]]
{{મુખ્ય|ગોલ્ડન બ્રિજ}}

===ગુમાનદેવ===
ભરુચ થી ઝઘડિયા જતા વચ્ચે ૨૦ કિ.મી. દૂર આવેલા ગુમાનદેવ નામના નાના ગામમાં પવિત્ર અને પ્રખ્યાત હનુમાનજીનુ મંદિર આવેલુ છે.

===જૂનો કિલ્લો===
કિલ્લો ઉંચી ટેકરી ઉપર બાંધાયેલો છે જ્યાંથી નર્મદા નદી સુંદર રીતે જોઇ શકાય છે. હાલમાં આ કિલ્લામાં કલેક્તર કચેરી અને દિવાની અદાલતો બેસે છે. આ ઉપરાંત જુની ડચ ફેક્ટરી, દેવળ, વિક્ટોરીયા ટાવર અને અન્ય ઇમારતો પણ આવેલી છે. જુના કિલ્લથી અશરે ત્રણેક કિ.મી.નાં આંતરે જુની ડચ કબરો આવેલી છે અને નજીકમાં જ પારસી ડુંગરવાડી આવેલી છે.

===જામા મસ્જિદ===
કિલ્લાની નીચે આવેલી ઇસ ૧૪૦૦ મા બનાવાયેલી આ મસ્જિદનું બાંધકામ ૮૬ થાંભલા પર થયું છે.

===ભ્રુગુ ઋષિનું મંદિર===
ભ્રુગુ ઋષિનું પ્રાચીન મંદિર ભરુચ શહેરની પશ્ચિમમાં આવેલું છે.

===જુના અંબાજી===
જુના અંબાજીનુ પ્રાચીન મંદિર દાંડિયા બજાર પાસે આવેલ છે.

===કબીર વડ===
[[File:BrSwamitemple.JPG|thumb|150px|રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ નં. ૮ પર આવેલું સ્વામિનારાયણ મંદિર]]

મહાન [[સંત કબીર]] અહીં રહ્યા હતા, કહેવાય છે કે એમણે દાતણ તરીકે ઉપયોગ કરીને ફેંકી દીધેલી ડાળીનો મોટા વડના ઝાડમાં વિકાસ થયો, જે આજે [[કબીરવડ]] તરીકે ઓળખાય છે.

આ ઉપરાંત જૈન દેરાસર અને સ્વામિનારાયણ મંદિરની પણ અન્ય જોવાલાયક સ્થળોમાં ગણતરી કરી શકાય.

=== સામાજીક સંસ્થા ===
ભરુચ ખાતે અનેક સામાજીક સંસ્થાઓ માનવ કલ્યાણ ક્ષેત્રે કાર્યરત છે. જેમાં સેવા રૂરલ ઝઘડીયા, સંકલ્પ ફાઉન્ડેશન ભરુચ, લાભુબેન મિસ્ત્રી ટ્રસ્ટ ઉપરાંત રોટરી, લાયન્સ, જેસીસ અને કલાજગતના માધ્યમથી જનજાગ્રુતિ અને સામાજીક ચેતના જગાવવા ભાઈશ્રી તરુણ બેન્કર થીયેટર, ટેલીવિઝન અને ફિલ્મનુ સર્જન, પ્રદર્શન કરી રહ્યા છે. મહારોગ એઇડસ, કેન્સર, દારૂબંધી, દહેજપ્રથા અને હવે બેટી બચાવો અને સ્ત્રીભ્રુણ હત્યા અટ્કાવો વિષય અંગે ઝુંબેશ ચલાવી રહ્યા છે. બેટી બચાવો અને સ્ત્રીભ્રુણ હત્યા અટકાવો વિષય ઉપર તૈયાર કરેલ ટેલીફિલ્મ &quot;દીકરી દેવો ભવઃ&quot;ના વિનામૂલ્યે જાહેર શો ગુજરાત રાજ્યની શાળા, કોલેજ અને સામાજીક સંસ્થાઓના ઉપક્રમે કરી રહ્યા છે.

==સંદર્ભ==
{{reflist}}

==બાહ્ય કડીઓ==
* [http://www.narmada.net.in/narmada/bharuch.htm ભરૂચ શહેરની માહિતી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070903021953/http://www.narmada.net.in/narmada/bharuch.htm |date=2007-09-03 }}
* [http://www.ncmbharuch.org નર્મદા એજ્યુકેશન સોસાયટીની વૅબ સાઇટ]
* [http://www.india9.com/i9show/Bharuch-Junction-Railway-Station-28957.htm ભરૂચ રેલ્વે મથકની માહિતી]

[[Category:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો]]
[[શ્રેણી:ભરૂચ તાલુકો]]</text>
      <sha1>7b1vn9jvfin4ip3a1cm3wf5lzwswlmz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>મલપ્પુરમ જિલ્લો</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5315</id>
    <revision>
      <id>903500</id>
      <parentid>903383</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T13:51:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* ભૂપ્રદેશ */</comment>
      <origin>903500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28527" sha1="kd55m8v9hfhbdpogrsg7wji2juuyaf1" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = મલપ્પુરમ જિલ્લો
| other_name = 
| settlement_type = જિલ્લો
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
 | photo2a      = Near Cherumb eco village.jpg
 | photo2b      = Kerala Houseboat (191490747).jpeg
 | photo3a      = Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg
 | photo3b      = Nilambur teak forest 3740.JPG
 | photo4a      = Chamravattam bridge kerala.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt;મંજેરી ટાઉન, પોન્નાની ખાતે બિયમ બેકવોટર તળાવ, નિલાંબુર ખાતે કોનોલીનો પ્લોટ, ચમરવટ્ટોમ રેગ્યુલેટર-કમ-બ્રિજ, વલ્લીકુન્નુ ખાતે કાદલુન્ડી નદીનું નદીમુખ, કારુવરકુંડુ
}}
| nickname = 
| image_map = India Kerala Malappuram district.svg
| mapframe = yes
| mapframe-point = none
| map_caption = '''[[કેરળ]]માં સ્થાન'''
| pushpin_map = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|11.03|N|76.05|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = ભારત
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = 
| established_title = જિલ્લાની રચના
| subdivision_type2 = 
| subdivision_name2 = 
| established_date = {{start date and age|df=yes|1969|06|16}}
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = મલપ્પુરમ
| founder = કેરળ સરકાર
| parts_type = રેવેન્યુ વિભાગ
| parts_style = para
| p1 = {{collapsible list|title=તાલુકા (૭)|
* એરનાડ
* કોંડોટ્ટી
* નિલંબુર
* પેરિંથલમન્ના
* પોન્નાની
* તિરુર
* તિરૂરંગાડી|}}
| government_type = જિલ્લા વહીવટ
| governing_body = 
| leader_title = જિલ્લા પ્રભારી મંત્રી
| leader_name = પી.કે.બશીર
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = ડૉ. વિનય ગોયલ (આઈએએસ)
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 3,554
| area_rank = ત્રીજો
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| elevation_max_m = ૨૫૯૪
| elevation_max_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt; મુકુર્થી
| elevation_min_m = 
| elevation_min_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt;
| population_total = ૪,૪૯૪,૯૯૮&lt;ref name=&quot;mlpdemo_2018&quot;&gt;{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=29 October 2020|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127040140/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = ૨૦૧૮
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = ૧૨૬૫
| population_rank = પ્રથમ
| population_demonym = 
| population_urban = ૪૪.૧૮ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| population_metro = ૧૭૨૯૫૨૨&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_title1 = {{nobold|લિંગ ગુણોત્તર (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info1 = ૧૦૯૮ [[female|♀]]/૧૦૦૦[[male|♂]]&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658/download/2280/DH_2011_3205_PART_A_DCHB_MALAPPURAM.pdf |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt;
| leader_name2 = ચૈત્રા ટેરેસા જોન આઈપીએસ
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| demographics1_title2 = {{nobold|સાક્ષરતા (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info2 = ૯૩.૫૭ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = {{nobold|[[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]}}
| registration_plate = '''KL-10''' [[મલપ્પુરમ]], &lt;br/&gt; '''KL-53''' પેરિંથલમન્ના, &lt;br/&gt; '''KL-54''' પોન્નાની, &lt;br/&gt; '''KL-55''' તિરુર,&lt;br/&gt; '''KL-65''' તિરુરંગાડી, &lt;br/&gt; '''KL-71''' નિલંબુર, &lt;br/&gt; '''KL-84''' કોંડોટ્ટી
| website = {{URL|malappuram.nic.in}}
| footnotes = 
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૪૯&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=niti.gov.in|access-date=25 May 2021|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525135510/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}} ·
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(2005)}}
| parts = {{unbulleted list|પેરિન્થલમન્ના|તિરુર|}}
}}

'''મલપ્પુરમ જિલ્લો''' અથવા માલાપુરમ જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા  [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે, જે ૭૦ કિલોમીટર (૪૩ માઇલ) લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવે છે. કેરળનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો આ જિલ્લો રાજ્યની કુલ વસ્તીના લગભગ ૧૩% લોકોનું ઘર છે. ૧૬ જૂન ૧૯૬૯ના રોજ રચાયેલો આ જિલ્લો આશરે ૩,૫૫૪ ચોરસ કિલોમીટર (૧,૩૭૨ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ કેરળનો ત્રીજો સૌથી મોટો જિલ્લો છે. તે એક તરફ [[પશ્ચિમ ઘાટ]] અને બીજી તરફ અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે. આ જિલ્લાને સાત તાલુકાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે: એરનાડ, કોંડોટ્ટી, નિલંબુર, પેરિંથલમન્ના, પોન્નાની, તિરુર અને તિરૂરંગાડી. મલપ્પુરમ જિલ્લાનું મુખ્યાલય [[મલપ્પુરમ]] નગર ખાતે આવેલું છે. 

અહીં મલયાલમ સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકાના પ્રારંભિક ગલ્ફ બૂમ (તેલ સમૃદ્ધિ) દરમિયાન આ જિલ્લામાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોએ ખાસ કરીને ફારસી અખાતના અરબ દેશોમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું. આથી, આ જિલ્લાનું અર્થતંત્ર મોટાપાયે પ્રવાસી મલયાલી સમુદાય દ્વારા મોકલવામાં આવતા નાણાં (રેમિટન્સ) પર નોંધપાત્ર રીતે નિર્ભર છે. મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઈ-સાક્ષર (e-literate) તેમજ પ્રથમ સાયબર-સાક્ષર જિલ્લો હતો. આ જિલ્લામાં ચાર મુખ્ય નદીઓ આવેલી છે: ભારથપ્પુઝા, ચાલિયાર, કડલુંડીપ્પુઝા અને તિરુર પુઝા, જેમાંથી પ્રથમ ત્રણ નદીઓ કેરળની પાંચ સૌથી લાંબી નદીઓમાં પણ સ્થાન ધરાવે છે.

મલપ્પુરમ મહાનગર ક્ષેત્ર એ કોચી, કાલિકટ અને થ્રિસુર શહેરી વિસ્તારો પછી કેરળનું ચોથું સૌથી મોટું શહેરી સમૂહ છે અને ૧.૭ મિલિયન (૧૭ લાખ) ની કુલ વસ્તી સાથે ભારતમાં ૨૫મા ક્રમે આવે છે. ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, જિલ્લાની ૪૪.૨% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં વસે છે. 'યુનિવર્સિટી ઓફ કાલિકટ' સહિત રાજ્યની ૪ યુનિવર્સિટીઓ ધરાવતું મલપ્પુરમ કેરળમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે. આ જિલ્લામાં ૨ મહેસૂલી વિભાગ, ૭ તાલુકા, ૧૨ નગરપાલિકા (મ્યુનિસિપાલિટી), ૧૫ બ્લોક, ૯૪ ગ્રામ પંચાયત અને ૧૬ કેરળ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન, મલપ્પુરમ વિદેશી અને ભારતીય સૈન્ય ટુકડીઓનું મુખ્યાલય બન્યું હતું. પાછળથી તે 'મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ' (M.S.P) નું વડું મથક બન્યું, જે અગાઉ ૧૮૮૫માં રચાયેલા 'મલપ્પુરમ સ્પેશિયલ ફોર્સ' તરીકે ઓળખાતું હતું. આ બળ રાજ્યમાં સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલીયન છે. વિશ્વનું સૌથી જૂનું સાગનું વાવેતર નિલંબુર ખાતે આવેલી ચાલિયાર ખીણમાં આવેલું છે. રાજ્યની સૌથી જૂની રેલ્વે લાઇન ૧૮૬૧માં તિરૂરથી ચાલિયમ સુધી નાખવામાં આવી હતી, જે તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને વલ્લીકુન્નુમાંથી પસાર થતી હતી. રાજ્યની બીજી રેલ્વે લાઇન પણ તે જ વર્ષે તિરૂરથી તિરુનાવાયા થઈને કુટ્ટીપ્પુરમ સુધી નાખવામાં આવી હતી. સંસ્થાનવાદી યુગમાં નાખવામાં આવેલી નિલંબુર-શોરાનુર લાઇન ભારતના સૌથી ટૂંકા અને ચિત્રમય (સુંદર) શોર્ટ ગેજ રેલ્વે માર્ગોમાંથી એક છે.

== નામકરણ અને વ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Valamangalam Pulpetta (386717435).jpg|thumbnail|જિલ્લામાં એક લાક્ષણિક ડુંગરાળ ભૂપ્રદેશ (પુલપટ્ટા નજીક)]]
[[File:Chaliyar Edavanna (251932360).jpg|thumbnail|એડવન્ના તરફ ચાલિયાર ટેકરીઓ]]

'મલપ્પુરમ' શબ્દનો મલયાલમ ભાષામાં અર્થ &quot;ટેકરીની ઉપર&quot; (Over the hill) થાય છે, જે આ જિલ્લાના વહીવટી મુખ્યાલય મલપ્પુરમની ભૌગોલિક સ્થિતિ પરથી ઉતરી આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|title=Malappuram, The Hill Top Town|date=30 June 2014|website=nativeplanet.com|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002725/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|title=Cultural counterpoint|date=24 March 2013|website=The Financial Express|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002847/https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; જિલ્લાનો મધ્યભાગ [[પશ્ચિમ ઘાટ]]થી દૂર આવેલી અસંખ્ય નાની-મોટી ટેકરીઓ જેવી કે, અરિમ્બ્રા ટેકરીઓ, અમ્મિનીક્કાડન ટેકરીઓ, ઓરાકમ ટેકરી, ચેરિયમ ટેકરીઓ, પંડાલુર ટેકરીઓ અને ચેક્કુન્નુ ટેકરીઓથી ઘેરાયેલો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|title=Hilly areas of Malappuram|date=7 May 2018|access-date=11 October 2020|website=Native Planet|last=Akash Singh|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017165621/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; નાળિયેરના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા રેતાળ દરિયાકાંઠાના મેદાનો આ સામાન્ય પહાડી ભૂપ્રદેશથી અલગ પડે છે.

== ભૂગોળ ==
[[File:Cherumb eco tourism village, Karuvarakundu India (3).JPG|left|thumb|alt=કરુવારકકુંડુનો પહાડી વિસ્તાર]]
[[File:Puthuponnani (2).JPG|thumb|alt=A beach|પુથુપોન્નાની મુનામ્બમ બીચ]]

ઉત્તર-પશ્ચિમમાં કોઝિકોડ જિલ્લો, ઉત્તર-પૂર્વમાં વાયનાડ જિલ્લો, પૂર્વમાં નીલગિરીની ટેકરીઓ, દક્ષિણ-પૂર્વમાં પાલક્કાડ જિલ્લો, દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં ત્રિશૂર જિલ્લો અને પશ્ચિમમાં અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલા મલપ્પુરમનું કુલ ભૌગોલિક ક્ષેત્રફળ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી છે, જે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ રાજ્યમાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે. આ જિલ્લો રાજ્યના કુલ વિસ્તારનો ૯.૧૫ % હિસ્સો ધરાવે છે. ભૌગોલિક નકશા પર આ જિલ્લો ૭૫°E – ૭૭°E રેખાંશ અને ૧૦°N – ૧૨°N અક્ષાંશ વચ્ચે આવેલો છે.

કેરળના અન્ય ભાગોની જેમ, મલપ્પુરમમાં પણ પશ્ચિમે અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર (નીચાણવાળો પ્રદેશ), મધ્યમાં મધ્યભૂમિ (મિડલેન્ડ) અને પૂર્વમાં પશ્ચિમ ઘાટથી ઘેરાયેલો પહાડી વિસ્તાર (હાઇલેન્ડ) આવેલો છે. કેરળના અન્ય જિલ્લાઓથી વિપરીત, મલપ્પુરમના મધ્યભૂમિ વિસ્તારમાં પણ વ્યાપકપણે પહાડી વિસ્તારો જોવા મળે છે.

નિલંબુર તાલુકા અને ઉટી તાલુકાની સરહદ પર આવેલું ૨,૫૫૪ મીટર ઊંચું 'મુકુરથી' શિખર મલપ્પુરમ જિલ્લાનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે. તે દક્ષિણ ભારતનું પાંચમું સૌથી ઊંચું શિખર છે, તેમજ અનામુડી (૨,૬૯૬ મીટર) અને મીસાપુલીમાલા (૨,૬૫૧ મીટર) પછી કેરળનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. ઇડુક્કી જિલ્લાની બહાર કેરળનું આ સૌથી ઊંચું શિખર પણ છે. મલપ્પુરમ-પાલક્કાડ-નીલગિરી જિલ્લા સરહદ નજીક આવેલું ૨,૩૮૩ મીટર ઊંચું 'અંગિન્ડા' શિખર બીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. મલપ્પુરમના નિલંબુર તાલુકા, વાયનાડ અને કોઝિકોડ જિલ્લાના થામારાસ્સેરી તાલુકા ત્રિ-ભેટા પર આવેલું ૨,૩૩૯ મીટર ઊંચું 'વાવુલ માલા' શિખર જિલ્લાનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે.

=== સરહદી તાલુકાઓ ===
* મલપ્પુરમ જિલ્લો ૫ જિલ્લાના નીચેના ૧૨ તાલુકાઓ સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે:
* વાયનાડ જિલ્લો: વાયથિરી તાલુકો
* કોઝિકોડ જિલ્લો: કોઝિકોડ અને થામારાસ્સેરી તાલુકા
* નીલગિરી જિલ્લો (તમિલનાડુ): પંડાલુર, ગુડાલુર, ઉટી અને કુંડાહ તાલુકા
* પલક્કડ જિલ્લો: પટ્ટાંબી, ઓટ્ટપાલમ અને મન્નરક્કાડ તાલુકા
* ત્રિશૂર જિલ્લો: ચાવક્કાડ અને કન્નમકુલમ તાલુકા

=== ભૂપ્રદેશ ===
ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, માટી, આબોહવા અને કુદરતી વનસ્પતિના આધારે, જિલ્લાને ૫ પેટા-સૂક્ષ્મ પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.:
* મલપ્પુરમ દરિયાકાંઠો
* ઉંચા-નીચા ખાડાટેકરાવાળા મેદાનો
* ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર
* નિલંબુરના જંગલવાળા પહાડો
* પેરિન્થલમન્નાના ઉંચા-નીચા ઉચ્ચપ્રદેશો

[[File:Chaliyar - Areekode Bridge.jpg|left|thumb|અરીકોડ ખાતે ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર]]
[[File:Map of Malappuram District (April 2021).svg|thumb|મલપ્પુરમ જિલ્લાનો નકશો]]

મલપ્પુરમ દરિયાકિનારો ઉત્તરમાં વલ્લીક્કુન્નૂથી લઈને દક્ષિણમાં પેરુમ્બડપ્પુ સુધીના મલપ્પુરમના સમગ્ર તટીય વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં કોઝિકોડ દરિયાકિનારા, પૂર્વમાં મલપ્પુરમના ઉબડખાબડ મેદાની વિસ્તાર, દક્ષિણમાં થ્રિસુર દરિયાકિનારા અને પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગર સાથે જોડાયેલી છે. આ પ્રદેશમાંથી ચાલીયાર, કડાલુંડી, ભરતપુઝા, તિરુરપુઝા જેવી મુખ્ય નદીઓ, નહેરો અને પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) વહે છે. આ તટીય વિસ્તાર નારિયેળના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે. તટીય મેદાન પશ્ચિમ તરફ ખૂબ જ ધીમો ઢાળ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;&gt;{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title=Physical divisions of Malappuram |pages=21–22 |access-date=18 April 2020}}&lt;/ref&gt; પોન્નાની, એડપ્પલ, તિરુર, વલંચેરી, કુટ્ટીપ્પુરમ, તાનુર, તિરુરંગાડી અને પરપ્પનંગાડી સહિતના મુખ્ય શહેરો આ પ્રદેશમાં આવેલા છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ તિરુર તાલુકાના કલ્પકંચેરી ગામમાં (૧૦૪ મીટર) આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

મલપ્પુરમનો ઉબડખાબડ મેદાની પ્રદેશ, જે દરિયાકિનારાને સમાંતર આવેલો છે, તે તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં નાડાપુરમ-માવૂરના ઉબડખાબડ મેદાનો, પૂર્વમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન અને પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો, દક્ષિણમાં પટ્ટાંબી ઉબડખાબડ મેદાન અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ દરિયાકિનારા સાથે સીમાઓ બનાવે છે. કન્નમંગલમ ખાતે આવેલી નેનમિની ટેકરી (૪૭૮ મીટર) આ પ્રદેશનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે અને ઉત્તર ભાગમાં આવેલું વાઝાયૂર (૯૫ મીટર) સૌથી નીચું સ્થળ છે. અહીં કેટલીક ટેકરીઓ અને ઢોળાવો જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

[[File:Chekkunnu.jpg|thumb|એડાવાના ખાતે ચેકુન્નુ ટેકરીઓ]]

ચાલિયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલંબુર જંગલી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઊંચાણવાળા પ્રદેશો અને પૂર્વમાં મલપ્પુરમ ઊંચાણવાળા મેદાનો દ્વારા બનાવે છે. તે ચાલિયારના મધ્ય ભાગમાં આવે છે અને અલગ ટેકરીઓના સ્વરૂપમાં ઉતાર-ચઢાવ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

ચાલીયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ મેદાન સાથે બનાવે છે. તે ચાલીયાર નદીના મધ્ય પ્રવાહ વિસ્તાર હેઠળ આવે છે અને અહીં છૂટાછવાયા ટેકરાઓ સ્વરૂપે ઉંચા-નીચા ઢોળાવો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, જેને સંસ્થાનવાદી (બ્રિટિશ) રેકોર્ડ્સમાં નીલાંબુર ખીણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે તેની સીમા ઉત્તરમાં કોઝિકોડ અને વાયનાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, પૂર્વમાં તમિલનાડુ, દક્ષિણમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ અને પશ્ચિમમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન સાથે બનાવે છે. તે પશ્ચિમ ઘાટનો એક ભાગ છે. અહીં સમુદ્ર સપાટીથી ૧૦૦૦ મીટરથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતા અનેક શિખરો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; આ પ્રદેશની સૌથી વધુ ઊંચાઈ મુકુરુથી (૨૫૯૪ મીટર) ખાતે છે, જે કેરળ અને તમિલનાડુની સરહદ પર કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યની પૂર્વમાં આવેલી છે. સૌથી નીચું સ્થળ મામ્પાડ (૧૧૫ મીટર) ખાતે આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; નીલાંબુરનો આ ટેકરીઓ વાળો જંગલ વિસ્તાર નીલગિરી બાયોસ્ફિયર રિઝર્વનો એક ભાગ છે.

પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો ઉત્તરમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન, પૂર્વમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પાલક્કાડ ઘાટ અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ ઉબડખાબડ મેદાન સાથે સરહદ ધરાવે છે. અહીં ઘણી નાની છૂટીછવાયી ટેકરીઓ આવેલી છે, જેમાં કોડીકુથીમાલા પણ એક છે. કડાલુંડી નદી આ પ્રદેશમાંથી વહે છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ મક્કારાપરમ્બા ખાતે ૬૧૦ મીટર છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}</text>
      <sha1>kd55m8v9hfhbdpogrsg7wji2juuyaf1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903501</id>
      <parentid>903500</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T13:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* દરિયા કિનારો */</comment>
      <origin>903501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32642" sha1="dvog4z2lh9wrbikj3y1o7q9wizdljjn" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = મલપ્પુરમ જિલ્લો
| other_name = 
| settlement_type = જિલ્લો
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
 | photo2a      = Near Cherumb eco village.jpg
 | photo2b      = Kerala Houseboat (191490747).jpeg
 | photo3a      = Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg
 | photo3b      = Nilambur teak forest 3740.JPG
 | photo4a      = Chamravattam bridge kerala.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt;મંજેરી ટાઉન, પોન્નાની ખાતે બિયમ બેકવોટર તળાવ, નિલાંબુર ખાતે કોનોલીનો પ્લોટ, ચમરવટ્ટોમ રેગ્યુલેટર-કમ-બ્રિજ, વલ્લીકુન્નુ ખાતે કાદલુન્ડી નદીનું નદીમુખ, કારુવરકુંડુ
}}
| nickname = 
| image_map = India Kerala Malappuram district.svg
| mapframe = yes
| mapframe-point = none
| map_caption = '''[[કેરળ]]માં સ્થાન'''
| pushpin_map = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|11.03|N|76.05|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = ભારત
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = 
| established_title = જિલ્લાની રચના
| subdivision_type2 = 
| subdivision_name2 = 
| established_date = {{start date and age|df=yes|1969|06|16}}
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = મલપ્પુરમ
| founder = કેરળ સરકાર
| parts_type = રેવેન્યુ વિભાગ
| parts_style = para
| p1 = {{collapsible list|title=તાલુકા (૭)|
* એરનાડ
* કોંડોટ્ટી
* નિલંબુર
* પેરિંથલમન્ના
* પોન્નાની
* તિરુર
* તિરૂરંગાડી|}}
| government_type = જિલ્લા વહીવટ
| governing_body = 
| leader_title = જિલ્લા પ્રભારી મંત્રી
| leader_name = પી.કે.બશીર
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = ડૉ. વિનય ગોયલ (આઈએએસ)
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 3,554
| area_rank = ત્રીજો
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| elevation_max_m = ૨૫૯૪
| elevation_max_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt; મુકુર્થી
| elevation_min_m = 
| elevation_min_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt;
| population_total = ૪,૪૯૪,૯૯૮&lt;ref name=&quot;mlpdemo_2018&quot;&gt;{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=29 October 2020|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127040140/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = ૨૦૧૮
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = ૧૨૬૫
| population_rank = પ્રથમ
| population_demonym = 
| population_urban = ૪૪.૧૮ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| population_metro = ૧૭૨૯૫૨૨&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_title1 = {{nobold|લિંગ ગુણોત્તર (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info1 = ૧૦૯૮ [[female|♀]]/૧૦૦૦[[male|♂]]&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658/download/2280/DH_2011_3205_PART_A_DCHB_MALAPPURAM.pdf |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt;
| leader_name2 = ચૈત્રા ટેરેસા જોન આઈપીએસ
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| demographics1_title2 = {{nobold|સાક્ષરતા (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info2 = ૯૩.૫૭ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = {{nobold|[[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]}}
| registration_plate = '''KL-10''' [[મલપ્પુરમ]], &lt;br/&gt; '''KL-53''' પેરિંથલમન્ના, &lt;br/&gt; '''KL-54''' પોન્નાની, &lt;br/&gt; '''KL-55''' તિરુર,&lt;br/&gt; '''KL-65''' તિરુરંગાડી, &lt;br/&gt; '''KL-71''' નિલંબુર, &lt;br/&gt; '''KL-84''' કોંડોટ્ટી
| website = {{URL|malappuram.nic.in}}
| footnotes = 
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૪૯&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=niti.gov.in|access-date=25 May 2021|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525135510/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}} ·
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(2005)}}
| parts = {{unbulleted list|પેરિન્થલમન્ના|તિરુર|}}
}}

'''મલપ્પુરમ જિલ્લો''' અથવા માલાપુરમ જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા  [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે, જે ૭૦ કિલોમીટર (૪૩ માઇલ) લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવે છે. કેરળનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો આ જિલ્લો રાજ્યની કુલ વસ્તીના લગભગ ૧૩% લોકોનું ઘર છે. ૧૬ જૂન ૧૯૬૯ના રોજ રચાયેલો આ જિલ્લો આશરે ૩,૫૫૪ ચોરસ કિલોમીટર (૧,૩૭૨ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ કેરળનો ત્રીજો સૌથી મોટો જિલ્લો છે. તે એક તરફ [[પશ્ચિમ ઘાટ]] અને બીજી તરફ અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે. આ જિલ્લાને સાત તાલુકાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે: એરનાડ, કોંડોટ્ટી, નિલંબુર, પેરિંથલમન્ના, પોન્નાની, તિરુર અને તિરૂરંગાડી. મલપ્પુરમ જિલ્લાનું મુખ્યાલય [[મલપ્પુરમ]] નગર ખાતે આવેલું છે. 

અહીં મલયાલમ સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકાના પ્રારંભિક ગલ્ફ બૂમ (તેલ સમૃદ્ધિ) દરમિયાન આ જિલ્લામાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોએ ખાસ કરીને ફારસી અખાતના અરબ દેશોમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું. આથી, આ જિલ્લાનું અર્થતંત્ર મોટાપાયે પ્રવાસી મલયાલી સમુદાય દ્વારા મોકલવામાં આવતા નાણાં (રેમિટન્સ) પર નોંધપાત્ર રીતે નિર્ભર છે. મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઈ-સાક્ષર (e-literate) તેમજ પ્રથમ સાયબર-સાક્ષર જિલ્લો હતો. આ જિલ્લામાં ચાર મુખ્ય નદીઓ આવેલી છે: ભારથપ્પુઝા, ચાલિયાર, કડલુંડીપ્પુઝા અને તિરુર પુઝા, જેમાંથી પ્રથમ ત્રણ નદીઓ કેરળની પાંચ સૌથી લાંબી નદીઓમાં પણ સ્થાન ધરાવે છે.

મલપ્પુરમ મહાનગર ક્ષેત્ર એ કોચી, કાલિકટ અને થ્રિસુર શહેરી વિસ્તારો પછી કેરળનું ચોથું સૌથી મોટું શહેરી સમૂહ છે અને ૧.૭ મિલિયન (૧૭ લાખ) ની કુલ વસ્તી સાથે ભારતમાં ૨૫મા ક્રમે આવે છે. ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, જિલ્લાની ૪૪.૨% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં વસે છે. 'યુનિવર્સિટી ઓફ કાલિકટ' સહિત રાજ્યની ૪ યુનિવર્સિટીઓ ધરાવતું મલપ્પુરમ કેરળમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે. આ જિલ્લામાં ૨ મહેસૂલી વિભાગ, ૭ તાલુકા, ૧૨ નગરપાલિકા (મ્યુનિસિપાલિટી), ૧૫ બ્લોક, ૯૪ ગ્રામ પંચાયત અને ૧૬ કેરળ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન, મલપ્પુરમ વિદેશી અને ભારતીય સૈન્ય ટુકડીઓનું મુખ્યાલય બન્યું હતું. પાછળથી તે 'મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ' (M.S.P) નું વડું મથક બન્યું, જે અગાઉ ૧૮૮૫માં રચાયેલા 'મલપ્પુરમ સ્પેશિયલ ફોર્સ' તરીકે ઓળખાતું હતું. આ બળ રાજ્યમાં સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલીયન છે. વિશ્વનું સૌથી જૂનું સાગનું વાવેતર નિલંબુર ખાતે આવેલી ચાલિયાર ખીણમાં આવેલું છે. રાજ્યની સૌથી જૂની રેલ્વે લાઇન ૧૮૬૧માં તિરૂરથી ચાલિયમ સુધી નાખવામાં આવી હતી, જે તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને વલ્લીકુન્નુમાંથી પસાર થતી હતી. રાજ્યની બીજી રેલ્વે લાઇન પણ તે જ વર્ષે તિરૂરથી તિરુનાવાયા થઈને કુટ્ટીપ્પુરમ સુધી નાખવામાં આવી હતી. સંસ્થાનવાદી યુગમાં નાખવામાં આવેલી નિલંબુર-શોરાનુર લાઇન ભારતના સૌથી ટૂંકા અને ચિત્રમય (સુંદર) શોર્ટ ગેજ રેલ્વે માર્ગોમાંથી એક છે.

== નામકરણ અને વ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Valamangalam Pulpetta (386717435).jpg|thumbnail|જિલ્લામાં એક લાક્ષણિક ડુંગરાળ ભૂપ્રદેશ (પુલપટ્ટા નજીક)]]
[[File:Chaliyar Edavanna (251932360).jpg|thumbnail|એડવન્ના તરફ ચાલિયાર ટેકરીઓ]]

'મલપ્પુરમ' શબ્દનો મલયાલમ ભાષામાં અર્થ &quot;ટેકરીની ઉપર&quot; (Over the hill) થાય છે, જે આ જિલ્લાના વહીવટી મુખ્યાલય મલપ્પુરમની ભૌગોલિક સ્થિતિ પરથી ઉતરી આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|title=Malappuram, The Hill Top Town|date=30 June 2014|website=nativeplanet.com|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002725/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|title=Cultural counterpoint|date=24 March 2013|website=The Financial Express|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002847/https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; જિલ્લાનો મધ્યભાગ [[પશ્ચિમ ઘાટ]]થી દૂર આવેલી અસંખ્ય નાની-મોટી ટેકરીઓ જેવી કે, અરિમ્બ્રા ટેકરીઓ, અમ્મિનીક્કાડન ટેકરીઓ, ઓરાકમ ટેકરી, ચેરિયમ ટેકરીઓ, પંડાલુર ટેકરીઓ અને ચેક્કુન્નુ ટેકરીઓથી ઘેરાયેલો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|title=Hilly areas of Malappuram|date=7 May 2018|access-date=11 October 2020|website=Native Planet|last=Akash Singh|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017165621/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; નાળિયેરના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા રેતાળ દરિયાકાંઠાના મેદાનો આ સામાન્ય પહાડી ભૂપ્રદેશથી અલગ પડે છે.

== ભૂગોળ ==
[[File:Cherumb eco tourism village, Karuvarakundu India (3).JPG|left|thumb|alt=કરુવારકકુંડુનો પહાડી વિસ્તાર]]
[[File:Puthuponnani (2).JPG|thumb|alt=A beach|પુથુપોન્નાની મુનામ્બમ બીચ]]

ઉત્તર-પશ્ચિમમાં કોઝિકોડ જિલ્લો, ઉત્તર-પૂર્વમાં વાયનાડ જિલ્લો, પૂર્વમાં નીલગિરીની ટેકરીઓ, દક્ષિણ-પૂર્વમાં પાલક્કાડ જિલ્લો, દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં ત્રિશૂર જિલ્લો અને પશ્ચિમમાં અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલા મલપ્પુરમનું કુલ ભૌગોલિક ક્ષેત્રફળ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી છે, જે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ રાજ્યમાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે. આ જિલ્લો રાજ્યના કુલ વિસ્તારનો ૯.૧૫ % હિસ્સો ધરાવે છે. ભૌગોલિક નકશા પર આ જિલ્લો ૭૫°E – ૭૭°E રેખાંશ અને ૧૦°N – ૧૨°N અક્ષાંશ વચ્ચે આવેલો છે.

કેરળના અન્ય ભાગોની જેમ, મલપ્પુરમમાં પણ પશ્ચિમે અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર (નીચાણવાળો પ્રદેશ), મધ્યમાં મધ્યભૂમિ (મિડલેન્ડ) અને પૂર્વમાં પશ્ચિમ ઘાટથી ઘેરાયેલો પહાડી વિસ્તાર (હાઇલેન્ડ) આવેલો છે. કેરળના અન્ય જિલ્લાઓથી વિપરીત, મલપ્પુરમના મધ્યભૂમિ વિસ્તારમાં પણ વ્યાપકપણે પહાડી વિસ્તારો જોવા મળે છે.

નિલંબુર તાલુકા અને ઉટી તાલુકાની સરહદ પર આવેલું ૨,૫૫૪ મીટર ઊંચું 'મુકુરથી' શિખર મલપ્પુરમ જિલ્લાનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે. તે દક્ષિણ ભારતનું પાંચમું સૌથી ઊંચું શિખર છે, તેમજ અનામુડી (૨,૬૯૬ મીટર) અને મીસાપુલીમાલા (૨,૬૫૧ મીટર) પછી કેરળનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. ઇડુક્કી જિલ્લાની બહાર કેરળનું આ સૌથી ઊંચું શિખર પણ છે. મલપ્પુરમ-પાલક્કાડ-નીલગિરી જિલ્લા સરહદ નજીક આવેલું ૨,૩૮૩ મીટર ઊંચું 'અંગિન્ડા' શિખર બીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. મલપ્પુરમના નિલંબુર તાલુકા, વાયનાડ અને કોઝિકોડ જિલ્લાના થામારાસ્સેરી તાલુકા ત્રિ-ભેટા પર આવેલું ૨,૩૩૯ મીટર ઊંચું 'વાવુલ માલા' શિખર જિલ્લાનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે.

=== સરહદી તાલુકાઓ ===
* મલપ્પુરમ જિલ્લો ૫ જિલ્લાના નીચેના ૧૨ તાલુકાઓ સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે:
* વાયનાડ જિલ્લો: વાયથિરી તાલુકો
* કોઝિકોડ જિલ્લો: કોઝિકોડ અને થામારાસ્સેરી તાલુકા
* નીલગિરી જિલ્લો (તમિલનાડુ): પંડાલુર, ગુડાલુર, ઉટી અને કુંડાહ તાલુકા
* પલક્કડ જિલ્લો: પટ્ટાંબી, ઓટ્ટપાલમ અને મન્નરક્કાડ તાલુકા
* ત્રિશૂર જિલ્લો: ચાવક્કાડ અને કન્નમકુલમ તાલુકા

=== ભૂપ્રદેશ ===
ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, માટી, આબોહવા અને કુદરતી વનસ્પતિના આધારે, જિલ્લાને ૫ પેટા-સૂક્ષ્મ પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.:
* મલપ્પુરમ દરિયાકાંઠો
* ઉંચા-નીચા ખાડાટેકરાવાળા મેદાનો
* ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર
* નિલંબુરના જંગલવાળા પહાડો
* પેરિન્થલમન્નાના ઉંચા-નીચા ઉચ્ચપ્રદેશો

[[File:Chaliyar - Areekode Bridge.jpg|left|thumb|અરીકોડ ખાતે ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર]]
[[File:Map of Malappuram District (April 2021).svg|thumb|મલપ્પુરમ જિલ્લાનો નકશો]]

મલપ્પુરમ દરિયાકિનારો ઉત્તરમાં વલ્લીક્કુન્નૂથી લઈને દક્ષિણમાં પેરુમ્બડપ્પુ સુધીના મલપ્પુરમના સમગ્ર તટીય વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં કોઝિકોડ દરિયાકિનારા, પૂર્વમાં મલપ્પુરમના ઉબડખાબડ મેદાની વિસ્તાર, દક્ષિણમાં થ્રિસુર દરિયાકિનારા અને પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગર સાથે જોડાયેલી છે. આ પ્રદેશમાંથી ચાલીયાર, કડાલુંડી, ભરતપુઝા, તિરુરપુઝા જેવી મુખ્ય નદીઓ, નહેરો અને પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) વહે છે. આ તટીય વિસ્તાર નારિયેળના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે. તટીય મેદાન પશ્ચિમ તરફ ખૂબ જ ધીમો ઢાળ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;&gt;{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title=Physical divisions of Malappuram |pages=21–22 |access-date=18 April 2020}}&lt;/ref&gt; પોન્નાની, એડપ્પલ, તિરુર, વલંચેરી, કુટ્ટીપ્પુરમ, તાનુર, તિરુરંગાડી અને પરપ્પનંગાડી સહિતના મુખ્ય શહેરો આ પ્રદેશમાં આવેલા છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ તિરુર તાલુકાના કલ્પકંચેરી ગામમાં (૧૦૪ મીટર) આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

મલપ્પુરમનો ઉબડખાબડ મેદાની પ્રદેશ, જે દરિયાકિનારાને સમાંતર આવેલો છે, તે તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં નાડાપુરમ-માવૂરના ઉબડખાબડ મેદાનો, પૂર્વમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન અને પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો, દક્ષિણમાં પટ્ટાંબી ઉબડખાબડ મેદાન અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ દરિયાકિનારા સાથે સીમાઓ બનાવે છે. કન્નમંગલમ ખાતે આવેલી નેનમિની ટેકરી (૪૭૮ મીટર) આ પ્રદેશનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે અને ઉત્તર ભાગમાં આવેલું વાઝાયૂર (૯૫ મીટર) સૌથી નીચું સ્થળ છે. અહીં કેટલીક ટેકરીઓ અને ઢોળાવો જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

[[File:Chekkunnu.jpg|thumb|એડાવાના ખાતે ચેકુન્નુ ટેકરીઓ]]

ચાલિયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલંબુર જંગલી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઊંચાણવાળા પ્રદેશો અને પૂર્વમાં મલપ્પુરમ ઊંચાણવાળા મેદાનો દ્વારા બનાવે છે. તે ચાલિયારના મધ્ય ભાગમાં આવે છે અને અલગ ટેકરીઓના સ્વરૂપમાં ઉતાર-ચઢાવ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

ચાલીયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ મેદાન સાથે બનાવે છે. તે ચાલીયાર નદીના મધ્ય પ્રવાહ વિસ્તાર હેઠળ આવે છે અને અહીં છૂટાછવાયા ટેકરાઓ સ્વરૂપે ઉંચા-નીચા ઢોળાવો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, જેને સંસ્થાનવાદી (બ્રિટિશ) રેકોર્ડ્સમાં નીલાંબુર ખીણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે તેની સીમા ઉત્તરમાં કોઝિકોડ અને વાયનાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, પૂર્વમાં તમિલનાડુ, દક્ષિણમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ અને પશ્ચિમમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન સાથે બનાવે છે. તે પશ્ચિમ ઘાટનો એક ભાગ છે. અહીં સમુદ્ર સપાટીથી ૧૦૦૦ મીટરથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતા અનેક શિખરો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; આ પ્રદેશની સૌથી વધુ ઊંચાઈ મુકુરુથી (૨૫૯૪ મીટર) ખાતે છે, જે કેરળ અને તમિલનાડુની સરહદ પર કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યની પૂર્વમાં આવેલી છે. સૌથી નીચું સ્થળ મામ્પાડ (૧૧૫ મીટર) ખાતે આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; નીલાંબુરનો આ ટેકરીઓ વાળો જંગલ વિસ્તાર નીલગિરી બાયોસ્ફિયર રિઝર્વનો એક ભાગ છે.

પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો ઉત્તરમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન, પૂર્વમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પાલક્કાડ ઘાટ અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ ઉબડખાબડ મેદાન સાથે સરહદ ધરાવે છે. અહીં ઘણી નાની છૂટીછવાયી ટેકરીઓ આવેલી છે, જેમાં કોડીકુથીમાલા પણ એક છે. કડાલુંડી નદી આ પ્રદેશમાંથી વહે છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ મક્કારાપરમ્બા ખાતે ૬૧૦ મીટર છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

== દરિયા કિનારો ==
[[File:Light house in Ponnani.jpg|thumb|પોન્નાનીનું દીવાદાંડી]]

કેરળના જિલ્લાઓમાં દરિયાકિનારાની લંબાઈની દ્રષ્ટિએ મલપ્પુરમ ૭૦ કિમી (રાજ્યના કુલ દરિયાકિનારાના ૧૧.૮૭%) ના દરિયાકિનારા સાથે પાંચમું સ્થાન ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Coastline_2346.aspx |website=kerenvis.nic.in |title=The coastal area of Malappuram |access-date=30 November 2019 }}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમનો તટીય પટ્ટો ત્રણ નગરપાલિકા શહેરો—તાનુર, પોન્નાની અને પરપ્પનંગાડી, તેમજ આઠ ગ્રામ પંચાયતો—વલ્લીક્કુન્નૂ, તેનાલુર, નિરામરુથુર, વેટ્ટમ, મંગલમ, પુરાથુર, વેલિયાંકૌડ અને પેરુમ્બડપ્પુમાં ફેલાયેલો છે. જિલ્લાના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા પોન્નાની, તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને પદિંજરેક્કરા બીચ એ મુખ્ય મત્સ્યઉદ્યોગ કેન્દ્રો છે. જિલ્લાનો સમુદ્ર કિનારો સમુદ્રી સંપત્તિથી સમૃદ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;

અગાઉ આરબ વેપારીઓનું મનપસંદ સ્થળ હોવા ઉપરાંત, પોન્નાની ઘણા મુસ્લિમ અધ્યાત્મિક નેતાઓ માટે પણ આકર્ષક સ્થળ હતું, જેમણે અહીં ઈસ્લામના પ્રચારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ બંદર શહેર &quot;મલબારનું નાનું મક્કા&quot; તેમજ &quot;સોનાના સિક્કાઓનું શહેર&quot; તરીકે પણ ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;pkd&quot;&gt;{{cite book | author=M. K. Devassy | year=1965 | title=1961 Census Handbook- Palghat District
 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands | url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5667/1/51592_1961_PAL.pdf | access-date=11 March 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/the-mecca-of-malabar-ponnani-004132.html |website=nativeplanet.com |title=Ponnani, the Mecca of Malabar |date=24 October 2017 |access-date=19 April 2020}}&lt;/ref&gt; ફેબ્રુઆરી/એપ્રિલ મહિના દરમિયાન અહીં હજારો પ્રવાસી પક્ષીઓ આવે છે.

પોન્નાની પાસે બિય્યામ કાયલ આવેલું છે, જે જળરમતની સુવિધા ધરાવતો એક શાંત, હરિયાળીથી ઘેરાયેલો જળમાર્ગ છે. કનોલી કેનાલ પુથુપોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રને મળે છે. તટીય શહેર તાનુર પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં વેટ્ટથુનાડ સામ્રાજ્યની રાજધાની હતું, અને તે કેરળદેશપુરમ મંદિર માટે જાણીતું છે. પરપ્પનંગાડી પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં પરપ્પનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોનું મુખ્ય મથક હતું.

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}</text>
      <sha1>dvog4z2lh9wrbikj3y1o7q9wizdljjn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903502</id>
      <parentid>903501</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T14:11:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* નદીઓ */</comment>
      <origin>903502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41662" sha1="4eabdx2jutoozf42hvy3voy67fyok1l" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = મલપ્પુરમ જિલ્લો
| other_name = 
| settlement_type = જિલ્લો
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
 | photo2a      = Near Cherumb eco village.jpg
 | photo2b      = Kerala Houseboat (191490747).jpeg
 | photo3a      = Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg
 | photo3b      = Nilambur teak forest 3740.JPG
 | photo4a      = Chamravattam bridge kerala.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt;મંજેરી ટાઉન, પોન્નાની ખાતે બિયમ બેકવોટર તળાવ, નિલાંબુર ખાતે કોનોલીનો પ્લોટ, ચમરવટ્ટોમ રેગ્યુલેટર-કમ-બ્રિજ, વલ્લીકુન્નુ ખાતે કાદલુન્ડી નદીનું નદીમુખ, કારુવરકુંડુ
}}
| nickname = 
| image_map = India Kerala Malappuram district.svg
| mapframe = yes
| mapframe-point = none
| map_caption = '''[[કેરળ]]માં સ્થાન'''
| pushpin_map = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|11.03|N|76.05|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = ભારત
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = 
| established_title = જિલ્લાની રચના
| subdivision_type2 = 
| subdivision_name2 = 
| established_date = {{start date and age|df=yes|1969|06|16}}
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = મલપ્પુરમ
| founder = કેરળ સરકાર
| parts_type = રેવેન્યુ વિભાગ
| parts_style = para
| p1 = {{collapsible list|title=તાલુકા (૭)|
* એરનાડ
* કોંડોટ્ટી
* નિલંબુર
* પેરિંથલમન્ના
* પોન્નાની
* તિરુર
* તિરૂરંગાડી|}}
| government_type = જિલ્લા વહીવટ
| governing_body = 
| leader_title = જિલ્લા પ્રભારી મંત્રી
| leader_name = પી.કે.બશીર
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = ડૉ. વિનય ગોયલ (આઈએએસ)
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 3,554
| area_rank = ત્રીજો
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| elevation_max_m = ૨૫૯૪
| elevation_max_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt; મુકુર્થી
| elevation_min_m = 
| elevation_min_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt;
| population_total = ૪,૪૯૪,૯૯૮&lt;ref name=&quot;mlpdemo_2018&quot;&gt;{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=29 October 2020|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127040140/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = ૨૦૧૮
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = ૧૨૬૫
| population_rank = પ્રથમ
| population_demonym = 
| population_urban = ૪૪.૧૮ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| population_metro = ૧૭૨૯૫૨૨&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_title1 = {{nobold|લિંગ ગુણોત્તર (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info1 = ૧૦૯૮ [[female|♀]]/૧૦૦૦[[male|♂]]&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658/download/2280/DH_2011_3205_PART_A_DCHB_MALAPPURAM.pdf |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt;
| leader_name2 = ચૈત્રા ટેરેસા જોન આઈપીએસ
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| demographics1_title2 = {{nobold|સાક્ષરતા (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info2 = ૯૩.૫૭ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = {{nobold|[[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]}}
| registration_plate = '''KL-10''' [[મલપ્પુરમ]], &lt;br/&gt; '''KL-53''' પેરિંથલમન્ના, &lt;br/&gt; '''KL-54''' પોન્નાની, &lt;br/&gt; '''KL-55''' તિરુર,&lt;br/&gt; '''KL-65''' તિરુરંગાડી, &lt;br/&gt; '''KL-71''' નિલંબુર, &lt;br/&gt; '''KL-84''' કોંડોટ્ટી
| website = {{URL|malappuram.nic.in}}
| footnotes = 
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૪૯&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=niti.gov.in|access-date=25 May 2021|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525135510/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}} ·
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(2005)}}
| parts = {{unbulleted list|પેરિન્થલમન્ના|તિરુર|}}
}}

'''મલપ્પુરમ જિલ્લો''' અથવા માલાપુરમ જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા  [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે, જે ૭૦ કિલોમીટર (૪૩ માઇલ) લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવે છે. કેરળનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો આ જિલ્લો રાજ્યની કુલ વસ્તીના લગભગ ૧૩% લોકોનું ઘર છે. ૧૬ જૂન ૧૯૬૯ના રોજ રચાયેલો આ જિલ્લો આશરે ૩,૫૫૪ ચોરસ કિલોમીટર (૧,૩૭૨ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ કેરળનો ત્રીજો સૌથી મોટો જિલ્લો છે. તે એક તરફ [[પશ્ચિમ ઘાટ]] અને બીજી તરફ અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે. આ જિલ્લાને સાત તાલુકાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે: એરનાડ, કોંડોટ્ટી, નિલંબુર, પેરિંથલમન્ના, પોન્નાની, તિરુર અને તિરૂરંગાડી. મલપ્પુરમ જિલ્લાનું મુખ્યાલય [[મલપ્પુરમ]] નગર ખાતે આવેલું છે. 

અહીં મલયાલમ સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકાના પ્રારંભિક ગલ્ફ બૂમ (તેલ સમૃદ્ધિ) દરમિયાન આ જિલ્લામાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોએ ખાસ કરીને ફારસી અખાતના અરબ દેશોમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું. આથી, આ જિલ્લાનું અર્થતંત્ર મોટાપાયે પ્રવાસી મલયાલી સમુદાય દ્વારા મોકલવામાં આવતા નાણાં (રેમિટન્સ) પર નોંધપાત્ર રીતે નિર્ભર છે. મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઈ-સાક્ષર (e-literate) તેમજ પ્રથમ સાયબર-સાક્ષર જિલ્લો હતો. આ જિલ્લામાં ચાર મુખ્ય નદીઓ આવેલી છે: ભારથપ્પુઝા, ચાલિયાર, કડલુંડીપ્પુઝા અને તિરુર પુઝા, જેમાંથી પ્રથમ ત્રણ નદીઓ કેરળની પાંચ સૌથી લાંબી નદીઓમાં પણ સ્થાન ધરાવે છે.

મલપ્પુરમ મહાનગર ક્ષેત્ર એ કોચી, કાલિકટ અને થ્રિસુર શહેરી વિસ્તારો પછી કેરળનું ચોથું સૌથી મોટું શહેરી સમૂહ છે અને ૧.૭ મિલિયન (૧૭ લાખ) ની કુલ વસ્તી સાથે ભારતમાં ૨૫મા ક્રમે આવે છે. ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, જિલ્લાની ૪૪.૨% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં વસે છે. 'યુનિવર્સિટી ઓફ કાલિકટ' સહિત રાજ્યની ૪ યુનિવર્સિટીઓ ધરાવતું મલપ્પુરમ કેરળમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે. આ જિલ્લામાં ૨ મહેસૂલી વિભાગ, ૭ તાલુકા, ૧૨ નગરપાલિકા (મ્યુનિસિપાલિટી), ૧૫ બ્લોક, ૯૪ ગ્રામ પંચાયત અને ૧૬ કેરળ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન, મલપ્પુરમ વિદેશી અને ભારતીય સૈન્ય ટુકડીઓનું મુખ્યાલય બન્યું હતું. પાછળથી તે 'મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ' (M.S.P) નું વડું મથક બન્યું, જે અગાઉ ૧૮૮૫માં રચાયેલા 'મલપ્પુરમ સ્પેશિયલ ફોર્સ' તરીકે ઓળખાતું હતું. આ બળ રાજ્યમાં સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલીયન છે. વિશ્વનું સૌથી જૂનું સાગનું વાવેતર નિલંબુર ખાતે આવેલી ચાલિયાર ખીણમાં આવેલું છે. રાજ્યની સૌથી જૂની રેલ્વે લાઇન ૧૮૬૧માં તિરૂરથી ચાલિયમ સુધી નાખવામાં આવી હતી, જે તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને વલ્લીકુન્નુમાંથી પસાર થતી હતી. રાજ્યની બીજી રેલ્વે લાઇન પણ તે જ વર્ષે તિરૂરથી તિરુનાવાયા થઈને કુટ્ટીપ્પુરમ સુધી નાખવામાં આવી હતી. સંસ્થાનવાદી યુગમાં નાખવામાં આવેલી નિલંબુર-શોરાનુર લાઇન ભારતના સૌથી ટૂંકા અને ચિત્રમય (સુંદર) શોર્ટ ગેજ રેલ્વે માર્ગોમાંથી એક છે.

== નામકરણ અને વ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Valamangalam Pulpetta (386717435).jpg|thumbnail|જિલ્લામાં એક લાક્ષણિક ડુંગરાળ ભૂપ્રદેશ (પુલપટ્ટા નજીક)]]
[[File:Chaliyar Edavanna (251932360).jpg|thumbnail|એડવન્ના તરફ ચાલિયાર ટેકરીઓ]]

'મલપ્પુરમ' શબ્દનો મલયાલમ ભાષામાં અર્થ &quot;ટેકરીની ઉપર&quot; (Over the hill) થાય છે, જે આ જિલ્લાના વહીવટી મુખ્યાલય મલપ્પુરમની ભૌગોલિક સ્થિતિ પરથી ઉતરી આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|title=Malappuram, The Hill Top Town|date=30 June 2014|website=nativeplanet.com|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002725/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|title=Cultural counterpoint|date=24 March 2013|website=The Financial Express|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002847/https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; જિલ્લાનો મધ્યભાગ [[પશ્ચિમ ઘાટ]]થી દૂર આવેલી અસંખ્ય નાની-મોટી ટેકરીઓ જેવી કે, અરિમ્બ્રા ટેકરીઓ, અમ્મિનીક્કાડન ટેકરીઓ, ઓરાકમ ટેકરી, ચેરિયમ ટેકરીઓ, પંડાલુર ટેકરીઓ અને ચેક્કુન્નુ ટેકરીઓથી ઘેરાયેલો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|title=Hilly areas of Malappuram|date=7 May 2018|access-date=11 October 2020|website=Native Planet|last=Akash Singh|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017165621/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; નાળિયેરના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા રેતાળ દરિયાકાંઠાના મેદાનો આ સામાન્ય પહાડી ભૂપ્રદેશથી અલગ પડે છે.

== ભૂગોળ ==
[[File:Cherumb eco tourism village, Karuvarakundu India (3).JPG|left|thumb|alt=કરુવારકકુંડુનો પહાડી વિસ્તાર]]
[[File:Puthuponnani (2).JPG|thumb|alt=A beach|પુથુપોન્નાની મુનામ્બમ બીચ]]

ઉત્તર-પશ્ચિમમાં કોઝિકોડ જિલ્લો, ઉત્તર-પૂર્વમાં વાયનાડ જિલ્લો, પૂર્વમાં નીલગિરીની ટેકરીઓ, દક્ષિણ-પૂર્વમાં પાલક્કાડ જિલ્લો, દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં ત્રિશૂર જિલ્લો અને પશ્ચિમમાં અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલા મલપ્પુરમનું કુલ ભૌગોલિક ક્ષેત્રફળ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી છે, જે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ રાજ્યમાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે. આ જિલ્લો રાજ્યના કુલ વિસ્તારનો ૯.૧૫ % હિસ્સો ધરાવે છે. ભૌગોલિક નકશા પર આ જિલ્લો ૭૫°E – ૭૭°E રેખાંશ અને ૧૦°N – ૧૨°N અક્ષાંશ વચ્ચે આવેલો છે.

કેરળના અન્ય ભાગોની જેમ, મલપ્પુરમમાં પણ પશ્ચિમે અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર (નીચાણવાળો પ્રદેશ), મધ્યમાં મધ્યભૂમિ (મિડલેન્ડ) અને પૂર્વમાં પશ્ચિમ ઘાટથી ઘેરાયેલો પહાડી વિસ્તાર (હાઇલેન્ડ) આવેલો છે. કેરળના અન્ય જિલ્લાઓથી વિપરીત, મલપ્પુરમના મધ્યભૂમિ વિસ્તારમાં પણ વ્યાપકપણે પહાડી વિસ્તારો જોવા મળે છે.

નિલંબુર તાલુકા અને ઉટી તાલુકાની સરહદ પર આવેલું ૨,૫૫૪ મીટર ઊંચું 'મુકુરથી' શિખર મલપ્પુરમ જિલ્લાનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે. તે દક્ષિણ ભારતનું પાંચમું સૌથી ઊંચું શિખર છે, તેમજ અનામુડી (૨,૬૯૬ મીટર) અને મીસાપુલીમાલા (૨,૬૫૧ મીટર) પછી કેરળનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. ઇડુક્કી જિલ્લાની બહાર કેરળનું આ સૌથી ઊંચું શિખર પણ છે. મલપ્પુરમ-પાલક્કાડ-નીલગિરી જિલ્લા સરહદ નજીક આવેલું ૨,૩૮૩ મીટર ઊંચું 'અંગિન્ડા' શિખર બીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. મલપ્પુરમના નિલંબુર તાલુકા, વાયનાડ અને કોઝિકોડ જિલ્લાના થામારાસ્સેરી તાલુકા ત્રિ-ભેટા પર આવેલું ૨,૩૩૯ મીટર ઊંચું 'વાવુલ માલા' શિખર જિલ્લાનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે.

=== સરહદી તાલુકાઓ ===
* મલપ્પુરમ જિલ્લો ૫ જિલ્લાના નીચેના ૧૨ તાલુકાઓ સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે:
* વાયનાડ જિલ્લો: વાયથિરી તાલુકો
* કોઝિકોડ જિલ્લો: કોઝિકોડ અને થામારાસ્સેરી તાલુકા
* નીલગિરી જિલ્લો (તમિલનાડુ): પંડાલુર, ગુડાલુર, ઉટી અને કુંડાહ તાલુકા
* પલક્કડ જિલ્લો: પટ્ટાંબી, ઓટ્ટપાલમ અને મન્નરક્કાડ તાલુકા
* ત્રિશૂર જિલ્લો: ચાવક્કાડ અને કન્નમકુલમ તાલુકા

=== ભૂપ્રદેશ ===
ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, માટી, આબોહવા અને કુદરતી વનસ્પતિના આધારે, જિલ્લાને ૫ પેટા-સૂક્ષ્મ પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.:
* મલપ્પુરમ દરિયાકાંઠો
* ઉંચા-નીચા ખાડાટેકરાવાળા મેદાનો
* ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર
* નિલંબુરના જંગલવાળા પહાડો
* પેરિન્થલમન્નાના ઉંચા-નીચા ઉચ્ચપ્રદેશો

[[File:Chaliyar - Areekode Bridge.jpg|left|thumb|અરીકોડ ખાતે ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર]]
[[File:Map of Malappuram District (April 2021).svg|thumb|મલપ્પુરમ જિલ્લાનો નકશો]]

મલપ્પુરમ દરિયાકિનારો ઉત્તરમાં વલ્લીક્કુન્નૂથી લઈને દક્ષિણમાં પેરુમ્બડપ્પુ સુધીના મલપ્પુરમના સમગ્ર તટીય વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં કોઝિકોડ દરિયાકિનારા, પૂર્વમાં મલપ્પુરમના ઉબડખાબડ મેદાની વિસ્તાર, દક્ષિણમાં થ્રિસુર દરિયાકિનારા અને પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગર સાથે જોડાયેલી છે. આ પ્રદેશમાંથી ચાલીયાર, કડાલુંડી, ભરતપુઝા, તિરુરપુઝા જેવી મુખ્ય નદીઓ, નહેરો અને પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) વહે છે. આ તટીય વિસ્તાર નારિયેળના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે. તટીય મેદાન પશ્ચિમ તરફ ખૂબ જ ધીમો ઢાળ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;&gt;{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title=Physical divisions of Malappuram |pages=21–22 |access-date=18 April 2020}}&lt;/ref&gt; પોન્નાની, એડપ્પલ, તિરુર, વલંચેરી, કુટ્ટીપ્પુરમ, તાનુર, તિરુરંગાડી અને પરપ્પનંગાડી સહિતના મુખ્ય શહેરો આ પ્રદેશમાં આવેલા છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ તિરુર તાલુકાના કલ્પકંચેરી ગામમાં (૧૦૪ મીટર) આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

મલપ્પુરમનો ઉબડખાબડ મેદાની પ્રદેશ, જે દરિયાકિનારાને સમાંતર આવેલો છે, તે તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં નાડાપુરમ-માવૂરના ઉબડખાબડ મેદાનો, પૂર્વમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન અને પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો, દક્ષિણમાં પટ્ટાંબી ઉબડખાબડ મેદાન અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ દરિયાકિનારા સાથે સીમાઓ બનાવે છે. કન્નમંગલમ ખાતે આવેલી નેનમિની ટેકરી (૪૭૮ મીટર) આ પ્રદેશનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે અને ઉત્તર ભાગમાં આવેલું વાઝાયૂર (૯૫ મીટર) સૌથી નીચું સ્થળ છે. અહીં કેટલીક ટેકરીઓ અને ઢોળાવો જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

[[File:Chekkunnu.jpg|thumb|એડાવાના ખાતે ચેકુન્નુ ટેકરીઓ]]

ચાલિયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલંબુર જંગલી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઊંચાણવાળા પ્રદેશો અને પૂર્વમાં મલપ્પુરમ ઊંચાણવાળા મેદાનો દ્વારા બનાવે છે. તે ચાલિયારના મધ્ય ભાગમાં આવે છે અને અલગ ટેકરીઓના સ્વરૂપમાં ઉતાર-ચઢાવ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

ચાલીયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ મેદાન સાથે બનાવે છે. તે ચાલીયાર નદીના મધ્ય પ્રવાહ વિસ્તાર હેઠળ આવે છે અને અહીં છૂટાછવાયા ટેકરાઓ સ્વરૂપે ઉંચા-નીચા ઢોળાવો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, જેને સંસ્થાનવાદી (બ્રિટિશ) રેકોર્ડ્સમાં નીલાંબુર ખીણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે તેની સીમા ઉત્તરમાં કોઝિકોડ અને વાયનાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, પૂર્વમાં તમિલનાડુ, દક્ષિણમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ અને પશ્ચિમમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન સાથે બનાવે છે. તે પશ્ચિમ ઘાટનો એક ભાગ છે. અહીં સમુદ્ર સપાટીથી ૧૦૦૦ મીટરથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતા અનેક શિખરો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; આ પ્રદેશની સૌથી વધુ ઊંચાઈ મુકુરુથી (૨૫૯૪ મીટર) ખાતે છે, જે કેરળ અને તમિલનાડુની સરહદ પર કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યની પૂર્વમાં આવેલી છે. સૌથી નીચું સ્થળ મામ્પાડ (૧૧૫ મીટર) ખાતે આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; નીલાંબુરનો આ ટેકરીઓ વાળો જંગલ વિસ્તાર નીલગિરી બાયોસ્ફિયર રિઝર્વનો એક ભાગ છે.

પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો ઉત્તરમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન, પૂર્વમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પાલક્કાડ ઘાટ અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ ઉબડખાબડ મેદાન સાથે સરહદ ધરાવે છે. અહીં ઘણી નાની છૂટીછવાયી ટેકરીઓ આવેલી છે, જેમાં કોડીકુથીમાલા પણ એક છે. કડાલુંડી નદી આ પ્રદેશમાંથી વહે છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ મક્કારાપરમ્બા ખાતે ૬૧૦ મીટર છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

== દરિયા કિનારો ==
[[File:Light house in Ponnani.jpg|thumb|પોન્નાનીનું દીવાદાંડી]]

કેરળના જિલ્લાઓમાં દરિયાકિનારાની લંબાઈની દ્રષ્ટિએ મલપ્પુરમ ૭૦ કિમી (રાજ્યના કુલ દરિયાકિનારાના ૧૧.૮૭%) ના દરિયાકિનારા સાથે પાંચમું સ્થાન ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Coastline_2346.aspx |website=kerenvis.nic.in |title=The coastal area of Malappuram |access-date=30 November 2019 }}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમનો તટીય પટ્ટો ત્રણ નગરપાલિકા શહેરો—તાનુર, પોન્નાની અને પરપ્પનંગાડી, તેમજ આઠ ગ્રામ પંચાયતો—વલ્લીક્કુન્નૂ, તેનાલુર, નિરામરુથુર, વેટ્ટમ, મંગલમ, પુરાથુર, વેલિયાંકૌડ અને પેરુમ્બડપ્પુમાં ફેલાયેલો છે. જિલ્લાના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા પોન્નાની, તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને પદિંજરેક્કરા બીચ એ મુખ્ય મત્સ્યઉદ્યોગ કેન્દ્રો છે. જિલ્લાનો સમુદ્ર કિનારો સમુદ્રી સંપત્તિથી સમૃદ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;

અગાઉ આરબ વેપારીઓનું મનપસંદ સ્થળ હોવા ઉપરાંત, પોન્નાની ઘણા મુસ્લિમ અધ્યાત્મિક નેતાઓ માટે પણ આકર્ષક સ્થળ હતું, જેમણે અહીં ઈસ્લામના પ્રચારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ બંદર શહેર &quot;મલબારનું નાનું મક્કા&quot; તેમજ &quot;સોનાના સિક્કાઓનું શહેર&quot; તરીકે પણ ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;pkd&quot;&gt;{{cite book | author=M. K. Devassy | year=1965 | title=1961 Census Handbook- Palghat District
 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands | url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5667/1/51592_1961_PAL.pdf | access-date=11 March 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/the-mecca-of-malabar-ponnani-004132.html |website=nativeplanet.com |title=Ponnani, the Mecca of Malabar |date=24 October 2017 |access-date=19 April 2020}}&lt;/ref&gt; ફેબ્રુઆરી/એપ્રિલ મહિના દરમિયાન અહીં હજારો પ્રવાસી પક્ષીઓ આવે છે.

પોન્નાની પાસે બિય્યામ કાયલ આવેલું છે, જે જળરમતની સુવિધા ધરાવતો એક શાંત, હરિયાળીથી ઘેરાયેલો જળમાર્ગ છે. કનોલી કેનાલ પુથુપોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રને મળે છે. તટીય શહેર તાનુર પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં વેટ્ટથુનાડ સામ્રાજ્યની રાજધાની હતું, અને તે કેરળદેશપુરમ મંદિર માટે જાણીતું છે. પરપ્પનંગાડી પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં પરપ્પનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોનું મુખ્ય મથક હતું.

== નદીઓ ==
[[File:View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg|thumbnail|ત્રિપરાંગોડ ખાતે ભરતપુઝા]]
[[File:Kadalundi river, Malappuram.jpg|thumb|મલપ્પુરમ ખાતે કડાલુંડી નદી]]

જિલ્લામાંથી વહેતી મુખ્ય નદીઓમાં ચાલીયાર, કડાલુંડી નદી, ભરતપુઝા અને તિરુર નદીનો સમાવેશ થાય છે. ચાલીયાર નદીની કુલ લંબાઈ લગભગ ૧૬૮ કિમી અને જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૨,૮૧૮ ચોરસ કિમી (૧,૦૮૮ ચોરસ માઈલ) છે. તે જિલ્લાના નીલાંબુર, મામ્પાડ, એડવન્ના, અરીકોડ અને વાઝક્કાડમાંથી પસાર થાય છે અને ત્યારબાદ કોઝિકોડ-મલપ્પુરમ જિલ્લાની સરહદ પર થઈને ચાલીયમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. નીલાંબુર તાલુકાની ખીણમાં ચાલીયાર નદીની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ચાલીયારની સૌથી મોટી સહાયક નદી કરીમપુઝા, ભરતપુઝાની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક થુથાપુઝા, અને કડાલુંડી નદીની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક ઓલીપુઝા પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કડાલુંડી નદી મેલાત્તુર, કીઝત્તુર, પાંડિક્કાડ, મંજેરી, મલપ્પુરમ, પાનાક્કાડ, પરપ્પુર, વેંગરા, તિરુરંગાડી, પરપ્પનંગાડી, વલ્લીક્કુન્નૂમાંથી પસાર થાય છે અને જિલ્લાની વાયવ્ય (ઉત્તર-પશ્ચિમ) સરહદ પર આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના કડાલુંડી નગરમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે.

તે ઓલીપ્પુઝા નદી અને વેલીયાર નદીના સંગમથી બને છે. કડાલુંડી નદી સાયલન્ટ વેલીની પશ્ચિમ સરહદે આવેલા [[પશ્ચિમ ઘાટ]]માંથી નીકળે છે અને આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કીઝત્તુર ખાતે ઓલીપ્પુઝા અને વેલીયાર એકબીજામાં ભળીને કડાલુંડી નદીનું નિર્માણ કરે છે. કડાલુંડી નદી એરનાડ અને વલ્લુવાનાડ વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે. આ નદી ૧૩૦ કિમીની લંબાઈ ધરાવે છે, જેનું જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૧,૧૧૪ ચોરસ કિમી (૪૩૦ ચોરસ માઈલ) છે અને તેનો કુલ જળ પ્રવાહ (રન-ઓફ) ૨,૧૮૯ મિલિયન ક્યુબિક ફીટ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ભરતપુઝા નદીની કુલ લંબાઈ ૨૦૯ કિમી છે. મલપ્પુરમ-પલક્કડ જિલ્લા સરહદ પર તે તેની સહાયક નદી થુથાપુઝા તરીકે થુથા, એલમકુલમ, પુલામન્થોલેમાંથી વહે છે અને પલ્લીપ્પુરમ ખાતે મુખ્ય નદીને મળે છે. ત્યારબાદ કેટલાક પાડોશી જિલ્લાઓમાંથી વહીને થિરુવેગપ્પુરાથી ફરીથી આ જિલ્લામાં પ્રવેશ કરે છે અને કુટ્ટીપ્પુરમ પહોંચે છે. ભરતપુઝા પોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. તિરુનાવાયા, કુટ્ટીપ્પુરમ, ત્રીપ્રંગોડ, ઇરિમબિલિયમ, થવાનુર અને પોન્નાની એ ભરતપુઝાના કિનારે આવેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ શહેરો છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

તિરુર નદી ૪૮ કિમી લાંબી છે. તે પોન્નાની નજીક પદિંજરેકારા ખાતે ભરતપુઝા સાથે ભળી જાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; આ મોટી નદીઓ ઉપરાંત, જિલ્લામાં 'પુરાપ્પરમ્બા નદી' નામની એક નાની નદી પણ છે, જે માત્ર ૮ કિમી લાંબી છે. તે કનોલી કેનાલ દ્વારા મુખ્ય નદીઓ સાથે જોડાયેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers in Malappuram district |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=23 November 2019 |website=malappuram.nic.in |archive-date=10 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210004256/https://malappuram.nic.in/about-district/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ઉપર વર્ણવેલી મુખ્ય નદીઓની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ તથા ઝરણાં પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે.

{{Panorama
|image   = Kadalundi Kadavu Bridge.jpg
|height  = 175
|alt     = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય
|caption = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય, જ્યાં તે અરબી સમુદ્રમાં ભળી જાય છે.
}}

અહીં ચાર મુખત્રિકોણ પ્રદેશો (નદીમુખ) આવેલા છે—પુરાથુર ખાતે પદિંજરેકારા અઝીમુખમ, જ્યાં ભરતપુઝા અને તિરુર નદીઓ એકબીજામાં ભળીને અરબી સમુદ્રને મળે છે; પુથુપોન્નાની ભૂશિર, જ્યાં કનોલી કેનાલ સમુદ્રમાં વહે છે; તાનુર ખાતે પુરાપુઝા અઝીમુખમ; અને જિલ્લાની વાયવ્ય સરહદે વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે આવેલું કડાલુંડી નગરમ અઝીમુખમ.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; બિય્યામ, વેલિયાંકૌડ, માનુર અને કોડિન્હી જેવા પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તટીય તાલુકાઓમાં આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન પોન્નાનીથી તિરુર રેલવે સ્ટેશન સુધી માલસામાનના પરિવહન માટે પોન્નાની કેનાલનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. કોડક્કલ ખાતે આવેલી બેસલ મિશનના કર્મચારીઓ દ્વારા પોન્નાની કેનાલ વિશે આ પ્રમાણે વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે:&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ineszupanov.com/ |title=Website of Ines Zupanov |access-date=13 September 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427041408/http://www.ineszupanov.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}</text>
      <sha1>4eabdx2jutoozf42hvy3voy67fyok1l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903503</id>
      <parentid>903502</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T14:18:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* આબોહવા */</comment>
      <origin>903503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45513" sha1="4vxlae8urld4vk1ff6pr7wmeaqah0a2" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = મલપ્પુરમ જિલ્લો
| other_name = 
| settlement_type = જિલ્લો
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
 | photo2a      = Near Cherumb eco village.jpg
 | photo2b      = Kerala Houseboat (191490747).jpeg
 | photo3a      = Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg
 | photo3b      = Nilambur teak forest 3740.JPG
 | photo4a      = Chamravattam bridge kerala.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt;મંજેરી ટાઉન, પોન્નાની ખાતે બિયમ બેકવોટર તળાવ, નિલાંબુર ખાતે કોનોલીનો પ્લોટ, ચમરવટ્ટોમ રેગ્યુલેટર-કમ-બ્રિજ, વલ્લીકુન્નુ ખાતે કાદલુન્ડી નદીનું નદીમુખ, કારુવરકુંડુ
}}
| nickname = 
| image_map = India Kerala Malappuram district.svg
| mapframe = yes
| mapframe-point = none
| map_caption = '''[[કેરળ]]માં સ્થાન'''
| pushpin_map = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|11.03|N|76.05|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = ભારત
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = 
| established_title = જિલ્લાની રચના
| subdivision_type2 = 
| subdivision_name2 = 
| established_date = {{start date and age|df=yes|1969|06|16}}
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = મલપ્પુરમ
| founder = કેરળ સરકાર
| parts_type = રેવેન્યુ વિભાગ
| parts_style = para
| p1 = {{collapsible list|title=તાલુકા (૭)|
* એરનાડ
* કોંડોટ્ટી
* નિલંબુર
* પેરિંથલમન્ના
* પોન્નાની
* તિરુર
* તિરૂરંગાડી|}}
| government_type = જિલ્લા વહીવટ
| governing_body = 
| leader_title = જિલ્લા પ્રભારી મંત્રી
| leader_name = પી.કે.બશીર
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = ડૉ. વિનય ગોયલ (આઈએએસ)
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 3,554
| area_rank = ત્રીજો
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| elevation_max_m = ૨૫૯૪
| elevation_max_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt; મુકુર્થી
| elevation_min_m = 
| elevation_min_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt;
| population_total = ૪,૪૯૪,૯૯૮&lt;ref name=&quot;mlpdemo_2018&quot;&gt;{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=29 October 2020|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127040140/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = ૨૦૧૮
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = ૧૨૬૫
| population_rank = પ્રથમ
| population_demonym = 
| population_urban = ૪૪.૧૮ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| population_metro = ૧૭૨૯૫૨૨&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_title1 = {{nobold|લિંગ ગુણોત્તર (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info1 = ૧૦૯૮ [[female|♀]]/૧૦૦૦[[male|♂]]&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658/download/2280/DH_2011_3205_PART_A_DCHB_MALAPPURAM.pdf |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt;
| leader_name2 = ચૈત્રા ટેરેસા જોન આઈપીએસ
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| demographics1_title2 = {{nobold|સાક્ષરતા (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info2 = ૯૩.૫૭ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = {{nobold|[[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]}}
| registration_plate = '''KL-10''' [[મલપ્પુરમ]], &lt;br/&gt; '''KL-53''' પેરિંથલમન્ના, &lt;br/&gt; '''KL-54''' પોન્નાની, &lt;br/&gt; '''KL-55''' તિરુર,&lt;br/&gt; '''KL-65''' તિરુરંગાડી, &lt;br/&gt; '''KL-71''' નિલંબુર, &lt;br/&gt; '''KL-84''' કોંડોટ્ટી
| website = {{URL|malappuram.nic.in}}
| footnotes = 
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૪૯&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=niti.gov.in|access-date=25 May 2021|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525135510/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}} ·
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(2005)}}
| parts = {{unbulleted list|પેરિન્થલમન્ના|તિરુર|}}
}}

'''મલપ્પુરમ જિલ્લો''' અથવા માલાપુરમ જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા  [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે, જે ૭૦ કિલોમીટર (૪૩ માઇલ) લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવે છે. કેરળનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો આ જિલ્લો રાજ્યની કુલ વસ્તીના લગભગ ૧૩% લોકોનું ઘર છે. ૧૬ જૂન ૧૯૬૯ના રોજ રચાયેલો આ જિલ્લો આશરે ૩,૫૫૪ ચોરસ કિલોમીટર (૧,૩૭૨ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ કેરળનો ત્રીજો સૌથી મોટો જિલ્લો છે. તે એક તરફ [[પશ્ચિમ ઘાટ]] અને બીજી તરફ અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે. આ જિલ્લાને સાત તાલુકાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે: એરનાડ, કોંડોટ્ટી, નિલંબુર, પેરિંથલમન્ના, પોન્નાની, તિરુર અને તિરૂરંગાડી. મલપ્પુરમ જિલ્લાનું મુખ્યાલય [[મલપ્પુરમ]] નગર ખાતે આવેલું છે. 

અહીં મલયાલમ સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકાના પ્રારંભિક ગલ્ફ બૂમ (તેલ સમૃદ્ધિ) દરમિયાન આ જિલ્લામાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોએ ખાસ કરીને ફારસી અખાતના અરબ દેશોમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું. આથી, આ જિલ્લાનું અર્થતંત્ર મોટાપાયે પ્રવાસી મલયાલી સમુદાય દ્વારા મોકલવામાં આવતા નાણાં (રેમિટન્સ) પર નોંધપાત્ર રીતે નિર્ભર છે. મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઈ-સાક્ષર (e-literate) તેમજ પ્રથમ સાયબર-સાક્ષર જિલ્લો હતો. આ જિલ્લામાં ચાર મુખ્ય નદીઓ આવેલી છે: ભારથપ્પુઝા, ચાલિયાર, કડલુંડીપ્પુઝા અને તિરુર પુઝા, જેમાંથી પ્રથમ ત્રણ નદીઓ કેરળની પાંચ સૌથી લાંબી નદીઓમાં પણ સ્થાન ધરાવે છે.

મલપ્પુરમ મહાનગર ક્ષેત્ર એ કોચી, કાલિકટ અને થ્રિસુર શહેરી વિસ્તારો પછી કેરળનું ચોથું સૌથી મોટું શહેરી સમૂહ છે અને ૧.૭ મિલિયન (૧૭ લાખ) ની કુલ વસ્તી સાથે ભારતમાં ૨૫મા ક્રમે આવે છે. ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, જિલ્લાની ૪૪.૨% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં વસે છે. 'યુનિવર્સિટી ઓફ કાલિકટ' સહિત રાજ્યની ૪ યુનિવર્સિટીઓ ધરાવતું મલપ્પુરમ કેરળમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે. આ જિલ્લામાં ૨ મહેસૂલી વિભાગ, ૭ તાલુકા, ૧૨ નગરપાલિકા (મ્યુનિસિપાલિટી), ૧૫ બ્લોક, ૯૪ ગ્રામ પંચાયત અને ૧૬ કેરળ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન, મલપ્પુરમ વિદેશી અને ભારતીય સૈન્ય ટુકડીઓનું મુખ્યાલય બન્યું હતું. પાછળથી તે 'મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ' (M.S.P) નું વડું મથક બન્યું, જે અગાઉ ૧૮૮૫માં રચાયેલા 'મલપ્પુરમ સ્પેશિયલ ફોર્સ' તરીકે ઓળખાતું હતું. આ બળ રાજ્યમાં સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલીયન છે. વિશ્વનું સૌથી જૂનું સાગનું વાવેતર નિલંબુર ખાતે આવેલી ચાલિયાર ખીણમાં આવેલું છે. રાજ્યની સૌથી જૂની રેલ્વે લાઇન ૧૮૬૧માં તિરૂરથી ચાલિયમ સુધી નાખવામાં આવી હતી, જે તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને વલ્લીકુન્નુમાંથી પસાર થતી હતી. રાજ્યની બીજી રેલ્વે લાઇન પણ તે જ વર્ષે તિરૂરથી તિરુનાવાયા થઈને કુટ્ટીપ્પુરમ સુધી નાખવામાં આવી હતી. સંસ્થાનવાદી યુગમાં નાખવામાં આવેલી નિલંબુર-શોરાનુર લાઇન ભારતના સૌથી ટૂંકા અને ચિત્રમય (સુંદર) શોર્ટ ગેજ રેલ્વે માર્ગોમાંથી એક છે.

== નામકરણ અને વ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Valamangalam Pulpetta (386717435).jpg|thumbnail|જિલ્લામાં એક લાક્ષણિક ડુંગરાળ ભૂપ્રદેશ (પુલપટ્ટા નજીક)]]
[[File:Chaliyar Edavanna (251932360).jpg|thumbnail|એડવન્ના તરફ ચાલિયાર ટેકરીઓ]]

'મલપ્પુરમ' શબ્દનો મલયાલમ ભાષામાં અર્થ &quot;ટેકરીની ઉપર&quot; (Over the hill) થાય છે, જે આ જિલ્લાના વહીવટી મુખ્યાલય મલપ્પુરમની ભૌગોલિક સ્થિતિ પરથી ઉતરી આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|title=Malappuram, The Hill Top Town|date=30 June 2014|website=nativeplanet.com|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002725/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|title=Cultural counterpoint|date=24 March 2013|website=The Financial Express|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002847/https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; જિલ્લાનો મધ્યભાગ [[પશ્ચિમ ઘાટ]]થી દૂર આવેલી અસંખ્ય નાની-મોટી ટેકરીઓ જેવી કે, અરિમ્બ્રા ટેકરીઓ, અમ્મિનીક્કાડન ટેકરીઓ, ઓરાકમ ટેકરી, ચેરિયમ ટેકરીઓ, પંડાલુર ટેકરીઓ અને ચેક્કુન્નુ ટેકરીઓથી ઘેરાયેલો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|title=Hilly areas of Malappuram|date=7 May 2018|access-date=11 October 2020|website=Native Planet|last=Akash Singh|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017165621/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; નાળિયેરના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા રેતાળ દરિયાકાંઠાના મેદાનો આ સામાન્ય પહાડી ભૂપ્રદેશથી અલગ પડે છે.

== ભૂગોળ ==
[[File:Cherumb eco tourism village, Karuvarakundu India (3).JPG|left|thumb|alt=કરુવારકકુંડુનો પહાડી વિસ્તાર]]
[[File:Puthuponnani (2).JPG|thumb|alt=A beach|પુથુપોન્નાની મુનામ્બમ બીચ]]

ઉત્તર-પશ્ચિમમાં કોઝિકોડ જિલ્લો, ઉત્તર-પૂર્વમાં વાયનાડ જિલ્લો, પૂર્વમાં નીલગિરીની ટેકરીઓ, દક્ષિણ-પૂર્વમાં પાલક્કાડ જિલ્લો, દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં ત્રિશૂર જિલ્લો અને પશ્ચિમમાં અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલા મલપ્પુરમનું કુલ ભૌગોલિક ક્ષેત્રફળ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી છે, જે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ રાજ્યમાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે. આ જિલ્લો રાજ્યના કુલ વિસ્તારનો ૯.૧૫ % હિસ્સો ધરાવે છે. ભૌગોલિક નકશા પર આ જિલ્લો ૭૫°E – ૭૭°E રેખાંશ અને ૧૦°N – ૧૨°N અક્ષાંશ વચ્ચે આવેલો છે.

કેરળના અન્ય ભાગોની જેમ, મલપ્પુરમમાં પણ પશ્ચિમે અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર (નીચાણવાળો પ્રદેશ), મધ્યમાં મધ્યભૂમિ (મિડલેન્ડ) અને પૂર્વમાં પશ્ચિમ ઘાટથી ઘેરાયેલો પહાડી વિસ્તાર (હાઇલેન્ડ) આવેલો છે. કેરળના અન્ય જિલ્લાઓથી વિપરીત, મલપ્પુરમના મધ્યભૂમિ વિસ્તારમાં પણ વ્યાપકપણે પહાડી વિસ્તારો જોવા મળે છે.

નિલંબુર તાલુકા અને ઉટી તાલુકાની સરહદ પર આવેલું ૨,૫૫૪ મીટર ઊંચું 'મુકુરથી' શિખર મલપ્પુરમ જિલ્લાનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે. તે દક્ષિણ ભારતનું પાંચમું સૌથી ઊંચું શિખર છે, તેમજ અનામુડી (૨,૬૯૬ મીટર) અને મીસાપુલીમાલા (૨,૬૫૧ મીટર) પછી કેરળનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. ઇડુક્કી જિલ્લાની બહાર કેરળનું આ સૌથી ઊંચું શિખર પણ છે. મલપ્પુરમ-પાલક્કાડ-નીલગિરી જિલ્લા સરહદ નજીક આવેલું ૨,૩૮૩ મીટર ઊંચું 'અંગિન્ડા' શિખર બીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. મલપ્પુરમના નિલંબુર તાલુકા, વાયનાડ અને કોઝિકોડ જિલ્લાના થામારાસ્સેરી તાલુકા ત્રિ-ભેટા પર આવેલું ૨,૩૩૯ મીટર ઊંચું 'વાવુલ માલા' શિખર જિલ્લાનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે.

=== સરહદી તાલુકાઓ ===
* મલપ્પુરમ જિલ્લો ૫ જિલ્લાના નીચેના ૧૨ તાલુકાઓ સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે:
* વાયનાડ જિલ્લો: વાયથિરી તાલુકો
* કોઝિકોડ જિલ્લો: કોઝિકોડ અને થામારાસ્સેરી તાલુકા
* નીલગિરી જિલ્લો (તમિલનાડુ): પંડાલુર, ગુડાલુર, ઉટી અને કુંડાહ તાલુકા
* પલક્કડ જિલ્લો: પટ્ટાંબી, ઓટ્ટપાલમ અને મન્નરક્કાડ તાલુકા
* ત્રિશૂર જિલ્લો: ચાવક્કાડ અને કન્નમકુલમ તાલુકા

=== ભૂપ્રદેશ ===
ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, માટી, આબોહવા અને કુદરતી વનસ્પતિના આધારે, જિલ્લાને ૫ પેટા-સૂક્ષ્મ પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.:
* મલપ્પુરમ દરિયાકાંઠો
* ઉંચા-નીચા ખાડાટેકરાવાળા મેદાનો
* ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર
* નિલંબુરના જંગલવાળા પહાડો
* પેરિન્થલમન્નાના ઉંચા-નીચા ઉચ્ચપ્રદેશો

[[File:Chaliyar - Areekode Bridge.jpg|left|thumb|અરીકોડ ખાતે ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર]]
[[File:Map of Malappuram District (April 2021).svg|thumb|મલપ્પુરમ જિલ્લાનો નકશો]]

મલપ્પુરમ દરિયાકિનારો ઉત્તરમાં વલ્લીક્કુન્નૂથી લઈને દક્ષિણમાં પેરુમ્બડપ્પુ સુધીના મલપ્પુરમના સમગ્ર તટીય વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં કોઝિકોડ દરિયાકિનારા, પૂર્વમાં મલપ્પુરમના ઉબડખાબડ મેદાની વિસ્તાર, દક્ષિણમાં થ્રિસુર દરિયાકિનારા અને પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગર સાથે જોડાયેલી છે. આ પ્રદેશમાંથી ચાલીયાર, કડાલુંડી, ભરતપુઝા, તિરુરપુઝા જેવી મુખ્ય નદીઓ, નહેરો અને પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) વહે છે. આ તટીય વિસ્તાર નારિયેળના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે. તટીય મેદાન પશ્ચિમ તરફ ખૂબ જ ધીમો ઢાળ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;&gt;{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title=Physical divisions of Malappuram |pages=21–22 |access-date=18 April 2020}}&lt;/ref&gt; પોન્નાની, એડપ્પલ, તિરુર, વલંચેરી, કુટ્ટીપ્પુરમ, તાનુર, તિરુરંગાડી અને પરપ્પનંગાડી સહિતના મુખ્ય શહેરો આ પ્રદેશમાં આવેલા છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ તિરુર તાલુકાના કલ્પકંચેરી ગામમાં (૧૦૪ મીટર) આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

મલપ્પુરમનો ઉબડખાબડ મેદાની પ્રદેશ, જે દરિયાકિનારાને સમાંતર આવેલો છે, તે તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં નાડાપુરમ-માવૂરના ઉબડખાબડ મેદાનો, પૂર્વમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન અને પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો, દક્ષિણમાં પટ્ટાંબી ઉબડખાબડ મેદાન અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ દરિયાકિનારા સાથે સીમાઓ બનાવે છે. કન્નમંગલમ ખાતે આવેલી નેનમિની ટેકરી (૪૭૮ મીટર) આ પ્રદેશનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે અને ઉત્તર ભાગમાં આવેલું વાઝાયૂર (૯૫ મીટર) સૌથી નીચું સ્થળ છે. અહીં કેટલીક ટેકરીઓ અને ઢોળાવો જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

[[File:Chekkunnu.jpg|thumb|એડાવાના ખાતે ચેકુન્નુ ટેકરીઓ]]

ચાલિયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલંબુર જંગલી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઊંચાણવાળા પ્રદેશો અને પૂર્વમાં મલપ્પુરમ ઊંચાણવાળા મેદાનો દ્વારા બનાવે છે. તે ચાલિયારના મધ્ય ભાગમાં આવે છે અને અલગ ટેકરીઓના સ્વરૂપમાં ઉતાર-ચઢાવ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

ચાલીયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ મેદાન સાથે બનાવે છે. તે ચાલીયાર નદીના મધ્ય પ્રવાહ વિસ્તાર હેઠળ આવે છે અને અહીં છૂટાછવાયા ટેકરાઓ સ્વરૂપે ઉંચા-નીચા ઢોળાવો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, જેને સંસ્થાનવાદી (બ્રિટિશ) રેકોર્ડ્સમાં નીલાંબુર ખીણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે તેની સીમા ઉત્તરમાં કોઝિકોડ અને વાયનાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, પૂર્વમાં તમિલનાડુ, દક્ષિણમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ અને પશ્ચિમમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન સાથે બનાવે છે. તે પશ્ચિમ ઘાટનો એક ભાગ છે. અહીં સમુદ્ર સપાટીથી ૧૦૦૦ મીટરથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતા અનેક શિખરો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; આ પ્રદેશની સૌથી વધુ ઊંચાઈ મુકુરુથી (૨૫૯૪ મીટર) ખાતે છે, જે કેરળ અને તમિલનાડુની સરહદ પર કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યની પૂર્વમાં આવેલી છે. સૌથી નીચું સ્થળ મામ્પાડ (૧૧૫ મીટર) ખાતે આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; નીલાંબુરનો આ ટેકરીઓ વાળો જંગલ વિસ્તાર નીલગિરી બાયોસ્ફિયર રિઝર્વનો એક ભાગ છે.

પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો ઉત્તરમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન, પૂર્વમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પાલક્કાડ ઘાટ અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ ઉબડખાબડ મેદાન સાથે સરહદ ધરાવે છે. અહીં ઘણી નાની છૂટીછવાયી ટેકરીઓ આવેલી છે, જેમાં કોડીકુથીમાલા પણ એક છે. કડાલુંડી નદી આ પ્રદેશમાંથી વહે છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ મક્કારાપરમ્બા ખાતે ૬૧૦ મીટર છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

== દરિયા કિનારો ==
[[File:Light house in Ponnani.jpg|thumb|પોન્નાનીનું દીવાદાંડી]]

કેરળના જિલ્લાઓમાં દરિયાકિનારાની લંબાઈની દ્રષ્ટિએ મલપ્પુરમ ૭૦ કિમી (રાજ્યના કુલ દરિયાકિનારાના ૧૧.૮૭%) ના દરિયાકિનારા સાથે પાંચમું સ્થાન ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Coastline_2346.aspx |website=kerenvis.nic.in |title=The coastal area of Malappuram |access-date=30 November 2019 }}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમનો તટીય પટ્ટો ત્રણ નગરપાલિકા શહેરો—તાનુર, પોન્નાની અને પરપ્પનંગાડી, તેમજ આઠ ગ્રામ પંચાયતો—વલ્લીક્કુન્નૂ, તેનાલુર, નિરામરુથુર, વેટ્ટમ, મંગલમ, પુરાથુર, વેલિયાંકૌડ અને પેરુમ્બડપ્પુમાં ફેલાયેલો છે. જિલ્લાના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા પોન્નાની, તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને પદિંજરેક્કરા બીચ એ મુખ્ય મત્સ્યઉદ્યોગ કેન્દ્રો છે. જિલ્લાનો સમુદ્ર કિનારો સમુદ્રી સંપત્તિથી સમૃદ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;

અગાઉ આરબ વેપારીઓનું મનપસંદ સ્થળ હોવા ઉપરાંત, પોન્નાની ઘણા મુસ્લિમ અધ્યાત્મિક નેતાઓ માટે પણ આકર્ષક સ્થળ હતું, જેમણે અહીં ઈસ્લામના પ્રચારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ બંદર શહેર &quot;મલબારનું નાનું મક્કા&quot; તેમજ &quot;સોનાના સિક્કાઓનું શહેર&quot; તરીકે પણ ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;pkd&quot;&gt;{{cite book | author=M. K. Devassy | year=1965 | title=1961 Census Handbook- Palghat District
 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands | url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5667/1/51592_1961_PAL.pdf | access-date=11 March 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/the-mecca-of-malabar-ponnani-004132.html |website=nativeplanet.com |title=Ponnani, the Mecca of Malabar |date=24 October 2017 |access-date=19 April 2020}}&lt;/ref&gt; ફેબ્રુઆરી/એપ્રિલ મહિના દરમિયાન અહીં હજારો પ્રવાસી પક્ષીઓ આવે છે.

પોન્નાની પાસે બિય્યામ કાયલ આવેલું છે, જે જળરમતની સુવિધા ધરાવતો એક શાંત, હરિયાળીથી ઘેરાયેલો જળમાર્ગ છે. કનોલી કેનાલ પુથુપોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રને મળે છે. તટીય શહેર તાનુર પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં વેટ્ટથુનાડ સામ્રાજ્યની રાજધાની હતું, અને તે કેરળદેશપુરમ મંદિર માટે જાણીતું છે. પરપ્પનંગાડી પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં પરપ્પનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોનું મુખ્ય મથક હતું.

== નદીઓ ==
[[File:View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg|thumbnail|ત્રિપરાંગોડ ખાતે ભરતપુઝા]]
[[File:Kadalundi river, Malappuram.jpg|thumb|મલપ્પુરમ ખાતે કડાલુંડી નદી]]

જિલ્લામાંથી વહેતી મુખ્ય નદીઓમાં ચાલીયાર, કડાલુંડી નદી, ભરતપુઝા અને તિરુર નદીનો સમાવેશ થાય છે. ચાલીયાર નદીની કુલ લંબાઈ લગભગ ૧૬૮ કિમી અને જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૨,૮૧૮ ચોરસ કિમી (૧,૦૮૮ ચોરસ માઈલ) છે. તે જિલ્લાના નીલાંબુર, મામ્પાડ, એડવન્ના, અરીકોડ અને વાઝક્કાડમાંથી પસાર થાય છે અને ત્યારબાદ કોઝિકોડ-મલપ્પુરમ જિલ્લાની સરહદ પર થઈને ચાલીયમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. નીલાંબુર તાલુકાની ખીણમાં ચાલીયાર નદીની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ચાલીયારની સૌથી મોટી સહાયક નદી કરીમપુઝા, ભરતપુઝાની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક થુથાપુઝા, અને કડાલુંડી નદીની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક ઓલીપુઝા પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કડાલુંડી નદી મેલાત્તુર, કીઝત્તુર, પાંડિક્કાડ, મંજેરી, મલપ્પુરમ, પાનાક્કાડ, પરપ્પુર, વેંગરા, તિરુરંગાડી, પરપ્પનંગાડી, વલ્લીક્કુન્નૂમાંથી પસાર થાય છે અને જિલ્લાની વાયવ્ય (ઉત્તર-પશ્ચિમ) સરહદ પર આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના કડાલુંડી નગરમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે.

તે ઓલીપ્પુઝા નદી અને વેલીયાર નદીના સંગમથી બને છે. કડાલુંડી નદી સાયલન્ટ વેલીની પશ્ચિમ સરહદે આવેલા [[પશ્ચિમ ઘાટ]]માંથી નીકળે છે અને આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કીઝત્તુર ખાતે ઓલીપ્પુઝા અને વેલીયાર એકબીજામાં ભળીને કડાલુંડી નદીનું નિર્માણ કરે છે. કડાલુંડી નદી એરનાડ અને વલ્લુવાનાડ વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે. આ નદી ૧૩૦ કિમીની લંબાઈ ધરાવે છે, જેનું જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૧,૧૧૪ ચોરસ કિમી (૪૩૦ ચોરસ માઈલ) છે અને તેનો કુલ જળ પ્રવાહ (રન-ઓફ) ૨,૧૮૯ મિલિયન ક્યુબિક ફીટ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ભરતપુઝા નદીની કુલ લંબાઈ ૨૦૯ કિમી છે. મલપ્પુરમ-પલક્કડ જિલ્લા સરહદ પર તે તેની સહાયક નદી થુથાપુઝા તરીકે થુથા, એલમકુલમ, પુલામન્થોલેમાંથી વહે છે અને પલ્લીપ્પુરમ ખાતે મુખ્ય નદીને મળે છે. ત્યારબાદ કેટલાક પાડોશી જિલ્લાઓમાંથી વહીને થિરુવેગપ્પુરાથી ફરીથી આ જિલ્લામાં પ્રવેશ કરે છે અને કુટ્ટીપ્પુરમ પહોંચે છે. ભરતપુઝા પોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. તિરુનાવાયા, કુટ્ટીપ્પુરમ, ત્રીપ્રંગોડ, ઇરિમબિલિયમ, થવાનુર અને પોન્નાની એ ભરતપુઝાના કિનારે આવેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ શહેરો છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

તિરુર નદી ૪૮ કિમી લાંબી છે. તે પોન્નાની નજીક પદિંજરેકારા ખાતે ભરતપુઝા સાથે ભળી જાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; આ મોટી નદીઓ ઉપરાંત, જિલ્લામાં 'પુરાપ્પરમ્બા નદી' નામની એક નાની નદી પણ છે, જે માત્ર ૮ કિમી લાંબી છે. તે કનોલી કેનાલ દ્વારા મુખ્ય નદીઓ સાથે જોડાયેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers in Malappuram district |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=23 November 2019 |website=malappuram.nic.in |archive-date=10 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210004256/https://malappuram.nic.in/about-district/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ઉપર વર્ણવેલી મુખ્ય નદીઓની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ તથા ઝરણાં પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે.

{{Panorama
|image   = Kadalundi Kadavu Bridge.jpg
|height  = 175
|alt     = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય
|caption = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય, જ્યાં તે અરબી સમુદ્રમાં ભળી જાય છે.
}}

અહીં ચાર મુખત્રિકોણ પ્રદેશો (નદીમુખ) આવેલા છે—પુરાથુર ખાતે પદિંજરેકારા અઝીમુખમ, જ્યાં ભરતપુઝા અને તિરુર નદીઓ એકબીજામાં ભળીને અરબી સમુદ્રને મળે છે; પુથુપોન્નાની ભૂશિર, જ્યાં કનોલી કેનાલ સમુદ્રમાં વહે છે; તાનુર ખાતે પુરાપુઝા અઝીમુખમ; અને જિલ્લાની વાયવ્ય સરહદે વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે આવેલું કડાલુંડી નગરમ અઝીમુખમ.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; બિય્યામ, વેલિયાંકૌડ, માનુર અને કોડિન્હી જેવા પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તટીય તાલુકાઓમાં આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન પોન્નાનીથી તિરુર રેલવે સ્ટેશન સુધી માલસામાનના પરિવહન માટે પોન્નાની કેનાલનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. કોડક્કલ ખાતે આવેલી બેસલ મિશનના કર્મચારીઓ દ્વારા પોન્નાની કેનાલ વિશે આ પ્રમાણે વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે:&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ineszupanov.com/ |title=Website of Ines Zupanov |access-date=13 September 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427041408/http://www.ineszupanov.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== આબોહવા ==
[[File:Monsoon Clouds - Manjeri and Pandalloor hill.jpg|left|thumbnail|પંડાલુર ટેકરીઓ પર ચોમાસાના વાદળો]]
[[File:Ottumpuram Beach.JPG|thumbnail|ઓટ્ટુમ્પુરમ બીચ, તાનુર.]]

જિલ્લાનું તાપમાન સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન લગભગ સ્થિર રહે છે. અહીં ઉષ્ણકટિબંધીય (ટ્રોપિકલ) આબોહવા છે. ટૂંકી શુષ્ક ઋતુ સાથે વર્ષના મોટાભાગના મહિનાઓમાં અહીં નોંધપાત્ર વરસાદ પડે છે. કોપન અને ગીગર (Köppen and Geiger) વર્ગીકરણ અનુસાર, આ આબોહવાને 'Am' તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. મલપ્પુરમમાં સરેરાશ વાર્ષિક તાપમાન ૨૭.૩ °C છે. એક વર્ષમાં, સરેરાશ વરસાદ ૨,૯૫૨ મિલીમીટર (૧૧૬.૨ ઇંચ) થાય છે. ઉનાળો સામાન્ય રીતે માર્ચથી મે સુધી રહે છે; ચોમાસું જૂનમાં શરૂ થાય છે અને સપ્ટેમ્બરમાં સમાપ્ત થાય છે. મલપ્પુરમમાં નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) અને ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) એમ બંને ચોમાસાનો વરસાદ થાય છે. શિયાળાની ઋતુ ડિસેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી સુધી હોય છે.&lt;ref name=&quot;MSN&quot;&gt;{{Cite web| url = http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx| title = MSN Weather| access-date = 29 November 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Climate chart&quot;&gt;&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;width:75%;&quot;&gt;

{{Weather box
| location              = મલ્લપુરમ
| width                 = 90% &lt;!-- Width parameter for wikitable, default width=90%. Leave blank for wikitable with no width defined. Set width=auto to fit the table in the next available space automatically. --&gt;
| metric first          = yes
| single line           = yes
| Jan high C            = 32.0
| Feb high C            = 32.9
| Mar high C            = 34.0
| Apr high C            = 33.8
| May high C            = 32.7
| Jun high C            = 29.3
| Jul high C            = 28.1
| Aug high C            = 28.7
| Sep high C            = 29.7
| Oct high C            = 30.3
| Nov high C            = 31.1
| Dec high C            = 31.4
| year high C           = 34.0
| Jan low C             = 21.8
| Feb low C             = 22.8
| Mar low C             = 24.4
| Apr low C             = 25.4
| May low C             = 25.1
| Jun low C             = 23.5
| Jul low C             = 22.8
| Aug low C             = 23.3
| Sep low C             = 23.3
| Oct low C             = 23.4
| Nov low C             = 23.1
| Dec low C             = 21.9
| year low C            = 21.8
| Jan precipitation mm  = 1
| Feb precipitation mm  = 9
| Mar precipitation mm  = 16
| Apr precipitation mm  = 101
| May precipitation mm  = 253
| Jun precipitation mm  = 666
| Jul precipitation mm  = 830
| Aug precipitation mm  = 398
| Sep precipitation mm  = 233
| Oct precipitation mm  = 281
| Nov precipitation mm  = 140
| Dec precipitation mm  = 24
| year precipitation mm = 2952
| source                =&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://en.climate-data.org/asia/india/kerala/malappuram-34234/ |website = en.climate-data.org |title = Climate of Malappuram |access-date = 30 November 2019}}&lt;/ref&gt;
| date                  = November 2019
}}
&lt;/div&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}</text>
      <sha1>4vxlae8urld4vk1ff6pr7wmeaqah0a2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903504</id>
      <parentid>903503</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T14:36:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ */</comment>
      <origin>903504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56347" sha1="t9o9d89egyazcerpfpgcq2oqh0zyta4" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = મલપ્પુરમ જિલ્લો
| other_name = 
| settlement_type = જિલ્લો
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
 | photo2a      = Near Cherumb eco village.jpg
 | photo2b      = Kerala Houseboat (191490747).jpeg
 | photo3a      = Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg
 | photo3b      = Nilambur teak forest 3740.JPG
 | photo4a      = Chamravattam bridge kerala.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt;મંજેરી ટાઉન, પોન્નાની ખાતે બિયમ બેકવોટર તળાવ, નિલાંબુર ખાતે કોનોલીનો પ્લોટ, ચમરવટ્ટોમ રેગ્યુલેટર-કમ-બ્રિજ, વલ્લીકુન્નુ ખાતે કાદલુન્ડી નદીનું નદીમુખ, કારુવરકુંડુ
}}
| nickname = 
| image_map = India Kerala Malappuram district.svg
| mapframe = yes
| mapframe-point = none
| map_caption = '''[[કેરળ]]માં સ્થાન'''
| pushpin_map = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|11.03|N|76.05|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = ભારત
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = 
| established_title = જિલ્લાની રચના
| subdivision_type2 = 
| subdivision_name2 = 
| established_date = {{start date and age|df=yes|1969|06|16}}
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = મલપ્પુરમ
| founder = કેરળ સરકાર
| parts_type = રેવેન્યુ વિભાગ
| parts_style = para
| p1 = {{collapsible list|title=તાલુકા (૭)|
* એરનાડ
* કોંડોટ્ટી
* નિલંબુર
* પેરિંથલમન્ના
* પોન્નાની
* તિરુર
* તિરૂરંગાડી|}}
| government_type = જિલ્લા વહીવટ
| governing_body = 
| leader_title = જિલ્લા પ્રભારી મંત્રી
| leader_name = પી.કે.બશીર
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = ડૉ. વિનય ગોયલ (આઈએએસ)
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 3,554
| area_rank = ત્રીજો
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| elevation_max_m = ૨૫૯૪
| elevation_max_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt; મુકુર્થી
| elevation_min_m = 
| elevation_min_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt;
| population_total = ૪,૪૯૪,૯૯૮&lt;ref name=&quot;mlpdemo_2018&quot;&gt;{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=29 October 2020|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127040140/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = ૨૦૧૮
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = ૧૨૬૫
| population_rank = પ્રથમ
| population_demonym = 
| population_urban = ૪૪.૧૮ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| population_metro = ૧૭૨૯૫૨૨&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_title1 = {{nobold|લિંગ ગુણોત્તર (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info1 = ૧૦૯૮ [[female|♀]]/૧૦૦૦[[male|♂]]&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658/download/2280/DH_2011_3205_PART_A_DCHB_MALAPPURAM.pdf |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt;
| leader_name2 = ચૈત્રા ટેરેસા જોન આઈપીએસ
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| demographics1_title2 = {{nobold|સાક્ષરતા (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info2 = ૯૩.૫૭ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = {{nobold|[[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]}}
| registration_plate = '''KL-10''' [[મલપ્પુરમ]], &lt;br/&gt; '''KL-53''' પેરિંથલમન્ના, &lt;br/&gt; '''KL-54''' પોન્નાની, &lt;br/&gt; '''KL-55''' તિરુર,&lt;br/&gt; '''KL-65''' તિરુરંગાડી, &lt;br/&gt; '''KL-71''' નિલંબુર, &lt;br/&gt; '''KL-84''' કોંડોટ્ટી
| website = {{URL|malappuram.nic.in}}
| footnotes = 
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૪૯&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=niti.gov.in|access-date=25 May 2021|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525135510/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}} ·
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(2005)}}
| parts = {{unbulleted list|પેરિન્થલમન્ના|તિરુર|}}
}}

'''મલપ્પુરમ જિલ્લો''' અથવા માલાપુરમ જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા  [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે, જે ૭૦ કિલોમીટર (૪૩ માઇલ) લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવે છે. કેરળનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો આ જિલ્લો રાજ્યની કુલ વસ્તીના લગભગ ૧૩% લોકોનું ઘર છે. ૧૬ જૂન ૧૯૬૯ના રોજ રચાયેલો આ જિલ્લો આશરે ૩,૫૫૪ ચોરસ કિલોમીટર (૧,૩૭૨ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ કેરળનો ત્રીજો સૌથી મોટો જિલ્લો છે. તે એક તરફ [[પશ્ચિમ ઘાટ]] અને બીજી તરફ અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે. આ જિલ્લાને સાત તાલુકાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે: એરનાડ, કોંડોટ્ટી, નિલંબુર, પેરિંથલમન્ના, પોન્નાની, તિરુર અને તિરૂરંગાડી. મલપ્પુરમ જિલ્લાનું મુખ્યાલય [[મલપ્પુરમ]] નગર ખાતે આવેલું છે. 

અહીં મલયાલમ સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકાના પ્રારંભિક ગલ્ફ બૂમ (તેલ સમૃદ્ધિ) દરમિયાન આ જિલ્લામાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોએ ખાસ કરીને ફારસી અખાતના અરબ દેશોમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું. આથી, આ જિલ્લાનું અર્થતંત્ર મોટાપાયે પ્રવાસી મલયાલી સમુદાય દ્વારા મોકલવામાં આવતા નાણાં (રેમિટન્સ) પર નોંધપાત્ર રીતે નિર્ભર છે. મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઈ-સાક્ષર (e-literate) તેમજ પ્રથમ સાયબર-સાક્ષર જિલ્લો હતો. આ જિલ્લામાં ચાર મુખ્ય નદીઓ આવેલી છે: ભારથપ્પુઝા, ચાલિયાર, કડલુંડીપ્પુઝા અને તિરુર પુઝા, જેમાંથી પ્રથમ ત્રણ નદીઓ કેરળની પાંચ સૌથી લાંબી નદીઓમાં પણ સ્થાન ધરાવે છે.

મલપ્પુરમ મહાનગર ક્ષેત્ર એ કોચી, કાલિકટ અને થ્રિસુર શહેરી વિસ્તારો પછી કેરળનું ચોથું સૌથી મોટું શહેરી સમૂહ છે અને ૧.૭ મિલિયન (૧૭ લાખ) ની કુલ વસ્તી સાથે ભારતમાં ૨૫મા ક્રમે આવે છે. ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, જિલ્લાની ૪૪.૨% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં વસે છે. 'યુનિવર્સિટી ઓફ કાલિકટ' સહિત રાજ્યની ૪ યુનિવર્સિટીઓ ધરાવતું મલપ્પુરમ કેરળમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે. આ જિલ્લામાં ૨ મહેસૂલી વિભાગ, ૭ તાલુકા, ૧૨ નગરપાલિકા (મ્યુનિસિપાલિટી), ૧૫ બ્લોક, ૯૪ ગ્રામ પંચાયત અને ૧૬ કેરળ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન, મલપ્પુરમ વિદેશી અને ભારતીય સૈન્ય ટુકડીઓનું મુખ્યાલય બન્યું હતું. પાછળથી તે 'મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ' (M.S.P) નું વડું મથક બન્યું, જે અગાઉ ૧૮૮૫માં રચાયેલા 'મલપ્પુરમ સ્પેશિયલ ફોર્સ' તરીકે ઓળખાતું હતું. આ બળ રાજ્યમાં સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલીયન છે. વિશ્વનું સૌથી જૂનું સાગનું વાવેતર નિલંબુર ખાતે આવેલી ચાલિયાર ખીણમાં આવેલું છે. રાજ્યની સૌથી જૂની રેલ્વે લાઇન ૧૮૬૧માં તિરૂરથી ચાલિયમ સુધી નાખવામાં આવી હતી, જે તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને વલ્લીકુન્નુમાંથી પસાર થતી હતી. રાજ્યની બીજી રેલ્વે લાઇન પણ તે જ વર્ષે તિરૂરથી તિરુનાવાયા થઈને કુટ્ટીપ્પુરમ સુધી નાખવામાં આવી હતી. સંસ્થાનવાદી યુગમાં નાખવામાં આવેલી નિલંબુર-શોરાનુર લાઇન ભારતના સૌથી ટૂંકા અને ચિત્રમય (સુંદર) શોર્ટ ગેજ રેલ્વે માર્ગોમાંથી એક છે.

== નામકરણ અને વ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Valamangalam Pulpetta (386717435).jpg|thumbnail|જિલ્લામાં એક લાક્ષણિક ડુંગરાળ ભૂપ્રદેશ (પુલપટ્ટા નજીક)]]
[[File:Chaliyar Edavanna (251932360).jpg|thumbnail|એડવન્ના તરફ ચાલિયાર ટેકરીઓ]]

'મલપ્પુરમ' શબ્દનો મલયાલમ ભાષામાં અર્થ &quot;ટેકરીની ઉપર&quot; (Over the hill) થાય છે, જે આ જિલ્લાના વહીવટી મુખ્યાલય મલપ્પુરમની ભૌગોલિક સ્થિતિ પરથી ઉતરી આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|title=Malappuram, The Hill Top Town|date=30 June 2014|website=nativeplanet.com|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002725/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|title=Cultural counterpoint|date=24 March 2013|website=The Financial Express|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002847/https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; જિલ્લાનો મધ્યભાગ [[પશ્ચિમ ઘાટ]]થી દૂર આવેલી અસંખ્ય નાની-મોટી ટેકરીઓ જેવી કે, અરિમ્બ્રા ટેકરીઓ, અમ્મિનીક્કાડન ટેકરીઓ, ઓરાકમ ટેકરી, ચેરિયમ ટેકરીઓ, પંડાલુર ટેકરીઓ અને ચેક્કુન્નુ ટેકરીઓથી ઘેરાયેલો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|title=Hilly areas of Malappuram|date=7 May 2018|access-date=11 October 2020|website=Native Planet|last=Akash Singh|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017165621/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; નાળિયેરના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા રેતાળ દરિયાકાંઠાના મેદાનો આ સામાન્ય પહાડી ભૂપ્રદેશથી અલગ પડે છે.

== ભૂગોળ ==
[[File:Cherumb eco tourism village, Karuvarakundu India (3).JPG|left|thumb|alt=કરુવારકકુંડુનો પહાડી વિસ્તાર]]
[[File:Puthuponnani (2).JPG|thumb|alt=A beach|પુથુપોન્નાની મુનામ્બમ બીચ]]

ઉત્તર-પશ્ચિમમાં કોઝિકોડ જિલ્લો, ઉત્તર-પૂર્વમાં વાયનાડ જિલ્લો, પૂર્વમાં નીલગિરીની ટેકરીઓ, દક્ષિણ-પૂર્વમાં પાલક્કાડ જિલ્લો, દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં ત્રિશૂર જિલ્લો અને પશ્ચિમમાં અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલા મલપ્પુરમનું કુલ ભૌગોલિક ક્ષેત્રફળ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી છે, જે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ રાજ્યમાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે. આ જિલ્લો રાજ્યના કુલ વિસ્તારનો ૯.૧૫ % હિસ્સો ધરાવે છે. ભૌગોલિક નકશા પર આ જિલ્લો ૭૫°E – ૭૭°E રેખાંશ અને ૧૦°N – ૧૨°N અક્ષાંશ વચ્ચે આવેલો છે.

કેરળના અન્ય ભાગોની જેમ, મલપ્પુરમમાં પણ પશ્ચિમે અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર (નીચાણવાળો પ્રદેશ), મધ્યમાં મધ્યભૂમિ (મિડલેન્ડ) અને પૂર્વમાં પશ્ચિમ ઘાટથી ઘેરાયેલો પહાડી વિસ્તાર (હાઇલેન્ડ) આવેલો છે. કેરળના અન્ય જિલ્લાઓથી વિપરીત, મલપ્પુરમના મધ્યભૂમિ વિસ્તારમાં પણ વ્યાપકપણે પહાડી વિસ્તારો જોવા મળે છે.

નિલંબુર તાલુકા અને ઉટી તાલુકાની સરહદ પર આવેલું ૨,૫૫૪ મીટર ઊંચું 'મુકુરથી' શિખર મલપ્પુરમ જિલ્લાનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે. તે દક્ષિણ ભારતનું પાંચમું સૌથી ઊંચું શિખર છે, તેમજ અનામુડી (૨,૬૯૬ મીટર) અને મીસાપુલીમાલા (૨,૬૫૧ મીટર) પછી કેરળનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. ઇડુક્કી જિલ્લાની બહાર કેરળનું આ સૌથી ઊંચું શિખર પણ છે. મલપ્પુરમ-પાલક્કાડ-નીલગિરી જિલ્લા સરહદ નજીક આવેલું ૨,૩૮૩ મીટર ઊંચું 'અંગિન્ડા' શિખર બીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. મલપ્પુરમના નિલંબુર તાલુકા, વાયનાડ અને કોઝિકોડ જિલ્લાના થામારાસ્સેરી તાલુકા ત્રિ-ભેટા પર આવેલું ૨,૩૩૯ મીટર ઊંચું 'વાવુલ માલા' શિખર જિલ્લાનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે.

=== સરહદી તાલુકાઓ ===
* મલપ્પુરમ જિલ્લો ૫ જિલ્લાના નીચેના ૧૨ તાલુકાઓ સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે:
* વાયનાડ જિલ્લો: વાયથિરી તાલુકો
* કોઝિકોડ જિલ્લો: કોઝિકોડ અને થામારાસ્સેરી તાલુકા
* નીલગિરી જિલ્લો (તમિલનાડુ): પંડાલુર, ગુડાલુર, ઉટી અને કુંડાહ તાલુકા
* પલક્કડ જિલ્લો: પટ્ટાંબી, ઓટ્ટપાલમ અને મન્નરક્કાડ તાલુકા
* ત્રિશૂર જિલ્લો: ચાવક્કાડ અને કન્નમકુલમ તાલુકા

=== ભૂપ્રદેશ ===
ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, માટી, આબોહવા અને કુદરતી વનસ્પતિના આધારે, જિલ્લાને ૫ પેટા-સૂક્ષ્મ પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.:
* મલપ્પુરમ દરિયાકાંઠો
* ઉંચા-નીચા ખાડાટેકરાવાળા મેદાનો
* ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર
* નિલંબુરના જંગલવાળા પહાડો
* પેરિન્થલમન્નાના ઉંચા-નીચા ઉચ્ચપ્રદેશો

[[File:Chaliyar - Areekode Bridge.jpg|left|thumb|અરીકોડ ખાતે ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર]]
[[File:Map of Malappuram District (April 2021).svg|thumb|મલપ્પુરમ જિલ્લાનો નકશો]]

મલપ્પુરમ દરિયાકિનારો ઉત્તરમાં વલ્લીક્કુન્નૂથી લઈને દક્ષિણમાં પેરુમ્બડપ્પુ સુધીના મલપ્પુરમના સમગ્ર તટીય વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં કોઝિકોડ દરિયાકિનારા, પૂર્વમાં મલપ્પુરમના ઉબડખાબડ મેદાની વિસ્તાર, દક્ષિણમાં થ્રિસુર દરિયાકિનારા અને પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગર સાથે જોડાયેલી છે. આ પ્રદેશમાંથી ચાલીયાર, કડાલુંડી, ભરતપુઝા, તિરુરપુઝા જેવી મુખ્ય નદીઓ, નહેરો અને પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) વહે છે. આ તટીય વિસ્તાર નારિયેળના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે. તટીય મેદાન પશ્ચિમ તરફ ખૂબ જ ધીમો ઢાળ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;&gt;{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title=Physical divisions of Malappuram |pages=21–22 |access-date=18 April 2020}}&lt;/ref&gt; પોન્નાની, એડપ્પલ, તિરુર, વલંચેરી, કુટ્ટીપ્પુરમ, તાનુર, તિરુરંગાડી અને પરપ્પનંગાડી સહિતના મુખ્ય શહેરો આ પ્રદેશમાં આવેલા છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ તિરુર તાલુકાના કલ્પકંચેરી ગામમાં (૧૦૪ મીટર) આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

મલપ્પુરમનો ઉબડખાબડ મેદાની પ્રદેશ, જે દરિયાકિનારાને સમાંતર આવેલો છે, તે તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં નાડાપુરમ-માવૂરના ઉબડખાબડ મેદાનો, પૂર્વમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન અને પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો, દક્ષિણમાં પટ્ટાંબી ઉબડખાબડ મેદાન અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ દરિયાકિનારા સાથે સીમાઓ બનાવે છે. કન્નમંગલમ ખાતે આવેલી નેનમિની ટેકરી (૪૭૮ મીટર) આ પ્રદેશનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે અને ઉત્તર ભાગમાં આવેલું વાઝાયૂર (૯૫ મીટર) સૌથી નીચું સ્થળ છે. અહીં કેટલીક ટેકરીઓ અને ઢોળાવો જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

[[File:Chekkunnu.jpg|thumb|એડાવાના ખાતે ચેકુન્નુ ટેકરીઓ]]

ચાલિયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલંબુર જંગલી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઊંચાણવાળા પ્રદેશો અને પૂર્વમાં મલપ્પુરમ ઊંચાણવાળા મેદાનો દ્વારા બનાવે છે. તે ચાલિયારના મધ્ય ભાગમાં આવે છે અને અલગ ટેકરીઓના સ્વરૂપમાં ઉતાર-ચઢાવ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

ચાલીયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ મેદાન સાથે બનાવે છે. તે ચાલીયાર નદીના મધ્ય પ્રવાહ વિસ્તાર હેઠળ આવે છે અને અહીં છૂટાછવાયા ટેકરાઓ સ્વરૂપે ઉંચા-નીચા ઢોળાવો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, જેને સંસ્થાનવાદી (બ્રિટિશ) રેકોર્ડ્સમાં નીલાંબુર ખીણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે તેની સીમા ઉત્તરમાં કોઝિકોડ અને વાયનાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, પૂર્વમાં તમિલનાડુ, દક્ષિણમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ અને પશ્ચિમમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન સાથે બનાવે છે. તે પશ્ચિમ ઘાટનો એક ભાગ છે. અહીં સમુદ્ર સપાટીથી ૧૦૦૦ મીટરથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતા અનેક શિખરો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; આ પ્રદેશની સૌથી વધુ ઊંચાઈ મુકુરુથી (૨૫૯૪ મીટર) ખાતે છે, જે કેરળ અને તમિલનાડુની સરહદ પર કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યની પૂર્વમાં આવેલી છે. સૌથી નીચું સ્થળ મામ્પાડ (૧૧૫ મીટર) ખાતે આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; નીલાંબુરનો આ ટેકરીઓ વાળો જંગલ વિસ્તાર નીલગિરી બાયોસ્ફિયર રિઝર્વનો એક ભાગ છે.

પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો ઉત્તરમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન, પૂર્વમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પાલક્કાડ ઘાટ અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ ઉબડખાબડ મેદાન સાથે સરહદ ધરાવે છે. અહીં ઘણી નાની છૂટીછવાયી ટેકરીઓ આવેલી છે, જેમાં કોડીકુથીમાલા પણ એક છે. કડાલુંડી નદી આ પ્રદેશમાંથી વહે છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ મક્કારાપરમ્બા ખાતે ૬૧૦ મીટર છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

=== દરિયા કિનારો ===
[[File:Light house in Ponnani.jpg|thumb|પોન્નાનીનું દીવાદાંડી]]

કેરળના જિલ્લાઓમાં દરિયાકિનારાની લંબાઈની દ્રષ્ટિએ મલપ્પુરમ ૭૦ કિમી (રાજ્યના કુલ દરિયાકિનારાના ૧૧.૮૭%) ના દરિયાકિનારા સાથે પાંચમું સ્થાન ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Coastline_2346.aspx |website=kerenvis.nic.in |title=The coastal area of Malappuram |access-date=30 November 2019 }}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમનો તટીય પટ્ટો ત્રણ નગરપાલિકા શહેરો—તાનુર, પોન્નાની અને પરપ્પનંગાડી, તેમજ આઠ ગ્રામ પંચાયતો—વલ્લીક્કુન્નૂ, તેનાલુર, નિરામરુથુર, વેટ્ટમ, મંગલમ, પુરાથુર, વેલિયાંકૌડ અને પેરુમ્બડપ્પુમાં ફેલાયેલો છે. જિલ્લાના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા પોન્નાની, તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને પદિંજરેક્કરા બીચ એ મુખ્ય મત્સ્યઉદ્યોગ કેન્દ્રો છે. જિલ્લાનો સમુદ્ર કિનારો સમુદ્રી સંપત્તિથી સમૃદ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;

અગાઉ આરબ વેપારીઓનું મનપસંદ સ્થળ હોવા ઉપરાંત, પોન્નાની ઘણા મુસ્લિમ અધ્યાત્મિક નેતાઓ માટે પણ આકર્ષક સ્થળ હતું, જેમણે અહીં ઈસ્લામના પ્રચારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ બંદર શહેર &quot;મલબારનું નાનું મક્કા&quot; તેમજ &quot;સોનાના સિક્કાઓનું શહેર&quot; તરીકે પણ ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;pkd&quot;&gt;{{cite book | author=M. K. Devassy | year=1965 | title=1961 Census Handbook- Palghat District
 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands | url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5667/1/51592_1961_PAL.pdf | access-date=11 March 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/the-mecca-of-malabar-ponnani-004132.html |website=nativeplanet.com |title=Ponnani, the Mecca of Malabar |date=24 October 2017 |access-date=19 April 2020}}&lt;/ref&gt; ફેબ્રુઆરી/એપ્રિલ મહિના દરમિયાન અહીં હજારો પ્રવાસી પક્ષીઓ આવે છે.

પોન્નાની પાસે બિય્યામ કાયલ આવેલું છે, જે જળરમતની સુવિધા ધરાવતો એક શાંત, હરિયાળીથી ઘેરાયેલો જળમાર્ગ છે. કનોલી કેનાલ પુથુપોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રને મળે છે. તટીય શહેર તાનુર પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં વેટ્ટથુનાડ સામ્રાજ્યની રાજધાની હતું, અને તે કેરળદેશપુરમ મંદિર માટે જાણીતું છે. પરપ્પનંગાડી પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં પરપ્પનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોનું મુખ્ય મથક હતું.

=== નદીઓ ===
[[File:View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg|thumbnail|ત્રિપરાંગોડ ખાતે ભરતપુઝા]]
[[File:Kadalundi river, Malappuram.jpg|thumb|મલપ્પુરમ ખાતે કડાલુંડી નદી]]

જિલ્લામાંથી વહેતી મુખ્ય નદીઓમાં ચાલીયાર, કડાલુંડી નદી, ભરતપુઝા અને તિરુર નદીનો સમાવેશ થાય છે. ચાલીયાર નદીની કુલ લંબાઈ લગભગ ૧૬૮ કિમી અને જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૨,૮૧૮ ચોરસ કિમી (૧,૦૮૮ ચોરસ માઈલ) છે. તે જિલ્લાના નીલાંબુર, મામ્પાડ, એડવન્ના, અરીકોડ અને વાઝક્કાડમાંથી પસાર થાય છે અને ત્યારબાદ કોઝિકોડ-મલપ્પુરમ જિલ્લાની સરહદ પર થઈને ચાલીયમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. નીલાંબુર તાલુકાની ખીણમાં ચાલીયાર નદીની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ચાલીયારની સૌથી મોટી સહાયક નદી કરીમપુઝા, ભરતપુઝાની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક થુથાપુઝા, અને કડાલુંડી નદીની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક ઓલીપુઝા પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કડાલુંડી નદી મેલાત્તુર, કીઝત્તુર, પાંડિક્કાડ, મંજેરી, મલપ્પુરમ, પાનાક્કાડ, પરપ્પુર, વેંગરા, તિરુરંગાડી, પરપ્પનંગાડી, વલ્લીક્કુન્નૂમાંથી પસાર થાય છે અને જિલ્લાની વાયવ્ય (ઉત્તર-પશ્ચિમ) સરહદ પર આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના કડાલુંડી નગરમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે.

તે ઓલીપ્પુઝા નદી અને વેલીયાર નદીના સંગમથી બને છે. કડાલુંડી નદી સાયલન્ટ વેલીની પશ્ચિમ સરહદે આવેલા [[પશ્ચિમ ઘાટ]]માંથી નીકળે છે અને આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કીઝત્તુર ખાતે ઓલીપ્પુઝા અને વેલીયાર એકબીજામાં ભળીને કડાલુંડી નદીનું નિર્માણ કરે છે. કડાલુંડી નદી એરનાડ અને વલ્લુવાનાડ વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે. આ નદી ૧૩૦ કિમીની લંબાઈ ધરાવે છે, જેનું જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૧,૧૧૪ ચોરસ કિમી (૪૩૦ ચોરસ માઈલ) છે અને તેનો કુલ જળ પ્રવાહ (રન-ઓફ) ૨,૧૮૯ મિલિયન ક્યુબિક ફીટ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ભરતપુઝા નદીની કુલ લંબાઈ ૨૦૯ કિમી છે. મલપ્પુરમ-પલક્કડ જિલ્લા સરહદ પર તે તેની સહાયક નદી થુથાપુઝા તરીકે થુથા, એલમકુલમ, પુલામન્થોલેમાંથી વહે છે અને પલ્લીપ્પુરમ ખાતે મુખ્ય નદીને મળે છે. ત્યારબાદ કેટલાક પાડોશી જિલ્લાઓમાંથી વહીને થિરુવેગપ્પુરાથી ફરીથી આ જિલ્લામાં પ્રવેશ કરે છે અને કુટ્ટીપ્પુરમ પહોંચે છે. ભરતપુઝા પોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. તિરુનાવાયા, કુટ્ટીપ્પુરમ, ત્રીપ્રંગોડ, ઇરિમબિલિયમ, થવાનુર અને પોન્નાની એ ભરતપુઝાના કિનારે આવેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ શહેરો છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

તિરુર નદી ૪૮ કિમી લાંબી છે. તે પોન્નાની નજીક પદિંજરેકારા ખાતે ભરતપુઝા સાથે ભળી જાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; આ મોટી નદીઓ ઉપરાંત, જિલ્લામાં 'પુરાપ્પરમ્બા નદી' નામની એક નાની નદી પણ છે, જે માત્ર ૮ કિમી લાંબી છે. તે કનોલી કેનાલ દ્વારા મુખ્ય નદીઓ સાથે જોડાયેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers in Malappuram district |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=23 November 2019 |website=malappuram.nic.in |archive-date=10 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210004256/https://malappuram.nic.in/about-district/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ઉપર વર્ણવેલી મુખ્ય નદીઓની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ તથા ઝરણાં પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે.

{{Panorama
|image   = Kadalundi Kadavu Bridge.jpg
|height  = 175
|alt     = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય
|caption = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય, જ્યાં તે અરબી સમુદ્રમાં ભળી જાય છે.
}}

અહીં ચાર મુખત્રિકોણ પ્રદેશો (નદીમુખ) આવેલા છે—પુરાથુર ખાતે પદિંજરેકારા અઝીમુખમ, જ્યાં ભરતપુઝા અને તિરુર નદીઓ એકબીજામાં ભળીને અરબી સમુદ્રને મળે છે; પુથુપોન્નાની ભૂશિર, જ્યાં કનોલી કેનાલ સમુદ્રમાં વહે છે; તાનુર ખાતે પુરાપુઝા અઝીમુખમ; અને જિલ્લાની વાયવ્ય સરહદે વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે આવેલું કડાલુંડી નગરમ અઝીમુખમ.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; બિય્યામ, વેલિયાંકૌડ, માનુર અને કોડિન્હી જેવા પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તટીય તાલુકાઓમાં આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન પોન્નાનીથી તિરુર રેલવે સ્ટેશન સુધી માલસામાનના પરિવહન માટે પોન્નાની કેનાલનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. કોડક્કલ ખાતે આવેલી બેસલ મિશનના કર્મચારીઓ દ્વારા પોન્નાની કેનાલ વિશે આ પ્રમાણે વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે:&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ineszupanov.com/ |title=Website of Ines Zupanov |access-date=13 September 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427041408/http://www.ineszupanov.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== આબોહવા ===
[[File:Monsoon Clouds - Manjeri and Pandalloor hill.jpg|left|thumbnail|પંડાલુર ટેકરીઓ પર ચોમાસાના વાદળો]]
[[File:Ottumpuram Beach.JPG|thumbnail|ઓટ્ટુમ્પુરમ બીચ, તાનુર.]]

જિલ્લાનું તાપમાન સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન લગભગ સ્થિર રહે છે. અહીં ઉષ્ણકટિબંધીય (ટ્રોપિકલ) આબોહવા છે. ટૂંકી શુષ્ક ઋતુ સાથે વર્ષના મોટાભાગના મહિનાઓમાં અહીં નોંધપાત્ર વરસાદ પડે છે. કોપન અને ગીગર (Köppen and Geiger) વર્ગીકરણ અનુસાર, આ આબોહવાને 'Am' તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. મલપ્પુરમમાં સરેરાશ વાર્ષિક તાપમાન ૨૭.૩ °C છે. એક વર્ષમાં, સરેરાશ વરસાદ ૨,૯૫૨ મિલીમીટર (૧૧૬.૨ ઇંચ) થાય છે. ઉનાળો સામાન્ય રીતે માર્ચથી મે સુધી રહે છે; ચોમાસું જૂનમાં શરૂ થાય છે અને સપ્ટેમ્બરમાં સમાપ્ત થાય છે. મલપ્પુરમમાં નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) અને ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) એમ બંને ચોમાસાનો વરસાદ થાય છે. શિયાળાની ઋતુ ડિસેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી સુધી હોય છે.&lt;ref name=&quot;MSN&quot;&gt;{{Cite web| url = http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx| title = MSN Weather| access-date = 29 November 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Climate chart&quot;&gt;&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;width:75%;&quot;&gt;

{{Weather box
| location              = મલ્લપુરમ
| width                 = 90% &lt;!-- Width parameter for wikitable, default width=90%. Leave blank for wikitable with no width defined. Set width=auto to fit the table in the next available space automatically. --&gt;
| metric first          = yes
| single line           = yes
| Jan high C            = 32.0
| Feb high C            = 32.9
| Mar high C            = 34.0
| Apr high C            = 33.8
| May high C            = 32.7
| Jun high C            = 29.3
| Jul high C            = 28.1
| Aug high C            = 28.7
| Sep high C            = 29.7
| Oct high C            = 30.3
| Nov high C            = 31.1
| Dec high C            = 31.4
| year high C           = 34.0
| Jan low C             = 21.8
| Feb low C             = 22.8
| Mar low C             = 24.4
| Apr low C             = 25.4
| May low C             = 25.1
| Jun low C             = 23.5
| Jul low C             = 22.8
| Aug low C             = 23.3
| Sep low C             = 23.3
| Oct low C             = 23.4
| Nov low C             = 23.1
| Dec low C             = 21.9
| year low C            = 21.8
| Jan precipitation mm  = 1
| Feb precipitation mm  = 9
| Mar precipitation mm  = 16
| Apr precipitation mm  = 101
| May precipitation mm  = 253
| Jun precipitation mm  = 666
| Jul precipitation mm  = 830
| Aug precipitation mm  = 398
| Sep precipitation mm  = 233
| Oct precipitation mm  = 281
| Nov precipitation mm  = 140
| Dec precipitation mm  = 24
| year precipitation mm = 2952
| source                =&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://en.climate-data.org/asia/india/kerala/malappuram-34234/ |website = en.climate-data.org |title = Climate of Malappuram |access-date = 30 November 2019}}&lt;/ref&gt;
| date                  = November 2019
}}
&lt;/div&gt;

== વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ ==
{{multiple image|align=left|direction = vertical|caption_align=left
| image1 = Nilambur Teak Garden.jpg |caption1= સાગનું સંગ્રહાલય (ટિક મ્યુઝિયમ)| image2 = Green Vallikkunnu.jpg|caption2= વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લીલા મેન્ગ્રોવ| image3 = Beeyam Kayal River near Athani.jpg |caption3 = પોન્નાની કોલે વેટલેન્ડ્સ, એડપ્પલ
}}

જિલ્લામાં વિવિધ પ્રકારની વન્યજીવ સૃષ્ટિ આવેલી છે અને પશ્ચિમ તરફ વહેતી અનેક નાની ટેકરીઓ, જંગલો, નદીઓ અને ઝરણાં, પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તેમજ ડાંગર, સોપારી, કાજુ, મરી, આદુ, કઠોળ, નારિયેળ, કેળાં, સાબુદાણા/કસાવો (ટેપિયોકા), ચા અને રબરના વાવેતરો આવેલા છે. નીલાંબુર ખાતે વિશ્વનો સૌથી જૂનો સાગનો વાવેતર વિસ્તાર 'કોનોલીઝ પ્લોટ' આવેલો છે. નીલાંબુર તેના સાગ મ્યુઝિયમ માટે પણ જાણીતું છે. નીલાંબુર સાગના વાવેતરો નજીક વાંસના વૃક્ષો વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. સાગ મ્યુઝિયમ સાથે એક જૈવ સંસાધન કુદરતી પાર્ક જોડાયેલો છે. મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીના જૂના વહીવટી રેકોર્ડમાં નોંધાયેલ છે કે તત્કાલીન મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીમાં સરકારની માલિકીનું સૌથી નોંધપાત્ર વાવેતર નીલાંબુર ખાતે ૧૮૪૪માં રોપવામાં આવેલું સાગનું વાવેતર હતું.&lt;ref name=&quot;Mbsp&quot;&gt;{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881–1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=9 June 2021 }}&lt;/ref&gt;

જિલ્લાના કુલ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી ક્ષેત્રફળમાંથી ૧,૦૩૪ ચોરસ કિમી (૩૯૯ ચોરસ માઈલ) (૨૯%) વિસ્તાર જંગલ ક્ષેત્ર ધરાવે છે. તે વધુ ગીચ કે ઓછું ગીચ હોઈ શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |website=industry.kerala.gov.in |title=Forest area of Malappuram }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) ભાગમાં ૭૫૮.૮૭ ચોરસ કિમી (૨૯૩.૦૦ ચોરસ માઈલ) નો વિશાળ જંગલ વિસ્તાર આવેલો છે. આમાંથી ૩૨૫.૩૩ ચોરસ કિમી (૧૨૫.૬૧ ચોરસ માઈલ) અનામત (આરક્ષિત) જંગલો છે અને બાકીનો નિહિત જંગલ (વેસ્ટેડ ફોરેસ્ટ) નો વિસ્તાર છે. આમાંથી ૮૦% પાનખર જંગલો છે જ્યારે બાકીના સદાબહાર જંગલો છે. આ જંગલ વિસ્તાર મુખ્યત્વે નીલાંબુર ઉપજિલ્લા (તાલુકા) માં કેન્દ્રિત છે, જે વાયનાડના પહાડી જિલ્લા, પશ્ચિમ ઘાટ અને તમિલનાડુના પહાડી વિસ્તારો (નીલગિરી) સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે.

નીલાંબુર જંગલ વિસ્તારમાં સાગ, સીસમ (રોઝવુડ) અને મહાગોની જેવા વૃક્ષો જોવા મળે છે. જંગલમાં વાંસની ટેકરીઓ વ્યાપક પ્રમાણમાં આવેલી છે. જિલ્લામાં આવેલું કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્ય રાજ્યનું સૌથી મોટું વન્યજીવ અભયારણ્ય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/karimpuzha-sanctuary-comes-into-being/article31984618.ece |website=The Hindu |title=The Karimpuzha Wildlife Sanctuary |access-date=5 July 2020 |date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://touristinindia.com/new-amarambalam-wildlife-sanctuary/ |website=touristinindia.com |title=The largest wildlife sanctuary of Kerala |date=19 February 2018 |access-date=5 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ન્યૂ અમરમ્બલમ આરક્ષિત જંગલ, જે કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યનો જ એક ભાગ છે, તે વિવિધ પ્રકારની પ્રાણીસૃષ્ટિ ધરાવે છે. જંગલોમાં હાથી, હરણ, વાઘ, વાંદરા, રીંછ, ભૂંડ, સસલા, પક્ષીઓ અને સરીસૃપો સહિતના વિવિધ પ્રાણીઓ જોવા મળે છે. અહીંથી મધ, ઔષધીય વનસ્પતિઓ અને મસાલા જેવી જંગલ પેદાશો પણ એકત્રિત કરવામાં આવે છે. નીલાંબુર ખીણમાં નેડુમકાયમ વર્ષા જંગલ પણ આવેલું છે.

આ જંગલોનું રક્ષણ બે વિભાગો દ્વારા કરવામાં આવે છે - નીલાંબુર ઉત્તર અને નીલાંબુર દક્ષિણ. કેરળ ફોરેસ્ટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (KFRI) નું એક ઉપકેન્દ્ર પણ નીલાંબુર ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના તટીય અને આંતરદેશિય (ઈનલેન્ડ) વિસ્તારોમાં જોવા મળતી માછલીઓની મુખ્ય જાતોમાં ઝીંગા (Prawn), ઓઇલ સરડીન, સિલ્વર બેલી, શાર્ક, કેટફિશ, મેકરેલ (બંગડા), સ્કેટ, ચેમ્બા, સોલ ફિશ, સીર ફિશ (સુરમાઈ) અને રિબનફિશનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુર સાગ એ પોતાની ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) મેળવનારી દેશની પ્રથમ જંગલ પેદાશ છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=First for forest produce, GI tag for Nilambur teak|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/first-for-forest-produce-gi-tag-for-nilambur-teak/articleshow/62320961.cms|last=T Ramavarman|date=1 January 2018|access-date=30 October 2020|work=The Times of India|archive-date=24 October 2020}}&lt;/ref&gt; તિરુરમાં મળી આવતા પાનનો એક પ્રકાર તિરુર વેટ્ટિલા પણ ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tirur-vettila-obtains-gi-tag/article29214761.ece |website=The Hindu |title=Tirur Vettila gets GI tag |date=21 August 2019 |access-date=19 April 2020 |last1=Muringatheri |first1=Mini }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના તટીય વિસ્તારમાં આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લગભગ ૫૦ એકરમાં ફેલાયેલું મેન્ગ્રોવનું જંગલ આવેલું છે. અન્ય તટીય વિસ્તારોમાં પણ મેન્ગ્રોવ વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.

કડાલુંડી પક્ષી અભયારણ્ય આ જિલ્લાની વલ્લીક્કુન્નૂ ગ્રામ પંચાયતમાં આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Flora and fauna of Malappuram |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=24 November 2019 |website=malappuram.nic.in |archive-date=10 February 2020 }}&lt;/ref&gt; કડાલુંડી-વલ્લીક્કુન્નૂ કમ્યુનિટી રિઝર્વ એ કેરળનું પ્રથમ કમ્યુનિટી રિઝર્વ છે, જેને હવે ઇકો-ટૂરિઝમ કેન્દ્ર તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.&lt;ref name=&quot;Vallikkunnu&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=onmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ૨૦૧૦માં પુરાથુર ખાતે આવેલા પદિંજરેકારા મુખત્રિકોણ પ્રદેશ (એસ્ટ્યુઅરી - નદીમુખ) માં પક્ષી અભયારણ્ય બનાવવાની દરખાસ્ત મૂકવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sudhi |first1=K. S. |title=Birds get 12 more havens in State |url=https://www.thehindu.com/news/national/Birds-get-12-more-havens-in-State/article16567247.ece/ |access-date=7 April 2021 |work=The Hindu |date=15 March 2010}}&lt;/ref&gt; તિરુનાવાયા તેના કમળના ખેતરો માટે જાણીતું છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Lotus fields of Tirunavaya|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/03/lotus-farming-muslim-kerala-hindu.html|last=Anupama Mili|date=4 September 2018|access-date=26 July 2020|work=Malayala Manorama}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}</text>
      <sha1>t9o9d89egyazcerpfpgcq2oqh0zyta4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903505</id>
      <parentid>903504</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T14:37:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ */</comment>
      <origin>903505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56287" sha1="nr9xa8k0xp4lin2uedsm84yoo1i8l64" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = મલપ્પુરમ જિલ્લો
| other_name = 
| settlement_type = જિલ્લો
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
 | photo2a      = Near Cherumb eco village.jpg
 | photo2b      = Kerala Houseboat (191490747).jpeg
 | photo3a      = Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg
 | photo3b      = Nilambur teak forest 3740.JPG
 | photo4a      = Chamravattam bridge kerala.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt;મંજેરી ટાઉન, પોન્નાની ખાતે બિયમ બેકવોટર તળાવ, નિલાંબુર ખાતે કોનોલીનો પ્લોટ, ચમરવટ્ટોમ રેગ્યુલેટર-કમ-બ્રિજ, વલ્લીકુન્નુ ખાતે કાદલુન્ડી નદીનું નદીમુખ, કારુવરકુંડુ
}}
| nickname = 
| image_map = India Kerala Malappuram district.svg
| mapframe = yes
| mapframe-point = none
| map_caption = '''[[કેરળ]]માં સ્થાન'''
| pushpin_map = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|11.03|N|76.05|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = ભારત
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = 
| established_title = જિલ્લાની રચના
| subdivision_type2 = 
| subdivision_name2 = 
| established_date = {{start date and age|df=yes|1969|06|16}}
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = મલપ્પુરમ
| founder = કેરળ સરકાર
| parts_type = રેવેન્યુ વિભાગ
| parts_style = para
| p1 = {{collapsible list|title=તાલુકા (૭)|
* એરનાડ
* કોંડોટ્ટી
* નિલંબુર
* પેરિંથલમન્ના
* પોન્નાની
* તિરુર
* તિરૂરંગાડી|}}
| government_type = જિલ્લા વહીવટ
| governing_body = 
| leader_title = જિલ્લા પ્રભારી મંત્રી
| leader_name = પી.કે.બશીર
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = ડૉ. વિનય ગોયલ (આઈએએસ)
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 3,554
| area_rank = ત્રીજો
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| elevation_max_m = ૨૫૯૪
| elevation_max_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt; મુકુર્થી
| elevation_min_m = 
| elevation_min_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt;
| population_total = ૪,૪૯૪,૯૯૮&lt;ref name=&quot;mlpdemo_2018&quot;&gt;{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=29 October 2020|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127040140/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = ૨૦૧૮
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = ૧૨૬૫
| population_rank = પ્રથમ
| population_demonym = 
| population_urban = ૪૪.૧૮ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| population_metro = ૧૭૨૯૫૨૨&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_title1 = {{nobold|લિંગ ગુણોત્તર (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info1 = ૧૦૯૮ [[female|♀]]/૧૦૦૦[[male|♂]]&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658/download/2280/DH_2011_3205_PART_A_DCHB_MALAPPURAM.pdf |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt;
| leader_name2 = ચૈત્રા ટેરેસા જોન આઈપીએસ
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| demographics1_title2 = {{nobold|સાક્ષરતા (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info2 = ૯૩.૫૭ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = {{nobold|[[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]}}
| registration_plate = '''KL-10''' [[મલપ્પુરમ]], &lt;br/&gt; '''KL-53''' પેરિંથલમન્ના, &lt;br/&gt; '''KL-54''' પોન્નાની, &lt;br/&gt; '''KL-55''' તિરુર,&lt;br/&gt; '''KL-65''' તિરુરંગાડી, &lt;br/&gt; '''KL-71''' નિલંબુર, &lt;br/&gt; '''KL-84''' કોંડોટ્ટી
| website = {{URL|malappuram.nic.in}}
| footnotes = 
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૪૯&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=niti.gov.in|access-date=25 May 2021|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525135510/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}} ·
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(2005)}}
| parts = {{unbulleted list|પેરિન્થલમન્ના|તિરુર|}}
}}

'''મલપ્પુરમ જિલ્લો''' અથવા માલાપુરમ જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા  [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે, જે ૭૦ કિલોમીટર (૪૩ માઇલ) લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવે છે. કેરળનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો આ જિલ્લો રાજ્યની કુલ વસ્તીના લગભગ ૧૩% લોકોનું ઘર છે. ૧૬ જૂન ૧૯૬૯ના રોજ રચાયેલો આ જિલ્લો આશરે ૩,૫૫૪ ચોરસ કિલોમીટર (૧,૩૭૨ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ કેરળનો ત્રીજો સૌથી મોટો જિલ્લો છે. તે એક તરફ [[પશ્ચિમ ઘાટ]] અને બીજી તરફ અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે. આ જિલ્લાને સાત તાલુકાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે: એરનાડ, કોંડોટ્ટી, નિલંબુર, પેરિંથલમન્ના, પોન્નાની, તિરુર અને તિરૂરંગાડી. મલપ્પુરમ જિલ્લાનું મુખ્યાલય [[મલપ્પુરમ]] નગર ખાતે આવેલું છે. 

અહીં મલયાલમ સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકાના પ્રારંભિક ગલ્ફ બૂમ (તેલ સમૃદ્ધિ) દરમિયાન આ જિલ્લામાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોએ ખાસ કરીને ફારસી અખાતના અરબ દેશોમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું. આથી, આ જિલ્લાનું અર્થતંત્ર મોટાપાયે પ્રવાસી મલયાલી સમુદાય દ્વારા મોકલવામાં આવતા નાણાં (રેમિટન્સ) પર નોંધપાત્ર રીતે નિર્ભર છે. મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઈ-સાક્ષર (e-literate) તેમજ પ્રથમ સાયબર-સાક્ષર જિલ્લો હતો. આ જિલ્લામાં ચાર મુખ્ય નદીઓ આવેલી છે: ભારથપ્પુઝા, ચાલિયાર, કડલુંડીપ્પુઝા અને તિરુર પુઝા, જેમાંથી પ્રથમ ત્રણ નદીઓ કેરળની પાંચ સૌથી લાંબી નદીઓમાં પણ સ્થાન ધરાવે છે.

મલપ્પુરમ મહાનગર ક્ષેત્ર એ કોચી, કાલિકટ અને થ્રિસુર શહેરી વિસ્તારો પછી કેરળનું ચોથું સૌથી મોટું શહેરી સમૂહ છે અને ૧.૭ મિલિયન (૧૭ લાખ) ની કુલ વસ્તી સાથે ભારતમાં ૨૫મા ક્રમે આવે છે. ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, જિલ્લાની ૪૪.૨% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં વસે છે. 'યુનિવર્સિટી ઓફ કાલિકટ' સહિત રાજ્યની ૪ યુનિવર્સિટીઓ ધરાવતું મલપ્પુરમ કેરળમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે. આ જિલ્લામાં ૨ મહેસૂલી વિભાગ, ૭ તાલુકા, ૧૨ નગરપાલિકા (મ્યુનિસિપાલિટી), ૧૫ બ્લોક, ૯૪ ગ્રામ પંચાયત અને ૧૬ કેરળ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન, મલપ્પુરમ વિદેશી અને ભારતીય સૈન્ય ટુકડીઓનું મુખ્યાલય બન્યું હતું. પાછળથી તે 'મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ' (M.S.P) નું વડું મથક બન્યું, જે અગાઉ ૧૮૮૫માં રચાયેલા 'મલપ્પુરમ સ્પેશિયલ ફોર્સ' તરીકે ઓળખાતું હતું. આ બળ રાજ્યમાં સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલીયન છે. વિશ્વનું સૌથી જૂનું સાગનું વાવેતર નિલંબુર ખાતે આવેલી ચાલિયાર ખીણમાં આવેલું છે. રાજ્યની સૌથી જૂની રેલ્વે લાઇન ૧૮૬૧માં તિરૂરથી ચાલિયમ સુધી નાખવામાં આવી હતી, જે તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને વલ્લીકુન્નુમાંથી પસાર થતી હતી. રાજ્યની બીજી રેલ્વે લાઇન પણ તે જ વર્ષે તિરૂરથી તિરુનાવાયા થઈને કુટ્ટીપ્પુરમ સુધી નાખવામાં આવી હતી. સંસ્થાનવાદી યુગમાં નાખવામાં આવેલી નિલંબુર-શોરાનુર લાઇન ભારતના સૌથી ટૂંકા અને ચિત્રમય (સુંદર) શોર્ટ ગેજ રેલ્વે માર્ગોમાંથી એક છે.

== નામકરણ અને વ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Valamangalam Pulpetta (386717435).jpg|thumbnail|જિલ્લામાં એક લાક્ષણિક ડુંગરાળ ભૂપ્રદેશ (પુલપટ્ટા નજીક)]]
[[File:Chaliyar Edavanna (251932360).jpg|thumbnail|એડવન્ના તરફ ચાલિયાર ટેકરીઓ]]

'મલપ્પુરમ' શબ્દનો મલયાલમ ભાષામાં અર્થ &quot;ટેકરીની ઉપર&quot; (Over the hill) થાય છે, જે આ જિલ્લાના વહીવટી મુખ્યાલય મલપ્પુરમની ભૌગોલિક સ્થિતિ પરથી ઉતરી આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|title=Malappuram, The Hill Top Town|date=30 June 2014|website=nativeplanet.com|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002725/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|title=Cultural counterpoint|date=24 March 2013|website=The Financial Express|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002847/https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; જિલ્લાનો મધ્યભાગ [[પશ્ચિમ ઘાટ]]થી દૂર આવેલી અસંખ્ય નાની-મોટી ટેકરીઓ જેવી કે, અરિમ્બ્રા ટેકરીઓ, અમ્મિનીક્કાડન ટેકરીઓ, ઓરાકમ ટેકરી, ચેરિયમ ટેકરીઓ, પંડાલુર ટેકરીઓ અને ચેક્કુન્નુ ટેકરીઓથી ઘેરાયેલો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|title=Hilly areas of Malappuram|date=7 May 2018|access-date=11 October 2020|website=Native Planet|last=Akash Singh|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017165621/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; નાળિયેરના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા રેતાળ દરિયાકાંઠાના મેદાનો આ સામાન્ય પહાડી ભૂપ્રદેશથી અલગ પડે છે.

== ભૂગોળ ==
[[File:Cherumb eco tourism village, Karuvarakundu India (3).JPG|left|thumb|alt=કરુવારકકુંડુનો પહાડી વિસ્તાર]]
[[File:Puthuponnani (2).JPG|thumb|alt=A beach|પુથુપોન્નાની મુનામ્બમ બીચ]]

ઉત્તર-પશ્ચિમમાં કોઝિકોડ જિલ્લો, ઉત્તર-પૂર્વમાં વાયનાડ જિલ્લો, પૂર્વમાં નીલગિરીની ટેકરીઓ, દક્ષિણ-પૂર્વમાં પાલક્કાડ જિલ્લો, દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં ત્રિશૂર જિલ્લો અને પશ્ચિમમાં અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલા મલપ્પુરમનું કુલ ભૌગોલિક ક્ષેત્રફળ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી છે, જે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ રાજ્યમાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે. આ જિલ્લો રાજ્યના કુલ વિસ્તારનો ૯.૧૫ % હિસ્સો ધરાવે છે. ભૌગોલિક નકશા પર આ જિલ્લો ૭૫°E – ૭૭°E રેખાંશ અને ૧૦°N – ૧૨°N અક્ષાંશ વચ્ચે આવેલો છે.

કેરળના અન્ય ભાગોની જેમ, મલપ્પુરમમાં પણ પશ્ચિમે અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર (નીચાણવાળો પ્રદેશ), મધ્યમાં મધ્યભૂમિ (મિડલેન્ડ) અને પૂર્વમાં પશ્ચિમ ઘાટથી ઘેરાયેલો પહાડી વિસ્તાર (હાઇલેન્ડ) આવેલો છે. કેરળના અન્ય જિલ્લાઓથી વિપરીત, મલપ્પુરમના મધ્યભૂમિ વિસ્તારમાં પણ વ્યાપકપણે પહાડી વિસ્તારો જોવા મળે છે.

નિલંબુર તાલુકા અને ઉટી તાલુકાની સરહદ પર આવેલું ૨,૫૫૪ મીટર ઊંચું 'મુકુરથી' શિખર મલપ્પુરમ જિલ્લાનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે. તે દક્ષિણ ભારતનું પાંચમું સૌથી ઊંચું શિખર છે, તેમજ અનામુડી (૨,૬૯૬ મીટર) અને મીસાપુલીમાલા (૨,૬૫૧ મીટર) પછી કેરળનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. ઇડુક્કી જિલ્લાની બહાર કેરળનું આ સૌથી ઊંચું શિખર પણ છે. મલપ્પુરમ-પાલક્કાડ-નીલગિરી જિલ્લા સરહદ નજીક આવેલું ૨,૩૮૩ મીટર ઊંચું 'અંગિન્ડા' શિખર બીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. મલપ્પુરમના નિલંબુર તાલુકા, વાયનાડ અને કોઝિકોડ જિલ્લાના થામારાસ્સેરી તાલુકા ત્રિ-ભેટા પર આવેલું ૨,૩૩૯ મીટર ઊંચું 'વાવુલ માલા' શિખર જિલ્લાનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે.

=== સરહદી તાલુકાઓ ===
* મલપ્પુરમ જિલ્લો ૫ જિલ્લાના નીચેના ૧૨ તાલુકાઓ સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે:
* વાયનાડ જિલ્લો: વાયથિરી તાલુકો
* કોઝિકોડ જિલ્લો: કોઝિકોડ અને થામારાસ્સેરી તાલુકા
* નીલગિરી જિલ્લો (તમિલનાડુ): પંડાલુર, ગુડાલુર, ઉટી અને કુંડાહ તાલુકા
* પલક્કડ જિલ્લો: પટ્ટાંબી, ઓટ્ટપાલમ અને મન્નરક્કાડ તાલુકા
* ત્રિશૂર જિલ્લો: ચાવક્કાડ અને કન્નમકુલમ તાલુકા

=== ભૂપ્રદેશ ===
ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, માટી, આબોહવા અને કુદરતી વનસ્પતિના આધારે, જિલ્લાને ૫ પેટા-સૂક્ષ્મ પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.:
* મલપ્પુરમ દરિયાકાંઠો
* ઉંચા-નીચા ખાડાટેકરાવાળા મેદાનો
* ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર
* નિલંબુરના જંગલવાળા પહાડો
* પેરિન્થલમન્નાના ઉંચા-નીચા ઉચ્ચપ્રદેશો

[[File:Chaliyar - Areekode Bridge.jpg|left|thumb|અરીકોડ ખાતે ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર]]
[[File:Map of Malappuram District (April 2021).svg|thumb|મલપ્પુરમ જિલ્લાનો નકશો]]

મલપ્પુરમ દરિયાકિનારો ઉત્તરમાં વલ્લીક્કુન્નૂથી લઈને દક્ષિણમાં પેરુમ્બડપ્પુ સુધીના મલપ્પુરમના સમગ્ર તટીય વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં કોઝિકોડ દરિયાકિનારા, પૂર્વમાં મલપ્પુરમના ઉબડખાબડ મેદાની વિસ્તાર, દક્ષિણમાં થ્રિસુર દરિયાકિનારા અને પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગર સાથે જોડાયેલી છે. આ પ્રદેશમાંથી ચાલીયાર, કડાલુંડી, ભરતપુઝા, તિરુરપુઝા જેવી મુખ્ય નદીઓ, નહેરો અને પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) વહે છે. આ તટીય વિસ્તાર નારિયેળના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે. તટીય મેદાન પશ્ચિમ તરફ ખૂબ જ ધીમો ઢાળ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;&gt;{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title=Physical divisions of Malappuram |pages=21–22 |access-date=18 April 2020}}&lt;/ref&gt; પોન્નાની, એડપ્પલ, તિરુર, વલંચેરી, કુટ્ટીપ્પુરમ, તાનુર, તિરુરંગાડી અને પરપ્પનંગાડી સહિતના મુખ્ય શહેરો આ પ્રદેશમાં આવેલા છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ તિરુર તાલુકાના કલ્પકંચેરી ગામમાં (૧૦૪ મીટર) આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

મલપ્પુરમનો ઉબડખાબડ મેદાની પ્રદેશ, જે દરિયાકિનારાને સમાંતર આવેલો છે, તે તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં નાડાપુરમ-માવૂરના ઉબડખાબડ મેદાનો, પૂર્વમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન અને પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો, દક્ષિણમાં પટ્ટાંબી ઉબડખાબડ મેદાન અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ દરિયાકિનારા સાથે સીમાઓ બનાવે છે. કન્નમંગલમ ખાતે આવેલી નેનમિની ટેકરી (૪૭૮ મીટર) આ પ્રદેશનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે અને ઉત્તર ભાગમાં આવેલું વાઝાયૂર (૯૫ મીટર) સૌથી નીચું સ્થળ છે. અહીં કેટલીક ટેકરીઓ અને ઢોળાવો જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

[[File:Chekkunnu.jpg|thumb|એડાવાના ખાતે ચેકુન્નુ ટેકરીઓ]]

ચાલિયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલંબુર જંગલી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઊંચાણવાળા પ્રદેશો અને પૂર્વમાં મલપ્પુરમ ઊંચાણવાળા મેદાનો દ્વારા બનાવે છે. તે ચાલિયારના મધ્ય ભાગમાં આવે છે અને અલગ ટેકરીઓના સ્વરૂપમાં ઉતાર-ચઢાવ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

ચાલીયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ મેદાન સાથે બનાવે છે. તે ચાલીયાર નદીના મધ્ય પ્રવાહ વિસ્તાર હેઠળ આવે છે અને અહીં છૂટાછવાયા ટેકરાઓ સ્વરૂપે ઉંચા-નીચા ઢોળાવો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, જેને સંસ્થાનવાદી (બ્રિટિશ) રેકોર્ડ્સમાં નીલાંબુર ખીણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે તેની સીમા ઉત્તરમાં કોઝિકોડ અને વાયનાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, પૂર્વમાં તમિલનાડુ, દક્ષિણમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ અને પશ્ચિમમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન સાથે બનાવે છે. તે પશ્ચિમ ઘાટનો એક ભાગ છે. અહીં સમુદ્ર સપાટીથી ૧૦૦૦ મીટરથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતા અનેક શિખરો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; આ પ્રદેશની સૌથી વધુ ઊંચાઈ મુકુરુથી (૨૫૯૪ મીટર) ખાતે છે, જે કેરળ અને તમિલનાડુની સરહદ પર કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યની પૂર્વમાં આવેલી છે. સૌથી નીચું સ્થળ મામ્પાડ (૧૧૫ મીટર) ખાતે આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; નીલાંબુરનો આ ટેકરીઓ વાળો જંગલ વિસ્તાર નીલગિરી બાયોસ્ફિયર રિઝર્વનો એક ભાગ છે.

પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો ઉત્તરમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન, પૂર્વમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પાલક્કાડ ઘાટ અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ ઉબડખાબડ મેદાન સાથે સરહદ ધરાવે છે. અહીં ઘણી નાની છૂટીછવાયી ટેકરીઓ આવેલી છે, જેમાં કોડીકુથીમાલા પણ એક છે. કડાલુંડી નદી આ પ્રદેશમાંથી વહે છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ મક્કારાપરમ્બા ખાતે ૬૧૦ મીટર છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

=== દરિયા કિનારો ===
[[File:Light house in Ponnani.jpg|thumb|પોન્નાનીનું દીવાદાંડી]]

કેરળના જિલ્લાઓમાં દરિયાકિનારાની લંબાઈની દ્રષ્ટિએ મલપ્પુરમ ૭૦ કિમી (રાજ્યના કુલ દરિયાકિનારાના ૧૧.૮૭%) ના દરિયાકિનારા સાથે પાંચમું સ્થાન ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Coastline_2346.aspx |website=kerenvis.nic.in |title=The coastal area of Malappuram |access-date=30 November 2019 }}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમનો તટીય પટ્ટો ત્રણ નગરપાલિકા શહેરો—તાનુર, પોન્નાની અને પરપ્પનંગાડી, તેમજ આઠ ગ્રામ પંચાયતો—વલ્લીક્કુન્નૂ, તેનાલુર, નિરામરુથુર, વેટ્ટમ, મંગલમ, પુરાથુર, વેલિયાંકૌડ અને પેરુમ્બડપ્પુમાં ફેલાયેલો છે. જિલ્લાના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા પોન્નાની, તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને પદિંજરેક્કરા બીચ એ મુખ્ય મત્સ્યઉદ્યોગ કેન્દ્રો છે. જિલ્લાનો સમુદ્ર કિનારો સમુદ્રી સંપત્તિથી સમૃદ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;

અગાઉ આરબ વેપારીઓનું મનપસંદ સ્થળ હોવા ઉપરાંત, પોન્નાની ઘણા મુસ્લિમ અધ્યાત્મિક નેતાઓ માટે પણ આકર્ષક સ્થળ હતું, જેમણે અહીં ઈસ્લામના પ્રચારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ બંદર શહેર &quot;મલબારનું નાનું મક્કા&quot; તેમજ &quot;સોનાના સિક્કાઓનું શહેર&quot; તરીકે પણ ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;pkd&quot;&gt;{{cite book | author=M. K. Devassy | year=1965 | title=1961 Census Handbook- Palghat District
 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands | url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5667/1/51592_1961_PAL.pdf | access-date=11 March 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/the-mecca-of-malabar-ponnani-004132.html |website=nativeplanet.com |title=Ponnani, the Mecca of Malabar |date=24 October 2017 |access-date=19 April 2020}}&lt;/ref&gt; ફેબ્રુઆરી/એપ્રિલ મહિના દરમિયાન અહીં હજારો પ્રવાસી પક્ષીઓ આવે છે.

પોન્નાની પાસે બિય્યામ કાયલ આવેલું છે, જે જળરમતની સુવિધા ધરાવતો એક શાંત, હરિયાળીથી ઘેરાયેલો જળમાર્ગ છે. કનોલી કેનાલ પુથુપોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રને મળે છે. તટીય શહેર તાનુર પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં વેટ્ટથુનાડ સામ્રાજ્યની રાજધાની હતું, અને તે કેરળદેશપુરમ મંદિર માટે જાણીતું છે. પરપ્પનંગાડી પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં પરપ્પનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોનું મુખ્ય મથક હતું.

=== નદીઓ ===
[[File:View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg|thumbnail|ત્રિપરાંગોડ ખાતે ભરતપુઝા]]
[[File:Kadalundi river, Malappuram.jpg|thumb|મલપ્પુરમ ખાતે કડાલુંડી નદી]]

જિલ્લામાંથી વહેતી મુખ્ય નદીઓમાં ચાલીયાર, કડાલુંડી નદી, ભરતપુઝા અને તિરુર નદીનો સમાવેશ થાય છે. ચાલીયાર નદીની કુલ લંબાઈ લગભગ ૧૬૮ કિમી અને જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૨,૮૧૮ ચોરસ કિમી (૧,૦૮૮ ચોરસ માઈલ) છે. તે જિલ્લાના નીલાંબુર, મામ્પાડ, એડવન્ના, અરીકોડ અને વાઝક્કાડમાંથી પસાર થાય છે અને ત્યારબાદ કોઝિકોડ-મલપ્પુરમ જિલ્લાની સરહદ પર થઈને ચાલીયમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. નીલાંબુર તાલુકાની ખીણમાં ચાલીયાર નદીની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ચાલીયારની સૌથી મોટી સહાયક નદી કરીમપુઝા, ભરતપુઝાની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક થુથાપુઝા, અને કડાલુંડી નદીની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક ઓલીપુઝા પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કડાલુંડી નદી મેલાત્તુર, કીઝત્તુર, પાંડિક્કાડ, મંજેરી, મલપ્પુરમ, પાનાક્કાડ, પરપ્પુર, વેંગરા, તિરુરંગાડી, પરપ્પનંગાડી, વલ્લીક્કુન્નૂમાંથી પસાર થાય છે અને જિલ્લાની વાયવ્ય (ઉત્તર-પશ્ચિમ) સરહદ પર આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના કડાલુંડી નગરમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે.

તે ઓલીપ્પુઝા નદી અને વેલીયાર નદીના સંગમથી બને છે. કડાલુંડી નદી સાયલન્ટ વેલીની પશ્ચિમ સરહદે આવેલા [[પશ્ચિમ ઘાટ]]માંથી નીકળે છે અને આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કીઝત્તુર ખાતે ઓલીપ્પુઝા અને વેલીયાર એકબીજામાં ભળીને કડાલુંડી નદીનું નિર્માણ કરે છે. કડાલુંડી નદી એરનાડ અને વલ્લુવાનાડ વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે. આ નદી ૧૩૦ કિમીની લંબાઈ ધરાવે છે, જેનું જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૧,૧૧૪ ચોરસ કિમી (૪૩૦ ચોરસ માઈલ) છે અને તેનો કુલ જળ પ્રવાહ (રન-ઓફ) ૨,૧૮૯ મિલિયન ક્યુબિક ફીટ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ભરતપુઝા નદીની કુલ લંબાઈ ૨૦૯ કિમી છે. મલપ્પુરમ-પલક્કડ જિલ્લા સરહદ પર તે તેની સહાયક નદી થુથાપુઝા તરીકે થુથા, એલમકુલમ, પુલામન્થોલેમાંથી વહે છે અને પલ્લીપ્પુરમ ખાતે મુખ્ય નદીને મળે છે. ત્યારબાદ કેટલાક પાડોશી જિલ્લાઓમાંથી વહીને થિરુવેગપ્પુરાથી ફરીથી આ જિલ્લામાં પ્રવેશ કરે છે અને કુટ્ટીપ્પુરમ પહોંચે છે. ભરતપુઝા પોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. તિરુનાવાયા, કુટ્ટીપ્પુરમ, ત્રીપ્રંગોડ, ઇરિમબિલિયમ, થવાનુર અને પોન્નાની એ ભરતપુઝાના કિનારે આવેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ શહેરો છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

તિરુર નદી ૪૮ કિમી લાંબી છે. તે પોન્નાની નજીક પદિંજરેકારા ખાતે ભરતપુઝા સાથે ભળી જાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; આ મોટી નદીઓ ઉપરાંત, જિલ્લામાં 'પુરાપ્પરમ્બા નદી' નામની એક નાની નદી પણ છે, જે માત્ર ૮ કિમી લાંબી છે. તે કનોલી કેનાલ દ્વારા મુખ્ય નદીઓ સાથે જોડાયેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers in Malappuram district |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=23 November 2019 |website=malappuram.nic.in |archive-date=10 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210004256/https://malappuram.nic.in/about-district/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ઉપર વર્ણવેલી મુખ્ય નદીઓની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ તથા ઝરણાં પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે.

{{Panorama
|image   = Kadalundi Kadavu Bridge.jpg
|height  = 175
|alt     = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય
|caption = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય, જ્યાં તે અરબી સમુદ્રમાં ભળી જાય છે.
}}

અહીં ચાર મુખત્રિકોણ પ્રદેશો (નદીમુખ) આવેલા છે—પુરાથુર ખાતે પદિંજરેકારા અઝીમુખમ, જ્યાં ભરતપુઝા અને તિરુર નદીઓ એકબીજામાં ભળીને અરબી સમુદ્રને મળે છે; પુથુપોન્નાની ભૂશિર, જ્યાં કનોલી કેનાલ સમુદ્રમાં વહે છે; તાનુર ખાતે પુરાપુઝા અઝીમુખમ; અને જિલ્લાની વાયવ્ય સરહદે વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે આવેલું કડાલુંડી નગરમ અઝીમુખમ.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; બિય્યામ, વેલિયાંકૌડ, માનુર અને કોડિન્હી જેવા પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તટીય તાલુકાઓમાં આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન પોન્નાનીથી તિરુર રેલવે સ્ટેશન સુધી માલસામાનના પરિવહન માટે પોન્નાની કેનાલનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. કોડક્કલ ખાતે આવેલી બેસલ મિશનના કર્મચારીઓ દ્વારા પોન્નાની કેનાલ વિશે આ પ્રમાણે વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે:&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ineszupanov.com/ |title=Website of Ines Zupanov |access-date=13 September 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427041408/http://www.ineszupanov.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== આબોહવા ===
[[File:Monsoon Clouds - Manjeri and Pandalloor hill.jpg|left|thumbnail|પંડાલુર ટેકરીઓ પર ચોમાસાના વાદળો]]
[[File:Ottumpuram Beach.JPG|thumbnail|ઓટ્ટુમ્પુરમ બીચ, તાનુર.]]

જિલ્લાનું તાપમાન સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન લગભગ સ્થિર રહે છે. અહીં ઉષ્ણકટિબંધીય (ટ્રોપિકલ) આબોહવા છે. ટૂંકી શુષ્ક ઋતુ સાથે વર્ષના મોટાભાગના મહિનાઓમાં અહીં નોંધપાત્ર વરસાદ પડે છે. કોપન અને ગીગર (Köppen and Geiger) વર્ગીકરણ અનુસાર, આ આબોહવાને 'Am' તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. મલપ્પુરમમાં સરેરાશ વાર્ષિક તાપમાન ૨૭.૩ °C છે. એક વર્ષમાં, સરેરાશ વરસાદ ૨,૯૫૨ મિલીમીટર (૧૧૬.૨ ઇંચ) થાય છે. ઉનાળો સામાન્ય રીતે માર્ચથી મે સુધી રહે છે; ચોમાસું જૂનમાં શરૂ થાય છે અને સપ્ટેમ્બરમાં સમાપ્ત થાય છે. મલપ્પુરમમાં નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) અને ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) એમ બંને ચોમાસાનો વરસાદ થાય છે. શિયાળાની ઋતુ ડિસેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી સુધી હોય છે.&lt;ref name=&quot;MSN&quot;&gt;{{Cite web| url = http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx| title = MSN Weather| access-date = 29 November 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Climate chart&quot;&gt;&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;width:75%;&quot;&gt;

{{Weather box
| location              = મલ્લપુરમ
| width                 = 90% &lt;!-- Width parameter for wikitable, default width=90%. Leave blank for wikitable with no width defined. Set width=auto to fit the table in the next available space automatically. --&gt;
| metric first          = yes
| single line           = yes
| Jan high C            = 32.0
| Feb high C            = 32.9
| Mar high C            = 34.0
| Apr high C            = 33.8
| May high C            = 32.7
| Jun high C            = 29.3
| Jul high C            = 28.1
| Aug high C            = 28.7
| Sep high C            = 29.7
| Oct high C            = 30.3
| Nov high C            = 31.1
| Dec high C            = 31.4
| year high C           = 34.0
| Jan low C             = 21.8
| Feb low C             = 22.8
| Mar low C             = 24.4
| Apr low C             = 25.4
| May low C             = 25.1
| Jun low C             = 23.5
| Jul low C             = 22.8
| Aug low C             = 23.3
| Sep low C             = 23.3
| Oct low C             = 23.4
| Nov low C             = 23.1
| Dec low C             = 21.9
| year low C            = 21.8
| Jan precipitation mm  = 1
| Feb precipitation mm  = 9
| Mar precipitation mm  = 16
| Apr precipitation mm  = 101
| May precipitation mm  = 253
| Jun precipitation mm  = 666
| Jul precipitation mm  = 830
| Aug precipitation mm  = 398
| Sep precipitation mm  = 233
| Oct precipitation mm  = 281
| Nov precipitation mm  = 140
| Dec precipitation mm  = 24
| year precipitation mm = 2952
| source                =&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://en.climate-data.org/asia/india/kerala/malappuram-34234/ |website = en.climate-data.org |title = Climate of Malappuram |access-date = 30 November 2019}}&lt;/ref&gt;
| date                  = November 2019
}}
&lt;/div&gt;

== વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ ==
{{multiple image|align=left|direction = vertical|caption_align=left
| image1 = Nilambur Teak Garden.jpg |caption1= સાગનું સંગ્રહાલય (ટિક મ્યુઝિયમ)| image2 = Green Vallikkunnu.jpg|caption2= વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લીલા મેન્ગ્રોવ| image3 = Beeyam Kayal River near Athani.jpg |caption3 = પોન્નાની કોલે વેટલેન્ડ્સ, એડપ્પલ
}}

જિલ્લામાં વિવિધ પ્રકારની વન્યજીવ સૃષ્ટિ આવેલી છે અને પશ્ચિમ તરફ વહેતી અનેક નાની ટેકરીઓ, જંગલો, નદીઓ અને ઝરણાં, પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તેમજ ડાંગર, સોપારી, કાજુ, મરી, આદુ, કઠોળ, નારિયેળ, કેળાં, સાબુદાણા/કસાવો (ટેપિયોકા), ચા અને રબરના વાવેતરો આવેલા છે. નીલાંબુર ખાતે વિશ્વનો સૌથી જૂનો સાગનો વાવેતર વિસ્તાર 'કોનોલીઝ પ્લોટ' આવેલો છે. નીલાંબુર તેના સાગ મ્યુઝિયમ માટે પણ જાણીતું છે. નીલાંબુર સાગના વાવેતરો નજીક વાંસના વૃક્ષો વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. સાગ મ્યુઝિયમ સાથે એક જૈવ સંસાધન કુદરતી પાર્ક જોડાયેલો છે. મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીના જૂના વહીવટી રેકોર્ડમાં નોંધાયેલ છે કે તત્કાલીન મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીમાં સરકારની માલિકીનું સૌથી નોંધપાત્ર વાવેતર નીલાંબુર ખાતે ૧૮૪૪માં રોપવામાં આવેલું સાગનું વાવેતર હતું.&lt;ref name=&quot;Mbsp&quot;&gt;{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881–1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=9 June 2021 }}&lt;/ref&gt;

જિલ્લાના કુલ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી ક્ષેત્રફળમાંથી ૧,૦૩૪ ચોરસ કિમી (૩૯૯ ચોરસ માઈલ) (૨૯%) વિસ્તાર જંગલ ક્ષેત્ર ધરાવે છે. તે વધુ ગીચ કે ઓછું ગીચ હોઈ શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |website=industry.kerala.gov.in |title=Forest area of Malappuram }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) ભાગમાં ૭૫૮.૮૭ ચોરસ કિમી (૨૯૩.૦૦ ચોરસ માઈલ) નો વિશાળ જંગલ વિસ્તાર આવેલો છે. આમાંથી ૩૨૫.૩૩ ચોરસ કિમી (૧૨૫.૬૧ ચોરસ માઈલ) અનામત (આરક્ષિત) જંગલો છે અને બાકીનો નિહિત જંગલ (વેસ્ટેડ ફોરેસ્ટ) નો વિસ્તાર છે. આમાંથી ૮૦% પાનખર જંગલો છે જ્યારે બાકીના સદાબહાર જંગલો છે. આ જંગલ વિસ્તાર મુખ્યત્વે નીલાંબુર ઉપજિલ્લા (તાલુકા) માં કેન્દ્રિત છે, જે વાયનાડના પહાડી જિલ્લા, પશ્ચિમ ઘાટ અને તમિલનાડુના પહાડી વિસ્તારો (નીલગિરી) સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે.

નીલાંબુર જંગલ વિસ્તારમાં સાગ, સીસમ (રોઝવુડ) અને મહાગોની જેવા વૃક્ષો જોવા મળે છે. જંગલમાં વાંસની ટેકરીઓ વ્યાપક પ્રમાણમાં આવેલી છે. જિલ્લામાં આવેલું કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્ય રાજ્યનું સૌથી મોટું વન્યજીવ અભયારણ્ય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/karimpuzha-sanctuary-comes-into-being/article31984618.ece |website=The Hindu |title=The Karimpuzha Wildlife Sanctuary |access-date=5 July 2020 |date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://touristinindia.com/new-amarambalam-wildlife-sanctuary/ |website=touristinindia.com |title=The largest wildlife sanctuary of Kerala |date=19 February 2018 |access-date=5 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ન્યૂ અમરમ્બલમ આરક્ષિત જંગલ, જે કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યનો જ એક ભાગ છે, તે વિવિધ પ્રકારની પ્રાણીસૃષ્ટિ ધરાવે છે. જંગલોમાં હાથી, હરણ, વાઘ, વાંદરા, રીંછ, ભૂંડ, સસલા, પક્ષીઓ અને સરીસૃપો સહિતના વિવિધ પ્રાણીઓ જોવા મળે છે. અહીંથી મધ, ઔષધીય વનસ્પતિઓ અને મસાલા જેવી જંગલ પેદાશો પણ એકત્રિત કરવામાં આવે છે. નીલાંબુર ખીણમાં નેડુમકાયમ વર્ષા જંગલ પણ આવેલું છે.

આ જંગલોનું રક્ષણ બે વિભાગો દ્વારા કરવામાં આવે છે - નીલાંબુર ઉત્તર અને નીલાંબુર દક્ષિણ. કેરળ ફોરેસ્ટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (KFRI) નું એક ઉપકેન્દ્ર પણ નીલાંબુર ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના તટીય અને આંતરદેશિય (ઈનલેન્ડ) વિસ્તારોમાં જોવા મળતી માછલીઓની મુખ્ય જાતોમાં ઝીંગા (Prawn), ઓઇલ સરડીન, સિલ્વર બેલી, શાર્ક, કેટફિશ, મેકરેલ (બંગડા), સ્કેટ, ચેમ્બા, સોલ ફિશ, સીર ફિશ (સુરમાઈ) અને રિબનફિશનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુર સાગ એ પોતાની ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) મેળવનારી દેશની પ્રથમ જંગલ પેદાશ છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=First for forest produce, GI tag for Nilambur teak|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/first-for-forest-produce-gi-tag-for-nilambur-teak/articleshow/62320961.cms|last=T Ramavarman|date=1 January 2018|access-date=30 October 2020|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; તિરુરમાં મળી આવતા પાનનો એક પ્રકાર તિરુર વેટ્ટિલા પણ ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tirur-vettila-obtains-gi-tag/article29214761.ece |website=The Hindu |title=Tirur Vettila gets GI tag |date=21 August 2019 |access-date=19 April 2020 |last1=Muringatheri |first1=Mini }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના તટીય વિસ્તારમાં આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લગભગ ૫૦ એકરમાં ફેલાયેલું મેન્ગ્રોવનું જંગલ આવેલું છે. અન્ય તટીય વિસ્તારોમાં પણ મેન્ગ્રોવ વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.

કડાલુંડી પક્ષી અભયારણ્ય આ જિલ્લાની વલ્લીક્કુન્નૂ ગ્રામ પંચાયતમાં આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Flora and fauna of Malappuram |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=24 November 2019 |website=malappuram.nic.in }}&lt;/ref&gt; કડાલુંડી-વલ્લીક્કુન્નૂ કમ્યુનિટી રિઝર્વ એ કેરળનું પ્રથમ કમ્યુનિટી રિઝર્વ છે, જેને હવે ઇકો-ટૂરિઝમ કેન્દ્ર તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.&lt;ref name=&quot;Vallikkunnu&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=onmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ૨૦૧૦માં પુરાથુર ખાતે આવેલા પદિંજરેકારા મુખત્રિકોણ પ્રદેશ (એસ્ટ્યુઅરી - નદીમુખ) માં પક્ષી અભયારણ્ય બનાવવાની દરખાસ્ત મૂકવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sudhi |first1=K. S. |title=Birds get 12 more havens in State |url=https://www.thehindu.com/news/national/Birds-get-12-more-havens-in-State/article16567247.ece/ |access-date=7 April 2021 |work=The Hindu |date=15 March 2010}}&lt;/ref&gt; તિરુનાવાયા તેના કમળના ખેતરો માટે જાણીતું છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Lotus fields of Tirunavaya|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/03/lotus-farming-muslim-kerala-hindu.html|last=Anupama Mili|date=4 September 2018|access-date=26 July 2020|work=Malayala Manorama}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}</text>
      <sha1>nr9xa8k0xp4lin2uedsm84yoo1i8l64</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903506</id>
      <parentid>903505</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T15:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* સંસ્કૃતિ */</comment>
      <origin>903506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61092" sha1="rbn279qklg8wmzpz3q0yroi50oq4aas" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = મલપ્પુરમ જિલ્લો
| other_name = 
| settlement_type = જિલ્લો
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
 | photo2a      = Near Cherumb eco village.jpg
 | photo2b      = Kerala Houseboat (191490747).jpeg
 | photo3a      = Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg
 | photo3b      = Nilambur teak forest 3740.JPG
 | photo4a      = Chamravattam bridge kerala.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt;મંજેરી ટાઉન, પોન્નાની ખાતે બિયમ બેકવોટર તળાવ, નિલાંબુર ખાતે કોનોલીનો પ્લોટ, ચમરવટ્ટોમ રેગ્યુલેટર-કમ-બ્રિજ, વલ્લીકુન્નુ ખાતે કાદલુન્ડી નદીનું નદીમુખ, કારુવરકુંડુ
}}
| nickname = 
| image_map = India Kerala Malappuram district.svg
| mapframe = yes
| mapframe-point = none
| map_caption = '''[[કેરળ]]માં સ્થાન'''
| pushpin_map = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|11.03|N|76.05|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = ભારત
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = 
| established_title = જિલ્લાની રચના
| subdivision_type2 = 
| subdivision_name2 = 
| established_date = {{start date and age|df=yes|1969|06|16}}
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = મલપ્પુરમ
| founder = કેરળ સરકાર
| parts_type = રેવેન્યુ વિભાગ
| parts_style = para
| p1 = {{collapsible list|title=તાલુકા (૭)|
* એરનાડ
* કોંડોટ્ટી
* નિલંબુર
* પેરિંથલમન્ના
* પોન્નાની
* તિરુર
* તિરૂરંગાડી|}}
| government_type = જિલ્લા વહીવટ
| governing_body = 
| leader_title = જિલ્લા પ્રભારી મંત્રી
| leader_name = પી.કે.બશીર
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = ડૉ. વિનય ગોયલ (આઈએએસ)
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 3,554
| area_rank = ત્રીજો
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| elevation_max_m = ૨૫૯૪
| elevation_max_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt; મુકુર્થી
| elevation_min_m = 
| elevation_min_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt;
| population_total = ૪,૪૯૪,૯૯૮&lt;ref name=&quot;mlpdemo_2018&quot;&gt;{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=29 October 2020|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127040140/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = ૨૦૧૮
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = ૧૨૬૫
| population_rank = પ્રથમ
| population_demonym = 
| population_urban = ૪૪.૧૮ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| population_metro = ૧૭૨૯૫૨૨&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_title1 = {{nobold|લિંગ ગુણોત્તર (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info1 = ૧૦૯૮ [[female|♀]]/૧૦૦૦[[male|♂]]&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658/download/2280/DH_2011_3205_PART_A_DCHB_MALAPPURAM.pdf |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt;
| leader_name2 = ચૈત્રા ટેરેસા જોન આઈપીએસ
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| demographics1_title2 = {{nobold|સાક્ષરતા (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info2 = ૯૩.૫૭ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = {{nobold|[[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]}}
| registration_plate = '''KL-10''' [[મલપ્પુરમ]], &lt;br/&gt; '''KL-53''' પેરિંથલમન્ના, &lt;br/&gt; '''KL-54''' પોન્નાની, &lt;br/&gt; '''KL-55''' તિરુર,&lt;br/&gt; '''KL-65''' તિરુરંગાડી, &lt;br/&gt; '''KL-71''' નિલંબુર, &lt;br/&gt; '''KL-84''' કોંડોટ્ટી
| website = {{URL|malappuram.nic.in}}
| footnotes = 
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૪૯&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=niti.gov.in|access-date=25 May 2021|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525135510/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}} ·
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(2005)}}
| parts = {{unbulleted list|પેરિન્થલમન્ના|તિરુર|}}
}}

'''મલપ્પુરમ જિલ્લો''' અથવા માલાપુરમ જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા  [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે, જે ૭૦ કિલોમીટર (૪૩ માઇલ) લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવે છે. કેરળનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો આ જિલ્લો રાજ્યની કુલ વસ્તીના લગભગ ૧૩% લોકોનું ઘર છે. ૧૬ જૂન ૧૯૬૯ના રોજ રચાયેલો આ જિલ્લો આશરે ૩,૫૫૪ ચોરસ કિલોમીટર (૧,૩૭૨ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ કેરળનો ત્રીજો સૌથી મોટો જિલ્લો છે. તે એક તરફ [[પશ્ચિમ ઘાટ]] અને બીજી તરફ અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે. આ જિલ્લાને સાત તાલુકાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે: એરનાડ, કોંડોટ્ટી, નિલંબુર, પેરિંથલમન્ના, પોન્નાની, તિરુર અને તિરૂરંગાડી. મલપ્પુરમ જિલ્લાનું મુખ્યાલય [[મલપ્પુરમ]] નગર ખાતે આવેલું છે. 

અહીં મલયાલમ સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકાના પ્રારંભિક ગલ્ફ બૂમ (તેલ સમૃદ્ધિ) દરમિયાન આ જિલ્લામાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોએ ખાસ કરીને ફારસી અખાતના અરબ દેશોમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું. આથી, આ જિલ્લાનું અર્થતંત્ર મોટાપાયે પ્રવાસી મલયાલી સમુદાય દ્વારા મોકલવામાં આવતા નાણાં (રેમિટન્સ) પર નોંધપાત્ર રીતે નિર્ભર છે. મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઈ-સાક્ષર (e-literate) તેમજ પ્રથમ સાયબર-સાક્ષર જિલ્લો હતો. આ જિલ્લામાં ચાર મુખ્ય નદીઓ આવેલી છે: ભારથપ્પુઝા, ચાલિયાર, કડલુંડીપ્પુઝા અને તિરુર પુઝા, જેમાંથી પ્રથમ ત્રણ નદીઓ કેરળની પાંચ સૌથી લાંબી નદીઓમાં પણ સ્થાન ધરાવે છે.

મલપ્પુરમ મહાનગર ક્ષેત્ર એ કોચી, કાલિકટ અને થ્રિસુર શહેરી વિસ્તારો પછી કેરળનું ચોથું સૌથી મોટું શહેરી સમૂહ છે અને ૧.૭ મિલિયન (૧૭ લાખ) ની કુલ વસ્તી સાથે ભારતમાં ૨૫મા ક્રમે આવે છે. ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, જિલ્લાની ૪૪.૨% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં વસે છે. 'યુનિવર્સિટી ઓફ કાલિકટ' સહિત રાજ્યની ૪ યુનિવર્સિટીઓ ધરાવતું મલપ્પુરમ કેરળમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે. આ જિલ્લામાં ૨ મહેસૂલી વિભાગ, ૭ તાલુકા, ૧૨ નગરપાલિકા (મ્યુનિસિપાલિટી), ૧૫ બ્લોક, ૯૪ ગ્રામ પંચાયત અને ૧૬ કેરળ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન, મલપ્પુરમ વિદેશી અને ભારતીય સૈન્ય ટુકડીઓનું મુખ્યાલય બન્યું હતું. પાછળથી તે 'મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ' (M.S.P) નું વડું મથક બન્યું, જે અગાઉ ૧૮૮૫માં રચાયેલા 'મલપ્પુરમ સ્પેશિયલ ફોર્સ' તરીકે ઓળખાતું હતું. આ બળ રાજ્યમાં સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલીયન છે. વિશ્વનું સૌથી જૂનું સાગનું વાવેતર નિલંબુર ખાતે આવેલી ચાલિયાર ખીણમાં આવેલું છે. રાજ્યની સૌથી જૂની રેલ્વે લાઇન ૧૮૬૧માં તિરૂરથી ચાલિયમ સુધી નાખવામાં આવી હતી, જે તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને વલ્લીકુન્નુમાંથી પસાર થતી હતી. રાજ્યની બીજી રેલ્વે લાઇન પણ તે જ વર્ષે તિરૂરથી તિરુનાવાયા થઈને કુટ્ટીપ્પુરમ સુધી નાખવામાં આવી હતી. સંસ્થાનવાદી યુગમાં નાખવામાં આવેલી નિલંબુર-શોરાનુર લાઇન ભારતના સૌથી ટૂંકા અને ચિત્રમય (સુંદર) શોર્ટ ગેજ રેલ્વે માર્ગોમાંથી એક છે.

== નામકરણ અને વ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Valamangalam Pulpetta (386717435).jpg|thumbnail|જિલ્લામાં એક લાક્ષણિક ડુંગરાળ ભૂપ્રદેશ (પુલપટ્ટા નજીક)]]
[[File:Chaliyar Edavanna (251932360).jpg|thumbnail|એડવન્ના તરફ ચાલિયાર ટેકરીઓ]]

'મલપ્પુરમ' શબ્દનો મલયાલમ ભાષામાં અર્થ &quot;ટેકરીની ઉપર&quot; (Over the hill) થાય છે, જે આ જિલ્લાના વહીવટી મુખ્યાલય મલપ્પુરમની ભૌગોલિક સ્થિતિ પરથી ઉતરી આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|title=Malappuram, The Hill Top Town|date=30 June 2014|website=nativeplanet.com|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002725/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|title=Cultural counterpoint|date=24 March 2013|website=The Financial Express|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002847/https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; જિલ્લાનો મધ્યભાગ [[પશ્ચિમ ઘાટ]]થી દૂર આવેલી અસંખ્ય નાની-મોટી ટેકરીઓ જેવી કે, અરિમ્બ્રા ટેકરીઓ, અમ્મિનીક્કાડન ટેકરીઓ, ઓરાકમ ટેકરી, ચેરિયમ ટેકરીઓ, પંડાલુર ટેકરીઓ અને ચેક્કુન્નુ ટેકરીઓથી ઘેરાયેલો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|title=Hilly areas of Malappuram|date=7 May 2018|access-date=11 October 2020|website=Native Planet|last=Akash Singh|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017165621/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; નાળિયેરના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા રેતાળ દરિયાકાંઠાના મેદાનો આ સામાન્ય પહાડી ભૂપ્રદેશથી અલગ પડે છે.

== ભૂગોળ ==
[[File:Cherumb eco tourism village, Karuvarakundu India (3).JPG|left|thumb|alt=કરુવારકકુંડુનો પહાડી વિસ્તાર]]
[[File:Puthuponnani (2).JPG|thumb|alt=A beach|પુથુપોન્નાની મુનામ્બમ બીચ]]

ઉત્તર-પશ્ચિમમાં કોઝિકોડ જિલ્લો, ઉત્તર-પૂર્વમાં વાયનાડ જિલ્લો, પૂર્વમાં નીલગિરીની ટેકરીઓ, દક્ષિણ-પૂર્વમાં પાલક્કાડ જિલ્લો, દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં ત્રિશૂર જિલ્લો અને પશ્ચિમમાં અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલા મલપ્પુરમનું કુલ ભૌગોલિક ક્ષેત્રફળ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી છે, જે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ રાજ્યમાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે. આ જિલ્લો રાજ્યના કુલ વિસ્તારનો ૯.૧૫ % હિસ્સો ધરાવે છે. ભૌગોલિક નકશા પર આ જિલ્લો ૭૫°E – ૭૭°E રેખાંશ અને ૧૦°N – ૧૨°N અક્ષાંશ વચ્ચે આવેલો છે.

કેરળના અન્ય ભાગોની જેમ, મલપ્પુરમમાં પણ પશ્ચિમે અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર (નીચાણવાળો પ્રદેશ), મધ્યમાં મધ્યભૂમિ (મિડલેન્ડ) અને પૂર્વમાં પશ્ચિમ ઘાટથી ઘેરાયેલો પહાડી વિસ્તાર (હાઇલેન્ડ) આવેલો છે. કેરળના અન્ય જિલ્લાઓથી વિપરીત, મલપ્પુરમના મધ્યભૂમિ વિસ્તારમાં પણ વ્યાપકપણે પહાડી વિસ્તારો જોવા મળે છે.

નિલંબુર તાલુકા અને ઉટી તાલુકાની સરહદ પર આવેલું ૨,૫૫૪ મીટર ઊંચું 'મુકુરથી' શિખર મલપ્પુરમ જિલ્લાનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે. તે દક્ષિણ ભારતનું પાંચમું સૌથી ઊંચું શિખર છે, તેમજ અનામુડી (૨,૬૯૬ મીટર) અને મીસાપુલીમાલા (૨,૬૫૧ મીટર) પછી કેરળનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. ઇડુક્કી જિલ્લાની બહાર કેરળનું આ સૌથી ઊંચું શિખર પણ છે. મલપ્પુરમ-પાલક્કાડ-નીલગિરી જિલ્લા સરહદ નજીક આવેલું ૨,૩૮૩ મીટર ઊંચું 'અંગિન્ડા' શિખર બીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. મલપ્પુરમના નિલંબુર તાલુકા, વાયનાડ અને કોઝિકોડ જિલ્લાના થામારાસ્સેરી તાલુકા ત્રિ-ભેટા પર આવેલું ૨,૩૩૯ મીટર ઊંચું 'વાવુલ માલા' શિખર જિલ્લાનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે.

=== સરહદી તાલુકાઓ ===
* મલપ્પુરમ જિલ્લો ૫ જિલ્લાના નીચેના ૧૨ તાલુકાઓ સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે:
* વાયનાડ જિલ્લો: વાયથિરી તાલુકો
* કોઝિકોડ જિલ્લો: કોઝિકોડ અને થામારાસ્સેરી તાલુકા
* નીલગિરી જિલ્લો (તમિલનાડુ): પંડાલુર, ગુડાલુર, ઉટી અને કુંડાહ તાલુકા
* પલક્કડ જિલ્લો: પટ્ટાંબી, ઓટ્ટપાલમ અને મન્નરક્કાડ તાલુકા
* ત્રિશૂર જિલ્લો: ચાવક્કાડ અને કન્નમકુલમ તાલુકા

=== ભૂપ્રદેશ ===
ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, માટી, આબોહવા અને કુદરતી વનસ્પતિના આધારે, જિલ્લાને ૫ પેટા-સૂક્ષ્મ પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.:
* મલપ્પુરમ દરિયાકાંઠો
* ઉંચા-નીચા ખાડાટેકરાવાળા મેદાનો
* ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર
* નિલંબુરના જંગલવાળા પહાડો
* પેરિન્થલમન્નાના ઉંચા-નીચા ઉચ્ચપ્રદેશો

[[File:Chaliyar - Areekode Bridge.jpg|left|thumb|અરીકોડ ખાતે ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર]]
[[File:Map of Malappuram District (April 2021).svg|thumb|મલપ્પુરમ જિલ્લાનો નકશો]]

મલપ્પુરમ દરિયાકિનારો ઉત્તરમાં વલ્લીક્કુન્નૂથી લઈને દક્ષિણમાં પેરુમ્બડપ્પુ સુધીના મલપ્પુરમના સમગ્ર તટીય વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં કોઝિકોડ દરિયાકિનારા, પૂર્વમાં મલપ્પુરમના ઉબડખાબડ મેદાની વિસ્તાર, દક્ષિણમાં થ્રિસુર દરિયાકિનારા અને પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગર સાથે જોડાયેલી છે. આ પ્રદેશમાંથી ચાલીયાર, કડાલુંડી, ભરતપુઝા, તિરુરપુઝા જેવી મુખ્ય નદીઓ, નહેરો અને પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) વહે છે. આ તટીય વિસ્તાર નારિયેળના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે. તટીય મેદાન પશ્ચિમ તરફ ખૂબ જ ધીમો ઢાળ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;&gt;{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title=Physical divisions of Malappuram |pages=21–22 |access-date=18 April 2020}}&lt;/ref&gt; પોન્નાની, એડપ્પલ, તિરુર, વલંચેરી, કુટ્ટીપ્પુરમ, તાનુર, તિરુરંગાડી અને પરપ્પનંગાડી સહિતના મુખ્ય શહેરો આ પ્રદેશમાં આવેલા છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ તિરુર તાલુકાના કલ્પકંચેરી ગામમાં (૧૦૪ મીટર) આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

મલપ્પુરમનો ઉબડખાબડ મેદાની પ્રદેશ, જે દરિયાકિનારાને સમાંતર આવેલો છે, તે તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં નાડાપુરમ-માવૂરના ઉબડખાબડ મેદાનો, પૂર્વમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન અને પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો, દક્ષિણમાં પટ્ટાંબી ઉબડખાબડ મેદાન અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ દરિયાકિનારા સાથે સીમાઓ બનાવે છે. કન્નમંગલમ ખાતે આવેલી નેનમિની ટેકરી (૪૭૮ મીટર) આ પ્રદેશનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે અને ઉત્તર ભાગમાં આવેલું વાઝાયૂર (૯૫ મીટર) સૌથી નીચું સ્થળ છે. અહીં કેટલીક ટેકરીઓ અને ઢોળાવો જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

[[File:Chekkunnu.jpg|thumb|એડાવાના ખાતે ચેકુન્નુ ટેકરીઓ]]

ચાલિયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલંબુર જંગલી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઊંચાણવાળા પ્રદેશો અને પૂર્વમાં મલપ્પુરમ ઊંચાણવાળા મેદાનો દ્વારા બનાવે છે. તે ચાલિયારના મધ્ય ભાગમાં આવે છે અને અલગ ટેકરીઓના સ્વરૂપમાં ઉતાર-ચઢાવ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

ચાલીયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ મેદાન સાથે બનાવે છે. તે ચાલીયાર નદીના મધ્ય પ્રવાહ વિસ્તાર હેઠળ આવે છે અને અહીં છૂટાછવાયા ટેકરાઓ સ્વરૂપે ઉંચા-નીચા ઢોળાવો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, જેને સંસ્થાનવાદી (બ્રિટિશ) રેકોર્ડ્સમાં નીલાંબુર ખીણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે તેની સીમા ઉત્તરમાં કોઝિકોડ અને વાયનાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, પૂર્વમાં તમિલનાડુ, દક્ષિણમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ અને પશ્ચિમમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન સાથે બનાવે છે. તે પશ્ચિમ ઘાટનો એક ભાગ છે. અહીં સમુદ્ર સપાટીથી ૧૦૦૦ મીટરથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતા અનેક શિખરો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; આ પ્રદેશની સૌથી વધુ ઊંચાઈ મુકુરુથી (૨૫૯૪ મીટર) ખાતે છે, જે કેરળ અને તમિલનાડુની સરહદ પર કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યની પૂર્વમાં આવેલી છે. સૌથી નીચું સ્થળ મામ્પાડ (૧૧૫ મીટર) ખાતે આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; નીલાંબુરનો આ ટેકરીઓ વાળો જંગલ વિસ્તાર નીલગિરી બાયોસ્ફિયર રિઝર્વનો એક ભાગ છે.

પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો ઉત્તરમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન, પૂર્વમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પાલક્કાડ ઘાટ અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ ઉબડખાબડ મેદાન સાથે સરહદ ધરાવે છે. અહીં ઘણી નાની છૂટીછવાયી ટેકરીઓ આવેલી છે, જેમાં કોડીકુથીમાલા પણ એક છે. કડાલુંડી નદી આ પ્રદેશમાંથી વહે છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ મક્કારાપરમ્બા ખાતે ૬૧૦ મીટર છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

=== દરિયા કિનારો ===
[[File:Light house in Ponnani.jpg|thumb|પોન્નાનીનું દીવાદાંડી]]

કેરળના જિલ્લાઓમાં દરિયાકિનારાની લંબાઈની દ્રષ્ટિએ મલપ્પુરમ ૭૦ કિમી (રાજ્યના કુલ દરિયાકિનારાના ૧૧.૮૭%) ના દરિયાકિનારા સાથે પાંચમું સ્થાન ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Coastline_2346.aspx |website=kerenvis.nic.in |title=The coastal area of Malappuram |access-date=30 November 2019 }}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમનો તટીય પટ્ટો ત્રણ નગરપાલિકા શહેરો—તાનુર, પોન્નાની અને પરપ્પનંગાડી, તેમજ આઠ ગ્રામ પંચાયતો—વલ્લીક્કુન્નૂ, તેનાલુર, નિરામરુથુર, વેટ્ટમ, મંગલમ, પુરાથુર, વેલિયાંકૌડ અને પેરુમ્બડપ્પુમાં ફેલાયેલો છે. જિલ્લાના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા પોન્નાની, તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને પદિંજરેક્કરા બીચ એ મુખ્ય મત્સ્યઉદ્યોગ કેન્દ્રો છે. જિલ્લાનો સમુદ્ર કિનારો સમુદ્રી સંપત્તિથી સમૃદ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;

અગાઉ આરબ વેપારીઓનું મનપસંદ સ્થળ હોવા ઉપરાંત, પોન્નાની ઘણા મુસ્લિમ અધ્યાત્મિક નેતાઓ માટે પણ આકર્ષક સ્થળ હતું, જેમણે અહીં ઈસ્લામના પ્રચારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ બંદર શહેર &quot;મલબારનું નાનું મક્કા&quot; તેમજ &quot;સોનાના સિક્કાઓનું શહેર&quot; તરીકે પણ ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;pkd&quot;&gt;{{cite book | author=M. K. Devassy | year=1965 | title=1961 Census Handbook- Palghat District
 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands | url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5667/1/51592_1961_PAL.pdf | access-date=11 March 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/the-mecca-of-malabar-ponnani-004132.html |website=nativeplanet.com |title=Ponnani, the Mecca of Malabar |date=24 October 2017 |access-date=19 April 2020}}&lt;/ref&gt; ફેબ્રુઆરી/એપ્રિલ મહિના દરમિયાન અહીં હજારો પ્રવાસી પક્ષીઓ આવે છે.

પોન્નાની પાસે બિય્યામ કાયલ આવેલું છે, જે જળરમતની સુવિધા ધરાવતો એક શાંત, હરિયાળીથી ઘેરાયેલો જળમાર્ગ છે. કનોલી કેનાલ પુથુપોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રને મળે છે. તટીય શહેર તાનુર પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં વેટ્ટથુનાડ સામ્રાજ્યની રાજધાની હતું, અને તે કેરળદેશપુરમ મંદિર માટે જાણીતું છે. પરપ્પનંગાડી પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં પરપ્પનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોનું મુખ્ય મથક હતું.

=== નદીઓ ===
[[File:View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg|thumbnail|ત્રિપરાંગોડ ખાતે ભરતપુઝા]]
[[File:Kadalundi river, Malappuram.jpg|thumb|મલપ્પુરમ ખાતે કડાલુંડી નદી]]

જિલ્લામાંથી વહેતી મુખ્ય નદીઓમાં ચાલીયાર, કડાલુંડી નદી, ભરતપુઝા અને તિરુર નદીનો સમાવેશ થાય છે. ચાલીયાર નદીની કુલ લંબાઈ લગભગ ૧૬૮ કિમી અને જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૨,૮૧૮ ચોરસ કિમી (૧,૦૮૮ ચોરસ માઈલ) છે. તે જિલ્લાના નીલાંબુર, મામ્પાડ, એડવન્ના, અરીકોડ અને વાઝક્કાડમાંથી પસાર થાય છે અને ત્યારબાદ કોઝિકોડ-મલપ્પુરમ જિલ્લાની સરહદ પર થઈને ચાલીયમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. નીલાંબુર તાલુકાની ખીણમાં ચાલીયાર નદીની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ચાલીયારની સૌથી મોટી સહાયક નદી કરીમપુઝા, ભરતપુઝાની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક થુથાપુઝા, અને કડાલુંડી નદીની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક ઓલીપુઝા પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કડાલુંડી નદી મેલાત્તુર, કીઝત્તુર, પાંડિક્કાડ, મંજેરી, મલપ્પુરમ, પાનાક્કાડ, પરપ્પુર, વેંગરા, તિરુરંગાડી, પરપ્પનંગાડી, વલ્લીક્કુન્નૂમાંથી પસાર થાય છે અને જિલ્લાની વાયવ્ય (ઉત્તર-પશ્ચિમ) સરહદ પર આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના કડાલુંડી નગરમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે.

તે ઓલીપ્પુઝા નદી અને વેલીયાર નદીના સંગમથી બને છે. કડાલુંડી નદી સાયલન્ટ વેલીની પશ્ચિમ સરહદે આવેલા [[પશ્ચિમ ઘાટ]]માંથી નીકળે છે અને આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કીઝત્તુર ખાતે ઓલીપ્પુઝા અને વેલીયાર એકબીજામાં ભળીને કડાલુંડી નદીનું નિર્માણ કરે છે. કડાલુંડી નદી એરનાડ અને વલ્લુવાનાડ વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે. આ નદી ૧૩૦ કિમીની લંબાઈ ધરાવે છે, જેનું જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૧,૧૧૪ ચોરસ કિમી (૪૩૦ ચોરસ માઈલ) છે અને તેનો કુલ જળ પ્રવાહ (રન-ઓફ) ૨,૧૮૯ મિલિયન ક્યુબિક ફીટ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ભરતપુઝા નદીની કુલ લંબાઈ ૨૦૯ કિમી છે. મલપ્પુરમ-પલક્કડ જિલ્લા સરહદ પર તે તેની સહાયક નદી થુથાપુઝા તરીકે થુથા, એલમકુલમ, પુલામન્થોલેમાંથી વહે છે અને પલ્લીપ્પુરમ ખાતે મુખ્ય નદીને મળે છે. ત્યારબાદ કેટલાક પાડોશી જિલ્લાઓમાંથી વહીને થિરુવેગપ્પુરાથી ફરીથી આ જિલ્લામાં પ્રવેશ કરે છે અને કુટ્ટીપ્પુરમ પહોંચે છે. ભરતપુઝા પોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. તિરુનાવાયા, કુટ્ટીપ્પુરમ, ત્રીપ્રંગોડ, ઇરિમબિલિયમ, થવાનુર અને પોન્નાની એ ભરતપુઝાના કિનારે આવેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ શહેરો છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

તિરુર નદી ૪૮ કિમી લાંબી છે. તે પોન્નાની નજીક પદિંજરેકારા ખાતે ભરતપુઝા સાથે ભળી જાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; આ મોટી નદીઓ ઉપરાંત, જિલ્લામાં 'પુરાપ્પરમ્બા નદી' નામની એક નાની નદી પણ છે, જે માત્ર ૮ કિમી લાંબી છે. તે કનોલી કેનાલ દ્વારા મુખ્ય નદીઓ સાથે જોડાયેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers in Malappuram district |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=23 November 2019 |website=malappuram.nic.in |archive-date=10 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210004256/https://malappuram.nic.in/about-district/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ઉપર વર્ણવેલી મુખ્ય નદીઓની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ તથા ઝરણાં પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે.

{{Panorama
|image   = Kadalundi Kadavu Bridge.jpg
|height  = 175
|alt     = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય
|caption = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય, જ્યાં તે અરબી સમુદ્રમાં ભળી જાય છે.
}}

અહીં ચાર મુખત્રિકોણ પ્રદેશો (નદીમુખ) આવેલા છે—પુરાથુર ખાતે પદિંજરેકારા અઝીમુખમ, જ્યાં ભરતપુઝા અને તિરુર નદીઓ એકબીજામાં ભળીને અરબી સમુદ્રને મળે છે; પુથુપોન્નાની ભૂશિર, જ્યાં કનોલી કેનાલ સમુદ્રમાં વહે છે; તાનુર ખાતે પુરાપુઝા અઝીમુખમ; અને જિલ્લાની વાયવ્ય સરહદે વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે આવેલું કડાલુંડી નગરમ અઝીમુખમ.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; બિય્યામ, વેલિયાંકૌડ, માનુર અને કોડિન્હી જેવા પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તટીય તાલુકાઓમાં આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન પોન્નાનીથી તિરુર રેલવે સ્ટેશન સુધી માલસામાનના પરિવહન માટે પોન્નાની કેનાલનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. કોડક્કલ ખાતે આવેલી બેસલ મિશનના કર્મચારીઓ દ્વારા પોન્નાની કેનાલ વિશે આ પ્રમાણે વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે:&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ineszupanov.com/ |title=Website of Ines Zupanov |access-date=13 September 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427041408/http://www.ineszupanov.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== આબોહવા ===
[[File:Monsoon Clouds - Manjeri and Pandalloor hill.jpg|left|thumbnail|પંડાલુર ટેકરીઓ પર ચોમાસાના વાદળો]]
[[File:Ottumpuram Beach.JPG|thumbnail|ઓટ્ટુમ્પુરમ બીચ, તાનુર.]]

જિલ્લાનું તાપમાન સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન લગભગ સ્થિર રહે છે. અહીં ઉષ્ણકટિબંધીય (ટ્રોપિકલ) આબોહવા છે. ટૂંકી શુષ્ક ઋતુ સાથે વર્ષના મોટાભાગના મહિનાઓમાં અહીં નોંધપાત્ર વરસાદ પડે છે. કોપન અને ગીગર (Köppen and Geiger) વર્ગીકરણ અનુસાર, આ આબોહવાને 'Am' તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. મલપ્પુરમમાં સરેરાશ વાર્ષિક તાપમાન ૨૭.૩ °C છે. એક વર્ષમાં, સરેરાશ વરસાદ ૨,૯૫૨ મિલીમીટર (૧૧૬.૨ ઇંચ) થાય છે. ઉનાળો સામાન્ય રીતે માર્ચથી મે સુધી રહે છે; ચોમાસું જૂનમાં શરૂ થાય છે અને સપ્ટેમ્બરમાં સમાપ્ત થાય છે. મલપ્પુરમમાં નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) અને ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) એમ બંને ચોમાસાનો વરસાદ થાય છે. શિયાળાની ઋતુ ડિસેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી સુધી હોય છે.&lt;ref name=&quot;MSN&quot;&gt;{{Cite web| url = http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx| title = MSN Weather| access-date = 29 November 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Climate chart&quot;&gt;&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;width:75%;&quot;&gt;

{{Weather box
| location              = મલ્લપુરમ
| width                 = 90% &lt;!-- Width parameter for wikitable, default width=90%. Leave blank for wikitable with no width defined. Set width=auto to fit the table in the next available space automatically. --&gt;
| metric first          = yes
| single line           = yes
| Jan high C            = 32.0
| Feb high C            = 32.9
| Mar high C            = 34.0
| Apr high C            = 33.8
| May high C            = 32.7
| Jun high C            = 29.3
| Jul high C            = 28.1
| Aug high C            = 28.7
| Sep high C            = 29.7
| Oct high C            = 30.3
| Nov high C            = 31.1
| Dec high C            = 31.4
| year high C           = 34.0
| Jan low C             = 21.8
| Feb low C             = 22.8
| Mar low C             = 24.4
| Apr low C             = 25.4
| May low C             = 25.1
| Jun low C             = 23.5
| Jul low C             = 22.8
| Aug low C             = 23.3
| Sep low C             = 23.3
| Oct low C             = 23.4
| Nov low C             = 23.1
| Dec low C             = 21.9
| year low C            = 21.8
| Jan precipitation mm  = 1
| Feb precipitation mm  = 9
| Mar precipitation mm  = 16
| Apr precipitation mm  = 101
| May precipitation mm  = 253
| Jun precipitation mm  = 666
| Jul precipitation mm  = 830
| Aug precipitation mm  = 398
| Sep precipitation mm  = 233
| Oct precipitation mm  = 281
| Nov precipitation mm  = 140
| Dec precipitation mm  = 24
| year precipitation mm = 2952
| source                =&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://en.climate-data.org/asia/india/kerala/malappuram-34234/ |website = en.climate-data.org |title = Climate of Malappuram |access-date = 30 November 2019}}&lt;/ref&gt;
| date                  = November 2019
}}
&lt;/div&gt;

== વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ ==
{{multiple image|align=left|direction = vertical|caption_align=left
| image1 = Nilambur Teak Garden.jpg |caption1= સાગનું સંગ્રહાલય (ટિક મ્યુઝિયમ)| image2 = Green Vallikkunnu.jpg|caption2= વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લીલા મેન્ગ્રોવ| image3 = Beeyam Kayal River near Athani.jpg |caption3 = પોન્નાની કોલે વેટલેન્ડ્સ, એડપ્પલ
}}

જિલ્લામાં વિવિધ પ્રકારની વન્યજીવ સૃષ્ટિ આવેલી છે અને પશ્ચિમ તરફ વહેતી અનેક નાની ટેકરીઓ, જંગલો, નદીઓ અને ઝરણાં, પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તેમજ ડાંગર, સોપારી, કાજુ, મરી, આદુ, કઠોળ, નારિયેળ, કેળાં, સાબુદાણા/કસાવો (ટેપિયોકા), ચા અને રબરના વાવેતરો આવેલા છે. નીલાંબુર ખાતે વિશ્વનો સૌથી જૂનો સાગનો વાવેતર વિસ્તાર 'કોનોલીઝ પ્લોટ' આવેલો છે. નીલાંબુર તેના સાગ મ્યુઝિયમ માટે પણ જાણીતું છે. નીલાંબુર સાગના વાવેતરો નજીક વાંસના વૃક્ષો વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. સાગ મ્યુઝિયમ સાથે એક જૈવ સંસાધન કુદરતી પાર્ક જોડાયેલો છે. મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીના જૂના વહીવટી રેકોર્ડમાં નોંધાયેલ છે કે તત્કાલીન મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીમાં સરકારની માલિકીનું સૌથી નોંધપાત્ર વાવેતર નીલાંબુર ખાતે ૧૮૪૪માં રોપવામાં આવેલું સાગનું વાવેતર હતું.&lt;ref name=&quot;Mbsp&quot;&gt;{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881–1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=9 June 2021 }}&lt;/ref&gt;

જિલ્લાના કુલ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી ક્ષેત્રફળમાંથી ૧,૦૩૪ ચોરસ કિમી (૩૯૯ ચોરસ માઈલ) (૨૯%) વિસ્તાર જંગલ ક્ષેત્ર ધરાવે છે. તે વધુ ગીચ કે ઓછું ગીચ હોઈ શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |website=industry.kerala.gov.in |title=Forest area of Malappuram }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) ભાગમાં ૭૫૮.૮૭ ચોરસ કિમી (૨૯૩.૦૦ ચોરસ માઈલ) નો વિશાળ જંગલ વિસ્તાર આવેલો છે. આમાંથી ૩૨૫.૩૩ ચોરસ કિમી (૧૨૫.૬૧ ચોરસ માઈલ) અનામત (આરક્ષિત) જંગલો છે અને બાકીનો નિહિત જંગલ (વેસ્ટેડ ફોરેસ્ટ) નો વિસ્તાર છે. આમાંથી ૮૦% પાનખર જંગલો છે જ્યારે બાકીના સદાબહાર જંગલો છે. આ જંગલ વિસ્તાર મુખ્યત્વે નીલાંબુર ઉપજિલ્લા (તાલુકા) માં કેન્દ્રિત છે, જે વાયનાડના પહાડી જિલ્લા, પશ્ચિમ ઘાટ અને તમિલનાડુના પહાડી વિસ્તારો (નીલગિરી) સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે.

નીલાંબુર જંગલ વિસ્તારમાં સાગ, સીસમ (રોઝવુડ) અને મહાગોની જેવા વૃક્ષો જોવા મળે છે. જંગલમાં વાંસની ટેકરીઓ વ્યાપક પ્રમાણમાં આવેલી છે. જિલ્લામાં આવેલું કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્ય રાજ્યનું સૌથી મોટું વન્યજીવ અભયારણ્ય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/karimpuzha-sanctuary-comes-into-being/article31984618.ece |website=The Hindu |title=The Karimpuzha Wildlife Sanctuary |access-date=5 July 2020 |date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://touristinindia.com/new-amarambalam-wildlife-sanctuary/ |website=touristinindia.com |title=The largest wildlife sanctuary of Kerala |date=19 February 2018 |access-date=5 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ન્યૂ અમરમ્બલમ આરક્ષિત જંગલ, જે કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યનો જ એક ભાગ છે, તે વિવિધ પ્રકારની પ્રાણીસૃષ્ટિ ધરાવે છે. જંગલોમાં હાથી, હરણ, વાઘ, વાંદરા, રીંછ, ભૂંડ, સસલા, પક્ષીઓ અને સરીસૃપો સહિતના વિવિધ પ્રાણીઓ જોવા મળે છે. અહીંથી મધ, ઔષધીય વનસ્પતિઓ અને મસાલા જેવી જંગલ પેદાશો પણ એકત્રિત કરવામાં આવે છે. નીલાંબુર ખીણમાં નેડુમકાયમ વર્ષા જંગલ પણ આવેલું છે.

આ જંગલોનું રક્ષણ બે વિભાગો દ્વારા કરવામાં આવે છે - નીલાંબુર ઉત્તર અને નીલાંબુર દક્ષિણ. કેરળ ફોરેસ્ટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (KFRI) નું એક ઉપકેન્દ્ર પણ નીલાંબુર ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના તટીય અને આંતરદેશિય (ઈનલેન્ડ) વિસ્તારોમાં જોવા મળતી માછલીઓની મુખ્ય જાતોમાં ઝીંગા (Prawn), ઓઇલ સરડીન, સિલ્વર બેલી, શાર્ક, કેટફિશ, મેકરેલ (બંગડા), સ્કેટ, ચેમ્બા, સોલ ફિશ, સીર ફિશ (સુરમાઈ) અને રિબનફિશનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુર સાગ એ પોતાની ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) મેળવનારી દેશની પ્રથમ જંગલ પેદાશ છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=First for forest produce, GI tag for Nilambur teak|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/first-for-forest-produce-gi-tag-for-nilambur-teak/articleshow/62320961.cms|last=T Ramavarman|date=1 January 2018|access-date=30 October 2020|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; તિરુરમાં મળી આવતા પાનનો એક પ્રકાર તિરુર વેટ્ટિલા પણ ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tirur-vettila-obtains-gi-tag/article29214761.ece |website=The Hindu |title=Tirur Vettila gets GI tag |date=21 August 2019 |access-date=19 April 2020 |last1=Muringatheri |first1=Mini }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના તટીય વિસ્તારમાં આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લગભગ ૫૦ એકરમાં ફેલાયેલું મેન્ગ્રોવનું જંગલ આવેલું છે. અન્ય તટીય વિસ્તારોમાં પણ મેન્ગ્રોવ વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.

કડાલુંડી પક્ષી અભયારણ્ય આ જિલ્લાની વલ્લીક્કુન્નૂ ગ્રામ પંચાયતમાં આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Flora and fauna of Malappuram |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=24 November 2019 |website=malappuram.nic.in }}&lt;/ref&gt; કડાલુંડી-વલ્લીક્કુન્નૂ કમ્યુનિટી રિઝર્વ એ કેરળનું પ્રથમ કમ્યુનિટી રિઝર્વ છે, જેને હવે ઇકો-ટૂરિઝમ કેન્દ્ર તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.&lt;ref name=&quot;Vallikkunnu&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=onmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ૨૦૧૦માં પુરાથુર ખાતે આવેલા પદિંજરેકારા મુખત્રિકોણ પ્રદેશ (એસ્ટ્યુઅરી - નદીમુખ) માં પક્ષી અભયારણ્ય બનાવવાની દરખાસ્ત મૂકવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sudhi |first1=K. S. |title=Birds get 12 more havens in State |url=https://www.thehindu.com/news/national/Birds-get-12-more-havens-in-State/article16567247.ece/ |access-date=7 April 2021 |work=The Hindu |date=15 March 2010}}&lt;/ref&gt; તિરુનાવાયા તેના કમળના ખેતરો માટે જાણીતું છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Lotus fields of Tirunavaya|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/03/lotus-farming-muslim-kerala-hindu.html|last=Anupama Mili|date=4 September 2018|access-date=26 July 2020|work=Malayala Manorama}}&lt;/ref&gt;

== સંસ્કૃતિ ==
[[File:Thunchan Smarakam1.jpg|thumb|કોન્ડોટી ખાતે મહા કવિ મોયિનકુટ્ટી વૈદ્યર સ્મારક]]
[[File:Vaidyar.JPG|left|thumb|થુનચાથ્થુ એઝુથાચનની યાદમાં તિરુર ખાતે થુંચન સ્મારકમ]]

મલયાલમ મૂળાક્ષરો સૌપ્રથમ તિરુરમાં જન્મેલા અને આધુનિક મલયાલમ ભાષાના પિતા તરીકે જાણીતા થુનચથ એઝુથાચન દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; તિરુર મલયાલમ સંશોધન કેન્દ્રનું મુખ્ય મથક છે. મપિલા પટ્ટુના સૌથી પ્રસિદ્ધ કવિ મોઇનકુટ્ટી વૈદ્યરનો જન્મ કોન્ડોટ્ટીમાં થયો હતો. તેઓ મપિલા ગીતોના મહાકવિઓ પૈકીના એક તરીકે ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;


થુનચથ એઝુથાચન અને મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર ઉપરાંત અચ્યુત પિશારડી, આલમકોડ લીલાક્રિષ્નન, એડસ્સેરી ગોવિંદન નાયર, કે. પી. રામાનુન્ની, કુટ્ટીક્રિષ્ના મરાર, કુટ્ટીપ્પુરમ કેશવન નાયર, મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, એન. દામોદરન, નંદનાર, પૂંથાનમ નંબુદિરી, પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર, ઉરૂબ, વી. સી. બાલક્રિષ્ન પાનિકર, વલ્લથોલ ગોપાલ મેનન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન જેવા મલયાલમ ભાષાના પ્રખ્યાત લેખકો આ જિલ્લાના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એમ. ગોવિંદન, એમ. ટી. વાસુદેવન નાયર અને અક્કીથમ અચ્યુતન નંબુદિરી એ પોન્નાની ખાતે સ્થિત 'પોન્નાની કલારી' સાથે જોડાયેલા લેખકો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત નલપટ નારાયણ મેનન, બાલમણિ અમ્મા, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને કમલા સુરેય્યા પણ તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકાના વતની હતા.

જિલ્લાનો પુલામન્થોલે વિસ્તાર ઐતિહાસિક રીતે પુલામન્થોલે મુસ પરિવાર સાથે જોડાયેલો છે, જે કેરળમાં આયુર્વેદની પરંપરાગત પદ્ધતિ સાથે સંકળાયેલા અષ્ટવૈદ્ય વંશમાંથી આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/districts/malappuram/ |title=District of Malappuram |website=Kerala Tourism}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ રાજ્યમાં માપ્પિલા પાટ્ટુ સાહિત્યનું મુખ્ય કેન્દ્ર પણ હતું.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર અને પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર ઉપરાંત કુલાંગરા વીટ્ટિલ મોઇદુ મુસલિયાર (જેઓ ચક્કીરી શુજાયી તરીકે જાણીતા છે), ચક્કીરી મોઇદીનકુટ્ટી, મનક્કારાકથ કુન્હીકોયા, નલ્લાલમ બીરાન, કે. કે. મુહમ્મદ અબ્દુલ કરીમ, બાલક્રિષ્નન વલ્લીક્કુન્નૂ, પુંનાયુરકુલમ બાપુ, વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી વગેરે જેવા અનેક માપ્પિલા પાટ્ટુ કવિઓએ મલપ્પુરમને પોતાની કર્મભૂમિ તરીકે પસંદ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Tirur, Kerala.jpg|left|thumbnail|તિરુર નજીકનો ગ્રામ્ય વિસ્તાર]]

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}</text>
      <sha1>rbn279qklg8wmzpz3q0yroi50oq4aas</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903507</id>
      <parentid>903506</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T15:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* સંસ્કૃતિ */</comment>
      <origin>903507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64755" sha1="cwv1td4b84n23051d7gtkz3oyuvclhd" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = મલપ્પુરમ જિલ્લો
| other_name = 
| settlement_type = જિલ્લો
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
 | photo2a      = Near Cherumb eco village.jpg
 | photo2b      = Kerala Houseboat (191490747).jpeg
 | photo3a      = Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg
 | photo3b      = Nilambur teak forest 3740.JPG
 | photo4a      = Chamravattam bridge kerala.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt;મંજેરી ટાઉન, પોન્નાની ખાતે બિયમ બેકવોટર તળાવ, નિલાંબુર ખાતે કોનોલીનો પ્લોટ, ચમરવટ્ટોમ રેગ્યુલેટર-કમ-બ્રિજ, વલ્લીકુન્નુ ખાતે કાદલુન્ડી નદીનું નદીમુખ, કારુવરકુંડુ
}}
| nickname = 
| image_map = India Kerala Malappuram district.svg
| mapframe = yes
| mapframe-point = none
| map_caption = '''[[કેરળ]]માં સ્થાન'''
| pushpin_map = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|11.03|N|76.05|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = ભારત
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = 
| established_title = જિલ્લાની રચના
| subdivision_type2 = 
| subdivision_name2 = 
| established_date = {{start date and age|df=yes|1969|06|16}}
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = મલપ્પુરમ
| founder = કેરળ સરકાર
| parts_type = રેવેન્યુ વિભાગ
| parts_style = para
| p1 = {{collapsible list|title=તાલુકા (૭)|
* એરનાડ
* કોંડોટ્ટી
* નિલંબુર
* પેરિંથલમન્ના
* પોન્નાની
* તિરુર
* તિરૂરંગાડી|}}
| government_type = જિલ્લા વહીવટ
| governing_body = 
| leader_title = જિલ્લા પ્રભારી મંત્રી
| leader_name = પી.કે.બશીર
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = ડૉ. વિનય ગોયલ (આઈએએસ)
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 3,554
| area_rank = ત્રીજો
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| elevation_max_m = ૨૫૯૪
| elevation_max_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt; મુકુર્થી
| elevation_min_m = 
| elevation_min_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt;
| population_total = ૪,૪૯૪,૯૯૮&lt;ref name=&quot;mlpdemo_2018&quot;&gt;{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=29 October 2020|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127040140/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = ૨૦૧૮
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = ૧૨૬૫
| population_rank = પ્રથમ
| population_demonym = 
| population_urban = ૪૪.૧૮ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| population_metro = ૧૭૨૯૫૨૨&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_title1 = {{nobold|લિંગ ગુણોત્તર (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info1 = ૧૦૯૮ [[female|♀]]/૧૦૦૦[[male|♂]]&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658/download/2280/DH_2011_3205_PART_A_DCHB_MALAPPURAM.pdf |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt;
| leader_name2 = ચૈત્રા ટેરેસા જોન આઈપીએસ
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| demographics1_title2 = {{nobold|સાક્ષરતા (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info2 = ૯૩.૫૭ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = {{nobold|[[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]}}
| registration_plate = '''KL-10''' [[મલપ્પુરમ]], &lt;br/&gt; '''KL-53''' પેરિંથલમન્ના, &lt;br/&gt; '''KL-54''' પોન્નાની, &lt;br/&gt; '''KL-55''' તિરુર,&lt;br/&gt; '''KL-65''' તિરુરંગાડી, &lt;br/&gt; '''KL-71''' નિલંબુર, &lt;br/&gt; '''KL-84''' કોંડોટ્ટી
| website = {{URL|malappuram.nic.in}}
| footnotes = 
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૪૯&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=niti.gov.in|access-date=25 May 2021|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525135510/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}} ·
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(2005)}}
| parts = {{unbulleted list|પેરિન્થલમન્ના|તિરુર|}}
}}

'''મલપ્પુરમ જિલ્લો''' અથવા માલાપુરમ જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા  [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે, જે ૭૦ કિલોમીટર (૪૩ માઇલ) લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવે છે. કેરળનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો આ જિલ્લો રાજ્યની કુલ વસ્તીના લગભગ ૧૩% લોકોનું ઘર છે. ૧૬ જૂન ૧૯૬૯ના રોજ રચાયેલો આ જિલ્લો આશરે ૩,૫૫૪ ચોરસ કિલોમીટર (૧,૩૭૨ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ કેરળનો ત્રીજો સૌથી મોટો જિલ્લો છે. તે એક તરફ [[પશ્ચિમ ઘાટ]] અને બીજી તરફ અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે. આ જિલ્લાને સાત તાલુકાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે: એરનાડ, કોંડોટ્ટી, નિલંબુર, પેરિંથલમન્ના, પોન્નાની, તિરુર અને તિરૂરંગાડી. મલપ્પુરમ જિલ્લાનું મુખ્યાલય [[મલપ્પુરમ]] નગર ખાતે આવેલું છે. 

અહીં મલયાલમ સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકાના પ્રારંભિક ગલ્ફ બૂમ (તેલ સમૃદ્ધિ) દરમિયાન આ જિલ્લામાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોએ ખાસ કરીને ફારસી અખાતના અરબ દેશોમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું. આથી, આ જિલ્લાનું અર્થતંત્ર મોટાપાયે પ્રવાસી મલયાલી સમુદાય દ્વારા મોકલવામાં આવતા નાણાં (રેમિટન્સ) પર નોંધપાત્ર રીતે નિર્ભર છે. મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઈ-સાક્ષર (e-literate) તેમજ પ્રથમ સાયબર-સાક્ષર જિલ્લો હતો. આ જિલ્લામાં ચાર મુખ્ય નદીઓ આવેલી છે: ભારથપ્પુઝા, ચાલિયાર, કડલુંડીપ્પુઝા અને તિરુર પુઝા, જેમાંથી પ્રથમ ત્રણ નદીઓ કેરળની પાંચ સૌથી લાંબી નદીઓમાં પણ સ્થાન ધરાવે છે.

મલપ્પુરમ મહાનગર ક્ષેત્ર એ કોચી, કાલિકટ અને થ્રિસુર શહેરી વિસ્તારો પછી કેરળનું ચોથું સૌથી મોટું શહેરી સમૂહ છે અને ૧.૭ મિલિયન (૧૭ લાખ) ની કુલ વસ્તી સાથે ભારતમાં ૨૫મા ક્રમે આવે છે. ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, જિલ્લાની ૪૪.૨% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં વસે છે. 'યુનિવર્સિટી ઓફ કાલિકટ' સહિત રાજ્યની ૪ યુનિવર્સિટીઓ ધરાવતું મલપ્પુરમ કેરળમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે. આ જિલ્લામાં ૨ મહેસૂલી વિભાગ, ૭ તાલુકા, ૧૨ નગરપાલિકા (મ્યુનિસિપાલિટી), ૧૫ બ્લોક, ૯૪ ગ્રામ પંચાયત અને ૧૬ કેરળ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન, મલપ્પુરમ વિદેશી અને ભારતીય સૈન્ય ટુકડીઓનું મુખ્યાલય બન્યું હતું. પાછળથી તે 'મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ' (M.S.P) નું વડું મથક બન્યું, જે અગાઉ ૧૮૮૫માં રચાયેલા 'મલપ્પુરમ સ્પેશિયલ ફોર્સ' તરીકે ઓળખાતું હતું. આ બળ રાજ્યમાં સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલીયન છે. વિશ્વનું સૌથી જૂનું સાગનું વાવેતર નિલંબુર ખાતે આવેલી ચાલિયાર ખીણમાં આવેલું છે. રાજ્યની સૌથી જૂની રેલ્વે લાઇન ૧૮૬૧માં તિરૂરથી ચાલિયમ સુધી નાખવામાં આવી હતી, જે તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને વલ્લીકુન્નુમાંથી પસાર થતી હતી. રાજ્યની બીજી રેલ્વે લાઇન પણ તે જ વર્ષે તિરૂરથી તિરુનાવાયા થઈને કુટ્ટીપ્પુરમ સુધી નાખવામાં આવી હતી. સંસ્થાનવાદી યુગમાં નાખવામાં આવેલી નિલંબુર-શોરાનુર લાઇન ભારતના સૌથી ટૂંકા અને ચિત્રમય (સુંદર) શોર્ટ ગેજ રેલ્વે માર્ગોમાંથી એક છે.

== નામકરણ અને વ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Valamangalam Pulpetta (386717435).jpg|thumbnail|જિલ્લામાં એક લાક્ષણિક ડુંગરાળ ભૂપ્રદેશ (પુલપટ્ટા નજીક)]]
[[File:Chaliyar Edavanna (251932360).jpg|thumbnail|એડવન્ના તરફ ચાલિયાર ટેકરીઓ]]

'મલપ્પુરમ' શબ્દનો મલયાલમ ભાષામાં અર્થ &quot;ટેકરીની ઉપર&quot; (Over the hill) થાય છે, જે આ જિલ્લાના વહીવટી મુખ્યાલય મલપ્પુરમની ભૌગોલિક સ્થિતિ પરથી ઉતરી આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|title=Malappuram, The Hill Top Town|date=30 June 2014|website=nativeplanet.com|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002725/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|title=Cultural counterpoint|date=24 March 2013|website=The Financial Express|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002847/https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; જિલ્લાનો મધ્યભાગ [[પશ્ચિમ ઘાટ]]થી દૂર આવેલી અસંખ્ય નાની-મોટી ટેકરીઓ જેવી કે, અરિમ્બ્રા ટેકરીઓ, અમ્મિનીક્કાડન ટેકરીઓ, ઓરાકમ ટેકરી, ચેરિયમ ટેકરીઓ, પંડાલુર ટેકરીઓ અને ચેક્કુન્નુ ટેકરીઓથી ઘેરાયેલો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|title=Hilly areas of Malappuram|date=7 May 2018|access-date=11 October 2020|website=Native Planet|last=Akash Singh|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017165621/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; નાળિયેરના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા રેતાળ દરિયાકાંઠાના મેદાનો આ સામાન્ય પહાડી ભૂપ્રદેશથી અલગ પડે છે.

== ભૂગોળ ==
[[File:Cherumb eco tourism village, Karuvarakundu India (3).JPG|left|thumb|alt=કરુવારકકુંડુનો પહાડી વિસ્તાર]]
[[File:Puthuponnani (2).JPG|thumb|alt=A beach|પુથુપોન્નાની મુનામ્બમ બીચ]]

ઉત્તર-પશ્ચિમમાં કોઝિકોડ જિલ્લો, ઉત્તર-પૂર્વમાં વાયનાડ જિલ્લો, પૂર્વમાં નીલગિરીની ટેકરીઓ, દક્ષિણ-પૂર્વમાં પાલક્કાડ જિલ્લો, દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં ત્રિશૂર જિલ્લો અને પશ્ચિમમાં અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલા મલપ્પુરમનું કુલ ભૌગોલિક ક્ષેત્રફળ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી છે, જે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ રાજ્યમાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે. આ જિલ્લો રાજ્યના કુલ વિસ્તારનો ૯.૧૫ % હિસ્સો ધરાવે છે. ભૌગોલિક નકશા પર આ જિલ્લો ૭૫°E – ૭૭°E રેખાંશ અને ૧૦°N – ૧૨°N અક્ષાંશ વચ્ચે આવેલો છે.

કેરળના અન્ય ભાગોની જેમ, મલપ્પુરમમાં પણ પશ્ચિમે અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર (નીચાણવાળો પ્રદેશ), મધ્યમાં મધ્યભૂમિ (મિડલેન્ડ) અને પૂર્વમાં પશ્ચિમ ઘાટથી ઘેરાયેલો પહાડી વિસ્તાર (હાઇલેન્ડ) આવેલો છે. કેરળના અન્ય જિલ્લાઓથી વિપરીત, મલપ્પુરમના મધ્યભૂમિ વિસ્તારમાં પણ વ્યાપકપણે પહાડી વિસ્તારો જોવા મળે છે.

નિલંબુર તાલુકા અને ઉટી તાલુકાની સરહદ પર આવેલું ૨,૫૫૪ મીટર ઊંચું 'મુકુરથી' શિખર મલપ્પુરમ જિલ્લાનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે. તે દક્ષિણ ભારતનું પાંચમું સૌથી ઊંચું શિખર છે, તેમજ અનામુડી (૨,૬૯૬ મીટર) અને મીસાપુલીમાલા (૨,૬૫૧ મીટર) પછી કેરળનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. ઇડુક્કી જિલ્લાની બહાર કેરળનું આ સૌથી ઊંચું શિખર પણ છે. મલપ્પુરમ-પાલક્કાડ-નીલગિરી જિલ્લા સરહદ નજીક આવેલું ૨,૩૮૩ મીટર ઊંચું 'અંગિન્ડા' શિખર બીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. મલપ્પુરમના નિલંબુર તાલુકા, વાયનાડ અને કોઝિકોડ જિલ્લાના થામારાસ્સેરી તાલુકા ત્રિ-ભેટા પર આવેલું ૨,૩૩૯ મીટર ઊંચું 'વાવુલ માલા' શિખર જિલ્લાનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે.

=== સરહદી તાલુકાઓ ===
* મલપ્પુરમ જિલ્લો ૫ જિલ્લાના નીચેના ૧૨ તાલુકાઓ સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે:
* વાયનાડ જિલ્લો: વાયથિરી તાલુકો
* કોઝિકોડ જિલ્લો: કોઝિકોડ અને થામારાસ્સેરી તાલુકા
* નીલગિરી જિલ્લો (તમિલનાડુ): પંડાલુર, ગુડાલુર, ઉટી અને કુંડાહ તાલુકા
* પલક્કડ જિલ્લો: પટ્ટાંબી, ઓટ્ટપાલમ અને મન્નરક્કાડ તાલુકા
* ત્રિશૂર જિલ્લો: ચાવક્કાડ અને કન્નમકુલમ તાલુકા

=== ભૂપ્રદેશ ===
ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, માટી, આબોહવા અને કુદરતી વનસ્પતિના આધારે, જિલ્લાને ૫ પેટા-સૂક્ષ્મ પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.:
* મલપ્પુરમ દરિયાકાંઠો
* ઉંચા-નીચા ખાડાટેકરાવાળા મેદાનો
* ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર
* નિલંબુરના જંગલવાળા પહાડો
* પેરિન્થલમન્નાના ઉંચા-નીચા ઉચ્ચપ્રદેશો

[[File:Chaliyar - Areekode Bridge.jpg|left|thumb|અરીકોડ ખાતે ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર]]
[[File:Map of Malappuram District (April 2021).svg|thumb|મલપ્પુરમ જિલ્લાનો નકશો]]

મલપ્પુરમ દરિયાકિનારો ઉત્તરમાં વલ્લીક્કુન્નૂથી લઈને દક્ષિણમાં પેરુમ્બડપ્પુ સુધીના મલપ્પુરમના સમગ્ર તટીય વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં કોઝિકોડ દરિયાકિનારા, પૂર્વમાં મલપ્પુરમના ઉબડખાબડ મેદાની વિસ્તાર, દક્ષિણમાં થ્રિસુર દરિયાકિનારા અને પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગર સાથે જોડાયેલી છે. આ પ્રદેશમાંથી ચાલીયાર, કડાલુંડી, ભરતપુઝા, તિરુરપુઝા જેવી મુખ્ય નદીઓ, નહેરો અને પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) વહે છે. આ તટીય વિસ્તાર નારિયેળના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે. તટીય મેદાન પશ્ચિમ તરફ ખૂબ જ ધીમો ઢાળ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;&gt;{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title=Physical divisions of Malappuram |pages=21–22 |access-date=18 April 2020}}&lt;/ref&gt; પોન્નાની, એડપ્પલ, તિરુર, વલંચેરી, કુટ્ટીપ્પુરમ, તાનુર, તિરુરંગાડી અને પરપ્પનંગાડી સહિતના મુખ્ય શહેરો આ પ્રદેશમાં આવેલા છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ તિરુર તાલુકાના કલ્પકંચેરી ગામમાં (૧૦૪ મીટર) આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

મલપ્પુરમનો ઉબડખાબડ મેદાની પ્રદેશ, જે દરિયાકિનારાને સમાંતર આવેલો છે, તે તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં નાડાપુરમ-માવૂરના ઉબડખાબડ મેદાનો, પૂર્વમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન અને પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો, દક્ષિણમાં પટ્ટાંબી ઉબડખાબડ મેદાન અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ દરિયાકિનારા સાથે સીમાઓ બનાવે છે. કન્નમંગલમ ખાતે આવેલી નેનમિની ટેકરી (૪૭૮ મીટર) આ પ્રદેશનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે અને ઉત્તર ભાગમાં આવેલું વાઝાયૂર (૯૫ મીટર) સૌથી નીચું સ્થળ છે. અહીં કેટલીક ટેકરીઓ અને ઢોળાવો જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

[[File:Chekkunnu.jpg|thumb|એડાવાના ખાતે ચેકુન્નુ ટેકરીઓ]]

ચાલિયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલંબુર જંગલી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઊંચાણવાળા પ્રદેશો અને પૂર્વમાં મલપ્પુરમ ઊંચાણવાળા મેદાનો દ્વારા બનાવે છે. તે ચાલિયારના મધ્ય ભાગમાં આવે છે અને અલગ ટેકરીઓના સ્વરૂપમાં ઉતાર-ચઢાવ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

ચાલીયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ મેદાન સાથે બનાવે છે. તે ચાલીયાર નદીના મધ્ય પ્રવાહ વિસ્તાર હેઠળ આવે છે અને અહીં છૂટાછવાયા ટેકરાઓ સ્વરૂપે ઉંચા-નીચા ઢોળાવો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, જેને સંસ્થાનવાદી (બ્રિટિશ) રેકોર્ડ્સમાં નીલાંબુર ખીણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે તેની સીમા ઉત્તરમાં કોઝિકોડ અને વાયનાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, પૂર્વમાં તમિલનાડુ, દક્ષિણમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ અને પશ્ચિમમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન સાથે બનાવે છે. તે પશ્ચિમ ઘાટનો એક ભાગ છે. અહીં સમુદ્ર સપાટીથી ૧૦૦૦ મીટરથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતા અનેક શિખરો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; આ પ્રદેશની સૌથી વધુ ઊંચાઈ મુકુરુથી (૨૫૯૪ મીટર) ખાતે છે, જે કેરળ અને તમિલનાડુની સરહદ પર કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યની પૂર્વમાં આવેલી છે. સૌથી નીચું સ્થળ મામ્પાડ (૧૧૫ મીટર) ખાતે આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; નીલાંબુરનો આ ટેકરીઓ વાળો જંગલ વિસ્તાર નીલગિરી બાયોસ્ફિયર રિઝર્વનો એક ભાગ છે.

પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો ઉત્તરમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન, પૂર્વમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પાલક્કાડ ઘાટ અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ ઉબડખાબડ મેદાન સાથે સરહદ ધરાવે છે. અહીં ઘણી નાની છૂટીછવાયી ટેકરીઓ આવેલી છે, જેમાં કોડીકુથીમાલા પણ એક છે. કડાલુંડી નદી આ પ્રદેશમાંથી વહે છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ મક્કારાપરમ્બા ખાતે ૬૧૦ મીટર છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

=== દરિયા કિનારો ===
[[File:Light house in Ponnani.jpg|thumb|પોન્નાનીનું દીવાદાંડી]]

કેરળના જિલ્લાઓમાં દરિયાકિનારાની લંબાઈની દ્રષ્ટિએ મલપ્પુરમ ૭૦ કિમી (રાજ્યના કુલ દરિયાકિનારાના ૧૧.૮૭%) ના દરિયાકિનારા સાથે પાંચમું સ્થાન ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Coastline_2346.aspx |website=kerenvis.nic.in |title=The coastal area of Malappuram |access-date=30 November 2019 }}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમનો તટીય પટ્ટો ત્રણ નગરપાલિકા શહેરો—તાનુર, પોન્નાની અને પરપ્પનંગાડી, તેમજ આઠ ગ્રામ પંચાયતો—વલ્લીક્કુન્નૂ, તેનાલુર, નિરામરુથુર, વેટ્ટમ, મંગલમ, પુરાથુર, વેલિયાંકૌડ અને પેરુમ્બડપ્પુમાં ફેલાયેલો છે. જિલ્લાના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા પોન્નાની, તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને પદિંજરેક્કરા બીચ એ મુખ્ય મત્સ્યઉદ્યોગ કેન્દ્રો છે. જિલ્લાનો સમુદ્ર કિનારો સમુદ્રી સંપત્તિથી સમૃદ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;

અગાઉ આરબ વેપારીઓનું મનપસંદ સ્થળ હોવા ઉપરાંત, પોન્નાની ઘણા મુસ્લિમ અધ્યાત્મિક નેતાઓ માટે પણ આકર્ષક સ્થળ હતું, જેમણે અહીં ઈસ્લામના પ્રચારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ બંદર શહેર &quot;મલબારનું નાનું મક્કા&quot; તેમજ &quot;સોનાના સિક્કાઓનું શહેર&quot; તરીકે પણ ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;pkd&quot;&gt;{{cite book | author=M. K. Devassy | year=1965 | title=1961 Census Handbook- Palghat District
 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands | url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5667/1/51592_1961_PAL.pdf | access-date=11 March 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/the-mecca-of-malabar-ponnani-004132.html |website=nativeplanet.com |title=Ponnani, the Mecca of Malabar |date=24 October 2017 |access-date=19 April 2020}}&lt;/ref&gt; ફેબ્રુઆરી/એપ્રિલ મહિના દરમિયાન અહીં હજારો પ્રવાસી પક્ષીઓ આવે છે.

પોન્નાની પાસે બિય્યામ કાયલ આવેલું છે, જે જળરમતની સુવિધા ધરાવતો એક શાંત, હરિયાળીથી ઘેરાયેલો જળમાર્ગ છે. કનોલી કેનાલ પુથુપોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રને મળે છે. તટીય શહેર તાનુર પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં વેટ્ટથુનાડ સામ્રાજ્યની રાજધાની હતું, અને તે કેરળદેશપુરમ મંદિર માટે જાણીતું છે. પરપ્પનંગાડી પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં પરપ્પનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોનું મુખ્ય મથક હતું.

=== નદીઓ ===
[[File:View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg|thumbnail|ત્રિપરાંગોડ ખાતે ભરતપુઝા]]
[[File:Kadalundi river, Malappuram.jpg|thumb|મલપ્પુરમ ખાતે કડાલુંડી નદી]]

જિલ્લામાંથી વહેતી મુખ્ય નદીઓમાં ચાલીયાર, કડાલુંડી નદી, ભરતપુઝા અને તિરુર નદીનો સમાવેશ થાય છે. ચાલીયાર નદીની કુલ લંબાઈ લગભગ ૧૬૮ કિમી અને જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૨,૮૧૮ ચોરસ કિમી (૧,૦૮૮ ચોરસ માઈલ) છે. તે જિલ્લાના નીલાંબુર, મામ્પાડ, એડવન્ના, અરીકોડ અને વાઝક્કાડમાંથી પસાર થાય છે અને ત્યારબાદ કોઝિકોડ-મલપ્પુરમ જિલ્લાની સરહદ પર થઈને ચાલીયમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. નીલાંબુર તાલુકાની ખીણમાં ચાલીયાર નદીની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ચાલીયારની સૌથી મોટી સહાયક નદી કરીમપુઝા, ભરતપુઝાની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક થુથાપુઝા, અને કડાલુંડી નદીની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક ઓલીપુઝા પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કડાલુંડી નદી મેલાત્તુર, કીઝત્તુર, પાંડિક્કાડ, મંજેરી, મલપ્પુરમ, પાનાક્કાડ, પરપ્પુર, વેંગરા, તિરુરંગાડી, પરપ્પનંગાડી, વલ્લીક્કુન્નૂમાંથી પસાર થાય છે અને જિલ્લાની વાયવ્ય (ઉત્તર-પશ્ચિમ) સરહદ પર આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના કડાલુંડી નગરમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે.

તે ઓલીપ્પુઝા નદી અને વેલીયાર નદીના સંગમથી બને છે. કડાલુંડી નદી સાયલન્ટ વેલીની પશ્ચિમ સરહદે આવેલા [[પશ્ચિમ ઘાટ]]માંથી નીકળે છે અને આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કીઝત્તુર ખાતે ઓલીપ્પુઝા અને વેલીયાર એકબીજામાં ભળીને કડાલુંડી નદીનું નિર્માણ કરે છે. કડાલુંડી નદી એરનાડ અને વલ્લુવાનાડ વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે. આ નદી ૧૩૦ કિમીની લંબાઈ ધરાવે છે, જેનું જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૧,૧૧૪ ચોરસ કિમી (૪૩૦ ચોરસ માઈલ) છે અને તેનો કુલ જળ પ્રવાહ (રન-ઓફ) ૨,૧૮૯ મિલિયન ક્યુબિક ફીટ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ભરતપુઝા નદીની કુલ લંબાઈ ૨૦૯ કિમી છે. મલપ્પુરમ-પલક્કડ જિલ્લા સરહદ પર તે તેની સહાયક નદી થુથાપુઝા તરીકે થુથા, એલમકુલમ, પુલામન્થોલેમાંથી વહે છે અને પલ્લીપ્પુરમ ખાતે મુખ્ય નદીને મળે છે. ત્યારબાદ કેટલાક પાડોશી જિલ્લાઓમાંથી વહીને થિરુવેગપ્પુરાથી ફરીથી આ જિલ્લામાં પ્રવેશ કરે છે અને કુટ્ટીપ્પુરમ પહોંચે છે. ભરતપુઝા પોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. તિરુનાવાયા, કુટ્ટીપ્પુરમ, ત્રીપ્રંગોડ, ઇરિમબિલિયમ, થવાનુર અને પોન્નાની એ ભરતપુઝાના કિનારે આવેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ શહેરો છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

તિરુર નદી ૪૮ કિમી લાંબી છે. તે પોન્નાની નજીક પદિંજરેકારા ખાતે ભરતપુઝા સાથે ભળી જાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; આ મોટી નદીઓ ઉપરાંત, જિલ્લામાં 'પુરાપ્પરમ્બા નદી' નામની એક નાની નદી પણ છે, જે માત્ર ૮ કિમી લાંબી છે. તે કનોલી કેનાલ દ્વારા મુખ્ય નદીઓ સાથે જોડાયેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers in Malappuram district |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=23 November 2019 |website=malappuram.nic.in |archive-date=10 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210004256/https://malappuram.nic.in/about-district/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ઉપર વર્ણવેલી મુખ્ય નદીઓની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ તથા ઝરણાં પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે.

{{Panorama
|image   = Kadalundi Kadavu Bridge.jpg
|height  = 175
|alt     = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય
|caption = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય, જ્યાં તે અરબી સમુદ્રમાં ભળી જાય છે.
}}

અહીં ચાર મુખત્રિકોણ પ્રદેશો (નદીમુખ) આવેલા છે—પુરાથુર ખાતે પદિંજરેકારા અઝીમુખમ, જ્યાં ભરતપુઝા અને તિરુર નદીઓ એકબીજામાં ભળીને અરબી સમુદ્રને મળે છે; પુથુપોન્નાની ભૂશિર, જ્યાં કનોલી કેનાલ સમુદ્રમાં વહે છે; તાનુર ખાતે પુરાપુઝા અઝીમુખમ; અને જિલ્લાની વાયવ્ય સરહદે વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે આવેલું કડાલુંડી નગરમ અઝીમુખમ.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; બિય્યામ, વેલિયાંકૌડ, માનુર અને કોડિન્હી જેવા પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તટીય તાલુકાઓમાં આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન પોન્નાનીથી તિરુર રેલવે સ્ટેશન સુધી માલસામાનના પરિવહન માટે પોન્નાની કેનાલનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. કોડક્કલ ખાતે આવેલી બેસલ મિશનના કર્મચારીઓ દ્વારા પોન્નાની કેનાલ વિશે આ પ્રમાણે વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે:&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ineszupanov.com/ |title=Website of Ines Zupanov |access-date=13 September 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427041408/http://www.ineszupanov.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== આબોહવા ===
[[File:Monsoon Clouds - Manjeri and Pandalloor hill.jpg|left|thumbnail|પંડાલુર ટેકરીઓ પર ચોમાસાના વાદળો]]
[[File:Ottumpuram Beach.JPG|thumbnail|ઓટ્ટુમ્પુરમ બીચ, તાનુર.]]

જિલ્લાનું તાપમાન સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન લગભગ સ્થિર રહે છે. અહીં ઉષ્ણકટિબંધીય (ટ્રોપિકલ) આબોહવા છે. ટૂંકી શુષ્ક ઋતુ સાથે વર્ષના મોટાભાગના મહિનાઓમાં અહીં નોંધપાત્ર વરસાદ પડે છે. કોપન અને ગીગર (Köppen and Geiger) વર્ગીકરણ અનુસાર, આ આબોહવાને 'Am' તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. મલપ્પુરમમાં સરેરાશ વાર્ષિક તાપમાન ૨૭.૩ °C છે. એક વર્ષમાં, સરેરાશ વરસાદ ૨,૯૫૨ મિલીમીટર (૧૧૬.૨ ઇંચ) થાય છે. ઉનાળો સામાન્ય રીતે માર્ચથી મે સુધી રહે છે; ચોમાસું જૂનમાં શરૂ થાય છે અને સપ્ટેમ્બરમાં સમાપ્ત થાય છે. મલપ્પુરમમાં નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) અને ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) એમ બંને ચોમાસાનો વરસાદ થાય છે. શિયાળાની ઋતુ ડિસેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી સુધી હોય છે.&lt;ref name=&quot;MSN&quot;&gt;{{Cite web| url = http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx| title = MSN Weather| access-date = 29 November 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Climate chart&quot;&gt;&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;width:75%;&quot;&gt;

{{Weather box
| location              = મલ્લપુરમ
| width                 = 90% &lt;!-- Width parameter for wikitable, default width=90%. Leave blank for wikitable with no width defined. Set width=auto to fit the table in the next available space automatically. --&gt;
| metric first          = yes
| single line           = yes
| Jan high C            = 32.0
| Feb high C            = 32.9
| Mar high C            = 34.0
| Apr high C            = 33.8
| May high C            = 32.7
| Jun high C            = 29.3
| Jul high C            = 28.1
| Aug high C            = 28.7
| Sep high C            = 29.7
| Oct high C            = 30.3
| Nov high C            = 31.1
| Dec high C            = 31.4
| year high C           = 34.0
| Jan low C             = 21.8
| Feb low C             = 22.8
| Mar low C             = 24.4
| Apr low C             = 25.4
| May low C             = 25.1
| Jun low C             = 23.5
| Jul low C             = 22.8
| Aug low C             = 23.3
| Sep low C             = 23.3
| Oct low C             = 23.4
| Nov low C             = 23.1
| Dec low C             = 21.9
| year low C            = 21.8
| Jan precipitation mm  = 1
| Feb precipitation mm  = 9
| Mar precipitation mm  = 16
| Apr precipitation mm  = 101
| May precipitation mm  = 253
| Jun precipitation mm  = 666
| Jul precipitation mm  = 830
| Aug precipitation mm  = 398
| Sep precipitation mm  = 233
| Oct precipitation mm  = 281
| Nov precipitation mm  = 140
| Dec precipitation mm  = 24
| year precipitation mm = 2952
| source                =&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://en.climate-data.org/asia/india/kerala/malappuram-34234/ |website = en.climate-data.org |title = Climate of Malappuram |access-date = 30 November 2019}}&lt;/ref&gt;
| date                  = November 2019
}}
&lt;/div&gt;

== વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ ==
{{multiple image|align=left|direction = vertical|caption_align=left
| image1 = Nilambur Teak Garden.jpg |caption1= સાગનું સંગ્રહાલય (ટિક મ્યુઝિયમ)| image2 = Green Vallikkunnu.jpg|caption2= વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લીલા મેન્ગ્રોવ| image3 = Beeyam Kayal River near Athani.jpg |caption3 = પોન્નાની કોલે વેટલેન્ડ્સ, એડપ્પલ
}}

જિલ્લામાં વિવિધ પ્રકારની વન્યજીવ સૃષ્ટિ આવેલી છે અને પશ્ચિમ તરફ વહેતી અનેક નાની ટેકરીઓ, જંગલો, નદીઓ અને ઝરણાં, પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તેમજ ડાંગર, સોપારી, કાજુ, મરી, આદુ, કઠોળ, નારિયેળ, કેળાં, સાબુદાણા/કસાવો (ટેપિયોકા), ચા અને રબરના વાવેતરો આવેલા છે. નીલાંબુર ખાતે વિશ્વનો સૌથી જૂનો સાગનો વાવેતર વિસ્તાર 'કોનોલીઝ પ્લોટ' આવેલો છે. નીલાંબુર તેના સાગ મ્યુઝિયમ માટે પણ જાણીતું છે. નીલાંબુર સાગના વાવેતરો નજીક વાંસના વૃક્ષો વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. સાગ મ્યુઝિયમ સાથે એક જૈવ સંસાધન કુદરતી પાર્ક જોડાયેલો છે. મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીના જૂના વહીવટી રેકોર્ડમાં નોંધાયેલ છે કે તત્કાલીન મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીમાં સરકારની માલિકીનું સૌથી નોંધપાત્ર વાવેતર નીલાંબુર ખાતે ૧૮૪૪માં રોપવામાં આવેલું સાગનું વાવેતર હતું.&lt;ref name=&quot;Mbsp&quot;&gt;{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881–1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=9 June 2021 }}&lt;/ref&gt;

જિલ્લાના કુલ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી ક્ષેત્રફળમાંથી ૧,૦૩૪ ચોરસ કિમી (૩૯૯ ચોરસ માઈલ) (૨૯%) વિસ્તાર જંગલ ક્ષેત્ર ધરાવે છે. તે વધુ ગીચ કે ઓછું ગીચ હોઈ શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |website=industry.kerala.gov.in |title=Forest area of Malappuram }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) ભાગમાં ૭૫૮.૮૭ ચોરસ કિમી (૨૯૩.૦૦ ચોરસ માઈલ) નો વિશાળ જંગલ વિસ્તાર આવેલો છે. આમાંથી ૩૨૫.૩૩ ચોરસ કિમી (૧૨૫.૬૧ ચોરસ માઈલ) અનામત (આરક્ષિત) જંગલો છે અને બાકીનો નિહિત જંગલ (વેસ્ટેડ ફોરેસ્ટ) નો વિસ્તાર છે. આમાંથી ૮૦% પાનખર જંગલો છે જ્યારે બાકીના સદાબહાર જંગલો છે. આ જંગલ વિસ્તાર મુખ્યત્વે નીલાંબુર ઉપજિલ્લા (તાલુકા) માં કેન્દ્રિત છે, જે વાયનાડના પહાડી જિલ્લા, પશ્ચિમ ઘાટ અને તમિલનાડુના પહાડી વિસ્તારો (નીલગિરી) સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે.

નીલાંબુર જંગલ વિસ્તારમાં સાગ, સીસમ (રોઝવુડ) અને મહાગોની જેવા વૃક્ષો જોવા મળે છે. જંગલમાં વાંસની ટેકરીઓ વ્યાપક પ્રમાણમાં આવેલી છે. જિલ્લામાં આવેલું કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્ય રાજ્યનું સૌથી મોટું વન્યજીવ અભયારણ્ય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/karimpuzha-sanctuary-comes-into-being/article31984618.ece |website=The Hindu |title=The Karimpuzha Wildlife Sanctuary |access-date=5 July 2020 |date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://touristinindia.com/new-amarambalam-wildlife-sanctuary/ |website=touristinindia.com |title=The largest wildlife sanctuary of Kerala |date=19 February 2018 |access-date=5 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ન્યૂ અમરમ્બલમ આરક્ષિત જંગલ, જે કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યનો જ એક ભાગ છે, તે વિવિધ પ્રકારની પ્રાણીસૃષ્ટિ ધરાવે છે. જંગલોમાં હાથી, હરણ, વાઘ, વાંદરા, રીંછ, ભૂંડ, સસલા, પક્ષીઓ અને સરીસૃપો સહિતના વિવિધ પ્રાણીઓ જોવા મળે છે. અહીંથી મધ, ઔષધીય વનસ્પતિઓ અને મસાલા જેવી જંગલ પેદાશો પણ એકત્રિત કરવામાં આવે છે. નીલાંબુર ખીણમાં નેડુમકાયમ વર્ષા જંગલ પણ આવેલું છે.

આ જંગલોનું રક્ષણ બે વિભાગો દ્વારા કરવામાં આવે છે - નીલાંબુર ઉત્તર અને નીલાંબુર દક્ષિણ. કેરળ ફોરેસ્ટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (KFRI) નું એક ઉપકેન્દ્ર પણ નીલાંબુર ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના તટીય અને આંતરદેશિય (ઈનલેન્ડ) વિસ્તારોમાં જોવા મળતી માછલીઓની મુખ્ય જાતોમાં ઝીંગા (Prawn), ઓઇલ સરડીન, સિલ્વર બેલી, શાર્ક, કેટફિશ, મેકરેલ (બંગડા), સ્કેટ, ચેમ્બા, સોલ ફિશ, સીર ફિશ (સુરમાઈ) અને રિબનફિશનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુર સાગ એ પોતાની ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) મેળવનારી દેશની પ્રથમ જંગલ પેદાશ છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=First for forest produce, GI tag for Nilambur teak|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/first-for-forest-produce-gi-tag-for-nilambur-teak/articleshow/62320961.cms|last=T Ramavarman|date=1 January 2018|access-date=30 October 2020|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; તિરુરમાં મળી આવતા પાનનો એક પ્રકાર તિરુર વેટ્ટિલા પણ ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tirur-vettila-obtains-gi-tag/article29214761.ece |website=The Hindu |title=Tirur Vettila gets GI tag |date=21 August 2019 |access-date=19 April 2020 |last1=Muringatheri |first1=Mini }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના તટીય વિસ્તારમાં આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લગભગ ૫૦ એકરમાં ફેલાયેલું મેન્ગ્રોવનું જંગલ આવેલું છે. અન્ય તટીય વિસ્તારોમાં પણ મેન્ગ્રોવ વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.

કડાલુંડી પક્ષી અભયારણ્ય આ જિલ્લાની વલ્લીક્કુન્નૂ ગ્રામ પંચાયતમાં આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Flora and fauna of Malappuram |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=24 November 2019 |website=malappuram.nic.in }}&lt;/ref&gt; કડાલુંડી-વલ્લીક્કુન્નૂ કમ્યુનિટી રિઝર્વ એ કેરળનું પ્રથમ કમ્યુનિટી રિઝર્વ છે, જેને હવે ઇકો-ટૂરિઝમ કેન્દ્ર તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.&lt;ref name=&quot;Vallikkunnu&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=onmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ૨૦૧૦માં પુરાથુર ખાતે આવેલા પદિંજરેકારા મુખત્રિકોણ પ્રદેશ (એસ્ટ્યુઅરી - નદીમુખ) માં પક્ષી અભયારણ્ય બનાવવાની દરખાસ્ત મૂકવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sudhi |first1=K. S. |title=Birds get 12 more havens in State |url=https://www.thehindu.com/news/national/Birds-get-12-more-havens-in-State/article16567247.ece/ |access-date=7 April 2021 |work=The Hindu |date=15 March 2010}}&lt;/ref&gt; તિરુનાવાયા તેના કમળના ખેતરો માટે જાણીતું છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Lotus fields of Tirunavaya|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/03/lotus-farming-muslim-kerala-hindu.html|last=Anupama Mili|date=4 September 2018|access-date=26 July 2020|work=Malayala Manorama}}&lt;/ref&gt;

== સંસ્કૃતિ ==
[[File:Thunchan Smarakam1.jpg|thumb|કોન્ડોટી ખાતે મહા કવિ મોયિનકુટ્ટી વૈદ્યર સ્મારક]]
[[File:Vaidyar.JPG|left|thumb|થુનચાથ્થુ એઝુથાચનની યાદમાં તિરુર ખાતે થુંચન સ્મારકમ]]

મલયાલમ મૂળાક્ષરો સૌપ્રથમ તિરુરમાં જન્મેલા અને આધુનિક મલયાલમ ભાષાના પિતા તરીકે જાણીતા થુનચથ એઝુથાચન દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; તિરુર મલયાલમ સંશોધન કેન્દ્રનું મુખ્ય મથક છે. મપિલા પટ્ટુના સૌથી પ્રસિદ્ધ કવિ મોઇનકુટ્ટી વૈદ્યરનો જન્મ કોન્ડોટ્ટીમાં થયો હતો. તેઓ મપિલા ગીતોના મહાકવિઓ પૈકીના એક તરીકે ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;


થુનચથ એઝુથાચન અને મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર ઉપરાંત અચ્યુત પિશારડી, આલમકોડ લીલાક્રિષ્નન, એડસ્સેરી ગોવિંદન નાયર, કે. પી. રામાનુન્ની, કુટ્ટીક્રિષ્ના મરાર, કુટ્ટીપ્પુરમ કેશવન નાયર, મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, એન. દામોદરન, નંદનાર, પૂંથાનમ નંબુદિરી, પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર, ઉરૂબ, વી. સી. બાલક્રિષ્ન પાનિકર, વલ્લથોલ ગોપાલ મેનન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન જેવા મલયાલમ ભાષાના પ્રખ્યાત લેખકો આ જિલ્લાના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એમ. ગોવિંદન, એમ. ટી. વાસુદેવન નાયર અને અક્કીથમ અચ્યુતન નંબુદિરી એ પોન્નાની ખાતે સ્થિત 'પોન્નાની કલારી' સાથે જોડાયેલા લેખકો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત નલપટ નારાયણ મેનન, બાલમણિ અમ્મા, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને કમલા સુરેય્યા પણ તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકાના વતની હતા.

જિલ્લાનો પુલામન્થોલે વિસ્તાર ઐતિહાસિક રીતે પુલામન્થોલે મુસ પરિવાર સાથે જોડાયેલો છે, જે કેરળમાં આયુર્વેદની પરંપરાગત પદ્ધતિ સાથે સંકળાયેલા અષ્ટવૈદ્ય વંશમાંથી આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/districts/malappuram/ |title=District of Malappuram |website=Kerala Tourism}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ રાજ્યમાં માપ્પિલા પાટ્ટુ સાહિત્યનું મુખ્ય કેન્દ્ર પણ હતું.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર અને પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર ઉપરાંત કુલાંગરા વીટ્ટિલ મોઇદુ મુસલિયાર (જેઓ ચક્કીરી શુજાયી તરીકે જાણીતા છે), ચક્કીરી મોઇદીનકુટ્ટી, મનક્કારાકથ કુન્હીકોયા, નલ્લાલમ બીરાન, કે. કે. મુહમ્મદ અબ્દુલ કરીમ, બાલક્રિષ્નન વલ્લીક્કુન્નૂ, પુંનાયુરકુલમ બાપુ, વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી વગેરે જેવા અનેક માપ્પિલા પાટ્ટુ કવિઓએ મલપ્પુરમને પોતાની કર્મભૂમિ તરીકે પસંદ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Tirur, Kerala.jpg|left|thumbnail|તિરુર નજીકનો ગ્રામ્ય વિસ્તાર]]

કેરળની શાસ્ત્રીય કલા સ્વરૂપ કથકલી અને આયુર્વેદમાં પણ જિલ્લાએ પોતાનું નોંધપાત્ર પ્રદાન આપ્યું છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; કોટ્ટક્કલ ખાતે વૈદ્યરત્નમ પી. એસ. વારિયર દ્વારા સ્થાપિત 'કોટ્ટક્કલ નાટ્ય સંગમ'માંથી આવતા કોટ્ટક્કલ ચંદ્રશેખરન, કોટ્ટક્કલ શિવરામન અને કોટ્ટક્કલ મધુ પ્રખ્યાત કથકલી કલાકારો છે. વર્તમાન તિરુરંગાડી, તિરુર અને પોન્નાની તાલુકાના કેટલાક ભાગો પર શાસન ધરાવતા વેટ્ટથુનાડના શાસકો કળા અને શિક્ષણના જાણીતા સંરક્ષકો હતા. વેટ્ટથુનાડના એક રાજાએ (શાસનકાળ: ૧૬૩૦-૧૬૪૦) કથકલી નૃત્ય શૈલીમાં નવા પ્રયોગો અને સુધારા કર્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે, જે &quot;વેટ્ટથુ પરંપરા&quot; તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા.&lt;ref&gt;Menon, A Sreedhara. ''A Survey of Kerala History.''  Kottayam: DC Books, 2007. Print&lt;/ref&gt; થુનચથ એઝુથાચન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન પણ વેટ્ટથુનાડના જ વતની હતા. વલ્લથોલ નારાયણ મેનનને ચેરુથુરુથી ખાતે 'કેરળ કલામંડલમ'ની સ્થાપના કરીને આધુનિક સમયમાં કથકલીનો પુનરુદ્ધાર કરનાર પણ ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

કથકલીના મુખ્ય પ્રશિક્ષક વાઝેનકાડા કંચુ નાયર અને સૌથી લોકપ્રિય કથકલી ગાયકો પૈકીના સંકરન એમ્બ્રાન્થિરી અને તિરુર નમ્બિસન પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આધુનિક કેરળમાં 'મોહિનીઅટ્ટમ' નૃત્યના પુનરુદ્ધારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવનાર કલામંડલમ કલ્યાણીકુટ્ટી અમ્મા જિલ્લાના તિરુનાવાયાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના [[મૃણાલિની સારાભાઈ]] તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકામાંથી આવતા હતા. કોટ્ટક્કલ ખાતે આવેલી આર્ય વૈદ્ય શાળા એ વિશ્વના સૌથી મોટા આયુર્વેદિક ઔષધીય નેટવર્કોમાંનું એક છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પ્રથમ જાણીતા કેરળના ઇતિહાસકાર ઝૈનુદ્દીન મખ્દૂમ દ્વિતીય પણ આ જ જિલ્લાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}</text>
      <sha1>cwv1td4b84n23051d7gtkz3oyuvclhd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903508</id>
      <parentid>903507</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T15:20:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* સંસ્કૃતિ */</comment>
      <origin>903508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68665" sha1="bxd6amdtyvk4u6td4edggyeis9zzkmm" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = મલપ્પુરમ જિલ્લો
| other_name = 
| settlement_type = જિલ્લો
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
 | photo2a      = Near Cherumb eco village.jpg
 | photo2b      = Kerala Houseboat (191490747).jpeg
 | photo3a      = Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg
 | photo3b      = Nilambur teak forest 3740.JPG
 | photo4a      = Chamravattam bridge kerala.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt;મંજેરી ટાઉન, પોન્નાની ખાતે બિયમ બેકવોટર તળાવ, નિલાંબુર ખાતે કોનોલીનો પ્લોટ, ચમરવટ્ટોમ રેગ્યુલેટર-કમ-બ્રિજ, વલ્લીકુન્નુ ખાતે કાદલુન્ડી નદીનું નદીમુખ, કારુવરકુંડુ
}}
| nickname = 
| image_map = India Kerala Malappuram district.svg
| mapframe = yes
| mapframe-point = none
| map_caption = '''[[કેરળ]]માં સ્થાન'''
| pushpin_map = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|11.03|N|76.05|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = ભારત
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = 
| established_title = જિલ્લાની રચના
| subdivision_type2 = 
| subdivision_name2 = 
| established_date = {{start date and age|df=yes|1969|06|16}}
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = મલપ્પુરમ
| founder = કેરળ સરકાર
| parts_type = રેવેન્યુ વિભાગ
| parts_style = para
| p1 = {{collapsible list|title=તાલુકા (૭)|
* એરનાડ
* કોંડોટ્ટી
* નિલંબુર
* પેરિંથલમન્ના
* પોન્નાની
* તિરુર
* તિરૂરંગાડી|}}
| government_type = જિલ્લા વહીવટ
| governing_body = 
| leader_title = જિલ્લા પ્રભારી મંત્રી
| leader_name = પી.કે.બશીર
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = ડૉ. વિનય ગોયલ (આઈએએસ)
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 3,554
| area_rank = ત્રીજો
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| elevation_max_m = ૨૫૯૪
| elevation_max_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt; મુકુર્થી
| elevation_min_m = 
| elevation_min_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt;
| population_total = ૪,૪૯૪,૯૯૮&lt;ref name=&quot;mlpdemo_2018&quot;&gt;{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=29 October 2020|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127040140/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = ૨૦૧૮
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = ૧૨૬૫
| population_rank = પ્રથમ
| population_demonym = 
| population_urban = ૪૪.૧૮ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| population_metro = ૧૭૨૯૫૨૨&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_title1 = {{nobold|લિંગ ગુણોત્તર (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info1 = ૧૦૯૮ [[female|♀]]/૧૦૦૦[[male|♂]]&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658/download/2280/DH_2011_3205_PART_A_DCHB_MALAPPURAM.pdf |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt;
| leader_name2 = ચૈત્રા ટેરેસા જોન આઈપીએસ
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| demographics1_title2 = {{nobold|સાક્ષરતા (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info2 = ૯૩.૫૭ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = {{nobold|[[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]}}
| registration_plate = '''KL-10''' [[મલપ્પુરમ]], &lt;br/&gt; '''KL-53''' પેરિંથલમન્ના, &lt;br/&gt; '''KL-54''' પોન્નાની, &lt;br/&gt; '''KL-55''' તિરુર,&lt;br/&gt; '''KL-65''' તિરુરંગાડી, &lt;br/&gt; '''KL-71''' નિલંબુર, &lt;br/&gt; '''KL-84''' કોંડોટ્ટી
| website = {{URL|malappuram.nic.in}}
| footnotes = 
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૪૯&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=niti.gov.in|access-date=25 May 2021|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525135510/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}} ·
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(2005)}}
| parts = {{unbulleted list|પેરિન્થલમન્ના|તિરુર|}}
}}

'''મલપ્પુરમ જિલ્લો''' અથવા માલાપુરમ જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા  [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે, જે ૭૦ કિલોમીટર (૪૩ માઇલ) લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવે છે. કેરળનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો આ જિલ્લો રાજ્યની કુલ વસ્તીના લગભગ ૧૩% લોકોનું ઘર છે. ૧૬ જૂન ૧૯૬૯ના રોજ રચાયેલો આ જિલ્લો આશરે ૩,૫૫૪ ચોરસ કિલોમીટર (૧,૩૭૨ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ કેરળનો ત્રીજો સૌથી મોટો જિલ્લો છે. તે એક તરફ [[પશ્ચિમ ઘાટ]] અને બીજી તરફ અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે. આ જિલ્લાને સાત તાલુકાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે: એરનાડ, કોંડોટ્ટી, નિલંબુર, પેરિંથલમન્ના, પોન્નાની, તિરુર અને તિરૂરંગાડી. મલપ્પુરમ જિલ્લાનું મુખ્યાલય [[મલપ્પુરમ]] નગર ખાતે આવેલું છે. 

અહીં મલયાલમ સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકાના પ્રારંભિક ગલ્ફ બૂમ (તેલ સમૃદ્ધિ) દરમિયાન આ જિલ્લામાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોએ ખાસ કરીને ફારસી અખાતના અરબ દેશોમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું. આથી, આ જિલ્લાનું અર્થતંત્ર મોટાપાયે પ્રવાસી મલયાલી સમુદાય દ્વારા મોકલવામાં આવતા નાણાં (રેમિટન્સ) પર નોંધપાત્ર રીતે નિર્ભર છે. મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઈ-સાક્ષર (e-literate) તેમજ પ્રથમ સાયબર-સાક્ષર જિલ્લો હતો. આ જિલ્લામાં ચાર મુખ્ય નદીઓ આવેલી છે: ભારથપ્પુઝા, ચાલિયાર, કડલુંડીપ્પુઝા અને તિરુર પુઝા, જેમાંથી પ્રથમ ત્રણ નદીઓ કેરળની પાંચ સૌથી લાંબી નદીઓમાં પણ સ્થાન ધરાવે છે.

મલપ્પુરમ મહાનગર ક્ષેત્ર એ કોચી, કાલિકટ અને થ્રિસુર શહેરી વિસ્તારો પછી કેરળનું ચોથું સૌથી મોટું શહેરી સમૂહ છે અને ૧.૭ મિલિયન (૧૭ લાખ) ની કુલ વસ્તી સાથે ભારતમાં ૨૫મા ક્રમે આવે છે. ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, જિલ્લાની ૪૪.૨% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં વસે છે. 'યુનિવર્સિટી ઓફ કાલિકટ' સહિત રાજ્યની ૪ યુનિવર્સિટીઓ ધરાવતું મલપ્પુરમ કેરળમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે. આ જિલ્લામાં ૨ મહેસૂલી વિભાગ, ૭ તાલુકા, ૧૨ નગરપાલિકા (મ્યુનિસિપાલિટી), ૧૫ બ્લોક, ૯૪ ગ્રામ પંચાયત અને ૧૬ કેરળ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન, મલપ્પુરમ વિદેશી અને ભારતીય સૈન્ય ટુકડીઓનું મુખ્યાલય બન્યું હતું. પાછળથી તે 'મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ' (M.S.P) નું વડું મથક બન્યું, જે અગાઉ ૧૮૮૫માં રચાયેલા 'મલપ્પુરમ સ્પેશિયલ ફોર્સ' તરીકે ઓળખાતું હતું. આ બળ રાજ્યમાં સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલીયન છે. વિશ્વનું સૌથી જૂનું સાગનું વાવેતર નિલંબુર ખાતે આવેલી ચાલિયાર ખીણમાં આવેલું છે. રાજ્યની સૌથી જૂની રેલ્વે લાઇન ૧૮૬૧માં તિરૂરથી ચાલિયમ સુધી નાખવામાં આવી હતી, જે તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને વલ્લીકુન્નુમાંથી પસાર થતી હતી. રાજ્યની બીજી રેલ્વે લાઇન પણ તે જ વર્ષે તિરૂરથી તિરુનાવાયા થઈને કુટ્ટીપ્પુરમ સુધી નાખવામાં આવી હતી. સંસ્થાનવાદી યુગમાં નાખવામાં આવેલી નિલંબુર-શોરાનુર લાઇન ભારતના સૌથી ટૂંકા અને ચિત્રમય (સુંદર) શોર્ટ ગેજ રેલ્વે માર્ગોમાંથી એક છે.

== નામકરણ અને વ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Valamangalam Pulpetta (386717435).jpg|thumbnail|જિલ્લામાં એક લાક્ષણિક ડુંગરાળ ભૂપ્રદેશ (પુલપટ્ટા નજીક)]]
[[File:Chaliyar Edavanna (251932360).jpg|thumbnail|એડવન્ના તરફ ચાલિયાર ટેકરીઓ]]

'મલપ્પુરમ' શબ્દનો મલયાલમ ભાષામાં અર્થ &quot;ટેકરીની ઉપર&quot; (Over the hill) થાય છે, જે આ જિલ્લાના વહીવટી મુખ્યાલય મલપ્પુરમની ભૌગોલિક સ્થિતિ પરથી ઉતરી આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|title=Malappuram, The Hill Top Town|date=30 June 2014|website=nativeplanet.com|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002725/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|title=Cultural counterpoint|date=24 March 2013|website=The Financial Express|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002847/https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; જિલ્લાનો મધ્યભાગ [[પશ્ચિમ ઘાટ]]થી દૂર આવેલી અસંખ્ય નાની-મોટી ટેકરીઓ જેવી કે, અરિમ્બ્રા ટેકરીઓ, અમ્મિનીક્કાડન ટેકરીઓ, ઓરાકમ ટેકરી, ચેરિયમ ટેકરીઓ, પંડાલુર ટેકરીઓ અને ચેક્કુન્નુ ટેકરીઓથી ઘેરાયેલો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|title=Hilly areas of Malappuram|date=7 May 2018|access-date=11 October 2020|website=Native Planet|last=Akash Singh|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017165621/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; નાળિયેરના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા રેતાળ દરિયાકાંઠાના મેદાનો આ સામાન્ય પહાડી ભૂપ્રદેશથી અલગ પડે છે.

== ભૂગોળ ==
[[File:Cherumb eco tourism village, Karuvarakundu India (3).JPG|left|thumb|alt=કરુવારકકુંડુનો પહાડી વિસ્તાર]]
[[File:Puthuponnani (2).JPG|thumb|alt=A beach|પુથુપોન્નાની મુનામ્બમ બીચ]]

ઉત્તર-પશ્ચિમમાં કોઝિકોડ જિલ્લો, ઉત્તર-પૂર્વમાં વાયનાડ જિલ્લો, પૂર્વમાં નીલગિરીની ટેકરીઓ, દક્ષિણ-પૂર્વમાં પાલક્કાડ જિલ્લો, દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં ત્રિશૂર જિલ્લો અને પશ્ચિમમાં અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલા મલપ્પુરમનું કુલ ભૌગોલિક ક્ષેત્રફળ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી છે, જે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ રાજ્યમાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે. આ જિલ્લો રાજ્યના કુલ વિસ્તારનો ૯.૧૫ % હિસ્સો ધરાવે છે. ભૌગોલિક નકશા પર આ જિલ્લો ૭૫°E – ૭૭°E રેખાંશ અને ૧૦°N – ૧૨°N અક્ષાંશ વચ્ચે આવેલો છે.

કેરળના અન્ય ભાગોની જેમ, મલપ્પુરમમાં પણ પશ્ચિમે અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર (નીચાણવાળો પ્રદેશ), મધ્યમાં મધ્યભૂમિ (મિડલેન્ડ) અને પૂર્વમાં પશ્ચિમ ઘાટથી ઘેરાયેલો પહાડી વિસ્તાર (હાઇલેન્ડ) આવેલો છે. કેરળના અન્ય જિલ્લાઓથી વિપરીત, મલપ્પુરમના મધ્યભૂમિ વિસ્તારમાં પણ વ્યાપકપણે પહાડી વિસ્તારો જોવા મળે છે.

નિલંબુર તાલુકા અને ઉટી તાલુકાની સરહદ પર આવેલું ૨,૫૫૪ મીટર ઊંચું 'મુકુરથી' શિખર મલપ્પુરમ જિલ્લાનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે. તે દક્ષિણ ભારતનું પાંચમું સૌથી ઊંચું શિખર છે, તેમજ અનામુડી (૨,૬૯૬ મીટર) અને મીસાપુલીમાલા (૨,૬૫૧ મીટર) પછી કેરળનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. ઇડુક્કી જિલ્લાની બહાર કેરળનું આ સૌથી ઊંચું શિખર પણ છે. મલપ્પુરમ-પાલક્કાડ-નીલગિરી જિલ્લા સરહદ નજીક આવેલું ૨,૩૮૩ મીટર ઊંચું 'અંગિન્ડા' શિખર બીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. મલપ્પુરમના નિલંબુર તાલુકા, વાયનાડ અને કોઝિકોડ જિલ્લાના થામારાસ્સેરી તાલુકા ત્રિ-ભેટા પર આવેલું ૨,૩૩૯ મીટર ઊંચું 'વાવુલ માલા' શિખર જિલ્લાનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે.

=== સરહદી તાલુકાઓ ===
* મલપ્પુરમ જિલ્લો ૫ જિલ્લાના નીચેના ૧૨ તાલુકાઓ સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે:
* વાયનાડ જિલ્લો: વાયથિરી તાલુકો
* કોઝિકોડ જિલ્લો: કોઝિકોડ અને થામારાસ્સેરી તાલુકા
* નીલગિરી જિલ્લો (તમિલનાડુ): પંડાલુર, ગુડાલુર, ઉટી અને કુંડાહ તાલુકા
* પલક્કડ જિલ્લો: પટ્ટાંબી, ઓટ્ટપાલમ અને મન્નરક્કાડ તાલુકા
* ત્રિશૂર જિલ્લો: ચાવક્કાડ અને કન્નમકુલમ તાલુકા

=== ભૂપ્રદેશ ===
ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, માટી, આબોહવા અને કુદરતી વનસ્પતિના આધારે, જિલ્લાને ૫ પેટા-સૂક્ષ્મ પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.:
* મલપ્પુરમ દરિયાકાંઠો
* ઉંચા-નીચા ખાડાટેકરાવાળા મેદાનો
* ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર
* નિલંબુરના જંગલવાળા પહાડો
* પેરિન્થલમન્નાના ઉંચા-નીચા ઉચ્ચપ્રદેશો

[[File:Chaliyar - Areekode Bridge.jpg|left|thumb|અરીકોડ ખાતે ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર]]
[[File:Map of Malappuram District (April 2021).svg|thumb|મલપ્પુરમ જિલ્લાનો નકશો]]

મલપ્પુરમ દરિયાકિનારો ઉત્તરમાં વલ્લીક્કુન્નૂથી લઈને દક્ષિણમાં પેરુમ્બડપ્પુ સુધીના મલપ્પુરમના સમગ્ર તટીય વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં કોઝિકોડ દરિયાકિનારા, પૂર્વમાં મલપ્પુરમના ઉબડખાબડ મેદાની વિસ્તાર, દક્ષિણમાં થ્રિસુર દરિયાકિનારા અને પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગર સાથે જોડાયેલી છે. આ પ્રદેશમાંથી ચાલીયાર, કડાલુંડી, ભરતપુઝા, તિરુરપુઝા જેવી મુખ્ય નદીઓ, નહેરો અને પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) વહે છે. આ તટીય વિસ્તાર નારિયેળના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે. તટીય મેદાન પશ્ચિમ તરફ ખૂબ જ ધીમો ઢાળ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;&gt;{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title=Physical divisions of Malappuram |pages=21–22 |access-date=18 April 2020}}&lt;/ref&gt; પોન્નાની, એડપ્પલ, તિરુર, વલંચેરી, કુટ્ટીપ્પુરમ, તાનુર, તિરુરંગાડી અને પરપ્પનંગાડી સહિતના મુખ્ય શહેરો આ પ્રદેશમાં આવેલા છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ તિરુર તાલુકાના કલ્પકંચેરી ગામમાં (૧૦૪ મીટર) આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

મલપ્પુરમનો ઉબડખાબડ મેદાની પ્રદેશ, જે દરિયાકિનારાને સમાંતર આવેલો છે, તે તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં નાડાપુરમ-માવૂરના ઉબડખાબડ મેદાનો, પૂર્વમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન અને પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો, દક્ષિણમાં પટ્ટાંબી ઉબડખાબડ મેદાન અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ દરિયાકિનારા સાથે સીમાઓ બનાવે છે. કન્નમંગલમ ખાતે આવેલી નેનમિની ટેકરી (૪૭૮ મીટર) આ પ્રદેશનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે અને ઉત્તર ભાગમાં આવેલું વાઝાયૂર (૯૫ મીટર) સૌથી નીચું સ્થળ છે. અહીં કેટલીક ટેકરીઓ અને ઢોળાવો જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

[[File:Chekkunnu.jpg|thumb|એડાવાના ખાતે ચેકુન્નુ ટેકરીઓ]]

ચાલિયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલંબુર જંગલી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઊંચાણવાળા પ્રદેશો અને પૂર્વમાં મલપ્પુરમ ઊંચાણવાળા મેદાનો દ્વારા બનાવે છે. તે ચાલિયારના મધ્ય ભાગમાં આવે છે અને અલગ ટેકરીઓના સ્વરૂપમાં ઉતાર-ચઢાવ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

ચાલીયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ મેદાન સાથે બનાવે છે. તે ચાલીયાર નદીના મધ્ય પ્રવાહ વિસ્તાર હેઠળ આવે છે અને અહીં છૂટાછવાયા ટેકરાઓ સ્વરૂપે ઉંચા-નીચા ઢોળાવો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, જેને સંસ્થાનવાદી (બ્રિટિશ) રેકોર્ડ્સમાં નીલાંબુર ખીણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે તેની સીમા ઉત્તરમાં કોઝિકોડ અને વાયનાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, પૂર્વમાં તમિલનાડુ, દક્ષિણમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ અને પશ્ચિમમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન સાથે બનાવે છે. તે પશ્ચિમ ઘાટનો એક ભાગ છે. અહીં સમુદ્ર સપાટીથી ૧૦૦૦ મીટરથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતા અનેક શિખરો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; આ પ્રદેશની સૌથી વધુ ઊંચાઈ મુકુરુથી (૨૫૯૪ મીટર) ખાતે છે, જે કેરળ અને તમિલનાડુની સરહદ પર કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યની પૂર્વમાં આવેલી છે. સૌથી નીચું સ્થળ મામ્પાડ (૧૧૫ મીટર) ખાતે આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; નીલાંબુરનો આ ટેકરીઓ વાળો જંગલ વિસ્તાર નીલગિરી બાયોસ્ફિયર રિઝર્વનો એક ભાગ છે.

પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો ઉત્તરમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન, પૂર્વમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પાલક્કાડ ઘાટ અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ ઉબડખાબડ મેદાન સાથે સરહદ ધરાવે છે. અહીં ઘણી નાની છૂટીછવાયી ટેકરીઓ આવેલી છે, જેમાં કોડીકુથીમાલા પણ એક છે. કડાલુંડી નદી આ પ્રદેશમાંથી વહે છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ મક્કારાપરમ્બા ખાતે ૬૧૦ મીટર છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

=== દરિયા કિનારો ===
[[File:Light house in Ponnani.jpg|thumb|પોન્નાનીનું દીવાદાંડી]]

કેરળના જિલ્લાઓમાં દરિયાકિનારાની લંબાઈની દ્રષ્ટિએ મલપ્પુરમ ૭૦ કિમી (રાજ્યના કુલ દરિયાકિનારાના ૧૧.૮૭%) ના દરિયાકિનારા સાથે પાંચમું સ્થાન ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Coastline_2346.aspx |website=kerenvis.nic.in |title=The coastal area of Malappuram |access-date=30 November 2019 }}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમનો તટીય પટ્ટો ત્રણ નગરપાલિકા શહેરો—તાનુર, પોન્નાની અને પરપ્પનંગાડી, તેમજ આઠ ગ્રામ પંચાયતો—વલ્લીક્કુન્નૂ, તેનાલુર, નિરામરુથુર, વેટ્ટમ, મંગલમ, પુરાથુર, વેલિયાંકૌડ અને પેરુમ્બડપ્પુમાં ફેલાયેલો છે. જિલ્લાના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા પોન્નાની, તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને પદિંજરેક્કરા બીચ એ મુખ્ય મત્સ્યઉદ્યોગ કેન્દ્રો છે. જિલ્લાનો સમુદ્ર કિનારો સમુદ્રી સંપત્તિથી સમૃદ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;

અગાઉ આરબ વેપારીઓનું મનપસંદ સ્થળ હોવા ઉપરાંત, પોન્નાની ઘણા મુસ્લિમ અધ્યાત્મિક નેતાઓ માટે પણ આકર્ષક સ્થળ હતું, જેમણે અહીં ઈસ્લામના પ્રચારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ બંદર શહેર &quot;મલબારનું નાનું મક્કા&quot; તેમજ &quot;સોનાના સિક્કાઓનું શહેર&quot; તરીકે પણ ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;pkd&quot;&gt;{{cite book | author=M. K. Devassy | year=1965 | title=1961 Census Handbook- Palghat District
 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands | url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5667/1/51592_1961_PAL.pdf | access-date=11 March 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/the-mecca-of-malabar-ponnani-004132.html |website=nativeplanet.com |title=Ponnani, the Mecca of Malabar |date=24 October 2017 |access-date=19 April 2020}}&lt;/ref&gt; ફેબ્રુઆરી/એપ્રિલ મહિના દરમિયાન અહીં હજારો પ્રવાસી પક્ષીઓ આવે છે.

પોન્નાની પાસે બિય્યામ કાયલ આવેલું છે, જે જળરમતની સુવિધા ધરાવતો એક શાંત, હરિયાળીથી ઘેરાયેલો જળમાર્ગ છે. કનોલી કેનાલ પુથુપોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રને મળે છે. તટીય શહેર તાનુર પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં વેટ્ટથુનાડ સામ્રાજ્યની રાજધાની હતું, અને તે કેરળદેશપુરમ મંદિર માટે જાણીતું છે. પરપ્પનંગાડી પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં પરપ્પનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોનું મુખ્ય મથક હતું.

=== નદીઓ ===
[[File:View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg|thumbnail|ત્રિપરાંગોડ ખાતે ભરતપુઝા]]
[[File:Kadalundi river, Malappuram.jpg|thumb|મલપ્પુરમ ખાતે કડાલુંડી નદી]]

જિલ્લામાંથી વહેતી મુખ્ય નદીઓમાં ચાલીયાર, કડાલુંડી નદી, ભરતપુઝા અને તિરુર નદીનો સમાવેશ થાય છે. ચાલીયાર નદીની કુલ લંબાઈ લગભગ ૧૬૮ કિમી અને જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૨,૮૧૮ ચોરસ કિમી (૧,૦૮૮ ચોરસ માઈલ) છે. તે જિલ્લાના નીલાંબુર, મામ્પાડ, એડવન્ના, અરીકોડ અને વાઝક્કાડમાંથી પસાર થાય છે અને ત્યારબાદ કોઝિકોડ-મલપ્પુરમ જિલ્લાની સરહદ પર થઈને ચાલીયમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. નીલાંબુર તાલુકાની ખીણમાં ચાલીયાર નદીની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ચાલીયારની સૌથી મોટી સહાયક નદી કરીમપુઝા, ભરતપુઝાની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક થુથાપુઝા, અને કડાલુંડી નદીની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક ઓલીપુઝા પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કડાલુંડી નદી મેલાત્તુર, કીઝત્તુર, પાંડિક્કાડ, મંજેરી, મલપ્પુરમ, પાનાક્કાડ, પરપ્પુર, વેંગરા, તિરુરંગાડી, પરપ્પનંગાડી, વલ્લીક્કુન્નૂમાંથી પસાર થાય છે અને જિલ્લાની વાયવ્ય (ઉત્તર-પશ્ચિમ) સરહદ પર આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના કડાલુંડી નગરમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે.

તે ઓલીપ્પુઝા નદી અને વેલીયાર નદીના સંગમથી બને છે. કડાલુંડી નદી સાયલન્ટ વેલીની પશ્ચિમ સરહદે આવેલા [[પશ્ચિમ ઘાટ]]માંથી નીકળે છે અને આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કીઝત્તુર ખાતે ઓલીપ્પુઝા અને વેલીયાર એકબીજામાં ભળીને કડાલુંડી નદીનું નિર્માણ કરે છે. કડાલુંડી નદી એરનાડ અને વલ્લુવાનાડ વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે. આ નદી ૧૩૦ કિમીની લંબાઈ ધરાવે છે, જેનું જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૧,૧૧૪ ચોરસ કિમી (૪૩૦ ચોરસ માઈલ) છે અને તેનો કુલ જળ પ્રવાહ (રન-ઓફ) ૨,૧૮૯ મિલિયન ક્યુબિક ફીટ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ભરતપુઝા નદીની કુલ લંબાઈ ૨૦૯ કિમી છે. મલપ્પુરમ-પલક્કડ જિલ્લા સરહદ પર તે તેની સહાયક નદી થુથાપુઝા તરીકે થુથા, એલમકુલમ, પુલામન્થોલેમાંથી વહે છે અને પલ્લીપ્પુરમ ખાતે મુખ્ય નદીને મળે છે. ત્યારબાદ કેટલાક પાડોશી જિલ્લાઓમાંથી વહીને થિરુવેગપ્પુરાથી ફરીથી આ જિલ્લામાં પ્રવેશ કરે છે અને કુટ્ટીપ્પુરમ પહોંચે છે. ભરતપુઝા પોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. તિરુનાવાયા, કુટ્ટીપ્પુરમ, ત્રીપ્રંગોડ, ઇરિમબિલિયમ, થવાનુર અને પોન્નાની એ ભરતપુઝાના કિનારે આવેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ શહેરો છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

તિરુર નદી ૪૮ કિમી લાંબી છે. તે પોન્નાની નજીક પદિંજરેકારા ખાતે ભરતપુઝા સાથે ભળી જાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; આ મોટી નદીઓ ઉપરાંત, જિલ્લામાં 'પુરાપ્પરમ્બા નદી' નામની એક નાની નદી પણ છે, જે માત્ર ૮ કિમી લાંબી છે. તે કનોલી કેનાલ દ્વારા મુખ્ય નદીઓ સાથે જોડાયેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers in Malappuram district |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=23 November 2019 |website=malappuram.nic.in |archive-date=10 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210004256/https://malappuram.nic.in/about-district/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ઉપર વર્ણવેલી મુખ્ય નદીઓની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ તથા ઝરણાં પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે.

{{Panorama
|image   = Kadalundi Kadavu Bridge.jpg
|height  = 175
|alt     = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય
|caption = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય, જ્યાં તે અરબી સમુદ્રમાં ભળી જાય છે.
}}

અહીં ચાર મુખત્રિકોણ પ્રદેશો (નદીમુખ) આવેલા છે—પુરાથુર ખાતે પદિંજરેકારા અઝીમુખમ, જ્યાં ભરતપુઝા અને તિરુર નદીઓ એકબીજામાં ભળીને અરબી સમુદ્રને મળે છે; પુથુપોન્નાની ભૂશિર, જ્યાં કનોલી કેનાલ સમુદ્રમાં વહે છે; તાનુર ખાતે પુરાપુઝા અઝીમુખમ; અને જિલ્લાની વાયવ્ય સરહદે વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે આવેલું કડાલુંડી નગરમ અઝીમુખમ.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; બિય્યામ, વેલિયાંકૌડ, માનુર અને કોડિન્હી જેવા પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તટીય તાલુકાઓમાં આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન પોન્નાનીથી તિરુર રેલવે સ્ટેશન સુધી માલસામાનના પરિવહન માટે પોન્નાની કેનાલનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. કોડક્કલ ખાતે આવેલી બેસલ મિશનના કર્મચારીઓ દ્વારા પોન્નાની કેનાલ વિશે આ પ્રમાણે વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે:&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ineszupanov.com/ |title=Website of Ines Zupanov |access-date=13 September 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427041408/http://www.ineszupanov.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== આબોહવા ===
[[File:Monsoon Clouds - Manjeri and Pandalloor hill.jpg|left|thumbnail|પંડાલુર ટેકરીઓ પર ચોમાસાના વાદળો]]
[[File:Ottumpuram Beach.JPG|thumbnail|ઓટ્ટુમ્પુરમ બીચ, તાનુર.]]

જિલ્લાનું તાપમાન સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન લગભગ સ્થિર રહે છે. અહીં ઉષ્ણકટિબંધીય (ટ્રોપિકલ) આબોહવા છે. ટૂંકી શુષ્ક ઋતુ સાથે વર્ષના મોટાભાગના મહિનાઓમાં અહીં નોંધપાત્ર વરસાદ પડે છે. કોપન અને ગીગર (Köppen and Geiger) વર્ગીકરણ અનુસાર, આ આબોહવાને 'Am' તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. મલપ્પુરમમાં સરેરાશ વાર્ષિક તાપમાન ૨૭.૩ °C છે. એક વર્ષમાં, સરેરાશ વરસાદ ૨,૯૫૨ મિલીમીટર (૧૧૬.૨ ઇંચ) થાય છે. ઉનાળો સામાન્ય રીતે માર્ચથી મે સુધી રહે છે; ચોમાસું જૂનમાં શરૂ થાય છે અને સપ્ટેમ્બરમાં સમાપ્ત થાય છે. મલપ્પુરમમાં નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) અને ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) એમ બંને ચોમાસાનો વરસાદ થાય છે. શિયાળાની ઋતુ ડિસેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી સુધી હોય છે.&lt;ref name=&quot;MSN&quot;&gt;{{Cite web| url = http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx| title = MSN Weather| access-date = 29 November 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Climate chart&quot;&gt;&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;width:75%;&quot;&gt;

{{Weather box
| location              = મલ્લપુરમ
| width                 = 90% &lt;!-- Width parameter for wikitable, default width=90%. Leave blank for wikitable with no width defined. Set width=auto to fit the table in the next available space automatically. --&gt;
| metric first          = yes
| single line           = yes
| Jan high C            = 32.0
| Feb high C            = 32.9
| Mar high C            = 34.0
| Apr high C            = 33.8
| May high C            = 32.7
| Jun high C            = 29.3
| Jul high C            = 28.1
| Aug high C            = 28.7
| Sep high C            = 29.7
| Oct high C            = 30.3
| Nov high C            = 31.1
| Dec high C            = 31.4
| year high C           = 34.0
| Jan low C             = 21.8
| Feb low C             = 22.8
| Mar low C             = 24.4
| Apr low C             = 25.4
| May low C             = 25.1
| Jun low C             = 23.5
| Jul low C             = 22.8
| Aug low C             = 23.3
| Sep low C             = 23.3
| Oct low C             = 23.4
| Nov low C             = 23.1
| Dec low C             = 21.9
| year low C            = 21.8
| Jan precipitation mm  = 1
| Feb precipitation mm  = 9
| Mar precipitation mm  = 16
| Apr precipitation mm  = 101
| May precipitation mm  = 253
| Jun precipitation mm  = 666
| Jul precipitation mm  = 830
| Aug precipitation mm  = 398
| Sep precipitation mm  = 233
| Oct precipitation mm  = 281
| Nov precipitation mm  = 140
| Dec precipitation mm  = 24
| year precipitation mm = 2952
| source                =&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://en.climate-data.org/asia/india/kerala/malappuram-34234/ |website = en.climate-data.org |title = Climate of Malappuram |access-date = 30 November 2019}}&lt;/ref&gt;
| date                  = November 2019
}}
&lt;/div&gt;

== વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ ==
{{multiple image|align=left|direction = vertical|caption_align=left
| image1 = Nilambur Teak Garden.jpg |caption1= સાગનું સંગ્રહાલય (ટિક મ્યુઝિયમ)| image2 = Green Vallikkunnu.jpg|caption2= વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લીલા મેન્ગ્રોવ| image3 = Beeyam Kayal River near Athani.jpg |caption3 = પોન્નાની કોલે વેટલેન્ડ્સ, એડપ્પલ
}}

જિલ્લામાં વિવિધ પ્રકારની વન્યજીવ સૃષ્ટિ આવેલી છે અને પશ્ચિમ તરફ વહેતી અનેક નાની ટેકરીઓ, જંગલો, નદીઓ અને ઝરણાં, પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તેમજ ડાંગર, સોપારી, કાજુ, મરી, આદુ, કઠોળ, નારિયેળ, કેળાં, સાબુદાણા/કસાવો (ટેપિયોકા), ચા અને રબરના વાવેતરો આવેલા છે. નીલાંબુર ખાતે વિશ્વનો સૌથી જૂનો સાગનો વાવેતર વિસ્તાર 'કોનોલીઝ પ્લોટ' આવેલો છે. નીલાંબુર તેના સાગ મ્યુઝિયમ માટે પણ જાણીતું છે. નીલાંબુર સાગના વાવેતરો નજીક વાંસના વૃક્ષો વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. સાગ મ્યુઝિયમ સાથે એક જૈવ સંસાધન કુદરતી પાર્ક જોડાયેલો છે. મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીના જૂના વહીવટી રેકોર્ડમાં નોંધાયેલ છે કે તત્કાલીન મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીમાં સરકારની માલિકીનું સૌથી નોંધપાત્ર વાવેતર નીલાંબુર ખાતે ૧૮૪૪માં રોપવામાં આવેલું સાગનું વાવેતર હતું.&lt;ref name=&quot;Mbsp&quot;&gt;{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881–1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=9 June 2021 }}&lt;/ref&gt;

જિલ્લાના કુલ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી ક્ષેત્રફળમાંથી ૧,૦૩૪ ચોરસ કિમી (૩૯૯ ચોરસ માઈલ) (૨૯%) વિસ્તાર જંગલ ક્ષેત્ર ધરાવે છે. તે વધુ ગીચ કે ઓછું ગીચ હોઈ શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |website=industry.kerala.gov.in |title=Forest area of Malappuram }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) ભાગમાં ૭૫૮.૮૭ ચોરસ કિમી (૨૯૩.૦૦ ચોરસ માઈલ) નો વિશાળ જંગલ વિસ્તાર આવેલો છે. આમાંથી ૩૨૫.૩૩ ચોરસ કિમી (૧૨૫.૬૧ ચોરસ માઈલ) અનામત (આરક્ષિત) જંગલો છે અને બાકીનો નિહિત જંગલ (વેસ્ટેડ ફોરેસ્ટ) નો વિસ્તાર છે. આમાંથી ૮૦% પાનખર જંગલો છે જ્યારે બાકીના સદાબહાર જંગલો છે. આ જંગલ વિસ્તાર મુખ્યત્વે નીલાંબુર ઉપજિલ્લા (તાલુકા) માં કેન્દ્રિત છે, જે વાયનાડના પહાડી જિલ્લા, પશ્ચિમ ઘાટ અને તમિલનાડુના પહાડી વિસ્તારો (નીલગિરી) સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે.

નીલાંબુર જંગલ વિસ્તારમાં સાગ, સીસમ (રોઝવુડ) અને મહાગોની જેવા વૃક્ષો જોવા મળે છે. જંગલમાં વાંસની ટેકરીઓ વ્યાપક પ્રમાણમાં આવેલી છે. જિલ્લામાં આવેલું કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્ય રાજ્યનું સૌથી મોટું વન્યજીવ અભયારણ્ય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/karimpuzha-sanctuary-comes-into-being/article31984618.ece |website=The Hindu |title=The Karimpuzha Wildlife Sanctuary |access-date=5 July 2020 |date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://touristinindia.com/new-amarambalam-wildlife-sanctuary/ |website=touristinindia.com |title=The largest wildlife sanctuary of Kerala |date=19 February 2018 |access-date=5 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ન્યૂ અમરમ્બલમ આરક્ષિત જંગલ, જે કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યનો જ એક ભાગ છે, તે વિવિધ પ્રકારની પ્રાણીસૃષ્ટિ ધરાવે છે. જંગલોમાં હાથી, હરણ, વાઘ, વાંદરા, રીંછ, ભૂંડ, સસલા, પક્ષીઓ અને સરીસૃપો સહિતના વિવિધ પ્રાણીઓ જોવા મળે છે. અહીંથી મધ, ઔષધીય વનસ્પતિઓ અને મસાલા જેવી જંગલ પેદાશો પણ એકત્રિત કરવામાં આવે છે. નીલાંબુર ખીણમાં નેડુમકાયમ વર્ષા જંગલ પણ આવેલું છે.

આ જંગલોનું રક્ષણ બે વિભાગો દ્વારા કરવામાં આવે છે - નીલાંબુર ઉત્તર અને નીલાંબુર દક્ષિણ. કેરળ ફોરેસ્ટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (KFRI) નું એક ઉપકેન્દ્ર પણ નીલાંબુર ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના તટીય અને આંતરદેશિય (ઈનલેન્ડ) વિસ્તારોમાં જોવા મળતી માછલીઓની મુખ્ય જાતોમાં ઝીંગા (Prawn), ઓઇલ સરડીન, સિલ્વર બેલી, શાર્ક, કેટફિશ, મેકરેલ (બંગડા), સ્કેટ, ચેમ્બા, સોલ ફિશ, સીર ફિશ (સુરમાઈ) અને રિબનફિશનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુર સાગ એ પોતાની ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) મેળવનારી દેશની પ્રથમ જંગલ પેદાશ છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=First for forest produce, GI tag for Nilambur teak|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/first-for-forest-produce-gi-tag-for-nilambur-teak/articleshow/62320961.cms|last=T Ramavarman|date=1 January 2018|access-date=30 October 2020|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; તિરુરમાં મળી આવતા પાનનો એક પ્રકાર તિરુર વેટ્ટિલા પણ ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tirur-vettila-obtains-gi-tag/article29214761.ece |website=The Hindu |title=Tirur Vettila gets GI tag |date=21 August 2019 |access-date=19 April 2020 |last1=Muringatheri |first1=Mini }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના તટીય વિસ્તારમાં આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લગભગ ૫૦ એકરમાં ફેલાયેલું મેન્ગ્રોવનું જંગલ આવેલું છે. અન્ય તટીય વિસ્તારોમાં પણ મેન્ગ્રોવ વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.

કડાલુંડી પક્ષી અભયારણ્ય આ જિલ્લાની વલ્લીક્કુન્નૂ ગ્રામ પંચાયતમાં આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Flora and fauna of Malappuram |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=24 November 2019 |website=malappuram.nic.in }}&lt;/ref&gt; કડાલુંડી-વલ્લીક્કુન્નૂ કમ્યુનિટી રિઝર્વ એ કેરળનું પ્રથમ કમ્યુનિટી રિઝર્વ છે, જેને હવે ઇકો-ટૂરિઝમ કેન્દ્ર તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.&lt;ref name=&quot;Vallikkunnu&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=onmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ૨૦૧૦માં પુરાથુર ખાતે આવેલા પદિંજરેકારા મુખત્રિકોણ પ્રદેશ (એસ્ટ્યુઅરી - નદીમુખ) માં પક્ષી અભયારણ્ય બનાવવાની દરખાસ્ત મૂકવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sudhi |first1=K. S. |title=Birds get 12 more havens in State |url=https://www.thehindu.com/news/national/Birds-get-12-more-havens-in-State/article16567247.ece/ |access-date=7 April 2021 |work=The Hindu |date=15 March 2010}}&lt;/ref&gt; તિરુનાવાયા તેના કમળના ખેતરો માટે જાણીતું છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Lotus fields of Tirunavaya|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/03/lotus-farming-muslim-kerala-hindu.html|last=Anupama Mili|date=4 September 2018|access-date=26 July 2020|work=Malayala Manorama}}&lt;/ref&gt;

== સંસ્કૃતિ ==
[[File:Thunchan Smarakam1.jpg|thumb|કોન્ડોટી ખાતે મહા કવિ મોયિનકુટ્ટી વૈદ્યર સ્મારક]]
[[File:Vaidyar.JPG|left|thumb|થુનચાથ્થુ એઝુથાચનની યાદમાં તિરુર ખાતે થુંચન સ્મારકમ]]

મલયાલમ મૂળાક્ષરો સૌપ્રથમ તિરુરમાં જન્મેલા અને આધુનિક મલયાલમ ભાષાના પિતા તરીકે જાણીતા થુનચથ એઝુથાચન દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; તિરુર મલયાલમ સંશોધન કેન્દ્રનું મુખ્ય મથક છે. મપિલા પટ્ટુના સૌથી પ્રસિદ્ધ કવિ મોઇનકુટ્ટી વૈદ્યરનો જન્મ કોન્ડોટ્ટીમાં થયો હતો. તેઓ મપિલા ગીતોના મહાકવિઓ પૈકીના એક તરીકે ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;


થુનચથ એઝુથાચન અને મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર ઉપરાંત અચ્યુત પિશારડી, આલમકોડ લીલાક્રિષ્નન, એડસ્સેરી ગોવિંદન નાયર, કે. પી. રામાનુન્ની, કુટ્ટીક્રિષ્ના મરાર, કુટ્ટીપ્પુરમ કેશવન નાયર, મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, એન. દામોદરન, નંદનાર, પૂંથાનમ નંબુદિરી, પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર, ઉરૂબ, વી. સી. બાલક્રિષ્ન પાનિકર, વલ્લથોલ ગોપાલ મેનન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન જેવા મલયાલમ ભાષાના પ્રખ્યાત લેખકો આ જિલ્લાના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એમ. ગોવિંદન, એમ. ટી. વાસુદેવન નાયર અને અક્કીથમ અચ્યુતન નંબુદિરી એ પોન્નાની ખાતે સ્થિત 'પોન્નાની કલારી' સાથે જોડાયેલા લેખકો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત નલપટ નારાયણ મેનન, બાલમણિ અમ્મા, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને કમલા સુરેય્યા પણ તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકાના વતની હતા.

જિલ્લાનો પુલામન્થોલે વિસ્તાર ઐતિહાસિક રીતે પુલામન્થોલે મુસ પરિવાર સાથે જોડાયેલો છે, જે કેરળમાં આયુર્વેદની પરંપરાગત પદ્ધતિ સાથે સંકળાયેલા અષ્ટવૈદ્ય વંશમાંથી આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/districts/malappuram/ |title=District of Malappuram |website=Kerala Tourism}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ રાજ્યમાં માપ્પિલા પાટ્ટુ સાહિત્યનું મુખ્ય કેન્દ્ર પણ હતું.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર અને પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર ઉપરાંત કુલાંગરા વીટ્ટિલ મોઇદુ મુસલિયાર (જેઓ ચક્કીરી શુજાયી તરીકે જાણીતા છે), ચક્કીરી મોઇદીનકુટ્ટી, મનક્કારાકથ કુન્હીકોયા, નલ્લાલમ બીરાન, કે. કે. મુહમ્મદ અબ્દુલ કરીમ, બાલક્રિષ્નન વલ્લીક્કુન્નૂ, પુંનાયુરકુલમ બાપુ, વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી વગેરે જેવા અનેક માપ્પિલા પાટ્ટુ કવિઓએ મલપ્પુરમને પોતાની કર્મભૂમિ તરીકે પસંદ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Tirur, Kerala.jpg|left|thumbnail|તિરુર નજીકનો ગ્રામ્ય વિસ્તાર]]

કેરળની શાસ્ત્રીય કલા સ્વરૂપ કથકલી અને આયુર્વેદમાં પણ જિલ્લાએ પોતાનું નોંધપાત્ર પ્રદાન આપ્યું છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; કોટ્ટક્કલ ખાતે વૈદ્યરત્નમ પી. એસ. વારિયર દ્વારા સ્થાપિત 'કોટ્ટક્કલ નાટ્ય સંગમ'માંથી આવતા કોટ્ટક્કલ ચંદ્રશેખરન, કોટ્ટક્કલ શિવરામન અને કોટ્ટક્કલ મધુ પ્રખ્યાત કથકલી કલાકારો છે. વર્તમાન તિરુરંગાડી, તિરુર અને પોન્નાની તાલુકાના કેટલાક ભાગો પર શાસન ધરાવતા વેટ્ટથુનાડના શાસકો કળા અને શિક્ષણના જાણીતા સંરક્ષકો હતા. વેટ્ટથુનાડના એક રાજાએ (શાસનકાળ: ૧૬૩૦-૧૬૪૦) કથકલી નૃત્ય શૈલીમાં નવા પ્રયોગો અને સુધારા કર્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે, જે &quot;વેટ્ટથુ પરંપરા&quot; તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા.&lt;ref&gt;Menon, A Sreedhara. ''A Survey of Kerala History.''  Kottayam: DC Books, 2007. Print&lt;/ref&gt; થુનચથ એઝુથાચન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન પણ વેટ્ટથુનાડના જ વતની હતા. વલ્લથોલ નારાયણ મેનનને ચેરુથુરુથી ખાતે 'કેરળ કલામંડલમ'ની સ્થાપના કરીને આધુનિક સમયમાં કથકલીનો પુનરુદ્ધાર કરનાર પણ ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

કથકલીના મુખ્ય પ્રશિક્ષક વાઝેનકાડા કંચુ નાયર અને સૌથી લોકપ્રિય કથકલી ગાયકો પૈકીના સંકરન એમ્બ્રાન્થિરી અને તિરુર નમ્બિસન પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આધુનિક કેરળમાં 'મોહિનીઅટ્ટમ' નૃત્યના પુનરુદ્ધારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવનાર કલામંડલમ કલ્યાણીકુટ્ટી અમ્મા જિલ્લાના તિરુનાવાયાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના [[મૃણાલિની સારાભાઈ]] તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકામાંથી આવતા હતા. કોટ્ટક્કલ ખાતે આવેલી આર્ય વૈદ્ય શાળા એ વિશ્વના સૌથી મોટા આયુર્વેદિક ઔષધીય નેટવર્કોમાંનું એક છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પ્રથમ જાણીતા કેરળના ઇતિહાસકાર ઝૈનુદ્દીન મખ્દૂમ દ્વિતીય પણ આ જ જિલ્લાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Kottakkal Bypass.jpg|thumbnail|કોટ્ટક્કલ, પ્રખ્યાત આર્ય વૈદ્ય શાળાનું કેન્દ્ર]]

કેરળ વર્મા વલિયા કોયી થમ્પુરાન ('કેરળ કાલિદાસન'), રાજા રાજા વર્મા ('કેરળ પાણિની') અને પ્રખ્યાત ચિત્રકાર [[રાજા રવિ વર્મા]] પરપ્પનાડ રાજપરિવારની વિવિધ શાખાઓમાંથી આવે છે, જેઓ પાછળથી પરપ્પનંગાડીથી હરિપાદ, ચંગનાસ્સેરી, માવેલીક્કારા અને કિલીમાનુર સ્થળાંતરિત થયા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Visakham thirunal.|date=2012|publisher=Duc|isbn=978-613-9-12064-2|location=[Place of publication not identified]|oclc=940373421}}&lt;/ref&gt; કેટલાક વિદ્વાનોના મતે, વેલુ થમ્પી દળવાના પૂર્વજો પણ પરપ્પનંગાડી નજીક આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના વતની હતા. &quot;ધ હિન્દુ&quot; દૈનિકના મુખ્ય સંપાદક (૧૮૯૮ થી ૧૯૦૫) અને &quot;ધ ઇન્ડિયન પેટ્રિઅટ&quot; ના સ્થાપક મુખ્ય સંપાદક દીવાન બહાદુર સી. કરુણાકર મેનન (૧૮૬૩–૧૯૨૨) પણ પરપ્પનંગાડીના જ હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/somemadrasleader00allauoft|title=Some Madras Leaders|date=1922|publisher=Allahabad Printed at Standard Press}}&lt;/ref&gt;

ઓ. ચંદુ મેનન જ્યારે પરપ્પનંગાડી મુનસિફ કોર્ટમાં જજ તરીકે ફરજ બજાવતા હતા, ત્યારે તેમણે તેમની નવલકથાઓ 'ઇન્દુલેખા' અને 'શારદા' લખી હતી. 'ઇન્દુલેખા' એ મલયાલમ ભાષામાં લખાયેલી પ્રથમ મુખ્ય નવલકથા પણ છે. 'માતૃભૂમિ' દૈનિકના સ્થાપક કે. માધવન નાયર મલપ્પુરમના વતની છે. પોન્નાની વિસ્તાર એ 'કેરળ ગાંધી' તરીકે જાણીતા કે. કેલપ્પન, એ. વી. કુટ્ટીમાલુ અમ્મા, મોહમ્મદ અબ્દુર રહેમાન અને અન્ય કેટલાક સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓની કાર્યભૂમિ હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પોન્નાની તાલુકાના અન્ય સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓમાં લક્ષ્મી સહગલ, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને અમ્મુ સ્વામીનાથનનો સમાવેશ થાય છે. મહાત્મા ગાંધી, જવાહરલાલ નેહરુ અને લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીના અસ્થિઓ કેરળમાં ભરતપુઝા નદીના કિનારે આવેલા તિરુનાવાયા ખાતે વિસર્જિત કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;askh&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મહાત્મા ગાંધીની આત્મકથાનો મલયાલમમાં અનુવાદ કરનાર કે. માધવનાર પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}</text>
      <sha1>bxd6amdtyvk4u6td4edggyeis9zzkmm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903509</id>
      <parentid>903508</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T15:33:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* સંસ્કૃતિ */</comment>
      <origin>903509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78745" sha1="1galtrwe067w9ve387dwxwbwmnp86zz" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = મલપ્પુરમ જિલ્લો
| other_name = 
| settlement_type = જિલ્લો
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
 | photo2a      = Near Cherumb eco village.jpg
 | photo2b      = Kerala Houseboat (191490747).jpeg
 | photo3a      = Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg
 | photo3b      = Nilambur teak forest 3740.JPG
 | photo4a      = Chamravattam bridge kerala.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt;મંજેરી ટાઉન, પોન્નાની ખાતે બિયમ બેકવોટર તળાવ, નિલાંબુર ખાતે કોનોલીનો પ્લોટ, ચમરવટ્ટોમ રેગ્યુલેટર-કમ-બ્રિજ, વલ્લીકુન્નુ ખાતે કાદલુન્ડી નદીનું નદીમુખ, કારુવરકુંડુ
}}
| nickname = 
| image_map = India Kerala Malappuram district.svg
| mapframe = yes
| mapframe-point = none
| map_caption = '''[[કેરળ]]માં સ્થાન'''
| pushpin_map = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|11.03|N|76.05|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = ભારત
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = 
| established_title = જિલ્લાની રચના
| subdivision_type2 = 
| subdivision_name2 = 
| established_date = {{start date and age|df=yes|1969|06|16}}
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = મલપ્પુરમ
| founder = કેરળ સરકાર
| parts_type = રેવેન્યુ વિભાગ
| parts_style = para
| p1 = {{collapsible list|title=તાલુકા (૭)|
* એરનાડ
* કોંડોટ્ટી
* નિલંબુર
* પેરિંથલમન્ના
* પોન્નાની
* તિરુર
* તિરૂરંગાડી|}}
| government_type = જિલ્લા વહીવટ
| governing_body = 
| leader_title = જિલ્લા પ્રભારી મંત્રી
| leader_name = પી.કે.બશીર
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = ડૉ. વિનય ગોયલ (આઈએએસ)
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 3,554
| area_rank = ત્રીજો
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| elevation_max_m = ૨૫૯૪
| elevation_max_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt; મુકુર્થી
| elevation_min_m = 
| elevation_min_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt;
| population_total = ૪,૪૯૪,૯૯૮&lt;ref name=&quot;mlpdemo_2018&quot;&gt;{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=29 October 2020|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127040140/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = ૨૦૧૮
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = ૧૨૬૫
| population_rank = પ્રથમ
| population_demonym = 
| population_urban = ૪૪.૧૮ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| population_metro = ૧૭૨૯૫૨૨&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_title1 = {{nobold|લિંગ ગુણોત્તર (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info1 = ૧૦૯૮ [[female|♀]]/૧૦૦૦[[male|♂]]&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658/download/2280/DH_2011_3205_PART_A_DCHB_MALAPPURAM.pdf |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt;
| leader_name2 = ચૈત્રા ટેરેસા જોન આઈપીએસ
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| demographics1_title2 = {{nobold|સાક્ષરતા (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info2 = ૯૩.૫૭ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = {{nobold|[[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]}}
| registration_plate = '''KL-10''' [[મલપ્પુરમ]], &lt;br/&gt; '''KL-53''' પેરિંથલમન્ના, &lt;br/&gt; '''KL-54''' પોન્નાની, &lt;br/&gt; '''KL-55''' તિરુર,&lt;br/&gt; '''KL-65''' તિરુરંગાડી, &lt;br/&gt; '''KL-71''' નિલંબુર, &lt;br/&gt; '''KL-84''' કોંડોટ્ટી
| website = {{URL|malappuram.nic.in}}
| footnotes = 
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૪૯&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=niti.gov.in|access-date=25 May 2021|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525135510/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}} ·
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(2005)}}
| parts = {{unbulleted list|પેરિન્થલમન્ના|તિરુર|}}
}}

'''મલપ્પુરમ જિલ્લો''' અથવા માલાપુરમ જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા  [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે, જે ૭૦ કિલોમીટર (૪૩ માઇલ) લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવે છે. કેરળનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો આ જિલ્લો રાજ્યની કુલ વસ્તીના લગભગ ૧૩% લોકોનું ઘર છે. ૧૬ જૂન ૧૯૬૯ના રોજ રચાયેલો આ જિલ્લો આશરે ૩,૫૫૪ ચોરસ કિલોમીટર (૧,૩૭૨ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ કેરળનો ત્રીજો સૌથી મોટો જિલ્લો છે. તે એક તરફ [[પશ્ચિમ ઘાટ]] અને બીજી તરફ અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે. આ જિલ્લાને સાત તાલુકાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે: એરનાડ, કોંડોટ્ટી, નિલંબુર, પેરિંથલમન્ના, પોન્નાની, તિરુર અને તિરૂરંગાડી. મલપ્પુરમ જિલ્લાનું મુખ્યાલય [[મલપ્પુરમ]] નગર ખાતે આવેલું છે. 

અહીં મલયાલમ સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકાના પ્રારંભિક ગલ્ફ બૂમ (તેલ સમૃદ્ધિ) દરમિયાન આ જિલ્લામાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોએ ખાસ કરીને ફારસી અખાતના અરબ દેશોમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું. આથી, આ જિલ્લાનું અર્થતંત્ર મોટાપાયે પ્રવાસી મલયાલી સમુદાય દ્વારા મોકલવામાં આવતા નાણાં (રેમિટન્સ) પર નોંધપાત્ર રીતે નિર્ભર છે. મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઈ-સાક્ષર (e-literate) તેમજ પ્રથમ સાયબર-સાક્ષર જિલ્લો હતો. આ જિલ્લામાં ચાર મુખ્ય નદીઓ આવેલી છે: ભારથપ્પુઝા, ચાલિયાર, કડલુંડીપ્પુઝા અને તિરુર પુઝા, જેમાંથી પ્રથમ ત્રણ નદીઓ કેરળની પાંચ સૌથી લાંબી નદીઓમાં પણ સ્થાન ધરાવે છે.

મલપ્પુરમ મહાનગર ક્ષેત્ર એ કોચી, કાલિકટ અને થ્રિસુર શહેરી વિસ્તારો પછી કેરળનું ચોથું સૌથી મોટું શહેરી સમૂહ છે અને ૧.૭ મિલિયન (૧૭ લાખ) ની કુલ વસ્તી સાથે ભારતમાં ૨૫મા ક્રમે આવે છે. ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, જિલ્લાની ૪૪.૨% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં વસે છે. 'યુનિવર્સિટી ઓફ કાલિકટ' સહિત રાજ્યની ૪ યુનિવર્સિટીઓ ધરાવતું મલપ્પુરમ કેરળમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે. આ જિલ્લામાં ૨ મહેસૂલી વિભાગ, ૭ તાલુકા, ૧૨ નગરપાલિકા (મ્યુનિસિપાલિટી), ૧૫ બ્લોક, ૯૪ ગ્રામ પંચાયત અને ૧૬ કેરળ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન, મલપ્પુરમ વિદેશી અને ભારતીય સૈન્ય ટુકડીઓનું મુખ્યાલય બન્યું હતું. પાછળથી તે 'મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ' (M.S.P) નું વડું મથક બન્યું, જે અગાઉ ૧૮૮૫માં રચાયેલા 'મલપ્પુરમ સ્પેશિયલ ફોર્સ' તરીકે ઓળખાતું હતું. આ બળ રાજ્યમાં સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલીયન છે. વિશ્વનું સૌથી જૂનું સાગનું વાવેતર નિલંબુર ખાતે આવેલી ચાલિયાર ખીણમાં આવેલું છે. રાજ્યની સૌથી જૂની રેલ્વે લાઇન ૧૮૬૧માં તિરૂરથી ચાલિયમ સુધી નાખવામાં આવી હતી, જે તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને વલ્લીકુન્નુમાંથી પસાર થતી હતી. રાજ્યની બીજી રેલ્વે લાઇન પણ તે જ વર્ષે તિરૂરથી તિરુનાવાયા થઈને કુટ્ટીપ્પુરમ સુધી નાખવામાં આવી હતી. સંસ્થાનવાદી યુગમાં નાખવામાં આવેલી નિલંબુર-શોરાનુર લાઇન ભારતના સૌથી ટૂંકા અને ચિત્રમય (સુંદર) શોર્ટ ગેજ રેલ્વે માર્ગોમાંથી એક છે.

== નામકરણ અને વ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Valamangalam Pulpetta (386717435).jpg|thumbnail|જિલ્લામાં એક લાક્ષણિક ડુંગરાળ ભૂપ્રદેશ (પુલપટ્ટા નજીક)]]
[[File:Chaliyar Edavanna (251932360).jpg|thumbnail|એડવન્ના તરફ ચાલિયાર ટેકરીઓ]]

'મલપ્પુરમ' શબ્દનો મલયાલમ ભાષામાં અર્થ &quot;ટેકરીની ઉપર&quot; (Over the hill) થાય છે, જે આ જિલ્લાના વહીવટી મુખ્યાલય મલપ્પુરમની ભૌગોલિક સ્થિતિ પરથી ઉતરી આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|title=Malappuram, The Hill Top Town|date=30 June 2014|website=nativeplanet.com|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002725/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|title=Cultural counterpoint|date=24 March 2013|website=The Financial Express|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002847/https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; જિલ્લાનો મધ્યભાગ [[પશ્ચિમ ઘાટ]]થી દૂર આવેલી અસંખ્ય નાની-મોટી ટેકરીઓ જેવી કે, અરિમ્બ્રા ટેકરીઓ, અમ્મિનીક્કાડન ટેકરીઓ, ઓરાકમ ટેકરી, ચેરિયમ ટેકરીઓ, પંડાલુર ટેકરીઓ અને ચેક્કુન્નુ ટેકરીઓથી ઘેરાયેલો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|title=Hilly areas of Malappuram|date=7 May 2018|access-date=11 October 2020|website=Native Planet|last=Akash Singh|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017165621/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; નાળિયેરના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા રેતાળ દરિયાકાંઠાના મેદાનો આ સામાન્ય પહાડી ભૂપ્રદેશથી અલગ પડે છે.

== ભૂગોળ ==
[[File:Cherumb eco tourism village, Karuvarakundu India (3).JPG|left|thumb|alt=કરુવારકકુંડુનો પહાડી વિસ્તાર]]
[[File:Puthuponnani (2).JPG|thumb|alt=A beach|પુથુપોન્નાની મુનામ્બમ બીચ]]

ઉત્તર-પશ્ચિમમાં કોઝિકોડ જિલ્લો, ઉત્તર-પૂર્વમાં વાયનાડ જિલ્લો, પૂર્વમાં નીલગિરીની ટેકરીઓ, દક્ષિણ-પૂર્વમાં પાલક્કાડ જિલ્લો, દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં ત્રિશૂર જિલ્લો અને પશ્ચિમમાં અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલા મલપ્પુરમનું કુલ ભૌગોલિક ક્ષેત્રફળ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી છે, જે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ રાજ્યમાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે. આ જિલ્લો રાજ્યના કુલ વિસ્તારનો ૯.૧૫ % હિસ્સો ધરાવે છે. ભૌગોલિક નકશા પર આ જિલ્લો ૭૫°E – ૭૭°E રેખાંશ અને ૧૦°N – ૧૨°N અક્ષાંશ વચ્ચે આવેલો છે.

કેરળના અન્ય ભાગોની જેમ, મલપ્પુરમમાં પણ પશ્ચિમે અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર (નીચાણવાળો પ્રદેશ), મધ્યમાં મધ્યભૂમિ (મિડલેન્ડ) અને પૂર્વમાં પશ્ચિમ ઘાટથી ઘેરાયેલો પહાડી વિસ્તાર (હાઇલેન્ડ) આવેલો છે. કેરળના અન્ય જિલ્લાઓથી વિપરીત, મલપ્પુરમના મધ્યભૂમિ વિસ્તારમાં પણ વ્યાપકપણે પહાડી વિસ્તારો જોવા મળે છે.

નિલંબુર તાલુકા અને ઉટી તાલુકાની સરહદ પર આવેલું ૨,૫૫૪ મીટર ઊંચું 'મુકુરથી' શિખર મલપ્પુરમ જિલ્લાનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે. તે દક્ષિણ ભારતનું પાંચમું સૌથી ઊંચું શિખર છે, તેમજ અનામુડી (૨,૬૯૬ મીટર) અને મીસાપુલીમાલા (૨,૬૫૧ મીટર) પછી કેરળનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. ઇડુક્કી જિલ્લાની બહાર કેરળનું આ સૌથી ઊંચું શિખર પણ છે. મલપ્પુરમ-પાલક્કાડ-નીલગિરી જિલ્લા સરહદ નજીક આવેલું ૨,૩૮૩ મીટર ઊંચું 'અંગિન્ડા' શિખર બીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. મલપ્પુરમના નિલંબુર તાલુકા, વાયનાડ અને કોઝિકોડ જિલ્લાના થામારાસ્સેરી તાલુકા ત્રિ-ભેટા પર આવેલું ૨,૩૩૯ મીટર ઊંચું 'વાવુલ માલા' શિખર જિલ્લાનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે.

=== સરહદી તાલુકાઓ ===
* મલપ્પુરમ જિલ્લો ૫ જિલ્લાના નીચેના ૧૨ તાલુકાઓ સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે:
* વાયનાડ જિલ્લો: વાયથિરી તાલુકો
* કોઝિકોડ જિલ્લો: કોઝિકોડ અને થામારાસ્સેરી તાલુકા
* નીલગિરી જિલ્લો (તમિલનાડુ): પંડાલુર, ગુડાલુર, ઉટી અને કુંડાહ તાલુકા
* પલક્કડ જિલ્લો: પટ્ટાંબી, ઓટ્ટપાલમ અને મન્નરક્કાડ તાલુકા
* ત્રિશૂર જિલ્લો: ચાવક્કાડ અને કન્નમકુલમ તાલુકા

=== ભૂપ્રદેશ ===
ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, માટી, આબોહવા અને કુદરતી વનસ્પતિના આધારે, જિલ્લાને ૫ પેટા-સૂક્ષ્મ પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.:
* મલપ્પુરમ દરિયાકાંઠો
* ઉંચા-નીચા ખાડાટેકરાવાળા મેદાનો
* ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર
* નિલંબુરના જંગલવાળા પહાડો
* પેરિન્થલમન્નાના ઉંચા-નીચા ઉચ્ચપ્રદેશો

[[File:Chaliyar - Areekode Bridge.jpg|left|thumb|અરીકોડ ખાતે ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર]]
[[File:Map of Malappuram District (April 2021).svg|thumb|મલપ્પુરમ જિલ્લાનો નકશો]]

મલપ્પુરમ દરિયાકિનારો ઉત્તરમાં વલ્લીક્કુન્નૂથી લઈને દક્ષિણમાં પેરુમ્બડપ્પુ સુધીના મલપ્પુરમના સમગ્ર તટીય વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં કોઝિકોડ દરિયાકિનારા, પૂર્વમાં મલપ્પુરમના ઉબડખાબડ મેદાની વિસ્તાર, દક્ષિણમાં થ્રિસુર દરિયાકિનારા અને પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગર સાથે જોડાયેલી છે. આ પ્રદેશમાંથી ચાલીયાર, કડાલુંડી, ભરતપુઝા, તિરુરપુઝા જેવી મુખ્ય નદીઓ, નહેરો અને પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) વહે છે. આ તટીય વિસ્તાર નારિયેળના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે. તટીય મેદાન પશ્ચિમ તરફ ખૂબ જ ધીમો ઢાળ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;&gt;{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title=Physical divisions of Malappuram |pages=21–22 |access-date=18 April 2020}}&lt;/ref&gt; પોન્નાની, એડપ્પલ, તિરુર, વલંચેરી, કુટ્ટીપ્પુરમ, તાનુર, તિરુરંગાડી અને પરપ્પનંગાડી સહિતના મુખ્ય શહેરો આ પ્રદેશમાં આવેલા છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ તિરુર તાલુકાના કલ્પકંચેરી ગામમાં (૧૦૪ મીટર) આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

મલપ્પુરમનો ઉબડખાબડ મેદાની પ્રદેશ, જે દરિયાકિનારાને સમાંતર આવેલો છે, તે તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં નાડાપુરમ-માવૂરના ઉબડખાબડ મેદાનો, પૂર્વમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન અને પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો, દક્ષિણમાં પટ્ટાંબી ઉબડખાબડ મેદાન અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ દરિયાકિનારા સાથે સીમાઓ બનાવે છે. કન્નમંગલમ ખાતે આવેલી નેનમિની ટેકરી (૪૭૮ મીટર) આ પ્રદેશનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે અને ઉત્તર ભાગમાં આવેલું વાઝાયૂર (૯૫ મીટર) સૌથી નીચું સ્થળ છે. અહીં કેટલીક ટેકરીઓ અને ઢોળાવો જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

[[File:Chekkunnu.jpg|thumb|એડાવાના ખાતે ચેકુન્નુ ટેકરીઓ]]

ચાલિયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલંબુર જંગલી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઊંચાણવાળા પ્રદેશો અને પૂર્વમાં મલપ્પુરમ ઊંચાણવાળા મેદાનો દ્વારા બનાવે છે. તે ચાલિયારના મધ્ય ભાગમાં આવે છે અને અલગ ટેકરીઓના સ્વરૂપમાં ઉતાર-ચઢાવ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

ચાલીયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ મેદાન સાથે બનાવે છે. તે ચાલીયાર નદીના મધ્ય પ્રવાહ વિસ્તાર હેઠળ આવે છે અને અહીં છૂટાછવાયા ટેકરાઓ સ્વરૂપે ઉંચા-નીચા ઢોળાવો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, જેને સંસ્થાનવાદી (બ્રિટિશ) રેકોર્ડ્સમાં નીલાંબુર ખીણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે તેની સીમા ઉત્તરમાં કોઝિકોડ અને વાયનાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, પૂર્વમાં તમિલનાડુ, દક્ષિણમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ અને પશ્ચિમમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન સાથે બનાવે છે. તે પશ્ચિમ ઘાટનો એક ભાગ છે. અહીં સમુદ્ર સપાટીથી ૧૦૦૦ મીટરથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતા અનેક શિખરો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; આ પ્રદેશની સૌથી વધુ ઊંચાઈ મુકુરુથી (૨૫૯૪ મીટર) ખાતે છે, જે કેરળ અને તમિલનાડુની સરહદ પર કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યની પૂર્વમાં આવેલી છે. સૌથી નીચું સ્થળ મામ્પાડ (૧૧૫ મીટર) ખાતે આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; નીલાંબુરનો આ ટેકરીઓ વાળો જંગલ વિસ્તાર નીલગિરી બાયોસ્ફિયર રિઝર્વનો એક ભાગ છે.

પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો ઉત્તરમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન, પૂર્વમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પાલક્કાડ ઘાટ અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ ઉબડખાબડ મેદાન સાથે સરહદ ધરાવે છે. અહીં ઘણી નાની છૂટીછવાયી ટેકરીઓ આવેલી છે, જેમાં કોડીકુથીમાલા પણ એક છે. કડાલુંડી નદી આ પ્રદેશમાંથી વહે છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ મક્કારાપરમ્બા ખાતે ૬૧૦ મીટર છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

=== દરિયા કિનારો ===
[[File:Light house in Ponnani.jpg|thumb|પોન્નાનીનું દીવાદાંડી]]

કેરળના જિલ્લાઓમાં દરિયાકિનારાની લંબાઈની દ્રષ્ટિએ મલપ્પુરમ ૭૦ કિમી (રાજ્યના કુલ દરિયાકિનારાના ૧૧.૮૭%) ના દરિયાકિનારા સાથે પાંચમું સ્થાન ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Coastline_2346.aspx |website=kerenvis.nic.in |title=The coastal area of Malappuram |access-date=30 November 2019 }}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમનો તટીય પટ્ટો ત્રણ નગરપાલિકા શહેરો—તાનુર, પોન્નાની અને પરપ્પનંગાડી, તેમજ આઠ ગ્રામ પંચાયતો—વલ્લીક્કુન્નૂ, તેનાલુર, નિરામરુથુર, વેટ્ટમ, મંગલમ, પુરાથુર, વેલિયાંકૌડ અને પેરુમ્બડપ્પુમાં ફેલાયેલો છે. જિલ્લાના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા પોન્નાની, તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને પદિંજરેક્કરા બીચ એ મુખ્ય મત્સ્યઉદ્યોગ કેન્દ્રો છે. જિલ્લાનો સમુદ્ર કિનારો સમુદ્રી સંપત્તિથી સમૃદ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;

અગાઉ આરબ વેપારીઓનું મનપસંદ સ્થળ હોવા ઉપરાંત, પોન્નાની ઘણા મુસ્લિમ અધ્યાત્મિક નેતાઓ માટે પણ આકર્ષક સ્થળ હતું, જેમણે અહીં ઈસ્લામના પ્રચારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ બંદર શહેર &quot;મલબારનું નાનું મક્કા&quot; તેમજ &quot;સોનાના સિક્કાઓનું શહેર&quot; તરીકે પણ ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;pkd&quot;&gt;{{cite book | author=M. K. Devassy | year=1965 | title=1961 Census Handbook- Palghat District
 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands | url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5667/1/51592_1961_PAL.pdf | access-date=11 March 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/the-mecca-of-malabar-ponnani-004132.html |website=nativeplanet.com |title=Ponnani, the Mecca of Malabar |date=24 October 2017 |access-date=19 April 2020}}&lt;/ref&gt; ફેબ્રુઆરી/એપ્રિલ મહિના દરમિયાન અહીં હજારો પ્રવાસી પક્ષીઓ આવે છે.

પોન્નાની પાસે બિય્યામ કાયલ આવેલું છે, જે જળરમતની સુવિધા ધરાવતો એક શાંત, હરિયાળીથી ઘેરાયેલો જળમાર્ગ છે. કનોલી કેનાલ પુથુપોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રને મળે છે. તટીય શહેર તાનુર પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં વેટ્ટથુનાડ સામ્રાજ્યની રાજધાની હતું, અને તે કેરળદેશપુરમ મંદિર માટે જાણીતું છે. પરપ્પનંગાડી પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં પરપ્પનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોનું મુખ્ય મથક હતું.

=== નદીઓ ===
[[File:View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg|thumbnail|ત્રિપરાંગોડ ખાતે ભરતપુઝા]]
[[File:Kadalundi river, Malappuram.jpg|thumb|મલપ્પુરમ ખાતે કડાલુંડી નદી]]

જિલ્લામાંથી વહેતી મુખ્ય નદીઓમાં ચાલીયાર, કડાલુંડી નદી, ભરતપુઝા અને તિરુર નદીનો સમાવેશ થાય છે. ચાલીયાર નદીની કુલ લંબાઈ લગભગ ૧૬૮ કિમી અને જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૨,૮૧૮ ચોરસ કિમી (૧,૦૮૮ ચોરસ માઈલ) છે. તે જિલ્લાના નીલાંબુર, મામ્પાડ, એડવન્ના, અરીકોડ અને વાઝક્કાડમાંથી પસાર થાય છે અને ત્યારબાદ કોઝિકોડ-મલપ્પુરમ જિલ્લાની સરહદ પર થઈને ચાલીયમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. નીલાંબુર તાલુકાની ખીણમાં ચાલીયાર નદીની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ચાલીયારની સૌથી મોટી સહાયક નદી કરીમપુઝા, ભરતપુઝાની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક થુથાપુઝા, અને કડાલુંડી નદીની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક ઓલીપુઝા પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કડાલુંડી નદી મેલાત્તુર, કીઝત્તુર, પાંડિક્કાડ, મંજેરી, મલપ્પુરમ, પાનાક્કાડ, પરપ્પુર, વેંગરા, તિરુરંગાડી, પરપ્પનંગાડી, વલ્લીક્કુન્નૂમાંથી પસાર થાય છે અને જિલ્લાની વાયવ્ય (ઉત્તર-પશ્ચિમ) સરહદ પર આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના કડાલુંડી નગરમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે.

તે ઓલીપ્પુઝા નદી અને વેલીયાર નદીના સંગમથી બને છે. કડાલુંડી નદી સાયલન્ટ વેલીની પશ્ચિમ સરહદે આવેલા [[પશ્ચિમ ઘાટ]]માંથી નીકળે છે અને આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કીઝત્તુર ખાતે ઓલીપ્પુઝા અને વેલીયાર એકબીજામાં ભળીને કડાલુંડી નદીનું નિર્માણ કરે છે. કડાલુંડી નદી એરનાડ અને વલ્લુવાનાડ વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે. આ નદી ૧૩૦ કિમીની લંબાઈ ધરાવે છે, જેનું જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૧,૧૧૪ ચોરસ કિમી (૪૩૦ ચોરસ માઈલ) છે અને તેનો કુલ જળ પ્રવાહ (રન-ઓફ) ૨,૧૮૯ મિલિયન ક્યુબિક ફીટ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ભરતપુઝા નદીની કુલ લંબાઈ ૨૦૯ કિમી છે. મલપ્પુરમ-પલક્કડ જિલ્લા સરહદ પર તે તેની સહાયક નદી થુથાપુઝા તરીકે થુથા, એલમકુલમ, પુલામન્થોલેમાંથી વહે છે અને પલ્લીપ્પુરમ ખાતે મુખ્ય નદીને મળે છે. ત્યારબાદ કેટલાક પાડોશી જિલ્લાઓમાંથી વહીને થિરુવેગપ્પુરાથી ફરીથી આ જિલ્લામાં પ્રવેશ કરે છે અને કુટ્ટીપ્પુરમ પહોંચે છે. ભરતપુઝા પોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. તિરુનાવાયા, કુટ્ટીપ્પુરમ, ત્રીપ્રંગોડ, ઇરિમબિલિયમ, થવાનુર અને પોન્નાની એ ભરતપુઝાના કિનારે આવેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ શહેરો છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

તિરુર નદી ૪૮ કિમી લાંબી છે. તે પોન્નાની નજીક પદિંજરેકારા ખાતે ભરતપુઝા સાથે ભળી જાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; આ મોટી નદીઓ ઉપરાંત, જિલ્લામાં 'પુરાપ્પરમ્બા નદી' નામની એક નાની નદી પણ છે, જે માત્ર ૮ કિમી લાંબી છે. તે કનોલી કેનાલ દ્વારા મુખ્ય નદીઓ સાથે જોડાયેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers in Malappuram district |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=23 November 2019 |website=malappuram.nic.in |archive-date=10 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210004256/https://malappuram.nic.in/about-district/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ઉપર વર્ણવેલી મુખ્ય નદીઓની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ તથા ઝરણાં પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે.

{{Panorama
|image   = Kadalundi Kadavu Bridge.jpg
|height  = 175
|alt     = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય
|caption = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય, જ્યાં તે અરબી સમુદ્રમાં ભળી જાય છે.
}}

અહીં ચાર મુખત્રિકોણ પ્રદેશો (નદીમુખ) આવેલા છે—પુરાથુર ખાતે પદિંજરેકારા અઝીમુખમ, જ્યાં ભરતપુઝા અને તિરુર નદીઓ એકબીજામાં ભળીને અરબી સમુદ્રને મળે છે; પુથુપોન્નાની ભૂશિર, જ્યાં કનોલી કેનાલ સમુદ્રમાં વહે છે; તાનુર ખાતે પુરાપુઝા અઝીમુખમ; અને જિલ્લાની વાયવ્ય સરહદે વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે આવેલું કડાલુંડી નગરમ અઝીમુખમ.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; બિય્યામ, વેલિયાંકૌડ, માનુર અને કોડિન્હી જેવા પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તટીય તાલુકાઓમાં આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન પોન્નાનીથી તિરુર રેલવે સ્ટેશન સુધી માલસામાનના પરિવહન માટે પોન્નાની કેનાલનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. કોડક્કલ ખાતે આવેલી બેસલ મિશનના કર્મચારીઓ દ્વારા પોન્નાની કેનાલ વિશે આ પ્રમાણે વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે:&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ineszupanov.com/ |title=Website of Ines Zupanov |access-date=13 September 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427041408/http://www.ineszupanov.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== આબોહવા ===
[[File:Monsoon Clouds - Manjeri and Pandalloor hill.jpg|left|thumbnail|પંડાલુર ટેકરીઓ પર ચોમાસાના વાદળો]]
[[File:Ottumpuram Beach.JPG|thumbnail|ઓટ્ટુમ્પુરમ બીચ, તાનુર.]]

જિલ્લાનું તાપમાન સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન લગભગ સ્થિર રહે છે. અહીં ઉષ્ણકટિબંધીય (ટ્રોપિકલ) આબોહવા છે. ટૂંકી શુષ્ક ઋતુ સાથે વર્ષના મોટાભાગના મહિનાઓમાં અહીં નોંધપાત્ર વરસાદ પડે છે. કોપન અને ગીગર (Köppen and Geiger) વર્ગીકરણ અનુસાર, આ આબોહવાને 'Am' તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. મલપ્પુરમમાં સરેરાશ વાર્ષિક તાપમાન ૨૭.૩ °C છે. એક વર્ષમાં, સરેરાશ વરસાદ ૨,૯૫૨ મિલીમીટર (૧૧૬.૨ ઇંચ) થાય છે. ઉનાળો સામાન્ય રીતે માર્ચથી મે સુધી રહે છે; ચોમાસું જૂનમાં શરૂ થાય છે અને સપ્ટેમ્બરમાં સમાપ્ત થાય છે. મલપ્પુરમમાં નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) અને ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) એમ બંને ચોમાસાનો વરસાદ થાય છે. શિયાળાની ઋતુ ડિસેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી સુધી હોય છે.&lt;ref name=&quot;MSN&quot;&gt;{{Cite web| url = http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx| title = MSN Weather| access-date = 29 November 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Climate chart&quot;&gt;&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;width:75%;&quot;&gt;

{{Weather box
| location              = મલ્લપુરમ
| width                 = 90% &lt;!-- Width parameter for wikitable, default width=90%. Leave blank for wikitable with no width defined. Set width=auto to fit the table in the next available space automatically. --&gt;
| metric first          = yes
| single line           = yes
| Jan high C            = 32.0
| Feb high C            = 32.9
| Mar high C            = 34.0
| Apr high C            = 33.8
| May high C            = 32.7
| Jun high C            = 29.3
| Jul high C            = 28.1
| Aug high C            = 28.7
| Sep high C            = 29.7
| Oct high C            = 30.3
| Nov high C            = 31.1
| Dec high C            = 31.4
| year high C           = 34.0
| Jan low C             = 21.8
| Feb low C             = 22.8
| Mar low C             = 24.4
| Apr low C             = 25.4
| May low C             = 25.1
| Jun low C             = 23.5
| Jul low C             = 22.8
| Aug low C             = 23.3
| Sep low C             = 23.3
| Oct low C             = 23.4
| Nov low C             = 23.1
| Dec low C             = 21.9
| year low C            = 21.8
| Jan precipitation mm  = 1
| Feb precipitation mm  = 9
| Mar precipitation mm  = 16
| Apr precipitation mm  = 101
| May precipitation mm  = 253
| Jun precipitation mm  = 666
| Jul precipitation mm  = 830
| Aug precipitation mm  = 398
| Sep precipitation mm  = 233
| Oct precipitation mm  = 281
| Nov precipitation mm  = 140
| Dec precipitation mm  = 24
| year precipitation mm = 2952
| source                =&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://en.climate-data.org/asia/india/kerala/malappuram-34234/ |website = en.climate-data.org |title = Climate of Malappuram |access-date = 30 November 2019}}&lt;/ref&gt;
| date                  = November 2019
}}
&lt;/div&gt;

== વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ ==
{{multiple image|align=left|direction = vertical|caption_align=left
| image1 = Nilambur Teak Garden.jpg |caption1= સાગનું સંગ્રહાલય (ટિક મ્યુઝિયમ)| image2 = Green Vallikkunnu.jpg|caption2= વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લીલા મેન્ગ્રોવ| image3 = Beeyam Kayal River near Athani.jpg |caption3 = પોન્નાની કોલે વેટલેન્ડ્સ, એડપ્પલ
}}

જિલ્લામાં વિવિધ પ્રકારની વન્યજીવ સૃષ્ટિ આવેલી છે અને પશ્ચિમ તરફ વહેતી અનેક નાની ટેકરીઓ, જંગલો, નદીઓ અને ઝરણાં, પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તેમજ ડાંગર, સોપારી, કાજુ, મરી, આદુ, કઠોળ, નારિયેળ, કેળાં, સાબુદાણા/કસાવો (ટેપિયોકા), ચા અને રબરના વાવેતરો આવેલા છે. નીલાંબુર ખાતે વિશ્વનો સૌથી જૂનો સાગનો વાવેતર વિસ્તાર 'કોનોલીઝ પ્લોટ' આવેલો છે. નીલાંબુર તેના સાગ મ્યુઝિયમ માટે પણ જાણીતું છે. નીલાંબુર સાગના વાવેતરો નજીક વાંસના વૃક્ષો વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. સાગ મ્યુઝિયમ સાથે એક જૈવ સંસાધન કુદરતી પાર્ક જોડાયેલો છે. મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીના જૂના વહીવટી રેકોર્ડમાં નોંધાયેલ છે કે તત્કાલીન મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીમાં સરકારની માલિકીનું સૌથી નોંધપાત્ર વાવેતર નીલાંબુર ખાતે ૧૮૪૪માં રોપવામાં આવેલું સાગનું વાવેતર હતું.&lt;ref name=&quot;Mbsp&quot;&gt;{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881–1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=9 June 2021 }}&lt;/ref&gt;

જિલ્લાના કુલ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી ક્ષેત્રફળમાંથી ૧,૦૩૪ ચોરસ કિમી (૩૯૯ ચોરસ માઈલ) (૨૯%) વિસ્તાર જંગલ ક્ષેત્ર ધરાવે છે. તે વધુ ગીચ કે ઓછું ગીચ હોઈ શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |website=industry.kerala.gov.in |title=Forest area of Malappuram }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) ભાગમાં ૭૫૮.૮૭ ચોરસ કિમી (૨૯૩.૦૦ ચોરસ માઈલ) નો વિશાળ જંગલ વિસ્તાર આવેલો છે. આમાંથી ૩૨૫.૩૩ ચોરસ કિમી (૧૨૫.૬૧ ચોરસ માઈલ) અનામત (આરક્ષિત) જંગલો છે અને બાકીનો નિહિત જંગલ (વેસ્ટેડ ફોરેસ્ટ) નો વિસ્તાર છે. આમાંથી ૮૦% પાનખર જંગલો છે જ્યારે બાકીના સદાબહાર જંગલો છે. આ જંગલ વિસ્તાર મુખ્યત્વે નીલાંબુર ઉપજિલ્લા (તાલુકા) માં કેન્દ્રિત છે, જે વાયનાડના પહાડી જિલ્લા, પશ્ચિમ ઘાટ અને તમિલનાડુના પહાડી વિસ્તારો (નીલગિરી) સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે.

નીલાંબુર જંગલ વિસ્તારમાં સાગ, સીસમ (રોઝવુડ) અને મહાગોની જેવા વૃક્ષો જોવા મળે છે. જંગલમાં વાંસની ટેકરીઓ વ્યાપક પ્રમાણમાં આવેલી છે. જિલ્લામાં આવેલું કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્ય રાજ્યનું સૌથી મોટું વન્યજીવ અભયારણ્ય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/karimpuzha-sanctuary-comes-into-being/article31984618.ece |website=The Hindu |title=The Karimpuzha Wildlife Sanctuary |access-date=5 July 2020 |date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://touristinindia.com/new-amarambalam-wildlife-sanctuary/ |website=touristinindia.com |title=The largest wildlife sanctuary of Kerala |date=19 February 2018 |access-date=5 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ન્યૂ અમરમ્બલમ આરક્ષિત જંગલ, જે કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યનો જ એક ભાગ છે, તે વિવિધ પ્રકારની પ્રાણીસૃષ્ટિ ધરાવે છે. જંગલોમાં હાથી, હરણ, વાઘ, વાંદરા, રીંછ, ભૂંડ, સસલા, પક્ષીઓ અને સરીસૃપો સહિતના વિવિધ પ્રાણીઓ જોવા મળે છે. અહીંથી મધ, ઔષધીય વનસ્પતિઓ અને મસાલા જેવી જંગલ પેદાશો પણ એકત્રિત કરવામાં આવે છે. નીલાંબુર ખીણમાં નેડુમકાયમ વર્ષા જંગલ પણ આવેલું છે.

આ જંગલોનું રક્ષણ બે વિભાગો દ્વારા કરવામાં આવે છે - નીલાંબુર ઉત્તર અને નીલાંબુર દક્ષિણ. કેરળ ફોરેસ્ટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (KFRI) નું એક ઉપકેન્દ્ર પણ નીલાંબુર ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના તટીય અને આંતરદેશિય (ઈનલેન્ડ) વિસ્તારોમાં જોવા મળતી માછલીઓની મુખ્ય જાતોમાં ઝીંગા (Prawn), ઓઇલ સરડીન, સિલ્વર બેલી, શાર્ક, કેટફિશ, મેકરેલ (બંગડા), સ્કેટ, ચેમ્બા, સોલ ફિશ, સીર ફિશ (સુરમાઈ) અને રિબનફિશનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુર સાગ એ પોતાની ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) મેળવનારી દેશની પ્રથમ જંગલ પેદાશ છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=First for forest produce, GI tag for Nilambur teak|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/first-for-forest-produce-gi-tag-for-nilambur-teak/articleshow/62320961.cms|last=T Ramavarman|date=1 January 2018|access-date=30 October 2020|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; તિરુરમાં મળી આવતા પાનનો એક પ્રકાર તિરુર વેટ્ટિલા પણ ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tirur-vettila-obtains-gi-tag/article29214761.ece |website=The Hindu |title=Tirur Vettila gets GI tag |date=21 August 2019 |access-date=19 April 2020 |last1=Muringatheri |first1=Mini }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના તટીય વિસ્તારમાં આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લગભગ ૫૦ એકરમાં ફેલાયેલું મેન્ગ્રોવનું જંગલ આવેલું છે. અન્ય તટીય વિસ્તારોમાં પણ મેન્ગ્રોવ વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.

કડાલુંડી પક્ષી અભયારણ્ય આ જિલ્લાની વલ્લીક્કુન્નૂ ગ્રામ પંચાયતમાં આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Flora and fauna of Malappuram |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=24 November 2019 |website=malappuram.nic.in }}&lt;/ref&gt; કડાલુંડી-વલ્લીક્કુન્નૂ કમ્યુનિટી રિઝર્વ એ કેરળનું પ્રથમ કમ્યુનિટી રિઝર્વ છે, જેને હવે ઇકો-ટૂરિઝમ કેન્દ્ર તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.&lt;ref name=&quot;Vallikkunnu&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=onmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ૨૦૧૦માં પુરાથુર ખાતે આવેલા પદિંજરેકારા મુખત્રિકોણ પ્રદેશ (એસ્ટ્યુઅરી - નદીમુખ) માં પક્ષી અભયારણ્ય બનાવવાની દરખાસ્ત મૂકવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sudhi |first1=K. S. |title=Birds get 12 more havens in State |url=https://www.thehindu.com/news/national/Birds-get-12-more-havens-in-State/article16567247.ece/ |access-date=7 April 2021 |work=The Hindu |date=15 March 2010}}&lt;/ref&gt; તિરુનાવાયા તેના કમળના ખેતરો માટે જાણીતું છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Lotus fields of Tirunavaya|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/03/lotus-farming-muslim-kerala-hindu.html|last=Anupama Mili|date=4 September 2018|access-date=26 July 2020|work=Malayala Manorama}}&lt;/ref&gt;

== સંસ્કૃતિ ==
[[File:Thunchan Smarakam1.jpg|thumb|કોન્ડોટી ખાતે મહા કવિ મોયિનકુટ્ટી વૈદ્યર સ્મારક]]
[[File:Vaidyar.JPG|left|thumb|થુનચાથ્થુ એઝુથાચનની યાદમાં તિરુર ખાતે થુંચન સ્મારકમ]]

મલયાલમ મૂળાક્ષરો સૌપ્રથમ તિરુરમાં જન્મેલા અને આધુનિક મલયાલમ ભાષાના પિતા તરીકે જાણીતા થુનચથ એઝુથાચન દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; તિરુર મલયાલમ સંશોધન કેન્દ્રનું મુખ્ય મથક છે. મપિલા પટ્ટુના સૌથી પ્રસિદ્ધ કવિ મોઇનકુટ્ટી વૈદ્યરનો જન્મ કોન્ડોટ્ટીમાં થયો હતો. તેઓ મપિલા ગીતોના મહાકવિઓ પૈકીના એક તરીકે ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;


થુનચથ એઝુથાચન અને મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર ઉપરાંત અચ્યુત પિશારડી, આલમકોડ લીલાક્રિષ્નન, એડસ્સેરી ગોવિંદન નાયર, કે. પી. રામાનુન્ની, કુટ્ટીક્રિષ્ના મરાર, કુટ્ટીપ્પુરમ કેશવન નાયર, મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, એન. દામોદરન, નંદનાર, પૂંથાનમ નંબુદિરી, પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર, ઉરૂબ, વી. સી. બાલક્રિષ્ન પાનિકર, વલ્લથોલ ગોપાલ મેનન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન જેવા મલયાલમ ભાષાના પ્રખ્યાત લેખકો આ જિલ્લાના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એમ. ગોવિંદન, એમ. ટી. વાસુદેવન નાયર અને અક્કીથમ અચ્યુતન નંબુદિરી એ પોન્નાની ખાતે સ્થિત 'પોન્નાની કલારી' સાથે જોડાયેલા લેખકો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત નલપટ નારાયણ મેનન, બાલમણિ અમ્મા, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને કમલા સુરેય્યા પણ તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકાના વતની હતા.

જિલ્લાનો પુલામન્થોલે વિસ્તાર ઐતિહાસિક રીતે પુલામન્થોલે મુસ પરિવાર સાથે જોડાયેલો છે, જે કેરળમાં આયુર્વેદની પરંપરાગત પદ્ધતિ સાથે સંકળાયેલા અષ્ટવૈદ્ય વંશમાંથી આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/districts/malappuram/ |title=District of Malappuram |website=Kerala Tourism}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ રાજ્યમાં માપ્પિલા પાટ્ટુ સાહિત્યનું મુખ્ય કેન્દ્ર પણ હતું.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર અને પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર ઉપરાંત કુલાંગરા વીટ્ટિલ મોઇદુ મુસલિયાર (જેઓ ચક્કીરી શુજાયી તરીકે જાણીતા છે), ચક્કીરી મોઇદીનકુટ્ટી, મનક્કારાકથ કુન્હીકોયા, નલ્લાલમ બીરાન, કે. કે. મુહમ્મદ અબ્દુલ કરીમ, બાલક્રિષ્નન વલ્લીક્કુન્નૂ, પુંનાયુરકુલમ બાપુ, વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી વગેરે જેવા અનેક માપ્પિલા પાટ્ટુ કવિઓએ મલપ્પુરમને પોતાની કર્મભૂમિ તરીકે પસંદ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Tirur, Kerala.jpg|left|thumbnail|તિરુર નજીકનો ગ્રામ્ય વિસ્તાર]]

કેરળની શાસ્ત્રીય કલા સ્વરૂપ કથકલી અને આયુર્વેદમાં પણ જિલ્લાએ પોતાનું નોંધપાત્ર પ્રદાન આપ્યું છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; કોટ્ટક્કલ ખાતે વૈદ્યરત્નમ પી. એસ. વારિયર દ્વારા સ્થાપિત 'કોટ્ટક્કલ નાટ્ય સંગમ'માંથી આવતા કોટ્ટક્કલ ચંદ્રશેખરન, કોટ્ટક્કલ શિવરામન અને કોટ્ટક્કલ મધુ પ્રખ્યાત કથકલી કલાકારો છે. વર્તમાન તિરુરંગાડી, તિરુર અને પોન્નાની તાલુકાના કેટલાક ભાગો પર શાસન ધરાવતા વેટ્ટથુનાડના શાસકો કળા અને શિક્ષણના જાણીતા સંરક્ષકો હતા. વેટ્ટથુનાડના એક રાજાએ (શાસનકાળ: ૧૬૩૦-૧૬૪૦) કથકલી નૃત્ય શૈલીમાં નવા પ્રયોગો અને સુધારા કર્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે, જે &quot;વેટ્ટથુ પરંપરા&quot; તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા.&lt;ref&gt;Menon, A Sreedhara. ''A Survey of Kerala History.''  Kottayam: DC Books, 2007. Print&lt;/ref&gt; થુનચથ એઝુથાચન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન પણ વેટ્ટથુનાડના જ વતની હતા. વલ્લથોલ નારાયણ મેનનને ચેરુથુરુથી ખાતે 'કેરળ કલામંડલમ'ની સ્થાપના કરીને આધુનિક સમયમાં કથકલીનો પુનરુદ્ધાર કરનાર પણ ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

કથકલીના મુખ્ય પ્રશિક્ષક વાઝેનકાડા કંચુ નાયર અને સૌથી લોકપ્રિય કથકલી ગાયકો પૈકીના સંકરન એમ્બ્રાન્થિરી અને તિરુર નમ્બિસન પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આધુનિક કેરળમાં 'મોહિનીઅટ્ટમ' નૃત્યના પુનરુદ્ધારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવનાર કલામંડલમ કલ્યાણીકુટ્ટી અમ્મા જિલ્લાના તિરુનાવાયાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના [[મૃણાલિની સારાભાઈ]] તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકામાંથી આવતા હતા. કોટ્ટક્કલ ખાતે આવેલી આર્ય વૈદ્ય શાળા એ વિશ્વના સૌથી મોટા આયુર્વેદિક ઔષધીય નેટવર્કોમાંનું એક છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પ્રથમ જાણીતા કેરળના ઇતિહાસકાર ઝૈનુદ્દીન મખ્દૂમ દ્વિતીય પણ આ જ જિલ્લાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Kottakkal Bypass.jpg|thumbnail|કોટ્ટક્કલ, પ્રખ્યાત આર્ય વૈદ્ય શાળાનું કેન્દ્ર]]

કેરળ વર્મા વલિયા કોયી થમ્પુરાન ('કેરળ કાલિદાસન'), રાજા રાજા વર્મા ('કેરળ પાણિની') અને પ્રખ્યાત ચિત્રકાર [[રાજા રવિ વર્મા]] પરપ્પનાડ રાજપરિવારની વિવિધ શાખાઓમાંથી આવે છે, જેઓ પાછળથી પરપ્પનંગાડીથી હરિપાદ, ચંગનાસ્સેરી, માવેલીક્કારા અને કિલીમાનુર સ્થળાંતરિત થયા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Visakham thirunal.|date=2012|publisher=Duc|isbn=978-613-9-12064-2|location=[Place of publication not identified]|oclc=940373421}}&lt;/ref&gt; કેટલાક વિદ્વાનોના મતે, વેલુ થમ્પી દળવાના પૂર્વજો પણ પરપ્પનંગાડી નજીક આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના વતની હતા. &quot;ધ હિન્દુ&quot; દૈનિકના મુખ્ય સંપાદક (૧૮૯૮ થી ૧૯૦૫) અને &quot;ધ ઇન્ડિયન પેટ્રિઅટ&quot; ના સ્થાપક મુખ્ય સંપાદક દીવાન બહાદુર સી. કરુણાકર મેનન (૧૮૬૩–૧૯૨૨) પણ પરપ્પનંગાડીના જ હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/somemadrasleader00allauoft|title=Some Madras Leaders|date=1922|publisher=Allahabad Printed at Standard Press}}&lt;/ref&gt;

ઓ. ચંદુ મેનન જ્યારે પરપ્પનંગાડી મુનસિફ કોર્ટમાં જજ તરીકે ફરજ બજાવતા હતા, ત્યારે તેમણે તેમની નવલકથાઓ 'ઇન્દુલેખા' અને 'શારદા' લખી હતી. 'ઇન્દુલેખા' એ મલયાલમ ભાષામાં લખાયેલી પ્રથમ મુખ્ય નવલકથા પણ છે. 'માતૃભૂમિ' દૈનિકના સ્થાપક કે. માધવન નાયર મલપ્પુરમના વતની છે. પોન્નાની વિસ્તાર એ 'કેરળ ગાંધી' તરીકે જાણીતા કે. કેલપ્પન, એ. વી. કુટ્ટીમાલુ અમ્મા, મોહમ્મદ અબ્દુર રહેમાન અને અન્ય કેટલાક સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓની કાર્યભૂમિ હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પોન્નાની તાલુકાના અન્ય સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓમાં લક્ષ્મી સહગલ, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને અમ્મુ સ્વામીનાથનનો સમાવેશ થાય છે. મહાત્મા ગાંધી, જવાહરલાલ નેહરુ અને લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીના અસ્થિઓ કેરળમાં ભરતપુઝા નદીના કિનારે આવેલા તિરુનાવાયા ખાતે વિસર્જિત કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;askh&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મહાત્મા ગાંધીની આત્મકથાનો મલયાલમમાં અનુવાદ કરનાર કે. માધવનાર પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.

પ્રાચીન કાળથી જ વિદેશી દેશો સાથે પોન્નાનીના વ્યાપારી સંબંધોએ સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનનો માર્ગ મોકળો કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ માર્ગે જ પારસી-અરબી કળા સ્વરૂપો અને ઉત્તર ભારતીય સંસ્કૃતિ પોન્નાની સુધી પહોંચી હતી. ભાષા પર પણ તેની સ્પષ્ટ અસર જોવા મળી હતી, જેના પરિણામે અરબી-મલયાલમ જેવી મિશ્ર ભાષાનો જન્મ થયો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ મિશ્ર ભાષામાં અનેક કવિતાઓ પણ લખવામાં આવી છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનના ભાગરૂપે અહીં આવેલા હિન્દુસ્તાની સંગીતના કવ્વાલી અને ગઝલ આજે પણ પોન્નાનીમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય છે અને સમૃદ્ધ થઈ રહ્યા છે. ઈ. કે. અબૂબકર, માઈન અને ખલીલ ભાઈ (ખલીલ રહમાન) પોન્નાનીના કેટલાક પ્રખ્યાત કવ્વાલી ગાયકો છે.

[[File:Nila Nadhi.jpg|left|thumbnail|થિરુનાવયા, મધ્યયુગીન મામંકમ ઉત્સવની બેઠક]]

અથવાનાડ એ આઝવંચેરી થમ્પ્રાક્કલ નું મુખ્ય મથક હતું, જેમને કેરળના નંબુદિરી બ્રાહ્મણોના સર્વોચ્ચ ધાર્મિક વડા માનવામાં આવતા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પલક્કડના રાજાઓનું મૂળ મુખ્ય મથક પણ અથવાનાડ ખાતે જ હતું.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; તિરુર, પેરિન્થલમન્ના અને પોન્નાની તાલુકાઓમાં અનેક ખાનદાન અને પ્રભાવશાળી 'નંબુદિરી મના' (પરંપરાગત બ્રાહ્મણ ગૃહો) આવેલા છે. મધ્યયુગીન 'મામંકમ ઉત્સવ' નું મુખ્ય મથક તિરુનાવાયા પણ આ જ જિલ્લામાં આવેલું છે. કોચિન સામ્રાજ્યનું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'પેરુમ્બડપ્પુ' અને કાલિકટના ઝામોરિન નું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'નેડિયિરુપ્પુ' પણ આ જિલ્લામાં જ આવેલા છે.

કુંહાલી મરક્કારને પોન્નાની, તાનુર અને પરપ્પનંગાડીના બંદર શહેરો સાથે ઘનિષ્ઠ સંબંધો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ૧૬મી સદીમાં જ્યારે કોચિન મલબાર કિનારે એક અગ્રણી સત્તા બન્યું, ત્યારે કોચિન સામ્રાજ્યના કેટલાક રાજાઓને સામાન્ય રીતે તાનુર સામ્રાજ્યના રાજપરિવારમાંથી દત્તક લેવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; ત્રાવણકોરની રાણીઓના મોટાભાગના રાજપુરુષો (જીવનસાથીઓ) ની પસંદગી સામાન્ય રીતે પરપ્પનાડ રાજપરિવારમાંથી જ કરવામાં આવતી હતી. કેરળના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી ઈ. એમ. એસ. નંબુદિરીપાદ આ જિલ્લાના પેરિન્થલમન્નાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મધ્યયુગીન વલ્લુવાનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોની બેઠકો એવા અંગડીપુરમ અને મનકાડા, પેરિન્થલમન્નાની બિલકુલ નજીક આવેલા છે.

મધ્યયુગીન સમયગાળા દરમિયાન, આ જિલ્લો વૈદિક તેમજ ઇસ્લામિક અભ્યાસનું મુખ્ય કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એવું માનવામાં આવે છે કે મલિક દીનારે પોન્નાનીના બંદર શહેરની મુલાકાત લીધી હતી.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; પોન્નાની સ્થિત વલિયા જુમા મસ્જિદ મધ્યયુગ દરમિયાન એશિયામાં ઇસ્લામિક અભ્યાસના સૌથી મોટા કેન્દ્રોમાંનું એક હતું. 'કેરળ સ્કૂલ ઓફ એસ્ટ્રોનોમી એન્ડ મેથેમેટિક્સ' (કેરળ ખગોળશાસ્ત્ર અને ગણિત પરંપરા) ના મુખ્ય સભ્યો એવા પરમેશ્વર, નીલકંઠ સોમયાજી, જ્યેષ્ઠદેવ, અચ્યુત પિશારડી અને મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી તિરુર વિસ્તારના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; અરબી મલયાલમ લિપિ, જે 'પોન્નાની લિપિ' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તેનો જન્મ ૧૬મી સદીના ઉત્તરાર્ધ અને ૧૭મી સદીની શરૂઆતમાં થયો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ લિપિનો છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓ/સદીઓ દરમિયાન જિલ્લામાં વ્યાપક પ્રમાણમાં ઉપયોગ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

આ જિલ્લાના પ્રખ્યાત નાટકકારો અને કલાકારોમાં કે. ટી. મોહમ્મદ, નીલાંબુર બાલન, નીલાંબુર આઇશા, આદિલ ઇબ્રાહિમ, અનીશ જી. મેનન, અપર્ણા નાયર, બેબી અનિકા, ધનિશ કાર્તિક, હેમંત મેનન, રશિન રહમાન, રવિ વલ્લથોલ, સંગીતા માધવન નાયર, શ્વેતા મેનન, સૂરજ તેલક્કડ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. મલયાલમ ફિલ્મ ઉદ્યોગના બે જાણીતા અભિનેતાઓ અને પાર્શ્વ ગાયક - પૃથ્વીરાજ સુકુમારન અને ઇન્દ્રજીત સુકુમારનના પિતા સુકુમારન પણ આ જ જિલ્લાના વતની હતા.

કૃષ્ણચંદ્રન, પાર્વતી જયદેવન, શહબાઝ અમાન, સિતારા કૃષ્ણકુમાર, સુદીપ પાલાનાડ અને ઉન્ની મેનન જેવા પ્લેબેક સિંગર્સ (પાર્શ્વ ગાયકો) પણ આ જિલ્લામાંથી આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત જિલ્લાએ અનેક જાણીતા ફિલ્મ ઉત્પાદકો, ગીતકારો, સિનેમેટોગ્રાફર્સ અને દિગ્દર્શકો પણ આપ્યા છે; જેમાં આર્યદન શૌકત, દીપુ પ્રદીપ, હરિ નાયર, ઇકબાલ કુટ્ટીપ્પુરમ, મનકાડા રવિ વર્મા, મુહમ્મદ મુસ્તફા, મુહસિન પરારી, રાજીવ નાયર, સલામ બાપ્પુ, શાનવાસ કે. બાવાકુટ્ટી, શાનવાસ નારાણીપ્પુઝા, ટી. એ. રઝાક, ટી. એ. શાહિદ, વિનય ગોવિંદ અને ઝકરિયા મોહમ્મદનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

જિલ્લાના સૌથી નોંધપાત્ર ચિત્રકારોમાં આર્ટિસ્ટ નંબૂથિરી, કે. સી. એસ. પાનિકર અને ટી. કે. પદ્મિની મુખ્ય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; અન્ય એક ચિત્રકાર અક્કીથમ નારાયણન કુમારનેલ્લુરના વતની હતા. કેરળના સૌથી જાણીતા ઇતિહાસકારોમાંના એક એમ. જી. એસ. નારાયણન પણ અહીંથી જ આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; જિલ્લાના સામાજિક સુધારકોમાં વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી (૧૭૫૭–૧૮૫૨), ચલીલકથ કુન્હહમદ હાજી, ઈ. મોઈદુ મૌલવી અને સૈયદ સનાઉલ્લાહ મક્તિ તંગલ (૧૮૪૭–૧૯૧૨) નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}</text>
      <sha1>1galtrwe067w9ve387dwxwbwmnp86zz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903510</id>
      <parentid>903509</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T15:41:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* પ્રસ્તાવના */</comment>
      <origin>903510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82170" sha1="hmxim1rzl9r64qbabt91iohmxwwalm9" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = મલપ્પુરમ જિલ્લો
| other_name = 
| settlement_type = જિલ્લો
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
 | photo2a      = Near Cherumb eco village.jpg
 | photo2b      = Kerala Houseboat (191490747).jpeg
 | photo3a      = Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg
 | photo3b      = Nilambur teak forest 3740.JPG
 | photo4a      = Chamravattam bridge kerala.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt;મંજેરી ટાઉન, પોન્નાની ખાતે બિયમ બેકવોટર તળાવ, નિલાંબુર ખાતે કોનોલીનો પ્લોટ, ચમરવટ્ટોમ રેગ્યુલેટર-કમ-બ્રિજ, વલ્લીકુન્નુ ખાતે કાદલુન્ડી નદીનું નદીમુખ, કારુવરકુંડુ
}}
| nickname = 
| image_map = India Kerala Malappuram district.svg
| mapframe = yes
| mapframe-point = none
| map_caption = '''[[કેરળ]]માં સ્થાન'''
| pushpin_map = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|11.03|N|76.05|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = ભારત
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = 
| established_title = જિલ્લાની રચના
| subdivision_type2 = 
| subdivision_name2 = 
| established_date = {{start date and age|df=yes|1969|06|16}}
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = મલપ્પુરમ
| founder = કેરળ સરકાર
| parts_type = રેવેન્યુ વિભાગ
| parts_style = para
| p1 = {{collapsible list|title=તાલુકા (૭)|
* એરનાડ
* કોંડોટ્ટી
* નિલંબુર
* પેરિંથલમન્ના
* પોન્નાની
* તિરુર
* તિરૂરંગાડી|}}
| government_type = જિલ્લા વહીવટ
| governing_body = 
| leader_title = જિલ્લા પ્રભારી મંત્રી
| leader_name = પી.કે.બશીર
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = ડૉ. વિનય ગોયલ (આઈએએસ)
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 3,554
| area_rank = ત્રીજો
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| elevation_max_m = ૨૫૯૪
| elevation_max_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt; મુકુર્થી
| elevation_min_m = 
| elevation_min_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt;
| population_total = ૪,૪૯૪,૯૯૮&lt;ref name=&quot;mlpdemo_2018&quot;&gt;{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=29 October 2020|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127040140/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = ૨૦૧૮
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = ૧૨૬૫
| population_rank = પ્રથમ
| population_demonym = 
| population_urban = ૪૪.૧૮ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| population_metro = ૧૭૨૯૫૨૨&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_title1 = {{nobold|લિંગ ગુણોત્તર (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info1 = ૧૦૯૮ [[female|♀]]/૧૦૦૦[[male|♂]]&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658/download/2280/DH_2011_3205_PART_A_DCHB_MALAPPURAM.pdf |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt;
| leader_name2 = ચૈત્રા ટેરેસા જોન આઈપીએસ
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| demographics1_title2 = {{nobold|સાક્ષરતા (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info2 = ૯૩.૫૭ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = {{nobold|[[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]}}
| registration_plate = '''KL-10''' [[મલપ્પુરમ]], &lt;br/&gt; '''KL-53''' પેરિંથલમન્ના, &lt;br/&gt; '''KL-54''' પોન્નાની, &lt;br/&gt; '''KL-55''' તિરુર,&lt;br/&gt; '''KL-65''' તિરુરંગાડી, &lt;br/&gt; '''KL-71''' નિલંબુર, &lt;br/&gt; '''KL-84''' કોંડોટ્ટી
| website = {{URL|malappuram.nic.in}}
| footnotes = 
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૪૯&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=niti.gov.in|access-date=25 May 2021|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525135510/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}} ·
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(2005)}}
| parts = {{unbulleted list|પેરિન્થલમન્ના|તિરુર|}}
}}

'''મલપ્પુરમ જિલ્લો''' અથવા માલાપુરમ જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://malappuram.nic.in/en/about-district/ |title=About Malappuram {{!}} Welcome to Malappuram {{!}} India |language=en-US |access-date=2026-08-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://malappuramdistrictpanchayath.kerala.gov.in/home/aboutMalappuram.htm |title=Malappuram District Panchayat |website=malappuramdistrictpanchayath.kerala.gov.in |access-date=2026-08-08}}&lt;/ref&gt; જે ૭૦ કિલોમીટર (૪૩ માઇલ) લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવે છે. કેરળનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો આ જિલ્લો રાજ્યની કુલ વસ્તીના લગભગ ૧૩% લોકોનું ઘર છે. ૧૬ જૂન ૧૯૬૯ના રોજ રચાયેલો આ જિલ્લો આશરે ૩,૫૫૪ ચોરસ કિલોમીટર (૧,૩૭૨ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ કેરળનો ત્રીજો સૌથી મોટો જિલ્લો છે. તે એક તરફ [[પશ્ચિમ ઘાટ]] અને બીજી તરફ અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે. આ જિલ્લાને સાત તાલુકાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે: એરનાડ, કોંડોટ્ટી, નિલંબુર, પેરિંથલમન્ના, પોન્નાની, તિરુર અને તિરૂરંગાડી. મલપ્પુરમ જિલ્લાનું મુખ્યાલય [[મલપ્પુરમ]] નગર ખાતે આવેલું છે. 

અહીં મલયાલમ સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકાના પ્રારંભિક ગલ્ફ બૂમ (તેલ સમૃદ્ધિ) દરમિયાન આ જિલ્લામાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોએ ખાસ કરીને ફારસી અખાતના અરબ દેશોમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું. આથી, આ જિલ્લાનું અર્થતંત્ર મોટાપાયે પ્રવાસી મલયાલી સમુદાય દ્વારા મોકલવામાં આવતા નાણાં (રેમિટન્સ) પર નોંધપાત્ર રીતે નિર્ભર છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Radhakrishnan|first=S. Anil|date=14 December 2019|title=Engaging Kerala's non-resident diaspora|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/engaging-the-diaspora/article30307914.ece|access-date=9 September 2020|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઈ-સાક્ષર (e-literate) તેમજ પ્રથમ સાયબર-સાક્ષર જિલ્લો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Log-on-to-Indias-first-e-district/articleshow/818786.cms |website=The Times of India |title=The first E-literate district of India |date=18 August 2004 |access-date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/malappuram-set-to-become-first-cyber-literate-district/article24352909.ece |website=The Hindu |title=Malappuram set to become first cyber literate district |date=6 July 2018 |access-date=3 July 2020 |last1=Naha |first1=Abdul Latheef }}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લામાં ચાર મુખ્ય નદીઓ આવેલી છે: ભારથપ્પુઝા, ચાલિયાર, કડલુંડીપ્પુઝા અને તિરુર પુઝા, જેમાંથી પ્રથમ ત્રણ નદીઓ કેરળની પાંચ સૌથી લાંબી નદીઓમાં પણ સ્થાન ધરાવે છે.

મલપ્પુરમ મહાનગર ક્ષેત્ર એ કોચી, કાલિકટ અને થ્રિસુર શહેરી વિસ્તારો પછી કેરળનું ચોથું સૌથી મોટું શહેરી સમૂહ છે અને ૧.૭ મિલિયન (૧૭ લાખ) ની કુલ વસ્તી સાથે ભારતમાં ૨૫મા ક્રમે આવે છે. ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, જિલ્લાની ૪૪.૨% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં વસે છે.&lt;ref name=&quot;census 2011&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/kerala/Chapter_IV.pdf |website=censusindia.gov.in |title=The Malappuram Urban Agglomeration |access-date=25 June 2020 }}&lt;/ref&gt; 'યુનિવર્સિટી ઓફ કાલિકટ' સહિત રાજ્યની ૪ યુનિવર્સિટીઓ ધરાવતું મલપ્પુરમ કેરળમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે. આ જિલ્લામાં ૨ મહેસૂલી વિભાગ, ૭ તાલુકા, ૧૨ નગરપાલિકા (મ્યુનિસિપાલિટી), ૧૫ બ્લોક, ૯૪ ગ્રામ પંચાયત અને ૧૬ કેરળ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=India – Census of India 2011 – Kerala – Series 33 – Part XII A – District Census Handbook, Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658 |access-date=2023-05-05 |website=censusindia.gov.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2020-01-09 |title=Kerala: Malappuram tops list of world's fastest-growing urban areas |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/malappuram-tops-list-of-worlds-fastest-growing-urban-areas/articleshow/73163346.cms |access-date=2023-05-05 |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Census Bureau of India |date=2011 |title=Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Town (With Ward), 2011. |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42560/download/46186/2011-IndiaStateDistSbDistTwnWrd-0000.xlsx |journal=Census of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Town (With Ward),  Census 2011. ''Census of India 2011'' https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42560/download/46186/2011-IndiaStateDistSbDistTwnWrd-0000.xlsx&lt;/ref&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન, મલપ્પુરમ વિદેશી અને ભારતીય સૈન્ય ટુકડીઓનું મુખ્યાલય બન્યું હતું. પાછળથી તે 'મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ' (M.S.P) નું વડું મથક બન્યું, જે અગાઉ ૧૮૮૫માં રચાયેલા 'મલપ્પુરમ સ્પેશિયલ ફોર્સ' તરીકે ઓળખાતું હતું.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=C.A. |first1=Innes |title=Madras District Gazetteers: Malabar and Anjengo |date=1908 |publisher=Government Press, Madras |page=371 |url=https://books.google.com/books?id=w806vgAACAAJ |access-date=30 September 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;&gt;{{Cite news|title=അമ്പതിന്റെ നിറവില്‍ മലപ്പുറം; മലപ്പുറത്തിന്റെ മാനവിക മഹാപൈതൃകം| trans-title = Malappuram at the turn of the century; Malappuram's great human heritage |url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/alamkode-leelakrishnan-writes-about-malappuram-1.3880292|last=Leelakrishnan|first=Alamkode|date=17 June 2019|access-date=21 February 2021|work=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt; આ બળ રાજ્યમાં સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલીયન છે. વિશ્વનું સૌથી જૂનું સાગનું વાવેતર નિલંબુર ખાતે આવેલી ચાલિયાર ખીણમાં આવેલું છે. રાજ્યની સૌથી જૂની રેલ્વે લાઇન ૧૮૬૧માં તિરૂરથી ચાલિયમ સુધી નાખવામાં આવી હતી, જે તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને વલ્લીકુન્નુમાંથી પસાર થતી હતી.&lt;ref name=&quot;mpm&quot;/&gt; રાજ્યની બીજી રેલ્વે લાઇન પણ તે જ વર્ષે તિરૂરથી તિરુનાવાયા થઈને કુટ્ટીપ્પુરમ સુધી નાખવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;mpm&quot;/&gt; સંસ્થાનવાદી યુગમાં નાખવામાં આવેલી નિલંબુર-શોરાનુર લાઇન ભારતના સૌથી ટૂંકા અને ચિત્રમય (સુંદર) શોર્ટ ગેજ રેલ્વે માર્ગોમાંથી એક છે.

== નામકરણ અને વ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Valamangalam Pulpetta (386717435).jpg|thumbnail|જિલ્લામાં એક લાક્ષણિક ડુંગરાળ ભૂપ્રદેશ (પુલપટ્ટા નજીક)]]
[[File:Chaliyar Edavanna (251932360).jpg|thumbnail|એડવન્ના તરફ ચાલિયાર ટેકરીઓ]]

'મલપ્પુરમ' શબ્દનો મલયાલમ ભાષામાં અર્થ &quot;ટેકરીની ઉપર&quot; (Over the hill) થાય છે, જે આ જિલ્લાના વહીવટી મુખ્યાલય મલપ્પુરમની ભૌગોલિક સ્થિતિ પરથી ઉતરી આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|title=Malappuram, The Hill Top Town|date=30 June 2014|website=nativeplanet.com|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002725/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|title=Cultural counterpoint|date=24 March 2013|website=The Financial Express|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002847/https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; જિલ્લાનો મધ્યભાગ [[પશ્ચિમ ઘાટ]]થી દૂર આવેલી અસંખ્ય નાની-મોટી ટેકરીઓ જેવી કે, અરિમ્બ્રા ટેકરીઓ, અમ્મિનીક્કાડન ટેકરીઓ, ઓરાકમ ટેકરી, ચેરિયમ ટેકરીઓ, પંડાલુર ટેકરીઓ અને ચેક્કુન્નુ ટેકરીઓથી ઘેરાયેલો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|title=Hilly areas of Malappuram|date=7 May 2018|access-date=11 October 2020|website=Native Planet|last=Akash Singh|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017165621/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; નાળિયેરના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા રેતાળ દરિયાકાંઠાના મેદાનો આ સામાન્ય પહાડી ભૂપ્રદેશથી અલગ પડે છે.

== ભૂગોળ ==
[[File:Cherumb eco tourism village, Karuvarakundu India (3).JPG|left|thumb|alt=કરુવારકકુંડુનો પહાડી વિસ્તાર]]
[[File:Puthuponnani (2).JPG|thumb|alt=A beach|પુથુપોન્નાની મુનામ્બમ બીચ]]

ઉત્તર-પશ્ચિમમાં કોઝિકોડ જિલ્લો, ઉત્તર-પૂર્વમાં વાયનાડ જિલ્લો, પૂર્વમાં નીલગિરીની ટેકરીઓ, દક્ષિણ-પૂર્વમાં પાલક્કાડ જિલ્લો, દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં ત્રિશૂર જિલ્લો અને પશ્ચિમમાં અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલા મલપ્પુરમનું કુલ ભૌગોલિક ક્ષેત્રફળ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી છે, જે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ રાજ્યમાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે. આ જિલ્લો રાજ્યના કુલ વિસ્તારનો ૯.૧૫ % હિસ્સો ધરાવે છે. ભૌગોલિક નકશા પર આ જિલ્લો ૭૫°E – ૭૭°E રેખાંશ અને ૧૦°N – ૧૨°N અક્ષાંશ વચ્ચે આવેલો છે.

કેરળના અન્ય ભાગોની જેમ, મલપ્પુરમમાં પણ પશ્ચિમે અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર (નીચાણવાળો પ્રદેશ), મધ્યમાં મધ્યભૂમિ (મિડલેન્ડ) અને પૂર્વમાં પશ્ચિમ ઘાટથી ઘેરાયેલો પહાડી વિસ્તાર (હાઇલેન્ડ) આવેલો છે. કેરળના અન્ય જિલ્લાઓથી વિપરીત, મલપ્પુરમના મધ્યભૂમિ વિસ્તારમાં પણ વ્યાપકપણે પહાડી વિસ્તારો જોવા મળે છે.

નિલંબુર તાલુકા અને ઉટી તાલુકાની સરહદ પર આવેલું ૨,૫૫૪ મીટર ઊંચું 'મુકુરથી' શિખર મલપ્પુરમ જિલ્લાનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે. તે દક્ષિણ ભારતનું પાંચમું સૌથી ઊંચું શિખર છે, તેમજ અનામુડી (૨,૬૯૬ મીટર) અને મીસાપુલીમાલા (૨,૬૫૧ મીટર) પછી કેરળનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. ઇડુક્કી જિલ્લાની બહાર કેરળનું આ સૌથી ઊંચું શિખર પણ છે. મલપ્પુરમ-પાલક્કાડ-નીલગિરી જિલ્લા સરહદ નજીક આવેલું ૨,૩૮૩ મીટર ઊંચું 'અંગિન્ડા' શિખર બીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. મલપ્પુરમના નિલંબુર તાલુકા, વાયનાડ અને કોઝિકોડ જિલ્લાના થામારાસ્સેરી તાલુકા ત્રિ-ભેટા પર આવેલું ૨,૩૩૯ મીટર ઊંચું 'વાવુલ માલા' શિખર જિલ્લાનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે.

=== સરહદી તાલુકાઓ ===
* મલપ્પુરમ જિલ્લો ૫ જિલ્લાના નીચેના ૧૨ તાલુકાઓ સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે:
* વાયનાડ જિલ્લો: વાયથિરી તાલુકો
* કોઝિકોડ જિલ્લો: કોઝિકોડ અને થામારાસ્સેરી તાલુકા
* નીલગિરી જિલ્લો (તમિલનાડુ): પંડાલુર, ગુડાલુર, ઉટી અને કુંડાહ તાલુકા
* પલક્કડ જિલ્લો: પટ્ટાંબી, ઓટ્ટપાલમ અને મન્નરક્કાડ તાલુકા
* ત્રિશૂર જિલ્લો: ચાવક્કાડ અને કન્નમકુલમ તાલુકા

=== ભૂપ્રદેશ ===
ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, માટી, આબોહવા અને કુદરતી વનસ્પતિના આધારે, જિલ્લાને ૫ પેટા-સૂક્ષ્મ પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.:
* મલપ્પુરમ દરિયાકાંઠો
* ઉંચા-નીચા ખાડાટેકરાવાળા મેદાનો
* ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર
* નિલંબુરના જંગલવાળા પહાડો
* પેરિન્થલમન્નાના ઉંચા-નીચા ઉચ્ચપ્રદેશો

[[File:Chaliyar - Areekode Bridge.jpg|left|thumb|અરીકોડ ખાતે ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર]]
[[File:Map of Malappuram District (April 2021).svg|thumb|મલપ્પુરમ જિલ્લાનો નકશો]]

મલપ્પુરમ દરિયાકિનારો ઉત્તરમાં વલ્લીક્કુન્નૂથી લઈને દક્ષિણમાં પેરુમ્બડપ્પુ સુધીના મલપ્પુરમના સમગ્ર તટીય વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં કોઝિકોડ દરિયાકિનારા, પૂર્વમાં મલપ્પુરમના ઉબડખાબડ મેદાની વિસ્તાર, દક્ષિણમાં થ્રિસુર દરિયાકિનારા અને પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગર સાથે જોડાયેલી છે. આ પ્રદેશમાંથી ચાલીયાર, કડાલુંડી, ભરતપુઝા, તિરુરપુઝા જેવી મુખ્ય નદીઓ, નહેરો અને પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) વહે છે. આ તટીય વિસ્તાર નારિયેળના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે. તટીય મેદાન પશ્ચિમ તરફ ખૂબ જ ધીમો ઢાળ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;&gt;{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title=Physical divisions of Malappuram |pages=21–22 |access-date=18 April 2020}}&lt;/ref&gt; પોન્નાની, એડપ્પલ, તિરુર, વલંચેરી, કુટ્ટીપ્પુરમ, તાનુર, તિરુરંગાડી અને પરપ્પનંગાડી સહિતના મુખ્ય શહેરો આ પ્રદેશમાં આવેલા છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ તિરુર તાલુકાના કલ્પકંચેરી ગામમાં (૧૦૪ મીટર) આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

મલપ્પુરમનો ઉબડખાબડ મેદાની પ્રદેશ, જે દરિયાકિનારાને સમાંતર આવેલો છે, તે તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં નાડાપુરમ-માવૂરના ઉબડખાબડ મેદાનો, પૂર્વમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન અને પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો, દક્ષિણમાં પટ્ટાંબી ઉબડખાબડ મેદાન અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ દરિયાકિનારા સાથે સીમાઓ બનાવે છે. કન્નમંગલમ ખાતે આવેલી નેનમિની ટેકરી (૪૭૮ મીટર) આ પ્રદેશનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે અને ઉત્તર ભાગમાં આવેલું વાઝાયૂર (૯૫ મીટર) સૌથી નીચું સ્થળ છે. અહીં કેટલીક ટેકરીઓ અને ઢોળાવો જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

[[File:Chekkunnu.jpg|thumb|એડાવાના ખાતે ચેકુન્નુ ટેકરીઓ]]

ચાલિયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલંબુર જંગલી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઊંચાણવાળા પ્રદેશો અને પૂર્વમાં મલપ્પુરમ ઊંચાણવાળા મેદાનો દ્વારા બનાવે છે. તે ચાલિયારના મધ્ય ભાગમાં આવે છે અને અલગ ટેકરીઓના સ્વરૂપમાં ઉતાર-ચઢાવ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

ચાલીયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ મેદાન સાથે બનાવે છે. તે ચાલીયાર નદીના મધ્ય પ્રવાહ વિસ્તાર હેઠળ આવે છે અને અહીં છૂટાછવાયા ટેકરાઓ સ્વરૂપે ઉંચા-નીચા ઢોળાવો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, જેને સંસ્થાનવાદી (બ્રિટિશ) રેકોર્ડ્સમાં નીલાંબુર ખીણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે તેની સીમા ઉત્તરમાં કોઝિકોડ અને વાયનાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, પૂર્વમાં તમિલનાડુ, દક્ષિણમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ અને પશ્ચિમમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન સાથે બનાવે છે. તે પશ્ચિમ ઘાટનો એક ભાગ છે. અહીં સમુદ્ર સપાટીથી ૧૦૦૦ મીટરથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતા અનેક શિખરો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; આ પ્રદેશની સૌથી વધુ ઊંચાઈ મુકુરુથી (૨૫૯૪ મીટર) ખાતે છે, જે કેરળ અને તમિલનાડુની સરહદ પર કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યની પૂર્વમાં આવેલી છે. સૌથી નીચું સ્થળ મામ્પાડ (૧૧૫ મીટર) ખાતે આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; નીલાંબુરનો આ ટેકરીઓ વાળો જંગલ વિસ્તાર નીલગિરી બાયોસ્ફિયર રિઝર્વનો એક ભાગ છે.

પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો ઉત્તરમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન, પૂર્વમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પાલક્કાડ ઘાટ અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ ઉબડખાબડ મેદાન સાથે સરહદ ધરાવે છે. અહીં ઘણી નાની છૂટીછવાયી ટેકરીઓ આવેલી છે, જેમાં કોડીકુથીમાલા પણ એક છે. કડાલુંડી નદી આ પ્રદેશમાંથી વહે છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ મક્કારાપરમ્બા ખાતે ૬૧૦ મીટર છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

=== દરિયા કિનારો ===
[[File:Light house in Ponnani.jpg|thumb|પોન્નાનીનું દીવાદાંડી]]

કેરળના જિલ્લાઓમાં દરિયાકિનારાની લંબાઈની દ્રષ્ટિએ મલપ્પુરમ ૭૦ કિમી (રાજ્યના કુલ દરિયાકિનારાના ૧૧.૮૭%) ના દરિયાકિનારા સાથે પાંચમું સ્થાન ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Coastline_2346.aspx |website=kerenvis.nic.in |title=The coastal area of Malappuram |access-date=30 November 2019 }}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમનો તટીય પટ્ટો ત્રણ નગરપાલિકા શહેરો—તાનુર, પોન્નાની અને પરપ્પનંગાડી, તેમજ આઠ ગ્રામ પંચાયતો—વલ્લીક્કુન્નૂ, તેનાલુર, નિરામરુથુર, વેટ્ટમ, મંગલમ, પુરાથુર, વેલિયાંકૌડ અને પેરુમ્બડપ્પુમાં ફેલાયેલો છે. જિલ્લાના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા પોન્નાની, તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને પદિંજરેક્કરા બીચ એ મુખ્ય મત્સ્યઉદ્યોગ કેન્દ્રો છે. જિલ્લાનો સમુદ્ર કિનારો સમુદ્રી સંપત્તિથી સમૃદ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;

અગાઉ આરબ વેપારીઓનું મનપસંદ સ્થળ હોવા ઉપરાંત, પોન્નાની ઘણા મુસ્લિમ અધ્યાત્મિક નેતાઓ માટે પણ આકર્ષક સ્થળ હતું, જેમણે અહીં ઈસ્લામના પ્રચારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ બંદર શહેર &quot;મલબારનું નાનું મક્કા&quot; તેમજ &quot;સોનાના સિક્કાઓનું શહેર&quot; તરીકે પણ ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;pkd&quot;&gt;{{cite book | author=M. K. Devassy | year=1965 | title=1961 Census Handbook- Palghat District
 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands | url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5667/1/51592_1961_PAL.pdf | access-date=11 March 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/the-mecca-of-malabar-ponnani-004132.html |website=nativeplanet.com |title=Ponnani, the Mecca of Malabar |date=24 October 2017 |access-date=19 April 2020}}&lt;/ref&gt; ફેબ્રુઆરી/એપ્રિલ મહિના દરમિયાન અહીં હજારો પ્રવાસી પક્ષીઓ આવે છે.

પોન્નાની પાસે બિય્યામ કાયલ આવેલું છે, જે જળરમતની સુવિધા ધરાવતો એક શાંત, હરિયાળીથી ઘેરાયેલો જળમાર્ગ છે. કનોલી કેનાલ પુથુપોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રને મળે છે. તટીય શહેર તાનુર પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં વેટ્ટથુનાડ સામ્રાજ્યની રાજધાની હતું, અને તે કેરળદેશપુરમ મંદિર માટે જાણીતું છે. પરપ્પનંગાડી પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં પરપ્પનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોનું મુખ્ય મથક હતું.

=== નદીઓ ===
[[File:View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg|thumbnail|ત્રિપરાંગોડ ખાતે ભરતપુઝા]]
[[File:Kadalundi river, Malappuram.jpg|thumb|મલપ્પુરમ ખાતે કડાલુંડી નદી]]

જિલ્લામાંથી વહેતી મુખ્ય નદીઓમાં ચાલીયાર, કડાલુંડી નદી, ભરતપુઝા અને તિરુર નદીનો સમાવેશ થાય છે. ચાલીયાર નદીની કુલ લંબાઈ લગભગ ૧૬૮ કિમી અને જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૨,૮૧૮ ચોરસ કિમી (૧,૦૮૮ ચોરસ માઈલ) છે. તે જિલ્લાના નીલાંબુર, મામ્પાડ, એડવન્ના, અરીકોડ અને વાઝક્કાડમાંથી પસાર થાય છે અને ત્યારબાદ કોઝિકોડ-મલપ્પુરમ જિલ્લાની સરહદ પર થઈને ચાલીયમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. નીલાંબુર તાલુકાની ખીણમાં ચાલીયાર નદીની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ચાલીયારની સૌથી મોટી સહાયક નદી કરીમપુઝા, ભરતપુઝાની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક થુથાપુઝા, અને કડાલુંડી નદીની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક ઓલીપુઝા પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કડાલુંડી નદી મેલાત્તુર, કીઝત્તુર, પાંડિક્કાડ, મંજેરી, મલપ્પુરમ, પાનાક્કાડ, પરપ્પુર, વેંગરા, તિરુરંગાડી, પરપ્પનંગાડી, વલ્લીક્કુન્નૂમાંથી પસાર થાય છે અને જિલ્લાની વાયવ્ય (ઉત્તર-પશ્ચિમ) સરહદ પર આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના કડાલુંડી નગરમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે.

તે ઓલીપ્પુઝા નદી અને વેલીયાર નદીના સંગમથી બને છે. કડાલુંડી નદી સાયલન્ટ વેલીની પશ્ચિમ સરહદે આવેલા [[પશ્ચિમ ઘાટ]]માંથી નીકળે છે અને આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કીઝત્તુર ખાતે ઓલીપ્પુઝા અને વેલીયાર એકબીજામાં ભળીને કડાલુંડી નદીનું નિર્માણ કરે છે. કડાલુંડી નદી એરનાડ અને વલ્લુવાનાડ વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે. આ નદી ૧૩૦ કિમીની લંબાઈ ધરાવે છે, જેનું જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૧,૧૧૪ ચોરસ કિમી (૪૩૦ ચોરસ માઈલ) છે અને તેનો કુલ જળ પ્રવાહ (રન-ઓફ) ૨,૧૮૯ મિલિયન ક્યુબિક ફીટ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ભરતપુઝા નદીની કુલ લંબાઈ ૨૦૯ કિમી છે. મલપ્પુરમ-પલક્કડ જિલ્લા સરહદ પર તે તેની સહાયક નદી થુથાપુઝા તરીકે થુથા, એલમકુલમ, પુલામન્થોલેમાંથી વહે છે અને પલ્લીપ્પુરમ ખાતે મુખ્ય નદીને મળે છે. ત્યારબાદ કેટલાક પાડોશી જિલ્લાઓમાંથી વહીને થિરુવેગપ્પુરાથી ફરીથી આ જિલ્લામાં પ્રવેશ કરે છે અને કુટ્ટીપ્પુરમ પહોંચે છે. ભરતપુઝા પોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. તિરુનાવાયા, કુટ્ટીપ્પુરમ, ત્રીપ્રંગોડ, ઇરિમબિલિયમ, થવાનુર અને પોન્નાની એ ભરતપુઝાના કિનારે આવેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ શહેરો છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

તિરુર નદી ૪૮ કિમી લાંબી છે. તે પોન્નાની નજીક પદિંજરેકારા ખાતે ભરતપુઝા સાથે ભળી જાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; આ મોટી નદીઓ ઉપરાંત, જિલ્લામાં 'પુરાપ્પરમ્બા નદી' નામની એક નાની નદી પણ છે, જે માત્ર ૮ કિમી લાંબી છે. તે કનોલી કેનાલ દ્વારા મુખ્ય નદીઓ સાથે જોડાયેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers in Malappuram district |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=23 November 2019 |website=malappuram.nic.in |archive-date=10 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210004256/https://malappuram.nic.in/about-district/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ઉપર વર્ણવેલી મુખ્ય નદીઓની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ તથા ઝરણાં પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે.

{{Panorama
|image   = Kadalundi Kadavu Bridge.jpg
|height  = 175
|alt     = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય
|caption = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય, જ્યાં તે અરબી સમુદ્રમાં ભળી જાય છે.
}}

અહીં ચાર મુખત્રિકોણ પ્રદેશો (નદીમુખ) આવેલા છે—પુરાથુર ખાતે પદિંજરેકારા અઝીમુખમ, જ્યાં ભરતપુઝા અને તિરુર નદીઓ એકબીજામાં ભળીને અરબી સમુદ્રને મળે છે; પુથુપોન્નાની ભૂશિર, જ્યાં કનોલી કેનાલ સમુદ્રમાં વહે છે; તાનુર ખાતે પુરાપુઝા અઝીમુખમ; અને જિલ્લાની વાયવ્ય સરહદે વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે આવેલું કડાલુંડી નગરમ અઝીમુખમ.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; બિય્યામ, વેલિયાંકૌડ, માનુર અને કોડિન્હી જેવા પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તટીય તાલુકાઓમાં આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન પોન્નાનીથી તિરુર રેલવે સ્ટેશન સુધી માલસામાનના પરિવહન માટે પોન્નાની કેનાલનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. કોડક્કલ ખાતે આવેલી બેસલ મિશનના કર્મચારીઓ દ્વારા પોન્નાની કેનાલ વિશે આ પ્રમાણે વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે:&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ineszupanov.com/ |title=Website of Ines Zupanov |access-date=13 September 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427041408/http://www.ineszupanov.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== આબોહવા ===
[[File:Monsoon Clouds - Manjeri and Pandalloor hill.jpg|left|thumbnail|પંડાલુર ટેકરીઓ પર ચોમાસાના વાદળો]]
[[File:Ottumpuram Beach.JPG|thumbnail|ઓટ્ટુમ્પુરમ બીચ, તાનુર.]]

જિલ્લાનું તાપમાન સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન લગભગ સ્થિર રહે છે. અહીં ઉષ્ણકટિબંધીય (ટ્રોપિકલ) આબોહવા છે. ટૂંકી શુષ્ક ઋતુ સાથે વર્ષના મોટાભાગના મહિનાઓમાં અહીં નોંધપાત્ર વરસાદ પડે છે. કોપન અને ગીગર (Köppen and Geiger) વર્ગીકરણ અનુસાર, આ આબોહવાને 'Am' તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. મલપ્પુરમમાં સરેરાશ વાર્ષિક તાપમાન ૨૭.૩ °C છે. એક વર્ષમાં, સરેરાશ વરસાદ ૨,૯૫૨ મિલીમીટર (૧૧૬.૨ ઇંચ) થાય છે. ઉનાળો સામાન્ય રીતે માર્ચથી મે સુધી રહે છે; ચોમાસું જૂનમાં શરૂ થાય છે અને સપ્ટેમ્બરમાં સમાપ્ત થાય છે. મલપ્પુરમમાં નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) અને ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) એમ બંને ચોમાસાનો વરસાદ થાય છે. શિયાળાની ઋતુ ડિસેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી સુધી હોય છે.&lt;ref name=&quot;MSN&quot;&gt;{{Cite web| url = http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx| title = MSN Weather| access-date = 29 November 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Climate chart&quot;&gt;&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;width:75%;&quot;&gt;

{{Weather box
| location              = મલ્લપુરમ
| width                 = 90% &lt;!-- Width parameter for wikitable, default width=90%. Leave blank for wikitable with no width defined. Set width=auto to fit the table in the next available space automatically. --&gt;
| metric first          = yes
| single line           = yes
| Jan high C            = 32.0
| Feb high C            = 32.9
| Mar high C            = 34.0
| Apr high C            = 33.8
| May high C            = 32.7
| Jun high C            = 29.3
| Jul high C            = 28.1
| Aug high C            = 28.7
| Sep high C            = 29.7
| Oct high C            = 30.3
| Nov high C            = 31.1
| Dec high C            = 31.4
| year high C           = 34.0
| Jan low C             = 21.8
| Feb low C             = 22.8
| Mar low C             = 24.4
| Apr low C             = 25.4
| May low C             = 25.1
| Jun low C             = 23.5
| Jul low C             = 22.8
| Aug low C             = 23.3
| Sep low C             = 23.3
| Oct low C             = 23.4
| Nov low C             = 23.1
| Dec low C             = 21.9
| year low C            = 21.8
| Jan precipitation mm  = 1
| Feb precipitation mm  = 9
| Mar precipitation mm  = 16
| Apr precipitation mm  = 101
| May precipitation mm  = 253
| Jun precipitation mm  = 666
| Jul precipitation mm  = 830
| Aug precipitation mm  = 398
| Sep precipitation mm  = 233
| Oct precipitation mm  = 281
| Nov precipitation mm  = 140
| Dec precipitation mm  = 24
| year precipitation mm = 2952
| source                =&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://en.climate-data.org/asia/india/kerala/malappuram-34234/ |website = en.climate-data.org |title = Climate of Malappuram |access-date = 30 November 2019}}&lt;/ref&gt;
| date                  = November 2019
}}
&lt;/div&gt;

== વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ ==
{{multiple image|align=left|direction = vertical|caption_align=left
| image1 = Nilambur Teak Garden.jpg |caption1= સાગનું સંગ્રહાલય (ટિક મ્યુઝિયમ)| image2 = Green Vallikkunnu.jpg|caption2= વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લીલા મેન્ગ્રોવ| image3 = Beeyam Kayal River near Athani.jpg |caption3 = પોન્નાની કોલે વેટલેન્ડ્સ, એડપ્પલ
}}

જિલ્લામાં વિવિધ પ્રકારની વન્યજીવ સૃષ્ટિ આવેલી છે અને પશ્ચિમ તરફ વહેતી અનેક નાની ટેકરીઓ, જંગલો, નદીઓ અને ઝરણાં, પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તેમજ ડાંગર, સોપારી, કાજુ, મરી, આદુ, કઠોળ, નારિયેળ, કેળાં, સાબુદાણા/કસાવો (ટેપિયોકા), ચા અને રબરના વાવેતરો આવેલા છે. નીલાંબુર ખાતે વિશ્વનો સૌથી જૂનો સાગનો વાવેતર વિસ્તાર 'કોનોલીઝ પ્લોટ' આવેલો છે. નીલાંબુર તેના સાગ મ્યુઝિયમ માટે પણ જાણીતું છે. નીલાંબુર સાગના વાવેતરો નજીક વાંસના વૃક્ષો વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. સાગ મ્યુઝિયમ સાથે એક જૈવ સંસાધન કુદરતી પાર્ક જોડાયેલો છે. મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીના જૂના વહીવટી રેકોર્ડમાં નોંધાયેલ છે કે તત્કાલીન મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીમાં સરકારની માલિકીનું સૌથી નોંધપાત્ર વાવેતર નીલાંબુર ખાતે ૧૮૪૪માં રોપવામાં આવેલું સાગનું વાવેતર હતું.&lt;ref name=&quot;Mbsp&quot;&gt;{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881–1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=9 June 2021 }}&lt;/ref&gt;

જિલ્લાના કુલ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી ક્ષેત્રફળમાંથી ૧,૦૩૪ ચોરસ કિમી (૩૯૯ ચોરસ માઈલ) (૨૯%) વિસ્તાર જંગલ ક્ષેત્ર ધરાવે છે. તે વધુ ગીચ કે ઓછું ગીચ હોઈ શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |website=industry.kerala.gov.in |title=Forest area of Malappuram }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) ભાગમાં ૭૫૮.૮૭ ચોરસ કિમી (૨૯૩.૦૦ ચોરસ માઈલ) નો વિશાળ જંગલ વિસ્તાર આવેલો છે. આમાંથી ૩૨૫.૩૩ ચોરસ કિમી (૧૨૫.૬૧ ચોરસ માઈલ) અનામત (આરક્ષિત) જંગલો છે અને બાકીનો નિહિત જંગલ (વેસ્ટેડ ફોરેસ્ટ) નો વિસ્તાર છે. આમાંથી ૮૦% પાનખર જંગલો છે જ્યારે બાકીના સદાબહાર જંગલો છે. આ જંગલ વિસ્તાર મુખ્યત્વે નીલાંબુર ઉપજિલ્લા (તાલુકા) માં કેન્દ્રિત છે, જે વાયનાડના પહાડી જિલ્લા, પશ્ચિમ ઘાટ અને તમિલનાડુના પહાડી વિસ્તારો (નીલગિરી) સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે.

નીલાંબુર જંગલ વિસ્તારમાં સાગ, સીસમ (રોઝવુડ) અને મહાગોની જેવા વૃક્ષો જોવા મળે છે. જંગલમાં વાંસની ટેકરીઓ વ્યાપક પ્રમાણમાં આવેલી છે. જિલ્લામાં આવેલું કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્ય રાજ્યનું સૌથી મોટું વન્યજીવ અભયારણ્ય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/karimpuzha-sanctuary-comes-into-being/article31984618.ece |website=The Hindu |title=The Karimpuzha Wildlife Sanctuary |access-date=5 July 2020 |date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://touristinindia.com/new-amarambalam-wildlife-sanctuary/ |website=touristinindia.com |title=The largest wildlife sanctuary of Kerala |date=19 February 2018 |access-date=5 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ન્યૂ અમરમ્બલમ આરક્ષિત જંગલ, જે કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યનો જ એક ભાગ છે, તે વિવિધ પ્રકારની પ્રાણીસૃષ્ટિ ધરાવે છે. જંગલોમાં હાથી, હરણ, વાઘ, વાંદરા, રીંછ, ભૂંડ, સસલા, પક્ષીઓ અને સરીસૃપો સહિતના વિવિધ પ્રાણીઓ જોવા મળે છે. અહીંથી મધ, ઔષધીય વનસ્પતિઓ અને મસાલા જેવી જંગલ પેદાશો પણ એકત્રિત કરવામાં આવે છે. નીલાંબુર ખીણમાં નેડુમકાયમ વર્ષા જંગલ પણ આવેલું છે.

આ જંગલોનું રક્ષણ બે વિભાગો દ્વારા કરવામાં આવે છે - નીલાંબુર ઉત્તર અને નીલાંબુર દક્ષિણ. કેરળ ફોરેસ્ટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (KFRI) નું એક ઉપકેન્દ્ર પણ નીલાંબુર ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના તટીય અને આંતરદેશિય (ઈનલેન્ડ) વિસ્તારોમાં જોવા મળતી માછલીઓની મુખ્ય જાતોમાં ઝીંગા (Prawn), ઓઇલ સરડીન, સિલ્વર બેલી, શાર્ક, કેટફિશ, મેકરેલ (બંગડા), સ્કેટ, ચેમ્બા, સોલ ફિશ, સીર ફિશ (સુરમાઈ) અને રિબનફિશનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુર સાગ એ પોતાની ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) મેળવનારી દેશની પ્રથમ જંગલ પેદાશ છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=First for forest produce, GI tag for Nilambur teak|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/first-for-forest-produce-gi-tag-for-nilambur-teak/articleshow/62320961.cms|last=T Ramavarman|date=1 January 2018|access-date=30 October 2020|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; તિરુરમાં મળી આવતા પાનનો એક પ્રકાર તિરુર વેટ્ટિલા પણ ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tirur-vettila-obtains-gi-tag/article29214761.ece |website=The Hindu |title=Tirur Vettila gets GI tag |date=21 August 2019 |access-date=19 April 2020 |last1=Muringatheri |first1=Mini }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના તટીય વિસ્તારમાં આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લગભગ ૫૦ એકરમાં ફેલાયેલું મેન્ગ્રોવનું જંગલ આવેલું છે. અન્ય તટીય વિસ્તારોમાં પણ મેન્ગ્રોવ વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.

કડાલુંડી પક્ષી અભયારણ્ય આ જિલ્લાની વલ્લીક્કુન્નૂ ગ્રામ પંચાયતમાં આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Flora and fauna of Malappuram |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=24 November 2019 |website=malappuram.nic.in }}&lt;/ref&gt; કડાલુંડી-વલ્લીક્કુન્નૂ કમ્યુનિટી રિઝર્વ એ કેરળનું પ્રથમ કમ્યુનિટી રિઝર્વ છે, જેને હવે ઇકો-ટૂરિઝમ કેન્દ્ર તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.&lt;ref name=&quot;Vallikkunnu&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=onmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ૨૦૧૦માં પુરાથુર ખાતે આવેલા પદિંજરેકારા મુખત્રિકોણ પ્રદેશ (એસ્ટ્યુઅરી - નદીમુખ) માં પક્ષી અભયારણ્ય બનાવવાની દરખાસ્ત મૂકવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sudhi |first1=K. S. |title=Birds get 12 more havens in State |url=https://www.thehindu.com/news/national/Birds-get-12-more-havens-in-State/article16567247.ece/ |access-date=7 April 2021 |work=The Hindu |date=15 March 2010}}&lt;/ref&gt; તિરુનાવાયા તેના કમળના ખેતરો માટે જાણીતું છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Lotus fields of Tirunavaya|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/03/lotus-farming-muslim-kerala-hindu.html|last=Anupama Mili|date=4 September 2018|access-date=26 July 2020|work=Malayala Manorama}}&lt;/ref&gt;

== સંસ્કૃતિ ==
[[File:Thunchan Smarakam1.jpg|thumb|કોન્ડોટી ખાતે મહા કવિ મોયિનકુટ્ટી વૈદ્યર સ્મારક]]
[[File:Vaidyar.JPG|left|thumb|થુનચાથ્થુ એઝુથાચનની યાદમાં તિરુર ખાતે થુંચન સ્મારકમ]]

મલયાલમ મૂળાક્ષરો સૌપ્રથમ તિરુરમાં જન્મેલા અને આધુનિક મલયાલમ ભાષાના પિતા તરીકે જાણીતા થુનચથ એઝુથાચન દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; તિરુર મલયાલમ સંશોધન કેન્દ્રનું મુખ્ય મથક છે. મપિલા પટ્ટુના સૌથી પ્રસિદ્ધ કવિ મોઇનકુટ્ટી વૈદ્યરનો જન્મ કોન્ડોટ્ટીમાં થયો હતો. તેઓ મપિલા ગીતોના મહાકવિઓ પૈકીના એક તરીકે ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;


થુનચથ એઝુથાચન અને મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર ઉપરાંત અચ્યુત પિશારડી, આલમકોડ લીલાક્રિષ્નન, એડસ્સેરી ગોવિંદન નાયર, કે. પી. રામાનુન્ની, કુટ્ટીક્રિષ્ના મરાર, કુટ્ટીપ્પુરમ કેશવન નાયર, મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, એન. દામોદરન, નંદનાર, પૂંથાનમ નંબુદિરી, પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર, ઉરૂબ, વી. સી. બાલક્રિષ્ન પાનિકર, વલ્લથોલ ગોપાલ મેનન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન જેવા મલયાલમ ભાષાના પ્રખ્યાત લેખકો આ જિલ્લાના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એમ. ગોવિંદન, એમ. ટી. વાસુદેવન નાયર અને અક્કીથમ અચ્યુતન નંબુદિરી એ પોન્નાની ખાતે સ્થિત 'પોન્નાની કલારી' સાથે જોડાયેલા લેખકો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત નલપટ નારાયણ મેનન, બાલમણિ અમ્મા, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને કમલા સુરેય્યા પણ તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકાના વતની હતા.

જિલ્લાનો પુલામન્થોલે વિસ્તાર ઐતિહાસિક રીતે પુલામન્થોલે મુસ પરિવાર સાથે જોડાયેલો છે, જે કેરળમાં આયુર્વેદની પરંપરાગત પદ્ધતિ સાથે સંકળાયેલા અષ્ટવૈદ્ય વંશમાંથી આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/districts/malappuram/ |title=District of Malappuram |website=Kerala Tourism}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ રાજ્યમાં માપ્પિલા પાટ્ટુ સાહિત્યનું મુખ્ય કેન્દ્ર પણ હતું.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર અને પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર ઉપરાંત કુલાંગરા વીટ્ટિલ મોઇદુ મુસલિયાર (જેઓ ચક્કીરી શુજાયી તરીકે જાણીતા છે), ચક્કીરી મોઇદીનકુટ્ટી, મનક્કારાકથ કુન્હીકોયા, નલ્લાલમ બીરાન, કે. કે. મુહમ્મદ અબ્દુલ કરીમ, બાલક્રિષ્નન વલ્લીક્કુન્નૂ, પુંનાયુરકુલમ બાપુ, વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી વગેરે જેવા અનેક માપ્પિલા પાટ્ટુ કવિઓએ મલપ્પુરમને પોતાની કર્મભૂમિ તરીકે પસંદ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Tirur, Kerala.jpg|left|thumbnail|તિરુર નજીકનો ગ્રામ્ય વિસ્તાર]]

કેરળની શાસ્ત્રીય કલા સ્વરૂપ કથકલી અને આયુર્વેદમાં પણ જિલ્લાએ પોતાનું નોંધપાત્ર પ્રદાન આપ્યું છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; કોટ્ટક્કલ ખાતે વૈદ્યરત્નમ પી. એસ. વારિયર દ્વારા સ્થાપિત 'કોટ્ટક્કલ નાટ્ય સંગમ'માંથી આવતા કોટ્ટક્કલ ચંદ્રશેખરન, કોટ્ટક્કલ શિવરામન અને કોટ્ટક્કલ મધુ પ્રખ્યાત કથકલી કલાકારો છે. વર્તમાન તિરુરંગાડી, તિરુર અને પોન્નાની તાલુકાના કેટલાક ભાગો પર શાસન ધરાવતા વેટ્ટથુનાડના શાસકો કળા અને શિક્ષણના જાણીતા સંરક્ષકો હતા. વેટ્ટથુનાડના એક રાજાએ (શાસનકાળ: ૧૬૩૦-૧૬૪૦) કથકલી નૃત્ય શૈલીમાં નવા પ્રયોગો અને સુધારા કર્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે, જે &quot;વેટ્ટથુ પરંપરા&quot; તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા.&lt;ref&gt;Menon, A Sreedhara. ''A Survey of Kerala History.''  Kottayam: DC Books, 2007. Print&lt;/ref&gt; થુનચથ એઝુથાચન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન પણ વેટ્ટથુનાડના જ વતની હતા. વલ્લથોલ નારાયણ મેનનને ચેરુથુરુથી ખાતે 'કેરળ કલામંડલમ'ની સ્થાપના કરીને આધુનિક સમયમાં કથકલીનો પુનરુદ્ધાર કરનાર પણ ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

કથકલીના મુખ્ય પ્રશિક્ષક વાઝેનકાડા કંચુ નાયર અને સૌથી લોકપ્રિય કથકલી ગાયકો પૈકીના સંકરન એમ્બ્રાન્થિરી અને તિરુર નમ્બિસન પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આધુનિક કેરળમાં 'મોહિનીઅટ્ટમ' નૃત્યના પુનરુદ્ધારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવનાર કલામંડલમ કલ્યાણીકુટ્ટી અમ્મા જિલ્લાના તિરુનાવાયાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના [[મૃણાલિની સારાભાઈ]] તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકામાંથી આવતા હતા. કોટ્ટક્કલ ખાતે આવેલી આર્ય વૈદ્ય શાળા એ વિશ્વના સૌથી મોટા આયુર્વેદિક ઔષધીય નેટવર્કોમાંનું એક છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પ્રથમ જાણીતા કેરળના ઇતિહાસકાર ઝૈનુદ્દીન મખ્દૂમ દ્વિતીય પણ આ જ જિલ્લાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Kottakkal Bypass.jpg|thumbnail|કોટ્ટક્કલ, પ્રખ્યાત આર્ય વૈદ્ય શાળાનું કેન્દ્ર]]

કેરળ વર્મા વલિયા કોયી થમ્પુરાન ('કેરળ કાલિદાસન'), રાજા રાજા વર્મા ('કેરળ પાણિની') અને પ્રખ્યાત ચિત્રકાર [[રાજા રવિ વર્મા]] પરપ્પનાડ રાજપરિવારની વિવિધ શાખાઓમાંથી આવે છે, જેઓ પાછળથી પરપ્પનંગાડીથી હરિપાદ, ચંગનાસ્સેરી, માવેલીક્કારા અને કિલીમાનુર સ્થળાંતરિત થયા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Visakham thirunal.|date=2012|publisher=Duc|isbn=978-613-9-12064-2|location=[Place of publication not identified]|oclc=940373421}}&lt;/ref&gt; કેટલાક વિદ્વાનોના મતે, વેલુ થમ્પી દળવાના પૂર્વજો પણ પરપ્પનંગાડી નજીક આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના વતની હતા. &quot;ધ હિન્દુ&quot; દૈનિકના મુખ્ય સંપાદક (૧૮૯૮ થી ૧૯૦૫) અને &quot;ધ ઇન્ડિયન પેટ્રિઅટ&quot; ના સ્થાપક મુખ્ય સંપાદક દીવાન બહાદુર સી. કરુણાકર મેનન (૧૮૬૩–૧૯૨૨) પણ પરપ્પનંગાડીના જ હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/somemadrasleader00allauoft|title=Some Madras Leaders|date=1922|publisher=Allahabad Printed at Standard Press}}&lt;/ref&gt;

ઓ. ચંદુ મેનન જ્યારે પરપ્પનંગાડી મુનસિફ કોર્ટમાં જજ તરીકે ફરજ બજાવતા હતા, ત્યારે તેમણે તેમની નવલકથાઓ 'ઇન્દુલેખા' અને 'શારદા' લખી હતી. 'ઇન્દુલેખા' એ મલયાલમ ભાષામાં લખાયેલી પ્રથમ મુખ્ય નવલકથા પણ છે. 'માતૃભૂમિ' દૈનિકના સ્થાપક કે. માધવન નાયર મલપ્પુરમના વતની છે. પોન્નાની વિસ્તાર એ 'કેરળ ગાંધી' તરીકે જાણીતા કે. કેલપ્પન, એ. વી. કુટ્ટીમાલુ અમ્મા, મોહમ્મદ અબ્દુર રહેમાન અને અન્ય કેટલાક સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓની કાર્યભૂમિ હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પોન્નાની તાલુકાના અન્ય સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓમાં લક્ષ્મી સહગલ, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને અમ્મુ સ્વામીનાથનનો સમાવેશ થાય છે. મહાત્મા ગાંધી, જવાહરલાલ નેહરુ અને લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીના અસ્થિઓ કેરળમાં ભરતપુઝા નદીના કિનારે આવેલા તિરુનાવાયા ખાતે વિસર્જિત કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;askh&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મહાત્મા ગાંધીની આત્મકથાનો મલયાલમમાં અનુવાદ કરનાર કે. માધવનાર પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.

પ્રાચીન કાળથી જ વિદેશી દેશો સાથે પોન્નાનીના વ્યાપારી સંબંધોએ સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનનો માર્ગ મોકળો કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ માર્ગે જ પારસી-અરબી કળા સ્વરૂપો અને ઉત્તર ભારતીય સંસ્કૃતિ પોન્નાની સુધી પહોંચી હતી. ભાષા પર પણ તેની સ્પષ્ટ અસર જોવા મળી હતી, જેના પરિણામે અરબી-મલયાલમ જેવી મિશ્ર ભાષાનો જન્મ થયો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ મિશ્ર ભાષામાં અનેક કવિતાઓ પણ લખવામાં આવી છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનના ભાગરૂપે અહીં આવેલા હિન્દુસ્તાની સંગીતના કવ્વાલી અને ગઝલ આજે પણ પોન્નાનીમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય છે અને સમૃદ્ધ થઈ રહ્યા છે. ઈ. કે. અબૂબકર, માઈન અને ખલીલ ભાઈ (ખલીલ રહમાન) પોન્નાનીના કેટલાક પ્રખ્યાત કવ્વાલી ગાયકો છે.

[[File:Nila Nadhi.jpg|left|thumbnail|થિરુનાવયા, મધ્યયુગીન મામંકમ ઉત્સવની બેઠક]]

અથવાનાડ એ આઝવંચેરી થમ્પ્રાક્કલ નું મુખ્ય મથક હતું, જેમને કેરળના નંબુદિરી બ્રાહ્મણોના સર્વોચ્ચ ધાર્મિક વડા માનવામાં આવતા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પલક્કડના રાજાઓનું મૂળ મુખ્ય મથક પણ અથવાનાડ ખાતે જ હતું.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; તિરુર, પેરિન્થલમન્ના અને પોન્નાની તાલુકાઓમાં અનેક ખાનદાન અને પ્રભાવશાળી 'નંબુદિરી મના' (પરંપરાગત બ્રાહ્મણ ગૃહો) આવેલા છે. મધ્યયુગીન 'મામંકમ ઉત્સવ' નું મુખ્ય મથક તિરુનાવાયા પણ આ જ જિલ્લામાં આવેલું છે. કોચિન સામ્રાજ્યનું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'પેરુમ્બડપ્પુ' અને કાલિકટના ઝામોરિન નું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'નેડિયિરુપ્પુ' પણ આ જિલ્લામાં જ આવેલા છે.

કુંહાલી મરક્કારને પોન્નાની, તાનુર અને પરપ્પનંગાડીના બંદર શહેરો સાથે ઘનિષ્ઠ સંબંધો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ૧૬મી સદીમાં જ્યારે કોચિન મલબાર કિનારે એક અગ્રણી સત્તા બન્યું, ત્યારે કોચિન સામ્રાજ્યના કેટલાક રાજાઓને સામાન્ય રીતે તાનુર સામ્રાજ્યના રાજપરિવારમાંથી દત્તક લેવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; ત્રાવણકોરની રાણીઓના મોટાભાગના રાજપુરુષો (જીવનસાથીઓ) ની પસંદગી સામાન્ય રીતે પરપ્પનાડ રાજપરિવારમાંથી જ કરવામાં આવતી હતી. કેરળના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી ઈ. એમ. એસ. નંબુદિરીપાદ આ જિલ્લાના પેરિન્થલમન્નાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મધ્યયુગીન વલ્લુવાનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોની બેઠકો એવા અંગડીપુરમ અને મનકાડા, પેરિન્થલમન્નાની બિલકુલ નજીક આવેલા છે.

મધ્યયુગીન સમયગાળા દરમિયાન, આ જિલ્લો વૈદિક તેમજ ઇસ્લામિક અભ્યાસનું મુખ્ય કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એવું માનવામાં આવે છે કે મલિક દીનારે પોન્નાનીના બંદર શહેરની મુલાકાત લીધી હતી.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; પોન્નાની સ્થિત વલિયા જુમા મસ્જિદ મધ્યયુગ દરમિયાન એશિયામાં ઇસ્લામિક અભ્યાસના સૌથી મોટા કેન્દ્રોમાંનું એક હતું. 'કેરળ સ્કૂલ ઓફ એસ્ટ્રોનોમી એન્ડ મેથેમેટિક્સ' (કેરળ ખગોળશાસ્ત્ર અને ગણિત પરંપરા) ના મુખ્ય સભ્યો એવા પરમેશ્વર, નીલકંઠ સોમયાજી, જ્યેષ્ઠદેવ, અચ્યુત પિશારડી અને મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી તિરુર વિસ્તારના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; અરબી મલયાલમ લિપિ, જે 'પોન્નાની લિપિ' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તેનો જન્મ ૧૬મી સદીના ઉત્તરાર્ધ અને ૧૭મી સદીની શરૂઆતમાં થયો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ લિપિનો છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓ/સદીઓ દરમિયાન જિલ્લામાં વ્યાપક પ્રમાણમાં ઉપયોગ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

આ જિલ્લાના પ્રખ્યાત નાટકકારો અને કલાકારોમાં કે. ટી. મોહમ્મદ, નીલાંબુર બાલન, નીલાંબુર આઇશા, આદિલ ઇબ્રાહિમ, અનીશ જી. મેનન, અપર્ણા નાયર, બેબી અનિકા, ધનિશ કાર્તિક, હેમંત મેનન, રશિન રહમાન, રવિ વલ્લથોલ, સંગીતા માધવન નાયર, શ્વેતા મેનન, સૂરજ તેલક્કડ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. મલયાલમ ફિલ્મ ઉદ્યોગના બે જાણીતા અભિનેતાઓ અને પાર્શ્વ ગાયક - પૃથ્વીરાજ સુકુમારન અને ઇન્દ્રજીત સુકુમારનના પિતા સુકુમારન પણ આ જ જિલ્લાના વતની હતા.

કૃષ્ણચંદ્રન, પાર્વતી જયદેવન, શહબાઝ અમાન, સિતારા કૃષ્ણકુમાર, સુદીપ પાલાનાડ અને ઉન્ની મેનન જેવા પ્લેબેક સિંગર્સ (પાર્શ્વ ગાયકો) પણ આ જિલ્લામાંથી આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત જિલ્લાએ અનેક જાણીતા ફિલ્મ ઉત્પાદકો, ગીતકારો, સિનેમેટોગ્રાફર્સ અને દિગ્દર્શકો પણ આપ્યા છે; જેમાં આર્યદન શૌકત, દીપુ પ્રદીપ, હરિ નાયર, ઇકબાલ કુટ્ટીપ્પુરમ, મનકાડા રવિ વર્મા, મુહમ્મદ મુસ્તફા, મુહસિન પરારી, રાજીવ નાયર, સલામ બાપ્પુ, શાનવાસ કે. બાવાકુટ્ટી, શાનવાસ નારાણીપ્પુઝા, ટી. એ. રઝાક, ટી. એ. શાહિદ, વિનય ગોવિંદ અને ઝકરિયા મોહમ્મદનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

જિલ્લાના સૌથી નોંધપાત્ર ચિત્રકારોમાં આર્ટિસ્ટ નંબૂથિરી, કે. સી. એસ. પાનિકર અને ટી. કે. પદ્મિની મુખ્ય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; અન્ય એક ચિત્રકાર અક્કીથમ નારાયણન કુમારનેલ્લુરના વતની હતા. કેરળના સૌથી જાણીતા ઇતિહાસકારોમાંના એક એમ. જી. એસ. નારાયણન પણ અહીંથી જ આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; જિલ્લાના સામાજિક સુધારકોમાં વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી (૧૭૫૭–૧૮૫૨), ચલીલકથ કુન્હહમદ હાજી, ઈ. મોઈદુ મૌલવી અને સૈયદ સનાઉલ્લાહ મક્તિ તંગલ (૧૮૪૭–૧૯૧૨) નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}</text>
      <sha1>hmxim1rzl9r64qbabt91iohmxwwalm9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903511</id>
      <parentid>903510</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T15:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <origin>903511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82404" sha1="4ilm04c6wux6zbs2430cl0d84ri269e" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = મલપ્પુરમ જિલ્લો
| other_name = 
| settlement_type = જિલ્લો
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
 | photo2a      = Near Cherumb eco village.jpg
 | photo2b      = Kerala Houseboat (191490747).jpeg
 | photo3a      = Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg
 | photo3b      = Nilambur teak forest 3740.JPG
 | photo4a      = Chamravattam bridge kerala.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt;મંજેરી ટાઉન, પોન્નાની ખાતે બિયમ બેકવોટર તળાવ, નિલાંબુર ખાતે કોનોલીનો પ્લોટ, ચમરવટ્ટોમ રેગ્યુલેટર-કમ-બ્રિજ, વલ્લીકુન્નુ ખાતે કાદલુન્ડી નદીનું નદીમુખ, કારુવરકુંડુ
}}
| nickname = 
| image_map = India Kerala Malappuram district.svg
| mapframe = yes
| mapframe-point = none
| map_caption = '''[[કેરળ]]માં સ્થાન'''
| pushpin_map = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|11.03|N|76.05|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = ભારત
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = 
| established_title = જિલ્લાની રચના
| subdivision_type2 = 
| subdivision_name2 = 
| established_date = {{start date and age|df=yes|1969|06|16}}
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = મલપ્પુરમ
| founder = કેરળ સરકાર
| parts_type = રેવેન્યુ વિભાગ
| parts_style = para
| p1 = {{collapsible list|title=તાલુકા (૭)|
* એરનાડ
* કોંડોટ્ટી
* નિલંબુર
* પેરિંથલમન્ના
* પોન્નાની
* તિરુર
* તિરૂરંગાડી|}}
| government_type = જિલ્લા વહીવટ
| governing_body = 
| leader_title = જિલ્લા પ્રભારી મંત્રી
| leader_name = પી.કે.બશીર
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = ડૉ. વિનય ગોયલ (આઈએએસ)
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 3,554
| area_rank = ત્રીજો
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| elevation_max_m = ૨૫૯૪
| elevation_max_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt; મુકુર્થી
| elevation_min_m = 
| elevation_min_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt;
| population_total = ૪,૪૯૪,૯૯૮&lt;ref name=&quot;mlpdemo_2018&quot;&gt;{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=29 October 2020|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127040140/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = ૨૦૧૮
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = ૧૨૬૫
| population_rank = પ્રથમ
| population_demonym = 
| population_urban = ૪૪.૧૮ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| population_metro = ૧૭૨૯૫૨૨&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_title1 = {{nobold|લિંગ ગુણોત્તર (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info1 = ૧૦૯૮ [[female|♀]]/૧૦૦૦[[male|♂]]&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658/download/2280/DH_2011_3205_PART_A_DCHB_MALAPPURAM.pdf |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt;
| leader_name2 = ચૈત્રા ટેરેસા જોન આઈપીએસ
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| demographics1_title2 = {{nobold|સાક્ષરતા (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info2 = ૯૩.૫૭ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = {{nobold|[[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]}}
| registration_plate = '''KL-10''' [[મલપ્પુરમ]], &lt;br/&gt; '''KL-53''' પેરિંથલમન્ના, &lt;br/&gt; '''KL-54''' પોન્નાની, &lt;br/&gt; '''KL-55''' તિરુર,&lt;br/&gt; '''KL-65''' તિરુરંગાડી, &lt;br/&gt; '''KL-71''' નિલંબુર, &lt;br/&gt; '''KL-84''' કોંડોટ્ટી
| website = {{URL|malappuram.nic.in}}
| footnotes = 
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૪૯&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=niti.gov.in|access-date=25 May 2021|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525135510/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}} ·
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(2005)}}
| parts = {{unbulleted list|પેરિન્થલમન્ના|તિરુર|}}
}}

'''મલપ્પુરમ જિલ્લો''' અથવા માલાપુરમ જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://malappuram.nic.in/en/about-district/ |title=About Malappuram {{!}} Welcome to Malappuram {{!}} India |language=en-US |access-date=2026-08-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://malappuramdistrictpanchayath.kerala.gov.in/home/aboutMalappuram.htm |title=Malappuram District Panchayat |website=malappuramdistrictpanchayath.kerala.gov.in |access-date=2026-08-08}}&lt;/ref&gt; જે ૭૦ કિલોમીટર (૪૩ માઇલ) લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવે છે. કેરળનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો આ જિલ્લો રાજ્યની કુલ વસ્તીના લગભગ ૧૩% લોકોનું ઘર છે. ૧૬ જૂન ૧૯૬૯ના રોજ રચાયેલો આ જિલ્લો આશરે ૩,૫૫૪ ચોરસ કિલોમીટર (૧,૩૭૨ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ કેરળનો ત્રીજો સૌથી મોટો જિલ્લો છે. તે એક તરફ [[પશ્ચિમ ઘાટ]] અને બીજી તરફ અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે. આ જિલ્લાને સાત તાલુકાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે: એરનાડ, કોંડોટ્ટી, નિલંબુર, પેરિંથલમન્ના, પોન્નાની, તિરુર અને તિરૂરંગાડી. મલપ્પુરમ જિલ્લાનું મુખ્યાલય [[મલપ્પુરમ]] નગર ખાતે આવેલું છે. 

અહીં મલયાલમ સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકાના પ્રારંભિક ગલ્ફ બૂમ (તેલ સમૃદ્ધિ) દરમિયાન આ જિલ્લામાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોએ ખાસ કરીને ફારસી અખાતના અરબ દેશોમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું. આથી, આ જિલ્લાનું અર્થતંત્ર મોટાપાયે પ્રવાસી મલયાલી સમુદાય દ્વારા મોકલવામાં આવતા નાણાં (રેમિટન્સ) પર નોંધપાત્ર રીતે નિર્ભર છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Radhakrishnan|first=S. Anil|date=14 December 2019|title=Engaging Kerala's non-resident diaspora|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/engaging-the-diaspora/article30307914.ece|access-date=9 September 2020|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઈ-સાક્ષર (e-literate) તેમજ પ્રથમ સાયબર-સાક્ષર જિલ્લો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Log-on-to-Indias-first-e-district/articleshow/818786.cms |website=The Times of India |title=The first E-literate district of India |date=18 August 2004 |access-date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/malappuram-set-to-become-first-cyber-literate-district/article24352909.ece |website=The Hindu |title=Malappuram set to become first cyber literate district |date=6 July 2018 |access-date=3 July 2020 |last1=Naha |first1=Abdul Latheef }}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લામાં ચાર મુખ્ય નદીઓ આવેલી છે: ભારથપ્પુઝા, ચાલિયાર, કડલુંડીપ્પુઝા અને તિરુર પુઝા, જેમાંથી પ્રથમ ત્રણ નદીઓ કેરળની પાંચ સૌથી લાંબી નદીઓમાં પણ સ્થાન ધરાવે છે.

મલપ્પુરમ મહાનગર ક્ષેત્ર એ કોચી, કાલિકટ અને થ્રિસુર શહેરી વિસ્તારો પછી કેરળનું ચોથું સૌથી મોટું શહેરી સમૂહ છે અને ૧.૭ મિલિયન (૧૭ લાખ) ની કુલ વસ્તી સાથે ભારતમાં ૨૫મા ક્રમે આવે છે. ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, જિલ્લાની ૪૪.૨% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં વસે છે.&lt;ref name=&quot;census 2011&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/kerala/Chapter_IV.pdf |website=censusindia.gov.in |title=The Malappuram Urban Agglomeration |access-date=25 June 2020 }}&lt;/ref&gt; 'યુનિવર્સિટી ઓફ કાલિકટ' સહિત રાજ્યની ૪ યુનિવર્સિટીઓ ધરાવતું મલપ્પુરમ કેરળમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે. આ જિલ્લામાં ૨ મહેસૂલી વિભાગ, ૭ તાલુકા, ૧૨ નગરપાલિકા (મ્યુનિસિપાલિટી), ૧૫ બ્લોક, ૯૪ ગ્રામ પંચાયત અને ૧૬ કેરળ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=India – Census of India 2011 – Kerala – Series 33 – Part XII A – District Census Handbook, Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658 |access-date=2023-05-05 |website=censusindia.gov.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2020-01-09 |title=Kerala: Malappuram tops list of world's fastest-growing urban areas |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/malappuram-tops-list-of-worlds-fastest-growing-urban-areas/articleshow/73163346.cms |access-date=2023-05-05 |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Census Bureau of India |date=2011 |title=Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Town (With Ward), 2011. |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42560/download/46186/2011-IndiaStateDistSbDistTwnWrd-0000.xlsx |journal=Census of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Town (With Ward),  Census 2011. ''Census of India 2011'' https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42560/download/46186/2011-IndiaStateDistSbDistTwnWrd-0000.xlsx&lt;/ref&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન, મલપ્પુરમ વિદેશી અને ભારતીય સૈન્ય ટુકડીઓનું મુખ્યાલય બન્યું હતું. પાછળથી તે 'મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ' (M.S.P) નું વડું મથક બન્યું, જે અગાઉ ૧૮૮૫માં રચાયેલા 'મલપ્પુરમ સ્પેશિયલ ફોર્સ' તરીકે ઓળખાતું હતું.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=C.A. |first1=Innes |title=Madras District Gazetteers: Malabar and Anjengo |date=1908 |publisher=Government Press, Madras |page=371 |url=https://books.google.com/books?id=w806vgAACAAJ |access-date=30 September 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;&gt;{{Cite news|title=അമ്പതിന്റെ നിറവില്‍ മലപ്പുറം; മലപ്പുറത്തിന്റെ മാനവിക മഹാപൈതൃകം| trans-title = Malappuram at the turn of the century; Malappuram's great human heritage |url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/alamkode-leelakrishnan-writes-about-malappuram-1.3880292|last=Leelakrishnan|first=Alamkode|date=17 June 2019|access-date=21 February 2021|work=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt; આ બળ રાજ્યમાં સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલીયન છે. વિશ્વનું સૌથી જૂનું સાગનું વાવેતર નિલંબુર ખાતે આવેલી ચાલિયાર ખીણમાં આવેલું છે. રાજ્યની સૌથી જૂની રેલ્વે લાઇન ૧૮૬૧માં તિરૂરથી ચાલિયમ સુધી નાખવામાં આવી હતી, જે તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને વલ્લીકુન્નુમાંથી પસાર થતી હતી.&lt;ref name=&quot;mpm&quot;/&gt; રાજ્યની બીજી રેલ્વે લાઇન પણ તે જ વર્ષે તિરૂરથી તિરુનાવાયા થઈને કુટ્ટીપ્પુરમ સુધી નાખવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;&gt;{{Cite book|title='Kerala Charitram|last=Shreedhara Menon|first=A|publisher=DC Books|year=2007|isbn=9788126415885|location=Kottayam|page=200|url=https://keralabookstore.com/book/keralacharithram/11148/|access-date=22 April 2020}}&lt;/ref&gt; સંસ્થાનવાદી યુગમાં નાખવામાં આવેલી નિલંબુર-શોરાનુર લાઇન ભારતના સૌથી ટૂંકા અને ચિત્રમય (સુંદર) શોર્ટ ગેજ રેલ્વે માર્ગોમાંથી એક છે.

== નામકરણ અને વ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Valamangalam Pulpetta (386717435).jpg|thumbnail|જિલ્લામાં એક લાક્ષણિક ડુંગરાળ ભૂપ્રદેશ (પુલપટ્ટા નજીક)]]
[[File:Chaliyar Edavanna (251932360).jpg|thumbnail|એડવન્ના તરફ ચાલિયાર ટેકરીઓ]]

'મલપ્પુરમ' શબ્દનો મલયાલમ ભાષામાં અર્થ &quot;ટેકરીની ઉપર&quot; (Over the hill) થાય છે, જે આ જિલ્લાના વહીવટી મુખ્યાલય મલપ્પુરમની ભૌગોલિક સ્થિતિ પરથી ઉતરી આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|title=Malappuram, The Hill Top Town|date=30 June 2014|website=nativeplanet.com|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002725/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|title=Cultural counterpoint|date=24 March 2013|website=The Financial Express|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002847/https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; જિલ્લાનો મધ્યભાગ [[પશ્ચિમ ઘાટ]]થી દૂર આવેલી અસંખ્ય નાની-મોટી ટેકરીઓ જેવી કે, અરિમ્બ્રા ટેકરીઓ, અમ્મિનીક્કાડન ટેકરીઓ, ઓરાકમ ટેકરી, ચેરિયમ ટેકરીઓ, પંડાલુર ટેકરીઓ અને ચેક્કુન્નુ ટેકરીઓથી ઘેરાયેલો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|title=Hilly areas of Malappuram|date=7 May 2018|access-date=11 October 2020|website=Native Planet|last=Akash Singh|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017165621/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; નાળિયેરના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા રેતાળ દરિયાકાંઠાના મેદાનો આ સામાન્ય પહાડી ભૂપ્રદેશથી અલગ પડે છે.

== ભૂગોળ ==
[[File:Cherumb eco tourism village, Karuvarakundu India (3).JPG|left|thumb|alt=કરુવારકકુંડુનો પહાડી વિસ્તાર]]
[[File:Puthuponnani (2).JPG|thumb|alt=A beach|પુથુપોન્નાની મુનામ્બમ બીચ]]

ઉત્તર-પશ્ચિમમાં કોઝિકોડ જિલ્લો, ઉત્તર-પૂર્વમાં વાયનાડ જિલ્લો, પૂર્વમાં નીલગિરીની ટેકરીઓ, દક્ષિણ-પૂર્વમાં પાલક્કાડ જિલ્લો, દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં ત્રિશૂર જિલ્લો અને પશ્ચિમમાં અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલા મલપ્પુરમનું કુલ ભૌગોલિક ક્ષેત્રફળ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી છે, જે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ રાજ્યમાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે. આ જિલ્લો રાજ્યના કુલ વિસ્તારનો ૯.૧૫ % હિસ્સો ધરાવે છે. ભૌગોલિક નકશા પર આ જિલ્લો ૭૫°E – ૭૭°E રેખાંશ અને ૧૦°N – ૧૨°N અક્ષાંશ વચ્ચે આવેલો છે.

કેરળના અન્ય ભાગોની જેમ, મલપ્પુરમમાં પણ પશ્ચિમે અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર (નીચાણવાળો પ્રદેશ), મધ્યમાં મધ્યભૂમિ (મિડલેન્ડ) અને પૂર્વમાં પશ્ચિમ ઘાટથી ઘેરાયેલો પહાડી વિસ્તાર (હાઇલેન્ડ) આવેલો છે. કેરળના અન્ય જિલ્લાઓથી વિપરીત, મલપ્પુરમના મધ્યભૂમિ વિસ્તારમાં પણ વ્યાપકપણે પહાડી વિસ્તારો જોવા મળે છે.

નિલંબુર તાલુકા અને ઉટી તાલુકાની સરહદ પર આવેલું ૨,૫૫૪ મીટર ઊંચું 'મુકુરથી' શિખર મલપ્પુરમ જિલ્લાનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે. તે દક્ષિણ ભારતનું પાંચમું સૌથી ઊંચું શિખર છે, તેમજ અનામુડી (૨,૬૯૬ મીટર) અને મીસાપુલીમાલા (૨,૬૫૧ મીટર) પછી કેરળનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. ઇડુક્કી જિલ્લાની બહાર કેરળનું આ સૌથી ઊંચું શિખર પણ છે. મલપ્પુરમ-પાલક્કાડ-નીલગિરી જિલ્લા સરહદ નજીક આવેલું ૨,૩૮૩ મીટર ઊંચું 'અંગિન્ડા' શિખર બીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. મલપ્પુરમના નિલંબુર તાલુકા, વાયનાડ અને કોઝિકોડ જિલ્લાના થામારાસ્સેરી તાલુકા ત્રિ-ભેટા પર આવેલું ૨,૩૩૯ મીટર ઊંચું 'વાવુલ માલા' શિખર જિલ્લાનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે.

=== સરહદી તાલુકાઓ ===
* મલપ્પુરમ જિલ્લો ૫ જિલ્લાના નીચેના ૧૨ તાલુકાઓ સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે:
* વાયનાડ જિલ્લો: વાયથિરી તાલુકો
* કોઝિકોડ જિલ્લો: કોઝિકોડ અને થામારાસ્સેરી તાલુકા
* નીલગિરી જિલ્લો (તમિલનાડુ): પંડાલુર, ગુડાલુર, ઉટી અને કુંડાહ તાલુકા
* પલક્કડ જિલ્લો: પટ્ટાંબી, ઓટ્ટપાલમ અને મન્નરક્કાડ તાલુકા
* ત્રિશૂર જિલ્લો: ચાવક્કાડ અને કન્નમકુલમ તાલુકા

=== ભૂપ્રદેશ ===
ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, માટી, આબોહવા અને કુદરતી વનસ્પતિના આધારે, જિલ્લાને ૫ પેટા-સૂક્ષ્મ પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.:
* મલપ્પુરમ દરિયાકાંઠો
* ઉંચા-નીચા ખાડાટેકરાવાળા મેદાનો
* ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર
* નિલંબુરના જંગલવાળા પહાડો
* પેરિન્થલમન્નાના ઉંચા-નીચા ઉચ્ચપ્રદેશો

[[File:Chaliyar - Areekode Bridge.jpg|left|thumb|અરીકોડ ખાતે ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર]]
[[File:Map of Malappuram District (April 2021).svg|thumb|મલપ્પુરમ જિલ્લાનો નકશો]]

મલપ્પુરમ દરિયાકિનારો ઉત્તરમાં વલ્લીક્કુન્નૂથી લઈને દક્ષિણમાં પેરુમ્બડપ્પુ સુધીના મલપ્પુરમના સમગ્ર તટીય વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં કોઝિકોડ દરિયાકિનારા, પૂર્વમાં મલપ્પુરમના ઉબડખાબડ મેદાની વિસ્તાર, દક્ષિણમાં થ્રિસુર દરિયાકિનારા અને પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગર સાથે જોડાયેલી છે. આ પ્રદેશમાંથી ચાલીયાર, કડાલુંડી, ભરતપુઝા, તિરુરપુઝા જેવી મુખ્ય નદીઓ, નહેરો અને પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) વહે છે. આ તટીય વિસ્તાર નારિયેળના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે. તટીય મેદાન પશ્ચિમ તરફ ખૂબ જ ધીમો ઢાળ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;&gt;{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title=Physical divisions of Malappuram |pages=21–22 |access-date=18 April 2020}}&lt;/ref&gt; પોન્નાની, એડપ્પલ, તિરુર, વલંચેરી, કુટ્ટીપ્પુરમ, તાનુર, તિરુરંગાડી અને પરપ્પનંગાડી સહિતના મુખ્ય શહેરો આ પ્રદેશમાં આવેલા છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ તિરુર તાલુકાના કલ્પકંચેરી ગામમાં (૧૦૪ મીટર) આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

મલપ્પુરમનો ઉબડખાબડ મેદાની પ્રદેશ, જે દરિયાકિનારાને સમાંતર આવેલો છે, તે તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં નાડાપુરમ-માવૂરના ઉબડખાબડ મેદાનો, પૂર્વમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન અને પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો, દક્ષિણમાં પટ્ટાંબી ઉબડખાબડ મેદાન અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ દરિયાકિનારા સાથે સીમાઓ બનાવે છે. કન્નમંગલમ ખાતે આવેલી નેનમિની ટેકરી (૪૭૮ મીટર) આ પ્રદેશનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે અને ઉત્તર ભાગમાં આવેલું વાઝાયૂર (૯૫ મીટર) સૌથી નીચું સ્થળ છે. અહીં કેટલીક ટેકરીઓ અને ઢોળાવો જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

[[File:Chekkunnu.jpg|thumb|એડાવાના ખાતે ચેકુન્નુ ટેકરીઓ]]

ચાલિયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલંબુર જંગલી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઊંચાણવાળા પ્રદેશો અને પૂર્વમાં મલપ્પુરમ ઊંચાણવાળા મેદાનો દ્વારા બનાવે છે. તે ચાલિયારના મધ્ય ભાગમાં આવે છે અને અલગ ટેકરીઓના સ્વરૂપમાં ઉતાર-ચઢાવ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

ચાલીયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ મેદાન સાથે બનાવે છે. તે ચાલીયાર નદીના મધ્ય પ્રવાહ વિસ્તાર હેઠળ આવે છે અને અહીં છૂટાછવાયા ટેકરાઓ સ્વરૂપે ઉંચા-નીચા ઢોળાવો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, જેને સંસ્થાનવાદી (બ્રિટિશ) રેકોર્ડ્સમાં નીલાંબુર ખીણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે તેની સીમા ઉત્તરમાં કોઝિકોડ અને વાયનાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, પૂર્વમાં તમિલનાડુ, દક્ષિણમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ અને પશ્ચિમમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન સાથે બનાવે છે. તે પશ્ચિમ ઘાટનો એક ભાગ છે. અહીં સમુદ્ર સપાટીથી ૧૦૦૦ મીટરથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતા અનેક શિખરો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; આ પ્રદેશની સૌથી વધુ ઊંચાઈ મુકુરુથી (૨૫૯૪ મીટર) ખાતે છે, જે કેરળ અને તમિલનાડુની સરહદ પર કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યની પૂર્વમાં આવેલી છે. સૌથી નીચું સ્થળ મામ્પાડ (૧૧૫ મીટર) ખાતે આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; નીલાંબુરનો આ ટેકરીઓ વાળો જંગલ વિસ્તાર નીલગિરી બાયોસ્ફિયર રિઝર્વનો એક ભાગ છે.

પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો ઉત્તરમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન, પૂર્વમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પાલક્કાડ ઘાટ અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ ઉબડખાબડ મેદાન સાથે સરહદ ધરાવે છે. અહીં ઘણી નાની છૂટીછવાયી ટેકરીઓ આવેલી છે, જેમાં કોડીકુથીમાલા પણ એક છે. કડાલુંડી નદી આ પ્રદેશમાંથી વહે છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ મક્કારાપરમ્બા ખાતે ૬૧૦ મીટર છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

=== દરિયા કિનારો ===
[[File:Light house in Ponnani.jpg|thumb|પોન્નાનીનું દીવાદાંડી]]

કેરળના જિલ્લાઓમાં દરિયાકિનારાની લંબાઈની દ્રષ્ટિએ મલપ્પુરમ ૭૦ કિમી (રાજ્યના કુલ દરિયાકિનારાના ૧૧.૮૭%) ના દરિયાકિનારા સાથે પાંચમું સ્થાન ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Coastline_2346.aspx |website=kerenvis.nic.in |title=The coastal area of Malappuram |access-date=30 November 2019 }}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમનો તટીય પટ્ટો ત્રણ નગરપાલિકા શહેરો—તાનુર, પોન્નાની અને પરપ્પનંગાડી, તેમજ આઠ ગ્રામ પંચાયતો—વલ્લીક્કુન્નૂ, તેનાલુર, નિરામરુથુર, વેટ્ટમ, મંગલમ, પુરાથુર, વેલિયાંકૌડ અને પેરુમ્બડપ્પુમાં ફેલાયેલો છે. જિલ્લાના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા પોન્નાની, તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને પદિંજરેક્કરા બીચ એ મુખ્ય મત્સ્યઉદ્યોગ કેન્દ્રો છે. જિલ્લાનો સમુદ્ર કિનારો સમુદ્રી સંપત્તિથી સમૃદ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;

અગાઉ આરબ વેપારીઓનું મનપસંદ સ્થળ હોવા ઉપરાંત, પોન્નાની ઘણા મુસ્લિમ અધ્યાત્મિક નેતાઓ માટે પણ આકર્ષક સ્થળ હતું, જેમણે અહીં ઈસ્લામના પ્રચારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ બંદર શહેર &quot;મલબારનું નાનું મક્કા&quot; તેમજ &quot;સોનાના સિક્કાઓનું શહેર&quot; તરીકે પણ ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;pkd&quot;&gt;{{cite book | author=M. K. Devassy | year=1965 | title=1961 Census Handbook- Palghat District
 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands | url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5667/1/51592_1961_PAL.pdf | access-date=11 March 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/the-mecca-of-malabar-ponnani-004132.html |website=nativeplanet.com |title=Ponnani, the Mecca of Malabar |date=24 October 2017 |access-date=19 April 2020}}&lt;/ref&gt; ફેબ્રુઆરી/એપ્રિલ મહિના દરમિયાન અહીં હજારો પ્રવાસી પક્ષીઓ આવે છે.

પોન્નાની પાસે બિય્યામ કાયલ આવેલું છે, જે જળરમતની સુવિધા ધરાવતો એક શાંત, હરિયાળીથી ઘેરાયેલો જળમાર્ગ છે. કનોલી કેનાલ પુથુપોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રને મળે છે. તટીય શહેર તાનુર પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં વેટ્ટથુનાડ સામ્રાજ્યની રાજધાની હતું, અને તે કેરળદેશપુરમ મંદિર માટે જાણીતું છે. પરપ્પનંગાડી પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં પરપ્પનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોનું મુખ્ય મથક હતું.

=== નદીઓ ===
[[File:View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg|thumbnail|ત્રિપરાંગોડ ખાતે ભરતપુઝા]]
[[File:Kadalundi river, Malappuram.jpg|thumb|મલપ્પુરમ ખાતે કડાલુંડી નદી]]

જિલ્લામાંથી વહેતી મુખ્ય નદીઓમાં ચાલીયાર, કડાલુંડી નદી, ભરતપુઝા અને તિરુર નદીનો સમાવેશ થાય છે. ચાલીયાર નદીની કુલ લંબાઈ લગભગ ૧૬૮ કિમી અને જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૨,૮૧૮ ચોરસ કિમી (૧,૦૮૮ ચોરસ માઈલ) છે. તે જિલ્લાના નીલાંબુર, મામ્પાડ, એડવન્ના, અરીકોડ અને વાઝક્કાડમાંથી પસાર થાય છે અને ત્યારબાદ કોઝિકોડ-મલપ્પુરમ જિલ્લાની સરહદ પર થઈને ચાલીયમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. નીલાંબુર તાલુકાની ખીણમાં ચાલીયાર નદીની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ચાલીયારની સૌથી મોટી સહાયક નદી કરીમપુઝા, ભરતપુઝાની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક થુથાપુઝા, અને કડાલુંડી નદીની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક ઓલીપુઝા પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કડાલુંડી નદી મેલાત્તુર, કીઝત્તુર, પાંડિક્કાડ, મંજેરી, મલપ્પુરમ, પાનાક્કાડ, પરપ્પુર, વેંગરા, તિરુરંગાડી, પરપ્પનંગાડી, વલ્લીક્કુન્નૂમાંથી પસાર થાય છે અને જિલ્લાની વાયવ્ય (ઉત્તર-પશ્ચિમ) સરહદ પર આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના કડાલુંડી નગરમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે.

તે ઓલીપ્પુઝા નદી અને વેલીયાર નદીના સંગમથી બને છે. કડાલુંડી નદી સાયલન્ટ વેલીની પશ્ચિમ સરહદે આવેલા [[પશ્ચિમ ઘાટ]]માંથી નીકળે છે અને આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કીઝત્તુર ખાતે ઓલીપ્પુઝા અને વેલીયાર એકબીજામાં ભળીને કડાલુંડી નદીનું નિર્માણ કરે છે. કડાલુંડી નદી એરનાડ અને વલ્લુવાનાડ વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે. આ નદી ૧૩૦ કિમીની લંબાઈ ધરાવે છે, જેનું જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૧,૧૧૪ ચોરસ કિમી (૪૩૦ ચોરસ માઈલ) છે અને તેનો કુલ જળ પ્રવાહ (રન-ઓફ) ૨,૧૮૯ મિલિયન ક્યુબિક ફીટ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ભરતપુઝા નદીની કુલ લંબાઈ ૨૦૯ કિમી છે. મલપ્પુરમ-પલક્કડ જિલ્લા સરહદ પર તે તેની સહાયક નદી થુથાપુઝા તરીકે થુથા, એલમકુલમ, પુલામન્થોલેમાંથી વહે છે અને પલ્લીપ્પુરમ ખાતે મુખ્ય નદીને મળે છે. ત્યારબાદ કેટલાક પાડોશી જિલ્લાઓમાંથી વહીને થિરુવેગપ્પુરાથી ફરીથી આ જિલ્લામાં પ્રવેશ કરે છે અને કુટ્ટીપ્પુરમ પહોંચે છે. ભરતપુઝા પોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. તિરુનાવાયા, કુટ્ટીપ્પુરમ, ત્રીપ્રંગોડ, ઇરિમબિલિયમ, થવાનુર અને પોન્નાની એ ભરતપુઝાના કિનારે આવેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ શહેરો છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

તિરુર નદી ૪૮ કિમી લાંબી છે. તે પોન્નાની નજીક પદિંજરેકારા ખાતે ભરતપુઝા સાથે ભળી જાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; આ મોટી નદીઓ ઉપરાંત, જિલ્લામાં 'પુરાપ્પરમ્બા નદી' નામની એક નાની નદી પણ છે, જે માત્ર ૮ કિમી લાંબી છે. તે કનોલી કેનાલ દ્વારા મુખ્ય નદીઓ સાથે જોડાયેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers in Malappuram district |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=23 November 2019 |website=malappuram.nic.in |archive-date=10 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210004256/https://malappuram.nic.in/about-district/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ઉપર વર્ણવેલી મુખ્ય નદીઓની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ તથા ઝરણાં પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે.

{{Panorama
|image   = Kadalundi Kadavu Bridge.jpg
|height  = 175
|alt     = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય
|caption = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય, જ્યાં તે અરબી સમુદ્રમાં ભળી જાય છે.
}}

અહીં ચાર મુખત્રિકોણ પ્રદેશો (નદીમુખ) આવેલા છે—પુરાથુર ખાતે પદિંજરેકારા અઝીમુખમ, જ્યાં ભરતપુઝા અને તિરુર નદીઓ એકબીજામાં ભળીને અરબી સમુદ્રને મળે છે; પુથુપોન્નાની ભૂશિર, જ્યાં કનોલી કેનાલ સમુદ્રમાં વહે છે; તાનુર ખાતે પુરાપુઝા અઝીમુખમ; અને જિલ્લાની વાયવ્ય સરહદે વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે આવેલું કડાલુંડી નગરમ અઝીમુખમ.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; બિય્યામ, વેલિયાંકૌડ, માનુર અને કોડિન્હી જેવા પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તટીય તાલુકાઓમાં આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન પોન્નાનીથી તિરુર રેલવે સ્ટેશન સુધી માલસામાનના પરિવહન માટે પોન્નાની કેનાલનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. કોડક્કલ ખાતે આવેલી બેસલ મિશનના કર્મચારીઓ દ્વારા પોન્નાની કેનાલ વિશે આ પ્રમાણે વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે:&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ineszupanov.com/ |title=Website of Ines Zupanov |access-date=13 September 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427041408/http://www.ineszupanov.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== આબોહવા ===
[[File:Monsoon Clouds - Manjeri and Pandalloor hill.jpg|left|thumbnail|પંડાલુર ટેકરીઓ પર ચોમાસાના વાદળો]]
[[File:Ottumpuram Beach.JPG|thumbnail|ઓટ્ટુમ્પુરમ બીચ, તાનુર.]]

જિલ્લાનું તાપમાન સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન લગભગ સ્થિર રહે છે. અહીં ઉષ્ણકટિબંધીય (ટ્રોપિકલ) આબોહવા છે. ટૂંકી શુષ્ક ઋતુ સાથે વર્ષના મોટાભાગના મહિનાઓમાં અહીં નોંધપાત્ર વરસાદ પડે છે. કોપન અને ગીગર (Köppen and Geiger) વર્ગીકરણ અનુસાર, આ આબોહવાને 'Am' તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. મલપ્પુરમમાં સરેરાશ વાર્ષિક તાપમાન ૨૭.૩ °C છે. એક વર્ષમાં, સરેરાશ વરસાદ ૨,૯૫૨ મિલીમીટર (૧૧૬.૨ ઇંચ) થાય છે. ઉનાળો સામાન્ય રીતે માર્ચથી મે સુધી રહે છે; ચોમાસું જૂનમાં શરૂ થાય છે અને સપ્ટેમ્બરમાં સમાપ્ત થાય છે. મલપ્પુરમમાં નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) અને ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) એમ બંને ચોમાસાનો વરસાદ થાય છે. શિયાળાની ઋતુ ડિસેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી સુધી હોય છે.&lt;ref name=&quot;MSN&quot;&gt;{{Cite web| url = http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx| title = MSN Weather| access-date = 29 November 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Climate chart&quot;&gt;&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;width:75%;&quot;&gt;

{{Weather box
| location              = મલ્લપુરમ
| width                 = 90% &lt;!-- Width parameter for wikitable, default width=90%. Leave blank for wikitable with no width defined. Set width=auto to fit the table in the next available space automatically. --&gt;
| metric first          = yes
| single line           = yes
| Jan high C            = 32.0
| Feb high C            = 32.9
| Mar high C            = 34.0
| Apr high C            = 33.8
| May high C            = 32.7
| Jun high C            = 29.3
| Jul high C            = 28.1
| Aug high C            = 28.7
| Sep high C            = 29.7
| Oct high C            = 30.3
| Nov high C            = 31.1
| Dec high C            = 31.4
| year high C           = 34.0
| Jan low C             = 21.8
| Feb low C             = 22.8
| Mar low C             = 24.4
| Apr low C             = 25.4
| May low C             = 25.1
| Jun low C             = 23.5
| Jul low C             = 22.8
| Aug low C             = 23.3
| Sep low C             = 23.3
| Oct low C             = 23.4
| Nov low C             = 23.1
| Dec low C             = 21.9
| year low C            = 21.8
| Jan precipitation mm  = 1
| Feb precipitation mm  = 9
| Mar precipitation mm  = 16
| Apr precipitation mm  = 101
| May precipitation mm  = 253
| Jun precipitation mm  = 666
| Jul precipitation mm  = 830
| Aug precipitation mm  = 398
| Sep precipitation mm  = 233
| Oct precipitation mm  = 281
| Nov precipitation mm  = 140
| Dec precipitation mm  = 24
| year precipitation mm = 2952
| source                =&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://en.climate-data.org/asia/india/kerala/malappuram-34234/ |website = en.climate-data.org |title = Climate of Malappuram |access-date = 30 November 2019}}&lt;/ref&gt;
| date                  = November 2019
}}
&lt;/div&gt;

== વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ ==
{{multiple image|align=left|direction = vertical|caption_align=left
| image1 = Nilambur Teak Garden.jpg |caption1= સાગનું સંગ્રહાલય (ટિક મ્યુઝિયમ)| image2 = Green Vallikkunnu.jpg|caption2= વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લીલા મેન્ગ્રોવ| image3 = Beeyam Kayal River near Athani.jpg |caption3 = પોન્નાની કોલે વેટલેન્ડ્સ, એડપ્પલ
}}

જિલ્લામાં વિવિધ પ્રકારની વન્યજીવ સૃષ્ટિ આવેલી છે અને પશ્ચિમ તરફ વહેતી અનેક નાની ટેકરીઓ, જંગલો, નદીઓ અને ઝરણાં, પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તેમજ ડાંગર, સોપારી, કાજુ, મરી, આદુ, કઠોળ, નારિયેળ, કેળાં, સાબુદાણા/કસાવો (ટેપિયોકા), ચા અને રબરના વાવેતરો આવેલા છે. નીલાંબુર ખાતે વિશ્વનો સૌથી જૂનો સાગનો વાવેતર વિસ્તાર 'કોનોલીઝ પ્લોટ' આવેલો છે. નીલાંબુર તેના સાગ મ્યુઝિયમ માટે પણ જાણીતું છે. નીલાંબુર સાગના વાવેતરો નજીક વાંસના વૃક્ષો વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. સાગ મ્યુઝિયમ સાથે એક જૈવ સંસાધન કુદરતી પાર્ક જોડાયેલો છે. મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીના જૂના વહીવટી રેકોર્ડમાં નોંધાયેલ છે કે તત્કાલીન મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીમાં સરકારની માલિકીનું સૌથી નોંધપાત્ર વાવેતર નીલાંબુર ખાતે ૧૮૪૪માં રોપવામાં આવેલું સાગનું વાવેતર હતું.&lt;ref name=&quot;Mbsp&quot;&gt;{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881–1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=9 June 2021 }}&lt;/ref&gt;

જિલ્લાના કુલ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી ક્ષેત્રફળમાંથી ૧,૦૩૪ ચોરસ કિમી (૩૯૯ ચોરસ માઈલ) (૨૯%) વિસ્તાર જંગલ ક્ષેત્ર ધરાવે છે. તે વધુ ગીચ કે ઓછું ગીચ હોઈ શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |website=industry.kerala.gov.in |title=Forest area of Malappuram }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) ભાગમાં ૭૫૮.૮૭ ચોરસ કિમી (૨૯૩.૦૦ ચોરસ માઈલ) નો વિશાળ જંગલ વિસ્તાર આવેલો છે. આમાંથી ૩૨૫.૩૩ ચોરસ કિમી (૧૨૫.૬૧ ચોરસ માઈલ) અનામત (આરક્ષિત) જંગલો છે અને બાકીનો નિહિત જંગલ (વેસ્ટેડ ફોરેસ્ટ) નો વિસ્તાર છે. આમાંથી ૮૦% પાનખર જંગલો છે જ્યારે બાકીના સદાબહાર જંગલો છે. આ જંગલ વિસ્તાર મુખ્યત્વે નીલાંબુર ઉપજિલ્લા (તાલુકા) માં કેન્દ્રિત છે, જે વાયનાડના પહાડી જિલ્લા, પશ્ચિમ ઘાટ અને તમિલનાડુના પહાડી વિસ્તારો (નીલગિરી) સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે.

નીલાંબુર જંગલ વિસ્તારમાં સાગ, સીસમ (રોઝવુડ) અને મહાગોની જેવા વૃક્ષો જોવા મળે છે. જંગલમાં વાંસની ટેકરીઓ વ્યાપક પ્રમાણમાં આવેલી છે. જિલ્લામાં આવેલું કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્ય રાજ્યનું સૌથી મોટું વન્યજીવ અભયારણ્ય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/karimpuzha-sanctuary-comes-into-being/article31984618.ece |website=The Hindu |title=The Karimpuzha Wildlife Sanctuary |access-date=5 July 2020 |date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://touristinindia.com/new-amarambalam-wildlife-sanctuary/ |website=touristinindia.com |title=The largest wildlife sanctuary of Kerala |date=19 February 2018 |access-date=5 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ન્યૂ અમરમ્બલમ આરક્ષિત જંગલ, જે કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યનો જ એક ભાગ છે, તે વિવિધ પ્રકારની પ્રાણીસૃષ્ટિ ધરાવે છે. જંગલોમાં હાથી, હરણ, વાઘ, વાંદરા, રીંછ, ભૂંડ, સસલા, પક્ષીઓ અને સરીસૃપો સહિતના વિવિધ પ્રાણીઓ જોવા મળે છે. અહીંથી મધ, ઔષધીય વનસ્પતિઓ અને મસાલા જેવી જંગલ પેદાશો પણ એકત્રિત કરવામાં આવે છે. નીલાંબુર ખીણમાં નેડુમકાયમ વર્ષા જંગલ પણ આવેલું છે.

આ જંગલોનું રક્ષણ બે વિભાગો દ્વારા કરવામાં આવે છે - નીલાંબુર ઉત્તર અને નીલાંબુર દક્ષિણ. કેરળ ફોરેસ્ટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (KFRI) નું એક ઉપકેન્દ્ર પણ નીલાંબુર ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના તટીય અને આંતરદેશિય (ઈનલેન્ડ) વિસ્તારોમાં જોવા મળતી માછલીઓની મુખ્ય જાતોમાં ઝીંગા (Prawn), ઓઇલ સરડીન, સિલ્વર બેલી, શાર્ક, કેટફિશ, મેકરેલ (બંગડા), સ્કેટ, ચેમ્બા, સોલ ફિશ, સીર ફિશ (સુરમાઈ) અને રિબનફિશનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુર સાગ એ પોતાની ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) મેળવનારી દેશની પ્રથમ જંગલ પેદાશ છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=First for forest produce, GI tag for Nilambur teak|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/first-for-forest-produce-gi-tag-for-nilambur-teak/articleshow/62320961.cms|last=T Ramavarman|date=1 January 2018|access-date=30 October 2020|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; તિરુરમાં મળી આવતા પાનનો એક પ્રકાર તિરુર વેટ્ટિલા પણ ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tirur-vettila-obtains-gi-tag/article29214761.ece |website=The Hindu |title=Tirur Vettila gets GI tag |date=21 August 2019 |access-date=19 April 2020 |last1=Muringatheri |first1=Mini }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના તટીય વિસ્તારમાં આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લગભગ ૫૦ એકરમાં ફેલાયેલું મેન્ગ્રોવનું જંગલ આવેલું છે. અન્ય તટીય વિસ્તારોમાં પણ મેન્ગ્રોવ વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.

કડાલુંડી પક્ષી અભયારણ્ય આ જિલ્લાની વલ્લીક્કુન્નૂ ગ્રામ પંચાયતમાં આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Flora and fauna of Malappuram |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=24 November 2019 |website=malappuram.nic.in }}&lt;/ref&gt; કડાલુંડી-વલ્લીક્કુન્નૂ કમ્યુનિટી રિઝર્વ એ કેરળનું પ્રથમ કમ્યુનિટી રિઝર્વ છે, જેને હવે ઇકો-ટૂરિઝમ કેન્દ્ર તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.&lt;ref name=&quot;Vallikkunnu&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=onmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ૨૦૧૦માં પુરાથુર ખાતે આવેલા પદિંજરેકારા મુખત્રિકોણ પ્રદેશ (એસ્ટ્યુઅરી - નદીમુખ) માં પક્ષી અભયારણ્ય બનાવવાની દરખાસ્ત મૂકવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sudhi |first1=K. S. |title=Birds get 12 more havens in State |url=https://www.thehindu.com/news/national/Birds-get-12-more-havens-in-State/article16567247.ece/ |access-date=7 April 2021 |work=The Hindu |date=15 March 2010}}&lt;/ref&gt; તિરુનાવાયા તેના કમળના ખેતરો માટે જાણીતું છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Lotus fields of Tirunavaya|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/03/lotus-farming-muslim-kerala-hindu.html|last=Anupama Mili|date=4 September 2018|access-date=26 July 2020|work=Malayala Manorama}}&lt;/ref&gt;

== સંસ્કૃતિ ==
[[File:Thunchan Smarakam1.jpg|thumb|કોન્ડોટી ખાતે મહા કવિ મોયિનકુટ્ટી વૈદ્યર સ્મારક]]
[[File:Vaidyar.JPG|left|thumb|થુનચાથ્થુ એઝુથાચનની યાદમાં તિરુર ખાતે થુંચન સ્મારકમ]]

મલયાલમ મૂળાક્ષરો સૌપ્રથમ તિરુરમાં જન્મેલા અને આધુનિક મલયાલમ ભાષાના પિતા તરીકે જાણીતા થુનચથ એઝુથાચન દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; તિરુર મલયાલમ સંશોધન કેન્દ્રનું મુખ્ય મથક છે. મપિલા પટ્ટુના સૌથી પ્રસિદ્ધ કવિ મોઇનકુટ્ટી વૈદ્યરનો જન્મ કોન્ડોટ્ટીમાં થયો હતો. તેઓ મપિલા ગીતોના મહાકવિઓ પૈકીના એક તરીકે ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;


થુનચથ એઝુથાચન અને મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર ઉપરાંત અચ્યુત પિશારડી, આલમકોડ લીલાક્રિષ્નન, એડસ્સેરી ગોવિંદન નાયર, કે. પી. રામાનુન્ની, કુટ્ટીક્રિષ્ના મરાર, કુટ્ટીપ્પુરમ કેશવન નાયર, મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, એન. દામોદરન, નંદનાર, પૂંથાનમ નંબુદિરી, પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર, ઉરૂબ, વી. સી. બાલક્રિષ્ન પાનિકર, વલ્લથોલ ગોપાલ મેનન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન જેવા મલયાલમ ભાષાના પ્રખ્યાત લેખકો આ જિલ્લાના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એમ. ગોવિંદન, એમ. ટી. વાસુદેવન નાયર અને અક્કીથમ અચ્યુતન નંબુદિરી એ પોન્નાની ખાતે સ્થિત 'પોન્નાની કલારી' સાથે જોડાયેલા લેખકો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત નલપટ નારાયણ મેનન, બાલમણિ અમ્મા, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને કમલા સુરેય્યા પણ તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકાના વતની હતા.

જિલ્લાનો પુલામન્થોલે વિસ્તાર ઐતિહાસિક રીતે પુલામન્થોલે મુસ પરિવાર સાથે જોડાયેલો છે, જે કેરળમાં આયુર્વેદની પરંપરાગત પદ્ધતિ સાથે સંકળાયેલા અષ્ટવૈદ્ય વંશમાંથી આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/districts/malappuram/ |title=District of Malappuram |website=Kerala Tourism}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ રાજ્યમાં માપ્પિલા પાટ્ટુ સાહિત્યનું મુખ્ય કેન્દ્ર પણ હતું.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર અને પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર ઉપરાંત કુલાંગરા વીટ્ટિલ મોઇદુ મુસલિયાર (જેઓ ચક્કીરી શુજાયી તરીકે જાણીતા છે), ચક્કીરી મોઇદીનકુટ્ટી, મનક્કારાકથ કુન્હીકોયા, નલ્લાલમ બીરાન, કે. કે. મુહમ્મદ અબ્દુલ કરીમ, બાલક્રિષ્નન વલ્લીક્કુન્નૂ, પુંનાયુરકુલમ બાપુ, વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી વગેરે જેવા અનેક માપ્પિલા પાટ્ટુ કવિઓએ મલપ્પુરમને પોતાની કર્મભૂમિ તરીકે પસંદ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Tirur, Kerala.jpg|left|thumbnail|તિરુર નજીકનો ગ્રામ્ય વિસ્તાર]]

કેરળની શાસ્ત્રીય કલા સ્વરૂપ કથકલી અને આયુર્વેદમાં પણ જિલ્લાએ પોતાનું નોંધપાત્ર પ્રદાન આપ્યું છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; કોટ્ટક્કલ ખાતે વૈદ્યરત્નમ પી. એસ. વારિયર દ્વારા સ્થાપિત 'કોટ્ટક્કલ નાટ્ય સંગમ'માંથી આવતા કોટ્ટક્કલ ચંદ્રશેખરન, કોટ્ટક્કલ શિવરામન અને કોટ્ટક્કલ મધુ પ્રખ્યાત કથકલી કલાકારો છે. વર્તમાન તિરુરંગાડી, તિરુર અને પોન્નાની તાલુકાના કેટલાક ભાગો પર શાસન ધરાવતા વેટ્ટથુનાડના શાસકો કળા અને શિક્ષણના જાણીતા સંરક્ષકો હતા. વેટ્ટથુનાડના એક રાજાએ (શાસનકાળ: ૧૬૩૦-૧૬૪૦) કથકલી નૃત્ય શૈલીમાં નવા પ્રયોગો અને સુધારા કર્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે, જે &quot;વેટ્ટથુ પરંપરા&quot; તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા.&lt;ref&gt;Menon, A Sreedhara. ''A Survey of Kerala History.''  Kottayam: DC Books, 2007. Print&lt;/ref&gt; થુનચથ એઝુથાચન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન પણ વેટ્ટથુનાડના જ વતની હતા. વલ્લથોલ નારાયણ મેનનને ચેરુથુરુથી ખાતે 'કેરળ કલામંડલમ'ની સ્થાપના કરીને આધુનિક સમયમાં કથકલીનો પુનરુદ્ધાર કરનાર પણ ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

કથકલીના મુખ્ય પ્રશિક્ષક વાઝેનકાડા કંચુ નાયર અને સૌથી લોકપ્રિય કથકલી ગાયકો પૈકીના સંકરન એમ્બ્રાન્થિરી અને તિરુર નમ્બિસન પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આધુનિક કેરળમાં 'મોહિનીઅટ્ટમ' નૃત્યના પુનરુદ્ધારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવનાર કલામંડલમ કલ્યાણીકુટ્ટી અમ્મા જિલ્લાના તિરુનાવાયાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના [[મૃણાલિની સારાભાઈ]] તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકામાંથી આવતા હતા. કોટ્ટક્કલ ખાતે આવેલી આર્ય વૈદ્ય શાળા એ વિશ્વના સૌથી મોટા આયુર્વેદિક ઔષધીય નેટવર્કોમાંનું એક છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પ્રથમ જાણીતા કેરળના ઇતિહાસકાર ઝૈનુદ્દીન મખ્દૂમ દ્વિતીય પણ આ જ જિલ્લાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Kottakkal Bypass.jpg|thumbnail|કોટ્ટક્કલ, પ્રખ્યાત આર્ય વૈદ્ય શાળાનું કેન્દ્ર]]

કેરળ વર્મા વલિયા કોયી થમ્પુરાન ('કેરળ કાલિદાસન'), રાજા રાજા વર્મા ('કેરળ પાણિની') અને પ્રખ્યાત ચિત્રકાર [[રાજા રવિ વર્મા]] પરપ્પનાડ રાજપરિવારની વિવિધ શાખાઓમાંથી આવે છે, જેઓ પાછળથી પરપ્પનંગાડીથી હરિપાદ, ચંગનાસ્સેરી, માવેલીક્કારા અને કિલીમાનુર સ્થળાંતરિત થયા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Visakham thirunal.|date=2012|publisher=Duc|isbn=978-613-9-12064-2|location=[Place of publication not identified]|oclc=940373421}}&lt;/ref&gt; કેટલાક વિદ્વાનોના મતે, વેલુ થમ્પી દળવાના પૂર્વજો પણ પરપ્પનંગાડી નજીક આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના વતની હતા. &quot;ધ હિન્દુ&quot; દૈનિકના મુખ્ય સંપાદક (૧૮૯૮ થી ૧૯૦૫) અને &quot;ધ ઇન્ડિયન પેટ્રિઅટ&quot; ના સ્થાપક મુખ્ય સંપાદક દીવાન બહાદુર સી. કરુણાકર મેનન (૧૮૬૩–૧૯૨૨) પણ પરપ્પનંગાડીના જ હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/somemadrasleader00allauoft|title=Some Madras Leaders|date=1922|publisher=Allahabad Printed at Standard Press}}&lt;/ref&gt;

ઓ. ચંદુ મેનન જ્યારે પરપ્પનંગાડી મુનસિફ કોર્ટમાં જજ તરીકે ફરજ બજાવતા હતા, ત્યારે તેમણે તેમની નવલકથાઓ 'ઇન્દુલેખા' અને 'શારદા' લખી હતી. 'ઇન્દુલેખા' એ મલયાલમ ભાષામાં લખાયેલી પ્રથમ મુખ્ય નવલકથા પણ છે. 'માતૃભૂમિ' દૈનિકના સ્થાપક કે. માધવન નાયર મલપ્પુરમના વતની છે. પોન્નાની વિસ્તાર એ 'કેરળ ગાંધી' તરીકે જાણીતા કે. કેલપ્પન, એ. વી. કુટ્ટીમાલુ અમ્મા, મોહમ્મદ અબ્દુર રહેમાન અને અન્ય કેટલાક સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓની કાર્યભૂમિ હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પોન્નાની તાલુકાના અન્ય સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓમાં લક્ષ્મી સહગલ, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને અમ્મુ સ્વામીનાથનનો સમાવેશ થાય છે. મહાત્મા ગાંધી, જવાહરલાલ નેહરુ અને લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીના અસ્થિઓ કેરળમાં ભરતપુઝા નદીના કિનારે આવેલા તિરુનાવાયા ખાતે વિસર્જિત કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;askh&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મહાત્મા ગાંધીની આત્મકથાનો મલયાલમમાં અનુવાદ કરનાર કે. માધવનાર પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.

પ્રાચીન કાળથી જ વિદેશી દેશો સાથે પોન્નાનીના વ્યાપારી સંબંધોએ સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનનો માર્ગ મોકળો કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ માર્ગે જ પારસી-અરબી કળા સ્વરૂપો અને ઉત્તર ભારતીય સંસ્કૃતિ પોન્નાની સુધી પહોંચી હતી. ભાષા પર પણ તેની સ્પષ્ટ અસર જોવા મળી હતી, જેના પરિણામે અરબી-મલયાલમ જેવી મિશ્ર ભાષાનો જન્મ થયો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ મિશ્ર ભાષામાં અનેક કવિતાઓ પણ લખવામાં આવી છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનના ભાગરૂપે અહીં આવેલા હિન્દુસ્તાની સંગીતના કવ્વાલી અને ગઝલ આજે પણ પોન્નાનીમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય છે અને સમૃદ્ધ થઈ રહ્યા છે. ઈ. કે. અબૂબકર, માઈન અને ખલીલ ભાઈ (ખલીલ રહમાન) પોન્નાનીના કેટલાક પ્રખ્યાત કવ્વાલી ગાયકો છે.

[[File:Nila Nadhi.jpg|left|thumbnail|થિરુનાવયા, મધ્યયુગીન મામંકમ ઉત્સવની બેઠક]]

અથવાનાડ એ આઝવંચેરી થમ્પ્રાક્કલ નું મુખ્ય મથક હતું, જેમને કેરળના નંબુદિરી બ્રાહ્મણોના સર્વોચ્ચ ધાર્મિક વડા માનવામાં આવતા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પલક્કડના રાજાઓનું મૂળ મુખ્ય મથક પણ અથવાનાડ ખાતે જ હતું.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; તિરુર, પેરિન્થલમન્ના અને પોન્નાની તાલુકાઓમાં અનેક ખાનદાન અને પ્રભાવશાળી 'નંબુદિરી મના' (પરંપરાગત બ્રાહ્મણ ગૃહો) આવેલા છે. મધ્યયુગીન 'મામંકમ ઉત્સવ' નું મુખ્ય મથક તિરુનાવાયા પણ આ જ જિલ્લામાં આવેલું છે. કોચિન સામ્રાજ્યનું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'પેરુમ્બડપ્પુ' અને કાલિકટના ઝામોરિન નું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'નેડિયિરુપ્પુ' પણ આ જિલ્લામાં જ આવેલા છે.

કુંહાલી મરક્કારને પોન્નાની, તાનુર અને પરપ્પનંગાડીના બંદર શહેરો સાથે ઘનિષ્ઠ સંબંધો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ૧૬મી સદીમાં જ્યારે કોચિન મલબાર કિનારે એક અગ્રણી સત્તા બન્યું, ત્યારે કોચિન સામ્રાજ્યના કેટલાક રાજાઓને સામાન્ય રીતે તાનુર સામ્રાજ્યના રાજપરિવારમાંથી દત્તક લેવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; ત્રાવણકોરની રાણીઓના મોટાભાગના રાજપુરુષો (જીવનસાથીઓ) ની પસંદગી સામાન્ય રીતે પરપ્પનાડ રાજપરિવારમાંથી જ કરવામાં આવતી હતી. કેરળના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી ઈ. એમ. એસ. નંબુદિરીપાદ આ જિલ્લાના પેરિન્થલમન્નાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મધ્યયુગીન વલ્લુવાનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોની બેઠકો એવા અંગડીપુરમ અને મનકાડા, પેરિન્થલમન્નાની બિલકુલ નજીક આવેલા છે.

મધ્યયુગીન સમયગાળા દરમિયાન, આ જિલ્લો વૈદિક તેમજ ઇસ્લામિક અભ્યાસનું મુખ્ય કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એવું માનવામાં આવે છે કે મલિક દીનારે પોન્નાનીના બંદર શહેરની મુલાકાત લીધી હતી.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; પોન્નાની સ્થિત વલિયા જુમા મસ્જિદ મધ્યયુગ દરમિયાન એશિયામાં ઇસ્લામિક અભ્યાસના સૌથી મોટા કેન્દ્રોમાંનું એક હતું. 'કેરળ સ્કૂલ ઓફ એસ્ટ્રોનોમી એન્ડ મેથેમેટિક્સ' (કેરળ ખગોળશાસ્ત્ર અને ગણિત પરંપરા) ના મુખ્ય સભ્યો એવા પરમેશ્વર, નીલકંઠ સોમયાજી, જ્યેષ્ઠદેવ, અચ્યુત પિશારડી અને મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી તિરુર વિસ્તારના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; અરબી મલયાલમ લિપિ, જે 'પોન્નાની લિપિ' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તેનો જન્મ ૧૬મી સદીના ઉત્તરાર્ધ અને ૧૭મી સદીની શરૂઆતમાં થયો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ લિપિનો છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓ/સદીઓ દરમિયાન જિલ્લામાં વ્યાપક પ્રમાણમાં ઉપયોગ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

આ જિલ્લાના પ્રખ્યાત નાટકકારો અને કલાકારોમાં કે. ટી. મોહમ્મદ, નીલાંબુર બાલન, નીલાંબુર આઇશા, આદિલ ઇબ્રાહિમ, અનીશ જી. મેનન, અપર્ણા નાયર, બેબી અનિકા, ધનિશ કાર્તિક, હેમંત મેનન, રશિન રહમાન, રવિ વલ્લથોલ, સંગીતા માધવન નાયર, શ્વેતા મેનન, સૂરજ તેલક્કડ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. મલયાલમ ફિલ્મ ઉદ્યોગના બે જાણીતા અભિનેતાઓ અને પાર્શ્વ ગાયક - પૃથ્વીરાજ સુકુમારન અને ઇન્દ્રજીત સુકુમારનના પિતા સુકુમારન પણ આ જ જિલ્લાના વતની હતા.

કૃષ્ણચંદ્રન, પાર્વતી જયદેવન, શહબાઝ અમાન, સિતારા કૃષ્ણકુમાર, સુદીપ પાલાનાડ અને ઉન્ની મેનન જેવા પ્લેબેક સિંગર્સ (પાર્શ્વ ગાયકો) પણ આ જિલ્લામાંથી આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત જિલ્લાએ અનેક જાણીતા ફિલ્મ ઉત્પાદકો, ગીતકારો, સિનેમેટોગ્રાફર્સ અને દિગ્દર્શકો પણ આપ્યા છે; જેમાં આર્યદન શૌકત, દીપુ પ્રદીપ, હરિ નાયર, ઇકબાલ કુટ્ટીપ્પુરમ, મનકાડા રવિ વર્મા, મુહમ્મદ મુસ્તફા, મુહસિન પરારી, રાજીવ નાયર, સલામ બાપ્પુ, શાનવાસ કે. બાવાકુટ્ટી, શાનવાસ નારાણીપ્પુઝા, ટી. એ. રઝાક, ટી. એ. શાહિદ, વિનય ગોવિંદ અને ઝકરિયા મોહમ્મદનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

જિલ્લાના સૌથી નોંધપાત્ર ચિત્રકારોમાં આર્ટિસ્ટ નંબૂથિરી, કે. સી. એસ. પાનિકર અને ટી. કે. પદ્મિની મુખ્ય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; અન્ય એક ચિત્રકાર અક્કીથમ નારાયણન કુમારનેલ્લુરના વતની હતા. કેરળના સૌથી જાણીતા ઇતિહાસકારોમાંના એક એમ. જી. એસ. નારાયણન પણ અહીંથી જ આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; જિલ્લાના સામાજિક સુધારકોમાં વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી (૧૭૫૭–૧૮૫૨), ચલીલકથ કુન્હહમદ હાજી, ઈ. મોઈદુ મૌલવી અને સૈયદ સનાઉલ્લાહ મક્તિ તંગલ (૧૮૪૭–૧૯૧૨) નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}</text>
      <sha1>4ilm04c6wux6zbs2430cl0d84ri269e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903512</id>
      <parentid>903511</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T16:14:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <origin>903512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83011" sha1="1hni8hwb02ybqod8zn09fqrt2v65jxa" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = મલપ્પુરમ જિલ્લો
| other_name = 
| settlement_type = જિલ્લો
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
 | photo2a      = Near Cherumb eco village.jpg
 | photo2b      = Kerala Houseboat (191490747).jpeg
 | photo3a      = Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg
 | photo3b      = Nilambur teak forest 3740.JPG
 | photo4a      = Chamravattam bridge kerala.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt;મંજેરી ટાઉન, પોન્નાની ખાતે બિયમ બેકવોટર તળાવ, નિલાંબુર ખાતે કોનોલીનો પ્લોટ, ચમરવટ્ટોમ રેગ્યુલેટર-કમ-બ્રિજ, વલ્લીકુન્નુ ખાતે કાદલુન્ડી નદીનું નદીમુખ, કારુવરકુંડુ
}}
| nickname = 
| image_map = India Kerala Malappuram district.svg
| mapframe = yes
| mapframe-point = none
| map_caption = '''[[કેરળ]]માં સ્થાન'''
| pushpin_map = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|11.03|N|76.05|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = ભારત
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = 
| established_title = જિલ્લાની રચના
| subdivision_type2 = 
| subdivision_name2 = 
| established_date = {{start date and age|df=yes|1969|06|16}}
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = મલપ્પુરમ
| founder = કેરળ સરકાર
| parts_type = રેવેન્યુ વિભાગ
| parts_style = para
| p1 = {{collapsible list|title=તાલુકા (૭)|
* એરનાડ
* કોંડોટ્ટી
* નિલંબુર
* પેરિંથલમન્ના
* પોન્નાની
* તિરુર
* તિરૂરંગાડી|}}
| government_type = જિલ્લા વહીવટ
| governing_body = 
| leader_title = જિલ્લા પ્રભારી મંત્રી
| leader_name = પી.કે.બશીર
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = ડૉ. વિનય ગોયલ (આઈએએસ)
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 3,554
| area_rank = ત્રીજો
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| elevation_max_m = ૨૫૯૪
| elevation_max_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt; મુકુર્થી
| elevation_min_m = 
| elevation_min_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt;
| population_total = ૪,૪૯૪,૯૯૮&lt;ref name=&quot;mlpdemo_2018&quot;&gt;{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=29 October 2020|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127040140/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = ૨૦૧૮
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = ૧૨૬૫
| population_rank = પ્રથમ
| population_demonym = 
| population_urban = ૪૪.૧૮ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| population_metro = ૧૭૨૯૫૨૨&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_title1 = {{nobold|લિંગ ગુણોત્તર (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info1 = ૧૦૯૮ [[female|♀]]/૧૦૦૦[[male|♂]]&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658/download/2280/DH_2011_3205_PART_A_DCHB_MALAPPURAM.pdf |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt;
| leader_name2 = ચૈત્રા ટેરેસા જોન આઈપીએસ
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| demographics1_title2 = {{nobold|સાક્ષરતા (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info2 = ૯૩.૫૭ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = {{nobold|[[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]}}
| registration_plate = '''KL-10''' [[મલપ્પુરમ]], &lt;br/&gt; '''KL-53''' પેરિંથલમન્ના, &lt;br/&gt; '''KL-54''' પોન્નાની, &lt;br/&gt; '''KL-55''' તિરુર,&lt;br/&gt; '''KL-65''' તિરુરંગાડી, &lt;br/&gt; '''KL-71''' નિલંબુર, &lt;br/&gt; '''KL-84''' કોંડોટ્ટી
| website = {{URL|malappuram.nic.in}}
| footnotes = 
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૪૯&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=niti.gov.in|access-date=25 May 2021|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525135510/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}} ·
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(2005)}}
| parts = {{unbulleted list|પેરિન્થલમન્ના|તિરુર|}}
}}

'''મલપ્પુરમ જિલ્લો''' અથવા માલાપુરમ જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://malappuram.nic.in/en/about-district/ |title=About Malappuram {{!}} Welcome to Malappuram {{!}} India |language=en-US |access-date=2026-08-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://malappuramdistrictpanchayath.kerala.gov.in/home/aboutMalappuram.htm |title=Malappuram District Panchayat |website=malappuramdistrictpanchayath.kerala.gov.in |access-date=2026-08-08}}&lt;/ref&gt; જે ૭૦ કિલોમીટર (૪૩ માઇલ) લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવે છે. કેરળનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો આ જિલ્લો રાજ્યની કુલ વસ્તીના લગભગ ૧૩% લોકોનું ઘર છે. ૧૬ જૂન ૧૯૬૯ના રોજ રચાયેલો આ જિલ્લો આશરે ૩,૫૫૪ ચોરસ કિલોમીટર (૧,૩૭૨ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ કેરળનો ત્રીજો સૌથી મોટો જિલ્લો છે. તે એક તરફ [[પશ્ચિમ ઘાટ]] અને બીજી તરફ અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે. આ જિલ્લાને સાત તાલુકાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે: એરનાડ, કોંડોટ્ટી, નિલંબુર, પેરિંથલમન્ના, પોન્નાની, તિરુર અને તિરૂરંગાડી. મલપ્પુરમ જિલ્લાનું મુખ્યાલય [[મલપ્પુરમ]] નગર ખાતે આવેલું છે. 

અહીં મલયાલમ સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકાના પ્રારંભિક ગલ્ફ બૂમ (તેલ સમૃદ્ધિ) દરમિયાન આ જિલ્લામાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોએ ખાસ કરીને ફારસી અખાતના અરબ દેશોમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું. આથી, આ જિલ્લાનું અર્થતંત્ર મોટાપાયે પ્રવાસી મલયાલી સમુદાય દ્વારા મોકલવામાં આવતા નાણાં (રેમિટન્સ) પર નોંધપાત્ર રીતે નિર્ભર છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Radhakrishnan|first=S. Anil|date=14 December 2019|title=Engaging Kerala's non-resident diaspora|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/engaging-the-diaspora/article30307914.ece|access-date=9 September 2020|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઈ-સાક્ષર (e-literate) તેમજ પ્રથમ સાયબર-સાક્ષર જિલ્લો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Log-on-to-Indias-first-e-district/articleshow/818786.cms |website=The Times of India |title=The first E-literate district of India |date=18 August 2004 |access-date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/malappuram-set-to-become-first-cyber-literate-district/article24352909.ece |website=The Hindu |title=Malappuram set to become first cyber literate district |date=6 July 2018 |access-date=3 July 2020 |last1=Naha |first1=Abdul Latheef }}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લામાં ચાર મુખ્ય નદીઓ આવેલી છે: ભારથપ્પુઝા, ચાલિયાર, કડલુંડીપ્પુઝા અને તિરુર પુઝા, જેમાંથી પ્રથમ ત્રણ નદીઓ કેરળની પાંચ સૌથી લાંબી નદીઓમાં પણ સ્થાન ધરાવે છે.

મલપ્પુરમ મહાનગર ક્ષેત્ર એ કોચી, કાલિકટ અને થ્રિસુર શહેરી વિસ્તારો પછી કેરળનું ચોથું સૌથી મોટું શહેરી સમૂહ છે અને ૧.૭ મિલિયન (૧૭ લાખ) ની કુલ વસ્તી સાથે ભારતમાં ૨૫મા ક્રમે આવે છે. ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, જિલ્લાની ૪૪.૨% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં વસે છે.&lt;ref name=&quot;census 2011&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/kerala/Chapter_IV.pdf |website=censusindia.gov.in |title=The Malappuram Urban Agglomeration |access-date=25 June 2020 }}&lt;/ref&gt; 'યુનિવર્સિટી ઓફ કાલિકટ' સહિત રાજ્યની ૪ યુનિવર્સિટીઓ ધરાવતું મલપ્પુરમ કેરળમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે. આ જિલ્લામાં ૨ મહેસૂલી વિભાગ, ૭ તાલુકા, ૧૨ નગરપાલિકા (મ્યુનિસિપાલિટી), ૧૫ બ્લોક, ૯૪ ગ્રામ પંચાયત અને ૧૬ કેરળ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=India – Census of India 2011 – Kerala – Series 33 – Part XII A – District Census Handbook, Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658 |access-date=2023-05-05 |website=censusindia.gov.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2020-01-09 |title=Kerala: Malappuram tops list of world's fastest-growing urban areas |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/malappuram-tops-list-of-worlds-fastest-growing-urban-areas/articleshow/73163346.cms |access-date=2023-05-05 |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Census Bureau of India |date=2011 |title=Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Town (With Ward), 2011. |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42560/download/46186/2011-IndiaStateDistSbDistTwnWrd-0000.xlsx |journal=Census of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Town (With Ward),  Census 2011. ''Census of India 2011'' https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42560/download/46186/2011-IndiaStateDistSbDistTwnWrd-0000.xlsx&lt;/ref&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન, મલપ્પુરમ વિદેશી અને ભારતીય સૈન્ય ટુકડીઓનું મુખ્યાલય બન્યું હતું. પાછળથી તે 'મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ' (M.S.P) નું વડું મથક બન્યું, જે અગાઉ ૧૮૮૫માં રચાયેલા 'મલપ્પુરમ સ્પેશિયલ ફોર્સ' તરીકે ઓળખાતું હતું.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=C.A. |first1=Innes |title=Madras District Gazetteers: Malabar and Anjengo |date=1908 |publisher=Government Press, Madras |page=371 |url=https://books.google.com/books?id=w806vgAACAAJ |access-date=30 September 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;&gt;{{Cite news|title=അമ്പതിന്റെ നിറവില്‍ മലപ്പുറം; മലപ്പുറത്തിന്റെ മാനവിക മഹാപൈതൃകം| trans-title = Malappuram at the turn of the century; Malappuram's great human heritage |url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/alamkode-leelakrishnan-writes-about-malappuram-1.3880292|last=Leelakrishnan|first=Alamkode|date=17 June 2019|access-date=21 February 2021|work=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt; આ બળ રાજ્યમાં સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલીયન છે. વિશ્વનું સૌથી જૂનું સાગનું વાવેતર નિલંબુર ખાતે આવેલી ચાલિયાર ખીણમાં આવેલું છે. રાજ્યની સૌથી જૂની રેલ્વે લાઇન ૧૮૬૧માં તિરૂરથી ચાલિયમ સુધી નાખવામાં આવી હતી, જે તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને વલ્લીકુન્નુમાંથી પસાર થતી હતી.&lt;ref name=&quot;mpm&quot;&gt;{{Cite news|title=ആ ചൂളംവിളി പിന്നെയും പിന്നെയും...|trans-title=That whistle again and again...|url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/kerala-first-railway-line-tirur-to-beypore-1.3880175|date=17 June 2019|access-date=19 December 2020|work=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt; રાજ્યની બીજી રેલ્વે લાઇન પણ તે જ વર્ષે તિરૂરથી તિરુનાવાયા થઈને કુટ્ટીપ્પુરમ સુધી નાખવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;&gt;{{Cite book|title='Kerala Charitram|last=Shreedhara Menon|first=A|publisher=DC Books|year=2007|isbn=9788126415885|location=Kottayam|page=200|url=https://keralabookstore.com/book/keralacharithram/11148/|access-date=22 April 2020}}&lt;/ref&gt; સંસ્થાનવાદી યુગમાં નાખવામાં આવેલી નિલંબુર-શોરાનુર લાઇન ભારતના સૌથી ટૂંકા અને ચિત્રમય (સુંદર) શોર્ટ ગેજ રેલ્વે માર્ગોમાંથી એક છે.

== નામકરણ અને વ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Valamangalam Pulpetta (386717435).jpg|thumbnail|જિલ્લામાં એક લાક્ષણિક ડુંગરાળ ભૂપ્રદેશ (પુલપટ્ટા નજીક)]]
[[File:Chaliyar Edavanna (251932360).jpg|thumbnail|એડવન્ના તરફ ચાલિયાર ટેકરીઓ]]

'મલપ્પુરમ' શબ્દનો મલયાલમ ભાષામાં અર્થ &quot;ટેકરીની ઉપર&quot; (Over the hill) થાય છે, જે આ જિલ્લાના વહીવટી મુખ્યાલય મલપ્પુરમની ભૌગોલિક સ્થિતિ પરથી ઉતરી આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|title=Malappuram, The Hill Top Town|date=30 June 2014|website=nativeplanet.com|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002725/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|title=Cultural counterpoint|date=24 March 2013|website=The Financial Express|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002847/https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; જિલ્લાનો મધ્યભાગ [[પશ્ચિમ ઘાટ]]થી દૂર આવેલી અસંખ્ય નાની-મોટી ટેકરીઓ જેવી કે, અરિમ્બ્રા ટેકરીઓ, અમ્મિનીક્કાડન ટેકરીઓ, ઓરાકમ ટેકરી, ચેરિયમ ટેકરીઓ, પંડાલુર ટેકરીઓ અને ચેક્કુન્નુ ટેકરીઓથી ઘેરાયેલો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|title=Hilly areas of Malappuram|date=7 May 2018|access-date=11 October 2020|website=Native Planet|last=Akash Singh|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017165621/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; નાળિયેરના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા રેતાળ દરિયાકાંઠાના મેદાનો આ સામાન્ય પહાડી ભૂપ્રદેશથી અલગ પડે છે.

== ભૂગોળ ==
[[File:Cherumb eco tourism village, Karuvarakundu India (3).JPG|left|thumb|alt=કરુવારકકુંડુનો પહાડી વિસ્તાર]]
[[File:Puthuponnani (2).JPG|thumb|alt=A beach|પુથુપોન્નાની મુનામ્બમ બીચ]]

ઉત્તર-પશ્ચિમમાં કોઝિકોડ જિલ્લો, ઉત્તર-પૂર્વમાં વાયનાડ જિલ્લો, પૂર્વમાં નીલગિરીની ટેકરીઓ, દક્ષિણ-પૂર્વમાં પાલક્કાડ જિલ્લો, દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં ત્રિશૂર જિલ્લો અને પશ્ચિમમાં અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલા મલપ્પુરમનું કુલ ભૌગોલિક ક્ષેત્રફળ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી છે, જે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ રાજ્યમાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે. આ જિલ્લો રાજ્યના કુલ વિસ્તારનો ૯.૧૫ % હિસ્સો ધરાવે છે. ભૌગોલિક નકશા પર આ જિલ્લો ૭૫°E – ૭૭°E રેખાંશ અને ૧૦°N – ૧૨°N અક્ષાંશ વચ્ચે આવેલો છે.

કેરળના અન્ય ભાગોની જેમ, મલપ્પુરમમાં પણ પશ્ચિમે અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર (નીચાણવાળો પ્રદેશ), મધ્યમાં મધ્યભૂમિ (મિડલેન્ડ) અને પૂર્વમાં પશ્ચિમ ઘાટથી ઘેરાયેલો પહાડી વિસ્તાર (હાઇલેન્ડ) આવેલો છે. કેરળના અન્ય જિલ્લાઓથી વિપરીત, મલપ્પુરમના મધ્યભૂમિ વિસ્તારમાં પણ વ્યાપકપણે પહાડી વિસ્તારો જોવા મળે છે.

નિલંબુર તાલુકા અને ઉટી તાલુકાની સરહદ પર આવેલું ૨,૫૫૪ મીટર ઊંચું 'મુકુરથી' શિખર મલપ્પુરમ જિલ્લાનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે. તે દક્ષિણ ભારતનું પાંચમું સૌથી ઊંચું શિખર છે, તેમજ અનામુડી (૨,૬૯૬ મીટર) અને મીસાપુલીમાલા (૨,૬૫૧ મીટર) પછી કેરળનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. ઇડુક્કી જિલ્લાની બહાર કેરળનું આ સૌથી ઊંચું શિખર પણ છે. મલપ્પુરમ-પાલક્કાડ-નીલગિરી જિલ્લા સરહદ નજીક આવેલું ૨,૩૮૩ મીટર ઊંચું 'અંગિન્ડા' શિખર બીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. મલપ્પુરમના નિલંબુર તાલુકા, વાયનાડ અને કોઝિકોડ જિલ્લાના થામારાસ્સેરી તાલુકા ત્રિ-ભેટા પર આવેલું ૨,૩૩૯ મીટર ઊંચું 'વાવુલ માલા' શિખર જિલ્લાનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે.

=== સરહદી તાલુકાઓ ===
* મલપ્પુરમ જિલ્લો ૫ જિલ્લાના નીચેના ૧૨ તાલુકાઓ સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે:
* વાયનાડ જિલ્લો: વાયથિરી તાલુકો
* કોઝિકોડ જિલ્લો: કોઝિકોડ અને થામારાસ્સેરી તાલુકા
* નીલગિરી જિલ્લો (તમિલનાડુ): પંડાલુર, ગુડાલુર, ઉટી અને કુંડાહ તાલુકા
* પલક્કડ જિલ્લો: પટ્ટાંબી, ઓટ્ટપાલમ અને મન્નરક્કાડ તાલુકા
* ત્રિશૂર જિલ્લો: ચાવક્કાડ અને કન્નમકુલમ તાલુકા

=== ભૂપ્રદેશ ===
ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, માટી, આબોહવા અને કુદરતી વનસ્પતિના આધારે, જિલ્લાને ૫ પેટા-સૂક્ષ્મ પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.:
* મલપ્પુરમ દરિયાકાંઠો
* ઉંચા-નીચા ખાડાટેકરાવાળા મેદાનો
* ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર
* નિલંબુરના જંગલવાળા પહાડો
* પેરિન્થલમન્નાના ઉંચા-નીચા ઉચ્ચપ્રદેશો

[[File:Chaliyar - Areekode Bridge.jpg|left|thumb|અરીકોડ ખાતે ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર]]
[[File:Map of Malappuram District (April 2021).svg|thumb|મલપ્પુરમ જિલ્લાનો નકશો]]

મલપ્પુરમ દરિયાકિનારો ઉત્તરમાં વલ્લીક્કુન્નૂથી લઈને દક્ષિણમાં પેરુમ્બડપ્પુ સુધીના મલપ્પુરમના સમગ્ર તટીય વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં કોઝિકોડ દરિયાકિનારા, પૂર્વમાં મલપ્પુરમના ઉબડખાબડ મેદાની વિસ્તાર, દક્ષિણમાં થ્રિસુર દરિયાકિનારા અને પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગર સાથે જોડાયેલી છે. આ પ્રદેશમાંથી ચાલીયાર, કડાલુંડી, ભરતપુઝા, તિરુરપુઝા જેવી મુખ્ય નદીઓ, નહેરો અને પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) વહે છે. આ તટીય વિસ્તાર નારિયેળના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે. તટીય મેદાન પશ્ચિમ તરફ ખૂબ જ ધીમો ઢાળ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;&gt;{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title=Physical divisions of Malappuram |pages=21–22 |access-date=18 April 2020}}&lt;/ref&gt; પોન્નાની, એડપ્પલ, તિરુર, વલંચેરી, કુટ્ટીપ્પુરમ, તાનુર, તિરુરંગાડી અને પરપ્પનંગાડી સહિતના મુખ્ય શહેરો આ પ્રદેશમાં આવેલા છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ તિરુર તાલુકાના કલ્પકંચેરી ગામમાં (૧૦૪ મીટર) આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

મલપ્પુરમનો ઉબડખાબડ મેદાની પ્રદેશ, જે દરિયાકિનારાને સમાંતર આવેલો છે, તે તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં નાડાપુરમ-માવૂરના ઉબડખાબડ મેદાનો, પૂર્વમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન અને પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો, દક્ષિણમાં પટ્ટાંબી ઉબડખાબડ મેદાન અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ દરિયાકિનારા સાથે સીમાઓ બનાવે છે. કન્નમંગલમ ખાતે આવેલી નેનમિની ટેકરી (૪૭૮ મીટર) આ પ્રદેશનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે અને ઉત્તર ભાગમાં આવેલું વાઝાયૂર (૯૫ મીટર) સૌથી નીચું સ્થળ છે. અહીં કેટલીક ટેકરીઓ અને ઢોળાવો જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

[[File:Chekkunnu.jpg|thumb|એડાવાના ખાતે ચેકુન્નુ ટેકરીઓ]]

ચાલિયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલંબુર જંગલી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઊંચાણવાળા પ્રદેશો અને પૂર્વમાં મલપ્પુરમ ઊંચાણવાળા મેદાનો દ્વારા બનાવે છે. તે ચાલિયારના મધ્ય ભાગમાં આવે છે અને અલગ ટેકરીઓના સ્વરૂપમાં ઉતાર-ચઢાવ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

ચાલીયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ મેદાન સાથે બનાવે છે. તે ચાલીયાર નદીના મધ્ય પ્રવાહ વિસ્તાર હેઠળ આવે છે અને અહીં છૂટાછવાયા ટેકરાઓ સ્વરૂપે ઉંચા-નીચા ઢોળાવો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, જેને સંસ્થાનવાદી (બ્રિટિશ) રેકોર્ડ્સમાં નીલાંબુર ખીણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે તેની સીમા ઉત્તરમાં કોઝિકોડ અને વાયનાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, પૂર્વમાં તમિલનાડુ, દક્ષિણમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ અને પશ્ચિમમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન સાથે બનાવે છે. તે પશ્ચિમ ઘાટનો એક ભાગ છે. અહીં સમુદ્ર સપાટીથી ૧૦૦૦ મીટરથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતા અનેક શિખરો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; આ પ્રદેશની સૌથી વધુ ઊંચાઈ મુકુરુથી (૨૫૯૪ મીટર) ખાતે છે, જે કેરળ અને તમિલનાડુની સરહદ પર કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યની પૂર્વમાં આવેલી છે. સૌથી નીચું સ્થળ મામ્પાડ (૧૧૫ મીટર) ખાતે આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; નીલાંબુરનો આ ટેકરીઓ વાળો જંગલ વિસ્તાર નીલગિરી બાયોસ્ફિયર રિઝર્વનો એક ભાગ છે.

પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો ઉત્તરમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન, પૂર્વમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પાલક્કાડ ઘાટ અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ ઉબડખાબડ મેદાન સાથે સરહદ ધરાવે છે. અહીં ઘણી નાની છૂટીછવાયી ટેકરીઓ આવેલી છે, જેમાં કોડીકુથીમાલા પણ એક છે. કડાલુંડી નદી આ પ્રદેશમાંથી વહે છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ મક્કારાપરમ્બા ખાતે ૬૧૦ મીટર છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

=== દરિયા કિનારો ===
[[File:Light house in Ponnani.jpg|thumb|પોન્નાનીનું દીવાદાંડી]]

કેરળના જિલ્લાઓમાં દરિયાકિનારાની લંબાઈની દ્રષ્ટિએ મલપ્પુરમ ૭૦ કિમી (રાજ્યના કુલ દરિયાકિનારાના ૧૧.૮૭%) ના દરિયાકિનારા સાથે પાંચમું સ્થાન ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Coastline_2346.aspx |website=kerenvis.nic.in |title=The coastal area of Malappuram |access-date=30 November 2019 }}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમનો તટીય પટ્ટો ત્રણ નગરપાલિકા શહેરો—તાનુર, પોન્નાની અને પરપ્પનંગાડી, તેમજ આઠ ગ્રામ પંચાયતો—વલ્લીક્કુન્નૂ, તેનાલુર, નિરામરુથુર, વેટ્ટમ, મંગલમ, પુરાથુર, વેલિયાંકૌડ અને પેરુમ્બડપ્પુમાં ફેલાયેલો છે. જિલ્લાના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા પોન્નાની, તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને પદિંજરેક્કરા બીચ એ મુખ્ય મત્સ્યઉદ્યોગ કેન્દ્રો છે. જિલ્લાનો સમુદ્ર કિનારો સમુદ્રી સંપત્તિથી સમૃદ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;

અગાઉ આરબ વેપારીઓનું મનપસંદ સ્થળ હોવા ઉપરાંત, પોન્નાની ઘણા મુસ્લિમ અધ્યાત્મિક નેતાઓ માટે પણ આકર્ષક સ્થળ હતું, જેમણે અહીં ઈસ્લામના પ્રચારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ બંદર શહેર &quot;મલબારનું નાનું મક્કા&quot; તેમજ &quot;સોનાના સિક્કાઓનું શહેર&quot; તરીકે પણ ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;pkd&quot;&gt;{{cite book | author=M. K. Devassy | year=1965 | title=1961 Census Handbook- Palghat District
 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands | url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5667/1/51592_1961_PAL.pdf | access-date=11 March 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/the-mecca-of-malabar-ponnani-004132.html |website=nativeplanet.com |title=Ponnani, the Mecca of Malabar |date=24 October 2017 |access-date=19 April 2020}}&lt;/ref&gt; ફેબ્રુઆરી/એપ્રિલ મહિના દરમિયાન અહીં હજારો પ્રવાસી પક્ષીઓ આવે છે.

પોન્નાની પાસે બિય્યામ કાયલ આવેલું છે, જે જળરમતની સુવિધા ધરાવતો એક શાંત, હરિયાળીથી ઘેરાયેલો જળમાર્ગ છે. કનોલી કેનાલ પુથુપોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રને મળે છે. તટીય શહેર તાનુર પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં વેટ્ટથુનાડ સામ્રાજ્યની રાજધાની હતું, અને તે કેરળદેશપુરમ મંદિર માટે જાણીતું છે. પરપ્પનંગાડી પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં પરપ્પનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોનું મુખ્ય મથક હતું.

=== નદીઓ ===
[[File:View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg|thumbnail|ત્રિપરાંગોડ ખાતે ભરતપુઝા]]
[[File:Kadalundi river, Malappuram.jpg|thumb|મલપ્પુરમ ખાતે કડાલુંડી નદી]]

જિલ્લામાંથી વહેતી મુખ્ય નદીઓમાં ચાલીયાર, કડાલુંડી નદી, ભરતપુઝા અને તિરુર નદીનો સમાવેશ થાય છે. ચાલીયાર નદીની કુલ લંબાઈ લગભગ ૧૬૮ કિમી અને જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૨,૮૧૮ ચોરસ કિમી (૧,૦૮૮ ચોરસ માઈલ) છે. તે જિલ્લાના નીલાંબુર, મામ્પાડ, એડવન્ના, અરીકોડ અને વાઝક્કાડમાંથી પસાર થાય છે અને ત્યારબાદ કોઝિકોડ-મલપ્પુરમ જિલ્લાની સરહદ પર થઈને ચાલીયમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. નીલાંબુર તાલુકાની ખીણમાં ચાલીયાર નદીની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ચાલીયારની સૌથી મોટી સહાયક નદી કરીમપુઝા, ભરતપુઝાની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક થુથાપુઝા, અને કડાલુંડી નદીની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક ઓલીપુઝા પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કડાલુંડી નદી મેલાત્તુર, કીઝત્તુર, પાંડિક્કાડ, મંજેરી, મલપ્પુરમ, પાનાક્કાડ, પરપ્પુર, વેંગરા, તિરુરંગાડી, પરપ્પનંગાડી, વલ્લીક્કુન્નૂમાંથી પસાર થાય છે અને જિલ્લાની વાયવ્ય (ઉત્તર-પશ્ચિમ) સરહદ પર આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના કડાલુંડી નગરમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે.

તે ઓલીપ્પુઝા નદી અને વેલીયાર નદીના સંગમથી બને છે. કડાલુંડી નદી સાયલન્ટ વેલીની પશ્ચિમ સરહદે આવેલા [[પશ્ચિમ ઘાટ]]માંથી નીકળે છે અને આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કીઝત્તુર ખાતે ઓલીપ્પુઝા અને વેલીયાર એકબીજામાં ભળીને કડાલુંડી નદીનું નિર્માણ કરે છે. કડાલુંડી નદી એરનાડ અને વલ્લુવાનાડ વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે. આ નદી ૧૩૦ કિમીની લંબાઈ ધરાવે છે, જેનું જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૧,૧૧૪ ચોરસ કિમી (૪૩૦ ચોરસ માઈલ) છે અને તેનો કુલ જળ પ્રવાહ (રન-ઓફ) ૨,૧૮૯ મિલિયન ક્યુબિક ફીટ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ભરતપુઝા નદીની કુલ લંબાઈ ૨૦૯ કિમી છે. મલપ્પુરમ-પલક્કડ જિલ્લા સરહદ પર તે તેની સહાયક નદી થુથાપુઝા તરીકે થુથા, એલમકુલમ, પુલામન્થોલેમાંથી વહે છે અને પલ્લીપ્પુરમ ખાતે મુખ્ય નદીને મળે છે. ત્યારબાદ કેટલાક પાડોશી જિલ્લાઓમાંથી વહીને થિરુવેગપ્પુરાથી ફરીથી આ જિલ્લામાં પ્રવેશ કરે છે અને કુટ્ટીપ્પુરમ પહોંચે છે. ભરતપુઝા પોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. તિરુનાવાયા, કુટ્ટીપ્પુરમ, ત્રીપ્રંગોડ, ઇરિમબિલિયમ, થવાનુર અને પોન્નાની એ ભરતપુઝાના કિનારે આવેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ શહેરો છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

તિરુર નદી ૪૮ કિમી લાંબી છે. તે પોન્નાની નજીક પદિંજરેકારા ખાતે ભરતપુઝા સાથે ભળી જાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; આ મોટી નદીઓ ઉપરાંત, જિલ્લામાં 'પુરાપ્પરમ્બા નદી' નામની એક નાની નદી પણ છે, જે માત્ર ૮ કિમી લાંબી છે. તે કનોલી કેનાલ દ્વારા મુખ્ય નદીઓ સાથે જોડાયેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers in Malappuram district |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=23 November 2019 |website=malappuram.nic.in |archive-date=10 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210004256/https://malappuram.nic.in/about-district/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ઉપર વર્ણવેલી મુખ્ય નદીઓની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ તથા ઝરણાં પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે.

{{Panorama
|image   = Kadalundi Kadavu Bridge.jpg
|height  = 175
|alt     = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય
|caption = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય, જ્યાં તે અરબી સમુદ્રમાં ભળી જાય છે.
}}

અહીં ચાર મુખત્રિકોણ પ્રદેશો (નદીમુખ) આવેલા છે—પુરાથુર ખાતે પદિંજરેકારા અઝીમુખમ, જ્યાં ભરતપુઝા અને તિરુર નદીઓ એકબીજામાં ભળીને અરબી સમુદ્રને મળે છે; પુથુપોન્નાની ભૂશિર, જ્યાં કનોલી કેનાલ સમુદ્રમાં વહે છે; તાનુર ખાતે પુરાપુઝા અઝીમુખમ; અને જિલ્લાની વાયવ્ય સરહદે વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે આવેલું કડાલુંડી નગરમ અઝીમુખમ.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; બિય્યામ, વેલિયાંકૌડ, માનુર અને કોડિન્હી જેવા પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તટીય તાલુકાઓમાં આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન પોન્નાનીથી તિરુર રેલવે સ્ટેશન સુધી માલસામાનના પરિવહન માટે પોન્નાની કેનાલનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. કોડક્કલ ખાતે આવેલી બેસલ મિશનના કર્મચારીઓ દ્વારા પોન્નાની કેનાલ વિશે આ પ્રમાણે વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે:&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ineszupanov.com/ |title=Website of Ines Zupanov |access-date=13 September 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427041408/http://www.ineszupanov.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== આબોહવા ===
[[File:Monsoon Clouds - Manjeri and Pandalloor hill.jpg|left|thumbnail|પંડાલુર ટેકરીઓ પર ચોમાસાના વાદળો]]
[[File:Ottumpuram Beach.JPG|thumbnail|ઓટ્ટુમ્પુરમ બીચ, તાનુર.]]

જિલ્લાનું તાપમાન સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન લગભગ સ્થિર રહે છે. અહીં ઉષ્ણકટિબંધીય (ટ્રોપિકલ) આબોહવા છે. ટૂંકી શુષ્ક ઋતુ સાથે વર્ષના મોટાભાગના મહિનાઓમાં અહીં નોંધપાત્ર વરસાદ પડે છે. કોપન અને ગીગર (Köppen and Geiger) વર્ગીકરણ અનુસાર, આ આબોહવાને 'Am' તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. મલપ્પુરમમાં સરેરાશ વાર્ષિક તાપમાન ૨૭.૩ °C છે. એક વર્ષમાં, સરેરાશ વરસાદ ૨,૯૫૨ મિલીમીટર (૧૧૬.૨ ઇંચ) થાય છે. ઉનાળો સામાન્ય રીતે માર્ચથી મે સુધી રહે છે; ચોમાસું જૂનમાં શરૂ થાય છે અને સપ્ટેમ્બરમાં સમાપ્ત થાય છે. મલપ્પુરમમાં નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) અને ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) એમ બંને ચોમાસાનો વરસાદ થાય છે. શિયાળાની ઋતુ ડિસેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી સુધી હોય છે.&lt;ref name=&quot;MSN&quot;&gt;{{Cite web| url = http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx| title = MSN Weather| access-date = 29 November 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Climate chart&quot;&gt;&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;width:75%;&quot;&gt;

{{Weather box
| location              = મલ્લપુરમ
| width                 = 90% &lt;!-- Width parameter for wikitable, default width=90%. Leave blank for wikitable with no width defined. Set width=auto to fit the table in the next available space automatically. --&gt;
| metric first          = yes
| single line           = yes
| Jan high C            = 32.0
| Feb high C            = 32.9
| Mar high C            = 34.0
| Apr high C            = 33.8
| May high C            = 32.7
| Jun high C            = 29.3
| Jul high C            = 28.1
| Aug high C            = 28.7
| Sep high C            = 29.7
| Oct high C            = 30.3
| Nov high C            = 31.1
| Dec high C            = 31.4
| year high C           = 34.0
| Jan low C             = 21.8
| Feb low C             = 22.8
| Mar low C             = 24.4
| Apr low C             = 25.4
| May low C             = 25.1
| Jun low C             = 23.5
| Jul low C             = 22.8
| Aug low C             = 23.3
| Sep low C             = 23.3
| Oct low C             = 23.4
| Nov low C             = 23.1
| Dec low C             = 21.9
| year low C            = 21.8
| Jan precipitation mm  = 1
| Feb precipitation mm  = 9
| Mar precipitation mm  = 16
| Apr precipitation mm  = 101
| May precipitation mm  = 253
| Jun precipitation mm  = 666
| Jul precipitation mm  = 830
| Aug precipitation mm  = 398
| Sep precipitation mm  = 233
| Oct precipitation mm  = 281
| Nov precipitation mm  = 140
| Dec precipitation mm  = 24
| year precipitation mm = 2952
| source                =&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://en.climate-data.org/asia/india/kerala/malappuram-34234/ |website = en.climate-data.org |title = Climate of Malappuram |access-date = 30 November 2019}}&lt;/ref&gt;
| date                  = November 2019
}}
&lt;/div&gt;

== વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ ==
{{multiple image|align=left|direction = vertical|caption_align=left
| image1 = Nilambur Teak Garden.jpg |caption1= સાગનું સંગ્રહાલય (ટિક મ્યુઝિયમ)| image2 = Green Vallikkunnu.jpg|caption2= વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લીલા મેન્ગ્રોવ| image3 = Beeyam Kayal River near Athani.jpg |caption3 = પોન્નાની કોલે વેટલેન્ડ્સ, એડપ્પલ
}}

જિલ્લામાં વિવિધ પ્રકારની વન્યજીવ સૃષ્ટિ આવેલી છે અને પશ્ચિમ તરફ વહેતી અનેક નાની ટેકરીઓ, જંગલો, નદીઓ અને ઝરણાં, પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તેમજ ડાંગર, સોપારી, કાજુ, મરી, આદુ, કઠોળ, નારિયેળ, કેળાં, સાબુદાણા/કસાવો (ટેપિયોકા), ચા અને રબરના વાવેતરો આવેલા છે. નીલાંબુર ખાતે વિશ્વનો સૌથી જૂનો સાગનો વાવેતર વિસ્તાર 'કોનોલીઝ પ્લોટ' આવેલો છે. નીલાંબુર તેના સાગ મ્યુઝિયમ માટે પણ જાણીતું છે. નીલાંબુર સાગના વાવેતરો નજીક વાંસના વૃક્ષો વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. સાગ મ્યુઝિયમ સાથે એક જૈવ સંસાધન કુદરતી પાર્ક જોડાયેલો છે. મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીના જૂના વહીવટી રેકોર્ડમાં નોંધાયેલ છે કે તત્કાલીન મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીમાં સરકારની માલિકીનું સૌથી નોંધપાત્ર વાવેતર નીલાંબુર ખાતે ૧૮૪૪માં રોપવામાં આવેલું સાગનું વાવેતર હતું.&lt;ref name=&quot;Mbsp&quot;&gt;{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881–1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=9 June 2021 }}&lt;/ref&gt;

જિલ્લાના કુલ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી ક્ષેત્રફળમાંથી ૧,૦૩૪ ચોરસ કિમી (૩૯૯ ચોરસ માઈલ) (૨૯%) વિસ્તાર જંગલ ક્ષેત્ર ધરાવે છે. તે વધુ ગીચ કે ઓછું ગીચ હોઈ શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |website=industry.kerala.gov.in |title=Forest area of Malappuram }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) ભાગમાં ૭૫૮.૮૭ ચોરસ કિમી (૨૯૩.૦૦ ચોરસ માઈલ) નો વિશાળ જંગલ વિસ્તાર આવેલો છે. આમાંથી ૩૨૫.૩૩ ચોરસ કિમી (૧૨૫.૬૧ ચોરસ માઈલ) અનામત (આરક્ષિત) જંગલો છે અને બાકીનો નિહિત જંગલ (વેસ્ટેડ ફોરેસ્ટ) નો વિસ્તાર છે. આમાંથી ૮૦% પાનખર જંગલો છે જ્યારે બાકીના સદાબહાર જંગલો છે. આ જંગલ વિસ્તાર મુખ્યત્વે નીલાંબુર ઉપજિલ્લા (તાલુકા) માં કેન્દ્રિત છે, જે વાયનાડના પહાડી જિલ્લા, પશ્ચિમ ઘાટ અને તમિલનાડુના પહાડી વિસ્તારો (નીલગિરી) સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે.

નીલાંબુર જંગલ વિસ્તારમાં સાગ, સીસમ (રોઝવુડ) અને મહાગોની જેવા વૃક્ષો જોવા મળે છે. જંગલમાં વાંસની ટેકરીઓ વ્યાપક પ્રમાણમાં આવેલી છે. જિલ્લામાં આવેલું કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્ય રાજ્યનું સૌથી મોટું વન્યજીવ અભયારણ્ય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/karimpuzha-sanctuary-comes-into-being/article31984618.ece |website=The Hindu |title=The Karimpuzha Wildlife Sanctuary |access-date=5 July 2020 |date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://touristinindia.com/new-amarambalam-wildlife-sanctuary/ |website=touristinindia.com |title=The largest wildlife sanctuary of Kerala |date=19 February 2018 |access-date=5 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ન્યૂ અમરમ્બલમ આરક્ષિત જંગલ, જે કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યનો જ એક ભાગ છે, તે વિવિધ પ્રકારની પ્રાણીસૃષ્ટિ ધરાવે છે. જંગલોમાં હાથી, હરણ, વાઘ, વાંદરા, રીંછ, ભૂંડ, સસલા, પક્ષીઓ અને સરીસૃપો સહિતના વિવિધ પ્રાણીઓ જોવા મળે છે. અહીંથી મધ, ઔષધીય વનસ્પતિઓ અને મસાલા જેવી જંગલ પેદાશો પણ એકત્રિત કરવામાં આવે છે. નીલાંબુર ખીણમાં નેડુમકાયમ વર્ષા જંગલ પણ આવેલું છે.

આ જંગલોનું રક્ષણ બે વિભાગો દ્વારા કરવામાં આવે છે - નીલાંબુર ઉત્તર અને નીલાંબુર દક્ષિણ. કેરળ ફોરેસ્ટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (KFRI) નું એક ઉપકેન્દ્ર પણ નીલાંબુર ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના તટીય અને આંતરદેશિય (ઈનલેન્ડ) વિસ્તારોમાં જોવા મળતી માછલીઓની મુખ્ય જાતોમાં ઝીંગા (Prawn), ઓઇલ સરડીન, સિલ્વર બેલી, શાર્ક, કેટફિશ, મેકરેલ (બંગડા), સ્કેટ, ચેમ્બા, સોલ ફિશ, સીર ફિશ (સુરમાઈ) અને રિબનફિશનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુર સાગ એ પોતાની ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) મેળવનારી દેશની પ્રથમ જંગલ પેદાશ છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=First for forest produce, GI tag for Nilambur teak|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/first-for-forest-produce-gi-tag-for-nilambur-teak/articleshow/62320961.cms|last=T Ramavarman|date=1 January 2018|access-date=30 October 2020|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; તિરુરમાં મળી આવતા પાનનો એક પ્રકાર તિરુર વેટ્ટિલા પણ ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tirur-vettila-obtains-gi-tag/article29214761.ece |website=The Hindu |title=Tirur Vettila gets GI tag |date=21 August 2019 |access-date=19 April 2020 |last1=Muringatheri |first1=Mini }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના તટીય વિસ્તારમાં આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લગભગ ૫૦ એકરમાં ફેલાયેલું મેન્ગ્રોવનું જંગલ આવેલું છે. અન્ય તટીય વિસ્તારોમાં પણ મેન્ગ્રોવ વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.

કડાલુંડી પક્ષી અભયારણ્ય આ જિલ્લાની વલ્લીક્કુન્નૂ ગ્રામ પંચાયતમાં આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Flora and fauna of Malappuram |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=24 November 2019 |website=malappuram.nic.in }}&lt;/ref&gt; કડાલુંડી-વલ્લીક્કુન્નૂ કમ્યુનિટી રિઝર્વ એ કેરળનું પ્રથમ કમ્યુનિટી રિઝર્વ છે, જેને હવે ઇકો-ટૂરિઝમ કેન્દ્ર તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.&lt;ref name=&quot;Vallikkunnu&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=onmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ૨૦૧૦માં પુરાથુર ખાતે આવેલા પદિંજરેકારા મુખત્રિકોણ પ્રદેશ (એસ્ટ્યુઅરી - નદીમુખ) માં પક્ષી અભયારણ્ય બનાવવાની દરખાસ્ત મૂકવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sudhi |first1=K. S. |title=Birds get 12 more havens in State |url=https://www.thehindu.com/news/national/Birds-get-12-more-havens-in-State/article16567247.ece/ |access-date=7 April 2021 |work=The Hindu |date=15 March 2010}}&lt;/ref&gt; તિરુનાવાયા તેના કમળના ખેતરો માટે જાણીતું છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Lotus fields of Tirunavaya|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/03/lotus-farming-muslim-kerala-hindu.html|last=Anupama Mili|date=4 September 2018|access-date=26 July 2020|work=Malayala Manorama}}&lt;/ref&gt;

== સંસ્કૃતિ ==
[[File:Thunchan Smarakam1.jpg|thumb|કોન્ડોટી ખાતે મહા કવિ મોયિનકુટ્ટી વૈદ્યર સ્મારક]]
[[File:Vaidyar.JPG|left|thumb|થુનચાથ્થુ એઝુથાચનની યાદમાં તિરુર ખાતે થુંચન સ્મારકમ]]

મલયાલમ મૂળાક્ષરો સૌપ્રથમ તિરુરમાં જન્મેલા અને આધુનિક મલયાલમ ભાષાના પિતા તરીકે જાણીતા થુનચથ એઝુથાચન દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; તિરુર મલયાલમ સંશોધન કેન્દ્રનું મુખ્ય મથક છે. મપિલા પટ્ટુના સૌથી પ્રસિદ્ધ કવિ મોઇનકુટ્ટી વૈદ્યરનો જન્મ કોન્ડોટ્ટીમાં થયો હતો. તેઓ મપિલા ગીતોના મહાકવિઓ પૈકીના એક તરીકે ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;


થુનચથ એઝુથાચન અને મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર ઉપરાંત અચ્યુત પિશારડી, આલમકોડ લીલાક્રિષ્નન, એડસ્સેરી ગોવિંદન નાયર, કે. પી. રામાનુન્ની, કુટ્ટીક્રિષ્ના મરાર, કુટ્ટીપ્પુરમ કેશવન નાયર, મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, એન. દામોદરન, નંદનાર, પૂંથાનમ નંબુદિરી, પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર, ઉરૂબ, વી. સી. બાલક્રિષ્ન પાનિકર, વલ્લથોલ ગોપાલ મેનન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન જેવા મલયાલમ ભાષાના પ્રખ્યાત લેખકો આ જિલ્લાના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એમ. ગોવિંદન, એમ. ટી. વાસુદેવન નાયર અને અક્કીથમ અચ્યુતન નંબુદિરી એ પોન્નાની ખાતે સ્થિત 'પોન્નાની કલારી' સાથે જોડાયેલા લેખકો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત નલપટ નારાયણ મેનન, બાલમણિ અમ્મા, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને કમલા સુરેય્યા પણ તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકાના વતની હતા.

જિલ્લાનો પુલામન્થોલે વિસ્તાર ઐતિહાસિક રીતે પુલામન્થોલે મુસ પરિવાર સાથે જોડાયેલો છે, જે કેરળમાં આયુર્વેદની પરંપરાગત પદ્ધતિ સાથે સંકળાયેલા અષ્ટવૈદ્ય વંશમાંથી આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/districts/malappuram/ |title=District of Malappuram |website=Kerala Tourism}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ રાજ્યમાં માપ્પિલા પાટ્ટુ સાહિત્યનું મુખ્ય કેન્દ્ર પણ હતું.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર અને પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર ઉપરાંત કુલાંગરા વીટ્ટિલ મોઇદુ મુસલિયાર (જેઓ ચક્કીરી શુજાયી તરીકે જાણીતા છે), ચક્કીરી મોઇદીનકુટ્ટી, મનક્કારાકથ કુન્હીકોયા, નલ્લાલમ બીરાન, કે. કે. મુહમ્મદ અબ્દુલ કરીમ, બાલક્રિષ્નન વલ્લીક્કુન્નૂ, પુંનાયુરકુલમ બાપુ, વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી વગેરે જેવા અનેક માપ્પિલા પાટ્ટુ કવિઓએ મલપ્પુરમને પોતાની કર્મભૂમિ તરીકે પસંદ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Tirur, Kerala.jpg|left|thumbnail|તિરુર નજીકનો ગ્રામ્ય વિસ્તાર]]

કેરળની શાસ્ત્રીય કલા સ્વરૂપ કથકલી અને આયુર્વેદમાં પણ જિલ્લાએ પોતાનું નોંધપાત્ર પ્રદાન આપ્યું છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; કોટ્ટક્કલ ખાતે વૈદ્યરત્નમ પી. એસ. વારિયર દ્વારા સ્થાપિત 'કોટ્ટક્કલ નાટ્ય સંગમ'માંથી આવતા કોટ્ટક્કલ ચંદ્રશેખરન, કોટ્ટક્કલ શિવરામન અને કોટ્ટક્કલ મધુ પ્રખ્યાત કથકલી કલાકારો છે. વર્તમાન તિરુરંગાડી, તિરુર અને પોન્નાની તાલુકાના કેટલાક ભાગો પર શાસન ધરાવતા વેટ્ટથુનાડના શાસકો કળા અને શિક્ષણના જાણીતા સંરક્ષકો હતા. વેટ્ટથુનાડના એક રાજાએ (શાસનકાળ: ૧૬૩૦-૧૬૪૦) કથકલી નૃત્ય શૈલીમાં નવા પ્રયોગો અને સુધારા કર્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે, જે &quot;વેટ્ટથુ પરંપરા&quot; તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા.&lt;ref&gt;Menon, A Sreedhara. ''A Survey of Kerala History.''  Kottayam: DC Books, 2007. Print&lt;/ref&gt; થુનચથ એઝુથાચન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન પણ વેટ્ટથુનાડના જ વતની હતા. વલ્લથોલ નારાયણ મેનનને ચેરુથુરુથી ખાતે 'કેરળ કલામંડલમ'ની સ્થાપના કરીને આધુનિક સમયમાં કથકલીનો પુનરુદ્ધાર કરનાર પણ ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

કથકલીના મુખ્ય પ્રશિક્ષક વાઝેનકાડા કંચુ નાયર અને સૌથી લોકપ્રિય કથકલી ગાયકો પૈકીના સંકરન એમ્બ્રાન્થિરી અને તિરુર નમ્બિસન પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આધુનિક કેરળમાં 'મોહિનીઅટ્ટમ' નૃત્યના પુનરુદ્ધારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવનાર કલામંડલમ કલ્યાણીકુટ્ટી અમ્મા જિલ્લાના તિરુનાવાયાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના [[મૃણાલિની સારાભાઈ]] તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકામાંથી આવતા હતા. કોટ્ટક્કલ ખાતે આવેલી આર્ય વૈદ્ય શાળા એ વિશ્વના સૌથી મોટા આયુર્વેદિક ઔષધીય નેટવર્કોમાંનું એક છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પ્રથમ જાણીતા કેરળના ઇતિહાસકાર ઝૈનુદ્દીન મખ્દૂમ દ્વિતીય પણ આ જ જિલ્લાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Kottakkal Bypass.jpg|thumbnail|કોટ્ટક્કલ, પ્રખ્યાત આર્ય વૈદ્ય શાળાનું કેન્દ્ર]]

કેરળ વર્મા વલિયા કોયી થમ્પુરાન ('કેરળ કાલિદાસન'), રાજા રાજા વર્મા ('કેરળ પાણિની') અને પ્રખ્યાત ચિત્રકાર [[રાજા રવિ વર્મા]] પરપ્પનાડ રાજપરિવારની વિવિધ શાખાઓમાંથી આવે છે, જેઓ પાછળથી પરપ્પનંગાડીથી હરિપાદ, ચંગનાસ્સેરી, માવેલીક્કારા અને કિલીમાનુર સ્થળાંતરિત થયા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Visakham thirunal.|date=2012|publisher=Duc|isbn=978-613-9-12064-2|location=[Place of publication not identified]|oclc=940373421}}&lt;/ref&gt; કેટલાક વિદ્વાનોના મતે, વેલુ થમ્પી દળવાના પૂર્વજો પણ પરપ્પનંગાડી નજીક આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના વતની હતા. &quot;ધ હિન્દુ&quot; દૈનિકના મુખ્ય સંપાદક (૧૮૯૮ થી ૧૯૦૫) અને &quot;ધ ઇન્ડિયન પેટ્રિઅટ&quot; ના સ્થાપક મુખ્ય સંપાદક દીવાન બહાદુર સી. કરુણાકર મેનન (૧૮૬૩–૧૯૨૨) પણ પરપ્પનંગાડીના જ હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/somemadrasleader00allauoft|title=Some Madras Leaders|date=1922|publisher=Allahabad Printed at Standard Press}}&lt;/ref&gt;

ઓ. ચંદુ મેનન જ્યારે પરપ્પનંગાડી મુનસિફ કોર્ટમાં જજ તરીકે ફરજ બજાવતા હતા, ત્યારે તેમણે તેમની નવલકથાઓ 'ઇન્દુલેખા' અને 'શારદા' લખી હતી. 'ઇન્દુલેખા' એ મલયાલમ ભાષામાં લખાયેલી પ્રથમ મુખ્ય નવલકથા પણ છે. 'માતૃભૂમિ' દૈનિકના સ્થાપક કે. માધવન નાયર મલપ્પુરમના વતની છે. પોન્નાની વિસ્તાર એ 'કેરળ ગાંધી' તરીકે જાણીતા કે. કેલપ્પન, એ. વી. કુટ્ટીમાલુ અમ્મા, મોહમ્મદ અબ્દુર રહેમાન અને અન્ય કેટલાક સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓની કાર્યભૂમિ હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પોન્નાની તાલુકાના અન્ય સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓમાં લક્ષ્મી સહગલ, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને અમ્મુ સ્વામીનાથનનો સમાવેશ થાય છે. મહાત્મા ગાંધી, જવાહરલાલ નેહરુ અને લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીના અસ્થિઓ કેરળમાં ભરતપુઝા નદીના કિનારે આવેલા તિરુનાવાયા ખાતે વિસર્જિત કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;askh&quot;&gt;{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=A Survey of Kerala History |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=9788126415786 |edition=2007 |url=https://dcbookstore.com/books/a-survey-of-kerala-history |access-date=26 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મહાત્મા ગાંધીની આત્મકથાનો મલયાલમમાં અનુવાદ કરનાર કે. માધવનાર પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.

પ્રાચીન કાળથી જ વિદેશી દેશો સાથે પોન્નાનીના વ્યાપારી સંબંધોએ સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનનો માર્ગ મોકળો કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ માર્ગે જ પારસી-અરબી કળા સ્વરૂપો અને ઉત્તર ભારતીય સંસ્કૃતિ પોન્નાની સુધી પહોંચી હતી. ભાષા પર પણ તેની સ્પષ્ટ અસર જોવા મળી હતી, જેના પરિણામે અરબી-મલયાલમ જેવી મિશ્ર ભાષાનો જન્મ થયો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ મિશ્ર ભાષામાં અનેક કવિતાઓ પણ લખવામાં આવી છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનના ભાગરૂપે અહીં આવેલા હિન્દુસ્તાની સંગીતના કવ્વાલી અને ગઝલ આજે પણ પોન્નાનીમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય છે અને સમૃદ્ધ થઈ રહ્યા છે. ઈ. કે. અબૂબકર, માઈન અને ખલીલ ભાઈ (ખલીલ રહમાન) પોન્નાનીના કેટલાક પ્રખ્યાત કવ્વાલી ગાયકો છે.

[[File:Nila Nadhi.jpg|left|thumbnail|થિરુનાવયા, મધ્યયુગીન મામંકમ ઉત્સવની બેઠક]]

અથવાનાડ એ આઝવંચેરી થમ્પ્રાક્કલ નું મુખ્ય મથક હતું, જેમને કેરળના નંબુદિરી બ્રાહ્મણોના સર્વોચ્ચ ધાર્મિક વડા માનવામાં આવતા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પલક્કડના રાજાઓનું મૂળ મુખ્ય મથક પણ અથવાનાડ ખાતે જ હતું.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; તિરુર, પેરિન્થલમન્ના અને પોન્નાની તાલુકાઓમાં અનેક ખાનદાન અને પ્રભાવશાળી 'નંબુદિરી મના' (પરંપરાગત બ્રાહ્મણ ગૃહો) આવેલા છે. મધ્યયુગીન 'મામંકમ ઉત્સવ' નું મુખ્ય મથક તિરુનાવાયા પણ આ જ જિલ્લામાં આવેલું છે. કોચિન સામ્રાજ્યનું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'પેરુમ્બડપ્પુ' અને કાલિકટના ઝામોરિન નું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'નેડિયિરુપ્પુ' પણ આ જિલ્લામાં જ આવેલા છે.

કુંહાલી મરક્કારને પોન્નાની, તાનુર અને પરપ્પનંગાડીના બંદર શહેરો સાથે ઘનિષ્ઠ સંબંધો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ૧૬મી સદીમાં જ્યારે કોચિન મલબાર કિનારે એક અગ્રણી સત્તા બન્યું, ત્યારે કોચિન સામ્રાજ્યના કેટલાક રાજાઓને સામાન્ય રીતે તાનુર સામ્રાજ્યના રાજપરિવારમાંથી દત્તક લેવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; ત્રાવણકોરની રાણીઓના મોટાભાગના રાજપુરુષો (જીવનસાથીઓ) ની પસંદગી સામાન્ય રીતે પરપ્પનાડ રાજપરિવારમાંથી જ કરવામાં આવતી હતી. કેરળના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી ઈ. એમ. એસ. નંબુદિરીપાદ આ જિલ્લાના પેરિન્થલમન્નાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મધ્યયુગીન વલ્લુવાનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોની બેઠકો એવા અંગડીપુરમ અને મનકાડા, પેરિન્થલમન્નાની બિલકુલ નજીક આવેલા છે.

મધ્યયુગીન સમયગાળા દરમિયાન, આ જિલ્લો વૈદિક તેમજ ઇસ્લામિક અભ્યાસનું મુખ્ય કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એવું માનવામાં આવે છે કે મલિક દીનારે પોન્નાનીના બંદર શહેરની મુલાકાત લીધી હતી.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; પોન્નાની સ્થિત વલિયા જુમા મસ્જિદ મધ્યયુગ દરમિયાન એશિયામાં ઇસ્લામિક અભ્યાસના સૌથી મોટા કેન્દ્રોમાંનું એક હતું. 'કેરળ સ્કૂલ ઓફ એસ્ટ્રોનોમી એન્ડ મેથેમેટિક્સ' (કેરળ ખગોળશાસ્ત્ર અને ગણિત પરંપરા) ના મુખ્ય સભ્યો એવા પરમેશ્વર, નીલકંઠ સોમયાજી, જ્યેષ્ઠદેવ, અચ્યુત પિશારડી અને મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી તિરુર વિસ્તારના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; અરબી મલયાલમ લિપિ, જે 'પોન્નાની લિપિ' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તેનો જન્મ ૧૬મી સદીના ઉત્તરાર્ધ અને ૧૭મી સદીની શરૂઆતમાં થયો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ લિપિનો છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓ/સદીઓ દરમિયાન જિલ્લામાં વ્યાપક પ્રમાણમાં ઉપયોગ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

આ જિલ્લાના પ્રખ્યાત નાટકકારો અને કલાકારોમાં કે. ટી. મોહમ્મદ, નીલાંબુર બાલન, નીલાંબુર આઇશા, આદિલ ઇબ્રાહિમ, અનીશ જી. મેનન, અપર્ણા નાયર, બેબી અનિકા, ધનિશ કાર્તિક, હેમંત મેનન, રશિન રહમાન, રવિ વલ્લથોલ, સંગીતા માધવન નાયર, શ્વેતા મેનન, સૂરજ તેલક્કડ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. મલયાલમ ફિલ્મ ઉદ્યોગના બે જાણીતા અભિનેતાઓ અને પાર્શ્વ ગાયક - પૃથ્વીરાજ સુકુમારન અને ઇન્દ્રજીત સુકુમારનના પિતા સુકુમારન પણ આ જ જિલ્લાના વતની હતા.

કૃષ્ણચંદ્રન, પાર્વતી જયદેવન, શહબાઝ અમાન, સિતારા કૃષ્ણકુમાર, સુદીપ પાલાનાડ અને ઉન્ની મેનન જેવા પ્લેબેક સિંગર્સ (પાર્શ્વ ગાયકો) પણ આ જિલ્લામાંથી આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત જિલ્લાએ અનેક જાણીતા ફિલ્મ ઉત્પાદકો, ગીતકારો, સિનેમેટોગ્રાફર્સ અને દિગ્દર્શકો પણ આપ્યા છે; જેમાં આર્યદન શૌકત, દીપુ પ્રદીપ, હરિ નાયર, ઇકબાલ કુટ્ટીપ્પુરમ, મનકાડા રવિ વર્મા, મુહમ્મદ મુસ્તફા, મુહસિન પરારી, રાજીવ નાયર, સલામ બાપ્પુ, શાનવાસ કે. બાવાકુટ્ટી, શાનવાસ નારાણીપ્પુઝા, ટી. એ. રઝાક, ટી. એ. શાહિદ, વિનય ગોવિંદ અને ઝકરિયા મોહમ્મદનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

જિલ્લાના સૌથી નોંધપાત્ર ચિત્રકારોમાં આર્ટિસ્ટ નંબૂથિરી, કે. સી. એસ. પાનિકર અને ટી. કે. પદ્મિની મુખ્ય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; અન્ય એક ચિત્રકાર અક્કીથમ નારાયણન કુમારનેલ્લુરના વતની હતા. કેરળના સૌથી જાણીતા ઇતિહાસકારોમાંના એક એમ. જી. એસ. નારાયણન પણ અહીંથી જ આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; જિલ્લાના સામાજિક સુધારકોમાં વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી (૧૭૫૭–૧૮૫૨), ચલીલકથ કુન્હહમદ હાજી, ઈ. મોઈદુ મૌલવી અને સૈયદ સનાઉલ્લાહ મક્તિ તંગલ (૧૮૪૭–૧૯૧૨) નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}</text>
      <sha1>1hni8hwb02ybqod8zn09fqrt2v65jxa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903514</id>
      <parentid>903512</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T16:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* વહીવટ */</comment>
      <origin>903514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99319" sha1="mkabafbwpv45shqg2exzhpwy1vvdqo6" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = મલપ્પુરમ જિલ્લો
| other_name = 
| settlement_type = જિલ્લો
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
 | photo2a      = Near Cherumb eco village.jpg
 | photo2b      = Kerala Houseboat (191490747).jpeg
 | photo3a      = Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg
 | photo3b      = Nilambur teak forest 3740.JPG
 | photo4a      = Chamravattam bridge kerala.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt;મંજેરી ટાઉન, પોન્નાની ખાતે બિયમ બેકવોટર તળાવ, નિલાંબુર ખાતે કોનોલીનો પ્લોટ, ચમરવટ્ટોમ રેગ્યુલેટર-કમ-બ્રિજ, વલ્લીકુન્નુ ખાતે કાદલુન્ડી નદીનું નદીમુખ, કારુવરકુંડુ
}}
| nickname = 
| image_map = India Kerala Malappuram district.svg
| mapframe = yes
| mapframe-point = none
| map_caption = '''[[કેરળ]]માં સ્થાન'''
| pushpin_map = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|11.03|N|76.05|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = ભારત
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = 
| established_title = જિલ્લાની રચના
| subdivision_type2 = 
| subdivision_name2 = 
| established_date = {{start date and age|df=yes|1969|06|16}}
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = મલપ્પુરમ
| founder = કેરળ સરકાર
| parts_type = રેવેન્યુ વિભાગ
| parts_style = para
| p1 = {{collapsible list|title=તાલુકા (૭)|
* એરનાડ
* કોંડોટ્ટી
* નિલંબુર
* પેરિંથલમન્ના
* પોન્નાની
* તિરુર
* તિરૂરંગાડી|}}
| government_type = જિલ્લા વહીવટ
| governing_body = 
| leader_title = જિલ્લા પ્રભારી મંત્રી
| leader_name = પી.કે.બશીર
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = ડૉ. વિનય ગોયલ (આઈએએસ)
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 3,554
| area_rank = ત્રીજો
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| elevation_max_m = ૨૫૯૪
| elevation_max_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt; મુકુર્થી
| elevation_min_m = 
| elevation_min_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt;
| population_total = ૪,૪૯૪,૯૯૮&lt;ref name=&quot;mlpdemo_2018&quot;&gt;{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=29 October 2020|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127040140/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = ૨૦૧૮
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = ૧૨૬૫
| population_rank = પ્રથમ
| population_demonym = 
| population_urban = ૪૪.૧૮ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| population_metro = ૧૭૨૯૫૨૨&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_title1 = {{nobold|લિંગ ગુણોત્તર (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info1 = ૧૦૯૮ [[female|♀]]/૧૦૦૦[[male|♂]]&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658/download/2280/DH_2011_3205_PART_A_DCHB_MALAPPURAM.pdf |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt;
| leader_name2 = ચૈત્રા ટેરેસા જોન આઈપીએસ
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| demographics1_title2 = {{nobold|સાક્ષરતા (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info2 = ૯૩.૫૭ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = {{nobold|[[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]}}
| registration_plate = '''KL-10''' [[મલપ્પુરમ]], &lt;br/&gt; '''KL-53''' પેરિંથલમન્ના, &lt;br/&gt; '''KL-54''' પોન્નાની, &lt;br/&gt; '''KL-55''' તિરુર,&lt;br/&gt; '''KL-65''' તિરુરંગાડી, &lt;br/&gt; '''KL-71''' નિલંબુર, &lt;br/&gt; '''KL-84''' કોંડોટ્ટી
| website = {{URL|malappuram.nic.in}}
| footnotes = 
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૪૯&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=niti.gov.in|access-date=25 May 2021|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525135510/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}} ·
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(2005)}}
| parts = {{unbulleted list|પેરિન્થલમન્ના|તિરુર|}}
}}

'''મલપ્પુરમ જિલ્લો''' અથવા માલાપુરમ જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://malappuram.nic.in/en/about-district/ |title=About Malappuram {{!}} Welcome to Malappuram {{!}} India |language=en-US |access-date=2026-08-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://malappuramdistrictpanchayath.kerala.gov.in/home/aboutMalappuram.htm |title=Malappuram District Panchayat |website=malappuramdistrictpanchayath.kerala.gov.in |access-date=2026-08-08}}&lt;/ref&gt; જે ૭૦ કિલોમીટર (૪૩ માઇલ) લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવે છે. કેરળનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો આ જિલ્લો રાજ્યની કુલ વસ્તીના લગભગ ૧૩% લોકોનું ઘર છે. ૧૬ જૂન ૧૯૬૯ના રોજ રચાયેલો આ જિલ્લો આશરે ૩,૫૫૪ ચોરસ કિલોમીટર (૧,૩૭૨ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ કેરળનો ત્રીજો સૌથી મોટો જિલ્લો છે. તે એક તરફ [[પશ્ચિમ ઘાટ]] અને બીજી તરફ અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે. આ જિલ્લાને સાત તાલુકાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે: એરનાડ, કોંડોટ્ટી, નિલંબુર, પેરિંથલમન્ના, પોન્નાની, તિરુર અને તિરૂરંગાડી. મલપ્પુરમ જિલ્લાનું મુખ્યાલય [[મલપ્પુરમ]] નગર ખાતે આવેલું છે. 

અહીં મલયાલમ સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકાના પ્રારંભિક ગલ્ફ બૂમ (તેલ સમૃદ્ધિ) દરમિયાન આ જિલ્લામાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોએ ખાસ કરીને ફારસી અખાતના અરબ દેશોમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું. આથી, આ જિલ્લાનું અર્થતંત્ર મોટાપાયે પ્રવાસી મલયાલી સમુદાય દ્વારા મોકલવામાં આવતા નાણાં (રેમિટન્સ) પર નોંધપાત્ર રીતે નિર્ભર છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Radhakrishnan|first=S. Anil|date=14 December 2019|title=Engaging Kerala's non-resident diaspora|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/engaging-the-diaspora/article30307914.ece|access-date=9 September 2020|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઈ-સાક્ષર (e-literate) તેમજ પ્રથમ સાયબર-સાક્ષર જિલ્લો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Log-on-to-Indias-first-e-district/articleshow/818786.cms |website=The Times of India |title=The first E-literate district of India |date=18 August 2004 |access-date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/malappuram-set-to-become-first-cyber-literate-district/article24352909.ece |website=The Hindu |title=Malappuram set to become first cyber literate district |date=6 July 2018 |access-date=3 July 2020 |last1=Naha |first1=Abdul Latheef }}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લામાં ચાર મુખ્ય નદીઓ આવેલી છે: ભારથપ્પુઝા, ચાલિયાર, કડલુંડીપ્પુઝા અને તિરુર પુઝા, જેમાંથી પ્રથમ ત્રણ નદીઓ કેરળની પાંચ સૌથી લાંબી નદીઓમાં પણ સ્થાન ધરાવે છે.

મલપ્પુરમ મહાનગર ક્ષેત્ર એ કોચી, કાલિકટ અને થ્રિસુર શહેરી વિસ્તારો પછી કેરળનું ચોથું સૌથી મોટું શહેરી સમૂહ છે અને ૧.૭ મિલિયન (૧૭ લાખ) ની કુલ વસ્તી સાથે ભારતમાં ૨૫મા ક્રમે આવે છે. ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, જિલ્લાની ૪૪.૨% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં વસે છે.&lt;ref name=&quot;census 2011&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/kerala/Chapter_IV.pdf |website=censusindia.gov.in |title=The Malappuram Urban Agglomeration |access-date=25 June 2020 }}&lt;/ref&gt; 'યુનિવર્સિટી ઓફ કાલિકટ' સહિત રાજ્યની ૪ યુનિવર્સિટીઓ ધરાવતું મલપ્પુરમ કેરળમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે. આ જિલ્લામાં ૨ મહેસૂલી વિભાગ, ૭ તાલુકા, ૧૨ નગરપાલિકા (મ્યુનિસિપાલિટી), ૧૫ બ્લોક, ૯૪ ગ્રામ પંચાયત અને ૧૬ કેરળ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=India – Census of India 2011 – Kerala – Series 33 – Part XII A – District Census Handbook, Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658 |access-date=2023-05-05 |website=censusindia.gov.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2020-01-09 |title=Kerala: Malappuram tops list of world's fastest-growing urban areas |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/malappuram-tops-list-of-worlds-fastest-growing-urban-areas/articleshow/73163346.cms |access-date=2023-05-05 |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Census Bureau of India |date=2011 |title=Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Town (With Ward), 2011. |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42560/download/46186/2011-IndiaStateDistSbDistTwnWrd-0000.xlsx |journal=Census of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Town (With Ward),  Census 2011. ''Census of India 2011'' https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42560/download/46186/2011-IndiaStateDistSbDistTwnWrd-0000.xlsx&lt;/ref&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન, મલપ્પુરમ વિદેશી અને ભારતીય સૈન્ય ટુકડીઓનું મુખ્યાલય બન્યું હતું. પાછળથી તે 'મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ' (M.S.P) નું વડું મથક બન્યું, જે અગાઉ ૧૮૮૫માં રચાયેલા 'મલપ્પુરમ સ્પેશિયલ ફોર્સ' તરીકે ઓળખાતું હતું.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=C.A. |first1=Innes |title=Madras District Gazetteers: Malabar and Anjengo |date=1908 |publisher=Government Press, Madras |page=371 |url=https://books.google.com/books?id=w806vgAACAAJ |access-date=30 September 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;&gt;{{Cite news|title=അമ്പതിന്റെ നിറവില്‍ മലപ്പുറം; മലപ്പുറത്തിന്റെ മാനവിക മഹാപൈതൃകം| trans-title = Malappuram at the turn of the century; Malappuram's great human heritage |url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/alamkode-leelakrishnan-writes-about-malappuram-1.3880292|last=Leelakrishnan|first=Alamkode|date=17 June 2019|access-date=21 February 2021|work=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt; આ બળ રાજ્યમાં સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલીયન છે. વિશ્વનું સૌથી જૂનું સાગનું વાવેતર નિલંબુર ખાતે આવેલી ચાલિયાર ખીણમાં આવેલું છે. રાજ્યની સૌથી જૂની રેલ્વે લાઇન ૧૮૬૧માં તિરૂરથી ચાલિયમ સુધી નાખવામાં આવી હતી, જે તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને વલ્લીકુન્નુમાંથી પસાર થતી હતી.&lt;ref name=&quot;mpm&quot;&gt;{{Cite news|title=ആ ചൂളംവിളി പിന്നെയും പിന്നെയും...|trans-title=That whistle again and again...|url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/kerala-first-railway-line-tirur-to-beypore-1.3880175|date=17 June 2019|access-date=19 December 2020|work=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt; રાજ્યની બીજી રેલ્વે લાઇન પણ તે જ વર્ષે તિરૂરથી તિરુનાવાયા થઈને કુટ્ટીપ્પુરમ સુધી નાખવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;&gt;{{Cite book|title='Kerala Charitram|last=Shreedhara Menon|first=A|publisher=DC Books|year=2007|isbn=9788126415885|location=Kottayam|page=200|url=https://keralabookstore.com/book/keralacharithram/11148/|access-date=22 April 2020}}&lt;/ref&gt; સંસ્થાનવાદી યુગમાં નાખવામાં આવેલી નિલંબુર-શોરાનુર લાઇન ભારતના સૌથી ટૂંકા અને ચિત્રમય (સુંદર) શોર્ટ ગેજ રેલ્વે માર્ગોમાંથી એક છે.

== નામકરણ અને વ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Valamangalam Pulpetta (386717435).jpg|thumbnail|જિલ્લામાં એક લાક્ષણિક ડુંગરાળ ભૂપ્રદેશ (પુલપટ્ટા નજીક)]]
[[File:Chaliyar Edavanna (251932360).jpg|thumbnail|એડવન્ના તરફ ચાલિયાર ટેકરીઓ]]

'મલપ્પુરમ' શબ્દનો મલયાલમ ભાષામાં અર્થ &quot;ટેકરીની ઉપર&quot; (Over the hill) થાય છે, જે આ જિલ્લાના વહીવટી મુખ્યાલય મલપ્પુરમની ભૌગોલિક સ્થિતિ પરથી ઉતરી આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|title=Malappuram, The Hill Top Town|date=30 June 2014|website=nativeplanet.com|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002725/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|title=Cultural counterpoint|date=24 March 2013|website=The Financial Express|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002847/https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; જિલ્લાનો મધ્યભાગ [[પશ્ચિમ ઘાટ]]થી દૂર આવેલી અસંખ્ય નાની-મોટી ટેકરીઓ જેવી કે, અરિમ્બ્રા ટેકરીઓ, અમ્મિનીક્કાડન ટેકરીઓ, ઓરાકમ ટેકરી, ચેરિયમ ટેકરીઓ, પંડાલુર ટેકરીઓ અને ચેક્કુન્નુ ટેકરીઓથી ઘેરાયેલો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|title=Hilly areas of Malappuram|date=7 May 2018|access-date=11 October 2020|website=Native Planet|last=Akash Singh|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017165621/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; નાળિયેરના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા રેતાળ દરિયાકાંઠાના મેદાનો આ સામાન્ય પહાડી ભૂપ્રદેશથી અલગ પડે છે.

== ભૂગોળ ==
[[File:Cherumb eco tourism village, Karuvarakundu India (3).JPG|left|thumb|alt=કરુવારકકુંડુનો પહાડી વિસ્તાર]]
[[File:Puthuponnani (2).JPG|thumb|alt=A beach|પુથુપોન્નાની મુનામ્બમ બીચ]]

ઉત્તર-પશ્ચિમમાં કોઝિકોડ જિલ્લો, ઉત્તર-પૂર્વમાં વાયનાડ જિલ્લો, પૂર્વમાં નીલગિરીની ટેકરીઓ, દક્ષિણ-પૂર્વમાં પાલક્કાડ જિલ્લો, દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં ત્રિશૂર જિલ્લો અને પશ્ચિમમાં અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલા મલપ્પુરમનું કુલ ભૌગોલિક ક્ષેત્રફળ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી છે, જે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ રાજ્યમાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે. આ જિલ્લો રાજ્યના કુલ વિસ્તારનો ૯.૧૫ % હિસ્સો ધરાવે છે. ભૌગોલિક નકશા પર આ જિલ્લો ૭૫°E – ૭૭°E રેખાંશ અને ૧૦°N – ૧૨°N અક્ષાંશ વચ્ચે આવેલો છે.

કેરળના અન્ય ભાગોની જેમ, મલપ્પુરમમાં પણ પશ્ચિમે અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર (નીચાણવાળો પ્રદેશ), મધ્યમાં મધ્યભૂમિ (મિડલેન્ડ) અને પૂર્વમાં પશ્ચિમ ઘાટથી ઘેરાયેલો પહાડી વિસ્તાર (હાઇલેન્ડ) આવેલો છે. કેરળના અન્ય જિલ્લાઓથી વિપરીત, મલપ્પુરમના મધ્યભૂમિ વિસ્તારમાં પણ વ્યાપકપણે પહાડી વિસ્તારો જોવા મળે છે.

નિલંબુર તાલુકા અને ઉટી તાલુકાની સરહદ પર આવેલું ૨,૫૫૪ મીટર ઊંચું 'મુકુરથી' શિખર મલપ્પુરમ જિલ્લાનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે. તે દક્ષિણ ભારતનું પાંચમું સૌથી ઊંચું શિખર છે, તેમજ અનામુડી (૨,૬૯૬ મીટર) અને મીસાપુલીમાલા (૨,૬૫૧ મીટર) પછી કેરળનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. ઇડુક્કી જિલ્લાની બહાર કેરળનું આ સૌથી ઊંચું શિખર પણ છે. મલપ્પુરમ-પાલક્કાડ-નીલગિરી જિલ્લા સરહદ નજીક આવેલું ૨,૩૮૩ મીટર ઊંચું 'અંગિન્ડા' શિખર બીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. મલપ્પુરમના નિલંબુર તાલુકા, વાયનાડ અને કોઝિકોડ જિલ્લાના થામારાસ્સેરી તાલુકા ત્રિ-ભેટા પર આવેલું ૨,૩૩૯ મીટર ઊંચું 'વાવુલ માલા' શિખર જિલ્લાનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે.

=== સરહદી તાલુકાઓ ===
* મલપ્પુરમ જિલ્લો ૫ જિલ્લાના નીચેના ૧૨ તાલુકાઓ સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે:
* વાયનાડ જિલ્લો: વાયથિરી તાલુકો
* કોઝિકોડ જિલ્લો: કોઝિકોડ અને થામારાસ્સેરી તાલુકા
* નીલગિરી જિલ્લો (તમિલનાડુ): પંડાલુર, ગુડાલુર, ઉટી અને કુંડાહ તાલુકા
* પલક્કડ જિલ્લો: પટ્ટાંબી, ઓટ્ટપાલમ અને મન્નરક્કાડ તાલુકા
* ત્રિશૂર જિલ્લો: ચાવક્કાડ અને કન્નમકુલમ તાલુકા

=== ભૂપ્રદેશ ===
ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, માટી, આબોહવા અને કુદરતી વનસ્પતિના આધારે, જિલ્લાને ૫ પેટા-સૂક્ષ્મ પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.:
* મલપ્પુરમ દરિયાકાંઠો
* ઉંચા-નીચા ખાડાટેકરાવાળા મેદાનો
* ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર
* નિલંબુરના જંગલવાળા પહાડો
* પેરિન્થલમન્નાના ઉંચા-નીચા ઉચ્ચપ્રદેશો

[[File:Chaliyar - Areekode Bridge.jpg|left|thumb|અરીકોડ ખાતે ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર]]
[[File:Map of Malappuram District (April 2021).svg|thumb|મલપ્પુરમ જિલ્લાનો નકશો]]

મલપ્પુરમ દરિયાકિનારો ઉત્તરમાં વલ્લીક્કુન્નૂથી લઈને દક્ષિણમાં પેરુમ્બડપ્પુ સુધીના મલપ્પુરમના સમગ્ર તટીય વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં કોઝિકોડ દરિયાકિનારા, પૂર્વમાં મલપ્પુરમના ઉબડખાબડ મેદાની વિસ્તાર, દક્ષિણમાં થ્રિસુર દરિયાકિનારા અને પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગર સાથે જોડાયેલી છે. આ પ્રદેશમાંથી ચાલીયાર, કડાલુંડી, ભરતપુઝા, તિરુરપુઝા જેવી મુખ્ય નદીઓ, નહેરો અને પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) વહે છે. આ તટીય વિસ્તાર નારિયેળના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે. તટીય મેદાન પશ્ચિમ તરફ ખૂબ જ ધીમો ઢાળ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;&gt;{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title=Physical divisions of Malappuram |pages=21–22 |access-date=18 April 2020}}&lt;/ref&gt; પોન્નાની, એડપ્પલ, તિરુર, વલંચેરી, કુટ્ટીપ્પુરમ, તાનુર, તિરુરંગાડી અને પરપ્પનંગાડી સહિતના મુખ્ય શહેરો આ પ્રદેશમાં આવેલા છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ તિરુર તાલુકાના કલ્પકંચેરી ગામમાં (૧૦૪ મીટર) આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

મલપ્પુરમનો ઉબડખાબડ મેદાની પ્રદેશ, જે દરિયાકિનારાને સમાંતર આવેલો છે, તે તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં નાડાપુરમ-માવૂરના ઉબડખાબડ મેદાનો, પૂર્વમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન અને પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો, દક્ષિણમાં પટ્ટાંબી ઉબડખાબડ મેદાન અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ દરિયાકિનારા સાથે સીમાઓ બનાવે છે. કન્નમંગલમ ખાતે આવેલી નેનમિની ટેકરી (૪૭૮ મીટર) આ પ્રદેશનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે અને ઉત્તર ભાગમાં આવેલું વાઝાયૂર (૯૫ મીટર) સૌથી નીચું સ્થળ છે. અહીં કેટલીક ટેકરીઓ અને ઢોળાવો જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

[[File:Chekkunnu.jpg|thumb|એડાવાના ખાતે ચેકુન્નુ ટેકરીઓ]]

ચાલિયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલંબુર જંગલી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઊંચાણવાળા પ્રદેશો અને પૂર્વમાં મલપ્પુરમ ઊંચાણવાળા મેદાનો દ્વારા બનાવે છે. તે ચાલિયારના મધ્ય ભાગમાં આવે છે અને અલગ ટેકરીઓના સ્વરૂપમાં ઉતાર-ચઢાવ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

ચાલીયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ મેદાન સાથે બનાવે છે. તે ચાલીયાર નદીના મધ્ય પ્રવાહ વિસ્તાર હેઠળ આવે છે અને અહીં છૂટાછવાયા ટેકરાઓ સ્વરૂપે ઉંચા-નીચા ઢોળાવો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, જેને સંસ્થાનવાદી (બ્રિટિશ) રેકોર્ડ્સમાં નીલાંબુર ખીણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે તેની સીમા ઉત્તરમાં કોઝિકોડ અને વાયનાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, પૂર્વમાં તમિલનાડુ, દક્ષિણમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ અને પશ્ચિમમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન સાથે બનાવે છે. તે પશ્ચિમ ઘાટનો એક ભાગ છે. અહીં સમુદ્ર સપાટીથી ૧૦૦૦ મીટરથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતા અનેક શિખરો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; આ પ્રદેશની સૌથી વધુ ઊંચાઈ મુકુરુથી (૨૫૯૪ મીટર) ખાતે છે, જે કેરળ અને તમિલનાડુની સરહદ પર કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યની પૂર્વમાં આવેલી છે. સૌથી નીચું સ્થળ મામ્પાડ (૧૧૫ મીટર) ખાતે આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; નીલાંબુરનો આ ટેકરીઓ વાળો જંગલ વિસ્તાર નીલગિરી બાયોસ્ફિયર રિઝર્વનો એક ભાગ છે.

પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો ઉત્તરમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન, પૂર્વમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પાલક્કાડ ઘાટ અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ ઉબડખાબડ મેદાન સાથે સરહદ ધરાવે છે. અહીં ઘણી નાની છૂટીછવાયી ટેકરીઓ આવેલી છે, જેમાં કોડીકુથીમાલા પણ એક છે. કડાલુંડી નદી આ પ્રદેશમાંથી વહે છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ મક્કારાપરમ્બા ખાતે ૬૧૦ મીટર છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

=== દરિયા કિનારો ===
[[File:Light house in Ponnani.jpg|thumb|પોન્નાનીનું દીવાદાંડી]]

કેરળના જિલ્લાઓમાં દરિયાકિનારાની લંબાઈની દ્રષ્ટિએ મલપ્પુરમ ૭૦ કિમી (રાજ્યના કુલ દરિયાકિનારાના ૧૧.૮૭%) ના દરિયાકિનારા સાથે પાંચમું સ્થાન ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Coastline_2346.aspx |website=kerenvis.nic.in |title=The coastal area of Malappuram |access-date=30 November 2019 }}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમનો તટીય પટ્ટો ત્રણ નગરપાલિકા શહેરો—તાનુર, પોન્નાની અને પરપ્પનંગાડી, તેમજ આઠ ગ્રામ પંચાયતો—વલ્લીક્કુન્નૂ, તેનાલુર, નિરામરુથુર, વેટ્ટમ, મંગલમ, પુરાથુર, વેલિયાંકૌડ અને પેરુમ્બડપ્પુમાં ફેલાયેલો છે. જિલ્લાના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા પોન્નાની, તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને પદિંજરેક્કરા બીચ એ મુખ્ય મત્સ્યઉદ્યોગ કેન્દ્રો છે. જિલ્લાનો સમુદ્ર કિનારો સમુદ્રી સંપત્તિથી સમૃદ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;

અગાઉ આરબ વેપારીઓનું મનપસંદ સ્થળ હોવા ઉપરાંત, પોન્નાની ઘણા મુસ્લિમ અધ્યાત્મિક નેતાઓ માટે પણ આકર્ષક સ્થળ હતું, જેમણે અહીં ઈસ્લામના પ્રચારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ બંદર શહેર &quot;મલબારનું નાનું મક્કા&quot; તેમજ &quot;સોનાના સિક્કાઓનું શહેર&quot; તરીકે પણ ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;pkd&quot;&gt;{{cite book | author=M. K. Devassy | year=1965 | title=1961 Census Handbook- Palghat District
 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands | url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5667/1/51592_1961_PAL.pdf | access-date=11 March 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/the-mecca-of-malabar-ponnani-004132.html |website=nativeplanet.com |title=Ponnani, the Mecca of Malabar |date=24 October 2017 |access-date=19 April 2020}}&lt;/ref&gt; ફેબ્રુઆરી/એપ્રિલ મહિના દરમિયાન અહીં હજારો પ્રવાસી પક્ષીઓ આવે છે.

પોન્નાની પાસે બિય્યામ કાયલ આવેલું છે, જે જળરમતની સુવિધા ધરાવતો એક શાંત, હરિયાળીથી ઘેરાયેલો જળમાર્ગ છે. કનોલી કેનાલ પુથુપોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રને મળે છે. તટીય શહેર તાનુર પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં વેટ્ટથુનાડ સામ્રાજ્યની રાજધાની હતું, અને તે કેરળદેશપુરમ મંદિર માટે જાણીતું છે. પરપ્પનંગાડી પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં પરપ્પનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોનું મુખ્ય મથક હતું.

=== નદીઓ ===
[[File:View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg|thumbnail|ત્રિપરાંગોડ ખાતે ભરતપુઝા]]
[[File:Kadalundi river, Malappuram.jpg|thumb|મલપ્પુરમ ખાતે કડાલુંડી નદી]]

જિલ્લામાંથી વહેતી મુખ્ય નદીઓમાં ચાલીયાર, કડાલુંડી નદી, ભરતપુઝા અને તિરુર નદીનો સમાવેશ થાય છે. ચાલીયાર નદીની કુલ લંબાઈ લગભગ ૧૬૮ કિમી અને જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૨,૮૧૮ ચોરસ કિમી (૧,૦૮૮ ચોરસ માઈલ) છે. તે જિલ્લાના નીલાંબુર, મામ્પાડ, એડવન્ના, અરીકોડ અને વાઝક્કાડમાંથી પસાર થાય છે અને ત્યારબાદ કોઝિકોડ-મલપ્પુરમ જિલ્લાની સરહદ પર થઈને ચાલીયમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. નીલાંબુર તાલુકાની ખીણમાં ચાલીયાર નદીની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ચાલીયારની સૌથી મોટી સહાયક નદી કરીમપુઝા, ભરતપુઝાની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક થુથાપુઝા, અને કડાલુંડી નદીની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક ઓલીપુઝા પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કડાલુંડી નદી મેલાત્તુર, કીઝત્તુર, પાંડિક્કાડ, મંજેરી, મલપ્પુરમ, પાનાક્કાડ, પરપ્પુર, વેંગરા, તિરુરંગાડી, પરપ્પનંગાડી, વલ્લીક્કુન્નૂમાંથી પસાર થાય છે અને જિલ્લાની વાયવ્ય (ઉત્તર-પશ્ચિમ) સરહદ પર આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના કડાલુંડી નગરમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે.

તે ઓલીપ્પુઝા નદી અને વેલીયાર નદીના સંગમથી બને છે. કડાલુંડી નદી સાયલન્ટ વેલીની પશ્ચિમ સરહદે આવેલા [[પશ્ચિમ ઘાટ]]માંથી નીકળે છે અને આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કીઝત્તુર ખાતે ઓલીપ્પુઝા અને વેલીયાર એકબીજામાં ભળીને કડાલુંડી નદીનું નિર્માણ કરે છે. કડાલુંડી નદી એરનાડ અને વલ્લુવાનાડ વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે. આ નદી ૧૩૦ કિમીની લંબાઈ ધરાવે છે, જેનું જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૧,૧૧૪ ચોરસ કિમી (૪૩૦ ચોરસ માઈલ) છે અને તેનો કુલ જળ પ્રવાહ (રન-ઓફ) ૨,૧૮૯ મિલિયન ક્યુબિક ફીટ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ભરતપુઝા નદીની કુલ લંબાઈ ૨૦૯ કિમી છે. મલપ્પુરમ-પલક્કડ જિલ્લા સરહદ પર તે તેની સહાયક નદી થુથાપુઝા તરીકે થુથા, એલમકુલમ, પુલામન્થોલેમાંથી વહે છે અને પલ્લીપ્પુરમ ખાતે મુખ્ય નદીને મળે છે. ત્યારબાદ કેટલાક પાડોશી જિલ્લાઓમાંથી વહીને થિરુવેગપ્પુરાથી ફરીથી આ જિલ્લામાં પ્રવેશ કરે છે અને કુટ્ટીપ્પુરમ પહોંચે છે. ભરતપુઝા પોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. તિરુનાવાયા, કુટ્ટીપ્પુરમ, ત્રીપ્રંગોડ, ઇરિમબિલિયમ, થવાનુર અને પોન્નાની એ ભરતપુઝાના કિનારે આવેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ શહેરો છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

તિરુર નદી ૪૮ કિમી લાંબી છે. તે પોન્નાની નજીક પદિંજરેકારા ખાતે ભરતપુઝા સાથે ભળી જાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; આ મોટી નદીઓ ઉપરાંત, જિલ્લામાં 'પુરાપ્પરમ્બા નદી' નામની એક નાની નદી પણ છે, જે માત્ર ૮ કિમી લાંબી છે. તે કનોલી કેનાલ દ્વારા મુખ્ય નદીઓ સાથે જોડાયેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers in Malappuram district |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=23 November 2019 |website=malappuram.nic.in |archive-date=10 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210004256/https://malappuram.nic.in/about-district/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ઉપર વર્ણવેલી મુખ્ય નદીઓની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ તથા ઝરણાં પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે.

{{Panorama
|image   = Kadalundi Kadavu Bridge.jpg
|height  = 175
|alt     = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય
|caption = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય, જ્યાં તે અરબી સમુદ્રમાં ભળી જાય છે.
}}

અહીં ચાર મુખત્રિકોણ પ્રદેશો (નદીમુખ) આવેલા છે—પુરાથુર ખાતે પદિંજરેકારા અઝીમુખમ, જ્યાં ભરતપુઝા અને તિરુર નદીઓ એકબીજામાં ભળીને અરબી સમુદ્રને મળે છે; પુથુપોન્નાની ભૂશિર, જ્યાં કનોલી કેનાલ સમુદ્રમાં વહે છે; તાનુર ખાતે પુરાપુઝા અઝીમુખમ; અને જિલ્લાની વાયવ્ય સરહદે વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે આવેલું કડાલુંડી નગરમ અઝીમુખમ.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; બિય્યામ, વેલિયાંકૌડ, માનુર અને કોડિન્હી જેવા પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તટીય તાલુકાઓમાં આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન પોન્નાનીથી તિરુર રેલવે સ્ટેશન સુધી માલસામાનના પરિવહન માટે પોન્નાની કેનાલનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. કોડક્કલ ખાતે આવેલી બેસલ મિશનના કર્મચારીઓ દ્વારા પોન્નાની કેનાલ વિશે આ પ્રમાણે વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે:&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ineszupanov.com/ |title=Website of Ines Zupanov |access-date=13 September 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427041408/http://www.ineszupanov.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== આબોહવા ===
[[File:Monsoon Clouds - Manjeri and Pandalloor hill.jpg|left|thumbnail|પંડાલુર ટેકરીઓ પર ચોમાસાના વાદળો]]
[[File:Ottumpuram Beach.JPG|thumbnail|ઓટ્ટુમ્પુરમ બીચ, તાનુર.]]

જિલ્લાનું તાપમાન સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન લગભગ સ્થિર રહે છે. અહીં ઉષ્ણકટિબંધીય (ટ્રોપિકલ) આબોહવા છે. ટૂંકી શુષ્ક ઋતુ સાથે વર્ષના મોટાભાગના મહિનાઓમાં અહીં નોંધપાત્ર વરસાદ પડે છે. કોપન અને ગીગર (Köppen and Geiger) વર્ગીકરણ અનુસાર, આ આબોહવાને 'Am' તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. મલપ્પુરમમાં સરેરાશ વાર્ષિક તાપમાન ૨૭.૩ °C છે. એક વર્ષમાં, સરેરાશ વરસાદ ૨,૯૫૨ મિલીમીટર (૧૧૬.૨ ઇંચ) થાય છે. ઉનાળો સામાન્ય રીતે માર્ચથી મે સુધી રહે છે; ચોમાસું જૂનમાં શરૂ થાય છે અને સપ્ટેમ્બરમાં સમાપ્ત થાય છે. મલપ્પુરમમાં નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) અને ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) એમ બંને ચોમાસાનો વરસાદ થાય છે. શિયાળાની ઋતુ ડિસેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી સુધી હોય છે.&lt;ref name=&quot;MSN&quot;&gt;{{Cite web| url = http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx| title = MSN Weather| access-date = 29 November 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Climate chart&quot;&gt;&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;width:75%;&quot;&gt;

{{Weather box
| location              = મલ્લપુરમ
| width                 = 90% &lt;!-- Width parameter for wikitable, default width=90%. Leave blank for wikitable with no width defined. Set width=auto to fit the table in the next available space automatically. --&gt;
| metric first          = yes
| single line           = yes
| Jan high C            = 32.0
| Feb high C            = 32.9
| Mar high C            = 34.0
| Apr high C            = 33.8
| May high C            = 32.7
| Jun high C            = 29.3
| Jul high C            = 28.1
| Aug high C            = 28.7
| Sep high C            = 29.7
| Oct high C            = 30.3
| Nov high C            = 31.1
| Dec high C            = 31.4
| year high C           = 34.0
| Jan low C             = 21.8
| Feb low C             = 22.8
| Mar low C             = 24.4
| Apr low C             = 25.4
| May low C             = 25.1
| Jun low C             = 23.5
| Jul low C             = 22.8
| Aug low C             = 23.3
| Sep low C             = 23.3
| Oct low C             = 23.4
| Nov low C             = 23.1
| Dec low C             = 21.9
| year low C            = 21.8
| Jan precipitation mm  = 1
| Feb precipitation mm  = 9
| Mar precipitation mm  = 16
| Apr precipitation mm  = 101
| May precipitation mm  = 253
| Jun precipitation mm  = 666
| Jul precipitation mm  = 830
| Aug precipitation mm  = 398
| Sep precipitation mm  = 233
| Oct precipitation mm  = 281
| Nov precipitation mm  = 140
| Dec precipitation mm  = 24
| year precipitation mm = 2952
| source                =&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://en.climate-data.org/asia/india/kerala/malappuram-34234/ |website = en.climate-data.org |title = Climate of Malappuram |access-date = 30 November 2019}}&lt;/ref&gt;
| date                  = November 2019
}}
&lt;/div&gt;

== વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ ==
{{multiple image|align=left|direction = vertical|caption_align=left
| image1 = Nilambur Teak Garden.jpg |caption1= સાગનું સંગ્રહાલય (ટિક મ્યુઝિયમ)| image2 = Green Vallikkunnu.jpg|caption2= વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લીલા મેન્ગ્રોવ| image3 = Beeyam Kayal River near Athani.jpg |caption3 = પોન્નાની કોલે વેટલેન્ડ્સ, એડપ્પલ
}}

જિલ્લામાં વિવિધ પ્રકારની વન્યજીવ સૃષ્ટિ આવેલી છે અને પશ્ચિમ તરફ વહેતી અનેક નાની ટેકરીઓ, જંગલો, નદીઓ અને ઝરણાં, પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તેમજ ડાંગર, સોપારી, કાજુ, મરી, આદુ, કઠોળ, નારિયેળ, કેળાં, સાબુદાણા/કસાવો (ટેપિયોકા), ચા અને રબરના વાવેતરો આવેલા છે. નીલાંબુર ખાતે વિશ્વનો સૌથી જૂનો સાગનો વાવેતર વિસ્તાર 'કોનોલીઝ પ્લોટ' આવેલો છે. નીલાંબુર તેના સાગ મ્યુઝિયમ માટે પણ જાણીતું છે. નીલાંબુર સાગના વાવેતરો નજીક વાંસના વૃક્ષો વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. સાગ મ્યુઝિયમ સાથે એક જૈવ સંસાધન કુદરતી પાર્ક જોડાયેલો છે. મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીના જૂના વહીવટી રેકોર્ડમાં નોંધાયેલ છે કે તત્કાલીન મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીમાં સરકારની માલિકીનું સૌથી નોંધપાત્ર વાવેતર નીલાંબુર ખાતે ૧૮૪૪માં રોપવામાં આવેલું સાગનું વાવેતર હતું.&lt;ref name=&quot;Mbsp&quot;&gt;{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881–1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=9 June 2021 }}&lt;/ref&gt;

જિલ્લાના કુલ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી ક્ષેત્રફળમાંથી ૧,૦૩૪ ચોરસ કિમી (૩૯૯ ચોરસ માઈલ) (૨૯%) વિસ્તાર જંગલ ક્ષેત્ર ધરાવે છે. તે વધુ ગીચ કે ઓછું ગીચ હોઈ શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |website=industry.kerala.gov.in |title=Forest area of Malappuram }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) ભાગમાં ૭૫૮.૮૭ ચોરસ કિમી (૨૯૩.૦૦ ચોરસ માઈલ) નો વિશાળ જંગલ વિસ્તાર આવેલો છે. આમાંથી ૩૨૫.૩૩ ચોરસ કિમી (૧૨૫.૬૧ ચોરસ માઈલ) અનામત (આરક્ષિત) જંગલો છે અને બાકીનો નિહિત જંગલ (વેસ્ટેડ ફોરેસ્ટ) નો વિસ્તાર છે. આમાંથી ૮૦% પાનખર જંગલો છે જ્યારે બાકીના સદાબહાર જંગલો છે. આ જંગલ વિસ્તાર મુખ્યત્વે નીલાંબુર ઉપજિલ્લા (તાલુકા) માં કેન્દ્રિત છે, જે વાયનાડના પહાડી જિલ્લા, પશ્ચિમ ઘાટ અને તમિલનાડુના પહાડી વિસ્તારો (નીલગિરી) સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે.

નીલાંબુર જંગલ વિસ્તારમાં સાગ, સીસમ (રોઝવુડ) અને મહાગોની જેવા વૃક્ષો જોવા મળે છે. જંગલમાં વાંસની ટેકરીઓ વ્યાપક પ્રમાણમાં આવેલી છે. જિલ્લામાં આવેલું કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્ય રાજ્યનું સૌથી મોટું વન્યજીવ અભયારણ્ય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/karimpuzha-sanctuary-comes-into-being/article31984618.ece |website=The Hindu |title=The Karimpuzha Wildlife Sanctuary |access-date=5 July 2020 |date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://touristinindia.com/new-amarambalam-wildlife-sanctuary/ |website=touristinindia.com |title=The largest wildlife sanctuary of Kerala |date=19 February 2018 |access-date=5 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ન્યૂ અમરમ્બલમ આરક્ષિત જંગલ, જે કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યનો જ એક ભાગ છે, તે વિવિધ પ્રકારની પ્રાણીસૃષ્ટિ ધરાવે છે. જંગલોમાં હાથી, હરણ, વાઘ, વાંદરા, રીંછ, ભૂંડ, સસલા, પક્ષીઓ અને સરીસૃપો સહિતના વિવિધ પ્રાણીઓ જોવા મળે છે. અહીંથી મધ, ઔષધીય વનસ્પતિઓ અને મસાલા જેવી જંગલ પેદાશો પણ એકત્રિત કરવામાં આવે છે. નીલાંબુર ખીણમાં નેડુમકાયમ વર્ષા જંગલ પણ આવેલું છે.

આ જંગલોનું રક્ષણ બે વિભાગો દ્વારા કરવામાં આવે છે - નીલાંબુર ઉત્તર અને નીલાંબુર દક્ષિણ. કેરળ ફોરેસ્ટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (KFRI) નું એક ઉપકેન્દ્ર પણ નીલાંબુર ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના તટીય અને આંતરદેશિય (ઈનલેન્ડ) વિસ્તારોમાં જોવા મળતી માછલીઓની મુખ્ય જાતોમાં ઝીંગા (Prawn), ઓઇલ સરડીન, સિલ્વર બેલી, શાર્ક, કેટફિશ, મેકરેલ (બંગડા), સ્કેટ, ચેમ્બા, સોલ ફિશ, સીર ફિશ (સુરમાઈ) અને રિબનફિશનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુર સાગ એ પોતાની ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) મેળવનારી દેશની પ્રથમ જંગલ પેદાશ છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=First for forest produce, GI tag for Nilambur teak|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/first-for-forest-produce-gi-tag-for-nilambur-teak/articleshow/62320961.cms|last=T Ramavarman|date=1 January 2018|access-date=30 October 2020|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; તિરુરમાં મળી આવતા પાનનો એક પ્રકાર તિરુર વેટ્ટિલા પણ ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tirur-vettila-obtains-gi-tag/article29214761.ece |website=The Hindu |title=Tirur Vettila gets GI tag |date=21 August 2019 |access-date=19 April 2020 |last1=Muringatheri |first1=Mini }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના તટીય વિસ્તારમાં આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લગભગ ૫૦ એકરમાં ફેલાયેલું મેન્ગ્રોવનું જંગલ આવેલું છે. અન્ય તટીય વિસ્તારોમાં પણ મેન્ગ્રોવ વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.

કડાલુંડી પક્ષી અભયારણ્ય આ જિલ્લાની વલ્લીક્કુન્નૂ ગ્રામ પંચાયતમાં આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Flora and fauna of Malappuram |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=24 November 2019 |website=malappuram.nic.in }}&lt;/ref&gt; કડાલુંડી-વલ્લીક્કુન્નૂ કમ્યુનિટી રિઝર્વ એ કેરળનું પ્રથમ કમ્યુનિટી રિઝર્વ છે, જેને હવે ઇકો-ટૂરિઝમ કેન્દ્ર તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.&lt;ref name=&quot;Vallikkunnu&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=onmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ૨૦૧૦માં પુરાથુર ખાતે આવેલા પદિંજરેકારા મુખત્રિકોણ પ્રદેશ (એસ્ટ્યુઅરી - નદીમુખ) માં પક્ષી અભયારણ્ય બનાવવાની દરખાસ્ત મૂકવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sudhi |first1=K. S. |title=Birds get 12 more havens in State |url=https://www.thehindu.com/news/national/Birds-get-12-more-havens-in-State/article16567247.ece/ |access-date=7 April 2021 |work=The Hindu |date=15 March 2010}}&lt;/ref&gt; તિરુનાવાયા તેના કમળના ખેતરો માટે જાણીતું છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Lotus fields of Tirunavaya|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/03/lotus-farming-muslim-kerala-hindu.html|last=Anupama Mili|date=4 September 2018|access-date=26 July 2020|work=Malayala Manorama}}&lt;/ref&gt;

== વહીવટ ==
=== મહેસૂલી વહીવટ ===
જિલ્લા વહીવટીતંત્રનું મુખ્ય મથક (કલેક્ટર કચેરી) મલપ્પુરમના અપહિલ ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના સમગ્ર વહીવટના વડા 'જિલ્લા કલેક્ટર' છે. તેઓ સામાન્ય બાબતો, જમીન સંપાદન, મહેસૂલી વસૂલાત (રેવેન્યુ રિકવરી), જમીન સુધારણા અને ચૂંટણીઓ જેવી મુખ્ય ક્ષેત્રીય જવાબદારીઓ સંભાળતા પાંચ ડેપ્યુટી કલેક્ટરો દ્વારા સહાય કરવામાં આવે છે. ડેપ્યુટી કલેક્ટર (સામાન્ય) ની વહીવટી શ્રેણી ધરાવતા એડિશનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટ (ADM) તમામ પ્રકારની વહીવટી પ્રવૃત્તિઓમાં જિલ્લા કલેક્ટરને મદદ પૂરી પાડે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malappuram.nic.in/collectrate/|title=Collectorate Malappuram|access-date=3 October 2020|website=Official website of Malappuram district|archive-date=25 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025100613/https://malappuram.nic.in/collectrate/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

મલપ્પુરમ મહેસૂલી જિલ્લાને બે મુખ્ય વહીવટી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે—તિરુર અને પેરિન્થલમન્ના. વહીવટી સરળતા માટે આ સમગ્ર જિલ્લાને ૧૩૮ મહેસૂલી ગામોમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે, જે મળીને ૭ તાલુકાઓ (ઉપજિલ્લાઓ) ની રચના કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://malappuram.nic.in/tehsil/ |website = malappuram.nic.in |title = Talukas in Malappuram district|access-date = 23 November 2019  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;admn_mpm&quot;&gt;{{cite web | title= Administrative divisions of Malappuram district | url= https://malappuram.nic.in/administrative-setup/ | access-date= 23 November 2019 | website= malappuram.nic.in}}&lt;/ref&gt;

==== મહેસૂલ વિભાગો ====
જિલ્લામાં બે મહેસૂલ વિભાગો છે: પેરિન્થલમન્ના અને તિરુર. પોન્નાની, તિરુર, તિરુરંગદી અને કોન્ડોટ્ટી ઉપજિલ્લાઓ તિરુર મહેસૂલ વિભાગમાં સમાવવામાં આવ્યા છે જ્યારે બાકીના નીલમ્બુર, એરાનાડ અને પેરિન્થલમન્ના ભેગા થઈને પેરિન્થલમન્ના મહેસૂલ વિભાગ બનાવે છે. મહેસૂલ વિભાગીય કાર્યાલયનું નેતૃત્વ મહેસૂલ વિભાગીય અધિકારી / સબ કલેક્ટર (RDO) દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે મહેસૂલ વિભાગના સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ પણ હોય છે. મહેસૂલ વિભાગીય કાર્યાલયો અનુક્રમે તિરુર અને પેરિન્થલમન્ના ખાતે છે.

==== તાલુકા ====
તાલુકો (પેટા-જિલ્લો) એ જિલ્લાની અંદર એક વહીવટી વિભાગ છે. મલપ્પુરમ જિલ્લામાં ૭ તાલુકા છે, અને દરેક તાલુકનું નેતૃત્વ તહસીલદાર દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે જમીન મહેસૂલ વહીવટ અને કાર્યકારી મેજિસ્ટ્રેટ કાર્યો માટે જવાબદાર છે. નીલમ્બુર કેરળનો સૌથી મોટો પેટાજિલ્લો (તાલુકો) છે. પોન્નાની, તિરુર અને તિરુરંગદી પેટાજિલ્લા દરિયાકાંઠાના પ્રદેશમાં આવેલા છે. પેરિન્થલમન્ના, એરનાડ અને કોન્ડોટ્ટી મધ્યપ્રદેશમાં આવેલા છે જ્યારે નીલમ્બુર પેટાજિલ્લો ઉચ્ચ શ્રેણી પર આવેલો છે. જિલ્લા-સ્તરીય વહીવટનું સંકલન કરવા માટે મલપ્પુરમ ખાતે સિવિલ સ્ટેશન ઉપરાંત, તાલુકા-સ્તરીય વહીવટી પ્રવૃત્તિઓનું સંકલન કરવા માટે મંજેરી, નીલમ્બુર, પેરિન્થલમન્ના, તિરુરંગદી, તનુર, તિરુર, કુટ્ટીપુરમ અને પોન્નાની ખાતે મિનિ-સિવિલ સ્ટેશનો છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://malappuram.nic.in/en/tehsil/#:~:text=For%20administrative%20purpose%20the%20district,office%20is%20headed%20by%20Tahsildar | title=Tehsils / Taluks &amp;#124; Welcome to Malappuram &amp;#124; India }}&lt;/ref&gt;

[[File:Subdistricts of Malappuram (August 2020).svg|thumb|left|મલપ્પુરમમાં તાલુકા]]

{| align=&quot;left&quot; class=&quot;toccolours&quot; cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-right: .5em; margin-top: .4em; font-size: 90%&quot;
|-
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot; valign=&quot;top&quot;
!પેટાજિલ્લો&lt;br/&gt;(''તાલુકા'')
!વિસ્તાર&lt;br/&gt;(in km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
!કુલ વસ્તી&lt;br/&gt;(૨૦૧૧)
!ગામડાં
!શહેરીકરણ&lt;br/&gt;(૨૦૧૧)
|-
| પોન્નાઈ || 200 || 379,798 || 11 || 57.36%
|-
| તિરુર || 448 || 928,672 || 30 || 48.73%
|-
| તિરુરંગડી || 290* || 631,906 || 17 || 90.40%
|-
| કોન્ડોટ્ટી || 258* || 410,577 || 12 || 43.10%
|-
| ઍરનાડ || 491* || 581,512 || 23 || 37.93%
|-
| પેરિન્થલમન્ના || 506 || 606,396 || 24 || 21.73%
|-
| નિલામ્બુર || 1,343 || 574,059 || 21 || 8.08%
|-
| style=&quot;font-size: 80%&quot; colspan=5 bgcolor=&quot;#cceeff&quot; align=&quot;center&quot;| Sources: 2011 Census of India,&lt;ref name=&quot;demomalapuram&quot;&gt;{{cite web |url= http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_B_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title= Taluk-wise demography of Malappuram |access-date=19 April 2020 |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |pages= 161–193 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = Villages_Malappuram&gt;{{cite web |title=Villages in Malappuram |url = https://malappuram.nic.in/village-panchayats/ |website = malappuram.nic.in |access-date=25 November 2019 }}&lt;/ref&gt;
|}

==== મહેસૂલ ગામો ====
મહેસૂલ ગામો એ તાલુકાઓનો પેટાવિભાગ છે, અને જિલ્લાના મહેસૂલ વહીવટની સૌથી નીચી સંસ્થા છે. દરેક તાલુકામાં તેના અધિકારક્ષેત્રમાં અનેક ગામો હોય છે. મલપ્પુરમ જિલ્લામાં ૧૩૮ મહેસૂલ ગામો છે. જમીન મહેસૂલ બાબતો માટે મહેસૂલ ગામોને વધુ ડિસોમમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યા છે.

=== જિલ્લા આયોજન સમિતિ ===
મલપ્પુરમની જિલ્લા આયોજન સમિતિમાં નગરપાલિકાઓના બે સભ્યો, જિલ્લા પંચાયતના ૧૦ સભ્યો અને એક પંચાયત દ્વારા નિયુક્ત સભ્ય ઉપરાંત એક અધ્યક્ષ અને એક સચિવનો સમાવેશ થાય છે. અધ્યક્ષ પદ જિલ્લા પંચાયતના પદાધિકારી અને સચિવ પદ જિલ્લા કલેક્ટર માટે અનામત છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sec.kerala.gov.in/index.php/Content/index/lsgd|title=District Planning Committee, Malappuram|access-date=7 November 2020|website=SEC Kerala}}&lt;/ref&gt;

=== ન્યાયતંત્ર ===
[[File:Perinthalmanna Munsif Court.png|thumbnail|પેરિન્થલમન્ના ખાતે એક કોર્ટ સંકુલ.]]

જિલ્લાનું ન્યાયિક મુખ્યાલય મંજેરી ખાતે છે. મંજેરી ન્યાયિક જિલ્લા હેઠળ ૨૪ અદાલતો કાર્યરત છે જેમાં મંજેરી, મલપ્પુરમ, તિરુર, પેરિન્થલમન્ના, પરપ્પનંગડી, પોન્નાની અને નીલામ્બુરનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;district_police&quot;&gt;{{cite web |url=https://districts.ecourts.gov.in/malappuram |website=districts.ecourts.gov.in |title=Judicial administration of Malappuram |access-date=17 June 2020 }}&lt;/ref&gt; ૧૬ જૂન, ૧૯૬૯ ના રોજ મલપ્પુરમ જિલ્લાની સ્થાપના પછી, ૨૫ મે, ૧૯૭૦ ના રોજ કોઝિકોડમાં એક જિલ્લા અદાલતે કામગીરી શરૂ કરી. ત્યારબાદ, ૧ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૭૪ ના રોજ, કોર્ટને મંજેરી કોર્ટ સંકુલમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવી.

જિલ્લામાં ત્રણ વધારાની જિલ્લા અને સત્ર અદાલતો, બે કૌટુંબિક અદાલતો (એક મલપ્પુરમ અને બીજી તિરુરમાં), તેમજ બે મોટર અકસ્માત દાવા ટ્રિબ્યુનલ (એક મંજેરીમાં અને બીજી તિરુરમાં) છે. વધુમાં, બે સબ કોર્ટ છે - એક મંજેરીમાં અને બીજી તિરુરમાં. જિલ્લામાં બે મુનસિફ મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટ પણ છે, જેમાં એક પોન્નાનીમાં અને બીજી પેરિન્થલમન્નામાં છે. છેલ્લે, મલપ્પુરમ જિલ્લામાં નવ ન્યાયિક પ્રથમ વર્ગ મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટ કાર્યરત છે.

== પોલીસ ==
મલપ્પુરમ જિલ્લા પોલીસ (કેરળ પોલીસનો એક પોલીસ જિલ્લો) કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા તથા જિલ્લામાં તપાસ કામગીરી માટે જવાબદાર છે. જિલ્લા પોલીસ કચેરી મલપ્પુરમ ખાતે આવેલી છે, જેના વડા પોલીસ સુપ્રિન્ટેન્ડેન્ટ (SP) નો રેન્ક ધરાવતા જિલ્લા પોલીસ ચીફ (DPC) હોય છે.
મલપ્પુરમ જિલ્લામાં કુલ ૬ પોલીસ સબ-ડિવિઝન અને ૩૬ પોલીસ સ્ટેશનો આવેલા છે. આ સબ-ડિવિઝનોના મુખ્ય મથકો મલપ્પુરમ, કોંડોત્ટી, પેરિન્થલમન્ના, તિરુર, તાનુર અને નીલાંબુર ખાતે આવેલા છે. દરેક પોલીસ સબ-ડિવિઝનનું નેતૃત્વ ડેપ્યુટી સુપ્રિન્ટેન્ડેન્ટ ઓફ પોલીસ (DySP) કરે છે અને દરેક પોલીસ સ્ટેશનની દેખરેખ ઇન્સ્પેક્ટર ઓફ પોલીસનો રેન્ક ધરાવતા સ્ટેશન હાઉસ ઓફિસર (SHO) દ્વારા કરવામાં આવે છે.

મલપ્પુરમ પોલીસ જિલ્લો, પાલક્કાડ, ત્રિસૂર સિટી અને ત્રિસૂર ગ્રામીણ પોલીસ જિલ્લાઓની સાથે ત્રિસૂર રેન્જ પોલીસ ના ક્ષેત્રાધિકાર હેઠળ આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://keralapolice.gov.in/page/ranges|title=Thrissur Range Police districts|access-date=2 November 2020|website=Kerala Police}}&lt;/ref&gt;

જિલ્લા પોલીસ કચેરી, ડિસ્ટ્રિક્ટ સ્પેશિયલ બ્રાંચ, ડિસ્ટ્રિક્ટ ક્રાઇમ રેકોર્ડ્સ બ્યુરો, ડિસ્ટ્રિક્ટ 'સી' બ્રાંચ, નાર્કોટિક સેલ, ડિસ્ટ્રિક્ટ પોલીસ કંટ્રોલ રૂમ, સાયબર સેલ, વુમન સેલ અને ટેલિકોમ્યુનિકેશન યુનિટ મલપ્પુરમ ખાતે આવેલા છે. કોસ્ટલ (તટીય) પોલીસ સ્ટેશન પોન્નાની ખાતે જ્યારે ડિસ્ટ્રિક્ટ આર્મ્ડ રિઝર્વ કેમ્પ પદિન્હત્તુમ્મુરી ખાતે આવેલો છે. મલપ્પુરમ પોલીસના ટ્રાફિક એન્ફોર્સમેન્ટ યુનિટ્સ મલપ્પુરમ, મંજેરી, કોંડોત્ટી, પેરિન્થલમન્ના અને તિરુર ખાતે કાર્યરત છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://malappuram.keralapolice.gov.in/wings/general-executive/district-police-office |website=malappuram.keralapolice.gov.in |title=Malappuram police |access-date=17 June 2020 |archive-date=28 September 2020 }}&lt;/ref&gt;

કેરળ પોલીસ હેઠળની એક સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલિયન મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ (રચના: ૧૮૮૪) નું મુખ્ય મથક મલપ્પુરમ ખાતે આવેલું છે. તે રાજ્યની સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલિયન પણ છે.&lt;ref name=&quot;district_police&quot; /&gt; તે ભીડ નિયંત્રણ, આંતરિક સુરક્ષા, રમખાણ નિયંત્રણ અને વીઆઈપી (VIP) સુરક્ષામાં સિવિલ પોલીસને સહાય પૂરી પાડે છે. આ ઉપરાંત જરૂર પડ્યે તેને રાજ્ય બહાર પણ તૈનાત કરવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Malabar Special Police (MSP), Armed Police Battalions of Kerala |url=https://keralapolice.gov.in/page/malabar-special-police |access-date=2026-01-02 |website=keralapolice.gov.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

== સંસ્કૃતિ ==
[[File:Thunchan Smarakam1.jpg|thumb|કોન્ડોટી ખાતે મહા કવિ મોયિનકુટ્ટી વૈદ્યર સ્મારક]]
[[File:Vaidyar.JPG|left|thumb|થુનચાથ્થુ એઝુથાચનની યાદમાં તિરુર ખાતે થુંચન સ્મારકમ]]

મલયાલમ મૂળાક્ષરો સૌપ્રથમ તિરુરમાં જન્મેલા અને આધુનિક મલયાલમ ભાષાના પિતા તરીકે જાણીતા થુનચથ એઝુથાચન દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; તિરુર મલયાલમ સંશોધન કેન્દ્રનું મુખ્ય મથક છે. મપિલા પટ્ટુના સૌથી પ્રસિદ્ધ કવિ મોઇનકુટ્ટી વૈદ્યરનો જન્મ કોન્ડોટ્ટીમાં થયો હતો. તેઓ મપિલા ગીતોના મહાકવિઓ પૈકીના એક તરીકે ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;


થુનચથ એઝુથાચન અને મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર ઉપરાંત અચ્યુત પિશારડી, આલમકોડ લીલાક્રિષ્નન, એડસ્સેરી ગોવિંદન નાયર, કે. પી. રામાનુન્ની, કુટ્ટીક્રિષ્ના મરાર, કુટ્ટીપ્પુરમ કેશવન નાયર, મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, એન. દામોદરન, નંદનાર, પૂંથાનમ નંબુદિરી, પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર, ઉરૂબ, વી. સી. બાલક્રિષ્ન પાનિકર, વલ્લથોલ ગોપાલ મેનન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન જેવા મલયાલમ ભાષાના પ્રખ્યાત લેખકો આ જિલ્લાના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એમ. ગોવિંદન, એમ. ટી. વાસુદેવન નાયર અને અક્કીથમ અચ્યુતન નંબુદિરી એ પોન્નાની ખાતે સ્થિત 'પોન્નાની કલારી' સાથે જોડાયેલા લેખકો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત નલપટ નારાયણ મેનન, બાલમણિ અમ્મા, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને કમલા સુરેય્યા પણ તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકાના વતની હતા.

જિલ્લાનો પુલામન્થોલે વિસ્તાર ઐતિહાસિક રીતે પુલામન્થોલે મુસ પરિવાર સાથે જોડાયેલો છે, જે કેરળમાં આયુર્વેદની પરંપરાગત પદ્ધતિ સાથે સંકળાયેલા અષ્ટવૈદ્ય વંશમાંથી આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/districts/malappuram/ |title=District of Malappuram |website=Kerala Tourism}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ રાજ્યમાં માપ્પિલા પાટ્ટુ સાહિત્યનું મુખ્ય કેન્દ્ર પણ હતું.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર અને પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર ઉપરાંત કુલાંગરા વીટ્ટિલ મોઇદુ મુસલિયાર (જેઓ ચક્કીરી શુજાયી તરીકે જાણીતા છે), ચક્કીરી મોઇદીનકુટ્ટી, મનક્કારાકથ કુન્હીકોયા, નલ્લાલમ બીરાન, કે. કે. મુહમ્મદ અબ્દુલ કરીમ, બાલક્રિષ્નન વલ્લીક્કુન્નૂ, પુંનાયુરકુલમ બાપુ, વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી વગેરે જેવા અનેક માપ્પિલા પાટ્ટુ કવિઓએ મલપ્પુરમને પોતાની કર્મભૂમિ તરીકે પસંદ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Tirur, Kerala.jpg|left|thumbnail|તિરુર નજીકનો ગ્રામ્ય વિસ્તાર]]

કેરળની શાસ્ત્રીય કલા સ્વરૂપ કથકલી અને આયુર્વેદમાં પણ જિલ્લાએ પોતાનું નોંધપાત્ર પ્રદાન આપ્યું છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; કોટ્ટક્કલ ખાતે વૈદ્યરત્નમ પી. એસ. વારિયર દ્વારા સ્થાપિત 'કોટ્ટક્કલ નાટ્ય સંગમ'માંથી આવતા કોટ્ટક્કલ ચંદ્રશેખરન, કોટ્ટક્કલ શિવરામન અને કોટ્ટક્કલ મધુ પ્રખ્યાત કથકલી કલાકારો છે. વર્તમાન તિરુરંગાડી, તિરુર અને પોન્નાની તાલુકાના કેટલાક ભાગો પર શાસન ધરાવતા વેટ્ટથુનાડના શાસકો કળા અને શિક્ષણના જાણીતા સંરક્ષકો હતા. વેટ્ટથુનાડના એક રાજાએ (શાસનકાળ: ૧૬૩૦-૧૬૪૦) કથકલી નૃત્ય શૈલીમાં નવા પ્રયોગો અને સુધારા કર્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે, જે &quot;વેટ્ટથુ પરંપરા&quot; તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા.&lt;ref&gt;Menon, A Sreedhara. ''A Survey of Kerala History.''  Kottayam: DC Books, 2007. Print&lt;/ref&gt; થુનચથ એઝુથાચન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન પણ વેટ્ટથુનાડના જ વતની હતા. વલ્લથોલ નારાયણ મેનનને ચેરુથુરુથી ખાતે 'કેરળ કલામંડલમ'ની સ્થાપના કરીને આધુનિક સમયમાં કથકલીનો પુનરુદ્ધાર કરનાર પણ ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

કથકલીના મુખ્ય પ્રશિક્ષક વાઝેનકાડા કંચુ નાયર અને સૌથી લોકપ્રિય કથકલી ગાયકો પૈકીના સંકરન એમ્બ્રાન્થિરી અને તિરુર નમ્બિસન પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આધુનિક કેરળમાં 'મોહિનીઅટ્ટમ' નૃત્યના પુનરુદ્ધારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવનાર કલામંડલમ કલ્યાણીકુટ્ટી અમ્મા જિલ્લાના તિરુનાવાયાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના [[મૃણાલિની સારાભાઈ]] તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકામાંથી આવતા હતા. કોટ્ટક્કલ ખાતે આવેલી આર્ય વૈદ્ય શાળા એ વિશ્વના સૌથી મોટા આયુર્વેદિક ઔષધીય નેટવર્કોમાંનું એક છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પ્રથમ જાણીતા કેરળના ઇતિહાસકાર ઝૈનુદ્દીન મખ્દૂમ દ્વિતીય પણ આ જ જિલ્લાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Kottakkal Bypass.jpg|thumbnail|કોટ્ટક્કલ, પ્રખ્યાત આર્ય વૈદ્ય શાળાનું કેન્દ્ર]]

કેરળ વર્મા વલિયા કોયી થમ્પુરાન ('કેરળ કાલિદાસન'), રાજા રાજા વર્મા ('કેરળ પાણિની') અને પ્રખ્યાત ચિત્રકાર [[રાજા રવિ વર્મા]] પરપ્પનાડ રાજપરિવારની વિવિધ શાખાઓમાંથી આવે છે, જેઓ પાછળથી પરપ્પનંગાડીથી હરિપાદ, ચંગનાસ્સેરી, માવેલીક્કારા અને કિલીમાનુર સ્થળાંતરિત થયા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Visakham thirunal.|date=2012|publisher=Duc|isbn=978-613-9-12064-2|location=[Place of publication not identified]|oclc=940373421}}&lt;/ref&gt; કેટલાક વિદ્વાનોના મતે, વેલુ થમ્પી દળવાના પૂર્વજો પણ પરપ્પનંગાડી નજીક આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના વતની હતા. &quot;ધ હિન્દુ&quot; દૈનિકના મુખ્ય સંપાદક (૧૮૯૮ થી ૧૯૦૫) અને &quot;ધ ઇન્ડિયન પેટ્રિઅટ&quot; ના સ્થાપક મુખ્ય સંપાદક દીવાન બહાદુર સી. કરુણાકર મેનન (૧૮૬૩–૧૯૨૨) પણ પરપ્પનંગાડીના જ હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/somemadrasleader00allauoft|title=Some Madras Leaders|date=1922|publisher=Allahabad Printed at Standard Press}}&lt;/ref&gt;

ઓ. ચંદુ મેનન જ્યારે પરપ્પનંગાડી મુનસિફ કોર્ટમાં જજ તરીકે ફરજ બજાવતા હતા, ત્યારે તેમણે તેમની નવલકથાઓ 'ઇન્દુલેખા' અને 'શારદા' લખી હતી. 'ઇન્દુલેખા' એ મલયાલમ ભાષામાં લખાયેલી પ્રથમ મુખ્ય નવલકથા પણ છે. 'માતૃભૂમિ' દૈનિકના સ્થાપક કે. માધવન નાયર મલપ્પુરમના વતની છે. પોન્નાની વિસ્તાર એ 'કેરળ ગાંધી' તરીકે જાણીતા કે. કેલપ્પન, એ. વી. કુટ્ટીમાલુ અમ્મા, મોહમ્મદ અબ્દુર રહેમાન અને અન્ય કેટલાક સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓની કાર્યભૂમિ હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પોન્નાની તાલુકાના અન્ય સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓમાં લક્ષ્મી સહગલ, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને અમ્મુ સ્વામીનાથનનો સમાવેશ થાય છે. મહાત્મા ગાંધી, જવાહરલાલ નેહરુ અને લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીના અસ્થિઓ કેરળમાં ભરતપુઝા નદીના કિનારે આવેલા તિરુનાવાયા ખાતે વિસર્જિત કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;askh&quot;&gt;{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=A Survey of Kerala History |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=9788126415786 |edition=2007 |url=https://dcbookstore.com/books/a-survey-of-kerala-history |access-date=26 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મહાત્મા ગાંધીની આત્મકથાનો મલયાલમમાં અનુવાદ કરનાર કે. માધવનાર પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.

પ્રાચીન કાળથી જ વિદેશી દેશો સાથે પોન્નાનીના વ્યાપારી સંબંધોએ સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનનો માર્ગ મોકળો કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ માર્ગે જ પારસી-અરબી કળા સ્વરૂપો અને ઉત્તર ભારતીય સંસ્કૃતિ પોન્નાની સુધી પહોંચી હતી. ભાષા પર પણ તેની સ્પષ્ટ અસર જોવા મળી હતી, જેના પરિણામે અરબી-મલયાલમ જેવી મિશ્ર ભાષાનો જન્મ થયો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ મિશ્ર ભાષામાં અનેક કવિતાઓ પણ લખવામાં આવી છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનના ભાગરૂપે અહીં આવેલા હિન્દુસ્તાની સંગીતના કવ્વાલી અને ગઝલ આજે પણ પોન્નાનીમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય છે અને સમૃદ્ધ થઈ રહ્યા છે. ઈ. કે. અબૂબકર, માઈન અને ખલીલ ભાઈ (ખલીલ રહમાન) પોન્નાનીના કેટલાક પ્રખ્યાત કવ્વાલી ગાયકો છે.

[[File:Nila Nadhi.jpg|left|thumbnail|થિરુનાવયા, મધ્યયુગીન મામંકમ ઉત્સવની બેઠક]]

અથવાનાડ એ આઝવંચેરી થમ્પ્રાક્કલ નું મુખ્ય મથક હતું, જેમને કેરળના નંબુદિરી બ્રાહ્મણોના સર્વોચ્ચ ધાર્મિક વડા માનવામાં આવતા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પલક્કડના રાજાઓનું મૂળ મુખ્ય મથક પણ અથવાનાડ ખાતે જ હતું.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; તિરુર, પેરિન્થલમન્ના અને પોન્નાની તાલુકાઓમાં અનેક ખાનદાન અને પ્રભાવશાળી 'નંબુદિરી મના' (પરંપરાગત બ્રાહ્મણ ગૃહો) આવેલા છે. મધ્યયુગીન 'મામંકમ ઉત્સવ' નું મુખ્ય મથક તિરુનાવાયા પણ આ જ જિલ્લામાં આવેલું છે. કોચિન સામ્રાજ્યનું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'પેરુમ્બડપ્પુ' અને કાલિકટના ઝામોરિન નું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'નેડિયિરુપ્પુ' પણ આ જિલ્લામાં જ આવેલા છે.

કુંહાલી મરક્કારને પોન્નાની, તાનુર અને પરપ્પનંગાડીના બંદર શહેરો સાથે ઘનિષ્ઠ સંબંધો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ૧૬મી સદીમાં જ્યારે કોચિન મલબાર કિનારે એક અગ્રણી સત્તા બન્યું, ત્યારે કોચિન સામ્રાજ્યના કેટલાક રાજાઓને સામાન્ય રીતે તાનુર સામ્રાજ્યના રાજપરિવારમાંથી દત્તક લેવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; ત્રાવણકોરની રાણીઓના મોટાભાગના રાજપુરુષો (જીવનસાથીઓ) ની પસંદગી સામાન્ય રીતે પરપ્પનાડ રાજપરિવારમાંથી જ કરવામાં આવતી હતી. કેરળના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી ઈ. એમ. એસ. નંબુદિરીપાદ આ જિલ્લાના પેરિન્થલમન્નાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મધ્યયુગીન વલ્લુવાનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોની બેઠકો એવા અંગડીપુરમ અને મનકાડા, પેરિન્થલમન્નાની બિલકુલ નજીક આવેલા છે.

મધ્યયુગીન સમયગાળા દરમિયાન, આ જિલ્લો વૈદિક તેમજ ઇસ્લામિક અભ્યાસનું મુખ્ય કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એવું માનવામાં આવે છે કે મલિક દીનારે પોન્નાનીના બંદર શહેરની મુલાકાત લીધી હતી.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; પોન્નાની સ્થિત વલિયા જુમા મસ્જિદ મધ્યયુગ દરમિયાન એશિયામાં ઇસ્લામિક અભ્યાસના સૌથી મોટા કેન્દ્રોમાંનું એક હતું. 'કેરળ સ્કૂલ ઓફ એસ્ટ્રોનોમી એન્ડ મેથેમેટિક્સ' (કેરળ ખગોળશાસ્ત્ર અને ગણિત પરંપરા) ના મુખ્ય સભ્યો એવા પરમેશ્વર, નીલકંઠ સોમયાજી, જ્યેષ્ઠદેવ, અચ્યુત પિશારડી અને મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી તિરુર વિસ્તારના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; અરબી મલયાલમ લિપિ, જે 'પોન્નાની લિપિ' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તેનો જન્મ ૧૬મી સદીના ઉત્તરાર્ધ અને ૧૭મી સદીની શરૂઆતમાં થયો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ લિપિનો છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓ/સદીઓ દરમિયાન જિલ્લામાં વ્યાપક પ્રમાણમાં ઉપયોગ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

આ જિલ્લાના પ્રખ્યાત નાટકકારો અને કલાકારોમાં કે. ટી. મોહમ્મદ, નીલાંબુર બાલન, નીલાંબુર આઇશા, આદિલ ઇબ્રાહિમ, અનીશ જી. મેનન, અપર્ણા નાયર, બેબી અનિકા, ધનિશ કાર્તિક, હેમંત મેનન, રશિન રહમાન, રવિ વલ્લથોલ, સંગીતા માધવન નાયર, શ્વેતા મેનન, સૂરજ તેલક્કડ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. મલયાલમ ફિલ્મ ઉદ્યોગના બે જાણીતા અભિનેતાઓ અને પાર્શ્વ ગાયક - પૃથ્વીરાજ સુકુમારન અને ઇન્દ્રજીત સુકુમારનના પિતા સુકુમારન પણ આ જ જિલ્લાના વતની હતા.

કૃષ્ણચંદ્રન, પાર્વતી જયદેવન, શહબાઝ અમાન, સિતારા કૃષ્ણકુમાર, સુદીપ પાલાનાડ અને ઉન્ની મેનન જેવા પ્લેબેક સિંગર્સ (પાર્શ્વ ગાયકો) પણ આ જિલ્લામાંથી આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત જિલ્લાએ અનેક જાણીતા ફિલ્મ ઉત્પાદકો, ગીતકારો, સિનેમેટોગ્રાફર્સ અને દિગ્દર્શકો પણ આપ્યા છે; જેમાં આર્યદન શૌકત, દીપુ પ્રદીપ, હરિ નાયર, ઇકબાલ કુટ્ટીપ્પુરમ, મનકાડા રવિ વર્મા, મુહમ્મદ મુસ્તફા, મુહસિન પરારી, રાજીવ નાયર, સલામ બાપ્પુ, શાનવાસ કે. બાવાકુટ્ટી, શાનવાસ નારાણીપ્પુઝા, ટી. એ. રઝાક, ટી. એ. શાહિદ, વિનય ગોવિંદ અને ઝકરિયા મોહમ્મદનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

જિલ્લાના સૌથી નોંધપાત્ર ચિત્રકારોમાં આર્ટિસ્ટ નંબૂથિરી, કે. સી. એસ. પાનિકર અને ટી. કે. પદ્મિની મુખ્ય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; અન્ય એક ચિત્રકાર અક્કીથમ નારાયણન કુમારનેલ્લુરના વતની હતા. કેરળના સૌથી જાણીતા ઇતિહાસકારોમાંના એક એમ. જી. એસ. નારાયણન પણ અહીંથી જ આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; જિલ્લાના સામાજિક સુધારકોમાં વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી (૧૭૫૭–૧૮૫૨), ચલીલકથ કુન્હહમદ હાજી, ઈ. મોઈદુ મૌલવી અને સૈયદ સનાઉલ્લાહ મક્તિ તંગલ (૧૮૪૭–૧૯૧૨) નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}</text>
      <sha1>mkabafbwpv45shqg2exzhpwy1vvdqo6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903515</id>
      <parentid>903514</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T16:47:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* મહેસૂલ ગામો */ {{clear}}</comment>
      <origin>903515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99329" sha1="ooahkqcqhfbhtg0ws4x1yaez49bpp45" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = મલપ્પુરમ જિલ્લો
| other_name = 
| settlement_type = જિલ્લો
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
 | photo2a      = Near Cherumb eco village.jpg
 | photo2b      = Kerala Houseboat (191490747).jpeg
 | photo3a      = Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg
 | photo3b      = Nilambur teak forest 3740.JPG
 | photo4a      = Chamravattam bridge kerala.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt;મંજેરી ટાઉન, પોન્નાની ખાતે બિયમ બેકવોટર તળાવ, નિલાંબુર ખાતે કોનોલીનો પ્લોટ, ચમરવટ્ટોમ રેગ્યુલેટર-કમ-બ્રિજ, વલ્લીકુન્નુ ખાતે કાદલુન્ડી નદીનું નદીમુખ, કારુવરકુંડુ
}}
| nickname = 
| image_map = India Kerala Malappuram district.svg
| mapframe = yes
| mapframe-point = none
| map_caption = '''[[કેરળ]]માં સ્થાન'''
| pushpin_map = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|11.03|N|76.05|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = ભારત
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = 
| established_title = જિલ્લાની રચના
| subdivision_type2 = 
| subdivision_name2 = 
| established_date = {{start date and age|df=yes|1969|06|16}}
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = મલપ્પુરમ
| founder = કેરળ સરકાર
| parts_type = રેવેન્યુ વિભાગ
| parts_style = para
| p1 = {{collapsible list|title=તાલુકા (૭)|
* એરનાડ
* કોંડોટ્ટી
* નિલંબુર
* પેરિંથલમન્ના
* પોન્નાની
* તિરુર
* તિરૂરંગાડી|}}
| government_type = જિલ્લા વહીવટ
| governing_body = 
| leader_title = જિલ્લા પ્રભારી મંત્રી
| leader_name = પી.કે.બશીર
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = ડૉ. વિનય ગોયલ (આઈએએસ)
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 3,554
| area_rank = ત્રીજો
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| elevation_max_m = ૨૫૯૪
| elevation_max_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt; મુકુર્થી
| elevation_min_m = 
| elevation_min_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt;
| population_total = ૪,૪૯૪,૯૯૮&lt;ref name=&quot;mlpdemo_2018&quot;&gt;{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=29 October 2020|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127040140/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = ૨૦૧૮
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = ૧૨૬૫
| population_rank = પ્રથમ
| population_demonym = 
| population_urban = ૪૪.૧૮ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| population_metro = ૧૭૨૯૫૨૨&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_title1 = {{nobold|લિંગ ગુણોત્તર (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info1 = ૧૦૯૮ [[female|♀]]/૧૦૦૦[[male|♂]]&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658/download/2280/DH_2011_3205_PART_A_DCHB_MALAPPURAM.pdf |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt;
| leader_name2 = ચૈત્રા ટેરેસા જોન આઈપીએસ
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| demographics1_title2 = {{nobold|સાક્ષરતા (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info2 = ૯૩.૫૭ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = {{nobold|[[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]}}
| registration_plate = '''KL-10''' [[મલપ્પુરમ]], &lt;br/&gt; '''KL-53''' પેરિંથલમન્ના, &lt;br/&gt; '''KL-54''' પોન્નાની, &lt;br/&gt; '''KL-55''' તિરુર,&lt;br/&gt; '''KL-65''' તિરુરંગાડી, &lt;br/&gt; '''KL-71''' નિલંબુર, &lt;br/&gt; '''KL-84''' કોંડોટ્ટી
| website = {{URL|malappuram.nic.in}}
| footnotes = 
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૪૯&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=niti.gov.in|access-date=25 May 2021|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525135510/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}} ·
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(2005)}}
| parts = {{unbulleted list|પેરિન્થલમન્ના|તિરુર|}}
}}

'''મલપ્પુરમ જિલ્લો''' અથવા માલાપુરમ જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://malappuram.nic.in/en/about-district/ |title=About Malappuram {{!}} Welcome to Malappuram {{!}} India |language=en-US |access-date=2026-08-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://malappuramdistrictpanchayath.kerala.gov.in/home/aboutMalappuram.htm |title=Malappuram District Panchayat |website=malappuramdistrictpanchayath.kerala.gov.in |access-date=2026-08-08}}&lt;/ref&gt; જે ૭૦ કિલોમીટર (૪૩ માઇલ) લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવે છે. કેરળનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો આ જિલ્લો રાજ્યની કુલ વસ્તીના લગભગ ૧૩% લોકોનું ઘર છે. ૧૬ જૂન ૧૯૬૯ના રોજ રચાયેલો આ જિલ્લો આશરે ૩,૫૫૪ ચોરસ કિલોમીટર (૧,૩૭૨ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ કેરળનો ત્રીજો સૌથી મોટો જિલ્લો છે. તે એક તરફ [[પશ્ચિમ ઘાટ]] અને બીજી તરફ અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે. આ જિલ્લાને સાત તાલુકાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે: એરનાડ, કોંડોટ્ટી, નિલંબુર, પેરિંથલમન્ના, પોન્નાની, તિરુર અને તિરૂરંગાડી. મલપ્પુરમ જિલ્લાનું મુખ્યાલય [[મલપ્પુરમ]] નગર ખાતે આવેલું છે. 

અહીં મલયાલમ સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકાના પ્રારંભિક ગલ્ફ બૂમ (તેલ સમૃદ્ધિ) દરમિયાન આ જિલ્લામાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોએ ખાસ કરીને ફારસી અખાતના અરબ દેશોમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું. આથી, આ જિલ્લાનું અર્થતંત્ર મોટાપાયે પ્રવાસી મલયાલી સમુદાય દ્વારા મોકલવામાં આવતા નાણાં (રેમિટન્સ) પર નોંધપાત્ર રીતે નિર્ભર છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Radhakrishnan|first=S. Anil|date=14 December 2019|title=Engaging Kerala's non-resident diaspora|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/engaging-the-diaspora/article30307914.ece|access-date=9 September 2020|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઈ-સાક્ષર (e-literate) તેમજ પ્રથમ સાયબર-સાક્ષર જિલ્લો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Log-on-to-Indias-first-e-district/articleshow/818786.cms |website=The Times of India |title=The first E-literate district of India |date=18 August 2004 |access-date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/malappuram-set-to-become-first-cyber-literate-district/article24352909.ece |website=The Hindu |title=Malappuram set to become first cyber literate district |date=6 July 2018 |access-date=3 July 2020 |last1=Naha |first1=Abdul Latheef }}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લામાં ચાર મુખ્ય નદીઓ આવેલી છે: ભારથપ્પુઝા, ચાલિયાર, કડલુંડીપ્પુઝા અને તિરુર પુઝા, જેમાંથી પ્રથમ ત્રણ નદીઓ કેરળની પાંચ સૌથી લાંબી નદીઓમાં પણ સ્થાન ધરાવે છે.

મલપ્પુરમ મહાનગર ક્ષેત્ર એ કોચી, કાલિકટ અને થ્રિસુર શહેરી વિસ્તારો પછી કેરળનું ચોથું સૌથી મોટું શહેરી સમૂહ છે અને ૧.૭ મિલિયન (૧૭ લાખ) ની કુલ વસ્તી સાથે ભારતમાં ૨૫મા ક્રમે આવે છે. ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, જિલ્લાની ૪૪.૨% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં વસે છે.&lt;ref name=&quot;census 2011&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/kerala/Chapter_IV.pdf |website=censusindia.gov.in |title=The Malappuram Urban Agglomeration |access-date=25 June 2020 }}&lt;/ref&gt; 'યુનિવર્સિટી ઓફ કાલિકટ' સહિત રાજ્યની ૪ યુનિવર્સિટીઓ ધરાવતું મલપ્પુરમ કેરળમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે. આ જિલ્લામાં ૨ મહેસૂલી વિભાગ, ૭ તાલુકા, ૧૨ નગરપાલિકા (મ્યુનિસિપાલિટી), ૧૫ બ્લોક, ૯૪ ગ્રામ પંચાયત અને ૧૬ કેરળ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=India – Census of India 2011 – Kerala – Series 33 – Part XII A – District Census Handbook, Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658 |access-date=2023-05-05 |website=censusindia.gov.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2020-01-09 |title=Kerala: Malappuram tops list of world's fastest-growing urban areas |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/malappuram-tops-list-of-worlds-fastest-growing-urban-areas/articleshow/73163346.cms |access-date=2023-05-05 |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Census Bureau of India |date=2011 |title=Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Town (With Ward), 2011. |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42560/download/46186/2011-IndiaStateDistSbDistTwnWrd-0000.xlsx |journal=Census of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Town (With Ward),  Census 2011. ''Census of India 2011'' https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42560/download/46186/2011-IndiaStateDistSbDistTwnWrd-0000.xlsx&lt;/ref&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન, મલપ્પુરમ વિદેશી અને ભારતીય સૈન્ય ટુકડીઓનું મુખ્યાલય બન્યું હતું. પાછળથી તે 'મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ' (M.S.P) નું વડું મથક બન્યું, જે અગાઉ ૧૮૮૫માં રચાયેલા 'મલપ્પુરમ સ્પેશિયલ ફોર્સ' તરીકે ઓળખાતું હતું.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=C.A. |first1=Innes |title=Madras District Gazetteers: Malabar and Anjengo |date=1908 |publisher=Government Press, Madras |page=371 |url=https://books.google.com/books?id=w806vgAACAAJ |access-date=30 September 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;&gt;{{Cite news|title=അമ്പതിന്റെ നിറവില്‍ മലപ്പുറം; മലപ്പുറത്തിന്റെ മാനവിക മഹാപൈതൃകം| trans-title = Malappuram at the turn of the century; Malappuram's great human heritage |url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/alamkode-leelakrishnan-writes-about-malappuram-1.3880292|last=Leelakrishnan|first=Alamkode|date=17 June 2019|access-date=21 February 2021|work=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt; આ બળ રાજ્યમાં સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલીયન છે. વિશ્વનું સૌથી જૂનું સાગનું વાવેતર નિલંબુર ખાતે આવેલી ચાલિયાર ખીણમાં આવેલું છે. રાજ્યની સૌથી જૂની રેલ્વે લાઇન ૧૮૬૧માં તિરૂરથી ચાલિયમ સુધી નાખવામાં આવી હતી, જે તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને વલ્લીકુન્નુમાંથી પસાર થતી હતી.&lt;ref name=&quot;mpm&quot;&gt;{{Cite news|title=ആ ചൂളംവിളി പിന്നെയും പിന്നെയും...|trans-title=That whistle again and again...|url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/kerala-first-railway-line-tirur-to-beypore-1.3880175|date=17 June 2019|access-date=19 December 2020|work=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt; રાજ્યની બીજી રેલ્વે લાઇન પણ તે જ વર્ષે તિરૂરથી તિરુનાવાયા થઈને કુટ્ટીપ્પુરમ સુધી નાખવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;&gt;{{Cite book|title='Kerala Charitram|last=Shreedhara Menon|first=A|publisher=DC Books|year=2007|isbn=9788126415885|location=Kottayam|page=200|url=https://keralabookstore.com/book/keralacharithram/11148/|access-date=22 April 2020}}&lt;/ref&gt; સંસ્થાનવાદી યુગમાં નાખવામાં આવેલી નિલંબુર-શોરાનુર લાઇન ભારતના સૌથી ટૂંકા અને ચિત્રમય (સુંદર) શોર્ટ ગેજ રેલ્વે માર્ગોમાંથી એક છે.

== નામકરણ અને વ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Valamangalam Pulpetta (386717435).jpg|thumbnail|જિલ્લામાં એક લાક્ષણિક ડુંગરાળ ભૂપ્રદેશ (પુલપટ્ટા નજીક)]]
[[File:Chaliyar Edavanna (251932360).jpg|thumbnail|એડવન્ના તરફ ચાલિયાર ટેકરીઓ]]

'મલપ્પુરમ' શબ્દનો મલયાલમ ભાષામાં અર્થ &quot;ટેકરીની ઉપર&quot; (Over the hill) થાય છે, જે આ જિલ્લાના વહીવટી મુખ્યાલય મલપ્પુરમની ભૌગોલિક સ્થિતિ પરથી ઉતરી આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|title=Malappuram, The Hill Top Town|date=30 June 2014|website=nativeplanet.com|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002725/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|title=Cultural counterpoint|date=24 March 2013|website=The Financial Express|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002847/https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; જિલ્લાનો મધ્યભાગ [[પશ્ચિમ ઘાટ]]થી દૂર આવેલી અસંખ્ય નાની-મોટી ટેકરીઓ જેવી કે, અરિમ્બ્રા ટેકરીઓ, અમ્મિનીક્કાડન ટેકરીઓ, ઓરાકમ ટેકરી, ચેરિયમ ટેકરીઓ, પંડાલુર ટેકરીઓ અને ચેક્કુન્નુ ટેકરીઓથી ઘેરાયેલો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|title=Hilly areas of Malappuram|date=7 May 2018|access-date=11 October 2020|website=Native Planet|last=Akash Singh|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017165621/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; નાળિયેરના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા રેતાળ દરિયાકાંઠાના મેદાનો આ સામાન્ય પહાડી ભૂપ્રદેશથી અલગ પડે છે.

== ભૂગોળ ==
[[File:Cherumb eco tourism village, Karuvarakundu India (3).JPG|left|thumb|alt=કરુવારકકુંડુનો પહાડી વિસ્તાર]]
[[File:Puthuponnani (2).JPG|thumb|alt=A beach|પુથુપોન્નાની મુનામ્બમ બીચ]]

ઉત્તર-પશ્ચિમમાં કોઝિકોડ જિલ્લો, ઉત્તર-પૂર્વમાં વાયનાડ જિલ્લો, પૂર્વમાં નીલગિરીની ટેકરીઓ, દક્ષિણ-પૂર્વમાં પાલક્કાડ જિલ્લો, દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં ત્રિશૂર જિલ્લો અને પશ્ચિમમાં અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલા મલપ્પુરમનું કુલ ભૌગોલિક ક્ષેત્રફળ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી છે, જે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ રાજ્યમાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે. આ જિલ્લો રાજ્યના કુલ વિસ્તારનો ૯.૧૫ % હિસ્સો ધરાવે છે. ભૌગોલિક નકશા પર આ જિલ્લો ૭૫°E – ૭૭°E રેખાંશ અને ૧૦°N – ૧૨°N અક્ષાંશ વચ્ચે આવેલો છે.

કેરળના અન્ય ભાગોની જેમ, મલપ્પુરમમાં પણ પશ્ચિમે અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર (નીચાણવાળો પ્રદેશ), મધ્યમાં મધ્યભૂમિ (મિડલેન્ડ) અને પૂર્વમાં પશ્ચિમ ઘાટથી ઘેરાયેલો પહાડી વિસ્તાર (હાઇલેન્ડ) આવેલો છે. કેરળના અન્ય જિલ્લાઓથી વિપરીત, મલપ્પુરમના મધ્યભૂમિ વિસ્તારમાં પણ વ્યાપકપણે પહાડી વિસ્તારો જોવા મળે છે.

નિલંબુર તાલુકા અને ઉટી તાલુકાની સરહદ પર આવેલું ૨,૫૫૪ મીટર ઊંચું 'મુકુરથી' શિખર મલપ્પુરમ જિલ્લાનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે. તે દક્ષિણ ભારતનું પાંચમું સૌથી ઊંચું શિખર છે, તેમજ અનામુડી (૨,૬૯૬ મીટર) અને મીસાપુલીમાલા (૨,૬૫૧ મીટર) પછી કેરળનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. ઇડુક્કી જિલ્લાની બહાર કેરળનું આ સૌથી ઊંચું શિખર પણ છે. મલપ્પુરમ-પાલક્કાડ-નીલગિરી જિલ્લા સરહદ નજીક આવેલું ૨,૩૮૩ મીટર ઊંચું 'અંગિન્ડા' શિખર બીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. મલપ્પુરમના નિલંબુર તાલુકા, વાયનાડ અને કોઝિકોડ જિલ્લાના થામારાસ્સેરી તાલુકા ત્રિ-ભેટા પર આવેલું ૨,૩૩૯ મીટર ઊંચું 'વાવુલ માલા' શિખર જિલ્લાનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે.

=== સરહદી તાલુકાઓ ===
* મલપ્પુરમ જિલ્લો ૫ જિલ્લાના નીચેના ૧૨ તાલુકાઓ સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે:
* વાયનાડ જિલ્લો: વાયથિરી તાલુકો
* કોઝિકોડ જિલ્લો: કોઝિકોડ અને થામારાસ્સેરી તાલુકા
* નીલગિરી જિલ્લો (તમિલનાડુ): પંડાલુર, ગુડાલુર, ઉટી અને કુંડાહ તાલુકા
* પલક્કડ જિલ્લો: પટ્ટાંબી, ઓટ્ટપાલમ અને મન્નરક્કાડ તાલુકા
* ત્રિશૂર જિલ્લો: ચાવક્કાડ અને કન્નમકુલમ તાલુકા

=== ભૂપ્રદેશ ===
ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, માટી, આબોહવા અને કુદરતી વનસ્પતિના આધારે, જિલ્લાને ૫ પેટા-સૂક્ષ્મ પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.:
* મલપ્પુરમ દરિયાકાંઠો
* ઉંચા-નીચા ખાડાટેકરાવાળા મેદાનો
* ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર
* નિલંબુરના જંગલવાળા પહાડો
* પેરિન્થલમન્નાના ઉંચા-નીચા ઉચ્ચપ્રદેશો

[[File:Chaliyar - Areekode Bridge.jpg|left|thumb|અરીકોડ ખાતે ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર]]
[[File:Map of Malappuram District (April 2021).svg|thumb|મલપ્પુરમ જિલ્લાનો નકશો]]

મલપ્પુરમ દરિયાકિનારો ઉત્તરમાં વલ્લીક્કુન્નૂથી લઈને દક્ષિણમાં પેરુમ્બડપ્પુ સુધીના મલપ્પુરમના સમગ્ર તટીય વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં કોઝિકોડ દરિયાકિનારા, પૂર્વમાં મલપ્પુરમના ઉબડખાબડ મેદાની વિસ્તાર, દક્ષિણમાં થ્રિસુર દરિયાકિનારા અને પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગર સાથે જોડાયેલી છે. આ પ્રદેશમાંથી ચાલીયાર, કડાલુંડી, ભરતપુઝા, તિરુરપુઝા જેવી મુખ્ય નદીઓ, નહેરો અને પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) વહે છે. આ તટીય વિસ્તાર નારિયેળના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે. તટીય મેદાન પશ્ચિમ તરફ ખૂબ જ ધીમો ઢાળ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;&gt;{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title=Physical divisions of Malappuram |pages=21–22 |access-date=18 April 2020}}&lt;/ref&gt; પોન્નાની, એડપ્પલ, તિરુર, વલંચેરી, કુટ્ટીપ્પુરમ, તાનુર, તિરુરંગાડી અને પરપ્પનંગાડી સહિતના મુખ્ય શહેરો આ પ્રદેશમાં આવેલા છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ તિરુર તાલુકાના કલ્પકંચેરી ગામમાં (૧૦૪ મીટર) આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

મલપ્પુરમનો ઉબડખાબડ મેદાની પ્રદેશ, જે દરિયાકિનારાને સમાંતર આવેલો છે, તે તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં નાડાપુરમ-માવૂરના ઉબડખાબડ મેદાનો, પૂર્વમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન અને પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો, દક્ષિણમાં પટ્ટાંબી ઉબડખાબડ મેદાન અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ દરિયાકિનારા સાથે સીમાઓ બનાવે છે. કન્નમંગલમ ખાતે આવેલી નેનમિની ટેકરી (૪૭૮ મીટર) આ પ્રદેશનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે અને ઉત્તર ભાગમાં આવેલું વાઝાયૂર (૯૫ મીટર) સૌથી નીચું સ્થળ છે. અહીં કેટલીક ટેકરીઓ અને ઢોળાવો જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

[[File:Chekkunnu.jpg|thumb|એડાવાના ખાતે ચેકુન્નુ ટેકરીઓ]]

ચાલિયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલંબુર જંગલી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઊંચાણવાળા પ્રદેશો અને પૂર્વમાં મલપ્પુરમ ઊંચાણવાળા મેદાનો દ્વારા બનાવે છે. તે ચાલિયારના મધ્ય ભાગમાં આવે છે અને અલગ ટેકરીઓના સ્વરૂપમાં ઉતાર-ચઢાવ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

ચાલીયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ મેદાન સાથે બનાવે છે. તે ચાલીયાર નદીના મધ્ય પ્રવાહ વિસ્તાર હેઠળ આવે છે અને અહીં છૂટાછવાયા ટેકરાઓ સ્વરૂપે ઉંચા-નીચા ઢોળાવો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, જેને સંસ્થાનવાદી (બ્રિટિશ) રેકોર્ડ્સમાં નીલાંબુર ખીણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે તેની સીમા ઉત્તરમાં કોઝિકોડ અને વાયનાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, પૂર્વમાં તમિલનાડુ, દક્ષિણમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ અને પશ્ચિમમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન સાથે બનાવે છે. તે પશ્ચિમ ઘાટનો એક ભાગ છે. અહીં સમુદ્ર સપાટીથી ૧૦૦૦ મીટરથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતા અનેક શિખરો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; આ પ્રદેશની સૌથી વધુ ઊંચાઈ મુકુરુથી (૨૫૯૪ મીટર) ખાતે છે, જે કેરળ અને તમિલનાડુની સરહદ પર કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યની પૂર્વમાં આવેલી છે. સૌથી નીચું સ્થળ મામ્પાડ (૧૧૫ મીટર) ખાતે આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; નીલાંબુરનો આ ટેકરીઓ વાળો જંગલ વિસ્તાર નીલગિરી બાયોસ્ફિયર રિઝર્વનો એક ભાગ છે.

પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો ઉત્તરમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન, પૂર્વમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પાલક્કાડ ઘાટ અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ ઉબડખાબડ મેદાન સાથે સરહદ ધરાવે છે. અહીં ઘણી નાની છૂટીછવાયી ટેકરીઓ આવેલી છે, જેમાં કોડીકુથીમાલા પણ એક છે. કડાલુંડી નદી આ પ્રદેશમાંથી વહે છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ મક્કારાપરમ્બા ખાતે ૬૧૦ મીટર છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

=== દરિયા કિનારો ===
[[File:Light house in Ponnani.jpg|thumb|પોન્નાનીનું દીવાદાંડી]]

કેરળના જિલ્લાઓમાં દરિયાકિનારાની લંબાઈની દ્રષ્ટિએ મલપ્પુરમ ૭૦ કિમી (રાજ્યના કુલ દરિયાકિનારાના ૧૧.૮૭%) ના દરિયાકિનારા સાથે પાંચમું સ્થાન ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Coastline_2346.aspx |website=kerenvis.nic.in |title=The coastal area of Malappuram |access-date=30 November 2019 }}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમનો તટીય પટ્ટો ત્રણ નગરપાલિકા શહેરો—તાનુર, પોન્નાની અને પરપ્પનંગાડી, તેમજ આઠ ગ્રામ પંચાયતો—વલ્લીક્કુન્નૂ, તેનાલુર, નિરામરુથુર, વેટ્ટમ, મંગલમ, પુરાથુર, વેલિયાંકૌડ અને પેરુમ્બડપ્પુમાં ફેલાયેલો છે. જિલ્લાના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા પોન્નાની, તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને પદિંજરેક્કરા બીચ એ મુખ્ય મત્સ્યઉદ્યોગ કેન્દ્રો છે. જિલ્લાનો સમુદ્ર કિનારો સમુદ્રી સંપત્તિથી સમૃદ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;

અગાઉ આરબ વેપારીઓનું મનપસંદ સ્થળ હોવા ઉપરાંત, પોન્નાની ઘણા મુસ્લિમ અધ્યાત્મિક નેતાઓ માટે પણ આકર્ષક સ્થળ હતું, જેમણે અહીં ઈસ્લામના પ્રચારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ બંદર શહેર &quot;મલબારનું નાનું મક્કા&quot; તેમજ &quot;સોનાના સિક્કાઓનું શહેર&quot; તરીકે પણ ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;pkd&quot;&gt;{{cite book | author=M. K. Devassy | year=1965 | title=1961 Census Handbook- Palghat District
 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands | url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5667/1/51592_1961_PAL.pdf | access-date=11 March 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/the-mecca-of-malabar-ponnani-004132.html |website=nativeplanet.com |title=Ponnani, the Mecca of Malabar |date=24 October 2017 |access-date=19 April 2020}}&lt;/ref&gt; ફેબ્રુઆરી/એપ્રિલ મહિના દરમિયાન અહીં હજારો પ્રવાસી પક્ષીઓ આવે છે.

પોન્નાની પાસે બિય્યામ કાયલ આવેલું છે, જે જળરમતની સુવિધા ધરાવતો એક શાંત, હરિયાળીથી ઘેરાયેલો જળમાર્ગ છે. કનોલી કેનાલ પુથુપોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રને મળે છે. તટીય શહેર તાનુર પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં વેટ્ટથુનાડ સામ્રાજ્યની રાજધાની હતું, અને તે કેરળદેશપુરમ મંદિર માટે જાણીતું છે. પરપ્પનંગાડી પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં પરપ્પનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોનું મુખ્ય મથક હતું.

=== નદીઓ ===
[[File:View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg|thumbnail|ત્રિપરાંગોડ ખાતે ભરતપુઝા]]
[[File:Kadalundi river, Malappuram.jpg|thumb|મલપ્પુરમ ખાતે કડાલુંડી નદી]]

જિલ્લામાંથી વહેતી મુખ્ય નદીઓમાં ચાલીયાર, કડાલુંડી નદી, ભરતપુઝા અને તિરુર નદીનો સમાવેશ થાય છે. ચાલીયાર નદીની કુલ લંબાઈ લગભગ ૧૬૮ કિમી અને જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૨,૮૧૮ ચોરસ કિમી (૧,૦૮૮ ચોરસ માઈલ) છે. તે જિલ્લાના નીલાંબુર, મામ્પાડ, એડવન્ના, અરીકોડ અને વાઝક્કાડમાંથી પસાર થાય છે અને ત્યારબાદ કોઝિકોડ-મલપ્પુરમ જિલ્લાની સરહદ પર થઈને ચાલીયમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. નીલાંબુર તાલુકાની ખીણમાં ચાલીયાર નદીની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ચાલીયારની સૌથી મોટી સહાયક નદી કરીમપુઝા, ભરતપુઝાની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક થુથાપુઝા, અને કડાલુંડી નદીની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક ઓલીપુઝા પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કડાલુંડી નદી મેલાત્તુર, કીઝત્તુર, પાંડિક્કાડ, મંજેરી, મલપ્પુરમ, પાનાક્કાડ, પરપ્પુર, વેંગરા, તિરુરંગાડી, પરપ્પનંગાડી, વલ્લીક્કુન્નૂમાંથી પસાર થાય છે અને જિલ્લાની વાયવ્ય (ઉત્તર-પશ્ચિમ) સરહદ પર આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના કડાલુંડી નગરમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે.

તે ઓલીપ્પુઝા નદી અને વેલીયાર નદીના સંગમથી બને છે. કડાલુંડી નદી સાયલન્ટ વેલીની પશ્ચિમ સરહદે આવેલા [[પશ્ચિમ ઘાટ]]માંથી નીકળે છે અને આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કીઝત્તુર ખાતે ઓલીપ્પુઝા અને વેલીયાર એકબીજામાં ભળીને કડાલુંડી નદીનું નિર્માણ કરે છે. કડાલુંડી નદી એરનાડ અને વલ્લુવાનાડ વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે. આ નદી ૧૩૦ કિમીની લંબાઈ ધરાવે છે, જેનું જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૧,૧૧૪ ચોરસ કિમી (૪૩૦ ચોરસ માઈલ) છે અને તેનો કુલ જળ પ્રવાહ (રન-ઓફ) ૨,૧૮૯ મિલિયન ક્યુબિક ફીટ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ભરતપુઝા નદીની કુલ લંબાઈ ૨૦૯ કિમી છે. મલપ્પુરમ-પલક્કડ જિલ્લા સરહદ પર તે તેની સહાયક નદી થુથાપુઝા તરીકે થુથા, એલમકુલમ, પુલામન્થોલેમાંથી વહે છે અને પલ્લીપ્પુરમ ખાતે મુખ્ય નદીને મળે છે. ત્યારબાદ કેટલાક પાડોશી જિલ્લાઓમાંથી વહીને થિરુવેગપ્પુરાથી ફરીથી આ જિલ્લામાં પ્રવેશ કરે છે અને કુટ્ટીપ્પુરમ પહોંચે છે. ભરતપુઝા પોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. તિરુનાવાયા, કુટ્ટીપ્પુરમ, ત્રીપ્રંગોડ, ઇરિમબિલિયમ, થવાનુર અને પોન્નાની એ ભરતપુઝાના કિનારે આવેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ શહેરો છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

તિરુર નદી ૪૮ કિમી લાંબી છે. તે પોન્નાની નજીક પદિંજરેકારા ખાતે ભરતપુઝા સાથે ભળી જાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; આ મોટી નદીઓ ઉપરાંત, જિલ્લામાં 'પુરાપ્પરમ્બા નદી' નામની એક નાની નદી પણ છે, જે માત્ર ૮ કિમી લાંબી છે. તે કનોલી કેનાલ દ્વારા મુખ્ય નદીઓ સાથે જોડાયેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers in Malappuram district |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=23 November 2019 |website=malappuram.nic.in |archive-date=10 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210004256/https://malappuram.nic.in/about-district/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ઉપર વર્ણવેલી મુખ્ય નદીઓની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ તથા ઝરણાં પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે.

{{Panorama
|image   = Kadalundi Kadavu Bridge.jpg
|height  = 175
|alt     = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય
|caption = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય, જ્યાં તે અરબી સમુદ્રમાં ભળી જાય છે.
}}

અહીં ચાર મુખત્રિકોણ પ્રદેશો (નદીમુખ) આવેલા છે—પુરાથુર ખાતે પદિંજરેકારા અઝીમુખમ, જ્યાં ભરતપુઝા અને તિરુર નદીઓ એકબીજામાં ભળીને અરબી સમુદ્રને મળે છે; પુથુપોન્નાની ભૂશિર, જ્યાં કનોલી કેનાલ સમુદ્રમાં વહે છે; તાનુર ખાતે પુરાપુઝા અઝીમુખમ; અને જિલ્લાની વાયવ્ય સરહદે વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે આવેલું કડાલુંડી નગરમ અઝીમુખમ.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; બિય્યામ, વેલિયાંકૌડ, માનુર અને કોડિન્હી જેવા પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તટીય તાલુકાઓમાં આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન પોન્નાનીથી તિરુર રેલવે સ્ટેશન સુધી માલસામાનના પરિવહન માટે પોન્નાની કેનાલનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. કોડક્કલ ખાતે આવેલી બેસલ મિશનના કર્મચારીઓ દ્વારા પોન્નાની કેનાલ વિશે આ પ્રમાણે વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે:&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ineszupanov.com/ |title=Website of Ines Zupanov |access-date=13 September 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427041408/http://www.ineszupanov.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== આબોહવા ===
[[File:Monsoon Clouds - Manjeri and Pandalloor hill.jpg|left|thumbnail|પંડાલુર ટેકરીઓ પર ચોમાસાના વાદળો]]
[[File:Ottumpuram Beach.JPG|thumbnail|ઓટ્ટુમ્પુરમ બીચ, તાનુર.]]

જિલ્લાનું તાપમાન સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન લગભગ સ્થિર રહે છે. અહીં ઉષ્ણકટિબંધીય (ટ્રોપિકલ) આબોહવા છે. ટૂંકી શુષ્ક ઋતુ સાથે વર્ષના મોટાભાગના મહિનાઓમાં અહીં નોંધપાત્ર વરસાદ પડે છે. કોપન અને ગીગર (Köppen and Geiger) વર્ગીકરણ અનુસાર, આ આબોહવાને 'Am' તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. મલપ્પુરમમાં સરેરાશ વાર્ષિક તાપમાન ૨૭.૩ °C છે. એક વર્ષમાં, સરેરાશ વરસાદ ૨,૯૫૨ મિલીમીટર (૧૧૬.૨ ઇંચ) થાય છે. ઉનાળો સામાન્ય રીતે માર્ચથી મે સુધી રહે છે; ચોમાસું જૂનમાં શરૂ થાય છે અને સપ્ટેમ્બરમાં સમાપ્ત થાય છે. મલપ્પુરમમાં નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) અને ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) એમ બંને ચોમાસાનો વરસાદ થાય છે. શિયાળાની ઋતુ ડિસેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી સુધી હોય છે.&lt;ref name=&quot;MSN&quot;&gt;{{Cite web| url = http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx| title = MSN Weather| access-date = 29 November 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Climate chart&quot;&gt;&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;width:75%;&quot;&gt;

{{Weather box
| location              = મલ્લપુરમ
| width                 = 90% &lt;!-- Width parameter for wikitable, default width=90%. Leave blank for wikitable with no width defined. Set width=auto to fit the table in the next available space automatically. --&gt;
| metric first          = yes
| single line           = yes
| Jan high C            = 32.0
| Feb high C            = 32.9
| Mar high C            = 34.0
| Apr high C            = 33.8
| May high C            = 32.7
| Jun high C            = 29.3
| Jul high C            = 28.1
| Aug high C            = 28.7
| Sep high C            = 29.7
| Oct high C            = 30.3
| Nov high C            = 31.1
| Dec high C            = 31.4
| year high C           = 34.0
| Jan low C             = 21.8
| Feb low C             = 22.8
| Mar low C             = 24.4
| Apr low C             = 25.4
| May low C             = 25.1
| Jun low C             = 23.5
| Jul low C             = 22.8
| Aug low C             = 23.3
| Sep low C             = 23.3
| Oct low C             = 23.4
| Nov low C             = 23.1
| Dec low C             = 21.9
| year low C            = 21.8
| Jan precipitation mm  = 1
| Feb precipitation mm  = 9
| Mar precipitation mm  = 16
| Apr precipitation mm  = 101
| May precipitation mm  = 253
| Jun precipitation mm  = 666
| Jul precipitation mm  = 830
| Aug precipitation mm  = 398
| Sep precipitation mm  = 233
| Oct precipitation mm  = 281
| Nov precipitation mm  = 140
| Dec precipitation mm  = 24
| year precipitation mm = 2952
| source                =&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://en.climate-data.org/asia/india/kerala/malappuram-34234/ |website = en.climate-data.org |title = Climate of Malappuram |access-date = 30 November 2019}}&lt;/ref&gt;
| date                  = November 2019
}}
&lt;/div&gt;

== વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ ==
{{multiple image|align=left|direction = vertical|caption_align=left
| image1 = Nilambur Teak Garden.jpg |caption1= સાગનું સંગ્રહાલય (ટિક મ્યુઝિયમ)| image2 = Green Vallikkunnu.jpg|caption2= વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લીલા મેન્ગ્રોવ| image3 = Beeyam Kayal River near Athani.jpg |caption3 = પોન્નાની કોલે વેટલેન્ડ્સ, એડપ્પલ
}}

જિલ્લામાં વિવિધ પ્રકારની વન્યજીવ સૃષ્ટિ આવેલી છે અને પશ્ચિમ તરફ વહેતી અનેક નાની ટેકરીઓ, જંગલો, નદીઓ અને ઝરણાં, પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તેમજ ડાંગર, સોપારી, કાજુ, મરી, આદુ, કઠોળ, નારિયેળ, કેળાં, સાબુદાણા/કસાવો (ટેપિયોકા), ચા અને રબરના વાવેતરો આવેલા છે. નીલાંબુર ખાતે વિશ્વનો સૌથી જૂનો સાગનો વાવેતર વિસ્તાર 'કોનોલીઝ પ્લોટ' આવેલો છે. નીલાંબુર તેના સાગ મ્યુઝિયમ માટે પણ જાણીતું છે. નીલાંબુર સાગના વાવેતરો નજીક વાંસના વૃક્ષો વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. સાગ મ્યુઝિયમ સાથે એક જૈવ સંસાધન કુદરતી પાર્ક જોડાયેલો છે. મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીના જૂના વહીવટી રેકોર્ડમાં નોંધાયેલ છે કે તત્કાલીન મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીમાં સરકારની માલિકીનું સૌથી નોંધપાત્ર વાવેતર નીલાંબુર ખાતે ૧૮૪૪માં રોપવામાં આવેલું સાગનું વાવેતર હતું.&lt;ref name=&quot;Mbsp&quot;&gt;{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881–1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=9 June 2021 }}&lt;/ref&gt;

જિલ્લાના કુલ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી ક્ષેત્રફળમાંથી ૧,૦૩૪ ચોરસ કિમી (૩૯૯ ચોરસ માઈલ) (૨૯%) વિસ્તાર જંગલ ક્ષેત્ર ધરાવે છે. તે વધુ ગીચ કે ઓછું ગીચ હોઈ શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |website=industry.kerala.gov.in |title=Forest area of Malappuram }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) ભાગમાં ૭૫૮.૮૭ ચોરસ કિમી (૨૯૩.૦૦ ચોરસ માઈલ) નો વિશાળ જંગલ વિસ્તાર આવેલો છે. આમાંથી ૩૨૫.૩૩ ચોરસ કિમી (૧૨૫.૬૧ ચોરસ માઈલ) અનામત (આરક્ષિત) જંગલો છે અને બાકીનો નિહિત જંગલ (વેસ્ટેડ ફોરેસ્ટ) નો વિસ્તાર છે. આમાંથી ૮૦% પાનખર જંગલો છે જ્યારે બાકીના સદાબહાર જંગલો છે. આ જંગલ વિસ્તાર મુખ્યત્વે નીલાંબુર ઉપજિલ્લા (તાલુકા) માં કેન્દ્રિત છે, જે વાયનાડના પહાડી જિલ્લા, પશ્ચિમ ઘાટ અને તમિલનાડુના પહાડી વિસ્તારો (નીલગિરી) સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે.

નીલાંબુર જંગલ વિસ્તારમાં સાગ, સીસમ (રોઝવુડ) અને મહાગોની જેવા વૃક્ષો જોવા મળે છે. જંગલમાં વાંસની ટેકરીઓ વ્યાપક પ્રમાણમાં આવેલી છે. જિલ્લામાં આવેલું કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્ય રાજ્યનું સૌથી મોટું વન્યજીવ અભયારણ્ય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/karimpuzha-sanctuary-comes-into-being/article31984618.ece |website=The Hindu |title=The Karimpuzha Wildlife Sanctuary |access-date=5 July 2020 |date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://touristinindia.com/new-amarambalam-wildlife-sanctuary/ |website=touristinindia.com |title=The largest wildlife sanctuary of Kerala |date=19 February 2018 |access-date=5 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ન્યૂ અમરમ્બલમ આરક્ષિત જંગલ, જે કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યનો જ એક ભાગ છે, તે વિવિધ પ્રકારની પ્રાણીસૃષ્ટિ ધરાવે છે. જંગલોમાં હાથી, હરણ, વાઘ, વાંદરા, રીંછ, ભૂંડ, સસલા, પક્ષીઓ અને સરીસૃપો સહિતના વિવિધ પ્રાણીઓ જોવા મળે છે. અહીંથી મધ, ઔષધીય વનસ્પતિઓ અને મસાલા જેવી જંગલ પેદાશો પણ એકત્રિત કરવામાં આવે છે. નીલાંબુર ખીણમાં નેડુમકાયમ વર્ષા જંગલ પણ આવેલું છે.

આ જંગલોનું રક્ષણ બે વિભાગો દ્વારા કરવામાં આવે છે - નીલાંબુર ઉત્તર અને નીલાંબુર દક્ષિણ. કેરળ ફોરેસ્ટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (KFRI) નું એક ઉપકેન્દ્ર પણ નીલાંબુર ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના તટીય અને આંતરદેશિય (ઈનલેન્ડ) વિસ્તારોમાં જોવા મળતી માછલીઓની મુખ્ય જાતોમાં ઝીંગા (Prawn), ઓઇલ સરડીન, સિલ્વર બેલી, શાર્ક, કેટફિશ, મેકરેલ (બંગડા), સ્કેટ, ચેમ્બા, સોલ ફિશ, સીર ફિશ (સુરમાઈ) અને રિબનફિશનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુર સાગ એ પોતાની ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) મેળવનારી દેશની પ્રથમ જંગલ પેદાશ છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=First for forest produce, GI tag for Nilambur teak|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/first-for-forest-produce-gi-tag-for-nilambur-teak/articleshow/62320961.cms|last=T Ramavarman|date=1 January 2018|access-date=30 October 2020|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; તિરુરમાં મળી આવતા પાનનો એક પ્રકાર તિરુર વેટ્ટિલા પણ ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tirur-vettila-obtains-gi-tag/article29214761.ece |website=The Hindu |title=Tirur Vettila gets GI tag |date=21 August 2019 |access-date=19 April 2020 |last1=Muringatheri |first1=Mini }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના તટીય વિસ્તારમાં આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લગભગ ૫૦ એકરમાં ફેલાયેલું મેન્ગ્રોવનું જંગલ આવેલું છે. અન્ય તટીય વિસ્તારોમાં પણ મેન્ગ્રોવ વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.

કડાલુંડી પક્ષી અભયારણ્ય આ જિલ્લાની વલ્લીક્કુન્નૂ ગ્રામ પંચાયતમાં આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Flora and fauna of Malappuram |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=24 November 2019 |website=malappuram.nic.in }}&lt;/ref&gt; કડાલુંડી-વલ્લીક્કુન્નૂ કમ્યુનિટી રિઝર્વ એ કેરળનું પ્રથમ કમ્યુનિટી રિઝર્વ છે, જેને હવે ઇકો-ટૂરિઝમ કેન્દ્ર તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.&lt;ref name=&quot;Vallikkunnu&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=onmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ૨૦૧૦માં પુરાથુર ખાતે આવેલા પદિંજરેકારા મુખત્રિકોણ પ્રદેશ (એસ્ટ્યુઅરી - નદીમુખ) માં પક્ષી અભયારણ્ય બનાવવાની દરખાસ્ત મૂકવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sudhi |first1=K. S. |title=Birds get 12 more havens in State |url=https://www.thehindu.com/news/national/Birds-get-12-more-havens-in-State/article16567247.ece/ |access-date=7 April 2021 |work=The Hindu |date=15 March 2010}}&lt;/ref&gt; તિરુનાવાયા તેના કમળના ખેતરો માટે જાણીતું છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Lotus fields of Tirunavaya|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/03/lotus-farming-muslim-kerala-hindu.html|last=Anupama Mili|date=4 September 2018|access-date=26 July 2020|work=Malayala Manorama}}&lt;/ref&gt;

== વહીવટ ==
=== મહેસૂલી વહીવટ ===
જિલ્લા વહીવટીતંત્રનું મુખ્ય મથક (કલેક્ટર કચેરી) મલપ્પુરમના અપહિલ ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના સમગ્ર વહીવટના વડા 'જિલ્લા કલેક્ટર' છે. તેઓ સામાન્ય બાબતો, જમીન સંપાદન, મહેસૂલી વસૂલાત (રેવેન્યુ રિકવરી), જમીન સુધારણા અને ચૂંટણીઓ જેવી મુખ્ય ક્ષેત્રીય જવાબદારીઓ સંભાળતા પાંચ ડેપ્યુટી કલેક્ટરો દ્વારા સહાય કરવામાં આવે છે. ડેપ્યુટી કલેક્ટર (સામાન્ય) ની વહીવટી શ્રેણી ધરાવતા એડિશનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટ (ADM) તમામ પ્રકારની વહીવટી પ્રવૃત્તિઓમાં જિલ્લા કલેક્ટરને મદદ પૂરી પાડે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malappuram.nic.in/collectrate/|title=Collectorate Malappuram|access-date=3 October 2020|website=Official website of Malappuram district|archive-date=25 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025100613/https://malappuram.nic.in/collectrate/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

મલપ્પુરમ મહેસૂલી જિલ્લાને બે મુખ્ય વહીવટી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે—તિરુર અને પેરિન્થલમન્ના. વહીવટી સરળતા માટે આ સમગ્ર જિલ્લાને ૧૩૮ મહેસૂલી ગામોમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે, જે મળીને ૭ તાલુકાઓ (ઉપજિલ્લાઓ) ની રચના કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://malappuram.nic.in/tehsil/ |website = malappuram.nic.in |title = Talukas in Malappuram district|access-date = 23 November 2019  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;admn_mpm&quot;&gt;{{cite web | title= Administrative divisions of Malappuram district | url= https://malappuram.nic.in/administrative-setup/ | access-date= 23 November 2019 | website= malappuram.nic.in}}&lt;/ref&gt;

==== મહેસૂલ વિભાગો ====
જિલ્લામાં બે મહેસૂલ વિભાગો છે: પેરિન્થલમન્ના અને તિરુર. પોન્નાની, તિરુર, તિરુરંગદી અને કોન્ડોટ્ટી ઉપજિલ્લાઓ તિરુર મહેસૂલ વિભાગમાં સમાવવામાં આવ્યા છે જ્યારે બાકીના નીલમ્બુર, એરાનાડ અને પેરિન્થલમન્ના ભેગા થઈને પેરિન્થલમન્ના મહેસૂલ વિભાગ બનાવે છે. મહેસૂલ વિભાગીય કાર્યાલયનું નેતૃત્વ મહેસૂલ વિભાગીય અધિકારી / સબ કલેક્ટર (RDO) દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે મહેસૂલ વિભાગના સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ પણ હોય છે. મહેસૂલ વિભાગીય કાર્યાલયો અનુક્રમે તિરુર અને પેરિન્થલમન્ના ખાતે છે.

==== તાલુકા ====
તાલુકો (પેટા-જિલ્લો) એ જિલ્લાની અંદર એક વહીવટી વિભાગ છે. મલપ્પુરમ જિલ્લામાં ૭ તાલુકા છે, અને દરેક તાલુકનું નેતૃત્વ તહસીલદાર દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે જમીન મહેસૂલ વહીવટ અને કાર્યકારી મેજિસ્ટ્રેટ કાર્યો માટે જવાબદાર છે. નીલમ્બુર કેરળનો સૌથી મોટો પેટાજિલ્લો (તાલુકો) છે. પોન્નાની, તિરુર અને તિરુરંગદી પેટાજિલ્લા દરિયાકાંઠાના પ્રદેશમાં આવેલા છે. પેરિન્થલમન્ના, એરનાડ અને કોન્ડોટ્ટી મધ્યપ્રદેશમાં આવેલા છે જ્યારે નીલમ્બુર પેટાજિલ્લો ઉચ્ચ શ્રેણી પર આવેલો છે. જિલ્લા-સ્તરીય વહીવટનું સંકલન કરવા માટે મલપ્પુરમ ખાતે સિવિલ સ્ટેશન ઉપરાંત, તાલુકા-સ્તરીય વહીવટી પ્રવૃત્તિઓનું સંકલન કરવા માટે મંજેરી, નીલમ્બુર, પેરિન્થલમન્ના, તિરુરંગદી, તનુર, તિરુર, કુટ્ટીપુરમ અને પોન્નાની ખાતે મિનિ-સિવિલ સ્ટેશનો છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://malappuram.nic.in/en/tehsil/#:~:text=For%20administrative%20purpose%20the%20district,office%20is%20headed%20by%20Tahsildar | title=Tehsils / Taluks &amp;#124; Welcome to Malappuram &amp;#124; India }}&lt;/ref&gt;

[[File:Subdistricts of Malappuram (August 2020).svg|thumb|left|મલપ્પુરમમાં તાલુકા]]

{| align=&quot;left&quot; class=&quot;toccolours&quot; cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-right: .5em; margin-top: .4em; font-size: 90%&quot;
|-
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot; valign=&quot;top&quot;
!પેટાજિલ્લો&lt;br/&gt;(''તાલુકા'')
!વિસ્તાર&lt;br/&gt;(in km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
!કુલ વસ્તી&lt;br/&gt;(૨૦૧૧)
!ગામડાં
!શહેરીકરણ&lt;br/&gt;(૨૦૧૧)
|-
| પોન્નાઈ || 200 || 379,798 || 11 || 57.36%
|-
| તિરુર || 448 || 928,672 || 30 || 48.73%
|-
| તિરુરંગડી || 290* || 631,906 || 17 || 90.40%
|-
| કોન્ડોટ્ટી || 258* || 410,577 || 12 || 43.10%
|-
| ઍરનાડ || 491* || 581,512 || 23 || 37.93%
|-
| પેરિન્થલમન્ના || 506 || 606,396 || 24 || 21.73%
|-
| નિલામ્બુર || 1,343 || 574,059 || 21 || 8.08%
|-
| style=&quot;font-size: 80%&quot; colspan=5 bgcolor=&quot;#cceeff&quot; align=&quot;center&quot;| Sources: 2011 Census of India,&lt;ref name=&quot;demomalapuram&quot;&gt;{{cite web |url= http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_B_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title= Taluk-wise demography of Malappuram |access-date=19 April 2020 |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |pages= 161–193 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = Villages_Malappuram&gt;{{cite web |title=Villages in Malappuram |url = https://malappuram.nic.in/village-panchayats/ |website = malappuram.nic.in |access-date=25 November 2019 }}&lt;/ref&gt;
|}

==== મહેસૂલ ગામો ====
મહેસૂલ ગામો એ તાલુકાઓનો પેટાવિભાગ છે, અને જિલ્લાના મહેસૂલ વહીવટની સૌથી નીચી સંસ્થા છે. દરેક તાલુકામાં તેના અધિકારક્ષેત્રમાં અનેક ગામો હોય છે. મલપ્પુરમ જિલ્લામાં ૧૩૮ મહેસૂલ ગામો છે. જમીન મહેસૂલ બાબતો માટે મહેસૂલ ગામોને વધુ ડિસોમમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યા છે.
{{clear}}

=== જિલ્લા આયોજન સમિતિ ===
મલપ્પુરમની જિલ્લા આયોજન સમિતિમાં નગરપાલિકાઓના બે સભ્યો, જિલ્લા પંચાયતના ૧૦ સભ્યો અને એક પંચાયત દ્વારા નિયુક્ત સભ્ય ઉપરાંત એક અધ્યક્ષ અને એક સચિવનો સમાવેશ થાય છે. અધ્યક્ષ પદ જિલ્લા પંચાયતના પદાધિકારી અને સચિવ પદ જિલ્લા કલેક્ટર માટે અનામત છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sec.kerala.gov.in/index.php/Content/index/lsgd|title=District Planning Committee, Malappuram|access-date=7 November 2020|website=SEC Kerala}}&lt;/ref&gt;

=== ન્યાયતંત્ર ===
[[File:Perinthalmanna Munsif Court.png|thumbnail|પેરિન્થલમન્ના ખાતે એક કોર્ટ સંકુલ.]]

જિલ્લાનું ન્યાયિક મુખ્યાલય મંજેરી ખાતે છે. મંજેરી ન્યાયિક જિલ્લા હેઠળ ૨૪ અદાલતો કાર્યરત છે જેમાં મંજેરી, મલપ્પુરમ, તિરુર, પેરિન્થલમન્ના, પરપ્પનંગડી, પોન્નાની અને નીલામ્બુરનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;district_police&quot;&gt;{{cite web |url=https://districts.ecourts.gov.in/malappuram |website=districts.ecourts.gov.in |title=Judicial administration of Malappuram |access-date=17 June 2020 }}&lt;/ref&gt; ૧૬ જૂન, ૧૯૬૯ ના રોજ મલપ્પુરમ જિલ્લાની સ્થાપના પછી, ૨૫ મે, ૧૯૭૦ ના રોજ કોઝિકોડમાં એક જિલ્લા અદાલતે કામગીરી શરૂ કરી. ત્યારબાદ, ૧ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૭૪ ના રોજ, કોર્ટને મંજેરી કોર્ટ સંકુલમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવી.

જિલ્લામાં ત્રણ વધારાની જિલ્લા અને સત્ર અદાલતો, બે કૌટુંબિક અદાલતો (એક મલપ્પુરમ અને બીજી તિરુરમાં), તેમજ બે મોટર અકસ્માત દાવા ટ્રિબ્યુનલ (એક મંજેરીમાં અને બીજી તિરુરમાં) છે. વધુમાં, બે સબ કોર્ટ છે - એક મંજેરીમાં અને બીજી તિરુરમાં. જિલ્લામાં બે મુનસિફ મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટ પણ છે, જેમાં એક પોન્નાનીમાં અને બીજી પેરિન્થલમન્નામાં છે. છેલ્લે, મલપ્પુરમ જિલ્લામાં નવ ન્યાયિક પ્રથમ વર્ગ મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટ કાર્યરત છે.

== પોલીસ ==
મલપ્પુરમ જિલ્લા પોલીસ (કેરળ પોલીસનો એક પોલીસ જિલ્લો) કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા તથા જિલ્લામાં તપાસ કામગીરી માટે જવાબદાર છે. જિલ્લા પોલીસ કચેરી મલપ્પુરમ ખાતે આવેલી છે, જેના વડા પોલીસ સુપ્રિન્ટેન્ડેન્ટ (SP) નો રેન્ક ધરાવતા જિલ્લા પોલીસ ચીફ (DPC) હોય છે.
મલપ્પુરમ જિલ્લામાં કુલ ૬ પોલીસ સબ-ડિવિઝન અને ૩૬ પોલીસ સ્ટેશનો આવેલા છે. આ સબ-ડિવિઝનોના મુખ્ય મથકો મલપ્પુરમ, કોંડોત્ટી, પેરિન્થલમન્ના, તિરુર, તાનુર અને નીલાંબુર ખાતે આવેલા છે. દરેક પોલીસ સબ-ડિવિઝનનું નેતૃત્વ ડેપ્યુટી સુપ્રિન્ટેન્ડેન્ટ ઓફ પોલીસ (DySP) કરે છે અને દરેક પોલીસ સ્ટેશનની દેખરેખ ઇન્સ્પેક્ટર ઓફ પોલીસનો રેન્ક ધરાવતા સ્ટેશન હાઉસ ઓફિસર (SHO) દ્વારા કરવામાં આવે છે.

મલપ્પુરમ પોલીસ જિલ્લો, પાલક્કાડ, ત્રિસૂર સિટી અને ત્રિસૂર ગ્રામીણ પોલીસ જિલ્લાઓની સાથે ત્રિસૂર રેન્જ પોલીસ ના ક્ષેત્રાધિકાર હેઠળ આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://keralapolice.gov.in/page/ranges|title=Thrissur Range Police districts|access-date=2 November 2020|website=Kerala Police}}&lt;/ref&gt;

જિલ્લા પોલીસ કચેરી, ડિસ્ટ્રિક્ટ સ્પેશિયલ બ્રાંચ, ડિસ્ટ્રિક્ટ ક્રાઇમ રેકોર્ડ્સ બ્યુરો, ડિસ્ટ્રિક્ટ 'સી' બ્રાંચ, નાર્કોટિક સેલ, ડિસ્ટ્રિક્ટ પોલીસ કંટ્રોલ રૂમ, સાયબર સેલ, વુમન સેલ અને ટેલિકોમ્યુનિકેશન યુનિટ મલપ્પુરમ ખાતે આવેલા છે. કોસ્ટલ (તટીય) પોલીસ સ્ટેશન પોન્નાની ખાતે જ્યારે ડિસ્ટ્રિક્ટ આર્મ્ડ રિઝર્વ કેમ્પ પદિન્હત્તુમ્મુરી ખાતે આવેલો છે. મલપ્પુરમ પોલીસના ટ્રાફિક એન્ફોર્સમેન્ટ યુનિટ્સ મલપ્પુરમ, મંજેરી, કોંડોત્ટી, પેરિન્થલમન્ના અને તિરુર ખાતે કાર્યરત છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://malappuram.keralapolice.gov.in/wings/general-executive/district-police-office |website=malappuram.keralapolice.gov.in |title=Malappuram police |access-date=17 June 2020 |archive-date=28 September 2020 }}&lt;/ref&gt;

કેરળ પોલીસ હેઠળની એક સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલિયન મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ (રચના: ૧૮૮૪) નું મુખ્ય મથક મલપ્પુરમ ખાતે આવેલું છે. તે રાજ્યની સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલિયન પણ છે.&lt;ref name=&quot;district_police&quot; /&gt; તે ભીડ નિયંત્રણ, આંતરિક સુરક્ષા, રમખાણ નિયંત્રણ અને વીઆઈપી (VIP) સુરક્ષામાં સિવિલ પોલીસને સહાય પૂરી પાડે છે. આ ઉપરાંત જરૂર પડ્યે તેને રાજ્ય બહાર પણ તૈનાત કરવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Malabar Special Police (MSP), Armed Police Battalions of Kerala |url=https://keralapolice.gov.in/page/malabar-special-police |access-date=2026-01-02 |website=keralapolice.gov.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

== સંસ્કૃતિ ==
[[File:Thunchan Smarakam1.jpg|thumb|કોન્ડોટી ખાતે મહા કવિ મોયિનકુટ્ટી વૈદ્યર સ્મારક]]
[[File:Vaidyar.JPG|left|thumb|થુનચાથ્થુ એઝુથાચનની યાદમાં તિરુર ખાતે થુંચન સ્મારકમ]]

મલયાલમ મૂળાક્ષરો સૌપ્રથમ તિરુરમાં જન્મેલા અને આધુનિક મલયાલમ ભાષાના પિતા તરીકે જાણીતા થુનચથ એઝુથાચન દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; તિરુર મલયાલમ સંશોધન કેન્દ્રનું મુખ્ય મથક છે. મપિલા પટ્ટુના સૌથી પ્રસિદ્ધ કવિ મોઇનકુટ્ટી વૈદ્યરનો જન્મ કોન્ડોટ્ટીમાં થયો હતો. તેઓ મપિલા ગીતોના મહાકવિઓ પૈકીના એક તરીકે ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;


થુનચથ એઝુથાચન અને મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર ઉપરાંત અચ્યુત પિશારડી, આલમકોડ લીલાક્રિષ્નન, એડસ્સેરી ગોવિંદન નાયર, કે. પી. રામાનુન્ની, કુટ્ટીક્રિષ્ના મરાર, કુટ્ટીપ્પુરમ કેશવન નાયર, મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, એન. દામોદરન, નંદનાર, પૂંથાનમ નંબુદિરી, પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર, ઉરૂબ, વી. સી. બાલક્રિષ્ન પાનિકર, વલ્લથોલ ગોપાલ મેનન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન જેવા મલયાલમ ભાષાના પ્રખ્યાત લેખકો આ જિલ્લાના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એમ. ગોવિંદન, એમ. ટી. વાસુદેવન નાયર અને અક્કીથમ અચ્યુતન નંબુદિરી એ પોન્નાની ખાતે સ્થિત 'પોન્નાની કલારી' સાથે જોડાયેલા લેખકો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત નલપટ નારાયણ મેનન, બાલમણિ અમ્મા, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને કમલા સુરેય્યા પણ તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકાના વતની હતા.

જિલ્લાનો પુલામન્થોલે વિસ્તાર ઐતિહાસિક રીતે પુલામન્થોલે મુસ પરિવાર સાથે જોડાયેલો છે, જે કેરળમાં આયુર્વેદની પરંપરાગત પદ્ધતિ સાથે સંકળાયેલા અષ્ટવૈદ્ય વંશમાંથી આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/districts/malappuram/ |title=District of Malappuram |website=Kerala Tourism}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ રાજ્યમાં માપ્પિલા પાટ્ટુ સાહિત્યનું મુખ્ય કેન્દ્ર પણ હતું.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર અને પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર ઉપરાંત કુલાંગરા વીટ્ટિલ મોઇદુ મુસલિયાર (જેઓ ચક્કીરી શુજાયી તરીકે જાણીતા છે), ચક્કીરી મોઇદીનકુટ્ટી, મનક્કારાકથ કુન્હીકોયા, નલ્લાલમ બીરાન, કે. કે. મુહમ્મદ અબ્દુલ કરીમ, બાલક્રિષ્નન વલ્લીક્કુન્નૂ, પુંનાયુરકુલમ બાપુ, વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી વગેરે જેવા અનેક માપ્પિલા પાટ્ટુ કવિઓએ મલપ્પુરમને પોતાની કર્મભૂમિ તરીકે પસંદ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Tirur, Kerala.jpg|left|thumbnail|તિરુર નજીકનો ગ્રામ્ય વિસ્તાર]]

કેરળની શાસ્ત્રીય કલા સ્વરૂપ કથકલી અને આયુર્વેદમાં પણ જિલ્લાએ પોતાનું નોંધપાત્ર પ્રદાન આપ્યું છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; કોટ્ટક્કલ ખાતે વૈદ્યરત્નમ પી. એસ. વારિયર દ્વારા સ્થાપિત 'કોટ્ટક્કલ નાટ્ય સંગમ'માંથી આવતા કોટ્ટક્કલ ચંદ્રશેખરન, કોટ્ટક્કલ શિવરામન અને કોટ્ટક્કલ મધુ પ્રખ્યાત કથકલી કલાકારો છે. વર્તમાન તિરુરંગાડી, તિરુર અને પોન્નાની તાલુકાના કેટલાક ભાગો પર શાસન ધરાવતા વેટ્ટથુનાડના શાસકો કળા અને શિક્ષણના જાણીતા સંરક્ષકો હતા. વેટ્ટથુનાડના એક રાજાએ (શાસનકાળ: ૧૬૩૦-૧૬૪૦) કથકલી નૃત્ય શૈલીમાં નવા પ્રયોગો અને સુધારા કર્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે, જે &quot;વેટ્ટથુ પરંપરા&quot; તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા.&lt;ref&gt;Menon, A Sreedhara. ''A Survey of Kerala History.''  Kottayam: DC Books, 2007. Print&lt;/ref&gt; થુનચથ એઝુથાચન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન પણ વેટ્ટથુનાડના જ વતની હતા. વલ્લથોલ નારાયણ મેનનને ચેરુથુરુથી ખાતે 'કેરળ કલામંડલમ'ની સ્થાપના કરીને આધુનિક સમયમાં કથકલીનો પુનરુદ્ધાર કરનાર પણ ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

કથકલીના મુખ્ય પ્રશિક્ષક વાઝેનકાડા કંચુ નાયર અને સૌથી લોકપ્રિય કથકલી ગાયકો પૈકીના સંકરન એમ્બ્રાન્થિરી અને તિરુર નમ્બિસન પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આધુનિક કેરળમાં 'મોહિનીઅટ્ટમ' નૃત્યના પુનરુદ્ધારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવનાર કલામંડલમ કલ્યાણીકુટ્ટી અમ્મા જિલ્લાના તિરુનાવાયાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના [[મૃણાલિની સારાભાઈ]] તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકામાંથી આવતા હતા. કોટ્ટક્કલ ખાતે આવેલી આર્ય વૈદ્ય શાળા એ વિશ્વના સૌથી મોટા આયુર્વેદિક ઔષધીય નેટવર્કોમાંનું એક છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પ્રથમ જાણીતા કેરળના ઇતિહાસકાર ઝૈનુદ્દીન મખ્દૂમ દ્વિતીય પણ આ જ જિલ્લાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Kottakkal Bypass.jpg|thumbnail|કોટ્ટક્કલ, પ્રખ્યાત આર્ય વૈદ્ય શાળાનું કેન્દ્ર]]

કેરળ વર્મા વલિયા કોયી થમ્પુરાન ('કેરળ કાલિદાસન'), રાજા રાજા વર્મા ('કેરળ પાણિની') અને પ્રખ્યાત ચિત્રકાર [[રાજા રવિ વર્મા]] પરપ્પનાડ રાજપરિવારની વિવિધ શાખાઓમાંથી આવે છે, જેઓ પાછળથી પરપ્પનંગાડીથી હરિપાદ, ચંગનાસ્સેરી, માવેલીક્કારા અને કિલીમાનુર સ્થળાંતરિત થયા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Visakham thirunal.|date=2012|publisher=Duc|isbn=978-613-9-12064-2|location=[Place of publication not identified]|oclc=940373421}}&lt;/ref&gt; કેટલાક વિદ્વાનોના મતે, વેલુ થમ્પી દળવાના પૂર્વજો પણ પરપ્પનંગાડી નજીક આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના વતની હતા. &quot;ધ હિન્દુ&quot; દૈનિકના મુખ્ય સંપાદક (૧૮૯૮ થી ૧૯૦૫) અને &quot;ધ ઇન્ડિયન પેટ્રિઅટ&quot; ના સ્થાપક મુખ્ય સંપાદક દીવાન બહાદુર સી. કરુણાકર મેનન (૧૮૬૩–૧૯૨૨) પણ પરપ્પનંગાડીના જ હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/somemadrasleader00allauoft|title=Some Madras Leaders|date=1922|publisher=Allahabad Printed at Standard Press}}&lt;/ref&gt;

ઓ. ચંદુ મેનન જ્યારે પરપ્પનંગાડી મુનસિફ કોર્ટમાં જજ તરીકે ફરજ બજાવતા હતા, ત્યારે તેમણે તેમની નવલકથાઓ 'ઇન્દુલેખા' અને 'શારદા' લખી હતી. 'ઇન્દુલેખા' એ મલયાલમ ભાષામાં લખાયેલી પ્રથમ મુખ્ય નવલકથા પણ છે. 'માતૃભૂમિ' દૈનિકના સ્થાપક કે. માધવન નાયર મલપ્પુરમના વતની છે. પોન્નાની વિસ્તાર એ 'કેરળ ગાંધી' તરીકે જાણીતા કે. કેલપ્પન, એ. વી. કુટ્ટીમાલુ અમ્મા, મોહમ્મદ અબ્દુર રહેમાન અને અન્ય કેટલાક સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓની કાર્યભૂમિ હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પોન્નાની તાલુકાના અન્ય સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓમાં લક્ષ્મી સહગલ, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને અમ્મુ સ્વામીનાથનનો સમાવેશ થાય છે. મહાત્મા ગાંધી, જવાહરલાલ નેહરુ અને લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીના અસ્થિઓ કેરળમાં ભરતપુઝા નદીના કિનારે આવેલા તિરુનાવાયા ખાતે વિસર્જિત કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;askh&quot;&gt;{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=A Survey of Kerala History |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=9788126415786 |edition=2007 |url=https://dcbookstore.com/books/a-survey-of-kerala-history |access-date=26 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મહાત્મા ગાંધીની આત્મકથાનો મલયાલમમાં અનુવાદ કરનાર કે. માધવનાર પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.

પ્રાચીન કાળથી જ વિદેશી દેશો સાથે પોન્નાનીના વ્યાપારી સંબંધોએ સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનનો માર્ગ મોકળો કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ માર્ગે જ પારસી-અરબી કળા સ્વરૂપો અને ઉત્તર ભારતીય સંસ્કૃતિ પોન્નાની સુધી પહોંચી હતી. ભાષા પર પણ તેની સ્પષ્ટ અસર જોવા મળી હતી, જેના પરિણામે અરબી-મલયાલમ જેવી મિશ્ર ભાષાનો જન્મ થયો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ મિશ્ર ભાષામાં અનેક કવિતાઓ પણ લખવામાં આવી છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનના ભાગરૂપે અહીં આવેલા હિન્દુસ્તાની સંગીતના કવ્વાલી અને ગઝલ આજે પણ પોન્નાનીમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય છે અને સમૃદ્ધ થઈ રહ્યા છે. ઈ. કે. અબૂબકર, માઈન અને ખલીલ ભાઈ (ખલીલ રહમાન) પોન્નાનીના કેટલાક પ્રખ્યાત કવ્વાલી ગાયકો છે.

[[File:Nila Nadhi.jpg|left|thumbnail|થિરુનાવયા, મધ્યયુગીન મામંકમ ઉત્સવની બેઠક]]

અથવાનાડ એ આઝવંચેરી થમ્પ્રાક્કલ નું મુખ્ય મથક હતું, જેમને કેરળના નંબુદિરી બ્રાહ્મણોના સર્વોચ્ચ ધાર્મિક વડા માનવામાં આવતા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પલક્કડના રાજાઓનું મૂળ મુખ્ય મથક પણ અથવાનાડ ખાતે જ હતું.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; તિરુર, પેરિન્થલમન્ના અને પોન્નાની તાલુકાઓમાં અનેક ખાનદાન અને પ્રભાવશાળી 'નંબુદિરી મના' (પરંપરાગત બ્રાહ્મણ ગૃહો) આવેલા છે. મધ્યયુગીન 'મામંકમ ઉત્સવ' નું મુખ્ય મથક તિરુનાવાયા પણ આ જ જિલ્લામાં આવેલું છે. કોચિન સામ્રાજ્યનું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'પેરુમ્બડપ્પુ' અને કાલિકટના ઝામોરિન નું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'નેડિયિરુપ્પુ' પણ આ જિલ્લામાં જ આવેલા છે.

કુંહાલી મરક્કારને પોન્નાની, તાનુર અને પરપ્પનંગાડીના બંદર શહેરો સાથે ઘનિષ્ઠ સંબંધો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ૧૬મી સદીમાં જ્યારે કોચિન મલબાર કિનારે એક અગ્રણી સત્તા બન્યું, ત્યારે કોચિન સામ્રાજ્યના કેટલાક રાજાઓને સામાન્ય રીતે તાનુર સામ્રાજ્યના રાજપરિવારમાંથી દત્તક લેવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; ત્રાવણકોરની રાણીઓના મોટાભાગના રાજપુરુષો (જીવનસાથીઓ) ની પસંદગી સામાન્ય રીતે પરપ્પનાડ રાજપરિવારમાંથી જ કરવામાં આવતી હતી. કેરળના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી ઈ. એમ. એસ. નંબુદિરીપાદ આ જિલ્લાના પેરિન્થલમન્નાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મધ્યયુગીન વલ્લુવાનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોની બેઠકો એવા અંગડીપુરમ અને મનકાડા, પેરિન્થલમન્નાની બિલકુલ નજીક આવેલા છે.

મધ્યયુગીન સમયગાળા દરમિયાન, આ જિલ્લો વૈદિક તેમજ ઇસ્લામિક અભ્યાસનું મુખ્ય કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એવું માનવામાં આવે છે કે મલિક દીનારે પોન્નાનીના બંદર શહેરની મુલાકાત લીધી હતી.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; પોન્નાની સ્થિત વલિયા જુમા મસ્જિદ મધ્યયુગ દરમિયાન એશિયામાં ઇસ્લામિક અભ્યાસના સૌથી મોટા કેન્દ્રોમાંનું એક હતું. 'કેરળ સ્કૂલ ઓફ એસ્ટ્રોનોમી એન્ડ મેથેમેટિક્સ' (કેરળ ખગોળશાસ્ત્ર અને ગણિત પરંપરા) ના મુખ્ય સભ્યો એવા પરમેશ્વર, નીલકંઠ સોમયાજી, જ્યેષ્ઠદેવ, અચ્યુત પિશારડી અને મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી તિરુર વિસ્તારના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; અરબી મલયાલમ લિપિ, જે 'પોન્નાની લિપિ' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તેનો જન્મ ૧૬મી સદીના ઉત્તરાર્ધ અને ૧૭મી સદીની શરૂઆતમાં થયો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ લિપિનો છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓ/સદીઓ દરમિયાન જિલ્લામાં વ્યાપક પ્રમાણમાં ઉપયોગ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

આ જિલ્લાના પ્રખ્યાત નાટકકારો અને કલાકારોમાં કે. ટી. મોહમ્મદ, નીલાંબુર બાલન, નીલાંબુર આઇશા, આદિલ ઇબ્રાહિમ, અનીશ જી. મેનન, અપર્ણા નાયર, બેબી અનિકા, ધનિશ કાર્તિક, હેમંત મેનન, રશિન રહમાન, રવિ વલ્લથોલ, સંગીતા માધવન નાયર, શ્વેતા મેનન, સૂરજ તેલક્કડ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. મલયાલમ ફિલ્મ ઉદ્યોગના બે જાણીતા અભિનેતાઓ અને પાર્શ્વ ગાયક - પૃથ્વીરાજ સુકુમારન અને ઇન્દ્રજીત સુકુમારનના પિતા સુકુમારન પણ આ જ જિલ્લાના વતની હતા.

કૃષ્ણચંદ્રન, પાર્વતી જયદેવન, શહબાઝ અમાન, સિતારા કૃષ્ણકુમાર, સુદીપ પાલાનાડ અને ઉન્ની મેનન જેવા પ્લેબેક સિંગર્સ (પાર્શ્વ ગાયકો) પણ આ જિલ્લામાંથી આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત જિલ્લાએ અનેક જાણીતા ફિલ્મ ઉત્પાદકો, ગીતકારો, સિનેમેટોગ્રાફર્સ અને દિગ્દર્શકો પણ આપ્યા છે; જેમાં આર્યદન શૌકત, દીપુ પ્રદીપ, હરિ નાયર, ઇકબાલ કુટ્ટીપ્પુરમ, મનકાડા રવિ વર્મા, મુહમ્મદ મુસ્તફા, મુહસિન પરારી, રાજીવ નાયર, સલામ બાપ્પુ, શાનવાસ કે. બાવાકુટ્ટી, શાનવાસ નારાણીપ્પુઝા, ટી. એ. રઝાક, ટી. એ. શાહિદ, વિનય ગોવિંદ અને ઝકરિયા મોહમ્મદનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

જિલ્લાના સૌથી નોંધપાત્ર ચિત્રકારોમાં આર્ટિસ્ટ નંબૂથિરી, કે. સી. એસ. પાનિકર અને ટી. કે. પદ્મિની મુખ્ય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; અન્ય એક ચિત્રકાર અક્કીથમ નારાયણન કુમારનેલ્લુરના વતની હતા. કેરળના સૌથી જાણીતા ઇતિહાસકારોમાંના એક એમ. જી. એસ. નારાયણન પણ અહીંથી જ આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; જિલ્લાના સામાજિક સુધારકોમાં વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી (૧૭૫૭–૧૮૫૨), ચલીલકથ કુન્હહમદ હાજી, ઈ. મોઈદુ મૌલવી અને સૈયદ સનાઉલ્લાહ મક્તિ તંગલ (૧૮૪૭–૧૯૧૨) નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}</text>
      <sha1>ooahkqcqhfbhtg0ws4x1yaez49bpp45</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903516</id>
      <parentid>903515</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T16:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* પોલીસ */</comment>
      <origin>903516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99331" sha1="ccmjcar416xpe0p6gj7ejrj0tvhe1ad" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = મલપ્પુરમ જિલ્લો
| other_name = 
| settlement_type = જિલ્લો
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
 | photo2a      = Near Cherumb eco village.jpg
 | photo2b      = Kerala Houseboat (191490747).jpeg
 | photo3a      = Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg
 | photo3b      = Nilambur teak forest 3740.JPG
 | photo4a      = Chamravattam bridge kerala.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt;મંજેરી ટાઉન, પોન્નાની ખાતે બિયમ બેકવોટર તળાવ, નિલાંબુર ખાતે કોનોલીનો પ્લોટ, ચમરવટ્ટોમ રેગ્યુલેટર-કમ-બ્રિજ, વલ્લીકુન્નુ ખાતે કાદલુન્ડી નદીનું નદીમુખ, કારુવરકુંડુ
}}
| nickname = 
| image_map = India Kerala Malappuram district.svg
| mapframe = yes
| mapframe-point = none
| map_caption = '''[[કેરળ]]માં સ્થાન'''
| pushpin_map = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|11.03|N|76.05|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = ભારત
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = 
| established_title = જિલ્લાની રચના
| subdivision_type2 = 
| subdivision_name2 = 
| established_date = {{start date and age|df=yes|1969|06|16}}
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = મલપ્પુરમ
| founder = કેરળ સરકાર
| parts_type = રેવેન્યુ વિભાગ
| parts_style = para
| p1 = {{collapsible list|title=તાલુકા (૭)|
* એરનાડ
* કોંડોટ્ટી
* નિલંબુર
* પેરિંથલમન્ના
* પોન્નાની
* તિરુર
* તિરૂરંગાડી|}}
| government_type = જિલ્લા વહીવટ
| governing_body = 
| leader_title = જિલ્લા પ્રભારી મંત્રી
| leader_name = પી.કે.બશીર
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = ડૉ. વિનય ગોયલ (આઈએએસ)
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 3,554
| area_rank = ત્રીજો
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| elevation_max_m = ૨૫૯૪
| elevation_max_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt; મુકુર્થી
| elevation_min_m = 
| elevation_min_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt;
| population_total = ૪,૪૯૪,૯૯૮&lt;ref name=&quot;mlpdemo_2018&quot;&gt;{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=29 October 2020|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127040140/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = ૨૦૧૮
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = ૧૨૬૫
| population_rank = પ્રથમ
| population_demonym = 
| population_urban = ૪૪.૧૮ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| population_metro = ૧૭૨૯૫૨૨&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_title1 = {{nobold|લિંગ ગુણોત્તર (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info1 = ૧૦૯૮ [[female|♀]]/૧૦૦૦[[male|♂]]&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658/download/2280/DH_2011_3205_PART_A_DCHB_MALAPPURAM.pdf |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt;
| leader_name2 = ચૈત્રા ટેરેસા જોન આઈપીએસ
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| demographics1_title2 = {{nobold|સાક્ષરતા (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info2 = ૯૩.૫૭ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = {{nobold|[[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]}}
| registration_plate = '''KL-10''' [[મલપ્પુરમ]], &lt;br/&gt; '''KL-53''' પેરિંથલમન્ના, &lt;br/&gt; '''KL-54''' પોન્નાની, &lt;br/&gt; '''KL-55''' તિરુર,&lt;br/&gt; '''KL-65''' તિરુરંગાડી, &lt;br/&gt; '''KL-71''' નિલંબુર, &lt;br/&gt; '''KL-84''' કોંડોટ્ટી
| website = {{URL|malappuram.nic.in}}
| footnotes = 
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૪૯&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=niti.gov.in|access-date=25 May 2021|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525135510/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}} ·
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(2005)}}
| parts = {{unbulleted list|પેરિન્થલમન્ના|તિરુર|}}
}}

'''મલપ્પુરમ જિલ્લો''' અથવા માલાપુરમ જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://malappuram.nic.in/en/about-district/ |title=About Malappuram {{!}} Welcome to Malappuram {{!}} India |language=en-US |access-date=2026-08-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://malappuramdistrictpanchayath.kerala.gov.in/home/aboutMalappuram.htm |title=Malappuram District Panchayat |website=malappuramdistrictpanchayath.kerala.gov.in |access-date=2026-08-08}}&lt;/ref&gt; જે ૭૦ કિલોમીટર (૪૩ માઇલ) લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવે છે. કેરળનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો આ જિલ્લો રાજ્યની કુલ વસ્તીના લગભગ ૧૩% લોકોનું ઘર છે. ૧૬ જૂન ૧૯૬૯ના રોજ રચાયેલો આ જિલ્લો આશરે ૩,૫૫૪ ચોરસ કિલોમીટર (૧,૩૭૨ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ કેરળનો ત્રીજો સૌથી મોટો જિલ્લો છે. તે એક તરફ [[પશ્ચિમ ઘાટ]] અને બીજી તરફ અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે. આ જિલ્લાને સાત તાલુકાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે: એરનાડ, કોંડોટ્ટી, નિલંબુર, પેરિંથલમન્ના, પોન્નાની, તિરુર અને તિરૂરંગાડી. મલપ્પુરમ જિલ્લાનું મુખ્યાલય [[મલપ્પુરમ]] નગર ખાતે આવેલું છે. 

અહીં મલયાલમ સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકાના પ્રારંભિક ગલ્ફ બૂમ (તેલ સમૃદ્ધિ) દરમિયાન આ જિલ્લામાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોએ ખાસ કરીને ફારસી અખાતના અરબ દેશોમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું. આથી, આ જિલ્લાનું અર્થતંત્ર મોટાપાયે પ્રવાસી મલયાલી સમુદાય દ્વારા મોકલવામાં આવતા નાણાં (રેમિટન્સ) પર નોંધપાત્ર રીતે નિર્ભર છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Radhakrishnan|first=S. Anil|date=14 December 2019|title=Engaging Kerala's non-resident diaspora|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/engaging-the-diaspora/article30307914.ece|access-date=9 September 2020|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઈ-સાક્ષર (e-literate) તેમજ પ્રથમ સાયબર-સાક્ષર જિલ્લો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Log-on-to-Indias-first-e-district/articleshow/818786.cms |website=The Times of India |title=The first E-literate district of India |date=18 August 2004 |access-date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/malappuram-set-to-become-first-cyber-literate-district/article24352909.ece |website=The Hindu |title=Malappuram set to become first cyber literate district |date=6 July 2018 |access-date=3 July 2020 |last1=Naha |first1=Abdul Latheef }}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લામાં ચાર મુખ્ય નદીઓ આવેલી છે: ભારથપ્પુઝા, ચાલિયાર, કડલુંડીપ્પુઝા અને તિરુર પુઝા, જેમાંથી પ્રથમ ત્રણ નદીઓ કેરળની પાંચ સૌથી લાંબી નદીઓમાં પણ સ્થાન ધરાવે છે.

મલપ્પુરમ મહાનગર ક્ષેત્ર એ કોચી, કાલિકટ અને થ્રિસુર શહેરી વિસ્તારો પછી કેરળનું ચોથું સૌથી મોટું શહેરી સમૂહ છે અને ૧.૭ મિલિયન (૧૭ લાખ) ની કુલ વસ્તી સાથે ભારતમાં ૨૫મા ક્રમે આવે છે. ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, જિલ્લાની ૪૪.૨% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં વસે છે.&lt;ref name=&quot;census 2011&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/kerala/Chapter_IV.pdf |website=censusindia.gov.in |title=The Malappuram Urban Agglomeration |access-date=25 June 2020 }}&lt;/ref&gt; 'યુનિવર્સિટી ઓફ કાલિકટ' સહિત રાજ્યની ૪ યુનિવર્સિટીઓ ધરાવતું મલપ્પુરમ કેરળમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે. આ જિલ્લામાં ૨ મહેસૂલી વિભાગ, ૭ તાલુકા, ૧૨ નગરપાલિકા (મ્યુનિસિપાલિટી), ૧૫ બ્લોક, ૯૪ ગ્રામ પંચાયત અને ૧૬ કેરળ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=India – Census of India 2011 – Kerala – Series 33 – Part XII A – District Census Handbook, Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658 |access-date=2023-05-05 |website=censusindia.gov.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2020-01-09 |title=Kerala: Malappuram tops list of world's fastest-growing urban areas |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/malappuram-tops-list-of-worlds-fastest-growing-urban-areas/articleshow/73163346.cms |access-date=2023-05-05 |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Census Bureau of India |date=2011 |title=Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Town (With Ward), 2011. |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42560/download/46186/2011-IndiaStateDistSbDistTwnWrd-0000.xlsx |journal=Census of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Town (With Ward),  Census 2011. ''Census of India 2011'' https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42560/download/46186/2011-IndiaStateDistSbDistTwnWrd-0000.xlsx&lt;/ref&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન, મલપ્પુરમ વિદેશી અને ભારતીય સૈન્ય ટુકડીઓનું મુખ્યાલય બન્યું હતું. પાછળથી તે 'મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ' (M.S.P) નું વડું મથક બન્યું, જે અગાઉ ૧૮૮૫માં રચાયેલા 'મલપ્પુરમ સ્પેશિયલ ફોર્સ' તરીકે ઓળખાતું હતું.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=C.A. |first1=Innes |title=Madras District Gazetteers: Malabar and Anjengo |date=1908 |publisher=Government Press, Madras |page=371 |url=https://books.google.com/books?id=w806vgAACAAJ |access-date=30 September 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;&gt;{{Cite news|title=അമ്പതിന്റെ നിറവില്‍ മലപ്പുറം; മലപ്പുറത്തിന്റെ മാനവിക മഹാപൈതൃകം| trans-title = Malappuram at the turn of the century; Malappuram's great human heritage |url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/alamkode-leelakrishnan-writes-about-malappuram-1.3880292|last=Leelakrishnan|first=Alamkode|date=17 June 2019|access-date=21 February 2021|work=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt; આ બળ રાજ્યમાં સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલીયન છે. વિશ્વનું સૌથી જૂનું સાગનું વાવેતર નિલંબુર ખાતે આવેલી ચાલિયાર ખીણમાં આવેલું છે. રાજ્યની સૌથી જૂની રેલ્વે લાઇન ૧૮૬૧માં તિરૂરથી ચાલિયમ સુધી નાખવામાં આવી હતી, જે તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને વલ્લીકુન્નુમાંથી પસાર થતી હતી.&lt;ref name=&quot;mpm&quot;&gt;{{Cite news|title=ആ ചൂളംവിളി പിന്നെയും പിന്നെയും...|trans-title=That whistle again and again...|url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/kerala-first-railway-line-tirur-to-beypore-1.3880175|date=17 June 2019|access-date=19 December 2020|work=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt; રાજ્યની બીજી રેલ્વે લાઇન પણ તે જ વર્ષે તિરૂરથી તિરુનાવાયા થઈને કુટ્ટીપ્પુરમ સુધી નાખવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;&gt;{{Cite book|title='Kerala Charitram|last=Shreedhara Menon|first=A|publisher=DC Books|year=2007|isbn=9788126415885|location=Kottayam|page=200|url=https://keralabookstore.com/book/keralacharithram/11148/|access-date=22 April 2020}}&lt;/ref&gt; સંસ્થાનવાદી યુગમાં નાખવામાં આવેલી નિલંબુર-શોરાનુર લાઇન ભારતના સૌથી ટૂંકા અને ચિત્રમય (સુંદર) શોર્ટ ગેજ રેલ્વે માર્ગોમાંથી એક છે.

== નામકરણ અને વ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Valamangalam Pulpetta (386717435).jpg|thumbnail|જિલ્લામાં એક લાક્ષણિક ડુંગરાળ ભૂપ્રદેશ (પુલપટ્ટા નજીક)]]
[[File:Chaliyar Edavanna (251932360).jpg|thumbnail|એડવન્ના તરફ ચાલિયાર ટેકરીઓ]]

'મલપ્પુરમ' શબ્દનો મલયાલમ ભાષામાં અર્થ &quot;ટેકરીની ઉપર&quot; (Over the hill) થાય છે, જે આ જિલ્લાના વહીવટી મુખ્યાલય મલપ્પુરમની ભૌગોલિક સ્થિતિ પરથી ઉતરી આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|title=Malappuram, The Hill Top Town|date=30 June 2014|website=nativeplanet.com|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002725/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|title=Cultural counterpoint|date=24 March 2013|website=The Financial Express|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002847/https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; જિલ્લાનો મધ્યભાગ [[પશ્ચિમ ઘાટ]]થી દૂર આવેલી અસંખ્ય નાની-મોટી ટેકરીઓ જેવી કે, અરિમ્બ્રા ટેકરીઓ, અમ્મિનીક્કાડન ટેકરીઓ, ઓરાકમ ટેકરી, ચેરિયમ ટેકરીઓ, પંડાલુર ટેકરીઓ અને ચેક્કુન્નુ ટેકરીઓથી ઘેરાયેલો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|title=Hilly areas of Malappuram|date=7 May 2018|access-date=11 October 2020|website=Native Planet|last=Akash Singh|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017165621/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; નાળિયેરના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા રેતાળ દરિયાકાંઠાના મેદાનો આ સામાન્ય પહાડી ભૂપ્રદેશથી અલગ પડે છે.

== ભૂગોળ ==
[[File:Cherumb eco tourism village, Karuvarakundu India (3).JPG|left|thumb|alt=કરુવારકકુંડુનો પહાડી વિસ્તાર]]
[[File:Puthuponnani (2).JPG|thumb|alt=A beach|પુથુપોન્નાની મુનામ્બમ બીચ]]

ઉત્તર-પશ્ચિમમાં કોઝિકોડ જિલ્લો, ઉત્તર-પૂર્વમાં વાયનાડ જિલ્લો, પૂર્વમાં નીલગિરીની ટેકરીઓ, દક્ષિણ-પૂર્વમાં પાલક્કાડ જિલ્લો, દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં ત્રિશૂર જિલ્લો અને પશ્ચિમમાં અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલા મલપ્પુરમનું કુલ ભૌગોલિક ક્ષેત્રફળ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી છે, જે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ રાજ્યમાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે. આ જિલ્લો રાજ્યના કુલ વિસ્તારનો ૯.૧૫ % હિસ્સો ધરાવે છે. ભૌગોલિક નકશા પર આ જિલ્લો ૭૫°E – ૭૭°E રેખાંશ અને ૧૦°N – ૧૨°N અક્ષાંશ વચ્ચે આવેલો છે.

કેરળના અન્ય ભાગોની જેમ, મલપ્પુરમમાં પણ પશ્ચિમે અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર (નીચાણવાળો પ્રદેશ), મધ્યમાં મધ્યભૂમિ (મિડલેન્ડ) અને પૂર્વમાં પશ્ચિમ ઘાટથી ઘેરાયેલો પહાડી વિસ્તાર (હાઇલેન્ડ) આવેલો છે. કેરળના અન્ય જિલ્લાઓથી વિપરીત, મલપ્પુરમના મધ્યભૂમિ વિસ્તારમાં પણ વ્યાપકપણે પહાડી વિસ્તારો જોવા મળે છે.

નિલંબુર તાલુકા અને ઉટી તાલુકાની સરહદ પર આવેલું ૨,૫૫૪ મીટર ઊંચું 'મુકુરથી' શિખર મલપ્પુરમ જિલ્લાનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે. તે દક્ષિણ ભારતનું પાંચમું સૌથી ઊંચું શિખર છે, તેમજ અનામુડી (૨,૬૯૬ મીટર) અને મીસાપુલીમાલા (૨,૬૫૧ મીટર) પછી કેરળનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. ઇડુક્કી જિલ્લાની બહાર કેરળનું આ સૌથી ઊંચું શિખર પણ છે. મલપ્પુરમ-પાલક્કાડ-નીલગિરી જિલ્લા સરહદ નજીક આવેલું ૨,૩૮૩ મીટર ઊંચું 'અંગિન્ડા' શિખર બીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. મલપ્પુરમના નિલંબુર તાલુકા, વાયનાડ અને કોઝિકોડ જિલ્લાના થામારાસ્સેરી તાલુકા ત્રિ-ભેટા પર આવેલું ૨,૩૩૯ મીટર ઊંચું 'વાવુલ માલા' શિખર જિલ્લાનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે.

=== સરહદી તાલુકાઓ ===
* મલપ્પુરમ જિલ્લો ૫ જિલ્લાના નીચેના ૧૨ તાલુકાઓ સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે:
* વાયનાડ જિલ્લો: વાયથિરી તાલુકો
* કોઝિકોડ જિલ્લો: કોઝિકોડ અને થામારાસ્સેરી તાલુકા
* નીલગિરી જિલ્લો (તમિલનાડુ): પંડાલુર, ગુડાલુર, ઉટી અને કુંડાહ તાલુકા
* પલક્કડ જિલ્લો: પટ્ટાંબી, ઓટ્ટપાલમ અને મન્નરક્કાડ તાલુકા
* ત્રિશૂર જિલ્લો: ચાવક્કાડ અને કન્નમકુલમ તાલુકા

=== ભૂપ્રદેશ ===
ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, માટી, આબોહવા અને કુદરતી વનસ્પતિના આધારે, જિલ્લાને ૫ પેટા-સૂક્ષ્મ પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.:
* મલપ્પુરમ દરિયાકાંઠો
* ઉંચા-નીચા ખાડાટેકરાવાળા મેદાનો
* ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર
* નિલંબુરના જંગલવાળા પહાડો
* પેરિન્થલમન્નાના ઉંચા-નીચા ઉચ્ચપ્રદેશો

[[File:Chaliyar - Areekode Bridge.jpg|left|thumb|અરીકોડ ખાતે ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર]]
[[File:Map of Malappuram District (April 2021).svg|thumb|મલપ્પુરમ જિલ્લાનો નકશો]]

મલપ્પુરમ દરિયાકિનારો ઉત્તરમાં વલ્લીક્કુન્નૂથી લઈને દક્ષિણમાં પેરુમ્બડપ્પુ સુધીના મલપ્પુરમના સમગ્ર તટીય વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં કોઝિકોડ દરિયાકિનારા, પૂર્વમાં મલપ્પુરમના ઉબડખાબડ મેદાની વિસ્તાર, દક્ષિણમાં થ્રિસુર દરિયાકિનારા અને પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગર સાથે જોડાયેલી છે. આ પ્રદેશમાંથી ચાલીયાર, કડાલુંડી, ભરતપુઝા, તિરુરપુઝા જેવી મુખ્ય નદીઓ, નહેરો અને પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) વહે છે. આ તટીય વિસ્તાર નારિયેળના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે. તટીય મેદાન પશ્ચિમ તરફ ખૂબ જ ધીમો ઢાળ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;&gt;{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title=Physical divisions of Malappuram |pages=21–22 |access-date=18 April 2020}}&lt;/ref&gt; પોન્નાની, એડપ્પલ, તિરુર, વલંચેરી, કુટ્ટીપ્પુરમ, તાનુર, તિરુરંગાડી અને પરપ્પનંગાડી સહિતના મુખ્ય શહેરો આ પ્રદેશમાં આવેલા છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ તિરુર તાલુકાના કલ્પકંચેરી ગામમાં (૧૦૪ મીટર) આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

મલપ્પુરમનો ઉબડખાબડ મેદાની પ્રદેશ, જે દરિયાકિનારાને સમાંતર આવેલો છે, તે તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં નાડાપુરમ-માવૂરના ઉબડખાબડ મેદાનો, પૂર્વમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન અને પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો, દક્ષિણમાં પટ્ટાંબી ઉબડખાબડ મેદાન અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ દરિયાકિનારા સાથે સીમાઓ બનાવે છે. કન્નમંગલમ ખાતે આવેલી નેનમિની ટેકરી (૪૭૮ મીટર) આ પ્રદેશનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે અને ઉત્તર ભાગમાં આવેલું વાઝાયૂર (૯૫ મીટર) સૌથી નીચું સ્થળ છે. અહીં કેટલીક ટેકરીઓ અને ઢોળાવો જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

[[File:Chekkunnu.jpg|thumb|એડાવાના ખાતે ચેકુન્નુ ટેકરીઓ]]

ચાલિયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલંબુર જંગલી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઊંચાણવાળા પ્રદેશો અને પૂર્વમાં મલપ્પુરમ ઊંચાણવાળા મેદાનો દ્વારા બનાવે છે. તે ચાલિયારના મધ્ય ભાગમાં આવે છે અને અલગ ટેકરીઓના સ્વરૂપમાં ઉતાર-ચઢાવ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

ચાલીયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ મેદાન સાથે બનાવે છે. તે ચાલીયાર નદીના મધ્ય પ્રવાહ વિસ્તાર હેઠળ આવે છે અને અહીં છૂટાછવાયા ટેકરાઓ સ્વરૂપે ઉંચા-નીચા ઢોળાવો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, જેને સંસ્થાનવાદી (બ્રિટિશ) રેકોર્ડ્સમાં નીલાંબુર ખીણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે તેની સીમા ઉત્તરમાં કોઝિકોડ અને વાયનાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, પૂર્વમાં તમિલનાડુ, દક્ષિણમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ અને પશ્ચિમમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન સાથે બનાવે છે. તે પશ્ચિમ ઘાટનો એક ભાગ છે. અહીં સમુદ્ર સપાટીથી ૧૦૦૦ મીટરથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતા અનેક શિખરો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; આ પ્રદેશની સૌથી વધુ ઊંચાઈ મુકુરુથી (૨૫૯૪ મીટર) ખાતે છે, જે કેરળ અને તમિલનાડુની સરહદ પર કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યની પૂર્વમાં આવેલી છે. સૌથી નીચું સ્થળ મામ્પાડ (૧૧૫ મીટર) ખાતે આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; નીલાંબુરનો આ ટેકરીઓ વાળો જંગલ વિસ્તાર નીલગિરી બાયોસ્ફિયર રિઝર્વનો એક ભાગ છે.

પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો ઉત્તરમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન, પૂર્વમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પાલક્કાડ ઘાટ અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ ઉબડખાબડ મેદાન સાથે સરહદ ધરાવે છે. અહીં ઘણી નાની છૂટીછવાયી ટેકરીઓ આવેલી છે, જેમાં કોડીકુથીમાલા પણ એક છે. કડાલુંડી નદી આ પ્રદેશમાંથી વહે છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ મક્કારાપરમ્બા ખાતે ૬૧૦ મીટર છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

=== દરિયા કિનારો ===
[[File:Light house in Ponnani.jpg|thumb|પોન્નાનીનું દીવાદાંડી]]

કેરળના જિલ્લાઓમાં દરિયાકિનારાની લંબાઈની દ્રષ્ટિએ મલપ્પુરમ ૭૦ કિમી (રાજ્યના કુલ દરિયાકિનારાના ૧૧.૮૭%) ના દરિયાકિનારા સાથે પાંચમું સ્થાન ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Coastline_2346.aspx |website=kerenvis.nic.in |title=The coastal area of Malappuram |access-date=30 November 2019 }}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમનો તટીય પટ્ટો ત્રણ નગરપાલિકા શહેરો—તાનુર, પોન્નાની અને પરપ્પનંગાડી, તેમજ આઠ ગ્રામ પંચાયતો—વલ્લીક્કુન્નૂ, તેનાલુર, નિરામરુથુર, વેટ્ટમ, મંગલમ, પુરાથુર, વેલિયાંકૌડ અને પેરુમ્બડપ્પુમાં ફેલાયેલો છે. જિલ્લાના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા પોન્નાની, તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને પદિંજરેક્કરા બીચ એ મુખ્ય મત્સ્યઉદ્યોગ કેન્દ્રો છે. જિલ્લાનો સમુદ્ર કિનારો સમુદ્રી સંપત્તિથી સમૃદ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;

અગાઉ આરબ વેપારીઓનું મનપસંદ સ્થળ હોવા ઉપરાંત, પોન્નાની ઘણા મુસ્લિમ અધ્યાત્મિક નેતાઓ માટે પણ આકર્ષક સ્થળ હતું, જેમણે અહીં ઈસ્લામના પ્રચારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ બંદર શહેર &quot;મલબારનું નાનું મક્કા&quot; તેમજ &quot;સોનાના સિક્કાઓનું શહેર&quot; તરીકે પણ ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;pkd&quot;&gt;{{cite book | author=M. K. Devassy | year=1965 | title=1961 Census Handbook- Palghat District
 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands | url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5667/1/51592_1961_PAL.pdf | access-date=11 March 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/the-mecca-of-malabar-ponnani-004132.html |website=nativeplanet.com |title=Ponnani, the Mecca of Malabar |date=24 October 2017 |access-date=19 April 2020}}&lt;/ref&gt; ફેબ્રુઆરી/એપ્રિલ મહિના દરમિયાન અહીં હજારો પ્રવાસી પક્ષીઓ આવે છે.

પોન્નાની પાસે બિય્યામ કાયલ આવેલું છે, જે જળરમતની સુવિધા ધરાવતો એક શાંત, હરિયાળીથી ઘેરાયેલો જળમાર્ગ છે. કનોલી કેનાલ પુથુપોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રને મળે છે. તટીય શહેર તાનુર પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં વેટ્ટથુનાડ સામ્રાજ્યની રાજધાની હતું, અને તે કેરળદેશપુરમ મંદિર માટે જાણીતું છે. પરપ્પનંગાડી પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં પરપ્પનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોનું મુખ્ય મથક હતું.

=== નદીઓ ===
[[File:View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg|thumbnail|ત્રિપરાંગોડ ખાતે ભરતપુઝા]]
[[File:Kadalundi river, Malappuram.jpg|thumb|મલપ્પુરમ ખાતે કડાલુંડી નદી]]

જિલ્લામાંથી વહેતી મુખ્ય નદીઓમાં ચાલીયાર, કડાલુંડી નદી, ભરતપુઝા અને તિરુર નદીનો સમાવેશ થાય છે. ચાલીયાર નદીની કુલ લંબાઈ લગભગ ૧૬૮ કિમી અને જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૨,૮૧૮ ચોરસ કિમી (૧,૦૮૮ ચોરસ માઈલ) છે. તે જિલ્લાના નીલાંબુર, મામ્પાડ, એડવન્ના, અરીકોડ અને વાઝક્કાડમાંથી પસાર થાય છે અને ત્યારબાદ કોઝિકોડ-મલપ્પુરમ જિલ્લાની સરહદ પર થઈને ચાલીયમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. નીલાંબુર તાલુકાની ખીણમાં ચાલીયાર નદીની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ચાલીયારની સૌથી મોટી સહાયક નદી કરીમપુઝા, ભરતપુઝાની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક થુથાપુઝા, અને કડાલુંડી નદીની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક ઓલીપુઝા પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કડાલુંડી નદી મેલાત્તુર, કીઝત્તુર, પાંડિક્કાડ, મંજેરી, મલપ્પુરમ, પાનાક્કાડ, પરપ્પુર, વેંગરા, તિરુરંગાડી, પરપ્પનંગાડી, વલ્લીક્કુન્નૂમાંથી પસાર થાય છે અને જિલ્લાની વાયવ્ય (ઉત્તર-પશ્ચિમ) સરહદ પર આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના કડાલુંડી નગરમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે.

તે ઓલીપ્પુઝા નદી અને વેલીયાર નદીના સંગમથી બને છે. કડાલુંડી નદી સાયલન્ટ વેલીની પશ્ચિમ સરહદે આવેલા [[પશ્ચિમ ઘાટ]]માંથી નીકળે છે અને આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કીઝત્તુર ખાતે ઓલીપ્પુઝા અને વેલીયાર એકબીજામાં ભળીને કડાલુંડી નદીનું નિર્માણ કરે છે. કડાલુંડી નદી એરનાડ અને વલ્લુવાનાડ વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે. આ નદી ૧૩૦ કિમીની લંબાઈ ધરાવે છે, જેનું જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૧,૧૧૪ ચોરસ કિમી (૪૩૦ ચોરસ માઈલ) છે અને તેનો કુલ જળ પ્રવાહ (રન-ઓફ) ૨,૧૮૯ મિલિયન ક્યુબિક ફીટ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ભરતપુઝા નદીની કુલ લંબાઈ ૨૦૯ કિમી છે. મલપ્પુરમ-પલક્કડ જિલ્લા સરહદ પર તે તેની સહાયક નદી થુથાપુઝા તરીકે થુથા, એલમકુલમ, પુલામન્થોલેમાંથી વહે છે અને પલ્લીપ્પુરમ ખાતે મુખ્ય નદીને મળે છે. ત્યારબાદ કેટલાક પાડોશી જિલ્લાઓમાંથી વહીને થિરુવેગપ્પુરાથી ફરીથી આ જિલ્લામાં પ્રવેશ કરે છે અને કુટ્ટીપ્પુરમ પહોંચે છે. ભરતપુઝા પોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. તિરુનાવાયા, કુટ્ટીપ્પુરમ, ત્રીપ્રંગોડ, ઇરિમબિલિયમ, થવાનુર અને પોન્નાની એ ભરતપુઝાના કિનારે આવેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ શહેરો છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

તિરુર નદી ૪૮ કિમી લાંબી છે. તે પોન્નાની નજીક પદિંજરેકારા ખાતે ભરતપુઝા સાથે ભળી જાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; આ મોટી નદીઓ ઉપરાંત, જિલ્લામાં 'પુરાપ્પરમ્બા નદી' નામની એક નાની નદી પણ છે, જે માત્ર ૮ કિમી લાંબી છે. તે કનોલી કેનાલ દ્વારા મુખ્ય નદીઓ સાથે જોડાયેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers in Malappuram district |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=23 November 2019 |website=malappuram.nic.in |archive-date=10 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210004256/https://malappuram.nic.in/about-district/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ઉપર વર્ણવેલી મુખ્ય નદીઓની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ તથા ઝરણાં પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે.

{{Panorama
|image   = Kadalundi Kadavu Bridge.jpg
|height  = 175
|alt     = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય
|caption = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય, જ્યાં તે અરબી સમુદ્રમાં ભળી જાય છે.
}}

અહીં ચાર મુખત્રિકોણ પ્રદેશો (નદીમુખ) આવેલા છે—પુરાથુર ખાતે પદિંજરેકારા અઝીમુખમ, જ્યાં ભરતપુઝા અને તિરુર નદીઓ એકબીજામાં ભળીને અરબી સમુદ્રને મળે છે; પુથુપોન્નાની ભૂશિર, જ્યાં કનોલી કેનાલ સમુદ્રમાં વહે છે; તાનુર ખાતે પુરાપુઝા અઝીમુખમ; અને જિલ્લાની વાયવ્ય સરહદે વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે આવેલું કડાલુંડી નગરમ અઝીમુખમ.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; બિય્યામ, વેલિયાંકૌડ, માનુર અને કોડિન્હી જેવા પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તટીય તાલુકાઓમાં આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન પોન્નાનીથી તિરુર રેલવે સ્ટેશન સુધી માલસામાનના પરિવહન માટે પોન્નાની કેનાલનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. કોડક્કલ ખાતે આવેલી બેસલ મિશનના કર્મચારીઓ દ્વારા પોન્નાની કેનાલ વિશે આ પ્રમાણે વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે:&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ineszupanov.com/ |title=Website of Ines Zupanov |access-date=13 September 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427041408/http://www.ineszupanov.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== આબોહવા ===
[[File:Monsoon Clouds - Manjeri and Pandalloor hill.jpg|left|thumbnail|પંડાલુર ટેકરીઓ પર ચોમાસાના વાદળો]]
[[File:Ottumpuram Beach.JPG|thumbnail|ઓટ્ટુમ્પુરમ બીચ, તાનુર.]]

જિલ્લાનું તાપમાન સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન લગભગ સ્થિર રહે છે. અહીં ઉષ્ણકટિબંધીય (ટ્રોપિકલ) આબોહવા છે. ટૂંકી શુષ્ક ઋતુ સાથે વર્ષના મોટાભાગના મહિનાઓમાં અહીં નોંધપાત્ર વરસાદ પડે છે. કોપન અને ગીગર (Köppen and Geiger) વર્ગીકરણ અનુસાર, આ આબોહવાને 'Am' તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. મલપ્પુરમમાં સરેરાશ વાર્ષિક તાપમાન ૨૭.૩ °C છે. એક વર્ષમાં, સરેરાશ વરસાદ ૨,૯૫૨ મિલીમીટર (૧૧૬.૨ ઇંચ) થાય છે. ઉનાળો સામાન્ય રીતે માર્ચથી મે સુધી રહે છે; ચોમાસું જૂનમાં શરૂ થાય છે અને સપ્ટેમ્બરમાં સમાપ્ત થાય છે. મલપ્પુરમમાં નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) અને ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) એમ બંને ચોમાસાનો વરસાદ થાય છે. શિયાળાની ઋતુ ડિસેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી સુધી હોય છે.&lt;ref name=&quot;MSN&quot;&gt;{{Cite web| url = http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx| title = MSN Weather| access-date = 29 November 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Climate chart&quot;&gt;&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;width:75%;&quot;&gt;

{{Weather box
| location              = મલ્લપુરમ
| width                 = 90% &lt;!-- Width parameter for wikitable, default width=90%. Leave blank for wikitable with no width defined. Set width=auto to fit the table in the next available space automatically. --&gt;
| metric first          = yes
| single line           = yes
| Jan high C            = 32.0
| Feb high C            = 32.9
| Mar high C            = 34.0
| Apr high C            = 33.8
| May high C            = 32.7
| Jun high C            = 29.3
| Jul high C            = 28.1
| Aug high C            = 28.7
| Sep high C            = 29.7
| Oct high C            = 30.3
| Nov high C            = 31.1
| Dec high C            = 31.4
| year high C           = 34.0
| Jan low C             = 21.8
| Feb low C             = 22.8
| Mar low C             = 24.4
| Apr low C             = 25.4
| May low C             = 25.1
| Jun low C             = 23.5
| Jul low C             = 22.8
| Aug low C             = 23.3
| Sep low C             = 23.3
| Oct low C             = 23.4
| Nov low C             = 23.1
| Dec low C             = 21.9
| year low C            = 21.8
| Jan precipitation mm  = 1
| Feb precipitation mm  = 9
| Mar precipitation mm  = 16
| Apr precipitation mm  = 101
| May precipitation mm  = 253
| Jun precipitation mm  = 666
| Jul precipitation mm  = 830
| Aug precipitation mm  = 398
| Sep precipitation mm  = 233
| Oct precipitation mm  = 281
| Nov precipitation mm  = 140
| Dec precipitation mm  = 24
| year precipitation mm = 2952
| source                =&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://en.climate-data.org/asia/india/kerala/malappuram-34234/ |website = en.climate-data.org |title = Climate of Malappuram |access-date = 30 November 2019}}&lt;/ref&gt;
| date                  = November 2019
}}
&lt;/div&gt;

== વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ ==
{{multiple image|align=left|direction = vertical|caption_align=left
| image1 = Nilambur Teak Garden.jpg |caption1= સાગનું સંગ્રહાલય (ટિક મ્યુઝિયમ)| image2 = Green Vallikkunnu.jpg|caption2= વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લીલા મેન્ગ્રોવ| image3 = Beeyam Kayal River near Athani.jpg |caption3 = પોન્નાની કોલે વેટલેન્ડ્સ, એડપ્પલ
}}

જિલ્લામાં વિવિધ પ્રકારની વન્યજીવ સૃષ્ટિ આવેલી છે અને પશ્ચિમ તરફ વહેતી અનેક નાની ટેકરીઓ, જંગલો, નદીઓ અને ઝરણાં, પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તેમજ ડાંગર, સોપારી, કાજુ, મરી, આદુ, કઠોળ, નારિયેળ, કેળાં, સાબુદાણા/કસાવો (ટેપિયોકા), ચા અને રબરના વાવેતરો આવેલા છે. નીલાંબુર ખાતે વિશ્વનો સૌથી જૂનો સાગનો વાવેતર વિસ્તાર 'કોનોલીઝ પ્લોટ' આવેલો છે. નીલાંબુર તેના સાગ મ્યુઝિયમ માટે પણ જાણીતું છે. નીલાંબુર સાગના વાવેતરો નજીક વાંસના વૃક્ષો વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. સાગ મ્યુઝિયમ સાથે એક જૈવ સંસાધન કુદરતી પાર્ક જોડાયેલો છે. મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીના જૂના વહીવટી રેકોર્ડમાં નોંધાયેલ છે કે તત્કાલીન મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીમાં સરકારની માલિકીનું સૌથી નોંધપાત્ર વાવેતર નીલાંબુર ખાતે ૧૮૪૪માં રોપવામાં આવેલું સાગનું વાવેતર હતું.&lt;ref name=&quot;Mbsp&quot;&gt;{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881–1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=9 June 2021 }}&lt;/ref&gt;

જિલ્લાના કુલ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી ક્ષેત્રફળમાંથી ૧,૦૩૪ ચોરસ કિમી (૩૯૯ ચોરસ માઈલ) (૨૯%) વિસ્તાર જંગલ ક્ષેત્ર ધરાવે છે. તે વધુ ગીચ કે ઓછું ગીચ હોઈ શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |website=industry.kerala.gov.in |title=Forest area of Malappuram }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) ભાગમાં ૭૫૮.૮૭ ચોરસ કિમી (૨૯૩.૦૦ ચોરસ માઈલ) નો વિશાળ જંગલ વિસ્તાર આવેલો છે. આમાંથી ૩૨૫.૩૩ ચોરસ કિમી (૧૨૫.૬૧ ચોરસ માઈલ) અનામત (આરક્ષિત) જંગલો છે અને બાકીનો નિહિત જંગલ (વેસ્ટેડ ફોરેસ્ટ) નો વિસ્તાર છે. આમાંથી ૮૦% પાનખર જંગલો છે જ્યારે બાકીના સદાબહાર જંગલો છે. આ જંગલ વિસ્તાર મુખ્યત્વે નીલાંબુર ઉપજિલ્લા (તાલુકા) માં કેન્દ્રિત છે, જે વાયનાડના પહાડી જિલ્લા, પશ્ચિમ ઘાટ અને તમિલનાડુના પહાડી વિસ્તારો (નીલગિરી) સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે.

નીલાંબુર જંગલ વિસ્તારમાં સાગ, સીસમ (રોઝવુડ) અને મહાગોની જેવા વૃક્ષો જોવા મળે છે. જંગલમાં વાંસની ટેકરીઓ વ્યાપક પ્રમાણમાં આવેલી છે. જિલ્લામાં આવેલું કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્ય રાજ્યનું સૌથી મોટું વન્યજીવ અભયારણ્ય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/karimpuzha-sanctuary-comes-into-being/article31984618.ece |website=The Hindu |title=The Karimpuzha Wildlife Sanctuary |access-date=5 July 2020 |date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://touristinindia.com/new-amarambalam-wildlife-sanctuary/ |website=touristinindia.com |title=The largest wildlife sanctuary of Kerala |date=19 February 2018 |access-date=5 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ન્યૂ અમરમ્બલમ આરક્ષિત જંગલ, જે કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યનો જ એક ભાગ છે, તે વિવિધ પ્રકારની પ્રાણીસૃષ્ટિ ધરાવે છે. જંગલોમાં હાથી, હરણ, વાઘ, વાંદરા, રીંછ, ભૂંડ, સસલા, પક્ષીઓ અને સરીસૃપો સહિતના વિવિધ પ્રાણીઓ જોવા મળે છે. અહીંથી મધ, ઔષધીય વનસ્પતિઓ અને મસાલા જેવી જંગલ પેદાશો પણ એકત્રિત કરવામાં આવે છે. નીલાંબુર ખીણમાં નેડુમકાયમ વર્ષા જંગલ પણ આવેલું છે.

આ જંગલોનું રક્ષણ બે વિભાગો દ્વારા કરવામાં આવે છે - નીલાંબુર ઉત્તર અને નીલાંબુર દક્ષિણ. કેરળ ફોરેસ્ટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (KFRI) નું એક ઉપકેન્દ્ર પણ નીલાંબુર ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના તટીય અને આંતરદેશિય (ઈનલેન્ડ) વિસ્તારોમાં જોવા મળતી માછલીઓની મુખ્ય જાતોમાં ઝીંગા (Prawn), ઓઇલ સરડીન, સિલ્વર બેલી, શાર્ક, કેટફિશ, મેકરેલ (બંગડા), સ્કેટ, ચેમ્બા, સોલ ફિશ, સીર ફિશ (સુરમાઈ) અને રિબનફિશનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુર સાગ એ પોતાની ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) મેળવનારી દેશની પ્રથમ જંગલ પેદાશ છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=First for forest produce, GI tag for Nilambur teak|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/first-for-forest-produce-gi-tag-for-nilambur-teak/articleshow/62320961.cms|last=T Ramavarman|date=1 January 2018|access-date=30 October 2020|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; તિરુરમાં મળી આવતા પાનનો એક પ્રકાર તિરુર વેટ્ટિલા પણ ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tirur-vettila-obtains-gi-tag/article29214761.ece |website=The Hindu |title=Tirur Vettila gets GI tag |date=21 August 2019 |access-date=19 April 2020 |last1=Muringatheri |first1=Mini }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના તટીય વિસ્તારમાં આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લગભગ ૫૦ એકરમાં ફેલાયેલું મેન્ગ્રોવનું જંગલ આવેલું છે. અન્ય તટીય વિસ્તારોમાં પણ મેન્ગ્રોવ વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.

કડાલુંડી પક્ષી અભયારણ્ય આ જિલ્લાની વલ્લીક્કુન્નૂ ગ્રામ પંચાયતમાં આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Flora and fauna of Malappuram |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=24 November 2019 |website=malappuram.nic.in }}&lt;/ref&gt; કડાલુંડી-વલ્લીક્કુન્નૂ કમ્યુનિટી રિઝર્વ એ કેરળનું પ્રથમ કમ્યુનિટી રિઝર્વ છે, જેને હવે ઇકો-ટૂરિઝમ કેન્દ્ર તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.&lt;ref name=&quot;Vallikkunnu&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=onmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ૨૦૧૦માં પુરાથુર ખાતે આવેલા પદિંજરેકારા મુખત્રિકોણ પ્રદેશ (એસ્ટ્યુઅરી - નદીમુખ) માં પક્ષી અભયારણ્ય બનાવવાની દરખાસ્ત મૂકવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sudhi |first1=K. S. |title=Birds get 12 more havens in State |url=https://www.thehindu.com/news/national/Birds-get-12-more-havens-in-State/article16567247.ece/ |access-date=7 April 2021 |work=The Hindu |date=15 March 2010}}&lt;/ref&gt; તિરુનાવાયા તેના કમળના ખેતરો માટે જાણીતું છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Lotus fields of Tirunavaya|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/03/lotus-farming-muslim-kerala-hindu.html|last=Anupama Mili|date=4 September 2018|access-date=26 July 2020|work=Malayala Manorama}}&lt;/ref&gt;

== વહીવટ ==
=== મહેસૂલી વહીવટ ===
જિલ્લા વહીવટીતંત્રનું મુખ્ય મથક (કલેક્ટર કચેરી) મલપ્પુરમના અપહિલ ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના સમગ્ર વહીવટના વડા 'જિલ્લા કલેક્ટર' છે. તેઓ સામાન્ય બાબતો, જમીન સંપાદન, મહેસૂલી વસૂલાત (રેવેન્યુ રિકવરી), જમીન સુધારણા અને ચૂંટણીઓ જેવી મુખ્ય ક્ષેત્રીય જવાબદારીઓ સંભાળતા પાંચ ડેપ્યુટી કલેક્ટરો દ્વારા સહાય કરવામાં આવે છે. ડેપ્યુટી કલેક્ટર (સામાન્ય) ની વહીવટી શ્રેણી ધરાવતા એડિશનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટ (ADM) તમામ પ્રકારની વહીવટી પ્રવૃત્તિઓમાં જિલ્લા કલેક્ટરને મદદ પૂરી પાડે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malappuram.nic.in/collectrate/|title=Collectorate Malappuram|access-date=3 October 2020|website=Official website of Malappuram district|archive-date=25 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025100613/https://malappuram.nic.in/collectrate/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

મલપ્પુરમ મહેસૂલી જિલ્લાને બે મુખ્ય વહીવટી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે—તિરુર અને પેરિન્થલમન્ના. વહીવટી સરળતા માટે આ સમગ્ર જિલ્લાને ૧૩૮ મહેસૂલી ગામોમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે, જે મળીને ૭ તાલુકાઓ (ઉપજિલ્લાઓ) ની રચના કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://malappuram.nic.in/tehsil/ |website = malappuram.nic.in |title = Talukas in Malappuram district|access-date = 23 November 2019  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;admn_mpm&quot;&gt;{{cite web | title= Administrative divisions of Malappuram district | url= https://malappuram.nic.in/administrative-setup/ | access-date= 23 November 2019 | website= malappuram.nic.in}}&lt;/ref&gt;

==== મહેસૂલ વિભાગો ====
જિલ્લામાં બે મહેસૂલ વિભાગો છે: પેરિન્થલમન્ના અને તિરુર. પોન્નાની, તિરુર, તિરુરંગદી અને કોન્ડોટ્ટી ઉપજિલ્લાઓ તિરુર મહેસૂલ વિભાગમાં સમાવવામાં આવ્યા છે જ્યારે બાકીના નીલમ્બુર, એરાનાડ અને પેરિન્થલમન્ના ભેગા થઈને પેરિન્થલમન્ના મહેસૂલ વિભાગ બનાવે છે. મહેસૂલ વિભાગીય કાર્યાલયનું નેતૃત્વ મહેસૂલ વિભાગીય અધિકારી / સબ કલેક્ટર (RDO) દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે મહેસૂલ વિભાગના સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ પણ હોય છે. મહેસૂલ વિભાગીય કાર્યાલયો અનુક્રમે તિરુર અને પેરિન્થલમન્ના ખાતે છે.

==== તાલુકા ====
તાલુકો (પેટા-જિલ્લો) એ જિલ્લાની અંદર એક વહીવટી વિભાગ છે. મલપ્પુરમ જિલ્લામાં ૭ તાલુકા છે, અને દરેક તાલુકનું નેતૃત્વ તહસીલદાર દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે જમીન મહેસૂલ વહીવટ અને કાર્યકારી મેજિસ્ટ્રેટ કાર્યો માટે જવાબદાર છે. નીલમ્બુર કેરળનો સૌથી મોટો પેટાજિલ્લો (તાલુકો) છે. પોન્નાની, તિરુર અને તિરુરંગદી પેટાજિલ્લા દરિયાકાંઠાના પ્રદેશમાં આવેલા છે. પેરિન્થલમન્ના, એરનાડ અને કોન્ડોટ્ટી મધ્યપ્રદેશમાં આવેલા છે જ્યારે નીલમ્બુર પેટાજિલ્લો ઉચ્ચ શ્રેણી પર આવેલો છે. જિલ્લા-સ્તરીય વહીવટનું સંકલન કરવા માટે મલપ્પુરમ ખાતે સિવિલ સ્ટેશન ઉપરાંત, તાલુકા-સ્તરીય વહીવટી પ્રવૃત્તિઓનું સંકલન કરવા માટે મંજેરી, નીલમ્બુર, પેરિન્થલમન્ના, તિરુરંગદી, તનુર, તિરુર, કુટ્ટીપુરમ અને પોન્નાની ખાતે મિનિ-સિવિલ સ્ટેશનો છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://malappuram.nic.in/en/tehsil/#:~:text=For%20administrative%20purpose%20the%20district,office%20is%20headed%20by%20Tahsildar | title=Tehsils / Taluks &amp;#124; Welcome to Malappuram &amp;#124; India }}&lt;/ref&gt;

[[File:Subdistricts of Malappuram (August 2020).svg|thumb|left|મલપ્પુરમમાં તાલુકા]]

{| align=&quot;left&quot; class=&quot;toccolours&quot; cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-right: .5em; margin-top: .4em; font-size: 90%&quot;
|-
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot; valign=&quot;top&quot;
!પેટાજિલ્લો&lt;br/&gt;(''તાલુકા'')
!વિસ્તાર&lt;br/&gt;(in km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
!કુલ વસ્તી&lt;br/&gt;(૨૦૧૧)
!ગામડાં
!શહેરીકરણ&lt;br/&gt;(૨૦૧૧)
|-
| પોન્નાઈ || 200 || 379,798 || 11 || 57.36%
|-
| તિરુર || 448 || 928,672 || 30 || 48.73%
|-
| તિરુરંગડી || 290* || 631,906 || 17 || 90.40%
|-
| કોન્ડોટ્ટી || 258* || 410,577 || 12 || 43.10%
|-
| ઍરનાડ || 491* || 581,512 || 23 || 37.93%
|-
| પેરિન્થલમન્ના || 506 || 606,396 || 24 || 21.73%
|-
| નિલામ્બુર || 1,343 || 574,059 || 21 || 8.08%
|-
| style=&quot;font-size: 80%&quot; colspan=5 bgcolor=&quot;#cceeff&quot; align=&quot;center&quot;| Sources: 2011 Census of India,&lt;ref name=&quot;demomalapuram&quot;&gt;{{cite web |url= http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_B_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title= Taluk-wise demography of Malappuram |access-date=19 April 2020 |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |pages= 161–193 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = Villages_Malappuram&gt;{{cite web |title=Villages in Malappuram |url = https://malappuram.nic.in/village-panchayats/ |website = malappuram.nic.in |access-date=25 November 2019 }}&lt;/ref&gt;
|}

==== મહેસૂલ ગામો ====
મહેસૂલ ગામો એ તાલુકાઓનો પેટાવિભાગ છે, અને જિલ્લાના મહેસૂલ વહીવટની સૌથી નીચી સંસ્થા છે. દરેક તાલુકામાં તેના અધિકારક્ષેત્રમાં અનેક ગામો હોય છે. મલપ્પુરમ જિલ્લામાં ૧૩૮ મહેસૂલ ગામો છે. જમીન મહેસૂલ બાબતો માટે મહેસૂલ ગામોને વધુ ડિસોમમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યા છે.
{{clear}}

=== જિલ્લા આયોજન સમિતિ ===
મલપ્પુરમની જિલ્લા આયોજન સમિતિમાં નગરપાલિકાઓના બે સભ્યો, જિલ્લા પંચાયતના ૧૦ સભ્યો અને એક પંચાયત દ્વારા નિયુક્ત સભ્ય ઉપરાંત એક અધ્યક્ષ અને એક સચિવનો સમાવેશ થાય છે. અધ્યક્ષ પદ જિલ્લા પંચાયતના પદાધિકારી અને સચિવ પદ જિલ્લા કલેક્ટર માટે અનામત છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sec.kerala.gov.in/index.php/Content/index/lsgd|title=District Planning Committee, Malappuram|access-date=7 November 2020|website=SEC Kerala}}&lt;/ref&gt;

=== ન્યાયતંત્ર ===
[[File:Perinthalmanna Munsif Court.png|thumbnail|પેરિન્થલમન્ના ખાતે એક કોર્ટ સંકુલ.]]

જિલ્લાનું ન્યાયિક મુખ્યાલય મંજેરી ખાતે છે. મંજેરી ન્યાયિક જિલ્લા હેઠળ ૨૪ અદાલતો કાર્યરત છે જેમાં મંજેરી, મલપ્પુરમ, તિરુર, પેરિન્થલમન્ના, પરપ્પનંગડી, પોન્નાની અને નીલામ્બુરનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;district_police&quot;&gt;{{cite web |url=https://districts.ecourts.gov.in/malappuram |website=districts.ecourts.gov.in |title=Judicial administration of Malappuram |access-date=17 June 2020 }}&lt;/ref&gt; ૧૬ જૂન, ૧૯૬૯ ના રોજ મલપ્પુરમ જિલ્લાની સ્થાપના પછી, ૨૫ મે, ૧૯૭૦ ના રોજ કોઝિકોડમાં એક જિલ્લા અદાલતે કામગીરી શરૂ કરી. ત્યારબાદ, ૧ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૭૪ ના રોજ, કોર્ટને મંજેરી કોર્ટ સંકુલમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવી.

જિલ્લામાં ત્રણ વધારાની જિલ્લા અને સત્ર અદાલતો, બે કૌટુંબિક અદાલતો (એક મલપ્પુરમ અને બીજી તિરુરમાં), તેમજ બે મોટર અકસ્માત દાવા ટ્રિબ્યુનલ (એક મંજેરીમાં અને બીજી તિરુરમાં) છે. વધુમાં, બે સબ કોર્ટ છે - એક મંજેરીમાં અને બીજી તિરુરમાં. જિલ્લામાં બે મુનસિફ મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટ પણ છે, જેમાં એક પોન્નાનીમાં અને બીજી પેરિન્થલમન્નામાં છે. છેલ્લે, મલપ્પુરમ જિલ્લામાં નવ ન્યાયિક પ્રથમ વર્ગ મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટ કાર્યરત છે.

=== પોલીસ ===
મલપ્પુરમ જિલ્લા પોલીસ (કેરળ પોલીસનો એક પોલીસ જિલ્લો) કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા તથા જિલ્લામાં તપાસ કામગીરી માટે જવાબદાર છે. જિલ્લા પોલીસ કચેરી મલપ્પુરમ ખાતે આવેલી છે, જેના વડા પોલીસ સુપ્રિન્ટેન્ડેન્ટ (SP) નો રેન્ક ધરાવતા જિલ્લા પોલીસ ચીફ (DPC) હોય છે.
મલપ્પુરમ જિલ્લામાં કુલ ૬ પોલીસ સબ-ડિવિઝન અને ૩૬ પોલીસ સ્ટેશનો આવેલા છે. આ સબ-ડિવિઝનોના મુખ્ય મથકો મલપ્પુરમ, કોંડોત્ટી, પેરિન્થલમન્ના, તિરુર, તાનુર અને નીલાંબુર ખાતે આવેલા છે. દરેક પોલીસ સબ-ડિવિઝનનું નેતૃત્વ ડેપ્યુટી સુપ્રિન્ટેન્ડેન્ટ ઓફ પોલીસ (DySP) કરે છે અને દરેક પોલીસ સ્ટેશનની દેખરેખ ઇન્સ્પેક્ટર ઓફ પોલીસનો રેન્ક ધરાવતા સ્ટેશન હાઉસ ઓફિસર (SHO) દ્વારા કરવામાં આવે છે.

મલપ્પુરમ પોલીસ જિલ્લો, પાલક્કાડ, ત્રિસૂર સિટી અને ત્રિસૂર ગ્રામીણ પોલીસ જિલ્લાઓની સાથે ત્રિસૂર રેન્જ પોલીસ ના ક્ષેત્રાધિકાર હેઠળ આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://keralapolice.gov.in/page/ranges|title=Thrissur Range Police districts|access-date=2 November 2020|website=Kerala Police}}&lt;/ref&gt;

જિલ્લા પોલીસ કચેરી, ડિસ્ટ્રિક્ટ સ્પેશિયલ બ્રાંચ, ડિસ્ટ્રિક્ટ ક્રાઇમ રેકોર્ડ્સ બ્યુરો, ડિસ્ટ્રિક્ટ 'સી' બ્રાંચ, નાર્કોટિક સેલ, ડિસ્ટ્રિક્ટ પોલીસ કંટ્રોલ રૂમ, સાયબર સેલ, વુમન સેલ અને ટેલિકોમ્યુનિકેશન યુનિટ મલપ્પુરમ ખાતે આવેલા છે. કોસ્ટલ (તટીય) પોલીસ સ્ટેશન પોન્નાની ખાતે જ્યારે ડિસ્ટ્રિક્ટ આર્મ્ડ રિઝર્વ કેમ્પ પદિન્હત્તુમ્મુરી ખાતે આવેલો છે. મલપ્પુરમ પોલીસના ટ્રાફિક એન્ફોર્સમેન્ટ યુનિટ્સ મલપ્પુરમ, મંજેરી, કોંડોત્ટી, પેરિન્થલમન્ના અને તિરુર ખાતે કાર્યરત છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://malappuram.keralapolice.gov.in/wings/general-executive/district-police-office |website=malappuram.keralapolice.gov.in |title=Malappuram police |access-date=17 June 2020 |archive-date=28 September 2020 }}&lt;/ref&gt;

કેરળ પોલીસ હેઠળની એક સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલિયન મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ (રચના: ૧૮૮૪) નું મુખ્ય મથક મલપ્પુરમ ખાતે આવેલું છે. તે રાજ્યની સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલિયન પણ છે.&lt;ref name=&quot;district_police&quot; /&gt; તે ભીડ નિયંત્રણ, આંતરિક સુરક્ષા, રમખાણ નિયંત્રણ અને વીઆઈપી (VIP) સુરક્ષામાં સિવિલ પોલીસને સહાય પૂરી પાડે છે. આ ઉપરાંત જરૂર પડ્યે તેને રાજ્ય બહાર પણ તૈનાત કરવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Malabar Special Police (MSP), Armed Police Battalions of Kerala |url=https://keralapolice.gov.in/page/malabar-special-police |access-date=2026-01-02 |website=keralapolice.gov.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

== સંસ્કૃતિ ==
[[File:Thunchan Smarakam1.jpg|thumb|કોન્ડોટી ખાતે મહા કવિ મોયિનકુટ્ટી વૈદ્યર સ્મારક]]
[[File:Vaidyar.JPG|left|thumb|થુનચાથ્થુ એઝુથાચનની યાદમાં તિરુર ખાતે થુંચન સ્મારકમ]]

મલયાલમ મૂળાક્ષરો સૌપ્રથમ તિરુરમાં જન્મેલા અને આધુનિક મલયાલમ ભાષાના પિતા તરીકે જાણીતા થુનચથ એઝુથાચન દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; તિરુર મલયાલમ સંશોધન કેન્દ્રનું મુખ્ય મથક છે. મપિલા પટ્ટુના સૌથી પ્રસિદ્ધ કવિ મોઇનકુટ્ટી વૈદ્યરનો જન્મ કોન્ડોટ્ટીમાં થયો હતો. તેઓ મપિલા ગીતોના મહાકવિઓ પૈકીના એક તરીકે ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;


થુનચથ એઝુથાચન અને મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર ઉપરાંત અચ્યુત પિશારડી, આલમકોડ લીલાક્રિષ્નન, એડસ્સેરી ગોવિંદન નાયર, કે. પી. રામાનુન્ની, કુટ્ટીક્રિષ્ના મરાર, કુટ્ટીપ્પુરમ કેશવન નાયર, મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, એન. દામોદરન, નંદનાર, પૂંથાનમ નંબુદિરી, પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર, ઉરૂબ, વી. સી. બાલક્રિષ્ન પાનિકર, વલ્લથોલ ગોપાલ મેનન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન જેવા મલયાલમ ભાષાના પ્રખ્યાત લેખકો આ જિલ્લાના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એમ. ગોવિંદન, એમ. ટી. વાસુદેવન નાયર અને અક્કીથમ અચ્યુતન નંબુદિરી એ પોન્નાની ખાતે સ્થિત 'પોન્નાની કલારી' સાથે જોડાયેલા લેખકો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત નલપટ નારાયણ મેનન, બાલમણિ અમ્મા, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને કમલા સુરેય્યા પણ તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકાના વતની હતા.

જિલ્લાનો પુલામન્થોલે વિસ્તાર ઐતિહાસિક રીતે પુલામન્થોલે મુસ પરિવાર સાથે જોડાયેલો છે, જે કેરળમાં આયુર્વેદની પરંપરાગત પદ્ધતિ સાથે સંકળાયેલા અષ્ટવૈદ્ય વંશમાંથી આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/districts/malappuram/ |title=District of Malappuram |website=Kerala Tourism}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ રાજ્યમાં માપ્પિલા પાટ્ટુ સાહિત્યનું મુખ્ય કેન્દ્ર પણ હતું.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર અને પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર ઉપરાંત કુલાંગરા વીટ્ટિલ મોઇદુ મુસલિયાર (જેઓ ચક્કીરી શુજાયી તરીકે જાણીતા છે), ચક્કીરી મોઇદીનકુટ્ટી, મનક્કારાકથ કુન્હીકોયા, નલ્લાલમ બીરાન, કે. કે. મુહમ્મદ અબ્દુલ કરીમ, બાલક્રિષ્નન વલ્લીક્કુન્નૂ, પુંનાયુરકુલમ બાપુ, વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી વગેરે જેવા અનેક માપ્પિલા પાટ્ટુ કવિઓએ મલપ્પુરમને પોતાની કર્મભૂમિ તરીકે પસંદ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Tirur, Kerala.jpg|left|thumbnail|તિરુર નજીકનો ગ્રામ્ય વિસ્તાર]]

કેરળની શાસ્ત્રીય કલા સ્વરૂપ કથકલી અને આયુર્વેદમાં પણ જિલ્લાએ પોતાનું નોંધપાત્ર પ્રદાન આપ્યું છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; કોટ્ટક્કલ ખાતે વૈદ્યરત્નમ પી. એસ. વારિયર દ્વારા સ્થાપિત 'કોટ્ટક્કલ નાટ્ય સંગમ'માંથી આવતા કોટ્ટક્કલ ચંદ્રશેખરન, કોટ્ટક્કલ શિવરામન અને કોટ્ટક્કલ મધુ પ્રખ્યાત કથકલી કલાકારો છે. વર્તમાન તિરુરંગાડી, તિરુર અને પોન્નાની તાલુકાના કેટલાક ભાગો પર શાસન ધરાવતા વેટ્ટથુનાડના શાસકો કળા અને શિક્ષણના જાણીતા સંરક્ષકો હતા. વેટ્ટથુનાડના એક રાજાએ (શાસનકાળ: ૧૬૩૦-૧૬૪૦) કથકલી નૃત્ય શૈલીમાં નવા પ્રયોગો અને સુધારા કર્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે, જે &quot;વેટ્ટથુ પરંપરા&quot; તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા.&lt;ref&gt;Menon, A Sreedhara. ''A Survey of Kerala History.''  Kottayam: DC Books, 2007. Print&lt;/ref&gt; થુનચથ એઝુથાચન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન પણ વેટ્ટથુનાડના જ વતની હતા. વલ્લથોલ નારાયણ મેનનને ચેરુથુરુથી ખાતે 'કેરળ કલામંડલમ'ની સ્થાપના કરીને આધુનિક સમયમાં કથકલીનો પુનરુદ્ધાર કરનાર પણ ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

કથકલીના મુખ્ય પ્રશિક્ષક વાઝેનકાડા કંચુ નાયર અને સૌથી લોકપ્રિય કથકલી ગાયકો પૈકીના સંકરન એમ્બ્રાન્થિરી અને તિરુર નમ્બિસન પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આધુનિક કેરળમાં 'મોહિનીઅટ્ટમ' નૃત્યના પુનરુદ્ધારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવનાર કલામંડલમ કલ્યાણીકુટ્ટી અમ્મા જિલ્લાના તિરુનાવાયાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના [[મૃણાલિની સારાભાઈ]] તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકામાંથી આવતા હતા. કોટ્ટક્કલ ખાતે આવેલી આર્ય વૈદ્ય શાળા એ વિશ્વના સૌથી મોટા આયુર્વેદિક ઔષધીય નેટવર્કોમાંનું એક છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પ્રથમ જાણીતા કેરળના ઇતિહાસકાર ઝૈનુદ્દીન મખ્દૂમ દ્વિતીય પણ આ જ જિલ્લાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Kottakkal Bypass.jpg|thumbnail|કોટ્ટક્કલ, પ્રખ્યાત આર્ય વૈદ્ય શાળાનું કેન્દ્ર]]

કેરળ વર્મા વલિયા કોયી થમ્પુરાન ('કેરળ કાલિદાસન'), રાજા રાજા વર્મા ('કેરળ પાણિની') અને પ્રખ્યાત ચિત્રકાર [[રાજા રવિ વર્મા]] પરપ્પનાડ રાજપરિવારની વિવિધ શાખાઓમાંથી આવે છે, જેઓ પાછળથી પરપ્પનંગાડીથી હરિપાદ, ચંગનાસ્સેરી, માવેલીક્કારા અને કિલીમાનુર સ્થળાંતરિત થયા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Visakham thirunal.|date=2012|publisher=Duc|isbn=978-613-9-12064-2|location=[Place of publication not identified]|oclc=940373421}}&lt;/ref&gt; કેટલાક વિદ્વાનોના મતે, વેલુ થમ્પી દળવાના પૂર્વજો પણ પરપ્પનંગાડી નજીક આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના વતની હતા. &quot;ધ હિન્દુ&quot; દૈનિકના મુખ્ય સંપાદક (૧૮૯૮ થી ૧૯૦૫) અને &quot;ધ ઇન્ડિયન પેટ્રિઅટ&quot; ના સ્થાપક મુખ્ય સંપાદક દીવાન બહાદુર સી. કરુણાકર મેનન (૧૮૬૩–૧૯૨૨) પણ પરપ્પનંગાડીના જ હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/somemadrasleader00allauoft|title=Some Madras Leaders|date=1922|publisher=Allahabad Printed at Standard Press}}&lt;/ref&gt;

ઓ. ચંદુ મેનન જ્યારે પરપ્પનંગાડી મુનસિફ કોર્ટમાં જજ તરીકે ફરજ બજાવતા હતા, ત્યારે તેમણે તેમની નવલકથાઓ 'ઇન્દુલેખા' અને 'શારદા' લખી હતી. 'ઇન્દુલેખા' એ મલયાલમ ભાષામાં લખાયેલી પ્રથમ મુખ્ય નવલકથા પણ છે. 'માતૃભૂમિ' દૈનિકના સ્થાપક કે. માધવન નાયર મલપ્પુરમના વતની છે. પોન્નાની વિસ્તાર એ 'કેરળ ગાંધી' તરીકે જાણીતા કે. કેલપ્પન, એ. વી. કુટ્ટીમાલુ અમ્મા, મોહમ્મદ અબ્દુર રહેમાન અને અન્ય કેટલાક સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓની કાર્યભૂમિ હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પોન્નાની તાલુકાના અન્ય સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓમાં લક્ષ્મી સહગલ, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને અમ્મુ સ્વામીનાથનનો સમાવેશ થાય છે. મહાત્મા ગાંધી, જવાહરલાલ નેહરુ અને લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીના અસ્થિઓ કેરળમાં ભરતપુઝા નદીના કિનારે આવેલા તિરુનાવાયા ખાતે વિસર્જિત કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;askh&quot;&gt;{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=A Survey of Kerala History |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=9788126415786 |edition=2007 |url=https://dcbookstore.com/books/a-survey-of-kerala-history |access-date=26 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મહાત્મા ગાંધીની આત્મકથાનો મલયાલમમાં અનુવાદ કરનાર કે. માધવનાર પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.

પ્રાચીન કાળથી જ વિદેશી દેશો સાથે પોન્નાનીના વ્યાપારી સંબંધોએ સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનનો માર્ગ મોકળો કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ માર્ગે જ પારસી-અરબી કળા સ્વરૂપો અને ઉત્તર ભારતીય સંસ્કૃતિ પોન્નાની સુધી પહોંચી હતી. ભાષા પર પણ તેની સ્પષ્ટ અસર જોવા મળી હતી, જેના પરિણામે અરબી-મલયાલમ જેવી મિશ્ર ભાષાનો જન્મ થયો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ મિશ્ર ભાષામાં અનેક કવિતાઓ પણ લખવામાં આવી છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનના ભાગરૂપે અહીં આવેલા હિન્દુસ્તાની સંગીતના કવ્વાલી અને ગઝલ આજે પણ પોન્નાનીમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય છે અને સમૃદ્ધ થઈ રહ્યા છે. ઈ. કે. અબૂબકર, માઈન અને ખલીલ ભાઈ (ખલીલ રહમાન) પોન્નાનીના કેટલાક પ્રખ્યાત કવ્વાલી ગાયકો છે.

[[File:Nila Nadhi.jpg|left|thumbnail|થિરુનાવયા, મધ્યયુગીન મામંકમ ઉત્સવની બેઠક]]

અથવાનાડ એ આઝવંચેરી થમ્પ્રાક્કલ નું મુખ્ય મથક હતું, જેમને કેરળના નંબુદિરી બ્રાહ્મણોના સર્વોચ્ચ ધાર્મિક વડા માનવામાં આવતા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પલક્કડના રાજાઓનું મૂળ મુખ્ય મથક પણ અથવાનાડ ખાતે જ હતું.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; તિરુર, પેરિન્થલમન્ના અને પોન્નાની તાલુકાઓમાં અનેક ખાનદાન અને પ્રભાવશાળી 'નંબુદિરી મના' (પરંપરાગત બ્રાહ્મણ ગૃહો) આવેલા છે. મધ્યયુગીન 'મામંકમ ઉત્સવ' નું મુખ્ય મથક તિરુનાવાયા પણ આ જ જિલ્લામાં આવેલું છે. કોચિન સામ્રાજ્યનું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'પેરુમ્બડપ્પુ' અને કાલિકટના ઝામોરિન નું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'નેડિયિરુપ્પુ' પણ આ જિલ્લામાં જ આવેલા છે.

કુંહાલી મરક્કારને પોન્નાની, તાનુર અને પરપ્પનંગાડીના બંદર શહેરો સાથે ઘનિષ્ઠ સંબંધો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ૧૬મી સદીમાં જ્યારે કોચિન મલબાર કિનારે એક અગ્રણી સત્તા બન્યું, ત્યારે કોચિન સામ્રાજ્યના કેટલાક રાજાઓને સામાન્ય રીતે તાનુર સામ્રાજ્યના રાજપરિવારમાંથી દત્તક લેવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; ત્રાવણકોરની રાણીઓના મોટાભાગના રાજપુરુષો (જીવનસાથીઓ) ની પસંદગી સામાન્ય રીતે પરપ્પનાડ રાજપરિવારમાંથી જ કરવામાં આવતી હતી. કેરળના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી ઈ. એમ. એસ. નંબુદિરીપાદ આ જિલ્લાના પેરિન્થલમન્નાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મધ્યયુગીન વલ્લુવાનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોની બેઠકો એવા અંગડીપુરમ અને મનકાડા, પેરિન્થલમન્નાની બિલકુલ નજીક આવેલા છે.

મધ્યયુગીન સમયગાળા દરમિયાન, આ જિલ્લો વૈદિક તેમજ ઇસ્લામિક અભ્યાસનું મુખ્ય કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એવું માનવામાં આવે છે કે મલિક દીનારે પોન્નાનીના બંદર શહેરની મુલાકાત લીધી હતી.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; પોન્નાની સ્થિત વલિયા જુમા મસ્જિદ મધ્યયુગ દરમિયાન એશિયામાં ઇસ્લામિક અભ્યાસના સૌથી મોટા કેન્દ્રોમાંનું એક હતું. 'કેરળ સ્કૂલ ઓફ એસ્ટ્રોનોમી એન્ડ મેથેમેટિક્સ' (કેરળ ખગોળશાસ્ત્ર અને ગણિત પરંપરા) ના મુખ્ય સભ્યો એવા પરમેશ્વર, નીલકંઠ સોમયાજી, જ્યેષ્ઠદેવ, અચ્યુત પિશારડી અને મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી તિરુર વિસ્તારના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; અરબી મલયાલમ લિપિ, જે 'પોન્નાની લિપિ' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તેનો જન્મ ૧૬મી સદીના ઉત્તરાર્ધ અને ૧૭મી સદીની શરૂઆતમાં થયો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ લિપિનો છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓ/સદીઓ દરમિયાન જિલ્લામાં વ્યાપક પ્રમાણમાં ઉપયોગ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

આ જિલ્લાના પ્રખ્યાત નાટકકારો અને કલાકારોમાં કે. ટી. મોહમ્મદ, નીલાંબુર બાલન, નીલાંબુર આઇશા, આદિલ ઇબ્રાહિમ, અનીશ જી. મેનન, અપર્ણા નાયર, બેબી અનિકા, ધનિશ કાર્તિક, હેમંત મેનન, રશિન રહમાન, રવિ વલ્લથોલ, સંગીતા માધવન નાયર, શ્વેતા મેનન, સૂરજ તેલક્કડ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. મલયાલમ ફિલ્મ ઉદ્યોગના બે જાણીતા અભિનેતાઓ અને પાર્શ્વ ગાયક - પૃથ્વીરાજ સુકુમારન અને ઇન્દ્રજીત સુકુમારનના પિતા સુકુમારન પણ આ જ જિલ્લાના વતની હતા.

કૃષ્ણચંદ્રન, પાર્વતી જયદેવન, શહબાઝ અમાન, સિતારા કૃષ્ણકુમાર, સુદીપ પાલાનાડ અને ઉન્ની મેનન જેવા પ્લેબેક સિંગર્સ (પાર્શ્વ ગાયકો) પણ આ જિલ્લામાંથી આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત જિલ્લાએ અનેક જાણીતા ફિલ્મ ઉત્પાદકો, ગીતકારો, સિનેમેટોગ્રાફર્સ અને દિગ્દર્શકો પણ આપ્યા છે; જેમાં આર્યદન શૌકત, દીપુ પ્રદીપ, હરિ નાયર, ઇકબાલ કુટ્ટીપ્પુરમ, મનકાડા રવિ વર્મા, મુહમ્મદ મુસ્તફા, મુહસિન પરારી, રાજીવ નાયર, સલામ બાપ્પુ, શાનવાસ કે. બાવાકુટ્ટી, શાનવાસ નારાણીપ્પુઝા, ટી. એ. રઝાક, ટી. એ. શાહિદ, વિનય ગોવિંદ અને ઝકરિયા મોહમ્મદનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

જિલ્લાના સૌથી નોંધપાત્ર ચિત્રકારોમાં આર્ટિસ્ટ નંબૂથિરી, કે. સી. એસ. પાનિકર અને ટી. કે. પદ્મિની મુખ્ય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; અન્ય એક ચિત્રકાર અક્કીથમ નારાયણન કુમારનેલ્લુરના વતની હતા. કેરળના સૌથી જાણીતા ઇતિહાસકારોમાંના એક એમ. જી. એસ. નારાયણન પણ અહીંથી જ આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; જિલ્લાના સામાજિક સુધારકોમાં વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી (૧૭૫૭–૧૮૫૨), ચલીલકથ કુન્હહમદ હાજી, ઈ. મોઈદુ મૌલવી અને સૈયદ સનાઉલ્લાહ મક્તિ તંગલ (૧૮૪૭–૧૯૧૨) નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}</text>
      <sha1>ccmjcar416xpe0p6gj7ejrj0tvhe1ad</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903517</id>
      <parentid>903516</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T17:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* અર્થતંત્ર */</comment>
      <origin>903517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112506" sha1="nkguzo8d35rm59nkjhild3bqh9eqspw" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = મલપ્પુરમ જિલ્લો
| other_name = 
| settlement_type = જિલ્લો
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
 | photo2a      = Near Cherumb eco village.jpg
 | photo2b      = Kerala Houseboat (191490747).jpeg
 | photo3a      = Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg
 | photo3b      = Nilambur teak forest 3740.JPG
 | photo4a      = Chamravattam bridge kerala.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt;મંજેરી ટાઉન, પોન્નાની ખાતે બિયમ બેકવોટર તળાવ, નિલાંબુર ખાતે કોનોલીનો પ્લોટ, ચમરવટ્ટોમ રેગ્યુલેટર-કમ-બ્રિજ, વલ્લીકુન્નુ ખાતે કાદલુન્ડી નદીનું નદીમુખ, કારુવરકુંડુ
}}
| nickname = 
| image_map = India Kerala Malappuram district.svg
| mapframe = yes
| mapframe-point = none
| map_caption = '''[[કેરળ]]માં સ્થાન'''
| pushpin_map = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|11.03|N|76.05|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = ભારત
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = 
| established_title = જિલ્લાની રચના
| subdivision_type2 = 
| subdivision_name2 = 
| established_date = {{start date and age|df=yes|1969|06|16}}
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = મલપ્પુરમ
| founder = કેરળ સરકાર
| parts_type = રેવેન્યુ વિભાગ
| parts_style = para
| p1 = {{collapsible list|title=તાલુકા (૭)|
* એરનાડ
* કોંડોટ્ટી
* નિલંબુર
* પેરિંથલમન્ના
* પોન્નાની
* તિરુર
* તિરૂરંગાડી|}}
| government_type = જિલ્લા વહીવટ
| governing_body = 
| leader_title = જિલ્લા પ્રભારી મંત્રી
| leader_name = પી.કે.બશીર
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = ડૉ. વિનય ગોયલ (આઈએએસ)
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 3,554
| area_rank = ત્રીજો
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| elevation_max_m = ૨૫૯૪
| elevation_max_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt; મુકુર્થી
| elevation_min_m = 
| elevation_min_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt;
| population_total = ૪,૪૯૪,૯૯૮&lt;ref name=&quot;mlpdemo_2018&quot;&gt;{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=29 October 2020|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127040140/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = ૨૦૧૮
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = ૧૨૬૫
| population_rank = પ્રથમ
| population_demonym = 
| population_urban = ૪૪.૧૮ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| population_metro = ૧૭૨૯૫૨૨&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_title1 = {{nobold|લિંગ ગુણોત્તર (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info1 = ૧૦૯૮ [[female|♀]]/૧૦૦૦[[male|♂]]&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658/download/2280/DH_2011_3205_PART_A_DCHB_MALAPPURAM.pdf |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt;
| leader_name2 = ચૈત્રા ટેરેસા જોન આઈપીએસ
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| demographics1_title2 = {{nobold|સાક્ષરતા (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info2 = ૯૩.૫૭ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = {{nobold|[[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]}}
| registration_plate = '''KL-10''' [[મલપ્પુરમ]], &lt;br/&gt; '''KL-53''' પેરિંથલમન્ના, &lt;br/&gt; '''KL-54''' પોન્નાની, &lt;br/&gt; '''KL-55''' તિરુર,&lt;br/&gt; '''KL-65''' તિરુરંગાડી, &lt;br/&gt; '''KL-71''' નિલંબુર, &lt;br/&gt; '''KL-84''' કોંડોટ્ટી
| website = {{URL|malappuram.nic.in}}
| footnotes = 
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૪૯&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=niti.gov.in|access-date=25 May 2021|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525135510/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}} ·
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(2005)}}
| parts = {{unbulleted list|પેરિન્થલમન્ના|તિરુર|}}
}}

'''મલપ્પુરમ જિલ્લો''' અથવા માલાપુરમ જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://malappuram.nic.in/en/about-district/ |title=About Malappuram {{!}} Welcome to Malappuram {{!}} India |language=en-US |access-date=2026-08-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://malappuramdistrictpanchayath.kerala.gov.in/home/aboutMalappuram.htm |title=Malappuram District Panchayat |website=malappuramdistrictpanchayath.kerala.gov.in |access-date=2026-08-08}}&lt;/ref&gt; જે ૭૦ કિલોમીટર (૪૩ માઇલ) લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવે છે. કેરળનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો આ જિલ્લો રાજ્યની કુલ વસ્તીના લગભગ ૧૩% લોકોનું ઘર છે. ૧૬ જૂન ૧૯૬૯ના રોજ રચાયેલો આ જિલ્લો આશરે ૩,૫૫૪ ચોરસ કિલોમીટર (૧,૩૭૨ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ કેરળનો ત્રીજો સૌથી મોટો જિલ્લો છે. તે એક તરફ [[પશ્ચિમ ઘાટ]] અને બીજી તરફ અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે. આ જિલ્લાને સાત તાલુકાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે: એરનાડ, કોંડોટ્ટી, નિલંબુર, પેરિંથલમન્ના, પોન્નાની, તિરુર અને તિરૂરંગાડી. મલપ્પુરમ જિલ્લાનું મુખ્યાલય [[મલપ્પુરમ]] નગર ખાતે આવેલું છે. 

અહીં મલયાલમ સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકાના પ્રારંભિક ગલ્ફ બૂમ (તેલ સમૃદ્ધિ) દરમિયાન આ જિલ્લામાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોએ ખાસ કરીને ફારસી અખાતના અરબ દેશોમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું. આથી, આ જિલ્લાનું અર્થતંત્ર મોટાપાયે પ્રવાસી મલયાલી સમુદાય દ્વારા મોકલવામાં આવતા નાણાં (રેમિટન્સ) પર નોંધપાત્ર રીતે નિર્ભર છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Radhakrishnan|first=S. Anil|date=14 December 2019|title=Engaging Kerala's non-resident diaspora|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/engaging-the-diaspora/article30307914.ece|access-date=9 September 2020|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઈ-સાક્ષર (e-literate) તેમજ પ્રથમ સાયબર-સાક્ષર જિલ્લો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Log-on-to-Indias-first-e-district/articleshow/818786.cms |website=The Times of India |title=The first E-literate district of India |date=18 August 2004 |access-date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/malappuram-set-to-become-first-cyber-literate-district/article24352909.ece |website=The Hindu |title=Malappuram set to become first cyber literate district |date=6 July 2018 |access-date=3 July 2020 |last1=Naha |first1=Abdul Latheef }}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લામાં ચાર મુખ્ય નદીઓ આવેલી છે: ભારથપ્પુઝા, ચાલિયાર, કડલુંડીપ્પુઝા અને તિરુર પુઝા, જેમાંથી પ્રથમ ત્રણ નદીઓ કેરળની પાંચ સૌથી લાંબી નદીઓમાં પણ સ્થાન ધરાવે છે.

મલપ્પુરમ મહાનગર ક્ષેત્ર એ કોચી, કાલિકટ અને થ્રિસુર શહેરી વિસ્તારો પછી કેરળનું ચોથું સૌથી મોટું શહેરી સમૂહ છે અને ૧.૭ મિલિયન (૧૭ લાખ) ની કુલ વસ્તી સાથે ભારતમાં ૨૫મા ક્રમે આવે છે. ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, જિલ્લાની ૪૪.૨% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં વસે છે.&lt;ref name=&quot;census 2011&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/kerala/Chapter_IV.pdf |website=censusindia.gov.in |title=The Malappuram Urban Agglomeration |access-date=25 June 2020 }}&lt;/ref&gt; 'યુનિવર્સિટી ઓફ કાલિકટ' સહિત રાજ્યની ૪ યુનિવર્સિટીઓ ધરાવતું મલપ્પુરમ કેરળમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે. આ જિલ્લામાં ૨ મહેસૂલી વિભાગ, ૭ તાલુકા, ૧૨ નગરપાલિકા (મ્યુનિસિપાલિટી), ૧૫ બ્લોક, ૯૪ ગ્રામ પંચાયત અને ૧૬ કેરળ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=India – Census of India 2011 – Kerala – Series 33 – Part XII A – District Census Handbook, Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658 |access-date=2023-05-05 |website=censusindia.gov.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2020-01-09 |title=Kerala: Malappuram tops list of world's fastest-growing urban areas |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/malappuram-tops-list-of-worlds-fastest-growing-urban-areas/articleshow/73163346.cms |access-date=2023-05-05 |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Census Bureau of India |date=2011 |title=Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Town (With Ward), 2011. |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42560/download/46186/2011-IndiaStateDistSbDistTwnWrd-0000.xlsx |journal=Census of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Town (With Ward),  Census 2011. ''Census of India 2011'' https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42560/download/46186/2011-IndiaStateDistSbDistTwnWrd-0000.xlsx&lt;/ref&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન, મલપ્પુરમ વિદેશી અને ભારતીય સૈન્ય ટુકડીઓનું મુખ્યાલય બન્યું હતું. પાછળથી તે 'મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ' (M.S.P) નું વડું મથક બન્યું, જે અગાઉ ૧૮૮૫માં રચાયેલા 'મલપ્પુરમ સ્પેશિયલ ફોર્સ' તરીકે ઓળખાતું હતું.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=C.A. |first1=Innes |title=Madras District Gazetteers: Malabar and Anjengo |date=1908 |publisher=Government Press, Madras |page=371 |url=https://books.google.com/books?id=w806vgAACAAJ |access-date=30 September 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;&gt;{{Cite news|title=അമ്പതിന്റെ നിറവില്‍ മലപ്പുറം; മലപ്പുറത്തിന്റെ മാനവിക മഹാപൈതൃകം| trans-title = Malappuram at the turn of the century; Malappuram's great human heritage |url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/alamkode-leelakrishnan-writes-about-malappuram-1.3880292|last=Leelakrishnan|first=Alamkode|date=17 June 2019|access-date=21 February 2021|work=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt; આ બળ રાજ્યમાં સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલીયન છે. વિશ્વનું સૌથી જૂનું સાગનું વાવેતર નિલંબુર ખાતે આવેલી ચાલિયાર ખીણમાં આવેલું છે. રાજ્યની સૌથી જૂની રેલ્વે લાઇન ૧૮૬૧માં તિરૂરથી ચાલિયમ સુધી નાખવામાં આવી હતી, જે તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને વલ્લીકુન્નુમાંથી પસાર થતી હતી.&lt;ref name=&quot;mpm&quot;&gt;{{Cite news|title=ആ ചൂളംവിളി പിന്നെയും പിന്നെയും...|trans-title=That whistle again and again...|url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/kerala-first-railway-line-tirur-to-beypore-1.3880175|date=17 June 2019|access-date=19 December 2020|work=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt; રાજ્યની બીજી રેલ્વે લાઇન પણ તે જ વર્ષે તિરૂરથી તિરુનાવાયા થઈને કુટ્ટીપ્પુરમ સુધી નાખવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;&gt;{{Cite book|title='Kerala Charitram|last=Shreedhara Menon|first=A|publisher=DC Books|year=2007|isbn=9788126415885|location=Kottayam|page=200|url=https://keralabookstore.com/book/keralacharithram/11148/|access-date=22 April 2020}}&lt;/ref&gt; સંસ્થાનવાદી યુગમાં નાખવામાં આવેલી નિલંબુર-શોરાનુર લાઇન ભારતના સૌથી ટૂંકા અને ચિત્રમય (સુંદર) શોર્ટ ગેજ રેલ્વે માર્ગોમાંથી એક છે.

== નામકરણ અને વ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Valamangalam Pulpetta (386717435).jpg|thumbnail|જિલ્લામાં એક લાક્ષણિક ડુંગરાળ ભૂપ્રદેશ (પુલપટ્ટા નજીક)]]
[[File:Chaliyar Edavanna (251932360).jpg|thumbnail|એડવન્ના તરફ ચાલિયાર ટેકરીઓ]]

'મલપ્પુરમ' શબ્દનો મલયાલમ ભાષામાં અર્થ &quot;ટેકરીની ઉપર&quot; (Over the hill) થાય છે, જે આ જિલ્લાના વહીવટી મુખ્યાલય મલપ્પુરમની ભૌગોલિક સ્થિતિ પરથી ઉતરી આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|title=Malappuram, The Hill Top Town|date=30 June 2014|website=nativeplanet.com|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002725/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|title=Cultural counterpoint|date=24 March 2013|website=The Financial Express|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002847/https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; જિલ્લાનો મધ્યભાગ [[પશ્ચિમ ઘાટ]]થી દૂર આવેલી અસંખ્ય નાની-મોટી ટેકરીઓ જેવી કે, અરિમ્બ્રા ટેકરીઓ, અમ્મિનીક્કાડન ટેકરીઓ, ઓરાકમ ટેકરી, ચેરિયમ ટેકરીઓ, પંડાલુર ટેકરીઓ અને ચેક્કુન્નુ ટેકરીઓથી ઘેરાયેલો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|title=Hilly areas of Malappuram|date=7 May 2018|access-date=11 October 2020|website=Native Planet|last=Akash Singh|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017165621/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; નાળિયેરના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા રેતાળ દરિયાકાંઠાના મેદાનો આ સામાન્ય પહાડી ભૂપ્રદેશથી અલગ પડે છે.

== ભૂગોળ ==
[[File:Cherumb eco tourism village, Karuvarakundu India (3).JPG|left|thumb|alt=કરુવારકકુંડુનો પહાડી વિસ્તાર]]
[[File:Puthuponnani (2).JPG|thumb|alt=A beach|પુથુપોન્નાની મુનામ્બમ બીચ]]

ઉત્તર-પશ્ચિમમાં કોઝિકોડ જિલ્લો, ઉત્તર-પૂર્વમાં વાયનાડ જિલ્લો, પૂર્વમાં નીલગિરીની ટેકરીઓ, દક્ષિણ-પૂર્વમાં પાલક્કાડ જિલ્લો, દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં ત્રિશૂર જિલ્લો અને પશ્ચિમમાં અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલા મલપ્પુરમનું કુલ ભૌગોલિક ક્ષેત્રફળ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી છે, જે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ રાજ્યમાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે. આ જિલ્લો રાજ્યના કુલ વિસ્તારનો ૯.૧૫ % હિસ્સો ધરાવે છે. ભૌગોલિક નકશા પર આ જિલ્લો ૭૫°E – ૭૭°E રેખાંશ અને ૧૦°N – ૧૨°N અક્ષાંશ વચ્ચે આવેલો છે.

કેરળના અન્ય ભાગોની જેમ, મલપ્પુરમમાં પણ પશ્ચિમે અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર (નીચાણવાળો પ્રદેશ), મધ્યમાં મધ્યભૂમિ (મિડલેન્ડ) અને પૂર્વમાં પશ્ચિમ ઘાટથી ઘેરાયેલો પહાડી વિસ્તાર (હાઇલેન્ડ) આવેલો છે. કેરળના અન્ય જિલ્લાઓથી વિપરીત, મલપ્પુરમના મધ્યભૂમિ વિસ્તારમાં પણ વ્યાપકપણે પહાડી વિસ્તારો જોવા મળે છે.

નિલંબુર તાલુકા અને ઉટી તાલુકાની સરહદ પર આવેલું ૨,૫૫૪ મીટર ઊંચું 'મુકુરથી' શિખર મલપ્પુરમ જિલ્લાનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે. તે દક્ષિણ ભારતનું પાંચમું સૌથી ઊંચું શિખર છે, તેમજ અનામુડી (૨,૬૯૬ મીટર) અને મીસાપુલીમાલા (૨,૬૫૧ મીટર) પછી કેરળનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. ઇડુક્કી જિલ્લાની બહાર કેરળનું આ સૌથી ઊંચું શિખર પણ છે. મલપ્પુરમ-પાલક્કાડ-નીલગિરી જિલ્લા સરહદ નજીક આવેલું ૨,૩૮૩ મીટર ઊંચું 'અંગિન્ડા' શિખર બીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. મલપ્પુરમના નિલંબુર તાલુકા, વાયનાડ અને કોઝિકોડ જિલ્લાના થામારાસ્સેરી તાલુકા ત્રિ-ભેટા પર આવેલું ૨,૩૩૯ મીટર ઊંચું 'વાવુલ માલા' શિખર જિલ્લાનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે.

=== સરહદી તાલુકાઓ ===
* મલપ્પુરમ જિલ્લો ૫ જિલ્લાના નીચેના ૧૨ તાલુકાઓ સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે:
* વાયનાડ જિલ્લો: વાયથિરી તાલુકો
* કોઝિકોડ જિલ્લો: કોઝિકોડ અને થામારાસ્સેરી તાલુકા
* નીલગિરી જિલ્લો (તમિલનાડુ): પંડાલુર, ગુડાલુર, ઉટી અને કુંડાહ તાલુકા
* પલક્કડ જિલ્લો: પટ્ટાંબી, ઓટ્ટપાલમ અને મન્નરક્કાડ તાલુકા
* ત્રિશૂર જિલ્લો: ચાવક્કાડ અને કન્નમકુલમ તાલુકા

=== ભૂપ્રદેશ ===
ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, માટી, આબોહવા અને કુદરતી વનસ્પતિના આધારે, જિલ્લાને ૫ પેટા-સૂક્ષ્મ પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.:
* મલપ્પુરમ દરિયાકાંઠો
* ઉંચા-નીચા ખાડાટેકરાવાળા મેદાનો
* ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર
* નિલંબુરના જંગલવાળા પહાડો
* પેરિન્થલમન્નાના ઉંચા-નીચા ઉચ્ચપ્રદેશો

[[File:Chaliyar - Areekode Bridge.jpg|left|thumb|અરીકોડ ખાતે ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર]]
[[File:Map of Malappuram District (April 2021).svg|thumb|મલપ્પુરમ જિલ્લાનો નકશો]]

મલપ્પુરમ દરિયાકિનારો ઉત્તરમાં વલ્લીક્કુન્નૂથી લઈને દક્ષિણમાં પેરુમ્બડપ્પુ સુધીના મલપ્પુરમના સમગ્ર તટીય વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં કોઝિકોડ દરિયાકિનારા, પૂર્વમાં મલપ્પુરમના ઉબડખાબડ મેદાની વિસ્તાર, દક્ષિણમાં થ્રિસુર દરિયાકિનારા અને પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગર સાથે જોડાયેલી છે. આ પ્રદેશમાંથી ચાલીયાર, કડાલુંડી, ભરતપુઝા, તિરુરપુઝા જેવી મુખ્ય નદીઓ, નહેરો અને પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) વહે છે. આ તટીય વિસ્તાર નારિયેળના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે. તટીય મેદાન પશ્ચિમ તરફ ખૂબ જ ધીમો ઢાળ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;&gt;{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title=Physical divisions of Malappuram |pages=21–22 |access-date=18 April 2020}}&lt;/ref&gt; પોન્નાની, એડપ્પલ, તિરુર, વલંચેરી, કુટ્ટીપ્પુરમ, તાનુર, તિરુરંગાડી અને પરપ્પનંગાડી સહિતના મુખ્ય શહેરો આ પ્રદેશમાં આવેલા છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ તિરુર તાલુકાના કલ્પકંચેરી ગામમાં (૧૦૪ મીટર) આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

મલપ્પુરમનો ઉબડખાબડ મેદાની પ્રદેશ, જે દરિયાકિનારાને સમાંતર આવેલો છે, તે તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં નાડાપુરમ-માવૂરના ઉબડખાબડ મેદાનો, પૂર્વમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન અને પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો, દક્ષિણમાં પટ્ટાંબી ઉબડખાબડ મેદાન અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ દરિયાકિનારા સાથે સીમાઓ બનાવે છે. કન્નમંગલમ ખાતે આવેલી નેનમિની ટેકરી (૪૭૮ મીટર) આ પ્રદેશનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે અને ઉત્તર ભાગમાં આવેલું વાઝાયૂર (૯૫ મીટર) સૌથી નીચું સ્થળ છે. અહીં કેટલીક ટેકરીઓ અને ઢોળાવો જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

[[File:Chekkunnu.jpg|thumb|એડાવાના ખાતે ચેકુન્નુ ટેકરીઓ]]

ચાલિયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલંબુર જંગલી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઊંચાણવાળા પ્રદેશો અને પૂર્વમાં મલપ્પુરમ ઊંચાણવાળા મેદાનો દ્વારા બનાવે છે. તે ચાલિયારના મધ્ય ભાગમાં આવે છે અને અલગ ટેકરીઓના સ્વરૂપમાં ઉતાર-ચઢાવ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

ચાલીયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ મેદાન સાથે બનાવે છે. તે ચાલીયાર નદીના મધ્ય પ્રવાહ વિસ્તાર હેઠળ આવે છે અને અહીં છૂટાછવાયા ટેકરાઓ સ્વરૂપે ઉંચા-નીચા ઢોળાવો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, જેને સંસ્થાનવાદી (બ્રિટિશ) રેકોર્ડ્સમાં નીલાંબુર ખીણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે તેની સીમા ઉત્તરમાં કોઝિકોડ અને વાયનાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, પૂર્વમાં તમિલનાડુ, દક્ષિણમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ અને પશ્ચિમમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન સાથે બનાવે છે. તે પશ્ચિમ ઘાટનો એક ભાગ છે. અહીં સમુદ્ર સપાટીથી ૧૦૦૦ મીટરથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતા અનેક શિખરો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; આ પ્રદેશની સૌથી વધુ ઊંચાઈ મુકુરુથી (૨૫૯૪ મીટર) ખાતે છે, જે કેરળ અને તમિલનાડુની સરહદ પર કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યની પૂર્વમાં આવેલી છે. સૌથી નીચું સ્થળ મામ્પાડ (૧૧૫ મીટર) ખાતે આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; નીલાંબુરનો આ ટેકરીઓ વાળો જંગલ વિસ્તાર નીલગિરી બાયોસ્ફિયર રિઝર્વનો એક ભાગ છે.

પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો ઉત્તરમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન, પૂર્વમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પાલક્કાડ ઘાટ અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ ઉબડખાબડ મેદાન સાથે સરહદ ધરાવે છે. અહીં ઘણી નાની છૂટીછવાયી ટેકરીઓ આવેલી છે, જેમાં કોડીકુથીમાલા પણ એક છે. કડાલુંડી નદી આ પ્રદેશમાંથી વહે છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ મક્કારાપરમ્બા ખાતે ૬૧૦ મીટર છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

=== દરિયા કિનારો ===
[[File:Light house in Ponnani.jpg|thumb|પોન્નાનીનું દીવાદાંડી]]

કેરળના જિલ્લાઓમાં દરિયાકિનારાની લંબાઈની દ્રષ્ટિએ મલપ્પુરમ ૭૦ કિમી (રાજ્યના કુલ દરિયાકિનારાના ૧૧.૮૭%) ના દરિયાકિનારા સાથે પાંચમું સ્થાન ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Coastline_2346.aspx |website=kerenvis.nic.in |title=The coastal area of Malappuram |access-date=30 November 2019 }}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમનો તટીય પટ્ટો ત્રણ નગરપાલિકા શહેરો—તાનુર, પોન્નાની અને પરપ્પનંગાડી, તેમજ આઠ ગ્રામ પંચાયતો—વલ્લીક્કુન્નૂ, તેનાલુર, નિરામરુથુર, વેટ્ટમ, મંગલમ, પુરાથુર, વેલિયાંકૌડ અને પેરુમ્બડપ્પુમાં ફેલાયેલો છે. જિલ્લાના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા પોન્નાની, તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને પદિંજરેક્કરા બીચ એ મુખ્ય મત્સ્યઉદ્યોગ કેન્દ્રો છે. જિલ્લાનો સમુદ્ર કિનારો સમુદ્રી સંપત્તિથી સમૃદ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;

અગાઉ આરબ વેપારીઓનું મનપસંદ સ્થળ હોવા ઉપરાંત, પોન્નાની ઘણા મુસ્લિમ અધ્યાત્મિક નેતાઓ માટે પણ આકર્ષક સ્થળ હતું, જેમણે અહીં ઈસ્લામના પ્રચારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ બંદર શહેર &quot;મલબારનું નાનું મક્કા&quot; તેમજ &quot;સોનાના સિક્કાઓનું શહેર&quot; તરીકે પણ ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;pkd&quot;&gt;{{cite book | author=M. K. Devassy | year=1965 | title=1961 Census Handbook- Palghat District
 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands | url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5667/1/51592_1961_PAL.pdf | access-date=11 March 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/the-mecca-of-malabar-ponnani-004132.html |website=nativeplanet.com |title=Ponnani, the Mecca of Malabar |date=24 October 2017 |access-date=19 April 2020}}&lt;/ref&gt; ફેબ્રુઆરી/એપ્રિલ મહિના દરમિયાન અહીં હજારો પ્રવાસી પક્ષીઓ આવે છે.

પોન્નાની પાસે બિય્યામ કાયલ આવેલું છે, જે જળરમતની સુવિધા ધરાવતો એક શાંત, હરિયાળીથી ઘેરાયેલો જળમાર્ગ છે. કનોલી કેનાલ પુથુપોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રને મળે છે. તટીય શહેર તાનુર પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં વેટ્ટથુનાડ સામ્રાજ્યની રાજધાની હતું, અને તે કેરળદેશપુરમ મંદિર માટે જાણીતું છે. પરપ્પનંગાડી પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં પરપ્પનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોનું મુખ્ય મથક હતું.

=== નદીઓ ===
[[File:View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg|thumbnail|ત્રિપરાંગોડ ખાતે ભરતપુઝા]]
[[File:Kadalundi river, Malappuram.jpg|thumb|મલપ્પુરમ ખાતે કડાલુંડી નદી]]

જિલ્લામાંથી વહેતી મુખ્ય નદીઓમાં ચાલીયાર, કડાલુંડી નદી, ભરતપુઝા અને તિરુર નદીનો સમાવેશ થાય છે. ચાલીયાર નદીની કુલ લંબાઈ લગભગ ૧૬૮ કિમી અને જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૨,૮૧૮ ચોરસ કિમી (૧,૦૮૮ ચોરસ માઈલ) છે. તે જિલ્લાના નીલાંબુર, મામ્પાડ, એડવન્ના, અરીકોડ અને વાઝક્કાડમાંથી પસાર થાય છે અને ત્યારબાદ કોઝિકોડ-મલપ્પુરમ જિલ્લાની સરહદ પર થઈને ચાલીયમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. નીલાંબુર તાલુકાની ખીણમાં ચાલીયાર નદીની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ચાલીયારની સૌથી મોટી સહાયક નદી કરીમપુઝા, ભરતપુઝાની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક થુથાપુઝા, અને કડાલુંડી નદીની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક ઓલીપુઝા પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કડાલુંડી નદી મેલાત્તુર, કીઝત્તુર, પાંડિક્કાડ, મંજેરી, મલપ્પુરમ, પાનાક્કાડ, પરપ્પુર, વેંગરા, તિરુરંગાડી, પરપ્પનંગાડી, વલ્લીક્કુન્નૂમાંથી પસાર થાય છે અને જિલ્લાની વાયવ્ય (ઉત્તર-પશ્ચિમ) સરહદ પર આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના કડાલુંડી નગરમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે.

તે ઓલીપ્પુઝા નદી અને વેલીયાર નદીના સંગમથી બને છે. કડાલુંડી નદી સાયલન્ટ વેલીની પશ્ચિમ સરહદે આવેલા [[પશ્ચિમ ઘાટ]]માંથી નીકળે છે અને આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કીઝત્તુર ખાતે ઓલીપ્પુઝા અને વેલીયાર એકબીજામાં ભળીને કડાલુંડી નદીનું નિર્માણ કરે છે. કડાલુંડી નદી એરનાડ અને વલ્લુવાનાડ વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે. આ નદી ૧૩૦ કિમીની લંબાઈ ધરાવે છે, જેનું જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૧,૧૧૪ ચોરસ કિમી (૪૩૦ ચોરસ માઈલ) છે અને તેનો કુલ જળ પ્રવાહ (રન-ઓફ) ૨,૧૮૯ મિલિયન ક્યુબિક ફીટ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ભરતપુઝા નદીની કુલ લંબાઈ ૨૦૯ કિમી છે. મલપ્પુરમ-પલક્કડ જિલ્લા સરહદ પર તે તેની સહાયક નદી થુથાપુઝા તરીકે થુથા, એલમકુલમ, પુલામન્થોલેમાંથી વહે છે અને પલ્લીપ્પુરમ ખાતે મુખ્ય નદીને મળે છે. ત્યારબાદ કેટલાક પાડોશી જિલ્લાઓમાંથી વહીને થિરુવેગપ્પુરાથી ફરીથી આ જિલ્લામાં પ્રવેશ કરે છે અને કુટ્ટીપ્પુરમ પહોંચે છે. ભરતપુઝા પોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. તિરુનાવાયા, કુટ્ટીપ્પુરમ, ત્રીપ્રંગોડ, ઇરિમબિલિયમ, થવાનુર અને પોન્નાની એ ભરતપુઝાના કિનારે આવેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ શહેરો છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

તિરુર નદી ૪૮ કિમી લાંબી છે. તે પોન્નાની નજીક પદિંજરેકારા ખાતે ભરતપુઝા સાથે ભળી જાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; આ મોટી નદીઓ ઉપરાંત, જિલ્લામાં 'પુરાપ્પરમ્બા નદી' નામની એક નાની નદી પણ છે, જે માત્ર ૮ કિમી લાંબી છે. તે કનોલી કેનાલ દ્વારા મુખ્ય નદીઓ સાથે જોડાયેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers in Malappuram district |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=23 November 2019 |website=malappuram.nic.in |archive-date=10 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210004256/https://malappuram.nic.in/about-district/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ઉપર વર્ણવેલી મુખ્ય નદીઓની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ તથા ઝરણાં પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે.

{{Panorama
|image   = Kadalundi Kadavu Bridge.jpg
|height  = 175
|alt     = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય
|caption = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય, જ્યાં તે અરબી સમુદ્રમાં ભળી જાય છે.
}}

અહીં ચાર મુખત્રિકોણ પ્રદેશો (નદીમુખ) આવેલા છે—પુરાથુર ખાતે પદિંજરેકારા અઝીમુખમ, જ્યાં ભરતપુઝા અને તિરુર નદીઓ એકબીજામાં ભળીને અરબી સમુદ્રને મળે છે; પુથુપોન્નાની ભૂશિર, જ્યાં કનોલી કેનાલ સમુદ્રમાં વહે છે; તાનુર ખાતે પુરાપુઝા અઝીમુખમ; અને જિલ્લાની વાયવ્ય સરહદે વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે આવેલું કડાલુંડી નગરમ અઝીમુખમ.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; બિય્યામ, વેલિયાંકૌડ, માનુર અને કોડિન્હી જેવા પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તટીય તાલુકાઓમાં આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન પોન્નાનીથી તિરુર રેલવે સ્ટેશન સુધી માલસામાનના પરિવહન માટે પોન્નાની કેનાલનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. કોડક્કલ ખાતે આવેલી બેસલ મિશનના કર્મચારીઓ દ્વારા પોન્નાની કેનાલ વિશે આ પ્રમાણે વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે:&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ineszupanov.com/ |title=Website of Ines Zupanov |access-date=13 September 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427041408/http://www.ineszupanov.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== આબોહવા ===
[[File:Monsoon Clouds - Manjeri and Pandalloor hill.jpg|left|thumbnail|પંડાલુર ટેકરીઓ પર ચોમાસાના વાદળો]]
[[File:Ottumpuram Beach.JPG|thumbnail|ઓટ્ટુમ્પુરમ બીચ, તાનુર.]]

જિલ્લાનું તાપમાન સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન લગભગ સ્થિર રહે છે. અહીં ઉષ્ણકટિબંધીય (ટ્રોપિકલ) આબોહવા છે. ટૂંકી શુષ્ક ઋતુ સાથે વર્ષના મોટાભાગના મહિનાઓમાં અહીં નોંધપાત્ર વરસાદ પડે છે. કોપન અને ગીગર (Köppen and Geiger) વર્ગીકરણ અનુસાર, આ આબોહવાને 'Am' તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. મલપ્પુરમમાં સરેરાશ વાર્ષિક તાપમાન ૨૭.૩ °C છે. એક વર્ષમાં, સરેરાશ વરસાદ ૨,૯૫૨ મિલીમીટર (૧૧૬.૨ ઇંચ) થાય છે. ઉનાળો સામાન્ય રીતે માર્ચથી મે સુધી રહે છે; ચોમાસું જૂનમાં શરૂ થાય છે અને સપ્ટેમ્બરમાં સમાપ્ત થાય છે. મલપ્પુરમમાં નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) અને ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) એમ બંને ચોમાસાનો વરસાદ થાય છે. શિયાળાની ઋતુ ડિસેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી સુધી હોય છે.&lt;ref name=&quot;MSN&quot;&gt;{{Cite web| url = http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx| title = MSN Weather| access-date = 29 November 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Climate chart&quot;&gt;&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;width:75%;&quot;&gt;

{{Weather box
| location              = મલ્લપુરમ
| width                 = 90% &lt;!-- Width parameter for wikitable, default width=90%. Leave blank for wikitable with no width defined. Set width=auto to fit the table in the next available space automatically. --&gt;
| metric first          = yes
| single line           = yes
| Jan high C            = 32.0
| Feb high C            = 32.9
| Mar high C            = 34.0
| Apr high C            = 33.8
| May high C            = 32.7
| Jun high C            = 29.3
| Jul high C            = 28.1
| Aug high C            = 28.7
| Sep high C            = 29.7
| Oct high C            = 30.3
| Nov high C            = 31.1
| Dec high C            = 31.4
| year high C           = 34.0
| Jan low C             = 21.8
| Feb low C             = 22.8
| Mar low C             = 24.4
| Apr low C             = 25.4
| May low C             = 25.1
| Jun low C             = 23.5
| Jul low C             = 22.8
| Aug low C             = 23.3
| Sep low C             = 23.3
| Oct low C             = 23.4
| Nov low C             = 23.1
| Dec low C             = 21.9
| year low C            = 21.8
| Jan precipitation mm  = 1
| Feb precipitation mm  = 9
| Mar precipitation mm  = 16
| Apr precipitation mm  = 101
| May precipitation mm  = 253
| Jun precipitation mm  = 666
| Jul precipitation mm  = 830
| Aug precipitation mm  = 398
| Sep precipitation mm  = 233
| Oct precipitation mm  = 281
| Nov precipitation mm  = 140
| Dec precipitation mm  = 24
| year precipitation mm = 2952
| source                =&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://en.climate-data.org/asia/india/kerala/malappuram-34234/ |website = en.climate-data.org |title = Climate of Malappuram |access-date = 30 November 2019}}&lt;/ref&gt;
| date                  = November 2019
}}
&lt;/div&gt;

== વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ ==
{{multiple image|align=left|direction = vertical|caption_align=left
| image1 = Nilambur Teak Garden.jpg |caption1= સાગનું સંગ્રહાલય (ટિક મ્યુઝિયમ)| image2 = Green Vallikkunnu.jpg|caption2= વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લીલા મેન્ગ્રોવ| image3 = Beeyam Kayal River near Athani.jpg |caption3 = પોન્નાની કોલે વેટલેન્ડ્સ, એડપ્પલ
}}

જિલ્લામાં વિવિધ પ્રકારની વન્યજીવ સૃષ્ટિ આવેલી છે અને પશ્ચિમ તરફ વહેતી અનેક નાની ટેકરીઓ, જંગલો, નદીઓ અને ઝરણાં, પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તેમજ ડાંગર, સોપારી, કાજુ, મરી, આદુ, કઠોળ, નારિયેળ, કેળાં, સાબુદાણા/કસાવો (ટેપિયોકા), ચા અને રબરના વાવેતરો આવેલા છે. નીલાંબુર ખાતે વિશ્વનો સૌથી જૂનો સાગનો વાવેતર વિસ્તાર 'કોનોલીઝ પ્લોટ' આવેલો છે. નીલાંબુર તેના સાગ મ્યુઝિયમ માટે પણ જાણીતું છે. નીલાંબુર સાગના વાવેતરો નજીક વાંસના વૃક્ષો વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. સાગ મ્યુઝિયમ સાથે એક જૈવ સંસાધન કુદરતી પાર્ક જોડાયેલો છે. મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીના જૂના વહીવટી રેકોર્ડમાં નોંધાયેલ છે કે તત્કાલીન મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીમાં સરકારની માલિકીનું સૌથી નોંધપાત્ર વાવેતર નીલાંબુર ખાતે ૧૮૪૪માં રોપવામાં આવેલું સાગનું વાવેતર હતું.&lt;ref name=&quot;Mbsp&quot;&gt;{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881–1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=9 June 2021 }}&lt;/ref&gt;

જિલ્લાના કુલ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી ક્ષેત્રફળમાંથી ૧,૦૩૪ ચોરસ કિમી (૩૯૯ ચોરસ માઈલ) (૨૯%) વિસ્તાર જંગલ ક્ષેત્ર ધરાવે છે. તે વધુ ગીચ કે ઓછું ગીચ હોઈ શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |website=industry.kerala.gov.in |title=Forest area of Malappuram }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) ભાગમાં ૭૫૮.૮૭ ચોરસ કિમી (૨૯૩.૦૦ ચોરસ માઈલ) નો વિશાળ જંગલ વિસ્તાર આવેલો છે. આમાંથી ૩૨૫.૩૩ ચોરસ કિમી (૧૨૫.૬૧ ચોરસ માઈલ) અનામત (આરક્ષિત) જંગલો છે અને બાકીનો નિહિત જંગલ (વેસ્ટેડ ફોરેસ્ટ) નો વિસ્તાર છે. આમાંથી ૮૦% પાનખર જંગલો છે જ્યારે બાકીના સદાબહાર જંગલો છે. આ જંગલ વિસ્તાર મુખ્યત્વે નીલાંબુર ઉપજિલ્લા (તાલુકા) માં કેન્દ્રિત છે, જે વાયનાડના પહાડી જિલ્લા, પશ્ચિમ ઘાટ અને તમિલનાડુના પહાડી વિસ્તારો (નીલગિરી) સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે.

નીલાંબુર જંગલ વિસ્તારમાં સાગ, સીસમ (રોઝવુડ) અને મહાગોની જેવા વૃક્ષો જોવા મળે છે. જંગલમાં વાંસની ટેકરીઓ વ્યાપક પ્રમાણમાં આવેલી છે. જિલ્લામાં આવેલું કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્ય રાજ્યનું સૌથી મોટું વન્યજીવ અભયારણ્ય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/karimpuzha-sanctuary-comes-into-being/article31984618.ece |website=The Hindu |title=The Karimpuzha Wildlife Sanctuary |access-date=5 July 2020 |date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://touristinindia.com/new-amarambalam-wildlife-sanctuary/ |website=touristinindia.com |title=The largest wildlife sanctuary of Kerala |date=19 February 2018 |access-date=5 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ન્યૂ અમરમ્બલમ આરક્ષિત જંગલ, જે કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યનો જ એક ભાગ છે, તે વિવિધ પ્રકારની પ્રાણીસૃષ્ટિ ધરાવે છે. જંગલોમાં હાથી, હરણ, વાઘ, વાંદરા, રીંછ, ભૂંડ, સસલા, પક્ષીઓ અને સરીસૃપો સહિતના વિવિધ પ્રાણીઓ જોવા મળે છે. અહીંથી મધ, ઔષધીય વનસ્પતિઓ અને મસાલા જેવી જંગલ પેદાશો પણ એકત્રિત કરવામાં આવે છે. નીલાંબુર ખીણમાં નેડુમકાયમ વર્ષા જંગલ પણ આવેલું છે.

આ જંગલોનું રક્ષણ બે વિભાગો દ્વારા કરવામાં આવે છે - નીલાંબુર ઉત્તર અને નીલાંબુર દક્ષિણ. કેરળ ફોરેસ્ટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (KFRI) નું એક ઉપકેન્દ્ર પણ નીલાંબુર ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના તટીય અને આંતરદેશિય (ઈનલેન્ડ) વિસ્તારોમાં જોવા મળતી માછલીઓની મુખ્ય જાતોમાં ઝીંગા (Prawn), ઓઇલ સરડીન, સિલ્વર બેલી, શાર્ક, કેટફિશ, મેકરેલ (બંગડા), સ્કેટ, ચેમ્બા, સોલ ફિશ, સીર ફિશ (સુરમાઈ) અને રિબનફિશનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુર સાગ એ પોતાની ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) મેળવનારી દેશની પ્રથમ જંગલ પેદાશ છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=First for forest produce, GI tag for Nilambur teak|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/first-for-forest-produce-gi-tag-for-nilambur-teak/articleshow/62320961.cms|last=T Ramavarman|date=1 January 2018|access-date=30 October 2020|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; તિરુરમાં મળી આવતા પાનનો એક પ્રકાર તિરુર વેટ્ટિલા પણ ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tirur-vettila-obtains-gi-tag/article29214761.ece |website=The Hindu |title=Tirur Vettila gets GI tag |date=21 August 2019 |access-date=19 April 2020 |last1=Muringatheri |first1=Mini }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના તટીય વિસ્તારમાં આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લગભગ ૫૦ એકરમાં ફેલાયેલું મેન્ગ્રોવનું જંગલ આવેલું છે. અન્ય તટીય વિસ્તારોમાં પણ મેન્ગ્રોવ વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.

કડાલુંડી પક્ષી અભયારણ્ય આ જિલ્લાની વલ્લીક્કુન્નૂ ગ્રામ પંચાયતમાં આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Flora and fauna of Malappuram |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=24 November 2019 |website=malappuram.nic.in }}&lt;/ref&gt; કડાલુંડી-વલ્લીક્કુન્નૂ કમ્યુનિટી રિઝર્વ એ કેરળનું પ્રથમ કમ્યુનિટી રિઝર્વ છે, જેને હવે ઇકો-ટૂરિઝમ કેન્દ્ર તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.&lt;ref name=&quot;Vallikkunnu&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=onmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ૨૦૧૦માં પુરાથુર ખાતે આવેલા પદિંજરેકારા મુખત્રિકોણ પ્રદેશ (એસ્ટ્યુઅરી - નદીમુખ) માં પક્ષી અભયારણ્ય બનાવવાની દરખાસ્ત મૂકવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sudhi |first1=K. S. |title=Birds get 12 more havens in State |url=https://www.thehindu.com/news/national/Birds-get-12-more-havens-in-State/article16567247.ece/ |access-date=7 April 2021 |work=The Hindu |date=15 March 2010}}&lt;/ref&gt; તિરુનાવાયા તેના કમળના ખેતરો માટે જાણીતું છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Lotus fields of Tirunavaya|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/03/lotus-farming-muslim-kerala-hindu.html|last=Anupama Mili|date=4 September 2018|access-date=26 July 2020|work=Malayala Manorama}}&lt;/ref&gt;

== વહીવટ ==
=== મહેસૂલી વહીવટ ===
જિલ્લા વહીવટીતંત્રનું મુખ્ય મથક (કલેક્ટર કચેરી) મલપ્પુરમના અપહિલ ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના સમગ્ર વહીવટના વડા 'જિલ્લા કલેક્ટર' છે. તેઓ સામાન્ય બાબતો, જમીન સંપાદન, મહેસૂલી વસૂલાત (રેવેન્યુ રિકવરી), જમીન સુધારણા અને ચૂંટણીઓ જેવી મુખ્ય ક્ષેત્રીય જવાબદારીઓ સંભાળતા પાંચ ડેપ્યુટી કલેક્ટરો દ્વારા સહાય કરવામાં આવે છે. ડેપ્યુટી કલેક્ટર (સામાન્ય) ની વહીવટી શ્રેણી ધરાવતા એડિશનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટ (ADM) તમામ પ્રકારની વહીવટી પ્રવૃત્તિઓમાં જિલ્લા કલેક્ટરને મદદ પૂરી પાડે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malappuram.nic.in/collectrate/|title=Collectorate Malappuram|access-date=3 October 2020|website=Official website of Malappuram district|archive-date=25 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025100613/https://malappuram.nic.in/collectrate/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

મલપ્પુરમ મહેસૂલી જિલ્લાને બે મુખ્ય વહીવટી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે—તિરુર અને પેરિન્થલમન્ના. વહીવટી સરળતા માટે આ સમગ્ર જિલ્લાને ૧૩૮ મહેસૂલી ગામોમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે, જે મળીને ૭ તાલુકાઓ (ઉપજિલ્લાઓ) ની રચના કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://malappuram.nic.in/tehsil/ |website = malappuram.nic.in |title = Talukas in Malappuram district|access-date = 23 November 2019  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;admn_mpm&quot;&gt;{{cite web | title= Administrative divisions of Malappuram district | url= https://malappuram.nic.in/administrative-setup/ | access-date= 23 November 2019 | website= malappuram.nic.in}}&lt;/ref&gt;

==== મહેસૂલ વિભાગો ====
જિલ્લામાં બે મહેસૂલ વિભાગો છે: પેરિન્થલમન્ના અને તિરુર. પોન્નાની, તિરુર, તિરુરંગદી અને કોન્ડોટ્ટી ઉપજિલ્લાઓ તિરુર મહેસૂલ વિભાગમાં સમાવવામાં આવ્યા છે જ્યારે બાકીના નીલમ્બુર, એરાનાડ અને પેરિન્થલમન્ના ભેગા થઈને પેરિન્થલમન્ના મહેસૂલ વિભાગ બનાવે છે. મહેસૂલ વિભાગીય કાર્યાલયનું નેતૃત્વ મહેસૂલ વિભાગીય અધિકારી / સબ કલેક્ટર (RDO) દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે મહેસૂલ વિભાગના સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ પણ હોય છે. મહેસૂલ વિભાગીય કાર્યાલયો અનુક્રમે તિરુર અને પેરિન્થલમન્ના ખાતે છે.

==== તાલુકા ====
તાલુકો (પેટા-જિલ્લો) એ જિલ્લાની અંદર એક વહીવટી વિભાગ છે. મલપ્પુરમ જિલ્લામાં ૭ તાલુકા છે, અને દરેક તાલુકનું નેતૃત્વ તહસીલદાર દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે જમીન મહેસૂલ વહીવટ અને કાર્યકારી મેજિસ્ટ્રેટ કાર્યો માટે જવાબદાર છે. નીલમ્બુર કેરળનો સૌથી મોટો પેટાજિલ્લો (તાલુકો) છે. પોન્નાની, તિરુર અને તિરુરંગદી પેટાજિલ્લા દરિયાકાંઠાના પ્રદેશમાં આવેલા છે. પેરિન્થલમન્ના, એરનાડ અને કોન્ડોટ્ટી મધ્યપ્રદેશમાં આવેલા છે જ્યારે નીલમ્બુર પેટાજિલ્લો ઉચ્ચ શ્રેણી પર આવેલો છે. જિલ્લા-સ્તરીય વહીવટનું સંકલન કરવા માટે મલપ્પુરમ ખાતે સિવિલ સ્ટેશન ઉપરાંત, તાલુકા-સ્તરીય વહીવટી પ્રવૃત્તિઓનું સંકલન કરવા માટે મંજેરી, નીલમ્બુર, પેરિન્થલમન્ના, તિરુરંગદી, તનુર, તિરુર, કુટ્ટીપુરમ અને પોન્નાની ખાતે મિનિ-સિવિલ સ્ટેશનો છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://malappuram.nic.in/en/tehsil/#:~:text=For%20administrative%20purpose%20the%20district,office%20is%20headed%20by%20Tahsildar | title=Tehsils / Taluks &amp;#124; Welcome to Malappuram &amp;#124; India }}&lt;/ref&gt;

[[File:Subdistricts of Malappuram (August 2020).svg|thumb|left|મલપ્પુરમમાં તાલુકા]]

{| align=&quot;left&quot; class=&quot;toccolours&quot; cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-right: .5em; margin-top: .4em; font-size: 90%&quot;
|-
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot; valign=&quot;top&quot;
!પેટાજિલ્લો&lt;br/&gt;(''તાલુકા'')
!વિસ્તાર&lt;br/&gt;(in km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
!કુલ વસ્તી&lt;br/&gt;(૨૦૧૧)
!ગામડાં
!શહેરીકરણ&lt;br/&gt;(૨૦૧૧)
|-
| પોન્નાઈ || 200 || 379,798 || 11 || 57.36%
|-
| તિરુર || 448 || 928,672 || 30 || 48.73%
|-
| તિરુરંગડી || 290* || 631,906 || 17 || 90.40%
|-
| કોન્ડોટ્ટી || 258* || 410,577 || 12 || 43.10%
|-
| ઍરનાડ || 491* || 581,512 || 23 || 37.93%
|-
| પેરિન્થલમન્ના || 506 || 606,396 || 24 || 21.73%
|-
| નિલામ્બુર || 1,343 || 574,059 || 21 || 8.08%
|-
| style=&quot;font-size: 80%&quot; colspan=5 bgcolor=&quot;#cceeff&quot; align=&quot;center&quot;| Sources: 2011 Census of India,&lt;ref name=&quot;demomalapuram&quot;&gt;{{cite web |url= http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_B_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title= Taluk-wise demography of Malappuram |access-date=19 April 2020 |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |pages= 161–193 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = Villages_Malappuram&gt;{{cite web |title=Villages in Malappuram |url = https://malappuram.nic.in/village-panchayats/ |website = malappuram.nic.in |access-date=25 November 2019 }}&lt;/ref&gt;
|}

==== મહેસૂલ ગામો ====
મહેસૂલ ગામો એ તાલુકાઓનો પેટાવિભાગ છે, અને જિલ્લાના મહેસૂલ વહીવટની સૌથી નીચી સંસ્થા છે. દરેક તાલુકામાં તેના અધિકારક્ષેત્રમાં અનેક ગામો હોય છે. મલપ્પુરમ જિલ્લામાં ૧૩૮ મહેસૂલ ગામો છે. જમીન મહેસૂલ બાબતો માટે મહેસૂલ ગામોને વધુ ડિસોમમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યા છે.
{{clear}}

=== જિલ્લા આયોજન સમિતિ ===
મલપ્પુરમની જિલ્લા આયોજન સમિતિમાં નગરપાલિકાઓના બે સભ્યો, જિલ્લા પંચાયતના ૧૦ સભ્યો અને એક પંચાયત દ્વારા નિયુક્ત સભ્ય ઉપરાંત એક અધ્યક્ષ અને એક સચિવનો સમાવેશ થાય છે. અધ્યક્ષ પદ જિલ્લા પંચાયતના પદાધિકારી અને સચિવ પદ જિલ્લા કલેક્ટર માટે અનામત છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sec.kerala.gov.in/index.php/Content/index/lsgd|title=District Planning Committee, Malappuram|access-date=7 November 2020|website=SEC Kerala}}&lt;/ref&gt;

=== ન્યાયતંત્ર ===
[[File:Perinthalmanna Munsif Court.png|thumbnail|પેરિન્થલમન્ના ખાતે એક કોર્ટ સંકુલ.]]

જિલ્લાનું ન્યાયિક મુખ્યાલય મંજેરી ખાતે છે. મંજેરી ન્યાયિક જિલ્લા હેઠળ ૨૪ અદાલતો કાર્યરત છે જેમાં મંજેરી, મલપ્પુરમ, તિરુર, પેરિન્થલમન્ના, પરપ્પનંગડી, પોન્નાની અને નીલામ્બુરનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;district_police&quot;&gt;{{cite web |url=https://districts.ecourts.gov.in/malappuram |website=districts.ecourts.gov.in |title=Judicial administration of Malappuram |access-date=17 June 2020 }}&lt;/ref&gt; ૧૬ જૂન, ૧૯૬૯ ના રોજ મલપ્પુરમ જિલ્લાની સ્થાપના પછી, ૨૫ મે, ૧૯૭૦ ના રોજ કોઝિકોડમાં એક જિલ્લા અદાલતે કામગીરી શરૂ કરી. ત્યારબાદ, ૧ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૭૪ ના રોજ, કોર્ટને મંજેરી કોર્ટ સંકુલમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવી.

જિલ્લામાં ત્રણ વધારાની જિલ્લા અને સત્ર અદાલતો, બે કૌટુંબિક અદાલતો (એક મલપ્પુરમ અને બીજી તિરુરમાં), તેમજ બે મોટર અકસ્માત દાવા ટ્રિબ્યુનલ (એક મંજેરીમાં અને બીજી તિરુરમાં) છે. વધુમાં, બે સબ કોર્ટ છે - એક મંજેરીમાં અને બીજી તિરુરમાં. જિલ્લામાં બે મુનસિફ મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટ પણ છે, જેમાં એક પોન્નાનીમાં અને બીજી પેરિન્થલમન્નામાં છે. છેલ્લે, મલપ્પુરમ જિલ્લામાં નવ ન્યાયિક પ્રથમ વર્ગ મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટ કાર્યરત છે.

=== પોલીસ ===
મલપ્પુરમ જિલ્લા પોલીસ (કેરળ પોલીસનો એક પોલીસ જિલ્લો) કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા તથા જિલ્લામાં તપાસ કામગીરી માટે જવાબદાર છે. જિલ્લા પોલીસ કચેરી મલપ્પુરમ ખાતે આવેલી છે, જેના વડા પોલીસ સુપ્રિન્ટેન્ડેન્ટ (SP) નો રેન્ક ધરાવતા જિલ્લા પોલીસ ચીફ (DPC) હોય છે.
મલપ્પુરમ જિલ્લામાં કુલ ૬ પોલીસ સબ-ડિવિઝન અને ૩૬ પોલીસ સ્ટેશનો આવેલા છે. આ સબ-ડિવિઝનોના મુખ્ય મથકો મલપ્પુરમ, કોંડોત્ટી, પેરિન્થલમન્ના, તિરુર, તાનુર અને નીલાંબુર ખાતે આવેલા છે. દરેક પોલીસ સબ-ડિવિઝનનું નેતૃત્વ ડેપ્યુટી સુપ્રિન્ટેન્ડેન્ટ ઓફ પોલીસ (DySP) કરે છે અને દરેક પોલીસ સ્ટેશનની દેખરેખ ઇન્સ્પેક્ટર ઓફ પોલીસનો રેન્ક ધરાવતા સ્ટેશન હાઉસ ઓફિસર (SHO) દ્વારા કરવામાં આવે છે.

મલપ્પુરમ પોલીસ જિલ્લો, પાલક્કાડ, ત્રિસૂર સિટી અને ત્રિસૂર ગ્રામીણ પોલીસ જિલ્લાઓની સાથે ત્રિસૂર રેન્જ પોલીસ ના ક્ષેત્રાધિકાર હેઠળ આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://keralapolice.gov.in/page/ranges|title=Thrissur Range Police districts|access-date=2 November 2020|website=Kerala Police}}&lt;/ref&gt;

જિલ્લા પોલીસ કચેરી, ડિસ્ટ્રિક્ટ સ્પેશિયલ બ્રાંચ, ડિસ્ટ્રિક્ટ ક્રાઇમ રેકોર્ડ્સ બ્યુરો, ડિસ્ટ્રિક્ટ 'સી' બ્રાંચ, નાર્કોટિક સેલ, ડિસ્ટ્રિક્ટ પોલીસ કંટ્રોલ રૂમ, સાયબર સેલ, વુમન સેલ અને ટેલિકોમ્યુનિકેશન યુનિટ મલપ્પુરમ ખાતે આવેલા છે. કોસ્ટલ (તટીય) પોલીસ સ્ટેશન પોન્નાની ખાતે જ્યારે ડિસ્ટ્રિક્ટ આર્મ્ડ રિઝર્વ કેમ્પ પદિન્હત્તુમ્મુરી ખાતે આવેલો છે. મલપ્પુરમ પોલીસના ટ્રાફિક એન્ફોર્સમેન્ટ યુનિટ્સ મલપ્પુરમ, મંજેરી, કોંડોત્ટી, પેરિન્થલમન્ના અને તિરુર ખાતે કાર્યરત છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://malappuram.keralapolice.gov.in/wings/general-executive/district-police-office |website=malappuram.keralapolice.gov.in |title=Malappuram police |access-date=17 June 2020 |archive-date=28 September 2020 }}&lt;/ref&gt;

કેરળ પોલીસ હેઠળની એક સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલિયન મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ (રચના: ૧૮૮૪) નું મુખ્ય મથક મલપ્પુરમ ખાતે આવેલું છે. તે રાજ્યની સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલિયન પણ છે.&lt;ref name=&quot;district_police&quot; /&gt; તે ભીડ નિયંત્રણ, આંતરિક સુરક્ષા, રમખાણ નિયંત્રણ અને વીઆઈપી (VIP) સુરક્ષામાં સિવિલ પોલીસને સહાય પૂરી પાડે છે. આ ઉપરાંત જરૂર પડ્યે તેને રાજ્ય બહાર પણ તૈનાત કરવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Malabar Special Police (MSP), Armed Police Battalions of Kerala |url=https://keralapolice.gov.in/page/malabar-special-police |access-date=2026-01-02 |website=keralapolice.gov.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

== અર્થતંત્ર ==
મલપ્પુરમનું અર્થતંત્ર નોંધપાત્ર રીતે પ્રવાસીઓ (ગલ્ફ દેશોમાં કામ કરતા લોકો) પર આધારિત છે. સમગ્ર કેરળ રાજ્યમાં સૌથી વધુ પ્રવાસીઓ મલપ્પુરમ જિલ્લાના છે. કેરળ સરકાર દ્વારા પ્રકાશિત ૨૦૧૬ના આર્થિક સમીક્ષા અહેવાલ મુજબ, જિલ્લાના દર ૧૦૦માંથી ૫૪ કુટુંબો પ્રવાસી કુટુંબો છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://spb.kerala.gov.in/EconomicReview2016/web/chapter06_03.php |website=spb.kerala.gov.in |title=Malappuram ranks first in the number of emigrants from Kerala |access-date=3 December 2019 }}&lt;/ref&gt; તેમનામાંથી મોટા ભાગના લોકો મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) ના દેશોમાં કામ કરે છે અને તેઓ જિલ્લાના અર્થતંત્રમાં મુખ્ય યોગદાનકર્તા છે. 'કેરળ ગ્રામીણ બેંક' (KGB) નું મુખ્ય મથક પણ મલપ્પુરમ ખાતે આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.newindianexpress.com/business/2013/jul/15/kgb-to-expand-operations-in-all-panchayats-496821.html |website=The New Indian Express |title=KGB to expand operations in all Panchayats |date=15 July 2013 |access-date=25 June 2020 }}&lt;/ref&gt;

[[File:KGB logo.png|250px|thumb|કેરળ ગ્રામીણ બેંક એ કેરળનું સૌથી મોટું પ્રાદેશિક ગ્રામીણ બેંકિંગ નેટવર્ક છે.]]

=== આર્થિક ખનિજો ===
જિલ્લાના મધ્ય ભાગમાં લેટેરાઇટ પથ્થર વ્યાપકપણે જોવા મળે છે. અંગાદિપુરમ લેટેરાઇટને રાષ્ટ્રીય ભૂ-વારસા સ્મારક તરીકે માન્યતા મળી છે.&lt;ref name=gsi3&gt;http://naturalheritage.intach.org/wp-content/uploads/2016/09/Geoheritage-Monograph.pdf&lt;/ref&gt;આર્ચીયન ગ્નીસ એ જિલ્લાની સૌથી વધુ જોવા મળતી ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય રચના છે. પોરુરમાં જોવા મળતું ક્વાર્ટઝ મેગ્નેટાઇટ, જિલ્લામાં જોવા મળતા ખનિજોમાંનું એક છે જે આર્થિક મહત્વ ધરાવે છે. ક્વાર્ટઝ ગ્નીસ નીલંબુર, એડાવન્ના અને પંડિકડ પ્રદેશોમાં જોવા મળે છે. ગાર્નેલીફોરસ ક્વાર્ટઝ મંજેરી અને કોન્ડોટ્ટીના વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે. ચાર્નોકાઇટ ખડકો નીલંબુર અને એડાવન્નામાં જોવા મળે છે. પ્લેજીઓક્લેઝ, ફેલ્ડસ્પાર અને પાયરોક્સિન ધરાવતા ડાઇક્સ લાક્ષણિક લેટેરાઇટ રચનામાં મંજેરી ખાતે છે. એરનાડ પ્રદેશમાંથી સારી ગુણવત્તાવાળા આયર્ન ઓરના ભંડાર મળ્યા છે. પોન્નાની અને કદલુન્ડીનગરમના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાંથી ચૂનાના શેલના ભંડાર મળી આવ્યા છે. પોન્નાની અને વેલિયાનકોડના દરિયાકાંઠાના રેતીમાં ભારે ખનિજો, ઇલ્મેનાઇટ અને મોનાઝાઇટનો મોટો જથ્થો છે. પોન્નાની અને પેરિન્થલમન્નાના તાલુકાઓમાંથી કાઓલિનાઇટ મળી આવ્યું છે. થેક્કુમ્મુરી ગામમાંથી બોલ માટીના ભંડાર મળી આવ્યા છે. નીલમ્બુર ઉપ-જિલ્લાના કેટલાક ભાગો વાયનાડના છુપાયેલા સોનાના ક્ષેત્રોમાં શામેલ છે. નીલમ્બુર તાલુક, વાયનાડ અને અટ્ટપ્પડી ખીણના નજીકના પ્રદેશો સાથે કુદરતી સોનાના ક્ષેત્રો માટે જાણીતા છે. નીલમ્બુરમાં ચાલિયાર નદીની ખીણમાં કરવામાં આવેલા સંશોધનમાં ૨.૫ મિલિયન ઘન મીટર પ્લેસરના ભંડાર જોવા મળ્યા છે જેમાં પ્રતિ ઘન મીટર સોનાનો જથ્થો ૧.૧ ગ્રામ છે. [72] જિલ્લાના કેટલાક ભાગો જેમ કે કોટ્ટક્કલ, પરપ્પિલ, ઓરકમ અને મેલમુરીમાંથી બોક્સાઇટ મળી આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |website=industry.kerala.gov.in |title=Minerals of Malappuram |page=35 |access-date=21 April 2020 }}&lt;/ref&gt; કરુવરકુંડુ, જેનો અર્થ લુહારનું સ્થળ થાય છે, તેનું નામ આયર્ન-ઓર કાપવા અને લુહારકામ પરથી પડ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite journal |year=2000 |title=Proceedings of the Indian History Congress |volume=60 |pages=1204 |oclc=1752882 }}&lt;/ref&gt;

=== ઉદ્યોગો ===
[[File:Manjeri Town Calicut Road View.jpg|thumbnail|માંજેરી, મલપ્પુરમ મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારનું એક ઘટક શહેર]]

૧૮૮૭માં સ્થપાયેલ તિરુનાવાયા ખાતે કોડક્કલ ટાઇલ ફેક્ટરી, ભારતની બીજી ટાઇલ ફેક્ટરી હતી. ભારતમાં પ્રથમ ટાઇલ ફેક્ટરી ફેરોકે ખાતે હતી, જે તે સમયે એરનાડ તાલુકાનો ભાગ હતી. ૨૦૧૧માં થયેલી વસ્તી ગણતરી મુજબ, SSI/MMSE હેઠળ ૧૦,૬૨૯ ઔદ્યોગિક એકમો નોંધાયેલા છે, અને તેમાંથી ૩૯૬ એકમો અનુસૂચિત જાતિઓ દ્વારા, ૮૩ અનુસૂચિત જનજાતિઓ દ્વારા અને બાકીના એકમો સામાન્ય શ્રેણી દ્વારા પ્રમોટ કરવામાં આવે છે. સ્વ-રોજગાર કાર્યક્રમ હેઠળ વાર્ષિક આશરે ૧,૦૦૦ લોકોને સહાય આપવામાં આવે છે. તેન્હીપાલમ નજીક કક્કનચેરીમાં KINFRA ફૂડ-પ્રોસેસિંગ અને IT ઔદ્યોગિક વસાહતો, નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો માટે મલપ્પુરમ ખાતે&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://kinfra.org/departments/kinfra-techno-industrial-park-malappuram | website=kinfra.org | title=KINFRA Techno Industrial Park, Malappuram | access-date=27 November 2019}}&lt;/ref&gt; INKEL SME પાર્ક અને મંજેરીમાં પયનાદ ખાતે રબર પ્લાન્ટ અને ઔદ્યોગિક વસાહત છે. મલપ્પુરમ ખાતે ૧૬૮ એકરમાં ફેલાયેલા INKEL ગ્રીન્સમાં એક ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર, 'SME પાર્ક' અને એક શૈક્ષણિક ક્ષેત્ર, 'ઍડ્યુસીટી' છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Kerala's INKEL to bring an invest of Rs 1000 crore|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/infrastructure/keralas-inkel-to-bring-an-invest-of-rs-1000-crore/articleshow/47541323.cms|date=4 June 2015|access-date=6 October 2020|work=The Economic Times}}&lt;/ref&gt;

માલકોસ્પિન (મલપ્પુરમ સ્પિનિંગ મિલ્સ લિમિટેડ) રાજ્ય સરકાર હેઠળના જિલ્લામાં સૌથી જૂના ઔદ્યોગિક સ્થાપનોમાંનું એક છે. લાકડા સંબંધિત ઉદ્યોગો કોટ્ટક્કલ, એડાવન્ના, વાણીયામ્બલમ, કરુલાઈ, નિલંબુર અને મમ્પાદમાં સામાન્ય છે. છેલ્લા દાયકાઓ સુધી લાકડાની મિલ, ફર્નિચર ઉત્પાદકો અને લાકડાનો વેપાર જિલ્લામાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ વ્યવસાયો હતા. તિરુર ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, મોબાઇલ ફોન અને અન્ય ગેજેટ્સ માટેનું એક મુખ્ય પ્રાદેશિક વેપાર કેન્દ્ર છે. કર્મચારી રાજ્ય વીમાની શાખા મલપ્પુરમ ખાતે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt; કુટ્ટીપુરમ ખાતે કેલ્ટ્રોન ઇલેક્ટ્રો સિરામિક્સ (કેલસેરા),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.keltronelcera.com/index.php/home.html|title=KELCERA|access-date=30 January 2021|website=keltronelcera}}&lt;/ref&gt; કુટ્ટીપુરમ ખાતે કેલ્ટ્રોન ટૂલ રૂમ, એદારીકોડ ખાતે એદારીકોડ ટેક્સટાઇલ્સ, એડાપલ ખાતે KSRTC બોડી વર્કશોપ, અઠવનદ ખાતે MALCOTEX (માલાબાર કો-ઓપરેટિવ ટેક્સટાઇલ્સ લિમિટેડ),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.malcotex.co.in/|title=MALCOTEX|access-date=30 January 2021|website=malcotex}}&lt;/ref&gt; અને અઠવનદ ખાતે KELTEX (કેરળ હાઇ-ટેક ટેક્સટાઇલ્સ કોઓપરેટિવ લિમિટેડ),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.keltex.org/|title=KELTEX Athavanad|access-date=30 January 2021|website=keltex}}&lt;/ref&gt; જાહેર ક્ષેત્ર હેઠળના અન્ય મુખ્ય ઔદ્યોગિક કેન્દ્રો છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.msmedithrissur.gov.in/assets/uploads/downloadfile/Malappuram%202017-18.pdf |website=msmedithrissur.gov.in |title=Brief Industrial Profile of Malappuram District 2017–18 |access-date=13 July 2020 }}&lt;/ref&gt; કેરળ સ્ટેટ ડિટર્જન્ટ્સ એન્ડ કેમિકલ્સ લિમિટેડ અને કેરળ સ્ટેટ વુડ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડનું મુખ્ય મથક અનુક્રમે કુટ્ટીપુરમ અને નીલંબુર ખાતે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/company/kerala-state-detergents-and-chemicals-ltd-/U24243KL1976SGC002816|title=Kerala State Detergents and Chemicals Limited|access-date=29 July 2020|website=The Economic Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/company/kerala-state-wood-industries-ltd-/U36101KL1970SGC003411|title=Kerala State Wood Industries Ltd.|access-date=29 July 2020|website=The Economic Times}}&lt;/ref&gt; પોપીસ બેબી કેર, વિશ્વની સૌથી મોટી બેબી કપડા ઉત્પાદક બ્રાન્ડ્સમાંની એક, મુખ્યત્વે મલપ્પુરમ ખાતે સ્થિત છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/pvt-firm-gives-out-free-clothes-to-newborns/articleshow/74998448.cms|title=Popees baby care|date=6 April 2020|access-date=16 August 2020|website=Times of India|last=TNN}}&lt;/ref&gt;

== સંસ્કૃતિ ==
[[File:Thunchan Smarakam1.jpg|thumb|કોન્ડોટી ખાતે મહા કવિ મોયિનકુટ્ટી વૈદ્યર સ્મારક]]
[[File:Vaidyar.JPG|left|thumb|થુનચાથ્થુ એઝુથાચનની યાદમાં તિરુર ખાતે થુંચન સ્મારકમ]]

મલયાલમ મૂળાક્ષરો સૌપ્રથમ તિરુરમાં જન્મેલા અને આધુનિક મલયાલમ ભાષાના પિતા તરીકે જાણીતા થુનચથ એઝુથાચન દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; તિરુર મલયાલમ સંશોધન કેન્દ્રનું મુખ્ય મથક છે. મપિલા પટ્ટુના સૌથી પ્રસિદ્ધ કવિ મોઇનકુટ્ટી વૈદ્યરનો જન્મ કોન્ડોટ્ટીમાં થયો હતો. તેઓ મપિલા ગીતોના મહાકવિઓ પૈકીના એક તરીકે ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;


થુનચથ એઝુથાચન અને મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર ઉપરાંત અચ્યુત પિશારડી, આલમકોડ લીલાક્રિષ્નન, એડસ્સેરી ગોવિંદન નાયર, કે. પી. રામાનુન્ની, કુટ્ટીક્રિષ્ના મરાર, કુટ્ટીપ્પુરમ કેશવન નાયર, મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, એન. દામોદરન, નંદનાર, પૂંથાનમ નંબુદિરી, પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર, ઉરૂબ, વી. સી. બાલક્રિષ્ન પાનિકર, વલ્લથોલ ગોપાલ મેનન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન જેવા મલયાલમ ભાષાના પ્રખ્યાત લેખકો આ જિલ્લાના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એમ. ગોવિંદન, એમ. ટી. વાસુદેવન નાયર અને અક્કીથમ અચ્યુતન નંબુદિરી એ પોન્નાની ખાતે સ્થિત 'પોન્નાની કલારી' સાથે જોડાયેલા લેખકો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત નલપટ નારાયણ મેનન, બાલમણિ અમ્મા, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને કમલા સુરેય્યા પણ તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકાના વતની હતા.

જિલ્લાનો પુલામન્થોલે વિસ્તાર ઐતિહાસિક રીતે પુલામન્થોલે મુસ પરિવાર સાથે જોડાયેલો છે, જે કેરળમાં આયુર્વેદની પરંપરાગત પદ્ધતિ સાથે સંકળાયેલા અષ્ટવૈદ્ય વંશમાંથી આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/districts/malappuram/ |title=District of Malappuram |website=Kerala Tourism}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ રાજ્યમાં માપ્પિલા પાટ્ટુ સાહિત્યનું મુખ્ય કેન્દ્ર પણ હતું.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર અને પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર ઉપરાંત કુલાંગરા વીટ્ટિલ મોઇદુ મુસલિયાર (જેઓ ચક્કીરી શુજાયી તરીકે જાણીતા છે), ચક્કીરી મોઇદીનકુટ્ટી, મનક્કારાકથ કુન્હીકોયા, નલ્લાલમ બીરાન, કે. કે. મુહમ્મદ અબ્દુલ કરીમ, બાલક્રિષ્નન વલ્લીક્કુન્નૂ, પુંનાયુરકુલમ બાપુ, વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી વગેરે જેવા અનેક માપ્પિલા પાટ્ટુ કવિઓએ મલપ્પુરમને પોતાની કર્મભૂમિ તરીકે પસંદ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Tirur, Kerala.jpg|left|thumbnail|તિરુર નજીકનો ગ્રામ્ય વિસ્તાર]]

કેરળની શાસ્ત્રીય કલા સ્વરૂપ કથકલી અને આયુર્વેદમાં પણ જિલ્લાએ પોતાનું નોંધપાત્ર પ્રદાન આપ્યું છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; કોટ્ટક્કલ ખાતે વૈદ્યરત્નમ પી. એસ. વારિયર દ્વારા સ્થાપિત 'કોટ્ટક્કલ નાટ્ય સંગમ'માંથી આવતા કોટ્ટક્કલ ચંદ્રશેખરન, કોટ્ટક્કલ શિવરામન અને કોટ્ટક્કલ મધુ પ્રખ્યાત કથકલી કલાકારો છે. વર્તમાન તિરુરંગાડી, તિરુર અને પોન્નાની તાલુકાના કેટલાક ભાગો પર શાસન ધરાવતા વેટ્ટથુનાડના શાસકો કળા અને શિક્ષણના જાણીતા સંરક્ષકો હતા. વેટ્ટથુનાડના એક રાજાએ (શાસનકાળ: ૧૬૩૦-૧૬૪૦) કથકલી નૃત્ય શૈલીમાં નવા પ્રયોગો અને સુધારા કર્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે, જે &quot;વેટ્ટથુ પરંપરા&quot; તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા.&lt;ref&gt;Menon, A Sreedhara. ''A Survey of Kerala History.''  Kottayam: DC Books, 2007. Print&lt;/ref&gt; થુનચથ એઝુથાચન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન પણ વેટ્ટથુનાડના જ વતની હતા. વલ્લથોલ નારાયણ મેનનને ચેરુથુરુથી ખાતે 'કેરળ કલામંડલમ'ની સ્થાપના કરીને આધુનિક સમયમાં કથકલીનો પુનરુદ્ધાર કરનાર પણ ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

કથકલીના મુખ્ય પ્રશિક્ષક વાઝેનકાડા કંચુ નાયર અને સૌથી લોકપ્રિય કથકલી ગાયકો પૈકીના સંકરન એમ્બ્રાન્થિરી અને તિરુર નમ્બિસન પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આધુનિક કેરળમાં 'મોહિનીઅટ્ટમ' નૃત્યના પુનરુદ્ધારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવનાર કલામંડલમ કલ્યાણીકુટ્ટી અમ્મા જિલ્લાના તિરુનાવાયાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના [[મૃણાલિની સારાભાઈ]] તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકામાંથી આવતા હતા. કોટ્ટક્કલ ખાતે આવેલી આર્ય વૈદ્ય શાળા એ વિશ્વના સૌથી મોટા આયુર્વેદિક ઔષધીય નેટવર્કોમાંનું એક છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પ્રથમ જાણીતા કેરળના ઇતિહાસકાર ઝૈનુદ્દીન મખ્દૂમ દ્વિતીય પણ આ જ જિલ્લાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Kottakkal Bypass.jpg|thumbnail|કોટ્ટક્કલ, પ્રખ્યાત આર્ય વૈદ્ય શાળાનું કેન્દ્ર]]

કેરળ વર્મા વલિયા કોયી થમ્પુરાન ('કેરળ કાલિદાસન'), રાજા રાજા વર્મા ('કેરળ પાણિની') અને પ્રખ્યાત ચિત્રકાર [[રાજા રવિ વર્મા]] પરપ્પનાડ રાજપરિવારની વિવિધ શાખાઓમાંથી આવે છે, જેઓ પાછળથી પરપ્પનંગાડીથી હરિપાદ, ચંગનાસ્સેરી, માવેલીક્કારા અને કિલીમાનુર સ્થળાંતરિત થયા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Visakham thirunal.|date=2012|publisher=Duc|isbn=978-613-9-12064-2|location=[Place of publication not identified]|oclc=940373421}}&lt;/ref&gt; કેટલાક વિદ્વાનોના મતે, વેલુ થમ્પી દળવાના પૂર્વજો પણ પરપ્પનંગાડી નજીક આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના વતની હતા. &quot;ધ હિન્દુ&quot; દૈનિકના મુખ્ય સંપાદક (૧૮૯૮ થી ૧૯૦૫) અને &quot;ધ ઇન્ડિયન પેટ્રિઅટ&quot; ના સ્થાપક મુખ્ય સંપાદક દીવાન બહાદુર સી. કરુણાકર મેનન (૧૮૬૩–૧૯૨૨) પણ પરપ્પનંગાડીના જ હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/somemadrasleader00allauoft|title=Some Madras Leaders|date=1922|publisher=Allahabad Printed at Standard Press}}&lt;/ref&gt;

ઓ. ચંદુ મેનન જ્યારે પરપ્પનંગાડી મુનસિફ કોર્ટમાં જજ તરીકે ફરજ બજાવતા હતા, ત્યારે તેમણે તેમની નવલકથાઓ 'ઇન્દુલેખા' અને 'શારદા' લખી હતી. 'ઇન્દુલેખા' એ મલયાલમ ભાષામાં લખાયેલી પ્રથમ મુખ્ય નવલકથા પણ છે. 'માતૃભૂમિ' દૈનિકના સ્થાપક કે. માધવન નાયર મલપ્પુરમના વતની છે. પોન્નાની વિસ્તાર એ 'કેરળ ગાંધી' તરીકે જાણીતા કે. કેલપ્પન, એ. વી. કુટ્ટીમાલુ અમ્મા, મોહમ્મદ અબ્દુર રહેમાન અને અન્ય કેટલાક સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓની કાર્યભૂમિ હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પોન્નાની તાલુકાના અન્ય સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓમાં લક્ષ્મી સહગલ, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને અમ્મુ સ્વામીનાથનનો સમાવેશ થાય છે. મહાત્મા ગાંધી, જવાહરલાલ નેહરુ અને લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીના અસ્થિઓ કેરળમાં ભરતપુઝા નદીના કિનારે આવેલા તિરુનાવાયા ખાતે વિસર્જિત કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;askh&quot;&gt;{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=A Survey of Kerala History |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=9788126415786 |edition=2007 |url=https://dcbookstore.com/books/a-survey-of-kerala-history |access-date=26 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મહાત્મા ગાંધીની આત્મકથાનો મલયાલમમાં અનુવાદ કરનાર કે. માધવનાર પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.

પ્રાચીન કાળથી જ વિદેશી દેશો સાથે પોન્નાનીના વ્યાપારી સંબંધોએ સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનનો માર્ગ મોકળો કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ માર્ગે જ પારસી-અરબી કળા સ્વરૂપો અને ઉત્તર ભારતીય સંસ્કૃતિ પોન્નાની સુધી પહોંચી હતી. ભાષા પર પણ તેની સ્પષ્ટ અસર જોવા મળી હતી, જેના પરિણામે અરબી-મલયાલમ જેવી મિશ્ર ભાષાનો જન્મ થયો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ મિશ્ર ભાષામાં અનેક કવિતાઓ પણ લખવામાં આવી છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનના ભાગરૂપે અહીં આવેલા હિન્દુસ્તાની સંગીતના કવ્વાલી અને ગઝલ આજે પણ પોન્નાનીમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય છે અને સમૃદ્ધ થઈ રહ્યા છે. ઈ. કે. અબૂબકર, માઈન અને ખલીલ ભાઈ (ખલીલ રહમાન) પોન્નાનીના કેટલાક પ્રખ્યાત કવ્વાલી ગાયકો છે.

[[File:Nila Nadhi.jpg|left|thumbnail|થિરુનાવયા, મધ્યયુગીન મામંકમ ઉત્સવની બેઠક]]

અથવાનાડ એ આઝવંચેરી થમ્પ્રાક્કલ નું મુખ્ય મથક હતું, જેમને કેરળના નંબુદિરી બ્રાહ્મણોના સર્વોચ્ચ ધાર્મિક વડા માનવામાં આવતા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પલક્કડના રાજાઓનું મૂળ મુખ્ય મથક પણ અથવાનાડ ખાતે જ હતું.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; તિરુર, પેરિન્થલમન્ના અને પોન્નાની તાલુકાઓમાં અનેક ખાનદાન અને પ્રભાવશાળી 'નંબુદિરી મના' (પરંપરાગત બ્રાહ્મણ ગૃહો) આવેલા છે. મધ્યયુગીન 'મામંકમ ઉત્સવ' નું મુખ્ય મથક તિરુનાવાયા પણ આ જ જિલ્લામાં આવેલું છે. કોચિન સામ્રાજ્યનું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'પેરુમ્બડપ્પુ' અને કાલિકટના ઝામોરિન નું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'નેડિયિરુપ્પુ' પણ આ જિલ્લામાં જ આવેલા છે.

કુંહાલી મરક્કારને પોન્નાની, તાનુર અને પરપ્પનંગાડીના બંદર શહેરો સાથે ઘનિષ્ઠ સંબંધો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ૧૬મી સદીમાં જ્યારે કોચિન મલબાર કિનારે એક અગ્રણી સત્તા બન્યું, ત્યારે કોચિન સામ્રાજ્યના કેટલાક રાજાઓને સામાન્ય રીતે તાનુર સામ્રાજ્યના રાજપરિવારમાંથી દત્તક લેવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; ત્રાવણકોરની રાણીઓના મોટાભાગના રાજપુરુષો (જીવનસાથીઓ) ની પસંદગી સામાન્ય રીતે પરપ્પનાડ રાજપરિવારમાંથી જ કરવામાં આવતી હતી. કેરળના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી ઈ. એમ. એસ. નંબુદિરીપાદ આ જિલ્લાના પેરિન્થલમન્નાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મધ્યયુગીન વલ્લુવાનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોની બેઠકો એવા અંગડીપુરમ અને મનકાડા, પેરિન્થલમન્નાની બિલકુલ નજીક આવેલા છે.

મધ્યયુગીન સમયગાળા દરમિયાન, આ જિલ્લો વૈદિક તેમજ ઇસ્લામિક અભ્યાસનું મુખ્ય કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એવું માનવામાં આવે છે કે મલિક દીનારે પોન્નાનીના બંદર શહેરની મુલાકાત લીધી હતી.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; પોન્નાની સ્થિત વલિયા જુમા મસ્જિદ મધ્યયુગ દરમિયાન એશિયામાં ઇસ્લામિક અભ્યાસના સૌથી મોટા કેન્દ્રોમાંનું એક હતું. 'કેરળ સ્કૂલ ઓફ એસ્ટ્રોનોમી એન્ડ મેથેમેટિક્સ' (કેરળ ખગોળશાસ્ત્ર અને ગણિત પરંપરા) ના મુખ્ય સભ્યો એવા પરમેશ્વર, નીલકંઠ સોમયાજી, જ્યેષ્ઠદેવ, અચ્યુત પિશારડી અને મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી તિરુર વિસ્તારના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; અરબી મલયાલમ લિપિ, જે 'પોન્નાની લિપિ' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તેનો જન્મ ૧૬મી સદીના ઉત્તરાર્ધ અને ૧૭મી સદીની શરૂઆતમાં થયો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ લિપિનો છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓ/સદીઓ દરમિયાન જિલ્લામાં વ્યાપક પ્રમાણમાં ઉપયોગ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

આ જિલ્લાના પ્રખ્યાત નાટકકારો અને કલાકારોમાં કે. ટી. મોહમ્મદ, નીલાંબુર બાલન, નીલાંબુર આઇશા, આદિલ ઇબ્રાહિમ, અનીશ જી. મેનન, અપર્ણા નાયર, બેબી અનિકા, ધનિશ કાર્તિક, હેમંત મેનન, રશિન રહમાન, રવિ વલ્લથોલ, સંગીતા માધવન નાયર, શ્વેતા મેનન, સૂરજ તેલક્કડ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. મલયાલમ ફિલ્મ ઉદ્યોગના બે જાણીતા અભિનેતાઓ અને પાર્શ્વ ગાયક - પૃથ્વીરાજ સુકુમારન અને ઇન્દ્રજીત સુકુમારનના પિતા સુકુમારન પણ આ જ જિલ્લાના વતની હતા.

કૃષ્ણચંદ્રન, પાર્વતી જયદેવન, શહબાઝ અમાન, સિતારા કૃષ્ણકુમાર, સુદીપ પાલાનાડ અને ઉન્ની મેનન જેવા પ્લેબેક સિંગર્સ (પાર્શ્વ ગાયકો) પણ આ જિલ્લામાંથી આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત જિલ્લાએ અનેક જાણીતા ફિલ્મ ઉત્પાદકો, ગીતકારો, સિનેમેટોગ્રાફર્સ અને દિગ્દર્શકો પણ આપ્યા છે; જેમાં આર્યદન શૌકત, દીપુ પ્રદીપ, હરિ નાયર, ઇકબાલ કુટ્ટીપ્પુરમ, મનકાડા રવિ વર્મા, મુહમ્મદ મુસ્તફા, મુહસિન પરારી, રાજીવ નાયર, સલામ બાપ્પુ, શાનવાસ કે. બાવાકુટ્ટી, શાનવાસ નારાણીપ્પુઝા, ટી. એ. રઝાક, ટી. એ. શાહિદ, વિનય ગોવિંદ અને ઝકરિયા મોહમ્મદનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

જિલ્લાના સૌથી નોંધપાત્ર ચિત્રકારોમાં આર્ટિસ્ટ નંબૂથિરી, કે. સી. એસ. પાનિકર અને ટી. કે. પદ્મિની મુખ્ય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; અન્ય એક ચિત્રકાર અક્કીથમ નારાયણન કુમારનેલ્લુરના વતની હતા. કેરળના સૌથી જાણીતા ઇતિહાસકારોમાંના એક એમ. જી. એસ. નારાયણન પણ અહીંથી જ આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; જિલ્લાના સામાજિક સુધારકોમાં વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી (૧૭૫૭–૧૮૫૨), ચલીલકથ કુન્હહમદ હાજી, ઈ. મોઈદુ મૌલવી અને સૈયદ સનાઉલ્લાહ મક્તિ તંગલ (૧૮૪૭–૧૯૧૨) નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}</text>
      <sha1>nkguzo8d35rm59nkjhild3bqh9eqspw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903518</id>
      <parentid>903517</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T17:12:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* કૃષિ */</comment>
      <origin>903518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="117822" sha1="euo3fa1norm7h6l1fmalv597vdxu8sh" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = મલપ્પુરમ જિલ્લો
| other_name = 
| settlement_type = જિલ્લો
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
 | photo2a      = Near Cherumb eco village.jpg
 | photo2b      = Kerala Houseboat (191490747).jpeg
 | photo3a      = Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg
 | photo3b      = Nilambur teak forest 3740.JPG
 | photo4a      = Chamravattam bridge kerala.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt;મંજેરી ટાઉન, પોન્નાની ખાતે બિયમ બેકવોટર તળાવ, નિલાંબુર ખાતે કોનોલીનો પ્લોટ, ચમરવટ્ટોમ રેગ્યુલેટર-કમ-બ્રિજ, વલ્લીકુન્નુ ખાતે કાદલુન્ડી નદીનું નદીમુખ, કારુવરકુંડુ
}}
| nickname = 
| image_map = India Kerala Malappuram district.svg
| mapframe = yes
| mapframe-point = none
| map_caption = '''[[કેરળ]]માં સ્થાન'''
| pushpin_map = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|11.03|N|76.05|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = ભારત
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = 
| established_title = જિલ્લાની રચના
| subdivision_type2 = 
| subdivision_name2 = 
| established_date = {{start date and age|df=yes|1969|06|16}}
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = મલપ્પુરમ
| founder = કેરળ સરકાર
| parts_type = રેવેન્યુ વિભાગ
| parts_style = para
| p1 = {{collapsible list|title=તાલુકા (૭)|
* એરનાડ
* કોંડોટ્ટી
* નિલંબુર
* પેરિંથલમન્ના
* પોન્નાની
* તિરુર
* તિરૂરંગાડી|}}
| government_type = જિલ્લા વહીવટ
| governing_body = 
| leader_title = જિલ્લા પ્રભારી મંત્રી
| leader_name = પી.કે.બશીર
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = ડૉ. વિનય ગોયલ (આઈએએસ)
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 3,554
| area_rank = ત્રીજો
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| elevation_max_m = ૨૫૯૪
| elevation_max_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt; મુકુર્થી
| elevation_min_m = 
| elevation_min_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt;
| population_total = ૪,૪૯૪,૯૯૮&lt;ref name=&quot;mlpdemo_2018&quot;&gt;{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=29 October 2020|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127040140/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = ૨૦૧૮
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = ૧૨૬૫
| population_rank = પ્રથમ
| population_demonym = 
| population_urban = ૪૪.૧૮ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| population_metro = ૧૭૨૯૫૨૨&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_title1 = {{nobold|લિંગ ગુણોત્તર (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info1 = ૧૦૯૮ [[female|♀]]/૧૦૦૦[[male|♂]]&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658/download/2280/DH_2011_3205_PART_A_DCHB_MALAPPURAM.pdf |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt;
| leader_name2 = ચૈત્રા ટેરેસા જોન આઈપીએસ
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| demographics1_title2 = {{nobold|સાક્ષરતા (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info2 = ૯૩.૫૭ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = {{nobold|[[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]}}
| registration_plate = '''KL-10''' [[મલપ્પુરમ]], &lt;br/&gt; '''KL-53''' પેરિંથલમન્ના, &lt;br/&gt; '''KL-54''' પોન્નાની, &lt;br/&gt; '''KL-55''' તિરુર,&lt;br/&gt; '''KL-65''' તિરુરંગાડી, &lt;br/&gt; '''KL-71''' નિલંબુર, &lt;br/&gt; '''KL-84''' કોંડોટ્ટી
| website = {{URL|malappuram.nic.in}}
| footnotes = 
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૪૯&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=niti.gov.in|access-date=25 May 2021|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525135510/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}} ·
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(2005)}}
| parts = {{unbulleted list|પેરિન્થલમન્ના|તિરુર|}}
}}

'''મલપ્પુરમ જિલ્લો''' અથવા માલાપુરમ જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://malappuram.nic.in/en/about-district/ |title=About Malappuram {{!}} Welcome to Malappuram {{!}} India |language=en-US |access-date=2026-08-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://malappuramdistrictpanchayath.kerala.gov.in/home/aboutMalappuram.htm |title=Malappuram District Panchayat |website=malappuramdistrictpanchayath.kerala.gov.in |access-date=2026-08-08}}&lt;/ref&gt; જે ૭૦ કિલોમીટર (૪૩ માઇલ) લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવે છે. કેરળનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો આ જિલ્લો રાજ્યની કુલ વસ્તીના લગભગ ૧૩% લોકોનું ઘર છે. ૧૬ જૂન ૧૯૬૯ના રોજ રચાયેલો આ જિલ્લો આશરે ૩,૫૫૪ ચોરસ કિલોમીટર (૧,૩૭૨ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ કેરળનો ત્રીજો સૌથી મોટો જિલ્લો છે. તે એક તરફ [[પશ્ચિમ ઘાટ]] અને બીજી તરફ અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે. આ જિલ્લાને સાત તાલુકાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે: એરનાડ, કોંડોટ્ટી, નિલંબુર, પેરિંથલમન્ના, પોન્નાની, તિરુર અને તિરૂરંગાડી. મલપ્પુરમ જિલ્લાનું મુખ્યાલય [[મલપ્પુરમ]] નગર ખાતે આવેલું છે. 

અહીં મલયાલમ સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકાના પ્રારંભિક ગલ્ફ બૂમ (તેલ સમૃદ્ધિ) દરમિયાન આ જિલ્લામાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોએ ખાસ કરીને ફારસી અખાતના અરબ દેશોમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું. આથી, આ જિલ્લાનું અર્થતંત્ર મોટાપાયે પ્રવાસી મલયાલી સમુદાય દ્વારા મોકલવામાં આવતા નાણાં (રેમિટન્સ) પર નોંધપાત્ર રીતે નિર્ભર છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Radhakrishnan|first=S. Anil|date=14 December 2019|title=Engaging Kerala's non-resident diaspora|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/engaging-the-diaspora/article30307914.ece|access-date=9 September 2020|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઈ-સાક્ષર (e-literate) તેમજ પ્રથમ સાયબર-સાક્ષર જિલ્લો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Log-on-to-Indias-first-e-district/articleshow/818786.cms |website=The Times of India |title=The first E-literate district of India |date=18 August 2004 |access-date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/malappuram-set-to-become-first-cyber-literate-district/article24352909.ece |website=The Hindu |title=Malappuram set to become first cyber literate district |date=6 July 2018 |access-date=3 July 2020 |last1=Naha |first1=Abdul Latheef }}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લામાં ચાર મુખ્ય નદીઓ આવેલી છે: ભારથપ્પુઝા, ચાલિયાર, કડલુંડીપ્પુઝા અને તિરુર પુઝા, જેમાંથી પ્રથમ ત્રણ નદીઓ કેરળની પાંચ સૌથી લાંબી નદીઓમાં પણ સ્થાન ધરાવે છે.

મલપ્પુરમ મહાનગર ક્ષેત્ર એ કોચી, કાલિકટ અને થ્રિસુર શહેરી વિસ્તારો પછી કેરળનું ચોથું સૌથી મોટું શહેરી સમૂહ છે અને ૧.૭ મિલિયન (૧૭ લાખ) ની કુલ વસ્તી સાથે ભારતમાં ૨૫મા ક્રમે આવે છે. ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, જિલ્લાની ૪૪.૨% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં વસે છે.&lt;ref name=&quot;census 2011&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/kerala/Chapter_IV.pdf |website=censusindia.gov.in |title=The Malappuram Urban Agglomeration |access-date=25 June 2020 }}&lt;/ref&gt; 'યુનિવર્સિટી ઓફ કાલિકટ' સહિત રાજ્યની ૪ યુનિવર્સિટીઓ ધરાવતું મલપ્પુરમ કેરળમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે. આ જિલ્લામાં ૨ મહેસૂલી વિભાગ, ૭ તાલુકા, ૧૨ નગરપાલિકા (મ્યુનિસિપાલિટી), ૧૫ બ્લોક, ૯૪ ગ્રામ પંચાયત અને ૧૬ કેરળ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=India – Census of India 2011 – Kerala – Series 33 – Part XII A – District Census Handbook, Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658 |access-date=2023-05-05 |website=censusindia.gov.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2020-01-09 |title=Kerala: Malappuram tops list of world's fastest-growing urban areas |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/malappuram-tops-list-of-worlds-fastest-growing-urban-areas/articleshow/73163346.cms |access-date=2023-05-05 |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Census Bureau of India |date=2011 |title=Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Town (With Ward), 2011. |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42560/download/46186/2011-IndiaStateDistSbDistTwnWrd-0000.xlsx |journal=Census of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Town (With Ward),  Census 2011. ''Census of India 2011'' https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42560/download/46186/2011-IndiaStateDistSbDistTwnWrd-0000.xlsx&lt;/ref&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન, મલપ્પુરમ વિદેશી અને ભારતીય સૈન્ય ટુકડીઓનું મુખ્યાલય બન્યું હતું. પાછળથી તે 'મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ' (M.S.P) નું વડું મથક બન્યું, જે અગાઉ ૧૮૮૫માં રચાયેલા 'મલપ્પુરમ સ્પેશિયલ ફોર્સ' તરીકે ઓળખાતું હતું.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=C.A. |first1=Innes |title=Madras District Gazetteers: Malabar and Anjengo |date=1908 |publisher=Government Press, Madras |page=371 |url=https://books.google.com/books?id=w806vgAACAAJ |access-date=30 September 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;&gt;{{Cite news|title=അമ്പതിന്റെ നിറവില്‍ മലപ്പുറം; മലപ്പുറത്തിന്റെ മാനവിക മഹാപൈതൃകം| trans-title = Malappuram at the turn of the century; Malappuram's great human heritage |url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/alamkode-leelakrishnan-writes-about-malappuram-1.3880292|last=Leelakrishnan|first=Alamkode|date=17 June 2019|access-date=21 February 2021|work=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt; આ બળ રાજ્યમાં સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલીયન છે. વિશ્વનું સૌથી જૂનું સાગનું વાવેતર નિલંબુર ખાતે આવેલી ચાલિયાર ખીણમાં આવેલું છે. રાજ્યની સૌથી જૂની રેલ્વે લાઇન ૧૮૬૧માં તિરૂરથી ચાલિયમ સુધી નાખવામાં આવી હતી, જે તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને વલ્લીકુન્નુમાંથી પસાર થતી હતી.&lt;ref name=&quot;mpm&quot;&gt;{{Cite news|title=ആ ചൂളംവിളി പിന്നെയും പിന്നെയും...|trans-title=That whistle again and again...|url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/kerala-first-railway-line-tirur-to-beypore-1.3880175|date=17 June 2019|access-date=19 December 2020|work=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt; રાજ્યની બીજી રેલ્વે લાઇન પણ તે જ વર્ષે તિરૂરથી તિરુનાવાયા થઈને કુટ્ટીપ્પુરમ સુધી નાખવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;&gt;{{Cite book|title='Kerala Charitram|last=Shreedhara Menon|first=A|publisher=DC Books|year=2007|isbn=9788126415885|location=Kottayam|page=200|url=https://keralabookstore.com/book/keralacharithram/11148/|access-date=22 April 2020}}&lt;/ref&gt; સંસ્થાનવાદી યુગમાં નાખવામાં આવેલી નિલંબુર-શોરાનુર લાઇન ભારતના સૌથી ટૂંકા અને ચિત્રમય (સુંદર) શોર્ટ ગેજ રેલ્વે માર્ગોમાંથી એક છે.

== નામકરણ અને વ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Valamangalam Pulpetta (386717435).jpg|thumbnail|જિલ્લામાં એક લાક્ષણિક ડુંગરાળ ભૂપ્રદેશ (પુલપટ્ટા નજીક)]]
[[File:Chaliyar Edavanna (251932360).jpg|thumbnail|એડવન્ના તરફ ચાલિયાર ટેકરીઓ]]

'મલપ્પુરમ' શબ્દનો મલયાલમ ભાષામાં અર્થ &quot;ટેકરીની ઉપર&quot; (Over the hill) થાય છે, જે આ જિલ્લાના વહીવટી મુખ્યાલય મલપ્પુરમની ભૌગોલિક સ્થિતિ પરથી ઉતરી આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|title=Malappuram, The Hill Top Town|date=30 June 2014|website=nativeplanet.com|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002725/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|title=Cultural counterpoint|date=24 March 2013|website=The Financial Express|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002847/https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; જિલ્લાનો મધ્યભાગ [[પશ્ચિમ ઘાટ]]થી દૂર આવેલી અસંખ્ય નાની-મોટી ટેકરીઓ જેવી કે, અરિમ્બ્રા ટેકરીઓ, અમ્મિનીક્કાડન ટેકરીઓ, ઓરાકમ ટેકરી, ચેરિયમ ટેકરીઓ, પંડાલુર ટેકરીઓ અને ચેક્કુન્નુ ટેકરીઓથી ઘેરાયેલો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|title=Hilly areas of Malappuram|date=7 May 2018|access-date=11 October 2020|website=Native Planet|last=Akash Singh|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017165621/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; નાળિયેરના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા રેતાળ દરિયાકાંઠાના મેદાનો આ સામાન્ય પહાડી ભૂપ્રદેશથી અલગ પડે છે.

== ભૂગોળ ==
[[File:Cherumb eco tourism village, Karuvarakundu India (3).JPG|left|thumb|alt=કરુવારકકુંડુનો પહાડી વિસ્તાર]]
[[File:Puthuponnani (2).JPG|thumb|alt=A beach|પુથુપોન્નાની મુનામ્બમ બીચ]]

ઉત્તર-પશ્ચિમમાં કોઝિકોડ જિલ્લો, ઉત્તર-પૂર્વમાં વાયનાડ જિલ્લો, પૂર્વમાં નીલગિરીની ટેકરીઓ, દક્ષિણ-પૂર્વમાં પાલક્કાડ જિલ્લો, દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં ત્રિશૂર જિલ્લો અને પશ્ચિમમાં અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલા મલપ્પુરમનું કુલ ભૌગોલિક ક્ષેત્રફળ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી છે, જે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ રાજ્યમાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે. આ જિલ્લો રાજ્યના કુલ વિસ્તારનો ૯.૧૫ % હિસ્સો ધરાવે છે. ભૌગોલિક નકશા પર આ જિલ્લો ૭૫°E – ૭૭°E રેખાંશ અને ૧૦°N – ૧૨°N અક્ષાંશ વચ્ચે આવેલો છે.

કેરળના અન્ય ભાગોની જેમ, મલપ્પુરમમાં પણ પશ્ચિમે અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર (નીચાણવાળો પ્રદેશ), મધ્યમાં મધ્યભૂમિ (મિડલેન્ડ) અને પૂર્વમાં પશ્ચિમ ઘાટથી ઘેરાયેલો પહાડી વિસ્તાર (હાઇલેન્ડ) આવેલો છે. કેરળના અન્ય જિલ્લાઓથી વિપરીત, મલપ્પુરમના મધ્યભૂમિ વિસ્તારમાં પણ વ્યાપકપણે પહાડી વિસ્તારો જોવા મળે છે.

નિલંબુર તાલુકા અને ઉટી તાલુકાની સરહદ પર આવેલું ૨,૫૫૪ મીટર ઊંચું 'મુકુરથી' શિખર મલપ્પુરમ જિલ્લાનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે. તે દક્ષિણ ભારતનું પાંચમું સૌથી ઊંચું શિખર છે, તેમજ અનામુડી (૨,૬૯૬ મીટર) અને મીસાપુલીમાલા (૨,૬૫૧ મીટર) પછી કેરળનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. ઇડુક્કી જિલ્લાની બહાર કેરળનું આ સૌથી ઊંચું શિખર પણ છે. મલપ્પુરમ-પાલક્કાડ-નીલગિરી જિલ્લા સરહદ નજીક આવેલું ૨,૩૮૩ મીટર ઊંચું 'અંગિન્ડા' શિખર બીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. મલપ્પુરમના નિલંબુર તાલુકા, વાયનાડ અને કોઝિકોડ જિલ્લાના થામારાસ્સેરી તાલુકા ત્રિ-ભેટા પર આવેલું ૨,૩૩૯ મીટર ઊંચું 'વાવુલ માલા' શિખર જિલ્લાનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે.

=== સરહદી તાલુકાઓ ===
* મલપ્પુરમ જિલ્લો ૫ જિલ્લાના નીચેના ૧૨ તાલુકાઓ સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે:
* વાયનાડ જિલ્લો: વાયથિરી તાલુકો
* કોઝિકોડ જિલ્લો: કોઝિકોડ અને થામારાસ્સેરી તાલુકા
* નીલગિરી જિલ્લો (તમિલનાડુ): પંડાલુર, ગુડાલુર, ઉટી અને કુંડાહ તાલુકા
* પલક્કડ જિલ્લો: પટ્ટાંબી, ઓટ્ટપાલમ અને મન્નરક્કાડ તાલુકા
* ત્રિશૂર જિલ્લો: ચાવક્કાડ અને કન્નમકુલમ તાલુકા

=== ભૂપ્રદેશ ===
ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, માટી, આબોહવા અને કુદરતી વનસ્પતિના આધારે, જિલ્લાને ૫ પેટા-સૂક્ષ્મ પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.:
* મલપ્પુરમ દરિયાકાંઠો
* ઉંચા-નીચા ખાડાટેકરાવાળા મેદાનો
* ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર
* નિલંબુરના જંગલવાળા પહાડો
* પેરિન્થલમન્નાના ઉંચા-નીચા ઉચ્ચપ્રદેશો

[[File:Chaliyar - Areekode Bridge.jpg|left|thumb|અરીકોડ ખાતે ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર]]
[[File:Map of Malappuram District (April 2021).svg|thumb|મલપ્પુરમ જિલ્લાનો નકશો]]

મલપ્પુરમ દરિયાકિનારો ઉત્તરમાં વલ્લીક્કુન્નૂથી લઈને દક્ષિણમાં પેરુમ્બડપ્પુ સુધીના મલપ્પુરમના સમગ્ર તટીય વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં કોઝિકોડ દરિયાકિનારા, પૂર્વમાં મલપ્પુરમના ઉબડખાબડ મેદાની વિસ્તાર, દક્ષિણમાં થ્રિસુર દરિયાકિનારા અને પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગર સાથે જોડાયેલી છે. આ પ્રદેશમાંથી ચાલીયાર, કડાલુંડી, ભરતપુઝા, તિરુરપુઝા જેવી મુખ્ય નદીઓ, નહેરો અને પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) વહે છે. આ તટીય વિસ્તાર નારિયેળના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે. તટીય મેદાન પશ્ચિમ તરફ ખૂબ જ ધીમો ઢાળ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;&gt;{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title=Physical divisions of Malappuram |pages=21–22 |access-date=18 April 2020}}&lt;/ref&gt; પોન્નાની, એડપ્પલ, તિરુર, વલંચેરી, કુટ્ટીપ્પુરમ, તાનુર, તિરુરંગાડી અને પરપ્પનંગાડી સહિતના મુખ્ય શહેરો આ પ્રદેશમાં આવેલા છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ તિરુર તાલુકાના કલ્પકંચેરી ગામમાં (૧૦૪ મીટર) આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

મલપ્પુરમનો ઉબડખાબડ મેદાની પ્રદેશ, જે દરિયાકિનારાને સમાંતર આવેલો છે, તે તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં નાડાપુરમ-માવૂરના ઉબડખાબડ મેદાનો, પૂર્વમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન અને પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો, દક્ષિણમાં પટ્ટાંબી ઉબડખાબડ મેદાન અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ દરિયાકિનારા સાથે સીમાઓ બનાવે છે. કન્નમંગલમ ખાતે આવેલી નેનમિની ટેકરી (૪૭૮ મીટર) આ પ્રદેશનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે અને ઉત્તર ભાગમાં આવેલું વાઝાયૂર (૯૫ મીટર) સૌથી નીચું સ્થળ છે. અહીં કેટલીક ટેકરીઓ અને ઢોળાવો જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

[[File:Chekkunnu.jpg|thumb|એડાવાના ખાતે ચેકુન્નુ ટેકરીઓ]]

ચાલિયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલંબુર જંગલી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઊંચાણવાળા પ્રદેશો અને પૂર્વમાં મલપ્પુરમ ઊંચાણવાળા મેદાનો દ્વારા બનાવે છે. તે ચાલિયારના મધ્ય ભાગમાં આવે છે અને અલગ ટેકરીઓના સ્વરૂપમાં ઉતાર-ચઢાવ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

ચાલીયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ મેદાન સાથે બનાવે છે. તે ચાલીયાર નદીના મધ્ય પ્રવાહ વિસ્તાર હેઠળ આવે છે અને અહીં છૂટાછવાયા ટેકરાઓ સ્વરૂપે ઉંચા-નીચા ઢોળાવો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, જેને સંસ્થાનવાદી (બ્રિટિશ) રેકોર્ડ્સમાં નીલાંબુર ખીણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે તેની સીમા ઉત્તરમાં કોઝિકોડ અને વાયનાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, પૂર્વમાં તમિલનાડુ, દક્ષિણમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ અને પશ્ચિમમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન સાથે બનાવે છે. તે પશ્ચિમ ઘાટનો એક ભાગ છે. અહીં સમુદ્ર સપાટીથી ૧૦૦૦ મીટરથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતા અનેક શિખરો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; આ પ્રદેશની સૌથી વધુ ઊંચાઈ મુકુરુથી (૨૫૯૪ મીટર) ખાતે છે, જે કેરળ અને તમિલનાડુની સરહદ પર કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યની પૂર્વમાં આવેલી છે. સૌથી નીચું સ્થળ મામ્પાડ (૧૧૫ મીટર) ખાતે આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; નીલાંબુરનો આ ટેકરીઓ વાળો જંગલ વિસ્તાર નીલગિરી બાયોસ્ફિયર રિઝર્વનો એક ભાગ છે.

પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો ઉત્તરમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન, પૂર્વમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પાલક્કાડ ઘાટ અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ ઉબડખાબડ મેદાન સાથે સરહદ ધરાવે છે. અહીં ઘણી નાની છૂટીછવાયી ટેકરીઓ આવેલી છે, જેમાં કોડીકુથીમાલા પણ એક છે. કડાલુંડી નદી આ પ્રદેશમાંથી વહે છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ મક્કારાપરમ્બા ખાતે ૬૧૦ મીટર છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

=== દરિયા કિનારો ===
[[File:Light house in Ponnani.jpg|thumb|પોન્નાનીનું દીવાદાંડી]]

કેરળના જિલ્લાઓમાં દરિયાકિનારાની લંબાઈની દ્રષ્ટિએ મલપ્પુરમ ૭૦ કિમી (રાજ્યના કુલ દરિયાકિનારાના ૧૧.૮૭%) ના દરિયાકિનારા સાથે પાંચમું સ્થાન ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Coastline_2346.aspx |website=kerenvis.nic.in |title=The coastal area of Malappuram |access-date=30 November 2019 }}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમનો તટીય પટ્ટો ત્રણ નગરપાલિકા શહેરો—તાનુર, પોન્નાની અને પરપ્પનંગાડી, તેમજ આઠ ગ્રામ પંચાયતો—વલ્લીક્કુન્નૂ, તેનાલુર, નિરામરુથુર, વેટ્ટમ, મંગલમ, પુરાથુર, વેલિયાંકૌડ અને પેરુમ્બડપ્પુમાં ફેલાયેલો છે. જિલ્લાના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા પોન્નાની, તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને પદિંજરેક્કરા બીચ એ મુખ્ય મત્સ્યઉદ્યોગ કેન્દ્રો છે. જિલ્લાનો સમુદ્ર કિનારો સમુદ્રી સંપત્તિથી સમૃદ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;

અગાઉ આરબ વેપારીઓનું મનપસંદ સ્થળ હોવા ઉપરાંત, પોન્નાની ઘણા મુસ્લિમ અધ્યાત્મિક નેતાઓ માટે પણ આકર્ષક સ્થળ હતું, જેમણે અહીં ઈસ્લામના પ્રચારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ બંદર શહેર &quot;મલબારનું નાનું મક્કા&quot; તેમજ &quot;સોનાના સિક્કાઓનું શહેર&quot; તરીકે પણ ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;pkd&quot;&gt;{{cite book | author=M. K. Devassy | year=1965 | title=1961 Census Handbook- Palghat District
 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands | url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5667/1/51592_1961_PAL.pdf | access-date=11 March 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/the-mecca-of-malabar-ponnani-004132.html |website=nativeplanet.com |title=Ponnani, the Mecca of Malabar |date=24 October 2017 |access-date=19 April 2020}}&lt;/ref&gt; ફેબ્રુઆરી/એપ્રિલ મહિના દરમિયાન અહીં હજારો પ્રવાસી પક્ષીઓ આવે છે.

પોન્નાની પાસે બિય્યામ કાયલ આવેલું છે, જે જળરમતની સુવિધા ધરાવતો એક શાંત, હરિયાળીથી ઘેરાયેલો જળમાર્ગ છે. કનોલી કેનાલ પુથુપોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રને મળે છે. તટીય શહેર તાનુર પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં વેટ્ટથુનાડ સામ્રાજ્યની રાજધાની હતું, અને તે કેરળદેશપુરમ મંદિર માટે જાણીતું છે. પરપ્પનંગાડી પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં પરપ્પનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોનું મુખ્ય મથક હતું.

=== નદીઓ ===
[[File:View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg|thumbnail|ત્રિપરાંગોડ ખાતે ભરતપુઝા]]
[[File:Kadalundi river, Malappuram.jpg|thumb|મલપ્પુરમ ખાતે કડાલુંડી નદી]]

જિલ્લામાંથી વહેતી મુખ્ય નદીઓમાં ચાલીયાર, કડાલુંડી નદી, ભરતપુઝા અને તિરુર નદીનો સમાવેશ થાય છે. ચાલીયાર નદીની કુલ લંબાઈ લગભગ ૧૬૮ કિમી અને જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૨,૮૧૮ ચોરસ કિમી (૧,૦૮૮ ચોરસ માઈલ) છે. તે જિલ્લાના નીલાંબુર, મામ્પાડ, એડવન્ના, અરીકોડ અને વાઝક્કાડમાંથી પસાર થાય છે અને ત્યારબાદ કોઝિકોડ-મલપ્પુરમ જિલ્લાની સરહદ પર થઈને ચાલીયમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. નીલાંબુર તાલુકાની ખીણમાં ચાલીયાર નદીની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ચાલીયારની સૌથી મોટી સહાયક નદી કરીમપુઝા, ભરતપુઝાની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક થુથાપુઝા, અને કડાલુંડી નદીની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક ઓલીપુઝા પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કડાલુંડી નદી મેલાત્તુર, કીઝત્તુર, પાંડિક્કાડ, મંજેરી, મલપ્પુરમ, પાનાક્કાડ, પરપ્પુર, વેંગરા, તિરુરંગાડી, પરપ્પનંગાડી, વલ્લીક્કુન્નૂમાંથી પસાર થાય છે અને જિલ્લાની વાયવ્ય (ઉત્તર-પશ્ચિમ) સરહદ પર આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના કડાલુંડી નગરમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે.

તે ઓલીપ્પુઝા નદી અને વેલીયાર નદીના સંગમથી બને છે. કડાલુંડી નદી સાયલન્ટ વેલીની પશ્ચિમ સરહદે આવેલા [[પશ્ચિમ ઘાટ]]માંથી નીકળે છે અને આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કીઝત્તુર ખાતે ઓલીપ્પુઝા અને વેલીયાર એકબીજામાં ભળીને કડાલુંડી નદીનું નિર્માણ કરે છે. કડાલુંડી નદી એરનાડ અને વલ્લુવાનાડ વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે. આ નદી ૧૩૦ કિમીની લંબાઈ ધરાવે છે, જેનું જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૧,૧૧૪ ચોરસ કિમી (૪૩૦ ચોરસ માઈલ) છે અને તેનો કુલ જળ પ્રવાહ (રન-ઓફ) ૨,૧૮૯ મિલિયન ક્યુબિક ફીટ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ભરતપુઝા નદીની કુલ લંબાઈ ૨૦૯ કિમી છે. મલપ્પુરમ-પલક્કડ જિલ્લા સરહદ પર તે તેની સહાયક નદી થુથાપુઝા તરીકે થુથા, એલમકુલમ, પુલામન્થોલેમાંથી વહે છે અને પલ્લીપ્પુરમ ખાતે મુખ્ય નદીને મળે છે. ત્યારબાદ કેટલાક પાડોશી જિલ્લાઓમાંથી વહીને થિરુવેગપ્પુરાથી ફરીથી આ જિલ્લામાં પ્રવેશ કરે છે અને કુટ્ટીપ્પુરમ પહોંચે છે. ભરતપુઝા પોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. તિરુનાવાયા, કુટ્ટીપ્પુરમ, ત્રીપ્રંગોડ, ઇરિમબિલિયમ, થવાનુર અને પોન્નાની એ ભરતપુઝાના કિનારે આવેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ શહેરો છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

તિરુર નદી ૪૮ કિમી લાંબી છે. તે પોન્નાની નજીક પદિંજરેકારા ખાતે ભરતપુઝા સાથે ભળી જાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; આ મોટી નદીઓ ઉપરાંત, જિલ્લામાં 'પુરાપ્પરમ્બા નદી' નામની એક નાની નદી પણ છે, જે માત્ર ૮ કિમી લાંબી છે. તે કનોલી કેનાલ દ્વારા મુખ્ય નદીઓ સાથે જોડાયેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers in Malappuram district |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=23 November 2019 |website=malappuram.nic.in |archive-date=10 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210004256/https://malappuram.nic.in/about-district/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ઉપર વર્ણવેલી મુખ્ય નદીઓની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ તથા ઝરણાં પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે.

{{Panorama
|image   = Kadalundi Kadavu Bridge.jpg
|height  = 175
|alt     = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય
|caption = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય, જ્યાં તે અરબી સમુદ્રમાં ભળી જાય છે.
}}

અહીં ચાર મુખત્રિકોણ પ્રદેશો (નદીમુખ) આવેલા છે—પુરાથુર ખાતે પદિંજરેકારા અઝીમુખમ, જ્યાં ભરતપુઝા અને તિરુર નદીઓ એકબીજામાં ભળીને અરબી સમુદ્રને મળે છે; પુથુપોન્નાની ભૂશિર, જ્યાં કનોલી કેનાલ સમુદ્રમાં વહે છે; તાનુર ખાતે પુરાપુઝા અઝીમુખમ; અને જિલ્લાની વાયવ્ય સરહદે વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે આવેલું કડાલુંડી નગરમ અઝીમુખમ.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; બિય્યામ, વેલિયાંકૌડ, માનુર અને કોડિન્હી જેવા પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તટીય તાલુકાઓમાં આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન પોન્નાનીથી તિરુર રેલવે સ્ટેશન સુધી માલસામાનના પરિવહન માટે પોન્નાની કેનાલનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. કોડક્કલ ખાતે આવેલી બેસલ મિશનના કર્મચારીઓ દ્વારા પોન્નાની કેનાલ વિશે આ પ્રમાણે વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે:&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ineszupanov.com/ |title=Website of Ines Zupanov |access-date=13 September 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427041408/http://www.ineszupanov.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== આબોહવા ===
[[File:Monsoon Clouds - Manjeri and Pandalloor hill.jpg|left|thumbnail|પંડાલુર ટેકરીઓ પર ચોમાસાના વાદળો]]
[[File:Ottumpuram Beach.JPG|thumbnail|ઓટ્ટુમ્પુરમ બીચ, તાનુર.]]

જિલ્લાનું તાપમાન સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન લગભગ સ્થિર રહે છે. અહીં ઉષ્ણકટિબંધીય (ટ્રોપિકલ) આબોહવા છે. ટૂંકી શુષ્ક ઋતુ સાથે વર્ષના મોટાભાગના મહિનાઓમાં અહીં નોંધપાત્ર વરસાદ પડે છે. કોપન અને ગીગર (Köppen and Geiger) વર્ગીકરણ અનુસાર, આ આબોહવાને 'Am' તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. મલપ્પુરમમાં સરેરાશ વાર્ષિક તાપમાન ૨૭.૩ °C છે. એક વર્ષમાં, સરેરાશ વરસાદ ૨,૯૫૨ મિલીમીટર (૧૧૬.૨ ઇંચ) થાય છે. ઉનાળો સામાન્ય રીતે માર્ચથી મે સુધી રહે છે; ચોમાસું જૂનમાં શરૂ થાય છે અને સપ્ટેમ્બરમાં સમાપ્ત થાય છે. મલપ્પુરમમાં નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) અને ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) એમ બંને ચોમાસાનો વરસાદ થાય છે. શિયાળાની ઋતુ ડિસેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી સુધી હોય છે.&lt;ref name=&quot;MSN&quot;&gt;{{Cite web| url = http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx| title = MSN Weather| access-date = 29 November 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Climate chart&quot;&gt;&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;width:75%;&quot;&gt;

{{Weather box
| location              = મલ્લપુરમ
| width                 = 90% &lt;!-- Width parameter for wikitable, default width=90%. Leave blank for wikitable with no width defined. Set width=auto to fit the table in the next available space automatically. --&gt;
| metric first          = yes
| single line           = yes
| Jan high C            = 32.0
| Feb high C            = 32.9
| Mar high C            = 34.0
| Apr high C            = 33.8
| May high C            = 32.7
| Jun high C            = 29.3
| Jul high C            = 28.1
| Aug high C            = 28.7
| Sep high C            = 29.7
| Oct high C            = 30.3
| Nov high C            = 31.1
| Dec high C            = 31.4
| year high C           = 34.0
| Jan low C             = 21.8
| Feb low C             = 22.8
| Mar low C             = 24.4
| Apr low C             = 25.4
| May low C             = 25.1
| Jun low C             = 23.5
| Jul low C             = 22.8
| Aug low C             = 23.3
| Sep low C             = 23.3
| Oct low C             = 23.4
| Nov low C             = 23.1
| Dec low C             = 21.9
| year low C            = 21.8
| Jan precipitation mm  = 1
| Feb precipitation mm  = 9
| Mar precipitation mm  = 16
| Apr precipitation mm  = 101
| May precipitation mm  = 253
| Jun precipitation mm  = 666
| Jul precipitation mm  = 830
| Aug precipitation mm  = 398
| Sep precipitation mm  = 233
| Oct precipitation mm  = 281
| Nov precipitation mm  = 140
| Dec precipitation mm  = 24
| year precipitation mm = 2952
| source                =&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://en.climate-data.org/asia/india/kerala/malappuram-34234/ |website = en.climate-data.org |title = Climate of Malappuram |access-date = 30 November 2019}}&lt;/ref&gt;
| date                  = November 2019
}}
&lt;/div&gt;

== વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ ==
{{multiple image|align=left|direction = vertical|caption_align=left
| image1 = Nilambur Teak Garden.jpg |caption1= સાગનું સંગ્રહાલય (ટિક મ્યુઝિયમ)| image2 = Green Vallikkunnu.jpg|caption2= વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લીલા મેન્ગ્રોવ| image3 = Beeyam Kayal River near Athani.jpg |caption3 = પોન્નાની કોલે વેટલેન્ડ્સ, એડપ્પલ
}}

જિલ્લામાં વિવિધ પ્રકારની વન્યજીવ સૃષ્ટિ આવેલી છે અને પશ્ચિમ તરફ વહેતી અનેક નાની ટેકરીઓ, જંગલો, નદીઓ અને ઝરણાં, પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તેમજ ડાંગર, સોપારી, કાજુ, મરી, આદુ, કઠોળ, નારિયેળ, કેળાં, સાબુદાણા/કસાવો (ટેપિયોકા), ચા અને રબરના વાવેતરો આવેલા છે. નીલાંબુર ખાતે વિશ્વનો સૌથી જૂનો સાગનો વાવેતર વિસ્તાર 'કોનોલીઝ પ્લોટ' આવેલો છે. નીલાંબુર તેના સાગ મ્યુઝિયમ માટે પણ જાણીતું છે. નીલાંબુર સાગના વાવેતરો નજીક વાંસના વૃક્ષો વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. સાગ મ્યુઝિયમ સાથે એક જૈવ સંસાધન કુદરતી પાર્ક જોડાયેલો છે. મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીના જૂના વહીવટી રેકોર્ડમાં નોંધાયેલ છે કે તત્કાલીન મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીમાં સરકારની માલિકીનું સૌથી નોંધપાત્ર વાવેતર નીલાંબુર ખાતે ૧૮૪૪માં રોપવામાં આવેલું સાગનું વાવેતર હતું.&lt;ref name=&quot;Mbsp&quot;&gt;{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881–1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=9 June 2021 }}&lt;/ref&gt;

જિલ્લાના કુલ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી ક્ષેત્રફળમાંથી ૧,૦૩૪ ચોરસ કિમી (૩૯૯ ચોરસ માઈલ) (૨૯%) વિસ્તાર જંગલ ક્ષેત્ર ધરાવે છે. તે વધુ ગીચ કે ઓછું ગીચ હોઈ શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |website=industry.kerala.gov.in |title=Forest area of Malappuram }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) ભાગમાં ૭૫૮.૮૭ ચોરસ કિમી (૨૯૩.૦૦ ચોરસ માઈલ) નો વિશાળ જંગલ વિસ્તાર આવેલો છે. આમાંથી ૩૨૫.૩૩ ચોરસ કિમી (૧૨૫.૬૧ ચોરસ માઈલ) અનામત (આરક્ષિત) જંગલો છે અને બાકીનો નિહિત જંગલ (વેસ્ટેડ ફોરેસ્ટ) નો વિસ્તાર છે. આમાંથી ૮૦% પાનખર જંગલો છે જ્યારે બાકીના સદાબહાર જંગલો છે. આ જંગલ વિસ્તાર મુખ્યત્વે નીલાંબુર ઉપજિલ્લા (તાલુકા) માં કેન્દ્રિત છે, જે વાયનાડના પહાડી જિલ્લા, પશ્ચિમ ઘાટ અને તમિલનાડુના પહાડી વિસ્તારો (નીલગિરી) સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે.

નીલાંબુર જંગલ વિસ્તારમાં સાગ, સીસમ (રોઝવુડ) અને મહાગોની જેવા વૃક્ષો જોવા મળે છે. જંગલમાં વાંસની ટેકરીઓ વ્યાપક પ્રમાણમાં આવેલી છે. જિલ્લામાં આવેલું કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્ય રાજ્યનું સૌથી મોટું વન્યજીવ અભયારણ્ય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/karimpuzha-sanctuary-comes-into-being/article31984618.ece |website=The Hindu |title=The Karimpuzha Wildlife Sanctuary |access-date=5 July 2020 |date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://touristinindia.com/new-amarambalam-wildlife-sanctuary/ |website=touristinindia.com |title=The largest wildlife sanctuary of Kerala |date=19 February 2018 |access-date=5 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ન્યૂ અમરમ્બલમ આરક્ષિત જંગલ, જે કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યનો જ એક ભાગ છે, તે વિવિધ પ્રકારની પ્રાણીસૃષ્ટિ ધરાવે છે. જંગલોમાં હાથી, હરણ, વાઘ, વાંદરા, રીંછ, ભૂંડ, સસલા, પક્ષીઓ અને સરીસૃપો સહિતના વિવિધ પ્રાણીઓ જોવા મળે છે. અહીંથી મધ, ઔષધીય વનસ્પતિઓ અને મસાલા જેવી જંગલ પેદાશો પણ એકત્રિત કરવામાં આવે છે. નીલાંબુર ખીણમાં નેડુમકાયમ વર્ષા જંગલ પણ આવેલું છે.

આ જંગલોનું રક્ષણ બે વિભાગો દ્વારા કરવામાં આવે છે - નીલાંબુર ઉત્તર અને નીલાંબુર દક્ષિણ. કેરળ ફોરેસ્ટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (KFRI) નું એક ઉપકેન્દ્ર પણ નીલાંબુર ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના તટીય અને આંતરદેશિય (ઈનલેન્ડ) વિસ્તારોમાં જોવા મળતી માછલીઓની મુખ્ય જાતોમાં ઝીંગા (Prawn), ઓઇલ સરડીન, સિલ્વર બેલી, શાર્ક, કેટફિશ, મેકરેલ (બંગડા), સ્કેટ, ચેમ્બા, સોલ ફિશ, સીર ફિશ (સુરમાઈ) અને રિબનફિશનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુર સાગ એ પોતાની ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) મેળવનારી દેશની પ્રથમ જંગલ પેદાશ છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=First for forest produce, GI tag for Nilambur teak|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/first-for-forest-produce-gi-tag-for-nilambur-teak/articleshow/62320961.cms|last=T Ramavarman|date=1 January 2018|access-date=30 October 2020|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; તિરુરમાં મળી આવતા પાનનો એક પ્રકાર તિરુર વેટ્ટિલા પણ ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tirur-vettila-obtains-gi-tag/article29214761.ece |website=The Hindu |title=Tirur Vettila gets GI tag |date=21 August 2019 |access-date=19 April 2020 |last1=Muringatheri |first1=Mini }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના તટીય વિસ્તારમાં આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લગભગ ૫૦ એકરમાં ફેલાયેલું મેન્ગ્રોવનું જંગલ આવેલું છે. અન્ય તટીય વિસ્તારોમાં પણ મેન્ગ્રોવ વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.

કડાલુંડી પક્ષી અભયારણ્ય આ જિલ્લાની વલ્લીક્કુન્નૂ ગ્રામ પંચાયતમાં આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Flora and fauna of Malappuram |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=24 November 2019 |website=malappuram.nic.in }}&lt;/ref&gt; કડાલુંડી-વલ્લીક્કુન્નૂ કમ્યુનિટી રિઝર્વ એ કેરળનું પ્રથમ કમ્યુનિટી રિઝર્વ છે, જેને હવે ઇકો-ટૂરિઝમ કેન્દ્ર તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.&lt;ref name=&quot;Vallikkunnu&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=onmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ૨૦૧૦માં પુરાથુર ખાતે આવેલા પદિંજરેકારા મુખત્રિકોણ પ્રદેશ (એસ્ટ્યુઅરી - નદીમુખ) માં પક્ષી અભયારણ્ય બનાવવાની દરખાસ્ત મૂકવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sudhi |first1=K. S. |title=Birds get 12 more havens in State |url=https://www.thehindu.com/news/national/Birds-get-12-more-havens-in-State/article16567247.ece/ |access-date=7 April 2021 |work=The Hindu |date=15 March 2010}}&lt;/ref&gt; તિરુનાવાયા તેના કમળના ખેતરો માટે જાણીતું છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Lotus fields of Tirunavaya|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/03/lotus-farming-muslim-kerala-hindu.html|last=Anupama Mili|date=4 September 2018|access-date=26 July 2020|work=Malayala Manorama}}&lt;/ref&gt;

== વહીવટ ==
=== મહેસૂલી વહીવટ ===
જિલ્લા વહીવટીતંત્રનું મુખ્ય મથક (કલેક્ટર કચેરી) મલપ્પુરમના અપહિલ ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના સમગ્ર વહીવટના વડા 'જિલ્લા કલેક્ટર' છે. તેઓ સામાન્ય બાબતો, જમીન સંપાદન, મહેસૂલી વસૂલાત (રેવેન્યુ રિકવરી), જમીન સુધારણા અને ચૂંટણીઓ જેવી મુખ્ય ક્ષેત્રીય જવાબદારીઓ સંભાળતા પાંચ ડેપ્યુટી કલેક્ટરો દ્વારા સહાય કરવામાં આવે છે. ડેપ્યુટી કલેક્ટર (સામાન્ય) ની વહીવટી શ્રેણી ધરાવતા એડિશનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટ (ADM) તમામ પ્રકારની વહીવટી પ્રવૃત્તિઓમાં જિલ્લા કલેક્ટરને મદદ પૂરી પાડે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malappuram.nic.in/collectrate/|title=Collectorate Malappuram|access-date=3 October 2020|website=Official website of Malappuram district|archive-date=25 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025100613/https://malappuram.nic.in/collectrate/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

મલપ્પુરમ મહેસૂલી જિલ્લાને બે મુખ્ય વહીવટી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે—તિરુર અને પેરિન્થલમન્ના. વહીવટી સરળતા માટે આ સમગ્ર જિલ્લાને ૧૩૮ મહેસૂલી ગામોમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે, જે મળીને ૭ તાલુકાઓ (ઉપજિલ્લાઓ) ની રચના કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://malappuram.nic.in/tehsil/ |website = malappuram.nic.in |title = Talukas in Malappuram district|access-date = 23 November 2019  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;admn_mpm&quot;&gt;{{cite web | title= Administrative divisions of Malappuram district | url= https://malappuram.nic.in/administrative-setup/ | access-date= 23 November 2019 | website= malappuram.nic.in}}&lt;/ref&gt;

==== મહેસૂલ વિભાગો ====
જિલ્લામાં બે મહેસૂલ વિભાગો છે: પેરિન્થલમન્ના અને તિરુર. પોન્નાની, તિરુર, તિરુરંગદી અને કોન્ડોટ્ટી ઉપજિલ્લાઓ તિરુર મહેસૂલ વિભાગમાં સમાવવામાં આવ્યા છે જ્યારે બાકીના નીલમ્બુર, એરાનાડ અને પેરિન્થલમન્ના ભેગા થઈને પેરિન્થલમન્ના મહેસૂલ વિભાગ બનાવે છે. મહેસૂલ વિભાગીય કાર્યાલયનું નેતૃત્વ મહેસૂલ વિભાગીય અધિકારી / સબ કલેક્ટર (RDO) દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે મહેસૂલ વિભાગના સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ પણ હોય છે. મહેસૂલ વિભાગીય કાર્યાલયો અનુક્રમે તિરુર અને પેરિન્થલમન્ના ખાતે છે.

==== તાલુકા ====
તાલુકો (પેટા-જિલ્લો) એ જિલ્લાની અંદર એક વહીવટી વિભાગ છે. મલપ્પુરમ જિલ્લામાં ૭ તાલુકા છે, અને દરેક તાલુકનું નેતૃત્વ તહસીલદાર દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે જમીન મહેસૂલ વહીવટ અને કાર્યકારી મેજિસ્ટ્રેટ કાર્યો માટે જવાબદાર છે. નીલમ્બુર કેરળનો સૌથી મોટો પેટાજિલ્લો (તાલુકો) છે. પોન્નાની, તિરુર અને તિરુરંગદી પેટાજિલ્લા દરિયાકાંઠાના પ્રદેશમાં આવેલા છે. પેરિન્થલમન્ના, એરનાડ અને કોન્ડોટ્ટી મધ્યપ્રદેશમાં આવેલા છે જ્યારે નીલમ્બુર પેટાજિલ્લો ઉચ્ચ શ્રેણી પર આવેલો છે. જિલ્લા-સ્તરીય વહીવટનું સંકલન કરવા માટે મલપ્પુરમ ખાતે સિવિલ સ્ટેશન ઉપરાંત, તાલુકા-સ્તરીય વહીવટી પ્રવૃત્તિઓનું સંકલન કરવા માટે મંજેરી, નીલમ્બુર, પેરિન્થલમન્ના, તિરુરંગદી, તનુર, તિરુર, કુટ્ટીપુરમ અને પોન્નાની ખાતે મિનિ-સિવિલ સ્ટેશનો છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://malappuram.nic.in/en/tehsil/#:~:text=For%20administrative%20purpose%20the%20district,office%20is%20headed%20by%20Tahsildar | title=Tehsils / Taluks &amp;#124; Welcome to Malappuram &amp;#124; India }}&lt;/ref&gt;

[[File:Subdistricts of Malappuram (August 2020).svg|thumb|left|મલપ્પુરમમાં તાલુકા]]

{| align=&quot;left&quot; class=&quot;toccolours&quot; cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-right: .5em; margin-top: .4em; font-size: 90%&quot;
|-
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot; valign=&quot;top&quot;
!પેટાજિલ્લો&lt;br/&gt;(''તાલુકા'')
!વિસ્તાર&lt;br/&gt;(in km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
!કુલ વસ્તી&lt;br/&gt;(૨૦૧૧)
!ગામડાં
!શહેરીકરણ&lt;br/&gt;(૨૦૧૧)
|-
| પોન્નાઈ || 200 || 379,798 || 11 || 57.36%
|-
| તિરુર || 448 || 928,672 || 30 || 48.73%
|-
| તિરુરંગડી || 290* || 631,906 || 17 || 90.40%
|-
| કોન્ડોટ્ટી || 258* || 410,577 || 12 || 43.10%
|-
| ઍરનાડ || 491* || 581,512 || 23 || 37.93%
|-
| પેરિન્થલમન્ના || 506 || 606,396 || 24 || 21.73%
|-
| નિલામ્બુર || 1,343 || 574,059 || 21 || 8.08%
|-
| style=&quot;font-size: 80%&quot; colspan=5 bgcolor=&quot;#cceeff&quot; align=&quot;center&quot;| Sources: 2011 Census of India,&lt;ref name=&quot;demomalapuram&quot;&gt;{{cite web |url= http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_B_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title= Taluk-wise demography of Malappuram |access-date=19 April 2020 |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |pages= 161–193 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = Villages_Malappuram&gt;{{cite web |title=Villages in Malappuram |url = https://malappuram.nic.in/village-panchayats/ |website = malappuram.nic.in |access-date=25 November 2019 }}&lt;/ref&gt;
|}

==== મહેસૂલ ગામો ====
મહેસૂલ ગામો એ તાલુકાઓનો પેટાવિભાગ છે, અને જિલ્લાના મહેસૂલ વહીવટની સૌથી નીચી સંસ્થા છે. દરેક તાલુકામાં તેના અધિકારક્ષેત્રમાં અનેક ગામો હોય છે. મલપ્પુરમ જિલ્લામાં ૧૩૮ મહેસૂલ ગામો છે. જમીન મહેસૂલ બાબતો માટે મહેસૂલ ગામોને વધુ ડિસોમમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યા છે.
{{clear}}

=== જિલ્લા આયોજન સમિતિ ===
મલપ્પુરમની જિલ્લા આયોજન સમિતિમાં નગરપાલિકાઓના બે સભ્યો, જિલ્લા પંચાયતના ૧૦ સભ્યો અને એક પંચાયત દ્વારા નિયુક્ત સભ્ય ઉપરાંત એક અધ્યક્ષ અને એક સચિવનો સમાવેશ થાય છે. અધ્યક્ષ પદ જિલ્લા પંચાયતના પદાધિકારી અને સચિવ પદ જિલ્લા કલેક્ટર માટે અનામત છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sec.kerala.gov.in/index.php/Content/index/lsgd|title=District Planning Committee, Malappuram|access-date=7 November 2020|website=SEC Kerala}}&lt;/ref&gt;

=== ન્યાયતંત્ર ===
[[File:Perinthalmanna Munsif Court.png|thumbnail|પેરિન્થલમન્ના ખાતે એક કોર્ટ સંકુલ.]]

જિલ્લાનું ન્યાયિક મુખ્યાલય મંજેરી ખાતે છે. મંજેરી ન્યાયિક જિલ્લા હેઠળ ૨૪ અદાલતો કાર્યરત છે જેમાં મંજેરી, મલપ્પુરમ, તિરુર, પેરિન્થલમન્ના, પરપ્પનંગડી, પોન્નાની અને નીલામ્બુરનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;district_police&quot;&gt;{{cite web |url=https://districts.ecourts.gov.in/malappuram |website=districts.ecourts.gov.in |title=Judicial administration of Malappuram |access-date=17 June 2020 }}&lt;/ref&gt; ૧૬ જૂન, ૧૯૬૯ ના રોજ મલપ્પુરમ જિલ્લાની સ્થાપના પછી, ૨૫ મે, ૧૯૭૦ ના રોજ કોઝિકોડમાં એક જિલ્લા અદાલતે કામગીરી શરૂ કરી. ત્યારબાદ, ૧ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૭૪ ના રોજ, કોર્ટને મંજેરી કોર્ટ સંકુલમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવી.

જિલ્લામાં ત્રણ વધારાની જિલ્લા અને સત્ર અદાલતો, બે કૌટુંબિક અદાલતો (એક મલપ્પુરમ અને બીજી તિરુરમાં), તેમજ બે મોટર અકસ્માત દાવા ટ્રિબ્યુનલ (એક મંજેરીમાં અને બીજી તિરુરમાં) છે. વધુમાં, બે સબ કોર્ટ છે - એક મંજેરીમાં અને બીજી તિરુરમાં. જિલ્લામાં બે મુનસિફ મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટ પણ છે, જેમાં એક પોન્નાનીમાં અને બીજી પેરિન્થલમન્નામાં છે. છેલ્લે, મલપ્પુરમ જિલ્લામાં નવ ન્યાયિક પ્રથમ વર્ગ મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટ કાર્યરત છે.

=== પોલીસ ===
મલપ્પુરમ જિલ્લા પોલીસ (કેરળ પોલીસનો એક પોલીસ જિલ્લો) કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા તથા જિલ્લામાં તપાસ કામગીરી માટે જવાબદાર છે. જિલ્લા પોલીસ કચેરી મલપ્પુરમ ખાતે આવેલી છે, જેના વડા પોલીસ સુપ્રિન્ટેન્ડેન્ટ (SP) નો રેન્ક ધરાવતા જિલ્લા પોલીસ ચીફ (DPC) હોય છે.
મલપ્પુરમ જિલ્લામાં કુલ ૬ પોલીસ સબ-ડિવિઝન અને ૩૬ પોલીસ સ્ટેશનો આવેલા છે. આ સબ-ડિવિઝનોના મુખ્ય મથકો મલપ્પુરમ, કોંડોત્ટી, પેરિન્થલમન્ના, તિરુર, તાનુર અને નીલાંબુર ખાતે આવેલા છે. દરેક પોલીસ સબ-ડિવિઝનનું નેતૃત્વ ડેપ્યુટી સુપ્રિન્ટેન્ડેન્ટ ઓફ પોલીસ (DySP) કરે છે અને દરેક પોલીસ સ્ટેશનની દેખરેખ ઇન્સ્પેક્ટર ઓફ પોલીસનો રેન્ક ધરાવતા સ્ટેશન હાઉસ ઓફિસર (SHO) દ્વારા કરવામાં આવે છે.

મલપ્પુરમ પોલીસ જિલ્લો, પાલક્કાડ, ત્રિસૂર સિટી અને ત્રિસૂર ગ્રામીણ પોલીસ જિલ્લાઓની સાથે ત્રિસૂર રેન્જ પોલીસ ના ક્ષેત્રાધિકાર હેઠળ આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://keralapolice.gov.in/page/ranges|title=Thrissur Range Police districts|access-date=2 November 2020|website=Kerala Police}}&lt;/ref&gt;

જિલ્લા પોલીસ કચેરી, ડિસ્ટ્રિક્ટ સ્પેશિયલ બ્રાંચ, ડિસ્ટ્રિક્ટ ક્રાઇમ રેકોર્ડ્સ બ્યુરો, ડિસ્ટ્રિક્ટ 'સી' બ્રાંચ, નાર્કોટિક સેલ, ડિસ્ટ્રિક્ટ પોલીસ કંટ્રોલ રૂમ, સાયબર સેલ, વુમન સેલ અને ટેલિકોમ્યુનિકેશન યુનિટ મલપ્પુરમ ખાતે આવેલા છે. કોસ્ટલ (તટીય) પોલીસ સ્ટેશન પોન્નાની ખાતે જ્યારે ડિસ્ટ્રિક્ટ આર્મ્ડ રિઝર્વ કેમ્પ પદિન્હત્તુમ્મુરી ખાતે આવેલો છે. મલપ્પુરમ પોલીસના ટ્રાફિક એન્ફોર્સમેન્ટ યુનિટ્સ મલપ્પુરમ, મંજેરી, કોંડોત્ટી, પેરિન્થલમન્ના અને તિરુર ખાતે કાર્યરત છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://malappuram.keralapolice.gov.in/wings/general-executive/district-police-office |website=malappuram.keralapolice.gov.in |title=Malappuram police |access-date=17 June 2020 |archive-date=28 September 2020 }}&lt;/ref&gt;

કેરળ પોલીસ હેઠળની એક સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલિયન મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ (રચના: ૧૮૮૪) નું મુખ્ય મથક મલપ્પુરમ ખાતે આવેલું છે. તે રાજ્યની સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલિયન પણ છે.&lt;ref name=&quot;district_police&quot; /&gt; તે ભીડ નિયંત્રણ, આંતરિક સુરક્ષા, રમખાણ નિયંત્રણ અને વીઆઈપી (VIP) સુરક્ષામાં સિવિલ પોલીસને સહાય પૂરી પાડે છે. આ ઉપરાંત જરૂર પડ્યે તેને રાજ્ય બહાર પણ તૈનાત કરવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Malabar Special Police (MSP), Armed Police Battalions of Kerala |url=https://keralapolice.gov.in/page/malabar-special-police |access-date=2026-01-02 |website=keralapolice.gov.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

== અર્થતંત્ર ==
મલપ્પુરમનું અર્થતંત્ર નોંધપાત્ર રીતે પ્રવાસીઓ (ગલ્ફ દેશોમાં કામ કરતા લોકો) પર આધારિત છે. સમગ્ર કેરળ રાજ્યમાં સૌથી વધુ પ્રવાસીઓ મલપ્પુરમ જિલ્લાના છે. કેરળ સરકાર દ્વારા પ્રકાશિત ૨૦૧૬ના આર્થિક સમીક્ષા અહેવાલ મુજબ, જિલ્લાના દર ૧૦૦માંથી ૫૪ કુટુંબો પ્રવાસી કુટુંબો છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://spb.kerala.gov.in/EconomicReview2016/web/chapter06_03.php |website=spb.kerala.gov.in |title=Malappuram ranks first in the number of emigrants from Kerala |access-date=3 December 2019 }}&lt;/ref&gt; તેમનામાંથી મોટા ભાગના લોકો મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) ના દેશોમાં કામ કરે છે અને તેઓ જિલ્લાના અર્થતંત્રમાં મુખ્ય યોગદાનકર્તા છે. 'કેરળ ગ્રામીણ બેંક' (KGB) નું મુખ્ય મથક પણ મલપ્પુરમ ખાતે આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.newindianexpress.com/business/2013/jul/15/kgb-to-expand-operations-in-all-panchayats-496821.html |website=The New Indian Express |title=KGB to expand operations in all Panchayats |date=15 July 2013 |access-date=25 June 2020 }}&lt;/ref&gt;

[[File:KGB logo.png|250px|thumb|કેરળ ગ્રામીણ બેંક એ કેરળનું સૌથી મોટું પ્રાદેશિક ગ્રામીણ બેંકિંગ નેટવર્ક છે.]]

=== આર્થિક ખનિજો ===
જિલ્લાના મધ્ય ભાગમાં લેટેરાઇટ પથ્થર વ્યાપકપણે જોવા મળે છે. અંગાદિપુરમ લેટેરાઇટને રાષ્ટ્રીય ભૂ-વારસા સ્મારક તરીકે માન્યતા મળી છે.&lt;ref name=gsi3&gt;http://naturalheritage.intach.org/wp-content/uploads/2016/09/Geoheritage-Monograph.pdf&lt;/ref&gt;આર્ચીયન ગ્નીસ એ જિલ્લાની સૌથી વધુ જોવા મળતી ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય રચના છે. પોરુરમાં જોવા મળતું ક્વાર્ટઝ મેગ્નેટાઇટ, જિલ્લામાં જોવા મળતા ખનિજોમાંનું એક છે જે આર્થિક મહત્વ ધરાવે છે. ક્વાર્ટઝ ગ્નીસ નીલંબુર, એડાવન્ના અને પંડિકડ પ્રદેશોમાં જોવા મળે છે. ગાર્નેલીફોરસ ક્વાર્ટઝ મંજેરી અને કોન્ડોટ્ટીના વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે. ચાર્નોકાઇટ ખડકો નીલંબુર અને એડાવન્નામાં જોવા મળે છે. પ્લેજીઓક્લેઝ, ફેલ્ડસ્પાર અને પાયરોક્સિન ધરાવતા ડાઇક્સ લાક્ષણિક લેટેરાઇટ રચનામાં મંજેરી ખાતે છે. એરનાડ પ્રદેશમાંથી સારી ગુણવત્તાવાળા આયર્ન ઓરના ભંડાર મળ્યા છે. પોન્નાની અને કદલુન્ડીનગરમના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાંથી ચૂનાના શેલના ભંડાર મળી આવ્યા છે. પોન્નાની અને વેલિયાનકોડના દરિયાકાંઠાના રેતીમાં ભારે ખનિજો, ઇલ્મેનાઇટ અને મોનાઝાઇટનો મોટો જથ્થો છે. પોન્નાની અને પેરિન્થલમન્નાના તાલુકાઓમાંથી કાઓલિનાઇટ મળી આવ્યું છે. થેક્કુમ્મુરી ગામમાંથી બોલ માટીના ભંડાર મળી આવ્યા છે. નીલમ્બુર ઉપ-જિલ્લાના કેટલાક ભાગો વાયનાડના છુપાયેલા સોનાના ક્ષેત્રોમાં શામેલ છે. નીલમ્બુર તાલુક, વાયનાડ અને અટ્ટપ્પડી ખીણના નજીકના પ્રદેશો સાથે કુદરતી સોનાના ક્ષેત્રો માટે જાણીતા છે. નીલમ્બુરમાં ચાલિયાર નદીની ખીણમાં કરવામાં આવેલા સંશોધનમાં ૨.૫ મિલિયન ઘન મીટર પ્લેસરના ભંડાર જોવા મળ્યા છે જેમાં પ્રતિ ઘન મીટર સોનાનો જથ્થો ૧.૧ ગ્રામ છે. [72] જિલ્લાના કેટલાક ભાગો જેમ કે કોટ્ટક્કલ, પરપ્પિલ, ઓરકમ અને મેલમુરીમાંથી બોક્સાઇટ મળી આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |website=industry.kerala.gov.in |title=Minerals of Malappuram |page=35 |access-date=21 April 2020 }}&lt;/ref&gt; કરુવરકુંડુ, જેનો અર્થ લુહારનું સ્થળ થાય છે, તેનું નામ આયર્ન-ઓર કાપવા અને લુહારકામ પરથી પડ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite journal |year=2000 |title=Proceedings of the Indian History Congress |volume=60 |pages=1204 |oclc=1752882 }}&lt;/ref&gt;

=== ઉદ્યોગો ===
[[File:Manjeri Town Calicut Road View.jpg|thumbnail|માંજેરી, મલપ્પુરમ મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારનું એક ઘટક શહેર]]

૧૮૮૭માં સ્થપાયેલ તિરુનાવાયા ખાતે કોડક્કલ ટાઇલ ફેક્ટરી, ભારતની બીજી ટાઇલ ફેક્ટરી હતી. ભારતમાં પ્રથમ ટાઇલ ફેક્ટરી ફેરોકે ખાતે હતી, જે તે સમયે એરનાડ તાલુકાનો ભાગ હતી. ૨૦૧૧માં થયેલી વસ્તી ગણતરી મુજબ, SSI/MMSE હેઠળ ૧૦,૬૨૯ ઔદ્યોગિક એકમો નોંધાયેલા છે, અને તેમાંથી ૩૯૬ એકમો અનુસૂચિત જાતિઓ દ્વારા, ૮૩ અનુસૂચિત જનજાતિઓ દ્વારા અને બાકીના એકમો સામાન્ય શ્રેણી દ્વારા પ્રમોટ કરવામાં આવે છે. સ્વ-રોજગાર કાર્યક્રમ હેઠળ વાર્ષિક આશરે ૧,૦૦૦ લોકોને સહાય આપવામાં આવે છે. તેન્હીપાલમ નજીક કક્કનચેરીમાં KINFRA ફૂડ-પ્રોસેસિંગ અને IT ઔદ્યોગિક વસાહતો, નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો માટે મલપ્પુરમ ખાતે&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://kinfra.org/departments/kinfra-techno-industrial-park-malappuram | website=kinfra.org | title=KINFRA Techno Industrial Park, Malappuram | access-date=27 November 2019}}&lt;/ref&gt; INKEL SME પાર્ક અને મંજેરીમાં પયનાદ ખાતે રબર પ્લાન્ટ અને ઔદ્યોગિક વસાહત છે. મલપ્પુરમ ખાતે ૧૬૮ એકરમાં ફેલાયેલા INKEL ગ્રીન્સમાં એક ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર, 'SME પાર્ક' અને એક શૈક્ષણિક ક્ષેત્ર, 'ઍડ્યુસીટી' છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Kerala's INKEL to bring an invest of Rs 1000 crore|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/infrastructure/keralas-inkel-to-bring-an-invest-of-rs-1000-crore/articleshow/47541323.cms|date=4 June 2015|access-date=6 October 2020|work=The Economic Times}}&lt;/ref&gt;

માલકોસ્પિન (મલપ્પુરમ સ્પિનિંગ મિલ્સ લિમિટેડ) રાજ્ય સરકાર હેઠળના જિલ્લામાં સૌથી જૂના ઔદ્યોગિક સ્થાપનોમાંનું એક છે. લાકડા સંબંધિત ઉદ્યોગો કોટ્ટક્કલ, એડાવન્ના, વાણીયામ્બલમ, કરુલાઈ, નિલંબુર અને મમ્પાદમાં સામાન્ય છે. છેલ્લા દાયકાઓ સુધી લાકડાની મિલ, ફર્નિચર ઉત્પાદકો અને લાકડાનો વેપાર જિલ્લામાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ વ્યવસાયો હતા. તિરુર ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, મોબાઇલ ફોન અને અન્ય ગેજેટ્સ માટેનું એક મુખ્ય પ્રાદેશિક વેપાર કેન્દ્ર છે. કર્મચારી રાજ્ય વીમાની શાખા મલપ્પુરમ ખાતે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt; કુટ્ટીપુરમ ખાતે કેલ્ટ્રોન ઇલેક્ટ્રો સિરામિક્સ (કેલસેરા),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.keltronelcera.com/index.php/home.html|title=KELCERA|access-date=30 January 2021|website=keltronelcera}}&lt;/ref&gt; કુટ્ટીપુરમ ખાતે કેલ્ટ્રોન ટૂલ રૂમ, એદારીકોડ ખાતે એદારીકોડ ટેક્સટાઇલ્સ, એડાપલ ખાતે KSRTC બોડી વર્કશોપ, અઠવનદ ખાતે MALCOTEX (માલાબાર કો-ઓપરેટિવ ટેક્સટાઇલ્સ લિમિટેડ),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.malcotex.co.in/|title=MALCOTEX|access-date=30 January 2021|website=malcotex}}&lt;/ref&gt; અને અઠવનદ ખાતે KELTEX (કેરળ હાઇ-ટેક ટેક્સટાઇલ્સ કોઓપરેટિવ લિમિટેડ),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.keltex.org/|title=KELTEX Athavanad|access-date=30 January 2021|website=keltex}}&lt;/ref&gt; જાહેર ક્ષેત્ર હેઠળના અન્ય મુખ્ય ઔદ્યોગિક કેન્દ્રો છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.msmedithrissur.gov.in/assets/uploads/downloadfile/Malappuram%202017-18.pdf |website=msmedithrissur.gov.in |title=Brief Industrial Profile of Malappuram District 2017–18 |access-date=13 July 2020 }}&lt;/ref&gt; કેરળ સ્ટેટ ડિટર્જન્ટ્સ એન્ડ કેમિકલ્સ લિમિટેડ અને કેરળ સ્ટેટ વુડ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડનું મુખ્ય મથક અનુક્રમે કુટ્ટીપુરમ અને નીલંબુર ખાતે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/company/kerala-state-detergents-and-chemicals-ltd-/U24243KL1976SGC002816|title=Kerala State Detergents and Chemicals Limited|access-date=29 July 2020|website=The Economic Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/company/kerala-state-wood-industries-ltd-/U36101KL1970SGC003411|title=Kerala State Wood Industries Ltd.|access-date=29 July 2020|website=The Economic Times}}&lt;/ref&gt; પોપીસ બેબી કેર, વિશ્વની સૌથી મોટી બેબી કપડા ઉત્પાદક બ્રાન્ડ્સમાંની એક, મુખ્યત્વે મલપ્પુરમ ખાતે સ્થિત છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/pvt-firm-gives-out-free-clothes-to-newborns/articleshow/74998448.cms|title=Popees baby care|date=6 April 2020|access-date=16 August 2020|website=Times of India|last=TNN}}&lt;/ref&gt;

=== કૃષિ ===
[[File:Kcaet.JPG|thumb|થાવનુર ખાતે કેલપ્પાજી કોલેજ ઓફ એગ્રીકલ્ચરલ એન્જિનિયરિંગ એન્ડ ટેકનોલોજી (KCAET) ની સ્થાપના ૧૯૬૩ માં થઈ, જે રાજ્યની એકમાત્ર એગ્રીકલ્ચરલ એન્જિનિયરિંગ સંસ્થા છે.]]
[[File:Agricultural Research Station, Anakkayam - 1.jpg|left|thumb|કૃષિ સંશોધન મથક, અનક્કયમ]]
[[File:Edappal malappuram(district) kerala infia.jpg|thumbnail|એડપ્પલ ખાતે એક મેદાન]]

નાળિયેર, ખજૂર અને ડાંગર મુખ્યત્વે મલપ્પુરમ કિનારે જોવા મળે છે. કાજુ, નાળિયેર અને ટેપીઓકા ઉબડખાબડ મેદાનોમાં જોવા મળે છે. રબર, કાજુ, મરી અને નાળિયેર એ ચાલિયાર નદીના તટપ્રદેશમાં જોવા મળતી મહત્વપૂર્ણ વનસ્પતિ છે. નીલંબુર ખીણમાં વિવિધ પ્રકારની પ્રજાતિઓની ખેતી થાય છે. સાગ મુખ્યત્વે આ પ્રદેશમાં જોવા મળે છે. પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઊંચા પ્રદેશોમાં નાળિયેર, ખજૂરનાં વૃક્ષો, મરી, રબર અને કાજુની ખેતી થાય છે. આ પ્રદેશમાં કાદલુંડી નદીનું પાણી વહે છે. સામાન્ય પાક ઉપરાંત, કેરી, ફણગાવેલા ફળ, કેળા વગેરે જેવી પ્રજાતિઓની પણ ખેતી કરવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; જિલ્લાની સામાન્ય ડુંગરાળ પ્રકૃતિ ટેરેસ ખેતીને ટેકો આપે છે. ત્રિસુર-પોન્નાની કોલે વેટલેન્ડ્સનો એક ભાગ જિલ્લાના પોન્નાની તાલુકામાં આવેલો છે, જે ડાંગરની ખૂબ ઉત્પાદક ખેતી માટે અનુકૂળ છે.

૨૦૧૬-૧૭ ના આંકડા મુજબ, કુલ પાક વિસ્તાર ૨૩૭,૮૬૦ હેક્ટર હતો, જ્યારે ચોખ્ખો પાક વિસ્તાર ૧૭૩,૧૭૮ હેક્ટર હતો. જિલ્લાની પાકની તીવ્રતા ૧૩૭ હેક્ટર છે. ૨૦૧૬-૧૭ માં સૌથી વધુ ઉત્પાદન થયેલ અસંખ્ય પાક ટેપીઓકા (૧૮૫,૮૮૦ મેટ્રિક ટન), ત્યારબાદ કેળા (૫૮,૫૬૪ મેટ્રિક ટન) અને રબર (૪૦,૦૦૦ મેટ્રિક ટન) હતો. ૨૦૧૬-૧૭ માં ૮૭૮ મિલિયન નારિયેળ અને ૧.૯ કરોડ જેકફ્રૂટનું ઉત્પાદન થયું હતું. જોકે, નારિયેળ (૧૦૨,૮૩૬ હેક્ટર), ત્યારબાદ રબર (૪૨,૭૭૦ હેક્ટર) અને સોપારી (૧૮,૩૭૯ હેક્ટર) ની ખેતી માટે જમીનનો ઉપયોગ મહત્તમ હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/index.php/agri-state-mlp |website=ecostat.kerala.gov.in |title=Agriculture in Malappuram |access-date=20 June 2020}}&lt;/ref&gt; અનાક્કયમ ખાતે એક કૃષિ સંશોધન મથક કાર્યરત છે. મુંડેરી ખાતે સીડ ગાર્ડન કોમ્પ્લેક્સ, એશિયાના સૌથી મોટા ખેતરોમાંનું એક હોવાનું કહેવાય છે. રાજ્ય બીજ ફાર્મ ચોકડ, થાવનુર અને અનાક્કયમ ખાતે છે. ચુંગાથરા ખાતે એક જિલ્લા કૃષિ ફાર્મ અને પરપ્પનંગડી ખાતે એક નારિયેળ નર્સરી કાર્યરત છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fibkerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=409&amp;Itemid=156|title=Important farms in Malappuram|access-date=28 August 2020|website=Farm Information Bureau, Kerala}}&lt;/ref&gt; થાવનુર ખાતે KCAET રાજ્યની એકમાત્ર કૃષિ ઇજનેરી સંસ્થા છે.&lt;ref name=kcaet&gt;{{Cite web|url=http://www.kau.in/kcaet-tavanur|title=Kelappaji College of Agricultural Engineering &amp; Technology, Tavanur &amp;#124; Kerala Agricultural University|website=kau.in|access-date=30 June 2020}}&lt;/ref&gt;

== સંસ્કૃતિ ==
[[File:Thunchan Smarakam1.jpg|thumb|કોન્ડોટી ખાતે મહા કવિ મોયિનકુટ્ટી વૈદ્યર સ્મારક]]
[[File:Vaidyar.JPG|left|thumb|થુનચાથ્થુ એઝુથાચનની યાદમાં તિરુર ખાતે થુંચન સ્મારકમ]]

મલયાલમ મૂળાક્ષરો સૌપ્રથમ તિરુરમાં જન્મેલા અને આધુનિક મલયાલમ ભાષાના પિતા તરીકે જાણીતા થુનચથ એઝુથાચન દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; તિરુર મલયાલમ સંશોધન કેન્દ્રનું મુખ્ય મથક છે. મપિલા પટ્ટુના સૌથી પ્રસિદ્ધ કવિ મોઇનકુટ્ટી વૈદ્યરનો જન્મ કોન્ડોટ્ટીમાં થયો હતો. તેઓ મપિલા ગીતોના મહાકવિઓ પૈકીના એક તરીકે ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;


થુનચથ એઝુથાચન અને મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર ઉપરાંત અચ્યુત પિશારડી, આલમકોડ લીલાક્રિષ્નન, એડસ્સેરી ગોવિંદન નાયર, કે. પી. રામાનુન્ની, કુટ્ટીક્રિષ્ના મરાર, કુટ્ટીપ્પુરમ કેશવન નાયર, મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, એન. દામોદરન, નંદનાર, પૂંથાનમ નંબુદિરી, પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર, ઉરૂબ, વી. સી. બાલક્રિષ્ન પાનિકર, વલ્લથોલ ગોપાલ મેનન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન જેવા મલયાલમ ભાષાના પ્રખ્યાત લેખકો આ જિલ્લાના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એમ. ગોવિંદન, એમ. ટી. વાસુદેવન નાયર અને અક્કીથમ અચ્યુતન નંબુદિરી એ પોન્નાની ખાતે સ્થિત 'પોન્નાની કલારી' સાથે જોડાયેલા લેખકો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત નલપટ નારાયણ મેનન, બાલમણિ અમ્મા, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને કમલા સુરેય્યા પણ તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકાના વતની હતા.

જિલ્લાનો પુલામન્થોલે વિસ્તાર ઐતિહાસિક રીતે પુલામન્થોલે મુસ પરિવાર સાથે જોડાયેલો છે, જે કેરળમાં આયુર્વેદની પરંપરાગત પદ્ધતિ સાથે સંકળાયેલા અષ્ટવૈદ્ય વંશમાંથી આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/districts/malappuram/ |title=District of Malappuram |website=Kerala Tourism}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ રાજ્યમાં માપ્પિલા પાટ્ટુ સાહિત્યનું મુખ્ય કેન્દ્ર પણ હતું.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર અને પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર ઉપરાંત કુલાંગરા વીટ્ટિલ મોઇદુ મુસલિયાર (જેઓ ચક્કીરી શુજાયી તરીકે જાણીતા છે), ચક્કીરી મોઇદીનકુટ્ટી, મનક્કારાકથ કુન્હીકોયા, નલ્લાલમ બીરાન, કે. કે. મુહમ્મદ અબ્દુલ કરીમ, બાલક્રિષ્નન વલ્લીક્કુન્નૂ, પુંનાયુરકુલમ બાપુ, વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી વગેરે જેવા અનેક માપ્પિલા પાટ્ટુ કવિઓએ મલપ્પુરમને પોતાની કર્મભૂમિ તરીકે પસંદ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Tirur, Kerala.jpg|left|thumbnail|તિરુર નજીકનો ગ્રામ્ય વિસ્તાર]]

કેરળની શાસ્ત્રીય કલા સ્વરૂપ કથકલી અને આયુર્વેદમાં પણ જિલ્લાએ પોતાનું નોંધપાત્ર પ્રદાન આપ્યું છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; કોટ્ટક્કલ ખાતે વૈદ્યરત્નમ પી. એસ. વારિયર દ્વારા સ્થાપિત 'કોટ્ટક્કલ નાટ્ય સંગમ'માંથી આવતા કોટ્ટક્કલ ચંદ્રશેખરન, કોટ્ટક્કલ શિવરામન અને કોટ્ટક્કલ મધુ પ્રખ્યાત કથકલી કલાકારો છે. વર્તમાન તિરુરંગાડી, તિરુર અને પોન્નાની તાલુકાના કેટલાક ભાગો પર શાસન ધરાવતા વેટ્ટથુનાડના શાસકો કળા અને શિક્ષણના જાણીતા સંરક્ષકો હતા. વેટ્ટથુનાડના એક રાજાએ (શાસનકાળ: ૧૬૩૦-૧૬૪૦) કથકલી નૃત્ય શૈલીમાં નવા પ્રયોગો અને સુધારા કર્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે, જે &quot;વેટ્ટથુ પરંપરા&quot; તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા.&lt;ref&gt;Menon, A Sreedhara. ''A Survey of Kerala History.''  Kottayam: DC Books, 2007. Print&lt;/ref&gt; થુનચથ એઝુથાચન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન પણ વેટ્ટથુનાડના જ વતની હતા. વલ્લથોલ નારાયણ મેનનને ચેરુથુરુથી ખાતે 'કેરળ કલામંડલમ'ની સ્થાપના કરીને આધુનિક સમયમાં કથકલીનો પુનરુદ્ધાર કરનાર પણ ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

કથકલીના મુખ્ય પ્રશિક્ષક વાઝેનકાડા કંચુ નાયર અને સૌથી લોકપ્રિય કથકલી ગાયકો પૈકીના સંકરન એમ્બ્રાન્થિરી અને તિરુર નમ્બિસન પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આધુનિક કેરળમાં 'મોહિનીઅટ્ટમ' નૃત્યના પુનરુદ્ધારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવનાર કલામંડલમ કલ્યાણીકુટ્ટી અમ્મા જિલ્લાના તિરુનાવાયાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના [[મૃણાલિની સારાભાઈ]] તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકામાંથી આવતા હતા. કોટ્ટક્કલ ખાતે આવેલી આર્ય વૈદ્ય શાળા એ વિશ્વના સૌથી મોટા આયુર્વેદિક ઔષધીય નેટવર્કોમાંનું એક છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પ્રથમ જાણીતા કેરળના ઇતિહાસકાર ઝૈનુદ્દીન મખ્દૂમ દ્વિતીય પણ આ જ જિલ્લાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Kottakkal Bypass.jpg|thumbnail|કોટ્ટક્કલ, પ્રખ્યાત આર્ય વૈદ્ય શાળાનું કેન્દ્ર]]

કેરળ વર્મા વલિયા કોયી થમ્પુરાન ('કેરળ કાલિદાસન'), રાજા રાજા વર્મા ('કેરળ પાણિની') અને પ્રખ્યાત ચિત્રકાર [[રાજા રવિ વર્મા]] પરપ્પનાડ રાજપરિવારની વિવિધ શાખાઓમાંથી આવે છે, જેઓ પાછળથી પરપ્પનંગાડીથી હરિપાદ, ચંગનાસ્સેરી, માવેલીક્કારા અને કિલીમાનુર સ્થળાંતરિત થયા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Visakham thirunal.|date=2012|publisher=Duc|isbn=978-613-9-12064-2|location=[Place of publication not identified]|oclc=940373421}}&lt;/ref&gt; કેટલાક વિદ્વાનોના મતે, વેલુ થમ્પી દળવાના પૂર્વજો પણ પરપ્પનંગાડી નજીક આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના વતની હતા. &quot;ધ હિન્દુ&quot; દૈનિકના મુખ્ય સંપાદક (૧૮૯૮ થી ૧૯૦૫) અને &quot;ધ ઇન્ડિયન પેટ્રિઅટ&quot; ના સ્થાપક મુખ્ય સંપાદક દીવાન બહાદુર સી. કરુણાકર મેનન (૧૮૬૩–૧૯૨૨) પણ પરપ્પનંગાડીના જ હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/somemadrasleader00allauoft|title=Some Madras Leaders|date=1922|publisher=Allahabad Printed at Standard Press}}&lt;/ref&gt;

ઓ. ચંદુ મેનન જ્યારે પરપ્પનંગાડી મુનસિફ કોર્ટમાં જજ તરીકે ફરજ બજાવતા હતા, ત્યારે તેમણે તેમની નવલકથાઓ 'ઇન્દુલેખા' અને 'શારદા' લખી હતી. 'ઇન્દુલેખા' એ મલયાલમ ભાષામાં લખાયેલી પ્રથમ મુખ્ય નવલકથા પણ છે. 'માતૃભૂમિ' દૈનિકના સ્થાપક કે. માધવન નાયર મલપ્પુરમના વતની છે. પોન્નાની વિસ્તાર એ 'કેરળ ગાંધી' તરીકે જાણીતા કે. કેલપ્પન, એ. વી. કુટ્ટીમાલુ અમ્મા, મોહમ્મદ અબ્દુર રહેમાન અને અન્ય કેટલાક સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓની કાર્યભૂમિ હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પોન્નાની તાલુકાના અન્ય સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓમાં લક્ષ્મી સહગલ, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને અમ્મુ સ્વામીનાથનનો સમાવેશ થાય છે. મહાત્મા ગાંધી, જવાહરલાલ નેહરુ અને લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીના અસ્થિઓ કેરળમાં ભરતપુઝા નદીના કિનારે આવેલા તિરુનાવાયા ખાતે વિસર્જિત કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;askh&quot;&gt;{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=A Survey of Kerala History |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=9788126415786 |edition=2007 |url=https://dcbookstore.com/books/a-survey-of-kerala-history |access-date=26 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મહાત્મા ગાંધીની આત્મકથાનો મલયાલમમાં અનુવાદ કરનાર કે. માધવનાર પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.

પ્રાચીન કાળથી જ વિદેશી દેશો સાથે પોન્નાનીના વ્યાપારી સંબંધોએ સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનનો માર્ગ મોકળો કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ માર્ગે જ પારસી-અરબી કળા સ્વરૂપો અને ઉત્તર ભારતીય સંસ્કૃતિ પોન્નાની સુધી પહોંચી હતી. ભાષા પર પણ તેની સ્પષ્ટ અસર જોવા મળી હતી, જેના પરિણામે અરબી-મલયાલમ જેવી મિશ્ર ભાષાનો જન્મ થયો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ મિશ્ર ભાષામાં અનેક કવિતાઓ પણ લખવામાં આવી છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનના ભાગરૂપે અહીં આવેલા હિન્દુસ્તાની સંગીતના કવ્વાલી અને ગઝલ આજે પણ પોન્નાનીમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય છે અને સમૃદ્ધ થઈ રહ્યા છે. ઈ. કે. અબૂબકર, માઈન અને ખલીલ ભાઈ (ખલીલ રહમાન) પોન્નાનીના કેટલાક પ્રખ્યાત કવ્વાલી ગાયકો છે.

[[File:Nila Nadhi.jpg|left|thumbnail|થિરુનાવયા, મધ્યયુગીન મામંકમ ઉત્સવની બેઠક]]

અથવાનાડ એ આઝવંચેરી થમ્પ્રાક્કલ નું મુખ્ય મથક હતું, જેમને કેરળના નંબુદિરી બ્રાહ્મણોના સર્વોચ્ચ ધાર્મિક વડા માનવામાં આવતા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પલક્કડના રાજાઓનું મૂળ મુખ્ય મથક પણ અથવાનાડ ખાતે જ હતું.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; તિરુર, પેરિન્થલમન્ના અને પોન્નાની તાલુકાઓમાં અનેક ખાનદાન અને પ્રભાવશાળી 'નંબુદિરી મના' (પરંપરાગત બ્રાહ્મણ ગૃહો) આવેલા છે. મધ્યયુગીન 'મામંકમ ઉત્સવ' નું મુખ્ય મથક તિરુનાવાયા પણ આ જ જિલ્લામાં આવેલું છે. કોચિન સામ્રાજ્યનું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'પેરુમ્બડપ્પુ' અને કાલિકટના ઝામોરિન નું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'નેડિયિરુપ્પુ' પણ આ જિલ્લામાં જ આવેલા છે.

કુંહાલી મરક્કારને પોન્નાની, તાનુર અને પરપ્પનંગાડીના બંદર શહેરો સાથે ઘનિષ્ઠ સંબંધો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ૧૬મી સદીમાં જ્યારે કોચિન મલબાર કિનારે એક અગ્રણી સત્તા બન્યું, ત્યારે કોચિન સામ્રાજ્યના કેટલાક રાજાઓને સામાન્ય રીતે તાનુર સામ્રાજ્યના રાજપરિવારમાંથી દત્તક લેવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; ત્રાવણકોરની રાણીઓના મોટાભાગના રાજપુરુષો (જીવનસાથીઓ) ની પસંદગી સામાન્ય રીતે પરપ્પનાડ રાજપરિવારમાંથી જ કરવામાં આવતી હતી. કેરળના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી ઈ. એમ. એસ. નંબુદિરીપાદ આ જિલ્લાના પેરિન્થલમન્નાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મધ્યયુગીન વલ્લુવાનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોની બેઠકો એવા અંગડીપુરમ અને મનકાડા, પેરિન્થલમન્નાની બિલકુલ નજીક આવેલા છે.

મધ્યયુગીન સમયગાળા દરમિયાન, આ જિલ્લો વૈદિક તેમજ ઇસ્લામિક અભ્યાસનું મુખ્ય કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એવું માનવામાં આવે છે કે મલિક દીનારે પોન્નાનીના બંદર શહેરની મુલાકાત લીધી હતી.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; પોન્નાની સ્થિત વલિયા જુમા મસ્જિદ મધ્યયુગ દરમિયાન એશિયામાં ઇસ્લામિક અભ્યાસના સૌથી મોટા કેન્દ્રોમાંનું એક હતું. 'કેરળ સ્કૂલ ઓફ એસ્ટ્રોનોમી એન્ડ મેથેમેટિક્સ' (કેરળ ખગોળશાસ્ત્ર અને ગણિત પરંપરા) ના મુખ્ય સભ્યો એવા પરમેશ્વર, નીલકંઠ સોમયાજી, જ્યેષ્ઠદેવ, અચ્યુત પિશારડી અને મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી તિરુર વિસ્તારના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; અરબી મલયાલમ લિપિ, જે 'પોન્નાની લિપિ' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તેનો જન્મ ૧૬મી સદીના ઉત્તરાર્ધ અને ૧૭મી સદીની શરૂઆતમાં થયો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ લિપિનો છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓ/સદીઓ દરમિયાન જિલ્લામાં વ્યાપક પ્રમાણમાં ઉપયોગ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

આ જિલ્લાના પ્રખ્યાત નાટકકારો અને કલાકારોમાં કે. ટી. મોહમ્મદ, નીલાંબુર બાલન, નીલાંબુર આઇશા, આદિલ ઇબ્રાહિમ, અનીશ જી. મેનન, અપર્ણા નાયર, બેબી અનિકા, ધનિશ કાર્તિક, હેમંત મેનન, રશિન રહમાન, રવિ વલ્લથોલ, સંગીતા માધવન નાયર, શ્વેતા મેનન, સૂરજ તેલક્કડ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. મલયાલમ ફિલ્મ ઉદ્યોગના બે જાણીતા અભિનેતાઓ અને પાર્શ્વ ગાયક - પૃથ્વીરાજ સુકુમારન અને ઇન્દ્રજીત સુકુમારનના પિતા સુકુમારન પણ આ જ જિલ્લાના વતની હતા.

કૃષ્ણચંદ્રન, પાર્વતી જયદેવન, શહબાઝ અમાન, સિતારા કૃષ્ણકુમાર, સુદીપ પાલાનાડ અને ઉન્ની મેનન જેવા પ્લેબેક સિંગર્સ (પાર્શ્વ ગાયકો) પણ આ જિલ્લામાંથી આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત જિલ્લાએ અનેક જાણીતા ફિલ્મ ઉત્પાદકો, ગીતકારો, સિનેમેટોગ્રાફર્સ અને દિગ્દર્શકો પણ આપ્યા છે; જેમાં આર્યદન શૌકત, દીપુ પ્રદીપ, હરિ નાયર, ઇકબાલ કુટ્ટીપ્પુરમ, મનકાડા રવિ વર્મા, મુહમ્મદ મુસ્તફા, મુહસિન પરારી, રાજીવ નાયર, સલામ બાપ્પુ, શાનવાસ કે. બાવાકુટ્ટી, શાનવાસ નારાણીપ્પુઝા, ટી. એ. રઝાક, ટી. એ. શાહિદ, વિનય ગોવિંદ અને ઝકરિયા મોહમ્મદનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

જિલ્લાના સૌથી નોંધપાત્ર ચિત્રકારોમાં આર્ટિસ્ટ નંબૂથિરી, કે. સી. એસ. પાનિકર અને ટી. કે. પદ્મિની મુખ્ય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; અન્ય એક ચિત્રકાર અક્કીથમ નારાયણન કુમારનેલ્લુરના વતની હતા. કેરળના સૌથી જાણીતા ઇતિહાસકારોમાંના એક એમ. જી. એસ. નારાયણન પણ અહીંથી જ આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; જિલ્લાના સામાજિક સુધારકોમાં વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી (૧૭૫૭–૧૮૫૨), ચલીલકથ કુન્હહમદ હાજી, ઈ. મોઈદુ મૌલવી અને સૈયદ સનાઉલ્લાહ મક્તિ તંગલ (૧૮૪૭–૧૯૧૨) નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}</text>
      <sha1>euo3fa1norm7h6l1fmalv597vdxu8sh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903519</id>
      <parentid>903518</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T17:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* સ્વાસ્થ્ય સુવિધાઓ */</comment>
      <origin>903519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124596" sha1="fwtm0jzi5n2d1sogybje2vrtognsly0" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = મલપ્પુરમ જિલ્લો
| other_name = 
| settlement_type = જિલ્લો
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
 | photo2a      = Near Cherumb eco village.jpg
 | photo2b      = Kerala Houseboat (191490747).jpeg
 | photo3a      = Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg
 | photo3b      = Nilambur teak forest 3740.JPG
 | photo4a      = Chamravattam bridge kerala.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt;મંજેરી ટાઉન, પોન્નાની ખાતે બિયમ બેકવોટર તળાવ, નિલાંબુર ખાતે કોનોલીનો પ્લોટ, ચમરવટ્ટોમ રેગ્યુલેટર-કમ-બ્રિજ, વલ્લીકુન્નુ ખાતે કાદલુન્ડી નદીનું નદીમુખ, કારુવરકુંડુ
}}
| nickname = 
| image_map = India Kerala Malappuram district.svg
| mapframe = yes
| mapframe-point = none
| map_caption = '''[[કેરળ]]માં સ્થાન'''
| pushpin_map = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|11.03|N|76.05|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = ભારત
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = 
| established_title = જિલ્લાની રચના
| subdivision_type2 = 
| subdivision_name2 = 
| established_date = {{start date and age|df=yes|1969|06|16}}
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = મલપ્પુરમ
| founder = કેરળ સરકાર
| parts_type = રેવેન્યુ વિભાગ
| parts_style = para
| p1 = {{collapsible list|title=તાલુકા (૭)|
* એરનાડ
* કોંડોટ્ટી
* નિલંબુર
* પેરિંથલમન્ના
* પોન્નાની
* તિરુર
* તિરૂરંગાડી|}}
| government_type = જિલ્લા વહીવટ
| governing_body = 
| leader_title = જિલ્લા પ્રભારી મંત્રી
| leader_name = પી.કે.બશીર
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = ડૉ. વિનય ગોયલ (આઈએએસ)
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 3,554
| area_rank = ત્રીજો
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| elevation_max_m = ૨૫૯૪
| elevation_max_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt; મુકુર્થી
| elevation_min_m = 
| elevation_min_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt;
| population_total = ૪,૪૯૪,૯૯૮&lt;ref name=&quot;mlpdemo_2018&quot;&gt;{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=29 October 2020|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127040140/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = ૨૦૧૮
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = ૧૨૬૫
| population_rank = પ્રથમ
| population_demonym = 
| population_urban = ૪૪.૧૮ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| population_metro = ૧૭૨૯૫૨૨&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_title1 = {{nobold|લિંગ ગુણોત્તર (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info1 = ૧૦૯૮ [[female|♀]]/૧૦૦૦[[male|♂]]&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658/download/2280/DH_2011_3205_PART_A_DCHB_MALAPPURAM.pdf |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt;
| leader_name2 = ચૈત્રા ટેરેસા જોન આઈપીએસ
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| demographics1_title2 = {{nobold|સાક્ષરતા (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info2 = ૯૩.૫૭ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = {{nobold|[[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]}}
| registration_plate = '''KL-10''' [[મલપ્પુરમ]], &lt;br/&gt; '''KL-53''' પેરિંથલમન્ના, &lt;br/&gt; '''KL-54''' પોન્નાની, &lt;br/&gt; '''KL-55''' તિરુર,&lt;br/&gt; '''KL-65''' તિરુરંગાડી, &lt;br/&gt; '''KL-71''' નિલંબુર, &lt;br/&gt; '''KL-84''' કોંડોટ્ટી
| website = {{URL|malappuram.nic.in}}
| footnotes = 
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૪૯&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=niti.gov.in|access-date=25 May 2021|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525135510/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}} ·
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(2005)}}
| parts = {{unbulleted list|પેરિન્થલમન્ના|તિરુર|}}
}}

'''મલપ્પુરમ જિલ્લો''' અથવા માલાપુરમ જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://malappuram.nic.in/en/about-district/ |title=About Malappuram {{!}} Welcome to Malappuram {{!}} India |language=en-US |access-date=2026-08-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://malappuramdistrictpanchayath.kerala.gov.in/home/aboutMalappuram.htm |title=Malappuram District Panchayat |website=malappuramdistrictpanchayath.kerala.gov.in |access-date=2026-08-08}}&lt;/ref&gt; જે ૭૦ કિલોમીટર (૪૩ માઇલ) લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવે છે. કેરળનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો આ જિલ્લો રાજ્યની કુલ વસ્તીના લગભગ ૧૩% લોકોનું ઘર છે. ૧૬ જૂન ૧૯૬૯ના રોજ રચાયેલો આ જિલ્લો આશરે ૩,૫૫૪ ચોરસ કિલોમીટર (૧,૩૭૨ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ કેરળનો ત્રીજો સૌથી મોટો જિલ્લો છે. તે એક તરફ [[પશ્ચિમ ઘાટ]] અને બીજી તરફ અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે. આ જિલ્લાને સાત તાલુકાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે: એરનાડ, કોંડોટ્ટી, નિલંબુર, પેરિંથલમન્ના, પોન્નાની, તિરુર અને તિરૂરંગાડી. મલપ્પુરમ જિલ્લાનું મુખ્યાલય [[મલપ્પુરમ]] નગર ખાતે આવેલું છે. 

અહીં મલયાલમ સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકાના પ્રારંભિક ગલ્ફ બૂમ (તેલ સમૃદ્ધિ) દરમિયાન આ જિલ્લામાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોએ ખાસ કરીને ફારસી અખાતના અરબ દેશોમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું. આથી, આ જિલ્લાનું અર્થતંત્ર મોટાપાયે પ્રવાસી મલયાલી સમુદાય દ્વારા મોકલવામાં આવતા નાણાં (રેમિટન્સ) પર નોંધપાત્ર રીતે નિર્ભર છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Radhakrishnan|first=S. Anil|date=14 December 2019|title=Engaging Kerala's non-resident diaspora|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/engaging-the-diaspora/article30307914.ece|access-date=9 September 2020|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઈ-સાક્ષર (e-literate) તેમજ પ્રથમ સાયબર-સાક્ષર જિલ્લો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Log-on-to-Indias-first-e-district/articleshow/818786.cms |website=The Times of India |title=The first E-literate district of India |date=18 August 2004 |access-date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/malappuram-set-to-become-first-cyber-literate-district/article24352909.ece |website=The Hindu |title=Malappuram set to become first cyber literate district |date=6 July 2018 |access-date=3 July 2020 |last1=Naha |first1=Abdul Latheef }}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લામાં ચાર મુખ્ય નદીઓ આવેલી છે: ભારથપ્પુઝા, ચાલિયાર, કડલુંડીપ્પુઝા અને તિરુર પુઝા, જેમાંથી પ્રથમ ત્રણ નદીઓ કેરળની પાંચ સૌથી લાંબી નદીઓમાં પણ સ્થાન ધરાવે છે.

મલપ્પુરમ મહાનગર ક્ષેત્ર એ કોચી, કાલિકટ અને થ્રિસુર શહેરી વિસ્તારો પછી કેરળનું ચોથું સૌથી મોટું શહેરી સમૂહ છે અને ૧.૭ મિલિયન (૧૭ લાખ) ની કુલ વસ્તી સાથે ભારતમાં ૨૫મા ક્રમે આવે છે. ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, જિલ્લાની ૪૪.૨% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં વસે છે.&lt;ref name=&quot;census 2011&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/kerala/Chapter_IV.pdf |website=censusindia.gov.in |title=The Malappuram Urban Agglomeration |access-date=25 June 2020 }}&lt;/ref&gt; 'યુનિવર્સિટી ઓફ કાલિકટ' સહિત રાજ્યની ૪ યુનિવર્સિટીઓ ધરાવતું મલપ્પુરમ કેરળમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે. આ જિલ્લામાં ૨ મહેસૂલી વિભાગ, ૭ તાલુકા, ૧૨ નગરપાલિકા (મ્યુનિસિપાલિટી), ૧૫ બ્લોક, ૯૪ ગ્રામ પંચાયત અને ૧૬ કેરળ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=India – Census of India 2011 – Kerala – Series 33 – Part XII A – District Census Handbook, Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658 |access-date=2023-05-05 |website=censusindia.gov.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2020-01-09 |title=Kerala: Malappuram tops list of world's fastest-growing urban areas |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/malappuram-tops-list-of-worlds-fastest-growing-urban-areas/articleshow/73163346.cms |access-date=2023-05-05 |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Census Bureau of India |date=2011 |title=Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Town (With Ward), 2011. |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42560/download/46186/2011-IndiaStateDistSbDistTwnWrd-0000.xlsx |journal=Census of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Town (With Ward),  Census 2011. ''Census of India 2011'' https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42560/download/46186/2011-IndiaStateDistSbDistTwnWrd-0000.xlsx&lt;/ref&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન, મલપ્પુરમ વિદેશી અને ભારતીય સૈન્ય ટુકડીઓનું મુખ્યાલય બન્યું હતું. પાછળથી તે 'મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ' (M.S.P) નું વડું મથક બન્યું, જે અગાઉ ૧૮૮૫માં રચાયેલા 'મલપ્પુરમ સ્પેશિયલ ફોર્સ' તરીકે ઓળખાતું હતું.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=C.A. |first1=Innes |title=Madras District Gazetteers: Malabar and Anjengo |date=1908 |publisher=Government Press, Madras |page=371 |url=https://books.google.com/books?id=w806vgAACAAJ |access-date=30 September 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;&gt;{{Cite news|title=അമ്പതിന്റെ നിറവില്‍ മലപ്പുറം; മലപ്പുറത്തിന്റെ മാനവിക മഹാപൈതൃകം| trans-title = Malappuram at the turn of the century; Malappuram's great human heritage |url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/alamkode-leelakrishnan-writes-about-malappuram-1.3880292|last=Leelakrishnan|first=Alamkode|date=17 June 2019|access-date=21 February 2021|work=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt; આ બળ રાજ્યમાં સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલીયન છે. વિશ્વનું સૌથી જૂનું સાગનું વાવેતર નિલંબુર ખાતે આવેલી ચાલિયાર ખીણમાં આવેલું છે. રાજ્યની સૌથી જૂની રેલ્વે લાઇન ૧૮૬૧માં તિરૂરથી ચાલિયમ સુધી નાખવામાં આવી હતી, જે તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને વલ્લીકુન્નુમાંથી પસાર થતી હતી.&lt;ref name=&quot;mpm&quot;&gt;{{Cite news|title=ആ ചൂളംവിളി പിന്നെയും പിന്നെയും...|trans-title=That whistle again and again...|url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/kerala-first-railway-line-tirur-to-beypore-1.3880175|date=17 June 2019|access-date=19 December 2020|work=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt; રાજ્યની બીજી રેલ્વે લાઇન પણ તે જ વર્ષે તિરૂરથી તિરુનાવાયા થઈને કુટ્ટીપ્પુરમ સુધી નાખવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;&gt;{{Cite book|title='Kerala Charitram|last=Shreedhara Menon|first=A|publisher=DC Books|year=2007|isbn=9788126415885|location=Kottayam|page=200|url=https://keralabookstore.com/book/keralacharithram/11148/|access-date=22 April 2020}}&lt;/ref&gt; સંસ્થાનવાદી યુગમાં નાખવામાં આવેલી નિલંબુર-શોરાનુર લાઇન ભારતના સૌથી ટૂંકા અને ચિત્રમય (સુંદર) શોર્ટ ગેજ રેલ્વે માર્ગોમાંથી એક છે.

== નામકરણ અને વ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Valamangalam Pulpetta (386717435).jpg|thumbnail|જિલ્લામાં એક લાક્ષણિક ડુંગરાળ ભૂપ્રદેશ (પુલપટ્ટા નજીક)]]
[[File:Chaliyar Edavanna (251932360).jpg|thumbnail|એડવન્ના તરફ ચાલિયાર ટેકરીઓ]]

'મલપ્પુરમ' શબ્દનો મલયાલમ ભાષામાં અર્થ &quot;ટેકરીની ઉપર&quot; (Over the hill) થાય છે, જે આ જિલ્લાના વહીવટી મુખ્યાલય મલપ્પુરમની ભૌગોલિક સ્થિતિ પરથી ઉતરી આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|title=Malappuram, The Hill Top Town|date=30 June 2014|website=nativeplanet.com|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002725/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|title=Cultural counterpoint|date=24 March 2013|website=The Financial Express|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002847/https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; જિલ્લાનો મધ્યભાગ [[પશ્ચિમ ઘાટ]]થી દૂર આવેલી અસંખ્ય નાની-મોટી ટેકરીઓ જેવી કે, અરિમ્બ્રા ટેકરીઓ, અમ્મિનીક્કાડન ટેકરીઓ, ઓરાકમ ટેકરી, ચેરિયમ ટેકરીઓ, પંડાલુર ટેકરીઓ અને ચેક્કુન્નુ ટેકરીઓથી ઘેરાયેલો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|title=Hilly areas of Malappuram|date=7 May 2018|access-date=11 October 2020|website=Native Planet|last=Akash Singh|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017165621/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; નાળિયેરના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા રેતાળ દરિયાકાંઠાના મેદાનો આ સામાન્ય પહાડી ભૂપ્રદેશથી અલગ પડે છે.

== ભૂગોળ ==
[[File:Cherumb eco tourism village, Karuvarakundu India (3).JPG|left|thumb|alt=કરુવારકકુંડુનો પહાડી વિસ્તાર]]
[[File:Puthuponnani (2).JPG|thumb|alt=A beach|પુથુપોન્નાની મુનામ્બમ બીચ]]

ઉત્તર-પશ્ચિમમાં કોઝિકોડ જિલ્લો, ઉત્તર-પૂર્વમાં વાયનાડ જિલ્લો, પૂર્વમાં નીલગિરીની ટેકરીઓ, દક્ષિણ-પૂર્વમાં પાલક્કાડ જિલ્લો, દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં ત્રિશૂર જિલ્લો અને પશ્ચિમમાં અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલા મલપ્પુરમનું કુલ ભૌગોલિક ક્ષેત્રફળ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી છે, જે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ રાજ્યમાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે. આ જિલ્લો રાજ્યના કુલ વિસ્તારનો ૯.૧૫ % હિસ્સો ધરાવે છે. ભૌગોલિક નકશા પર આ જિલ્લો ૭૫°E – ૭૭°E રેખાંશ અને ૧૦°N – ૧૨°N અક્ષાંશ વચ્ચે આવેલો છે.

કેરળના અન્ય ભાગોની જેમ, મલપ્પુરમમાં પણ પશ્ચિમે અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર (નીચાણવાળો પ્રદેશ), મધ્યમાં મધ્યભૂમિ (મિડલેન્ડ) અને પૂર્વમાં પશ્ચિમ ઘાટથી ઘેરાયેલો પહાડી વિસ્તાર (હાઇલેન્ડ) આવેલો છે. કેરળના અન્ય જિલ્લાઓથી વિપરીત, મલપ્પુરમના મધ્યભૂમિ વિસ્તારમાં પણ વ્યાપકપણે પહાડી વિસ્તારો જોવા મળે છે.

નિલંબુર તાલુકા અને ઉટી તાલુકાની સરહદ પર આવેલું ૨,૫૫૪ મીટર ઊંચું 'મુકુરથી' શિખર મલપ્પુરમ જિલ્લાનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે. તે દક્ષિણ ભારતનું પાંચમું સૌથી ઊંચું શિખર છે, તેમજ અનામુડી (૨,૬૯૬ મીટર) અને મીસાપુલીમાલા (૨,૬૫૧ મીટર) પછી કેરળનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. ઇડુક્કી જિલ્લાની બહાર કેરળનું આ સૌથી ઊંચું શિખર પણ છે. મલપ્પુરમ-પાલક્કાડ-નીલગિરી જિલ્લા સરહદ નજીક આવેલું ૨,૩૮૩ મીટર ઊંચું 'અંગિન્ડા' શિખર બીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. મલપ્પુરમના નિલંબુર તાલુકા, વાયનાડ અને કોઝિકોડ જિલ્લાના થામારાસ્સેરી તાલુકા ત્રિ-ભેટા પર આવેલું ૨,૩૩૯ મીટર ઊંચું 'વાવુલ માલા' શિખર જિલ્લાનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે.

=== સરહદી તાલુકાઓ ===
* મલપ્પુરમ જિલ્લો ૫ જિલ્લાના નીચેના ૧૨ તાલુકાઓ સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે:
* વાયનાડ જિલ્લો: વાયથિરી તાલુકો
* કોઝિકોડ જિલ્લો: કોઝિકોડ અને થામારાસ્સેરી તાલુકા
* નીલગિરી જિલ્લો (તમિલનાડુ): પંડાલુર, ગુડાલુર, ઉટી અને કુંડાહ તાલુકા
* પલક્કડ જિલ્લો: પટ્ટાંબી, ઓટ્ટપાલમ અને મન્નરક્કાડ તાલુકા
* ત્રિશૂર જિલ્લો: ચાવક્કાડ અને કન્નમકુલમ તાલુકા

=== ભૂપ્રદેશ ===
ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, માટી, આબોહવા અને કુદરતી વનસ્પતિના આધારે, જિલ્લાને ૫ પેટા-સૂક્ષ્મ પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.:
* મલપ્પુરમ દરિયાકાંઠો
* ઉંચા-નીચા ખાડાટેકરાવાળા મેદાનો
* ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર
* નિલંબુરના જંગલવાળા પહાડો
* પેરિન્થલમન્નાના ઉંચા-નીચા ઉચ્ચપ્રદેશો

[[File:Chaliyar - Areekode Bridge.jpg|left|thumb|અરીકોડ ખાતે ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર]]
[[File:Map of Malappuram District (April 2021).svg|thumb|મલપ્પુરમ જિલ્લાનો નકશો]]

મલપ્પુરમ દરિયાકિનારો ઉત્તરમાં વલ્લીક્કુન્નૂથી લઈને દક્ષિણમાં પેરુમ્બડપ્પુ સુધીના મલપ્પુરમના સમગ્ર તટીય વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં કોઝિકોડ દરિયાકિનારા, પૂર્વમાં મલપ્પુરમના ઉબડખાબડ મેદાની વિસ્તાર, દક્ષિણમાં થ્રિસુર દરિયાકિનારા અને પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગર સાથે જોડાયેલી છે. આ પ્રદેશમાંથી ચાલીયાર, કડાલુંડી, ભરતપુઝા, તિરુરપુઝા જેવી મુખ્ય નદીઓ, નહેરો અને પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) વહે છે. આ તટીય વિસ્તાર નારિયેળના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે. તટીય મેદાન પશ્ચિમ તરફ ખૂબ જ ધીમો ઢાળ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;&gt;{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title=Physical divisions of Malappuram |pages=21–22 |access-date=18 April 2020}}&lt;/ref&gt; પોન્નાની, એડપ્પલ, તિરુર, વલંચેરી, કુટ્ટીપ્પુરમ, તાનુર, તિરુરંગાડી અને પરપ્પનંગાડી સહિતના મુખ્ય શહેરો આ પ્રદેશમાં આવેલા છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ તિરુર તાલુકાના કલ્પકંચેરી ગામમાં (૧૦૪ મીટર) આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

મલપ્પુરમનો ઉબડખાબડ મેદાની પ્રદેશ, જે દરિયાકિનારાને સમાંતર આવેલો છે, તે તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં નાડાપુરમ-માવૂરના ઉબડખાબડ મેદાનો, પૂર્વમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન અને પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો, દક્ષિણમાં પટ્ટાંબી ઉબડખાબડ મેદાન અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ દરિયાકિનારા સાથે સીમાઓ બનાવે છે. કન્નમંગલમ ખાતે આવેલી નેનમિની ટેકરી (૪૭૮ મીટર) આ પ્રદેશનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે અને ઉત્તર ભાગમાં આવેલું વાઝાયૂર (૯૫ મીટર) સૌથી નીચું સ્થળ છે. અહીં કેટલીક ટેકરીઓ અને ઢોળાવો જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

[[File:Chekkunnu.jpg|thumb|એડાવાના ખાતે ચેકુન્નુ ટેકરીઓ]]

ચાલિયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલંબુર જંગલી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઊંચાણવાળા પ્રદેશો અને પૂર્વમાં મલપ્પુરમ ઊંચાણવાળા મેદાનો દ્વારા બનાવે છે. તે ચાલિયારના મધ્ય ભાગમાં આવે છે અને અલગ ટેકરીઓના સ્વરૂપમાં ઉતાર-ચઢાવ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

ચાલીયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ મેદાન સાથે બનાવે છે. તે ચાલીયાર નદીના મધ્ય પ્રવાહ વિસ્તાર હેઠળ આવે છે અને અહીં છૂટાછવાયા ટેકરાઓ સ્વરૂપે ઉંચા-નીચા ઢોળાવો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, જેને સંસ્થાનવાદી (બ્રિટિશ) રેકોર્ડ્સમાં નીલાંબુર ખીણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે તેની સીમા ઉત્તરમાં કોઝિકોડ અને વાયનાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, પૂર્વમાં તમિલનાડુ, દક્ષિણમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ અને પશ્ચિમમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન સાથે બનાવે છે. તે પશ્ચિમ ઘાટનો એક ભાગ છે. અહીં સમુદ્ર સપાટીથી ૧૦૦૦ મીટરથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતા અનેક શિખરો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; આ પ્રદેશની સૌથી વધુ ઊંચાઈ મુકુરુથી (૨૫૯૪ મીટર) ખાતે છે, જે કેરળ અને તમિલનાડુની સરહદ પર કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યની પૂર્વમાં આવેલી છે. સૌથી નીચું સ્થળ મામ્પાડ (૧૧૫ મીટર) ખાતે આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; નીલાંબુરનો આ ટેકરીઓ વાળો જંગલ વિસ્તાર નીલગિરી બાયોસ્ફિયર રિઝર્વનો એક ભાગ છે.

પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો ઉત્તરમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન, પૂર્વમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પાલક્કાડ ઘાટ અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ ઉબડખાબડ મેદાન સાથે સરહદ ધરાવે છે. અહીં ઘણી નાની છૂટીછવાયી ટેકરીઓ આવેલી છે, જેમાં કોડીકુથીમાલા પણ એક છે. કડાલુંડી નદી આ પ્રદેશમાંથી વહે છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ મક્કારાપરમ્બા ખાતે ૬૧૦ મીટર છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

=== દરિયા કિનારો ===
[[File:Light house in Ponnani.jpg|thumb|પોન્નાનીનું દીવાદાંડી]]

કેરળના જિલ્લાઓમાં દરિયાકિનારાની લંબાઈની દ્રષ્ટિએ મલપ્પુરમ ૭૦ કિમી (રાજ્યના કુલ દરિયાકિનારાના ૧૧.૮૭%) ના દરિયાકિનારા સાથે પાંચમું સ્થાન ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Coastline_2346.aspx |website=kerenvis.nic.in |title=The coastal area of Malappuram |access-date=30 November 2019 }}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમનો તટીય પટ્ટો ત્રણ નગરપાલિકા શહેરો—તાનુર, પોન્નાની અને પરપ્પનંગાડી, તેમજ આઠ ગ્રામ પંચાયતો—વલ્લીક્કુન્નૂ, તેનાલુર, નિરામરુથુર, વેટ્ટમ, મંગલમ, પુરાથુર, વેલિયાંકૌડ અને પેરુમ્બડપ્પુમાં ફેલાયેલો છે. જિલ્લાના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા પોન્નાની, તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને પદિંજરેક્કરા બીચ એ મુખ્ય મત્સ્યઉદ્યોગ કેન્દ્રો છે. જિલ્લાનો સમુદ્ર કિનારો સમુદ્રી સંપત્તિથી સમૃદ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;

અગાઉ આરબ વેપારીઓનું મનપસંદ સ્થળ હોવા ઉપરાંત, પોન્નાની ઘણા મુસ્લિમ અધ્યાત્મિક નેતાઓ માટે પણ આકર્ષક સ્થળ હતું, જેમણે અહીં ઈસ્લામના પ્રચારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ બંદર શહેર &quot;મલબારનું નાનું મક્કા&quot; તેમજ &quot;સોનાના સિક્કાઓનું શહેર&quot; તરીકે પણ ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;pkd&quot;&gt;{{cite book | author=M. K. Devassy | year=1965 | title=1961 Census Handbook- Palghat District
 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands | url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5667/1/51592_1961_PAL.pdf | access-date=11 March 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/the-mecca-of-malabar-ponnani-004132.html |website=nativeplanet.com |title=Ponnani, the Mecca of Malabar |date=24 October 2017 |access-date=19 April 2020}}&lt;/ref&gt; ફેબ્રુઆરી/એપ્રિલ મહિના દરમિયાન અહીં હજારો પ્રવાસી પક્ષીઓ આવે છે.

પોન્નાની પાસે બિય્યામ કાયલ આવેલું છે, જે જળરમતની સુવિધા ધરાવતો એક શાંત, હરિયાળીથી ઘેરાયેલો જળમાર્ગ છે. કનોલી કેનાલ પુથુપોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રને મળે છે. તટીય શહેર તાનુર પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં વેટ્ટથુનાડ સામ્રાજ્યની રાજધાની હતું, અને તે કેરળદેશપુરમ મંદિર માટે જાણીતું છે. પરપ્પનંગાડી પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં પરપ્પનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોનું મુખ્ય મથક હતું.

=== નદીઓ ===
[[File:View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg|thumbnail|ત્રિપરાંગોડ ખાતે ભરતપુઝા]]
[[File:Kadalundi river, Malappuram.jpg|thumb|મલપ્પુરમ ખાતે કડાલુંડી નદી]]

જિલ્લામાંથી વહેતી મુખ્ય નદીઓમાં ચાલીયાર, કડાલુંડી નદી, ભરતપુઝા અને તિરુર નદીનો સમાવેશ થાય છે. ચાલીયાર નદીની કુલ લંબાઈ લગભગ ૧૬૮ કિમી અને જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૨,૮૧૮ ચોરસ કિમી (૧,૦૮૮ ચોરસ માઈલ) છે. તે જિલ્લાના નીલાંબુર, મામ્પાડ, એડવન્ના, અરીકોડ અને વાઝક્કાડમાંથી પસાર થાય છે અને ત્યારબાદ કોઝિકોડ-મલપ્પુરમ જિલ્લાની સરહદ પર થઈને ચાલીયમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. નીલાંબુર તાલુકાની ખીણમાં ચાલીયાર નદીની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ચાલીયારની સૌથી મોટી સહાયક નદી કરીમપુઝા, ભરતપુઝાની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક થુથાપુઝા, અને કડાલુંડી નદીની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક ઓલીપુઝા પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કડાલુંડી નદી મેલાત્તુર, કીઝત્તુર, પાંડિક્કાડ, મંજેરી, મલપ્પુરમ, પાનાક્કાડ, પરપ્પુર, વેંગરા, તિરુરંગાડી, પરપ્પનંગાડી, વલ્લીક્કુન્નૂમાંથી પસાર થાય છે અને જિલ્લાની વાયવ્ય (ઉત્તર-પશ્ચિમ) સરહદ પર આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના કડાલુંડી નગરમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે.

તે ઓલીપ્પુઝા નદી અને વેલીયાર નદીના સંગમથી બને છે. કડાલુંડી નદી સાયલન્ટ વેલીની પશ્ચિમ સરહદે આવેલા [[પશ્ચિમ ઘાટ]]માંથી નીકળે છે અને આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કીઝત્તુર ખાતે ઓલીપ્પુઝા અને વેલીયાર એકબીજામાં ભળીને કડાલુંડી નદીનું નિર્માણ કરે છે. કડાલુંડી નદી એરનાડ અને વલ્લુવાનાડ વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે. આ નદી ૧૩૦ કિમીની લંબાઈ ધરાવે છે, જેનું જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૧,૧૧૪ ચોરસ કિમી (૪૩૦ ચોરસ માઈલ) છે અને તેનો કુલ જળ પ્રવાહ (રન-ઓફ) ૨,૧૮૯ મિલિયન ક્યુબિક ફીટ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ભરતપુઝા નદીની કુલ લંબાઈ ૨૦૯ કિમી છે. મલપ્પુરમ-પલક્કડ જિલ્લા સરહદ પર તે તેની સહાયક નદી થુથાપુઝા તરીકે થુથા, એલમકુલમ, પુલામન્થોલેમાંથી વહે છે અને પલ્લીપ્પુરમ ખાતે મુખ્ય નદીને મળે છે. ત્યારબાદ કેટલાક પાડોશી જિલ્લાઓમાંથી વહીને થિરુવેગપ્પુરાથી ફરીથી આ જિલ્લામાં પ્રવેશ કરે છે અને કુટ્ટીપ્પુરમ પહોંચે છે. ભરતપુઝા પોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. તિરુનાવાયા, કુટ્ટીપ્પુરમ, ત્રીપ્રંગોડ, ઇરિમબિલિયમ, થવાનુર અને પોન્નાની એ ભરતપુઝાના કિનારે આવેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ શહેરો છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

તિરુર નદી ૪૮ કિમી લાંબી છે. તે પોન્નાની નજીક પદિંજરેકારા ખાતે ભરતપુઝા સાથે ભળી જાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; આ મોટી નદીઓ ઉપરાંત, જિલ્લામાં 'પુરાપ્પરમ્બા નદી' નામની એક નાની નદી પણ છે, જે માત્ર ૮ કિમી લાંબી છે. તે કનોલી કેનાલ દ્વારા મુખ્ય નદીઓ સાથે જોડાયેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers in Malappuram district |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=23 November 2019 |website=malappuram.nic.in |archive-date=10 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210004256/https://malappuram.nic.in/about-district/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ઉપર વર્ણવેલી મુખ્ય નદીઓની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ તથા ઝરણાં પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે.

{{Panorama
|image   = Kadalundi Kadavu Bridge.jpg
|height  = 175
|alt     = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય
|caption = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય, જ્યાં તે અરબી સમુદ્રમાં ભળી જાય છે.
}}

અહીં ચાર મુખત્રિકોણ પ્રદેશો (નદીમુખ) આવેલા છે—પુરાથુર ખાતે પદિંજરેકારા અઝીમુખમ, જ્યાં ભરતપુઝા અને તિરુર નદીઓ એકબીજામાં ભળીને અરબી સમુદ્રને મળે છે; પુથુપોન્નાની ભૂશિર, જ્યાં કનોલી કેનાલ સમુદ્રમાં વહે છે; તાનુર ખાતે પુરાપુઝા અઝીમુખમ; અને જિલ્લાની વાયવ્ય સરહદે વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે આવેલું કડાલુંડી નગરમ અઝીમુખમ.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; બિય્યામ, વેલિયાંકૌડ, માનુર અને કોડિન્હી જેવા પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તટીય તાલુકાઓમાં આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન પોન્નાનીથી તિરુર રેલવે સ્ટેશન સુધી માલસામાનના પરિવહન માટે પોન્નાની કેનાલનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. કોડક્કલ ખાતે આવેલી બેસલ મિશનના કર્મચારીઓ દ્વારા પોન્નાની કેનાલ વિશે આ પ્રમાણે વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે:&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ineszupanov.com/ |title=Website of Ines Zupanov |access-date=13 September 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427041408/http://www.ineszupanov.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== આબોહવા ===
[[File:Monsoon Clouds - Manjeri and Pandalloor hill.jpg|left|thumbnail|પંડાલુર ટેકરીઓ પર ચોમાસાના વાદળો]]
[[File:Ottumpuram Beach.JPG|thumbnail|ઓટ્ટુમ્પુરમ બીચ, તાનુર.]]

જિલ્લાનું તાપમાન સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન લગભગ સ્થિર રહે છે. અહીં ઉષ્ણકટિબંધીય (ટ્રોપિકલ) આબોહવા છે. ટૂંકી શુષ્ક ઋતુ સાથે વર્ષના મોટાભાગના મહિનાઓમાં અહીં નોંધપાત્ર વરસાદ પડે છે. કોપન અને ગીગર (Köppen and Geiger) વર્ગીકરણ અનુસાર, આ આબોહવાને 'Am' તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. મલપ્પુરમમાં સરેરાશ વાર્ષિક તાપમાન ૨૭.૩ °C છે. એક વર્ષમાં, સરેરાશ વરસાદ ૨,૯૫૨ મિલીમીટર (૧૧૬.૨ ઇંચ) થાય છે. ઉનાળો સામાન્ય રીતે માર્ચથી મે સુધી રહે છે; ચોમાસું જૂનમાં શરૂ થાય છે અને સપ્ટેમ્બરમાં સમાપ્ત થાય છે. મલપ્પુરમમાં નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) અને ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) એમ બંને ચોમાસાનો વરસાદ થાય છે. શિયાળાની ઋતુ ડિસેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી સુધી હોય છે.&lt;ref name=&quot;MSN&quot;&gt;{{Cite web| url = http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx| title = MSN Weather| access-date = 29 November 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Climate chart&quot;&gt;&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;width:75%;&quot;&gt;

{{Weather box
| location              = મલ્લપુરમ
| width                 = 90% &lt;!-- Width parameter for wikitable, default width=90%. Leave blank for wikitable with no width defined. Set width=auto to fit the table in the next available space automatically. --&gt;
| metric first          = yes
| single line           = yes
| Jan high C            = 32.0
| Feb high C            = 32.9
| Mar high C            = 34.0
| Apr high C            = 33.8
| May high C            = 32.7
| Jun high C            = 29.3
| Jul high C            = 28.1
| Aug high C            = 28.7
| Sep high C            = 29.7
| Oct high C            = 30.3
| Nov high C            = 31.1
| Dec high C            = 31.4
| year high C           = 34.0
| Jan low C             = 21.8
| Feb low C             = 22.8
| Mar low C             = 24.4
| Apr low C             = 25.4
| May low C             = 25.1
| Jun low C             = 23.5
| Jul low C             = 22.8
| Aug low C             = 23.3
| Sep low C             = 23.3
| Oct low C             = 23.4
| Nov low C             = 23.1
| Dec low C             = 21.9
| year low C            = 21.8
| Jan precipitation mm  = 1
| Feb precipitation mm  = 9
| Mar precipitation mm  = 16
| Apr precipitation mm  = 101
| May precipitation mm  = 253
| Jun precipitation mm  = 666
| Jul precipitation mm  = 830
| Aug precipitation mm  = 398
| Sep precipitation mm  = 233
| Oct precipitation mm  = 281
| Nov precipitation mm  = 140
| Dec precipitation mm  = 24
| year precipitation mm = 2952
| source                =&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://en.climate-data.org/asia/india/kerala/malappuram-34234/ |website = en.climate-data.org |title = Climate of Malappuram |access-date = 30 November 2019}}&lt;/ref&gt;
| date                  = November 2019
}}
&lt;/div&gt;

== વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ ==
{{multiple image|align=left|direction = vertical|caption_align=left
| image1 = Nilambur Teak Garden.jpg |caption1= સાગનું સંગ્રહાલય (ટિક મ્યુઝિયમ)| image2 = Green Vallikkunnu.jpg|caption2= વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લીલા મેન્ગ્રોવ| image3 = Beeyam Kayal River near Athani.jpg |caption3 = પોન્નાની કોલે વેટલેન્ડ્સ, એડપ્પલ
}}

જિલ્લામાં વિવિધ પ્રકારની વન્યજીવ સૃષ્ટિ આવેલી છે અને પશ્ચિમ તરફ વહેતી અનેક નાની ટેકરીઓ, જંગલો, નદીઓ અને ઝરણાં, પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તેમજ ડાંગર, સોપારી, કાજુ, મરી, આદુ, કઠોળ, નારિયેળ, કેળાં, સાબુદાણા/કસાવો (ટેપિયોકા), ચા અને રબરના વાવેતરો આવેલા છે. નીલાંબુર ખાતે વિશ્વનો સૌથી જૂનો સાગનો વાવેતર વિસ્તાર 'કોનોલીઝ પ્લોટ' આવેલો છે. નીલાંબુર તેના સાગ મ્યુઝિયમ માટે પણ જાણીતું છે. નીલાંબુર સાગના વાવેતરો નજીક વાંસના વૃક્ષો વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. સાગ મ્યુઝિયમ સાથે એક જૈવ સંસાધન કુદરતી પાર્ક જોડાયેલો છે. મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીના જૂના વહીવટી રેકોર્ડમાં નોંધાયેલ છે કે તત્કાલીન મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીમાં સરકારની માલિકીનું સૌથી નોંધપાત્ર વાવેતર નીલાંબુર ખાતે ૧૮૪૪માં રોપવામાં આવેલું સાગનું વાવેતર હતું.&lt;ref name=&quot;Mbsp&quot;&gt;{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881–1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=9 June 2021 }}&lt;/ref&gt;

જિલ્લાના કુલ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી ક્ષેત્રફળમાંથી ૧,૦૩૪ ચોરસ કિમી (૩૯૯ ચોરસ માઈલ) (૨૯%) વિસ્તાર જંગલ ક્ષેત્ર ધરાવે છે. તે વધુ ગીચ કે ઓછું ગીચ હોઈ શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |website=industry.kerala.gov.in |title=Forest area of Malappuram }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) ભાગમાં ૭૫૮.૮૭ ચોરસ કિમી (૨૯૩.૦૦ ચોરસ માઈલ) નો વિશાળ જંગલ વિસ્તાર આવેલો છે. આમાંથી ૩૨૫.૩૩ ચોરસ કિમી (૧૨૫.૬૧ ચોરસ માઈલ) અનામત (આરક્ષિત) જંગલો છે અને બાકીનો નિહિત જંગલ (વેસ્ટેડ ફોરેસ્ટ) નો વિસ્તાર છે. આમાંથી ૮૦% પાનખર જંગલો છે જ્યારે બાકીના સદાબહાર જંગલો છે. આ જંગલ વિસ્તાર મુખ્યત્વે નીલાંબુર ઉપજિલ્લા (તાલુકા) માં કેન્દ્રિત છે, જે વાયનાડના પહાડી જિલ્લા, પશ્ચિમ ઘાટ અને તમિલનાડુના પહાડી વિસ્તારો (નીલગિરી) સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે.

નીલાંબુર જંગલ વિસ્તારમાં સાગ, સીસમ (રોઝવુડ) અને મહાગોની જેવા વૃક્ષો જોવા મળે છે. જંગલમાં વાંસની ટેકરીઓ વ્યાપક પ્રમાણમાં આવેલી છે. જિલ્લામાં આવેલું કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્ય રાજ્યનું સૌથી મોટું વન્યજીવ અભયારણ્ય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/karimpuzha-sanctuary-comes-into-being/article31984618.ece |website=The Hindu |title=The Karimpuzha Wildlife Sanctuary |access-date=5 July 2020 |date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://touristinindia.com/new-amarambalam-wildlife-sanctuary/ |website=touristinindia.com |title=The largest wildlife sanctuary of Kerala |date=19 February 2018 |access-date=5 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ન્યૂ અમરમ્બલમ આરક્ષિત જંગલ, જે કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યનો જ એક ભાગ છે, તે વિવિધ પ્રકારની પ્રાણીસૃષ્ટિ ધરાવે છે. જંગલોમાં હાથી, હરણ, વાઘ, વાંદરા, રીંછ, ભૂંડ, સસલા, પક્ષીઓ અને સરીસૃપો સહિતના વિવિધ પ્રાણીઓ જોવા મળે છે. અહીંથી મધ, ઔષધીય વનસ્પતિઓ અને મસાલા જેવી જંગલ પેદાશો પણ એકત્રિત કરવામાં આવે છે. નીલાંબુર ખીણમાં નેડુમકાયમ વર્ષા જંગલ પણ આવેલું છે.

આ જંગલોનું રક્ષણ બે વિભાગો દ્વારા કરવામાં આવે છે - નીલાંબુર ઉત્તર અને નીલાંબુર દક્ષિણ. કેરળ ફોરેસ્ટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (KFRI) નું એક ઉપકેન્દ્ર પણ નીલાંબુર ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના તટીય અને આંતરદેશિય (ઈનલેન્ડ) વિસ્તારોમાં જોવા મળતી માછલીઓની મુખ્ય જાતોમાં ઝીંગા (Prawn), ઓઇલ સરડીન, સિલ્વર બેલી, શાર્ક, કેટફિશ, મેકરેલ (બંગડા), સ્કેટ, ચેમ્બા, સોલ ફિશ, સીર ફિશ (સુરમાઈ) અને રિબનફિશનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુર સાગ એ પોતાની ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) મેળવનારી દેશની પ્રથમ જંગલ પેદાશ છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=First for forest produce, GI tag for Nilambur teak|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/first-for-forest-produce-gi-tag-for-nilambur-teak/articleshow/62320961.cms|last=T Ramavarman|date=1 January 2018|access-date=30 October 2020|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; તિરુરમાં મળી આવતા પાનનો એક પ્રકાર તિરુર વેટ્ટિલા પણ ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tirur-vettila-obtains-gi-tag/article29214761.ece |website=The Hindu |title=Tirur Vettila gets GI tag |date=21 August 2019 |access-date=19 April 2020 |last1=Muringatheri |first1=Mini }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના તટીય વિસ્તારમાં આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લગભગ ૫૦ એકરમાં ફેલાયેલું મેન્ગ્રોવનું જંગલ આવેલું છે. અન્ય તટીય વિસ્તારોમાં પણ મેન્ગ્રોવ વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.

કડાલુંડી પક્ષી અભયારણ્ય આ જિલ્લાની વલ્લીક્કુન્નૂ ગ્રામ પંચાયતમાં આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Flora and fauna of Malappuram |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=24 November 2019 |website=malappuram.nic.in }}&lt;/ref&gt; કડાલુંડી-વલ્લીક્કુન્નૂ કમ્યુનિટી રિઝર્વ એ કેરળનું પ્રથમ કમ્યુનિટી રિઝર્વ છે, જેને હવે ઇકો-ટૂરિઝમ કેન્દ્ર તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.&lt;ref name=&quot;Vallikkunnu&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=onmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ૨૦૧૦માં પુરાથુર ખાતે આવેલા પદિંજરેકારા મુખત્રિકોણ પ્રદેશ (એસ્ટ્યુઅરી - નદીમુખ) માં પક્ષી અભયારણ્ય બનાવવાની દરખાસ્ત મૂકવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sudhi |first1=K. S. |title=Birds get 12 more havens in State |url=https://www.thehindu.com/news/national/Birds-get-12-more-havens-in-State/article16567247.ece/ |access-date=7 April 2021 |work=The Hindu |date=15 March 2010}}&lt;/ref&gt; તિરુનાવાયા તેના કમળના ખેતરો માટે જાણીતું છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Lotus fields of Tirunavaya|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/03/lotus-farming-muslim-kerala-hindu.html|last=Anupama Mili|date=4 September 2018|access-date=26 July 2020|work=Malayala Manorama}}&lt;/ref&gt;

== વહીવટ ==
=== મહેસૂલી વહીવટ ===
જિલ્લા વહીવટીતંત્રનું મુખ્ય મથક (કલેક્ટર કચેરી) મલપ્પુરમના અપહિલ ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના સમગ્ર વહીવટના વડા 'જિલ્લા કલેક્ટર' છે. તેઓ સામાન્ય બાબતો, જમીન સંપાદન, મહેસૂલી વસૂલાત (રેવેન્યુ રિકવરી), જમીન સુધારણા અને ચૂંટણીઓ જેવી મુખ્ય ક્ષેત્રીય જવાબદારીઓ સંભાળતા પાંચ ડેપ્યુટી કલેક્ટરો દ્વારા સહાય કરવામાં આવે છે. ડેપ્યુટી કલેક્ટર (સામાન્ય) ની વહીવટી શ્રેણી ધરાવતા એડિશનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટ (ADM) તમામ પ્રકારની વહીવટી પ્રવૃત્તિઓમાં જિલ્લા કલેક્ટરને મદદ પૂરી પાડે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malappuram.nic.in/collectrate/|title=Collectorate Malappuram|access-date=3 October 2020|website=Official website of Malappuram district|archive-date=25 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025100613/https://malappuram.nic.in/collectrate/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

મલપ્પુરમ મહેસૂલી જિલ્લાને બે મુખ્ય વહીવટી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે—તિરુર અને પેરિન્થલમન્ના. વહીવટી સરળતા માટે આ સમગ્ર જિલ્લાને ૧૩૮ મહેસૂલી ગામોમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે, જે મળીને ૭ તાલુકાઓ (ઉપજિલ્લાઓ) ની રચના કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://malappuram.nic.in/tehsil/ |website = malappuram.nic.in |title = Talukas in Malappuram district|access-date = 23 November 2019  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;admn_mpm&quot;&gt;{{cite web | title= Administrative divisions of Malappuram district | url= https://malappuram.nic.in/administrative-setup/ | access-date= 23 November 2019 | website= malappuram.nic.in}}&lt;/ref&gt;

==== મહેસૂલ વિભાગો ====
જિલ્લામાં બે મહેસૂલ વિભાગો છે: પેરિન્થલમન્ના અને તિરુર. પોન્નાની, તિરુર, તિરુરંગદી અને કોન્ડોટ્ટી ઉપજિલ્લાઓ તિરુર મહેસૂલ વિભાગમાં સમાવવામાં આવ્યા છે જ્યારે બાકીના નીલમ્બુર, એરાનાડ અને પેરિન્થલમન્ના ભેગા થઈને પેરિન્થલમન્ના મહેસૂલ વિભાગ બનાવે છે. મહેસૂલ વિભાગીય કાર્યાલયનું નેતૃત્વ મહેસૂલ વિભાગીય અધિકારી / સબ કલેક્ટર (RDO) દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે મહેસૂલ વિભાગના સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ પણ હોય છે. મહેસૂલ વિભાગીય કાર્યાલયો અનુક્રમે તિરુર અને પેરિન્થલમન્ના ખાતે છે.

==== તાલુકા ====
તાલુકો (પેટા-જિલ્લો) એ જિલ્લાની અંદર એક વહીવટી વિભાગ છે. મલપ્પુરમ જિલ્લામાં ૭ તાલુકા છે, અને દરેક તાલુકનું નેતૃત્વ તહસીલદાર દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે જમીન મહેસૂલ વહીવટ અને કાર્યકારી મેજિસ્ટ્રેટ કાર્યો માટે જવાબદાર છે. નીલમ્બુર કેરળનો સૌથી મોટો પેટાજિલ્લો (તાલુકો) છે. પોન્નાની, તિરુર અને તિરુરંગદી પેટાજિલ્લા દરિયાકાંઠાના પ્રદેશમાં આવેલા છે. પેરિન્થલમન્ના, એરનાડ અને કોન્ડોટ્ટી મધ્યપ્રદેશમાં આવેલા છે જ્યારે નીલમ્બુર પેટાજિલ્લો ઉચ્ચ શ્રેણી પર આવેલો છે. જિલ્લા-સ્તરીય વહીવટનું સંકલન કરવા માટે મલપ્પુરમ ખાતે સિવિલ સ્ટેશન ઉપરાંત, તાલુકા-સ્તરીય વહીવટી પ્રવૃત્તિઓનું સંકલન કરવા માટે મંજેરી, નીલમ્બુર, પેરિન્થલમન્ના, તિરુરંગદી, તનુર, તિરુર, કુટ્ટીપુરમ અને પોન્નાની ખાતે મિનિ-સિવિલ સ્ટેશનો છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://malappuram.nic.in/en/tehsil/#:~:text=For%20administrative%20purpose%20the%20district,office%20is%20headed%20by%20Tahsildar | title=Tehsils / Taluks &amp;#124; Welcome to Malappuram &amp;#124; India }}&lt;/ref&gt;

[[File:Subdistricts of Malappuram (August 2020).svg|thumb|left|મલપ્પુરમમાં તાલુકા]]

{| align=&quot;left&quot; class=&quot;toccolours&quot; cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-right: .5em; margin-top: .4em; font-size: 90%&quot;
|-
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot; valign=&quot;top&quot;
!પેટાજિલ્લો&lt;br/&gt;(''તાલુકા'')
!વિસ્તાર&lt;br/&gt;(in km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
!કુલ વસ્તી&lt;br/&gt;(૨૦૧૧)
!ગામડાં
!શહેરીકરણ&lt;br/&gt;(૨૦૧૧)
|-
| પોન્નાઈ || 200 || 379,798 || 11 || 57.36%
|-
| તિરુર || 448 || 928,672 || 30 || 48.73%
|-
| તિરુરંગડી || 290* || 631,906 || 17 || 90.40%
|-
| કોન્ડોટ્ટી || 258* || 410,577 || 12 || 43.10%
|-
| ઍરનાડ || 491* || 581,512 || 23 || 37.93%
|-
| પેરિન્થલમન્ના || 506 || 606,396 || 24 || 21.73%
|-
| નિલામ્બુર || 1,343 || 574,059 || 21 || 8.08%
|-
| style=&quot;font-size: 80%&quot; colspan=5 bgcolor=&quot;#cceeff&quot; align=&quot;center&quot;| Sources: 2011 Census of India,&lt;ref name=&quot;demomalapuram&quot;&gt;{{cite web |url= http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_B_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title= Taluk-wise demography of Malappuram |access-date=19 April 2020 |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |pages= 161–193 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = Villages_Malappuram&gt;{{cite web |title=Villages in Malappuram |url = https://malappuram.nic.in/village-panchayats/ |website = malappuram.nic.in |access-date=25 November 2019 }}&lt;/ref&gt;
|}

==== મહેસૂલ ગામો ====
મહેસૂલ ગામો એ તાલુકાઓનો પેટાવિભાગ છે, અને જિલ્લાના મહેસૂલ વહીવટની સૌથી નીચી સંસ્થા છે. દરેક તાલુકામાં તેના અધિકારક્ષેત્રમાં અનેક ગામો હોય છે. મલપ્પુરમ જિલ્લામાં ૧૩૮ મહેસૂલ ગામો છે. જમીન મહેસૂલ બાબતો માટે મહેસૂલ ગામોને વધુ ડિસોમમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યા છે.
{{clear}}

=== જિલ્લા આયોજન સમિતિ ===
મલપ્પુરમની જિલ્લા આયોજન સમિતિમાં નગરપાલિકાઓના બે સભ્યો, જિલ્લા પંચાયતના ૧૦ સભ્યો અને એક પંચાયત દ્વારા નિયુક્ત સભ્ય ઉપરાંત એક અધ્યક્ષ અને એક સચિવનો સમાવેશ થાય છે. અધ્યક્ષ પદ જિલ્લા પંચાયતના પદાધિકારી અને સચિવ પદ જિલ્લા કલેક્ટર માટે અનામત છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sec.kerala.gov.in/index.php/Content/index/lsgd|title=District Planning Committee, Malappuram|access-date=7 November 2020|website=SEC Kerala}}&lt;/ref&gt;

=== ન્યાયતંત્ર ===
[[File:Perinthalmanna Munsif Court.png|thumbnail|પેરિન્થલમન્ના ખાતે એક કોર્ટ સંકુલ.]]

જિલ્લાનું ન્યાયિક મુખ્યાલય મંજેરી ખાતે છે. મંજેરી ન્યાયિક જિલ્લા હેઠળ ૨૪ અદાલતો કાર્યરત છે જેમાં મંજેરી, મલપ્પુરમ, તિરુર, પેરિન્થલમન્ના, પરપ્પનંગડી, પોન્નાની અને નીલામ્બુરનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;district_police&quot;&gt;{{cite web |url=https://districts.ecourts.gov.in/malappuram |website=districts.ecourts.gov.in |title=Judicial administration of Malappuram |access-date=17 June 2020 }}&lt;/ref&gt; ૧૬ જૂન, ૧૯૬૯ ના રોજ મલપ્પુરમ જિલ્લાની સ્થાપના પછી, ૨૫ મે, ૧૯૭૦ ના રોજ કોઝિકોડમાં એક જિલ્લા અદાલતે કામગીરી શરૂ કરી. ત્યારબાદ, ૧ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૭૪ ના રોજ, કોર્ટને મંજેરી કોર્ટ સંકુલમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવી.

જિલ્લામાં ત્રણ વધારાની જિલ્લા અને સત્ર અદાલતો, બે કૌટુંબિક અદાલતો (એક મલપ્પુરમ અને બીજી તિરુરમાં), તેમજ બે મોટર અકસ્માત દાવા ટ્રિબ્યુનલ (એક મંજેરીમાં અને બીજી તિરુરમાં) છે. વધુમાં, બે સબ કોર્ટ છે - એક મંજેરીમાં અને બીજી તિરુરમાં. જિલ્લામાં બે મુનસિફ મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટ પણ છે, જેમાં એક પોન્નાનીમાં અને બીજી પેરિન્થલમન્નામાં છે. છેલ્લે, મલપ્પુરમ જિલ્લામાં નવ ન્યાયિક પ્રથમ વર્ગ મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટ કાર્યરત છે.

=== પોલીસ ===
મલપ્પુરમ જિલ્લા પોલીસ (કેરળ પોલીસનો એક પોલીસ જિલ્લો) કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા તથા જિલ્લામાં તપાસ કામગીરી માટે જવાબદાર છે. જિલ્લા પોલીસ કચેરી મલપ્પુરમ ખાતે આવેલી છે, જેના વડા પોલીસ સુપ્રિન્ટેન્ડેન્ટ (SP) નો રેન્ક ધરાવતા જિલ્લા પોલીસ ચીફ (DPC) હોય છે.
મલપ્પુરમ જિલ્લામાં કુલ ૬ પોલીસ સબ-ડિવિઝન અને ૩૬ પોલીસ સ્ટેશનો આવેલા છે. આ સબ-ડિવિઝનોના મુખ્ય મથકો મલપ્પુરમ, કોંડોત્ટી, પેરિન્થલમન્ના, તિરુર, તાનુર અને નીલાંબુર ખાતે આવેલા છે. દરેક પોલીસ સબ-ડિવિઝનનું નેતૃત્વ ડેપ્યુટી સુપ્રિન્ટેન્ડેન્ટ ઓફ પોલીસ (DySP) કરે છે અને દરેક પોલીસ સ્ટેશનની દેખરેખ ઇન્સ્પેક્ટર ઓફ પોલીસનો રેન્ક ધરાવતા સ્ટેશન હાઉસ ઓફિસર (SHO) દ્વારા કરવામાં આવે છે.

મલપ્પુરમ પોલીસ જિલ્લો, પાલક્કાડ, ત્રિસૂર સિટી અને ત્રિસૂર ગ્રામીણ પોલીસ જિલ્લાઓની સાથે ત્રિસૂર રેન્જ પોલીસ ના ક્ષેત્રાધિકાર હેઠળ આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://keralapolice.gov.in/page/ranges|title=Thrissur Range Police districts|access-date=2 November 2020|website=Kerala Police}}&lt;/ref&gt;

જિલ્લા પોલીસ કચેરી, ડિસ્ટ્રિક્ટ સ્પેશિયલ બ્રાંચ, ડિસ્ટ્રિક્ટ ક્રાઇમ રેકોર્ડ્સ બ્યુરો, ડિસ્ટ્રિક્ટ 'સી' બ્રાંચ, નાર્કોટિક સેલ, ડિસ્ટ્રિક્ટ પોલીસ કંટ્રોલ રૂમ, સાયબર સેલ, વુમન સેલ અને ટેલિકોમ્યુનિકેશન યુનિટ મલપ્પુરમ ખાતે આવેલા છે. કોસ્ટલ (તટીય) પોલીસ સ્ટેશન પોન્નાની ખાતે જ્યારે ડિસ્ટ્રિક્ટ આર્મ્ડ રિઝર્વ કેમ્પ પદિન્હત્તુમ્મુરી ખાતે આવેલો છે. મલપ્પુરમ પોલીસના ટ્રાફિક એન્ફોર્સમેન્ટ યુનિટ્સ મલપ્પુરમ, મંજેરી, કોંડોત્ટી, પેરિન્થલમન્ના અને તિરુર ખાતે કાર્યરત છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://malappuram.keralapolice.gov.in/wings/general-executive/district-police-office |website=malappuram.keralapolice.gov.in |title=Malappuram police |access-date=17 June 2020 |archive-date=28 September 2020 }}&lt;/ref&gt;

કેરળ પોલીસ હેઠળની એક સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલિયન મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ (રચના: ૧૮૮૪) નું મુખ્ય મથક મલપ્પુરમ ખાતે આવેલું છે. તે રાજ્યની સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલિયન પણ છે.&lt;ref name=&quot;district_police&quot; /&gt; તે ભીડ નિયંત્રણ, આંતરિક સુરક્ષા, રમખાણ નિયંત્રણ અને વીઆઈપી (VIP) સુરક્ષામાં સિવિલ પોલીસને સહાય પૂરી પાડે છે. આ ઉપરાંત જરૂર પડ્યે તેને રાજ્ય બહાર પણ તૈનાત કરવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Malabar Special Police (MSP), Armed Police Battalions of Kerala |url=https://keralapolice.gov.in/page/malabar-special-police |access-date=2026-01-02 |website=keralapolice.gov.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

== અર્થતંત્ર ==
મલપ્પુરમનું અર્થતંત્ર નોંધપાત્ર રીતે પ્રવાસીઓ (ગલ્ફ દેશોમાં કામ કરતા લોકો) પર આધારિત છે. સમગ્ર કેરળ રાજ્યમાં સૌથી વધુ પ્રવાસીઓ મલપ્પુરમ જિલ્લાના છે. કેરળ સરકાર દ્વારા પ્રકાશિત ૨૦૧૬ના આર્થિક સમીક્ષા અહેવાલ મુજબ, જિલ્લાના દર ૧૦૦માંથી ૫૪ કુટુંબો પ્રવાસી કુટુંબો છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://spb.kerala.gov.in/EconomicReview2016/web/chapter06_03.php |website=spb.kerala.gov.in |title=Malappuram ranks first in the number of emigrants from Kerala |access-date=3 December 2019 }}&lt;/ref&gt; તેમનામાંથી મોટા ભાગના લોકો મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) ના દેશોમાં કામ કરે છે અને તેઓ જિલ્લાના અર્થતંત્રમાં મુખ્ય યોગદાનકર્તા છે. 'કેરળ ગ્રામીણ બેંક' (KGB) નું મુખ્ય મથક પણ મલપ્પુરમ ખાતે આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.newindianexpress.com/business/2013/jul/15/kgb-to-expand-operations-in-all-panchayats-496821.html |website=The New Indian Express |title=KGB to expand operations in all Panchayats |date=15 July 2013 |access-date=25 June 2020 }}&lt;/ref&gt;

[[File:KGB logo.png|250px|thumb|કેરળ ગ્રામીણ બેંક એ કેરળનું સૌથી મોટું પ્રાદેશિક ગ્રામીણ બેંકિંગ નેટવર્ક છે.]]

=== આર્થિક ખનિજો ===
જિલ્લાના મધ્ય ભાગમાં લેટેરાઇટ પથ્થર વ્યાપકપણે જોવા મળે છે. અંગાદિપુરમ લેટેરાઇટને રાષ્ટ્રીય ભૂ-વારસા સ્મારક તરીકે માન્યતા મળી છે.&lt;ref name=gsi3&gt;http://naturalheritage.intach.org/wp-content/uploads/2016/09/Geoheritage-Monograph.pdf&lt;/ref&gt;આર્ચીયન ગ્નીસ એ જિલ્લાની સૌથી વધુ જોવા મળતી ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય રચના છે. પોરુરમાં જોવા મળતું ક્વાર્ટઝ મેગ્નેટાઇટ, જિલ્લામાં જોવા મળતા ખનિજોમાંનું એક છે જે આર્થિક મહત્વ ધરાવે છે. ક્વાર્ટઝ ગ્નીસ નીલંબુર, એડાવન્ના અને પંડિકડ પ્રદેશોમાં જોવા મળે છે. ગાર્નેલીફોરસ ક્વાર્ટઝ મંજેરી અને કોન્ડોટ્ટીના વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે. ચાર્નોકાઇટ ખડકો નીલંબુર અને એડાવન્નામાં જોવા મળે છે. પ્લેજીઓક્લેઝ, ફેલ્ડસ્પાર અને પાયરોક્સિન ધરાવતા ડાઇક્સ લાક્ષણિક લેટેરાઇટ રચનામાં મંજેરી ખાતે છે. એરનાડ પ્રદેશમાંથી સારી ગુણવત્તાવાળા આયર્ન ઓરના ભંડાર મળ્યા છે. પોન્નાની અને કદલુન્ડીનગરમના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાંથી ચૂનાના શેલના ભંડાર મળી આવ્યા છે. પોન્નાની અને વેલિયાનકોડના દરિયાકાંઠાના રેતીમાં ભારે ખનિજો, ઇલ્મેનાઇટ અને મોનાઝાઇટનો મોટો જથ્થો છે. પોન્નાની અને પેરિન્થલમન્નાના તાલુકાઓમાંથી કાઓલિનાઇટ મળી આવ્યું છે. થેક્કુમ્મુરી ગામમાંથી બોલ માટીના ભંડાર મળી આવ્યા છે. નીલમ્બુર ઉપ-જિલ્લાના કેટલાક ભાગો વાયનાડના છુપાયેલા સોનાના ક્ષેત્રોમાં શામેલ છે. નીલમ્બુર તાલુક, વાયનાડ અને અટ્ટપ્પડી ખીણના નજીકના પ્રદેશો સાથે કુદરતી સોનાના ક્ષેત્રો માટે જાણીતા છે. નીલમ્બુરમાં ચાલિયાર નદીની ખીણમાં કરવામાં આવેલા સંશોધનમાં ૨.૫ મિલિયન ઘન મીટર પ્લેસરના ભંડાર જોવા મળ્યા છે જેમાં પ્રતિ ઘન મીટર સોનાનો જથ્થો ૧.૧ ગ્રામ છે. [72] જિલ્લાના કેટલાક ભાગો જેમ કે કોટ્ટક્કલ, પરપ્પિલ, ઓરકમ અને મેલમુરીમાંથી બોક્સાઇટ મળી આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |website=industry.kerala.gov.in |title=Minerals of Malappuram |page=35 |access-date=21 April 2020 }}&lt;/ref&gt; કરુવરકુંડુ, જેનો અર્થ લુહારનું સ્થળ થાય છે, તેનું નામ આયર્ન-ઓર કાપવા અને લુહારકામ પરથી પડ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite journal |year=2000 |title=Proceedings of the Indian History Congress |volume=60 |pages=1204 |oclc=1752882 }}&lt;/ref&gt;

=== ઉદ્યોગો ===
[[File:Manjeri Town Calicut Road View.jpg|thumbnail|માંજેરી, મલપ્પુરમ મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારનું એક ઘટક શહેર]]

૧૮૮૭માં સ્થપાયેલ તિરુનાવાયા ખાતે કોડક્કલ ટાઇલ ફેક્ટરી, ભારતની બીજી ટાઇલ ફેક્ટરી હતી. ભારતમાં પ્રથમ ટાઇલ ફેક્ટરી ફેરોકે ખાતે હતી, જે તે સમયે એરનાડ તાલુકાનો ભાગ હતી. ૨૦૧૧માં થયેલી વસ્તી ગણતરી મુજબ, SSI/MMSE હેઠળ ૧૦,૬૨૯ ઔદ્યોગિક એકમો નોંધાયેલા છે, અને તેમાંથી ૩૯૬ એકમો અનુસૂચિત જાતિઓ દ્વારા, ૮૩ અનુસૂચિત જનજાતિઓ દ્વારા અને બાકીના એકમો સામાન્ય શ્રેણી દ્વારા પ્રમોટ કરવામાં આવે છે. સ્વ-રોજગાર કાર્યક્રમ હેઠળ વાર્ષિક આશરે ૧,૦૦૦ લોકોને સહાય આપવામાં આવે છે. તેન્હીપાલમ નજીક કક્કનચેરીમાં KINFRA ફૂડ-પ્રોસેસિંગ અને IT ઔદ્યોગિક વસાહતો, નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો માટે મલપ્પુરમ ખાતે&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://kinfra.org/departments/kinfra-techno-industrial-park-malappuram | website=kinfra.org | title=KINFRA Techno Industrial Park, Malappuram | access-date=27 November 2019}}&lt;/ref&gt; INKEL SME પાર્ક અને મંજેરીમાં પયનાદ ખાતે રબર પ્લાન્ટ અને ઔદ્યોગિક વસાહત છે. મલપ્પુરમ ખાતે ૧૬૮ એકરમાં ફેલાયેલા INKEL ગ્રીન્સમાં એક ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર, 'SME પાર્ક' અને એક શૈક્ષણિક ક્ષેત્ર, 'ઍડ્યુસીટી' છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Kerala's INKEL to bring an invest of Rs 1000 crore|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/infrastructure/keralas-inkel-to-bring-an-invest-of-rs-1000-crore/articleshow/47541323.cms|date=4 June 2015|access-date=6 October 2020|work=The Economic Times}}&lt;/ref&gt;

માલકોસ્પિન (મલપ્પુરમ સ્પિનિંગ મિલ્સ લિમિટેડ) રાજ્ય સરકાર હેઠળના જિલ્લામાં સૌથી જૂના ઔદ્યોગિક સ્થાપનોમાંનું એક છે. લાકડા સંબંધિત ઉદ્યોગો કોટ્ટક્કલ, એડાવન્ના, વાણીયામ્બલમ, કરુલાઈ, નિલંબુર અને મમ્પાદમાં સામાન્ય છે. છેલ્લા દાયકાઓ સુધી લાકડાની મિલ, ફર્નિચર ઉત્પાદકો અને લાકડાનો વેપાર જિલ્લામાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ વ્યવસાયો હતા. તિરુર ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, મોબાઇલ ફોન અને અન્ય ગેજેટ્સ માટેનું એક મુખ્ય પ્રાદેશિક વેપાર કેન્દ્ર છે. કર્મચારી રાજ્ય વીમાની શાખા મલપ્પુરમ ખાતે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt; કુટ્ટીપુરમ ખાતે કેલ્ટ્રોન ઇલેક્ટ્રો સિરામિક્સ (કેલસેરા),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.keltronelcera.com/index.php/home.html|title=KELCERA|access-date=30 January 2021|website=keltronelcera}}&lt;/ref&gt; કુટ્ટીપુરમ ખાતે કેલ્ટ્રોન ટૂલ રૂમ, એદારીકોડ ખાતે એદારીકોડ ટેક્સટાઇલ્સ, એડાપલ ખાતે KSRTC બોડી વર્કશોપ, અઠવનદ ખાતે MALCOTEX (માલાબાર કો-ઓપરેટિવ ટેક્સટાઇલ્સ લિમિટેડ),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.malcotex.co.in/|title=MALCOTEX|access-date=30 January 2021|website=malcotex}}&lt;/ref&gt; અને અઠવનદ ખાતે KELTEX (કેરળ હાઇ-ટેક ટેક્સટાઇલ્સ કોઓપરેટિવ લિમિટેડ),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.keltex.org/|title=KELTEX Athavanad|access-date=30 January 2021|website=keltex}}&lt;/ref&gt; જાહેર ક્ષેત્ર હેઠળના અન્ય મુખ્ય ઔદ્યોગિક કેન્દ્રો છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.msmedithrissur.gov.in/assets/uploads/downloadfile/Malappuram%202017-18.pdf |website=msmedithrissur.gov.in |title=Brief Industrial Profile of Malappuram District 2017–18 |access-date=13 July 2020 }}&lt;/ref&gt; કેરળ સ્ટેટ ડિટર્જન્ટ્સ એન્ડ કેમિકલ્સ લિમિટેડ અને કેરળ સ્ટેટ વુડ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડનું મુખ્ય મથક અનુક્રમે કુટ્ટીપુરમ અને નીલંબુર ખાતે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/company/kerala-state-detergents-and-chemicals-ltd-/U24243KL1976SGC002816|title=Kerala State Detergents and Chemicals Limited|access-date=29 July 2020|website=The Economic Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/company/kerala-state-wood-industries-ltd-/U36101KL1970SGC003411|title=Kerala State Wood Industries Ltd.|access-date=29 July 2020|website=The Economic Times}}&lt;/ref&gt; પોપીસ બેબી કેર, વિશ્વની સૌથી મોટી બેબી કપડા ઉત્પાદક બ્રાન્ડ્સમાંની એક, મુખ્યત્વે મલપ્પુરમ ખાતે સ્થિત છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/pvt-firm-gives-out-free-clothes-to-newborns/articleshow/74998448.cms|title=Popees baby care|date=6 April 2020|access-date=16 August 2020|website=Times of India|last=TNN}}&lt;/ref&gt;

=== કૃષિ ===
[[File:Kcaet.JPG|thumb|થાવનુર ખાતે કેલપ્પાજી કોલેજ ઓફ એગ્રીકલ્ચરલ એન્જિનિયરિંગ એન્ડ ટેકનોલોજી (KCAET) ની સ્થાપના ૧૯૬૩ માં થઈ, જે રાજ્યની એકમાત્ર એગ્રીકલ્ચરલ એન્જિનિયરિંગ સંસ્થા છે.]]
[[File:Agricultural Research Station, Anakkayam - 1.jpg|left|thumb|કૃષિ સંશોધન મથક, અનક્કયમ]]
[[File:Edappal malappuram(district) kerala infia.jpg|thumbnail|એડપ્પલ ખાતે એક મેદાન]]

નાળિયેર, ખજૂર અને ડાંગર મુખ્યત્વે મલપ્પુરમ કિનારે જોવા મળે છે. કાજુ, નાળિયેર અને ટેપીઓકા ઉબડખાબડ મેદાનોમાં જોવા મળે છે. રબર, કાજુ, મરી અને નાળિયેર એ ચાલિયાર નદીના તટપ્રદેશમાં જોવા મળતી મહત્વપૂર્ણ વનસ્પતિ છે. નીલંબુર ખીણમાં વિવિધ પ્રકારની પ્રજાતિઓની ખેતી થાય છે. સાગ મુખ્યત્વે આ પ્રદેશમાં જોવા મળે છે. પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઊંચા પ્રદેશોમાં નાળિયેર, ખજૂરનાં વૃક્ષો, મરી, રબર અને કાજુની ખેતી થાય છે. આ પ્રદેશમાં કાદલુંડી નદીનું પાણી વહે છે. સામાન્ય પાક ઉપરાંત, કેરી, ફણગાવેલા ફળ, કેળા વગેરે જેવી પ્રજાતિઓની પણ ખેતી કરવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; જિલ્લાની સામાન્ય ડુંગરાળ પ્રકૃતિ ટેરેસ ખેતીને ટેકો આપે છે. ત્રિસુર-પોન્નાની કોલે વેટલેન્ડ્સનો એક ભાગ જિલ્લાના પોન્નાની તાલુકામાં આવેલો છે, જે ડાંગરની ખૂબ ઉત્પાદક ખેતી માટે અનુકૂળ છે.

૨૦૧૬-૧૭ ના આંકડા મુજબ, કુલ પાક વિસ્તાર ૨૩૭,૮૬૦ હેક્ટર હતો, જ્યારે ચોખ્ખો પાક વિસ્તાર ૧૭૩,૧૭૮ હેક્ટર હતો. જિલ્લાની પાકની તીવ્રતા ૧૩૭ હેક્ટર છે. ૨૦૧૬-૧૭ માં સૌથી વધુ ઉત્પાદન થયેલ અસંખ્ય પાક ટેપીઓકા (૧૮૫,૮૮૦ મેટ્રિક ટન), ત્યારબાદ કેળા (૫૮,૫૬૪ મેટ્રિક ટન) અને રબર (૪૦,૦૦૦ મેટ્રિક ટન) હતો. ૨૦૧૬-૧૭ માં ૮૭૮ મિલિયન નારિયેળ અને ૧.૯ કરોડ જેકફ્રૂટનું ઉત્પાદન થયું હતું. જોકે, નારિયેળ (૧૦૨,૮૩૬ હેક્ટર), ત્યારબાદ રબર (૪૨,૭૭૦ હેક્ટર) અને સોપારી (૧૮,૩૭૯ હેક્ટર) ની ખેતી માટે જમીનનો ઉપયોગ મહત્તમ હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/index.php/agri-state-mlp |website=ecostat.kerala.gov.in |title=Agriculture in Malappuram |access-date=20 June 2020}}&lt;/ref&gt; અનાક્કયમ ખાતે એક કૃષિ સંશોધન મથક કાર્યરત છે. મુંડેરી ખાતે સીડ ગાર્ડન કોમ્પ્લેક્સ, એશિયાના સૌથી મોટા ખેતરોમાંનું એક હોવાનું કહેવાય છે. રાજ્ય બીજ ફાર્મ ચોકડ, થાવનુર અને અનાક્કયમ ખાતે છે. ચુંગાથરા ખાતે એક જિલ્લા કૃષિ ફાર્મ અને પરપ્પનંગડી ખાતે એક નારિયેળ નર્સરી કાર્યરત છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fibkerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=409&amp;Itemid=156|title=Important farms in Malappuram|access-date=28 August 2020|website=Farm Information Bureau, Kerala}}&lt;/ref&gt; થાવનુર ખાતે KCAET રાજ્યની એકમાત્ર કૃષિ ઇજનેરી સંસ્થા છે.&lt;ref name=kcaet&gt;{{Cite web|url=http://www.kau.in/kcaet-tavanur|title=Kelappaji College of Agricultural Engineering &amp; Technology, Tavanur &amp;#124; Kerala Agricultural University|website=kau.in|access-date=30 June 2020}}&lt;/ref&gt;

== સ્વાસ્થ્ય સુવિધાઓ ==
[[File:Kottakkal Arya Vaidya Sala OP Block.jpg|left|thumb|કોટ્ટક્કલ આર્ય વૈદ્ય શાળા]]
[[File:പൊന്നാനി 1z .jpg|thumbnail|સરકારી મહિલા અને બાળ હોસ્પિટલ, પોન્નાની]]

મલપ્પુરમ જિલ્લામાં એલોપેથી (આધુનિક તબીબી વિજ્ઞાન), આયુર્વેદ અને હોમિયોપેથી સારવાર પદ્ધતિઓ ઉપલબ્ધ છે. એલોપેથી ક્ષેત્રે કેરળ સરકાર હેઠળ ૧ જનરલ હોસ્પિટલ, ૩ જિલ્લા હોસ્પિટલો અને ૬ તાલુકા હોસ્પિટલો કાર્યરત છે. ૨૦૧૩માં સ્થાપિત સરકારી મેડિકલ કોલેજ, મંજેરી, જિલ્લાની સર્વોચ્ચ મેડિકલ કોલેજ છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=A new government medical college in Kerala after 31 years |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/a-new-government-medical-college-in-kerala-after-31-years/article5082996.ece |newspaper=The Hindu |date=2 September 2013 |access-date=13 September 2021 }}&lt;/ref&gt; તિરુર, પેરિન્થલમન્ના અને નિલંબુર ખાતે ત્રણ સરકારી જિલ્લા હોસ્પિટલો છે.&lt;ref name=&quot;Malappuram-Public Hospitals – sha&quot;&gt;{{Cite web |title=Malappuram-Public Hospitals – sha |url=https://sha.kerala.gov.in/?page_id=530&amp;lang=en |access-date=2025-12-28 |website=sha.kerala.gov.in}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ, કોન્ડોટ્ટી, વાંડૂર, અરીકોડ, પોન્નાની અને તિરુરંગડી ખાતે છ સરકારી તાલુકા હોસ્પિટલો છે, સાથે પોન્નાની ખાતે સરકારી મહિલા અને બાળકોની હોસ્પિટલ અને એડાવન્ના ખાતે સીથીહાજી કેન્સર શોધ અને સારવાર કેન્દ્ર છે.&lt;ref name=&quot;Malappuram-Public Hospitals – sha&quot;/&gt;

જાહેર ક્ષેત્ર હેઠળ સ્થાનિક આરોગ્ય કેન્દ્રોનું એક મોટું નેટવર્ક કાર્યરત છે. તેમાં ૬૬ પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો (PHC), ૨૦ ચોવીસ કલાક કાર્યરત પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો, ૨૦ સામુહિક આરોગ્ય કેન્દ્રો (CHC) અને ૨ ક્ષય રોગ નિવારણ કેન્દ્રો (TBC) નો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત ૫ મુખ્ય જાહેર આરોગ્ય કેન્દ્રો, ૭૭ લઘુ જાહેર આરોગ્ય કેન્દ્રો અને ૫૬૫ સબ-સેન્ટરો આવેલા છે. જાહેર ક્ષેત્ર હેઠળ ૩ રક્તપિત્ત નિયંત્રણ યુનિટ અને ૨ ફાઇલેરિયા (હાથીપગો) નિયંત્રણ યુનિટ પણ કાર્યરત છે. સરકારી હોસ્પિટલોમાં કુલ પથારીઓની ક્ષમતા ૧,૫૦૦ ની છે. આ સિવાય એલોપેથી ક્ષેત્રે સુપર-સ્પેશિયાલિટી સુવિધાઓ ધરાવતી ઘણી ખાનગી હોસ્પિટલો પણ જિલ્લામાં આવેલી છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.ecostat.kerala.gov.in/index.php/health-state-mlp |website = ecostat.kerala.gov.in |title = Healthcare in Malappuram |access-date = 20 June 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Malappuramhealthcare&quot;&gt;{{cite web |url = https://malappuram.nic.in/health/ |website = malappuram.nic.in |title = Healthcare in Malappuram |access-date = 20 June 2020}}&lt;/ref&gt;

મલપ્પુરમ જિલ્લામાં પેરિન્થલમન્ના નજીક આવેલા પુલમન્થોલ ખાતે અષ્ટવૈદ્ય તબીબોની 'પુલમન્થોલ મુસ' પરંપરા દ્વારા પરંપરાગત આયુર્વેદિક ચિકિત્સા પદ્ધતિની મજબૂત ઉપસ્થિતિ છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pulamantholemoosshospital.com |title=Ashtavaidyan Pulamanthole Mooss Ayurveda Hospital |website=pulamantholemoosshospital.com |access-date=13 May 2026}}&lt;/ref&gt;

કોટ્ટક્કલ નજીક પોટ્ટિપારા ખાતે માનસિક રોગો માટેની સરકારી આયુર્વેદિક સંશોધન સંસ્થા કેરળની એકમાત્ર સરકારી આયુર્વેદિક માનસિક હોસ્પિટલ છે. સમગ્ર દેશમાં જાહેર ક્ષેત્ર હેઠળ સ્થપાયેલી આ પ્રકારની પ્રથમ સંસ્થા પણ છે. આ ઉપરાંત, વિશ્વવિખ્યાત આયુર્વેદિક ચિકિત્સા કેન્દ્ર 'આર્ય વૈદ્ય શાળા' પણ કોટ્ટક્કલ ખાતે આવેલું છે. સરકારી ક્ષેત્ર હેઠળ, જિલ્લા કક્ષાની સરકારી આયુર્વેદિક હોસ્પિટલ એડારિકોડે ખાતે કાર્યરત છે. આ સિવાય મંજેરી, વેલીમુક્કુ, પેરિન્થલમન્ના, મલપ્પુરમ, વેંગરા, કલ્પકાંચેરી, થિરૂવલી અને ચેલમ્બરા ખાતે પણ સરકારી આયુર્વેદિક હોસ્પિટલો આવેલી છે.&lt;ref name =&quot;Malappuramhealthcare&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://homoeopathy.kerala.gov.in/2018/04/28/malappuram-01/#1525080050368-2f4492de-835c |website=homoeopathy.kerala.gov.in |title=Homeopathy in Malappuram |access-date=13 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ઘણી હોસ્પિટલો ખાનગી ક્ષેત્ર હેઠળ કામ કરે છે.

== સંસ્કૃતિ ==
[[File:Thunchan Smarakam1.jpg|thumb|કોન્ડોટી ખાતે મહા કવિ મોયિનકુટ્ટી વૈદ્યર સ્મારક]]
[[File:Vaidyar.JPG|left|thumb|થુનચાથ્થુ એઝુથાચનની યાદમાં તિરુર ખાતે થુંચન સ્મારકમ]]

મલયાલમ મૂળાક્ષરો સૌપ્રથમ તિરુરમાં જન્મેલા અને આધુનિક મલયાલમ ભાષાના પિતા તરીકે જાણીતા થુનચથ એઝુથાચન દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; તિરુર મલયાલમ સંશોધન કેન્દ્રનું મુખ્ય મથક છે. મપિલા પટ્ટુના સૌથી પ્રસિદ્ધ કવિ મોઇનકુટ્ટી વૈદ્યરનો જન્મ કોન્ડોટ્ટીમાં થયો હતો. તેઓ મપિલા ગીતોના મહાકવિઓ પૈકીના એક તરીકે ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;


થુનચથ એઝુથાચન અને મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર ઉપરાંત અચ્યુત પિશારડી, આલમકોડ લીલાક્રિષ્નન, એડસ્સેરી ગોવિંદન નાયર, કે. પી. રામાનુન્ની, કુટ્ટીક્રિષ્ના મરાર, કુટ્ટીપ્પુરમ કેશવન નાયર, મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, એન. દામોદરન, નંદનાર, પૂંથાનમ નંબુદિરી, પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર, ઉરૂબ, વી. સી. બાલક્રિષ્ન પાનિકર, વલ્લથોલ ગોપાલ મેનન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન જેવા મલયાલમ ભાષાના પ્રખ્યાત લેખકો આ જિલ્લાના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એમ. ગોવિંદન, એમ. ટી. વાસુદેવન નાયર અને અક્કીથમ અચ્યુતન નંબુદિરી એ પોન્નાની ખાતે સ્થિત 'પોન્નાની કલારી' સાથે જોડાયેલા લેખકો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત નલપટ નારાયણ મેનન, બાલમણિ અમ્મા, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને કમલા સુરેય્યા પણ તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકાના વતની હતા.

જિલ્લાનો પુલામન્થોલે વિસ્તાર ઐતિહાસિક રીતે પુલામન્થોલે મુસ પરિવાર સાથે જોડાયેલો છે, જે કેરળમાં આયુર્વેદની પરંપરાગત પદ્ધતિ સાથે સંકળાયેલા અષ્ટવૈદ્ય વંશમાંથી આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/districts/malappuram/ |title=District of Malappuram |website=Kerala Tourism}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ રાજ્યમાં માપ્પિલા પાટ્ટુ સાહિત્યનું મુખ્ય કેન્દ્ર પણ હતું.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર અને પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર ઉપરાંત કુલાંગરા વીટ્ટિલ મોઇદુ મુસલિયાર (જેઓ ચક્કીરી શુજાયી તરીકે જાણીતા છે), ચક્કીરી મોઇદીનકુટ્ટી, મનક્કારાકથ કુન્હીકોયા, નલ્લાલમ બીરાન, કે. કે. મુહમ્મદ અબ્દુલ કરીમ, બાલક્રિષ્નન વલ્લીક્કુન્નૂ, પુંનાયુરકુલમ બાપુ, વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી વગેરે જેવા અનેક માપ્પિલા પાટ્ટુ કવિઓએ મલપ્પુરમને પોતાની કર્મભૂમિ તરીકે પસંદ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Tirur, Kerala.jpg|left|thumbnail|તિરુર નજીકનો ગ્રામ્ય વિસ્તાર]]

કેરળની શાસ્ત્રીય કલા સ્વરૂપ કથકલી અને આયુર્વેદમાં પણ જિલ્લાએ પોતાનું નોંધપાત્ર પ્રદાન આપ્યું છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; કોટ્ટક્કલ ખાતે વૈદ્યરત્નમ પી. એસ. વારિયર દ્વારા સ્થાપિત 'કોટ્ટક્કલ નાટ્ય સંગમ'માંથી આવતા કોટ્ટક્કલ ચંદ્રશેખરન, કોટ્ટક્કલ શિવરામન અને કોટ્ટક્કલ મધુ પ્રખ્યાત કથકલી કલાકારો છે. વર્તમાન તિરુરંગાડી, તિરુર અને પોન્નાની તાલુકાના કેટલાક ભાગો પર શાસન ધરાવતા વેટ્ટથુનાડના શાસકો કળા અને શિક્ષણના જાણીતા સંરક્ષકો હતા. વેટ્ટથુનાડના એક રાજાએ (શાસનકાળ: ૧૬૩૦-૧૬૪૦) કથકલી નૃત્ય શૈલીમાં નવા પ્રયોગો અને સુધારા કર્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે, જે &quot;વેટ્ટથુ પરંપરા&quot; તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા.&lt;ref&gt;Menon, A Sreedhara. ''A Survey of Kerala History.''  Kottayam: DC Books, 2007. Print&lt;/ref&gt; થુનચથ એઝુથાચન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન પણ વેટ્ટથુનાડના જ વતની હતા. વલ્લથોલ નારાયણ મેનનને ચેરુથુરુથી ખાતે 'કેરળ કલામંડલમ'ની સ્થાપના કરીને આધુનિક સમયમાં કથકલીનો પુનરુદ્ધાર કરનાર પણ ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

કથકલીના મુખ્ય પ્રશિક્ષક વાઝેનકાડા કંચુ નાયર અને સૌથી લોકપ્રિય કથકલી ગાયકો પૈકીના સંકરન એમ્બ્રાન્થિરી અને તિરુર નમ્બિસન પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આધુનિક કેરળમાં 'મોહિનીઅટ્ટમ' નૃત્યના પુનરુદ્ધારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવનાર કલામંડલમ કલ્યાણીકુટ્ટી અમ્મા જિલ્લાના તિરુનાવાયાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના [[મૃણાલિની સારાભાઈ]] તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકામાંથી આવતા હતા. કોટ્ટક્કલ ખાતે આવેલી આર્ય વૈદ્ય શાળા એ વિશ્વના સૌથી મોટા આયુર્વેદિક ઔષધીય નેટવર્કોમાંનું એક છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પ્રથમ જાણીતા કેરળના ઇતિહાસકાર ઝૈનુદ્દીન મખ્દૂમ દ્વિતીય પણ આ જ જિલ્લાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Kottakkal Bypass.jpg|thumbnail|કોટ્ટક્કલ, પ્રખ્યાત આર્ય વૈદ્ય શાળાનું કેન્દ્ર]]

કેરળ વર્મા વલિયા કોયી થમ્પુરાન ('કેરળ કાલિદાસન'), રાજા રાજા વર્મા ('કેરળ પાણિની') અને પ્રખ્યાત ચિત્રકાર [[રાજા રવિ વર્મા]] પરપ્પનાડ રાજપરિવારની વિવિધ શાખાઓમાંથી આવે છે, જેઓ પાછળથી પરપ્પનંગાડીથી હરિપાદ, ચંગનાસ્સેરી, માવેલીક્કારા અને કિલીમાનુર સ્થળાંતરિત થયા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Visakham thirunal.|date=2012|publisher=Duc|isbn=978-613-9-12064-2|location=[Place of publication not identified]|oclc=940373421}}&lt;/ref&gt; કેટલાક વિદ્વાનોના મતે, વેલુ થમ્પી દળવાના પૂર્વજો પણ પરપ્પનંગાડી નજીક આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના વતની હતા. &quot;ધ હિન્દુ&quot; દૈનિકના મુખ્ય સંપાદક (૧૮૯૮ થી ૧૯૦૫) અને &quot;ધ ઇન્ડિયન પેટ્રિઅટ&quot; ના સ્થાપક મુખ્ય સંપાદક દીવાન બહાદુર સી. કરુણાકર મેનન (૧૮૬૩–૧૯૨૨) પણ પરપ્પનંગાડીના જ હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/somemadrasleader00allauoft|title=Some Madras Leaders|date=1922|publisher=Allahabad Printed at Standard Press}}&lt;/ref&gt;

ઓ. ચંદુ મેનન જ્યારે પરપ્પનંગાડી મુનસિફ કોર્ટમાં જજ તરીકે ફરજ બજાવતા હતા, ત્યારે તેમણે તેમની નવલકથાઓ 'ઇન્દુલેખા' અને 'શારદા' લખી હતી. 'ઇન્દુલેખા' એ મલયાલમ ભાષામાં લખાયેલી પ્રથમ મુખ્ય નવલકથા પણ છે. 'માતૃભૂમિ' દૈનિકના સ્થાપક કે. માધવન નાયર મલપ્પુરમના વતની છે. પોન્નાની વિસ્તાર એ 'કેરળ ગાંધી' તરીકે જાણીતા કે. કેલપ્પન, એ. વી. કુટ્ટીમાલુ અમ્મા, મોહમ્મદ અબ્દુર રહેમાન અને અન્ય કેટલાક સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓની કાર્યભૂમિ હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પોન્નાની તાલુકાના અન્ય સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓમાં લક્ષ્મી સહગલ, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને અમ્મુ સ્વામીનાથનનો સમાવેશ થાય છે. મહાત્મા ગાંધી, જવાહરલાલ નેહરુ અને લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીના અસ્થિઓ કેરળમાં ભરતપુઝા નદીના કિનારે આવેલા તિરુનાવાયા ખાતે વિસર્જિત કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;askh&quot;&gt;{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=A Survey of Kerala History |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=9788126415786 |edition=2007 |url=https://dcbookstore.com/books/a-survey-of-kerala-history |access-date=26 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મહાત્મા ગાંધીની આત્મકથાનો મલયાલમમાં અનુવાદ કરનાર કે. માધવનાર પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.

પ્રાચીન કાળથી જ વિદેશી દેશો સાથે પોન્નાનીના વ્યાપારી સંબંધોએ સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનનો માર્ગ મોકળો કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ માર્ગે જ પારસી-અરબી કળા સ્વરૂપો અને ઉત્તર ભારતીય સંસ્કૃતિ પોન્નાની સુધી પહોંચી હતી. ભાષા પર પણ તેની સ્પષ્ટ અસર જોવા મળી હતી, જેના પરિણામે અરબી-મલયાલમ જેવી મિશ્ર ભાષાનો જન્મ થયો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ મિશ્ર ભાષામાં અનેક કવિતાઓ પણ લખવામાં આવી છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનના ભાગરૂપે અહીં આવેલા હિન્દુસ્તાની સંગીતના કવ્વાલી અને ગઝલ આજે પણ પોન્નાનીમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય છે અને સમૃદ્ધ થઈ રહ્યા છે. ઈ. કે. અબૂબકર, માઈન અને ખલીલ ભાઈ (ખલીલ રહમાન) પોન્નાનીના કેટલાક પ્રખ્યાત કવ્વાલી ગાયકો છે.

[[File:Nila Nadhi.jpg|left|thumbnail|થિરુનાવયા, મધ્યયુગીન મામંકમ ઉત્સવની બેઠક]]

અથવાનાડ એ આઝવંચેરી થમ્પ્રાક્કલ નું મુખ્ય મથક હતું, જેમને કેરળના નંબુદિરી બ્રાહ્મણોના સર્વોચ્ચ ધાર્મિક વડા માનવામાં આવતા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પલક્કડના રાજાઓનું મૂળ મુખ્ય મથક પણ અથવાનાડ ખાતે જ હતું.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; તિરુર, પેરિન્થલમન્ના અને પોન્નાની તાલુકાઓમાં અનેક ખાનદાન અને પ્રભાવશાળી 'નંબુદિરી મના' (પરંપરાગત બ્રાહ્મણ ગૃહો) આવેલા છે. મધ્યયુગીન 'મામંકમ ઉત્સવ' નું મુખ્ય મથક તિરુનાવાયા પણ આ જ જિલ્લામાં આવેલું છે. કોચિન સામ્રાજ્યનું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'પેરુમ્બડપ્પુ' અને કાલિકટના ઝામોરિન નું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'નેડિયિરુપ્પુ' પણ આ જિલ્લામાં જ આવેલા છે.

કુંહાલી મરક્કારને પોન્નાની, તાનુર અને પરપ્પનંગાડીના બંદર શહેરો સાથે ઘનિષ્ઠ સંબંધો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ૧૬મી સદીમાં જ્યારે કોચિન મલબાર કિનારે એક અગ્રણી સત્તા બન્યું, ત્યારે કોચિન સામ્રાજ્યના કેટલાક રાજાઓને સામાન્ય રીતે તાનુર સામ્રાજ્યના રાજપરિવારમાંથી દત્તક લેવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; ત્રાવણકોરની રાણીઓના મોટાભાગના રાજપુરુષો (જીવનસાથીઓ) ની પસંદગી સામાન્ય રીતે પરપ્પનાડ રાજપરિવારમાંથી જ કરવામાં આવતી હતી. કેરળના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી ઈ. એમ. એસ. નંબુદિરીપાદ આ જિલ્લાના પેરિન્થલમન્નાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મધ્યયુગીન વલ્લુવાનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોની બેઠકો એવા અંગડીપુરમ અને મનકાડા, પેરિન્થલમન્નાની બિલકુલ નજીક આવેલા છે.

મધ્યયુગીન સમયગાળા દરમિયાન, આ જિલ્લો વૈદિક તેમજ ઇસ્લામિક અભ્યાસનું મુખ્ય કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એવું માનવામાં આવે છે કે મલિક દીનારે પોન્નાનીના બંદર શહેરની મુલાકાત લીધી હતી.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; પોન્નાની સ્થિત વલિયા જુમા મસ્જિદ મધ્યયુગ દરમિયાન એશિયામાં ઇસ્લામિક અભ્યાસના સૌથી મોટા કેન્દ્રોમાંનું એક હતું. 'કેરળ સ્કૂલ ઓફ એસ્ટ્રોનોમી એન્ડ મેથેમેટિક્સ' (કેરળ ખગોળશાસ્ત્ર અને ગણિત પરંપરા) ના મુખ્ય સભ્યો એવા પરમેશ્વર, નીલકંઠ સોમયાજી, જ્યેષ્ઠદેવ, અચ્યુત પિશારડી અને મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી તિરુર વિસ્તારના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; અરબી મલયાલમ લિપિ, જે 'પોન્નાની લિપિ' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તેનો જન્મ ૧૬મી સદીના ઉત્તરાર્ધ અને ૧૭મી સદીની શરૂઆતમાં થયો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ લિપિનો છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓ/સદીઓ દરમિયાન જિલ્લામાં વ્યાપક પ્રમાણમાં ઉપયોગ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

આ જિલ્લાના પ્રખ્યાત નાટકકારો અને કલાકારોમાં કે. ટી. મોહમ્મદ, નીલાંબુર બાલન, નીલાંબુર આઇશા, આદિલ ઇબ્રાહિમ, અનીશ જી. મેનન, અપર્ણા નાયર, બેબી અનિકા, ધનિશ કાર્તિક, હેમંત મેનન, રશિન રહમાન, રવિ વલ્લથોલ, સંગીતા માધવન નાયર, શ્વેતા મેનન, સૂરજ તેલક્કડ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. મલયાલમ ફિલ્મ ઉદ્યોગના બે જાણીતા અભિનેતાઓ અને પાર્શ્વ ગાયક - પૃથ્વીરાજ સુકુમારન અને ઇન્દ્રજીત સુકુમારનના પિતા સુકુમારન પણ આ જ જિલ્લાના વતની હતા.

કૃષ્ણચંદ્રન, પાર્વતી જયદેવન, શહબાઝ અમાન, સિતારા કૃષ્ણકુમાર, સુદીપ પાલાનાડ અને ઉન્ની મેનન જેવા પ્લેબેક સિંગર્સ (પાર્શ્વ ગાયકો) પણ આ જિલ્લામાંથી આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત જિલ્લાએ અનેક જાણીતા ફિલ્મ ઉત્પાદકો, ગીતકારો, સિનેમેટોગ્રાફર્સ અને દિગ્દર્શકો પણ આપ્યા છે; જેમાં આર્યદન શૌકત, દીપુ પ્રદીપ, હરિ નાયર, ઇકબાલ કુટ્ટીપ્પુરમ, મનકાડા રવિ વર્મા, મુહમ્મદ મુસ્તફા, મુહસિન પરારી, રાજીવ નાયર, સલામ બાપ્પુ, શાનવાસ કે. બાવાકુટ્ટી, શાનવાસ નારાણીપ્પુઝા, ટી. એ. રઝાક, ટી. એ. શાહિદ, વિનય ગોવિંદ અને ઝકરિયા મોહમ્મદનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

જિલ્લાના સૌથી નોંધપાત્ર ચિત્રકારોમાં આર્ટિસ્ટ નંબૂથિરી, કે. સી. એસ. પાનિકર અને ટી. કે. પદ્મિની મુખ્ય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; અન્ય એક ચિત્રકાર અક્કીથમ નારાયણન કુમારનેલ્લુરના વતની હતા. કેરળના સૌથી જાણીતા ઇતિહાસકારોમાંના એક એમ. જી. એસ. નારાયણન પણ અહીંથી જ આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; જિલ્લાના સામાજિક સુધારકોમાં વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી (૧૭૫૭–૧૮૫૨), ચલીલકથ કુન્હહમદ હાજી, ઈ. મોઈદુ મૌલવી અને સૈયદ સનાઉલ્લાહ મક્તિ તંગલ (૧૮૪૭–૧૯૧૨) નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}</text>
      <sha1>fwtm0jzi5n2d1sogybje2vrtognsly0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903520</id>
      <parentid>903519</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T17:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* શિક્ષણ */</comment>
      <origin>903520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133079" sha1="sd38p8bqf2ghu57ag212e02284zsqxj" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = મલપ્પુરમ જિલ્લો
| other_name = 
| settlement_type = જિલ્લો
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
 | photo2a      = Near Cherumb eco village.jpg
 | photo2b      = Kerala Houseboat (191490747).jpeg
 | photo3a      = Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg
 | photo3b      = Nilambur teak forest 3740.JPG
 | photo4a      = Chamravattam bridge kerala.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt;મંજેરી ટાઉન, પોન્નાની ખાતે બિયમ બેકવોટર તળાવ, નિલાંબુર ખાતે કોનોલીનો પ્લોટ, ચમરવટ્ટોમ રેગ્યુલેટર-કમ-બ્રિજ, વલ્લીકુન્નુ ખાતે કાદલુન્ડી નદીનું નદીમુખ, કારુવરકુંડુ
}}
| nickname = 
| image_map = India Kerala Malappuram district.svg
| mapframe = yes
| mapframe-point = none
| map_caption = '''[[કેરળ]]માં સ્થાન'''
| pushpin_map = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|11.03|N|76.05|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = ભારત
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = 
| established_title = જિલ્લાની રચના
| subdivision_type2 = 
| subdivision_name2 = 
| established_date = {{start date and age|df=yes|1969|06|16}}
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = મલપ્પુરમ
| founder = કેરળ સરકાર
| parts_type = રેવેન્યુ વિભાગ
| parts_style = para
| p1 = {{collapsible list|title=તાલુકા (૭)|
* એરનાડ
* કોંડોટ્ટી
* નિલંબુર
* પેરિંથલમન્ના
* પોન્નાની
* તિરુર
* તિરૂરંગાડી|}}
| government_type = જિલ્લા વહીવટ
| governing_body = 
| leader_title = જિલ્લા પ્રભારી મંત્રી
| leader_name = પી.કે.બશીર
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = ડૉ. વિનય ગોયલ (આઈએએસ)
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 3,554
| area_rank = ત્રીજો
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| elevation_max_m = ૨૫૯૪
| elevation_max_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt; મુકુર્થી
| elevation_min_m = 
| elevation_min_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt;
| population_total = ૪,૪૯૪,૯૯૮&lt;ref name=&quot;mlpdemo_2018&quot;&gt;{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=29 October 2020|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127040140/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = ૨૦૧૮
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = ૧૨૬૫
| population_rank = પ્રથમ
| population_demonym = 
| population_urban = ૪૪.૧૮ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| population_metro = ૧૭૨૯૫૨૨&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_title1 = {{nobold|લિંગ ગુણોત્તર (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info1 = ૧૦૯૮ [[female|♀]]/૧૦૦૦[[male|♂]]&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658/download/2280/DH_2011_3205_PART_A_DCHB_MALAPPURAM.pdf |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt;
| leader_name2 = ચૈત્રા ટેરેસા જોન આઈપીએસ
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| demographics1_title2 = {{nobold|સાક્ષરતા (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info2 = ૯૩.૫૭ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = {{nobold|[[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]}}
| registration_plate = '''KL-10''' [[મલપ્પુરમ]], &lt;br/&gt; '''KL-53''' પેરિંથલમન્ના, &lt;br/&gt; '''KL-54''' પોન્નાની, &lt;br/&gt; '''KL-55''' તિરુર,&lt;br/&gt; '''KL-65''' તિરુરંગાડી, &lt;br/&gt; '''KL-71''' નિલંબુર, &lt;br/&gt; '''KL-84''' કોંડોટ્ટી
| website = {{URL|malappuram.nic.in}}
| footnotes = 
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૪૯&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=niti.gov.in|access-date=25 May 2021|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525135510/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}} ·
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(2005)}}
| parts = {{unbulleted list|પેરિન્થલમન્ના|તિરુર|}}
}}

'''મલપ્પુરમ જિલ્લો''' અથવા માલાપુરમ જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://malappuram.nic.in/en/about-district/ |title=About Malappuram {{!}} Welcome to Malappuram {{!}} India |language=en-US |access-date=2026-08-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://malappuramdistrictpanchayath.kerala.gov.in/home/aboutMalappuram.htm |title=Malappuram District Panchayat |website=malappuramdistrictpanchayath.kerala.gov.in |access-date=2026-08-08}}&lt;/ref&gt; જે ૭૦ કિલોમીટર (૪૩ માઇલ) લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવે છે. કેરળનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો આ જિલ્લો રાજ્યની કુલ વસ્તીના લગભગ ૧૩% લોકોનું ઘર છે. ૧૬ જૂન ૧૯૬૯ના રોજ રચાયેલો આ જિલ્લો આશરે ૩,૫૫૪ ચોરસ કિલોમીટર (૧,૩૭૨ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ કેરળનો ત્રીજો સૌથી મોટો જિલ્લો છે. તે એક તરફ [[પશ્ચિમ ઘાટ]] અને બીજી તરફ અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે. આ જિલ્લાને સાત તાલુકાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે: એરનાડ, કોંડોટ્ટી, નિલંબુર, પેરિંથલમન્ના, પોન્નાની, તિરુર અને તિરૂરંગાડી. મલપ્પુરમ જિલ્લાનું મુખ્યાલય [[મલપ્પુરમ]] નગર ખાતે આવેલું છે. 

અહીં મલયાલમ સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકાના પ્રારંભિક ગલ્ફ બૂમ (તેલ સમૃદ્ધિ) દરમિયાન આ જિલ્લામાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોએ ખાસ કરીને ફારસી અખાતના અરબ દેશોમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું. આથી, આ જિલ્લાનું અર્થતંત્ર મોટાપાયે પ્રવાસી મલયાલી સમુદાય દ્વારા મોકલવામાં આવતા નાણાં (રેમિટન્સ) પર નોંધપાત્ર રીતે નિર્ભર છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Radhakrishnan|first=S. Anil|date=14 December 2019|title=Engaging Kerala's non-resident diaspora|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/engaging-the-diaspora/article30307914.ece|access-date=9 September 2020|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઈ-સાક્ષર (e-literate) તેમજ પ્રથમ સાયબર-સાક્ષર જિલ્લો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Log-on-to-Indias-first-e-district/articleshow/818786.cms |website=The Times of India |title=The first E-literate district of India |date=18 August 2004 |access-date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/malappuram-set-to-become-first-cyber-literate-district/article24352909.ece |website=The Hindu |title=Malappuram set to become first cyber literate district |date=6 July 2018 |access-date=3 July 2020 |last1=Naha |first1=Abdul Latheef }}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લામાં ચાર મુખ્ય નદીઓ આવેલી છે: ભારથપ્પુઝા, ચાલિયાર, કડલુંડીપ્પુઝા અને તિરુર પુઝા, જેમાંથી પ્રથમ ત્રણ નદીઓ કેરળની પાંચ સૌથી લાંબી નદીઓમાં પણ સ્થાન ધરાવે છે.

મલપ્પુરમ મહાનગર ક્ષેત્ર એ કોચી, કાલિકટ અને થ્રિસુર શહેરી વિસ્તારો પછી કેરળનું ચોથું સૌથી મોટું શહેરી સમૂહ છે અને ૧.૭ મિલિયન (૧૭ લાખ) ની કુલ વસ્તી સાથે ભારતમાં ૨૫મા ક્રમે આવે છે. ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, જિલ્લાની ૪૪.૨% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં વસે છે.&lt;ref name=&quot;census 2011&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/kerala/Chapter_IV.pdf |website=censusindia.gov.in |title=The Malappuram Urban Agglomeration |access-date=25 June 2020 }}&lt;/ref&gt; 'યુનિવર્સિટી ઓફ કાલિકટ' સહિત રાજ્યની ૪ યુનિવર્સિટીઓ ધરાવતું મલપ્પુરમ કેરળમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે. આ જિલ્લામાં ૨ મહેસૂલી વિભાગ, ૭ તાલુકા, ૧૨ નગરપાલિકા (મ્યુનિસિપાલિટી), ૧૫ બ્લોક, ૯૪ ગ્રામ પંચાયત અને ૧૬ કેરળ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=India – Census of India 2011 – Kerala – Series 33 – Part XII A – District Census Handbook, Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658 |access-date=2023-05-05 |website=censusindia.gov.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2020-01-09 |title=Kerala: Malappuram tops list of world's fastest-growing urban areas |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/malappuram-tops-list-of-worlds-fastest-growing-urban-areas/articleshow/73163346.cms |access-date=2023-05-05 |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Census Bureau of India |date=2011 |title=Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Town (With Ward), 2011. |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42560/download/46186/2011-IndiaStateDistSbDistTwnWrd-0000.xlsx |journal=Census of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Town (With Ward),  Census 2011. ''Census of India 2011'' https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42560/download/46186/2011-IndiaStateDistSbDistTwnWrd-0000.xlsx&lt;/ref&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન, મલપ્પુરમ વિદેશી અને ભારતીય સૈન્ય ટુકડીઓનું મુખ્યાલય બન્યું હતું. પાછળથી તે 'મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ' (M.S.P) નું વડું મથક બન્યું, જે અગાઉ ૧૮૮૫માં રચાયેલા 'મલપ્પુરમ સ્પેશિયલ ફોર્સ' તરીકે ઓળખાતું હતું.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=C.A. |first1=Innes |title=Madras District Gazetteers: Malabar and Anjengo |date=1908 |publisher=Government Press, Madras |page=371 |url=https://books.google.com/books?id=w806vgAACAAJ |access-date=30 September 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;&gt;{{Cite news|title=അമ്പതിന്റെ നിറവില്‍ മലപ്പുറം; മലപ്പുറത്തിന്റെ മാനവിക മഹാപൈതൃകം| trans-title = Malappuram at the turn of the century; Malappuram's great human heritage |url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/alamkode-leelakrishnan-writes-about-malappuram-1.3880292|last=Leelakrishnan|first=Alamkode|date=17 June 2019|access-date=21 February 2021|work=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt; આ બળ રાજ્યમાં સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલીયન છે. વિશ્વનું સૌથી જૂનું સાગનું વાવેતર નિલંબુર ખાતે આવેલી ચાલિયાર ખીણમાં આવેલું છે. રાજ્યની સૌથી જૂની રેલ્વે લાઇન ૧૮૬૧માં તિરૂરથી ચાલિયમ સુધી નાખવામાં આવી હતી, જે તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને વલ્લીકુન્નુમાંથી પસાર થતી હતી.&lt;ref name=&quot;mpm&quot;&gt;{{Cite news|title=ആ ചൂളംവിളി പിന്നെയും പിന്നെയും...|trans-title=That whistle again and again...|url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/kerala-first-railway-line-tirur-to-beypore-1.3880175|date=17 June 2019|access-date=19 December 2020|work=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt; રાજ્યની બીજી રેલ્વે લાઇન પણ તે જ વર્ષે તિરૂરથી તિરુનાવાયા થઈને કુટ્ટીપ્પુરમ સુધી નાખવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;&gt;{{Cite book|title='Kerala Charitram|last=Shreedhara Menon|first=A|publisher=DC Books|year=2007|isbn=9788126415885|location=Kottayam|page=200|url=https://keralabookstore.com/book/keralacharithram/11148/|access-date=22 April 2020}}&lt;/ref&gt; સંસ્થાનવાદી યુગમાં નાખવામાં આવેલી નિલંબુર-શોરાનુર લાઇન ભારતના સૌથી ટૂંકા અને ચિત્રમય (સુંદર) શોર્ટ ગેજ રેલ્વે માર્ગોમાંથી એક છે.

== નામકરણ અને વ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Valamangalam Pulpetta (386717435).jpg|thumbnail|જિલ્લામાં એક લાક્ષણિક ડુંગરાળ ભૂપ્રદેશ (પુલપટ્ટા નજીક)]]
[[File:Chaliyar Edavanna (251932360).jpg|thumbnail|એડવન્ના તરફ ચાલિયાર ટેકરીઓ]]

'મલપ્પુરમ' શબ્દનો મલયાલમ ભાષામાં અર્થ &quot;ટેકરીની ઉપર&quot; (Over the hill) થાય છે, જે આ જિલ્લાના વહીવટી મુખ્યાલય મલપ્પુરમની ભૌગોલિક સ્થિતિ પરથી ઉતરી આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|title=Malappuram, The Hill Top Town|date=30 June 2014|website=nativeplanet.com|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002725/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|title=Cultural counterpoint|date=24 March 2013|website=The Financial Express|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002847/https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; જિલ્લાનો મધ્યભાગ [[પશ્ચિમ ઘાટ]]થી દૂર આવેલી અસંખ્ય નાની-મોટી ટેકરીઓ જેવી કે, અરિમ્બ્રા ટેકરીઓ, અમ્મિનીક્કાડન ટેકરીઓ, ઓરાકમ ટેકરી, ચેરિયમ ટેકરીઓ, પંડાલુર ટેકરીઓ અને ચેક્કુન્નુ ટેકરીઓથી ઘેરાયેલો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|title=Hilly areas of Malappuram|date=7 May 2018|access-date=11 October 2020|website=Native Planet|last=Akash Singh|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017165621/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; નાળિયેરના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા રેતાળ દરિયાકાંઠાના મેદાનો આ સામાન્ય પહાડી ભૂપ્રદેશથી અલગ પડે છે.

== ભૂગોળ ==
[[File:Cherumb eco tourism village, Karuvarakundu India (3).JPG|left|thumb|alt=કરુવારકકુંડુનો પહાડી વિસ્તાર]]
[[File:Puthuponnani (2).JPG|thumb|alt=A beach|પુથુપોન્નાની મુનામ્બમ બીચ]]

ઉત્તર-પશ્ચિમમાં કોઝિકોડ જિલ્લો, ઉત્તર-પૂર્વમાં વાયનાડ જિલ્લો, પૂર્વમાં નીલગિરીની ટેકરીઓ, દક્ષિણ-પૂર્વમાં પાલક્કાડ જિલ્લો, દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં ત્રિશૂર જિલ્લો અને પશ્ચિમમાં અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલા મલપ્પુરમનું કુલ ભૌગોલિક ક્ષેત્રફળ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી છે, જે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ રાજ્યમાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે. આ જિલ્લો રાજ્યના કુલ વિસ્તારનો ૯.૧૫ % હિસ્સો ધરાવે છે. ભૌગોલિક નકશા પર આ જિલ્લો ૭૫°E – ૭૭°E રેખાંશ અને ૧૦°N – ૧૨°N અક્ષાંશ વચ્ચે આવેલો છે.

કેરળના અન્ય ભાગોની જેમ, મલપ્પુરમમાં પણ પશ્ચિમે અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર (નીચાણવાળો પ્રદેશ), મધ્યમાં મધ્યભૂમિ (મિડલેન્ડ) અને પૂર્વમાં પશ્ચિમ ઘાટથી ઘેરાયેલો પહાડી વિસ્તાર (હાઇલેન્ડ) આવેલો છે. કેરળના અન્ય જિલ્લાઓથી વિપરીત, મલપ્પુરમના મધ્યભૂમિ વિસ્તારમાં પણ વ્યાપકપણે પહાડી વિસ્તારો જોવા મળે છે.

નિલંબુર તાલુકા અને ઉટી તાલુકાની સરહદ પર આવેલું ૨,૫૫૪ મીટર ઊંચું 'મુકુરથી' શિખર મલપ્પુરમ જિલ્લાનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે. તે દક્ષિણ ભારતનું પાંચમું સૌથી ઊંચું શિખર છે, તેમજ અનામુડી (૨,૬૯૬ મીટર) અને મીસાપુલીમાલા (૨,૬૫૧ મીટર) પછી કેરળનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. ઇડુક્કી જિલ્લાની બહાર કેરળનું આ સૌથી ઊંચું શિખર પણ છે. મલપ્પુરમ-પાલક્કાડ-નીલગિરી જિલ્લા સરહદ નજીક આવેલું ૨,૩૮૩ મીટર ઊંચું 'અંગિન્ડા' શિખર બીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. મલપ્પુરમના નિલંબુર તાલુકા, વાયનાડ અને કોઝિકોડ જિલ્લાના થામારાસ્સેરી તાલુકા ત્રિ-ભેટા પર આવેલું ૨,૩૩૯ મીટર ઊંચું 'વાવુલ માલા' શિખર જિલ્લાનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે.

=== સરહદી તાલુકાઓ ===
* મલપ્પુરમ જિલ્લો ૫ જિલ્લાના નીચેના ૧૨ તાલુકાઓ સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે:
* વાયનાડ જિલ્લો: વાયથિરી તાલુકો
* કોઝિકોડ જિલ્લો: કોઝિકોડ અને થામારાસ્સેરી તાલુકા
* નીલગિરી જિલ્લો (તમિલનાડુ): પંડાલુર, ગુડાલુર, ઉટી અને કુંડાહ તાલુકા
* પલક્કડ જિલ્લો: પટ્ટાંબી, ઓટ્ટપાલમ અને મન્નરક્કાડ તાલુકા
* ત્રિશૂર જિલ્લો: ચાવક્કાડ અને કન્નમકુલમ તાલુકા

=== ભૂપ્રદેશ ===
ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, માટી, આબોહવા અને કુદરતી વનસ્પતિના આધારે, જિલ્લાને ૫ પેટા-સૂક્ષ્મ પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.:
* મલપ્પુરમ દરિયાકાંઠો
* ઉંચા-નીચા ખાડાટેકરાવાળા મેદાનો
* ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર
* નિલંબુરના જંગલવાળા પહાડો
* પેરિન્થલમન્નાના ઉંચા-નીચા ઉચ્ચપ્રદેશો

[[File:Chaliyar - Areekode Bridge.jpg|left|thumb|અરીકોડ ખાતે ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર]]
[[File:Map of Malappuram District (April 2021).svg|thumb|મલપ્પુરમ જિલ્લાનો નકશો]]

મલપ્પુરમ દરિયાકિનારો ઉત્તરમાં વલ્લીક્કુન્નૂથી લઈને દક્ષિણમાં પેરુમ્બડપ્પુ સુધીના મલપ્પુરમના સમગ્ર તટીય વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં કોઝિકોડ દરિયાકિનારા, પૂર્વમાં મલપ્પુરમના ઉબડખાબડ મેદાની વિસ્તાર, દક્ષિણમાં થ્રિસુર દરિયાકિનારા અને પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગર સાથે જોડાયેલી છે. આ પ્રદેશમાંથી ચાલીયાર, કડાલુંડી, ભરતપુઝા, તિરુરપુઝા જેવી મુખ્ય નદીઓ, નહેરો અને પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) વહે છે. આ તટીય વિસ્તાર નારિયેળના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે. તટીય મેદાન પશ્ચિમ તરફ ખૂબ જ ધીમો ઢાળ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;&gt;{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title=Physical divisions of Malappuram |pages=21–22 |access-date=18 April 2020}}&lt;/ref&gt; પોન્નાની, એડપ્પલ, તિરુર, વલંચેરી, કુટ્ટીપ્પુરમ, તાનુર, તિરુરંગાડી અને પરપ્પનંગાડી સહિતના મુખ્ય શહેરો આ પ્રદેશમાં આવેલા છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ તિરુર તાલુકાના કલ્પકંચેરી ગામમાં (૧૦૪ મીટર) આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

મલપ્પુરમનો ઉબડખાબડ મેદાની પ્રદેશ, જે દરિયાકિનારાને સમાંતર આવેલો છે, તે તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં નાડાપુરમ-માવૂરના ઉબડખાબડ મેદાનો, પૂર્વમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન અને પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો, દક્ષિણમાં પટ્ટાંબી ઉબડખાબડ મેદાન અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ દરિયાકિનારા સાથે સીમાઓ બનાવે છે. કન્નમંગલમ ખાતે આવેલી નેનમિની ટેકરી (૪૭૮ મીટર) આ પ્રદેશનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે અને ઉત્તર ભાગમાં આવેલું વાઝાયૂર (૯૫ મીટર) સૌથી નીચું સ્થળ છે. અહીં કેટલીક ટેકરીઓ અને ઢોળાવો જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

[[File:Chekkunnu.jpg|thumb|એડાવાના ખાતે ચેકુન્નુ ટેકરીઓ]]

ચાલિયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલંબુર જંગલી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઊંચાણવાળા પ્રદેશો અને પૂર્વમાં મલપ્પુરમ ઊંચાણવાળા મેદાનો દ્વારા બનાવે છે. તે ચાલિયારના મધ્ય ભાગમાં આવે છે અને અલગ ટેકરીઓના સ્વરૂપમાં ઉતાર-ચઢાવ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

ચાલીયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ મેદાન સાથે બનાવે છે. તે ચાલીયાર નદીના મધ્ય પ્રવાહ વિસ્તાર હેઠળ આવે છે અને અહીં છૂટાછવાયા ટેકરાઓ સ્વરૂપે ઉંચા-નીચા ઢોળાવો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, જેને સંસ્થાનવાદી (બ્રિટિશ) રેકોર્ડ્સમાં નીલાંબુર ખીણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે તેની સીમા ઉત્તરમાં કોઝિકોડ અને વાયનાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, પૂર્વમાં તમિલનાડુ, દક્ષિણમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ અને પશ્ચિમમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન સાથે બનાવે છે. તે પશ્ચિમ ઘાટનો એક ભાગ છે. અહીં સમુદ્ર સપાટીથી ૧૦૦૦ મીટરથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતા અનેક શિખરો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; આ પ્રદેશની સૌથી વધુ ઊંચાઈ મુકુરુથી (૨૫૯૪ મીટર) ખાતે છે, જે કેરળ અને તમિલનાડુની સરહદ પર કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યની પૂર્વમાં આવેલી છે. સૌથી નીચું સ્થળ મામ્પાડ (૧૧૫ મીટર) ખાતે આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; નીલાંબુરનો આ ટેકરીઓ વાળો જંગલ વિસ્તાર નીલગિરી બાયોસ્ફિયર રિઝર્વનો એક ભાગ છે.

પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો ઉત્તરમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન, પૂર્વમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પાલક્કાડ ઘાટ અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ ઉબડખાબડ મેદાન સાથે સરહદ ધરાવે છે. અહીં ઘણી નાની છૂટીછવાયી ટેકરીઓ આવેલી છે, જેમાં કોડીકુથીમાલા પણ એક છે. કડાલુંડી નદી આ પ્રદેશમાંથી વહે છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ મક્કારાપરમ્બા ખાતે ૬૧૦ મીટર છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

=== દરિયા કિનારો ===
[[File:Light house in Ponnani.jpg|thumb|પોન્નાનીનું દીવાદાંડી]]

કેરળના જિલ્લાઓમાં દરિયાકિનારાની લંબાઈની દ્રષ્ટિએ મલપ્પુરમ ૭૦ કિમી (રાજ્યના કુલ દરિયાકિનારાના ૧૧.૮૭%) ના દરિયાકિનારા સાથે પાંચમું સ્થાન ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Coastline_2346.aspx |website=kerenvis.nic.in |title=The coastal area of Malappuram |access-date=30 November 2019 }}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમનો તટીય પટ્ટો ત્રણ નગરપાલિકા શહેરો—તાનુર, પોન્નાની અને પરપ્પનંગાડી, તેમજ આઠ ગ્રામ પંચાયતો—વલ્લીક્કુન્નૂ, તેનાલુર, નિરામરુથુર, વેટ્ટમ, મંગલમ, પુરાથુર, વેલિયાંકૌડ અને પેરુમ્બડપ્પુમાં ફેલાયેલો છે. જિલ્લાના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા પોન્નાની, તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને પદિંજરેક્કરા બીચ એ મુખ્ય મત્સ્યઉદ્યોગ કેન્દ્રો છે. જિલ્લાનો સમુદ્ર કિનારો સમુદ્રી સંપત્તિથી સમૃદ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;

અગાઉ આરબ વેપારીઓનું મનપસંદ સ્થળ હોવા ઉપરાંત, પોન્નાની ઘણા મુસ્લિમ અધ્યાત્મિક નેતાઓ માટે પણ આકર્ષક સ્થળ હતું, જેમણે અહીં ઈસ્લામના પ્રચારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ બંદર શહેર &quot;મલબારનું નાનું મક્કા&quot; તેમજ &quot;સોનાના સિક્કાઓનું શહેર&quot; તરીકે પણ ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;pkd&quot;&gt;{{cite book | author=M. K. Devassy | year=1965 | title=1961 Census Handbook- Palghat District
 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands | url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5667/1/51592_1961_PAL.pdf | access-date=11 March 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/the-mecca-of-malabar-ponnani-004132.html |website=nativeplanet.com |title=Ponnani, the Mecca of Malabar |date=24 October 2017 |access-date=19 April 2020}}&lt;/ref&gt; ફેબ્રુઆરી/એપ્રિલ મહિના દરમિયાન અહીં હજારો પ્રવાસી પક્ષીઓ આવે છે.

પોન્નાની પાસે બિય્યામ કાયલ આવેલું છે, જે જળરમતની સુવિધા ધરાવતો એક શાંત, હરિયાળીથી ઘેરાયેલો જળમાર્ગ છે. કનોલી કેનાલ પુથુપોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રને મળે છે. તટીય શહેર તાનુર પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં વેટ્ટથુનાડ સામ્રાજ્યની રાજધાની હતું, અને તે કેરળદેશપુરમ મંદિર માટે જાણીતું છે. પરપ્પનંગાડી પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં પરપ્પનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોનું મુખ્ય મથક હતું.

=== નદીઓ ===
[[File:View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg|thumbnail|ત્રિપરાંગોડ ખાતે ભરતપુઝા]]
[[File:Kadalundi river, Malappuram.jpg|thumb|મલપ્પુરમ ખાતે કડાલુંડી નદી]]

જિલ્લામાંથી વહેતી મુખ્ય નદીઓમાં ચાલીયાર, કડાલુંડી નદી, ભરતપુઝા અને તિરુર નદીનો સમાવેશ થાય છે. ચાલીયાર નદીની કુલ લંબાઈ લગભગ ૧૬૮ કિમી અને જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૨,૮૧૮ ચોરસ કિમી (૧,૦૮૮ ચોરસ માઈલ) છે. તે જિલ્લાના નીલાંબુર, મામ્પાડ, એડવન્ના, અરીકોડ અને વાઝક્કાડમાંથી પસાર થાય છે અને ત્યારબાદ કોઝિકોડ-મલપ્પુરમ જિલ્લાની સરહદ પર થઈને ચાલીયમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. નીલાંબુર તાલુકાની ખીણમાં ચાલીયાર નદીની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ચાલીયારની સૌથી મોટી સહાયક નદી કરીમપુઝા, ભરતપુઝાની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક થુથાપુઝા, અને કડાલુંડી નદીની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક ઓલીપુઝા પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કડાલુંડી નદી મેલાત્તુર, કીઝત્તુર, પાંડિક્કાડ, મંજેરી, મલપ્પુરમ, પાનાક્કાડ, પરપ્પુર, વેંગરા, તિરુરંગાડી, પરપ્પનંગાડી, વલ્લીક્કુન્નૂમાંથી પસાર થાય છે અને જિલ્લાની વાયવ્ય (ઉત્તર-પશ્ચિમ) સરહદ પર આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના કડાલુંડી નગરમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે.

તે ઓલીપ્પુઝા નદી અને વેલીયાર નદીના સંગમથી બને છે. કડાલુંડી નદી સાયલન્ટ વેલીની પશ્ચિમ સરહદે આવેલા [[પશ્ચિમ ઘાટ]]માંથી નીકળે છે અને આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કીઝત્તુર ખાતે ઓલીપ્પુઝા અને વેલીયાર એકબીજામાં ભળીને કડાલુંડી નદીનું નિર્માણ કરે છે. કડાલુંડી નદી એરનાડ અને વલ્લુવાનાડ વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે. આ નદી ૧૩૦ કિમીની લંબાઈ ધરાવે છે, જેનું જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૧,૧૧૪ ચોરસ કિમી (૪૩૦ ચોરસ માઈલ) છે અને તેનો કુલ જળ પ્રવાહ (રન-ઓફ) ૨,૧૮૯ મિલિયન ક્યુબિક ફીટ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ભરતપુઝા નદીની કુલ લંબાઈ ૨૦૯ કિમી છે. મલપ્પુરમ-પલક્કડ જિલ્લા સરહદ પર તે તેની સહાયક નદી થુથાપુઝા તરીકે થુથા, એલમકુલમ, પુલામન્થોલેમાંથી વહે છે અને પલ્લીપ્પુરમ ખાતે મુખ્ય નદીને મળે છે. ત્યારબાદ કેટલાક પાડોશી જિલ્લાઓમાંથી વહીને થિરુવેગપ્પુરાથી ફરીથી આ જિલ્લામાં પ્રવેશ કરે છે અને કુટ્ટીપ્પુરમ પહોંચે છે. ભરતપુઝા પોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. તિરુનાવાયા, કુટ્ટીપ્પુરમ, ત્રીપ્રંગોડ, ઇરિમબિલિયમ, થવાનુર અને પોન્નાની એ ભરતપુઝાના કિનારે આવેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ શહેરો છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

તિરુર નદી ૪૮ કિમી લાંબી છે. તે પોન્નાની નજીક પદિંજરેકારા ખાતે ભરતપુઝા સાથે ભળી જાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; આ મોટી નદીઓ ઉપરાંત, જિલ્લામાં 'પુરાપ્પરમ્બા નદી' નામની એક નાની નદી પણ છે, જે માત્ર ૮ કિમી લાંબી છે. તે કનોલી કેનાલ દ્વારા મુખ્ય નદીઓ સાથે જોડાયેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers in Malappuram district |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=23 November 2019 |website=malappuram.nic.in |archive-date=10 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210004256/https://malappuram.nic.in/about-district/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ઉપર વર્ણવેલી મુખ્ય નદીઓની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ તથા ઝરણાં પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે.

{{Panorama
|image   = Kadalundi Kadavu Bridge.jpg
|height  = 175
|alt     = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય
|caption = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય, જ્યાં તે અરબી સમુદ્રમાં ભળી જાય છે.
}}

અહીં ચાર મુખત્રિકોણ પ્રદેશો (નદીમુખ) આવેલા છે—પુરાથુર ખાતે પદિંજરેકારા અઝીમુખમ, જ્યાં ભરતપુઝા અને તિરુર નદીઓ એકબીજામાં ભળીને અરબી સમુદ્રને મળે છે; પુથુપોન્નાની ભૂશિર, જ્યાં કનોલી કેનાલ સમુદ્રમાં વહે છે; તાનુર ખાતે પુરાપુઝા અઝીમુખમ; અને જિલ્લાની વાયવ્ય સરહદે વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે આવેલું કડાલુંડી નગરમ અઝીમુખમ.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; બિય્યામ, વેલિયાંકૌડ, માનુર અને કોડિન્હી જેવા પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તટીય તાલુકાઓમાં આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન પોન્નાનીથી તિરુર રેલવે સ્ટેશન સુધી માલસામાનના પરિવહન માટે પોન્નાની કેનાલનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. કોડક્કલ ખાતે આવેલી બેસલ મિશનના કર્મચારીઓ દ્વારા પોન્નાની કેનાલ વિશે આ પ્રમાણે વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે:&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ineszupanov.com/ |title=Website of Ines Zupanov |access-date=13 September 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427041408/http://www.ineszupanov.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== આબોહવા ===
[[File:Monsoon Clouds - Manjeri and Pandalloor hill.jpg|left|thumbnail|પંડાલુર ટેકરીઓ પર ચોમાસાના વાદળો]]
[[File:Ottumpuram Beach.JPG|thumbnail|ઓટ્ટુમ્પુરમ બીચ, તાનુર.]]

જિલ્લાનું તાપમાન સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન લગભગ સ્થિર રહે છે. અહીં ઉષ્ણકટિબંધીય (ટ્રોપિકલ) આબોહવા છે. ટૂંકી શુષ્ક ઋતુ સાથે વર્ષના મોટાભાગના મહિનાઓમાં અહીં નોંધપાત્ર વરસાદ પડે છે. કોપન અને ગીગર (Köppen and Geiger) વર્ગીકરણ અનુસાર, આ આબોહવાને 'Am' તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. મલપ્પુરમમાં સરેરાશ વાર્ષિક તાપમાન ૨૭.૩ °C છે. એક વર્ષમાં, સરેરાશ વરસાદ ૨,૯૫૨ મિલીમીટર (૧૧૬.૨ ઇંચ) થાય છે. ઉનાળો સામાન્ય રીતે માર્ચથી મે સુધી રહે છે; ચોમાસું જૂનમાં શરૂ થાય છે અને સપ્ટેમ્બરમાં સમાપ્ત થાય છે. મલપ્પુરમમાં નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) અને ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) એમ બંને ચોમાસાનો વરસાદ થાય છે. શિયાળાની ઋતુ ડિસેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી સુધી હોય છે.&lt;ref name=&quot;MSN&quot;&gt;{{Cite web| url = http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx| title = MSN Weather| access-date = 29 November 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Climate chart&quot;&gt;&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;width:75%;&quot;&gt;

{{Weather box
| location              = મલ્લપુરમ
| width                 = 90% &lt;!-- Width parameter for wikitable, default width=90%. Leave blank for wikitable with no width defined. Set width=auto to fit the table in the next available space automatically. --&gt;
| metric first          = yes
| single line           = yes
| Jan high C            = 32.0
| Feb high C            = 32.9
| Mar high C            = 34.0
| Apr high C            = 33.8
| May high C            = 32.7
| Jun high C            = 29.3
| Jul high C            = 28.1
| Aug high C            = 28.7
| Sep high C            = 29.7
| Oct high C            = 30.3
| Nov high C            = 31.1
| Dec high C            = 31.4
| year high C           = 34.0
| Jan low C             = 21.8
| Feb low C             = 22.8
| Mar low C             = 24.4
| Apr low C             = 25.4
| May low C             = 25.1
| Jun low C             = 23.5
| Jul low C             = 22.8
| Aug low C             = 23.3
| Sep low C             = 23.3
| Oct low C             = 23.4
| Nov low C             = 23.1
| Dec low C             = 21.9
| year low C            = 21.8
| Jan precipitation mm  = 1
| Feb precipitation mm  = 9
| Mar precipitation mm  = 16
| Apr precipitation mm  = 101
| May precipitation mm  = 253
| Jun precipitation mm  = 666
| Jul precipitation mm  = 830
| Aug precipitation mm  = 398
| Sep precipitation mm  = 233
| Oct precipitation mm  = 281
| Nov precipitation mm  = 140
| Dec precipitation mm  = 24
| year precipitation mm = 2952
| source                =&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://en.climate-data.org/asia/india/kerala/malappuram-34234/ |website = en.climate-data.org |title = Climate of Malappuram |access-date = 30 November 2019}}&lt;/ref&gt;
| date                  = November 2019
}}
&lt;/div&gt;

== વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ ==
{{multiple image|align=left|direction = vertical|caption_align=left
| image1 = Nilambur Teak Garden.jpg |caption1= સાગનું સંગ્રહાલય (ટિક મ્યુઝિયમ)| image2 = Green Vallikkunnu.jpg|caption2= વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લીલા મેન્ગ્રોવ| image3 = Beeyam Kayal River near Athani.jpg |caption3 = પોન્નાની કોલે વેટલેન્ડ્સ, એડપ્પલ
}}

જિલ્લામાં વિવિધ પ્રકારની વન્યજીવ સૃષ્ટિ આવેલી છે અને પશ્ચિમ તરફ વહેતી અનેક નાની ટેકરીઓ, જંગલો, નદીઓ અને ઝરણાં, પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તેમજ ડાંગર, સોપારી, કાજુ, મરી, આદુ, કઠોળ, નારિયેળ, કેળાં, સાબુદાણા/કસાવો (ટેપિયોકા), ચા અને રબરના વાવેતરો આવેલા છે. નીલાંબુર ખાતે વિશ્વનો સૌથી જૂનો સાગનો વાવેતર વિસ્તાર 'કોનોલીઝ પ્લોટ' આવેલો છે. નીલાંબુર તેના સાગ મ્યુઝિયમ માટે પણ જાણીતું છે. નીલાંબુર સાગના વાવેતરો નજીક વાંસના વૃક્ષો વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. સાગ મ્યુઝિયમ સાથે એક જૈવ સંસાધન કુદરતી પાર્ક જોડાયેલો છે. મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીના જૂના વહીવટી રેકોર્ડમાં નોંધાયેલ છે કે તત્કાલીન મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીમાં સરકારની માલિકીનું સૌથી નોંધપાત્ર વાવેતર નીલાંબુર ખાતે ૧૮૪૪માં રોપવામાં આવેલું સાગનું વાવેતર હતું.&lt;ref name=&quot;Mbsp&quot;&gt;{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881–1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=9 June 2021 }}&lt;/ref&gt;

જિલ્લાના કુલ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી ક્ષેત્રફળમાંથી ૧,૦૩૪ ચોરસ કિમી (૩૯૯ ચોરસ માઈલ) (૨૯%) વિસ્તાર જંગલ ક્ષેત્ર ધરાવે છે. તે વધુ ગીચ કે ઓછું ગીચ હોઈ શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |website=industry.kerala.gov.in |title=Forest area of Malappuram }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) ભાગમાં ૭૫૮.૮૭ ચોરસ કિમી (૨૯૩.૦૦ ચોરસ માઈલ) નો વિશાળ જંગલ વિસ્તાર આવેલો છે. આમાંથી ૩૨૫.૩૩ ચોરસ કિમી (૧૨૫.૬૧ ચોરસ માઈલ) અનામત (આરક્ષિત) જંગલો છે અને બાકીનો નિહિત જંગલ (વેસ્ટેડ ફોરેસ્ટ) નો વિસ્તાર છે. આમાંથી ૮૦% પાનખર જંગલો છે જ્યારે બાકીના સદાબહાર જંગલો છે. આ જંગલ વિસ્તાર મુખ્યત્વે નીલાંબુર ઉપજિલ્લા (તાલુકા) માં કેન્દ્રિત છે, જે વાયનાડના પહાડી જિલ્લા, પશ્ચિમ ઘાટ અને તમિલનાડુના પહાડી વિસ્તારો (નીલગિરી) સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે.

નીલાંબુર જંગલ વિસ્તારમાં સાગ, સીસમ (રોઝવુડ) અને મહાગોની જેવા વૃક્ષો જોવા મળે છે. જંગલમાં વાંસની ટેકરીઓ વ્યાપક પ્રમાણમાં આવેલી છે. જિલ્લામાં આવેલું કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્ય રાજ્યનું સૌથી મોટું વન્યજીવ અભયારણ્ય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/karimpuzha-sanctuary-comes-into-being/article31984618.ece |website=The Hindu |title=The Karimpuzha Wildlife Sanctuary |access-date=5 July 2020 |date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://touristinindia.com/new-amarambalam-wildlife-sanctuary/ |website=touristinindia.com |title=The largest wildlife sanctuary of Kerala |date=19 February 2018 |access-date=5 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ન્યૂ અમરમ્બલમ આરક્ષિત જંગલ, જે કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યનો જ એક ભાગ છે, તે વિવિધ પ્રકારની પ્રાણીસૃષ્ટિ ધરાવે છે. જંગલોમાં હાથી, હરણ, વાઘ, વાંદરા, રીંછ, ભૂંડ, સસલા, પક્ષીઓ અને સરીસૃપો સહિતના વિવિધ પ્રાણીઓ જોવા મળે છે. અહીંથી મધ, ઔષધીય વનસ્પતિઓ અને મસાલા જેવી જંગલ પેદાશો પણ એકત્રિત કરવામાં આવે છે. નીલાંબુર ખીણમાં નેડુમકાયમ વર્ષા જંગલ પણ આવેલું છે.

આ જંગલોનું રક્ષણ બે વિભાગો દ્વારા કરવામાં આવે છે - નીલાંબુર ઉત્તર અને નીલાંબુર દક્ષિણ. કેરળ ફોરેસ્ટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (KFRI) નું એક ઉપકેન્દ્ર પણ નીલાંબુર ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના તટીય અને આંતરદેશિય (ઈનલેન્ડ) વિસ્તારોમાં જોવા મળતી માછલીઓની મુખ્ય જાતોમાં ઝીંગા (Prawn), ઓઇલ સરડીન, સિલ્વર બેલી, શાર્ક, કેટફિશ, મેકરેલ (બંગડા), સ્કેટ, ચેમ્બા, સોલ ફિશ, સીર ફિશ (સુરમાઈ) અને રિબનફિશનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુર સાગ એ પોતાની ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) મેળવનારી દેશની પ્રથમ જંગલ પેદાશ છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=First for forest produce, GI tag for Nilambur teak|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/first-for-forest-produce-gi-tag-for-nilambur-teak/articleshow/62320961.cms|last=T Ramavarman|date=1 January 2018|access-date=30 October 2020|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; તિરુરમાં મળી આવતા પાનનો એક પ્રકાર તિરુર વેટ્ટિલા પણ ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tirur-vettila-obtains-gi-tag/article29214761.ece |website=The Hindu |title=Tirur Vettila gets GI tag |date=21 August 2019 |access-date=19 April 2020 |last1=Muringatheri |first1=Mini }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના તટીય વિસ્તારમાં આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લગભગ ૫૦ એકરમાં ફેલાયેલું મેન્ગ્રોવનું જંગલ આવેલું છે. અન્ય તટીય વિસ્તારોમાં પણ મેન્ગ્રોવ વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.

કડાલુંડી પક્ષી અભયારણ્ય આ જિલ્લાની વલ્લીક્કુન્નૂ ગ્રામ પંચાયતમાં આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Flora and fauna of Malappuram |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=24 November 2019 |website=malappuram.nic.in }}&lt;/ref&gt; કડાલુંડી-વલ્લીક્કુન્નૂ કમ્યુનિટી રિઝર્વ એ કેરળનું પ્રથમ કમ્યુનિટી રિઝર્વ છે, જેને હવે ઇકો-ટૂરિઝમ કેન્દ્ર તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.&lt;ref name=&quot;Vallikkunnu&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=onmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ૨૦૧૦માં પુરાથુર ખાતે આવેલા પદિંજરેકારા મુખત્રિકોણ પ્રદેશ (એસ્ટ્યુઅરી - નદીમુખ) માં પક્ષી અભયારણ્ય બનાવવાની દરખાસ્ત મૂકવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sudhi |first1=K. S. |title=Birds get 12 more havens in State |url=https://www.thehindu.com/news/national/Birds-get-12-more-havens-in-State/article16567247.ece/ |access-date=7 April 2021 |work=The Hindu |date=15 March 2010}}&lt;/ref&gt; તિરુનાવાયા તેના કમળના ખેતરો માટે જાણીતું છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Lotus fields of Tirunavaya|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/03/lotus-farming-muslim-kerala-hindu.html|last=Anupama Mili|date=4 September 2018|access-date=26 July 2020|work=Malayala Manorama}}&lt;/ref&gt;

== વહીવટ ==
=== મહેસૂલી વહીવટ ===
જિલ્લા વહીવટીતંત્રનું મુખ્ય મથક (કલેક્ટર કચેરી) મલપ્પુરમના અપહિલ ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના સમગ્ર વહીવટના વડા 'જિલ્લા કલેક્ટર' છે. તેઓ સામાન્ય બાબતો, જમીન સંપાદન, મહેસૂલી વસૂલાત (રેવેન્યુ રિકવરી), જમીન સુધારણા અને ચૂંટણીઓ જેવી મુખ્ય ક્ષેત્રીય જવાબદારીઓ સંભાળતા પાંચ ડેપ્યુટી કલેક્ટરો દ્વારા સહાય કરવામાં આવે છે. ડેપ્યુટી કલેક્ટર (સામાન્ય) ની વહીવટી શ્રેણી ધરાવતા એડિશનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટ (ADM) તમામ પ્રકારની વહીવટી પ્રવૃત્તિઓમાં જિલ્લા કલેક્ટરને મદદ પૂરી પાડે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malappuram.nic.in/collectrate/|title=Collectorate Malappuram|access-date=3 October 2020|website=Official website of Malappuram district|archive-date=25 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025100613/https://malappuram.nic.in/collectrate/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

મલપ્પુરમ મહેસૂલી જિલ્લાને બે મુખ્ય વહીવટી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે—તિરુર અને પેરિન્થલમન્ના. વહીવટી સરળતા માટે આ સમગ્ર જિલ્લાને ૧૩૮ મહેસૂલી ગામોમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે, જે મળીને ૭ તાલુકાઓ (ઉપજિલ્લાઓ) ની રચના કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://malappuram.nic.in/tehsil/ |website = malappuram.nic.in |title = Talukas in Malappuram district|access-date = 23 November 2019  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;admn_mpm&quot;&gt;{{cite web | title= Administrative divisions of Malappuram district | url= https://malappuram.nic.in/administrative-setup/ | access-date= 23 November 2019 | website= malappuram.nic.in}}&lt;/ref&gt;

==== મહેસૂલ વિભાગો ====
જિલ્લામાં બે મહેસૂલ વિભાગો છે: પેરિન્થલમન્ના અને તિરુર. પોન્નાની, તિરુર, તિરુરંગદી અને કોન્ડોટ્ટી ઉપજિલ્લાઓ તિરુર મહેસૂલ વિભાગમાં સમાવવામાં આવ્યા છે જ્યારે બાકીના નીલમ્બુર, એરાનાડ અને પેરિન્થલમન્ના ભેગા થઈને પેરિન્થલમન્ના મહેસૂલ વિભાગ બનાવે છે. મહેસૂલ વિભાગીય કાર્યાલયનું નેતૃત્વ મહેસૂલ વિભાગીય અધિકારી / સબ કલેક્ટર (RDO) દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે મહેસૂલ વિભાગના સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ પણ હોય છે. મહેસૂલ વિભાગીય કાર્યાલયો અનુક્રમે તિરુર અને પેરિન્થલમન્ના ખાતે છે.

==== તાલુકા ====
તાલુકો (પેટા-જિલ્લો) એ જિલ્લાની અંદર એક વહીવટી વિભાગ છે. મલપ્પુરમ જિલ્લામાં ૭ તાલુકા છે, અને દરેક તાલુકનું નેતૃત્વ તહસીલદાર દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે જમીન મહેસૂલ વહીવટ અને કાર્યકારી મેજિસ્ટ્રેટ કાર્યો માટે જવાબદાર છે. નીલમ્બુર કેરળનો સૌથી મોટો પેટાજિલ્લો (તાલુકો) છે. પોન્નાની, તિરુર અને તિરુરંગદી પેટાજિલ્લા દરિયાકાંઠાના પ્રદેશમાં આવેલા છે. પેરિન્થલમન્ના, એરનાડ અને કોન્ડોટ્ટી મધ્યપ્રદેશમાં આવેલા છે જ્યારે નીલમ્બુર પેટાજિલ્લો ઉચ્ચ શ્રેણી પર આવેલો છે. જિલ્લા-સ્તરીય વહીવટનું સંકલન કરવા માટે મલપ્પુરમ ખાતે સિવિલ સ્ટેશન ઉપરાંત, તાલુકા-સ્તરીય વહીવટી પ્રવૃત્તિઓનું સંકલન કરવા માટે મંજેરી, નીલમ્બુર, પેરિન્થલમન્ના, તિરુરંગદી, તનુર, તિરુર, કુટ્ટીપુરમ અને પોન્નાની ખાતે મિનિ-સિવિલ સ્ટેશનો છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://malappuram.nic.in/en/tehsil/#:~:text=For%20administrative%20purpose%20the%20district,office%20is%20headed%20by%20Tahsildar | title=Tehsils / Taluks &amp;#124; Welcome to Malappuram &amp;#124; India }}&lt;/ref&gt;

[[File:Subdistricts of Malappuram (August 2020).svg|thumb|left|મલપ્પુરમમાં તાલુકા]]

{| align=&quot;left&quot; class=&quot;toccolours&quot; cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-right: .5em; margin-top: .4em; font-size: 90%&quot;
|-
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot; valign=&quot;top&quot;
!પેટાજિલ્લો&lt;br/&gt;(''તાલુકા'')
!વિસ્તાર&lt;br/&gt;(in km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
!કુલ વસ્તી&lt;br/&gt;(૨૦૧૧)
!ગામડાં
!શહેરીકરણ&lt;br/&gt;(૨૦૧૧)
|-
| પોન્નાઈ || 200 || 379,798 || 11 || 57.36%
|-
| તિરુર || 448 || 928,672 || 30 || 48.73%
|-
| તિરુરંગડી || 290* || 631,906 || 17 || 90.40%
|-
| કોન્ડોટ્ટી || 258* || 410,577 || 12 || 43.10%
|-
| ઍરનાડ || 491* || 581,512 || 23 || 37.93%
|-
| પેરિન્થલમન્ના || 506 || 606,396 || 24 || 21.73%
|-
| નિલામ્બુર || 1,343 || 574,059 || 21 || 8.08%
|-
| style=&quot;font-size: 80%&quot; colspan=5 bgcolor=&quot;#cceeff&quot; align=&quot;center&quot;| Sources: 2011 Census of India,&lt;ref name=&quot;demomalapuram&quot;&gt;{{cite web |url= http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_B_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title= Taluk-wise demography of Malappuram |access-date=19 April 2020 |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |pages= 161–193 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = Villages_Malappuram&gt;{{cite web |title=Villages in Malappuram |url = https://malappuram.nic.in/village-panchayats/ |website = malappuram.nic.in |access-date=25 November 2019 }}&lt;/ref&gt;
|}

==== મહેસૂલ ગામો ====
મહેસૂલ ગામો એ તાલુકાઓનો પેટાવિભાગ છે, અને જિલ્લાના મહેસૂલ વહીવટની સૌથી નીચી સંસ્થા છે. દરેક તાલુકામાં તેના અધિકારક્ષેત્રમાં અનેક ગામો હોય છે. મલપ્પુરમ જિલ્લામાં ૧૩૮ મહેસૂલ ગામો છે. જમીન મહેસૂલ બાબતો માટે મહેસૂલ ગામોને વધુ ડિસોમમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યા છે.
{{clear}}

=== જિલ્લા આયોજન સમિતિ ===
મલપ્પુરમની જિલ્લા આયોજન સમિતિમાં નગરપાલિકાઓના બે સભ્યો, જિલ્લા પંચાયતના ૧૦ સભ્યો અને એક પંચાયત દ્વારા નિયુક્ત સભ્ય ઉપરાંત એક અધ્યક્ષ અને એક સચિવનો સમાવેશ થાય છે. અધ્યક્ષ પદ જિલ્લા પંચાયતના પદાધિકારી અને સચિવ પદ જિલ્લા કલેક્ટર માટે અનામત છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sec.kerala.gov.in/index.php/Content/index/lsgd|title=District Planning Committee, Malappuram|access-date=7 November 2020|website=SEC Kerala}}&lt;/ref&gt;

=== ન્યાયતંત્ર ===
[[File:Perinthalmanna Munsif Court.png|thumbnail|પેરિન્થલમન્ના ખાતે એક કોર્ટ સંકુલ.]]

જિલ્લાનું ન્યાયિક મુખ્યાલય મંજેરી ખાતે છે. મંજેરી ન્યાયિક જિલ્લા હેઠળ ૨૪ અદાલતો કાર્યરત છે જેમાં મંજેરી, મલપ્પુરમ, તિરુર, પેરિન્થલમન્ના, પરપ્પનંગડી, પોન્નાની અને નીલામ્બુરનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;district_police&quot;&gt;{{cite web |url=https://districts.ecourts.gov.in/malappuram |website=districts.ecourts.gov.in |title=Judicial administration of Malappuram |access-date=17 June 2020 }}&lt;/ref&gt; ૧૬ જૂન, ૧૯૬૯ ના રોજ મલપ્પુરમ જિલ્લાની સ્થાપના પછી, ૨૫ મે, ૧૯૭૦ ના રોજ કોઝિકોડમાં એક જિલ્લા અદાલતે કામગીરી શરૂ કરી. ત્યારબાદ, ૧ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૭૪ ના રોજ, કોર્ટને મંજેરી કોર્ટ સંકુલમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવી.

જિલ્લામાં ત્રણ વધારાની જિલ્લા અને સત્ર અદાલતો, બે કૌટુંબિક અદાલતો (એક મલપ્પુરમ અને બીજી તિરુરમાં), તેમજ બે મોટર અકસ્માત દાવા ટ્રિબ્યુનલ (એક મંજેરીમાં અને બીજી તિરુરમાં) છે. વધુમાં, બે સબ કોર્ટ છે - એક મંજેરીમાં અને બીજી તિરુરમાં. જિલ્લામાં બે મુનસિફ મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટ પણ છે, જેમાં એક પોન્નાનીમાં અને બીજી પેરિન્થલમન્નામાં છે. છેલ્લે, મલપ્પુરમ જિલ્લામાં નવ ન્યાયિક પ્રથમ વર્ગ મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટ કાર્યરત છે.

=== પોલીસ ===
મલપ્પુરમ જિલ્લા પોલીસ (કેરળ પોલીસનો એક પોલીસ જિલ્લો) કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા તથા જિલ્લામાં તપાસ કામગીરી માટે જવાબદાર છે. જિલ્લા પોલીસ કચેરી મલપ્પુરમ ખાતે આવેલી છે, જેના વડા પોલીસ સુપ્રિન્ટેન્ડેન્ટ (SP) નો રેન્ક ધરાવતા જિલ્લા પોલીસ ચીફ (DPC) હોય છે.
મલપ્પુરમ જિલ્લામાં કુલ ૬ પોલીસ સબ-ડિવિઝન અને ૩૬ પોલીસ સ્ટેશનો આવેલા છે. આ સબ-ડિવિઝનોના મુખ્ય મથકો મલપ્પુરમ, કોંડોત્ટી, પેરિન્થલમન્ના, તિરુર, તાનુર અને નીલાંબુર ખાતે આવેલા છે. દરેક પોલીસ સબ-ડિવિઝનનું નેતૃત્વ ડેપ્યુટી સુપ્રિન્ટેન્ડેન્ટ ઓફ પોલીસ (DySP) કરે છે અને દરેક પોલીસ સ્ટેશનની દેખરેખ ઇન્સ્પેક્ટર ઓફ પોલીસનો રેન્ક ધરાવતા સ્ટેશન હાઉસ ઓફિસર (SHO) દ્વારા કરવામાં આવે છે.

મલપ્પુરમ પોલીસ જિલ્લો, પાલક્કાડ, ત્રિસૂર સિટી અને ત્રિસૂર ગ્રામીણ પોલીસ જિલ્લાઓની સાથે ત્રિસૂર રેન્જ પોલીસ ના ક્ષેત્રાધિકાર હેઠળ આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://keralapolice.gov.in/page/ranges|title=Thrissur Range Police districts|access-date=2 November 2020|website=Kerala Police}}&lt;/ref&gt;

જિલ્લા પોલીસ કચેરી, ડિસ્ટ્રિક્ટ સ્પેશિયલ બ્રાંચ, ડિસ્ટ્રિક્ટ ક્રાઇમ રેકોર્ડ્સ બ્યુરો, ડિસ્ટ્રિક્ટ 'સી' બ્રાંચ, નાર્કોટિક સેલ, ડિસ્ટ્રિક્ટ પોલીસ કંટ્રોલ રૂમ, સાયબર સેલ, વુમન સેલ અને ટેલિકોમ્યુનિકેશન યુનિટ મલપ્પુરમ ખાતે આવેલા છે. કોસ્ટલ (તટીય) પોલીસ સ્ટેશન પોન્નાની ખાતે જ્યારે ડિસ્ટ્રિક્ટ આર્મ્ડ રિઝર્વ કેમ્પ પદિન્હત્તુમ્મુરી ખાતે આવેલો છે. મલપ્પુરમ પોલીસના ટ્રાફિક એન્ફોર્સમેન્ટ યુનિટ્સ મલપ્પુરમ, મંજેરી, કોંડોત્ટી, પેરિન્થલમન્ના અને તિરુર ખાતે કાર્યરત છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://malappuram.keralapolice.gov.in/wings/general-executive/district-police-office |website=malappuram.keralapolice.gov.in |title=Malappuram police |access-date=17 June 2020 |archive-date=28 September 2020 }}&lt;/ref&gt;

કેરળ પોલીસ હેઠળની એક સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલિયન મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ (રચના: ૧૮૮૪) નું મુખ્ય મથક મલપ્પુરમ ખાતે આવેલું છે. તે રાજ્યની સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલિયન પણ છે.&lt;ref name=&quot;district_police&quot; /&gt; તે ભીડ નિયંત્રણ, આંતરિક સુરક્ષા, રમખાણ નિયંત્રણ અને વીઆઈપી (VIP) સુરક્ષામાં સિવિલ પોલીસને સહાય પૂરી પાડે છે. આ ઉપરાંત જરૂર પડ્યે તેને રાજ્ય બહાર પણ તૈનાત કરવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Malabar Special Police (MSP), Armed Police Battalions of Kerala |url=https://keralapolice.gov.in/page/malabar-special-police |access-date=2026-01-02 |website=keralapolice.gov.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

== અર્થતંત્ર ==
મલપ્પુરમનું અર્થતંત્ર નોંધપાત્ર રીતે પ્રવાસીઓ (ગલ્ફ દેશોમાં કામ કરતા લોકો) પર આધારિત છે. સમગ્ર કેરળ રાજ્યમાં સૌથી વધુ પ્રવાસીઓ મલપ્પુરમ જિલ્લાના છે. કેરળ સરકાર દ્વારા પ્રકાશિત ૨૦૧૬ના આર્થિક સમીક્ષા અહેવાલ મુજબ, જિલ્લાના દર ૧૦૦માંથી ૫૪ કુટુંબો પ્રવાસી કુટુંબો છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://spb.kerala.gov.in/EconomicReview2016/web/chapter06_03.php |website=spb.kerala.gov.in |title=Malappuram ranks first in the number of emigrants from Kerala |access-date=3 December 2019 }}&lt;/ref&gt; તેમનામાંથી મોટા ભાગના લોકો મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) ના દેશોમાં કામ કરે છે અને તેઓ જિલ્લાના અર્થતંત્રમાં મુખ્ય યોગદાનકર્તા છે. 'કેરળ ગ્રામીણ બેંક' (KGB) નું મુખ્ય મથક પણ મલપ્પુરમ ખાતે આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.newindianexpress.com/business/2013/jul/15/kgb-to-expand-operations-in-all-panchayats-496821.html |website=The New Indian Express |title=KGB to expand operations in all Panchayats |date=15 July 2013 |access-date=25 June 2020 }}&lt;/ref&gt;

[[File:KGB logo.png|250px|thumb|કેરળ ગ્રામીણ બેંક એ કેરળનું સૌથી મોટું પ્રાદેશિક ગ્રામીણ બેંકિંગ નેટવર્ક છે.]]

=== આર્થિક ખનિજો ===
જિલ્લાના મધ્ય ભાગમાં લેટેરાઇટ પથ્થર વ્યાપકપણે જોવા મળે છે. અંગાદિપુરમ લેટેરાઇટને રાષ્ટ્રીય ભૂ-વારસા સ્મારક તરીકે માન્યતા મળી છે.&lt;ref name=gsi3&gt;http://naturalheritage.intach.org/wp-content/uploads/2016/09/Geoheritage-Monograph.pdf&lt;/ref&gt;આર્ચીયન ગ્નીસ એ જિલ્લાની સૌથી વધુ જોવા મળતી ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય રચના છે. પોરુરમાં જોવા મળતું ક્વાર્ટઝ મેગ્નેટાઇટ, જિલ્લામાં જોવા મળતા ખનિજોમાંનું એક છે જે આર્થિક મહત્વ ધરાવે છે. ક્વાર્ટઝ ગ્નીસ નીલંબુર, એડાવન્ના અને પંડિકડ પ્રદેશોમાં જોવા મળે છે. ગાર્નેલીફોરસ ક્વાર્ટઝ મંજેરી અને કોન્ડોટ્ટીના વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે. ચાર્નોકાઇટ ખડકો નીલંબુર અને એડાવન્નામાં જોવા મળે છે. પ્લેજીઓક્લેઝ, ફેલ્ડસ્પાર અને પાયરોક્સિન ધરાવતા ડાઇક્સ લાક્ષણિક લેટેરાઇટ રચનામાં મંજેરી ખાતે છે. એરનાડ પ્રદેશમાંથી સારી ગુણવત્તાવાળા આયર્ન ઓરના ભંડાર મળ્યા છે. પોન્નાની અને કદલુન્ડીનગરમના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાંથી ચૂનાના શેલના ભંડાર મળી આવ્યા છે. પોન્નાની અને વેલિયાનકોડના દરિયાકાંઠાના રેતીમાં ભારે ખનિજો, ઇલ્મેનાઇટ અને મોનાઝાઇટનો મોટો જથ્થો છે. પોન્નાની અને પેરિન્થલમન્નાના તાલુકાઓમાંથી કાઓલિનાઇટ મળી આવ્યું છે. થેક્કુમ્મુરી ગામમાંથી બોલ માટીના ભંડાર મળી આવ્યા છે. નીલમ્બુર ઉપ-જિલ્લાના કેટલાક ભાગો વાયનાડના છુપાયેલા સોનાના ક્ષેત્રોમાં શામેલ છે. નીલમ્બુર તાલુક, વાયનાડ અને અટ્ટપ્પડી ખીણના નજીકના પ્રદેશો સાથે કુદરતી સોનાના ક્ષેત્રો માટે જાણીતા છે. નીલમ્બુરમાં ચાલિયાર નદીની ખીણમાં કરવામાં આવેલા સંશોધનમાં ૨.૫ મિલિયન ઘન મીટર પ્લેસરના ભંડાર જોવા મળ્યા છે જેમાં પ્રતિ ઘન મીટર સોનાનો જથ્થો ૧.૧ ગ્રામ છે. [72] જિલ્લાના કેટલાક ભાગો જેમ કે કોટ્ટક્કલ, પરપ્પિલ, ઓરકમ અને મેલમુરીમાંથી બોક્સાઇટ મળી આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |website=industry.kerala.gov.in |title=Minerals of Malappuram |page=35 |access-date=21 April 2020 }}&lt;/ref&gt; કરુવરકુંડુ, જેનો અર્થ લુહારનું સ્થળ થાય છે, તેનું નામ આયર્ન-ઓર કાપવા અને લુહારકામ પરથી પડ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite journal |year=2000 |title=Proceedings of the Indian History Congress |volume=60 |pages=1204 |oclc=1752882 }}&lt;/ref&gt;

=== ઉદ્યોગો ===
[[File:Manjeri Town Calicut Road View.jpg|thumbnail|માંજેરી, મલપ્પુરમ મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારનું એક ઘટક શહેર]]

૧૮૮૭માં સ્થપાયેલ તિરુનાવાયા ખાતે કોડક્કલ ટાઇલ ફેક્ટરી, ભારતની બીજી ટાઇલ ફેક્ટરી હતી. ભારતમાં પ્રથમ ટાઇલ ફેક્ટરી ફેરોકે ખાતે હતી, જે તે સમયે એરનાડ તાલુકાનો ભાગ હતી. ૨૦૧૧માં થયેલી વસ્તી ગણતરી મુજબ, SSI/MMSE હેઠળ ૧૦,૬૨૯ ઔદ્યોગિક એકમો નોંધાયેલા છે, અને તેમાંથી ૩૯૬ એકમો અનુસૂચિત જાતિઓ દ્વારા, ૮૩ અનુસૂચિત જનજાતિઓ દ્વારા અને બાકીના એકમો સામાન્ય શ્રેણી દ્વારા પ્રમોટ કરવામાં આવે છે. સ્વ-રોજગાર કાર્યક્રમ હેઠળ વાર્ષિક આશરે ૧,૦૦૦ લોકોને સહાય આપવામાં આવે છે. તેન્હીપાલમ નજીક કક્કનચેરીમાં KINFRA ફૂડ-પ્રોસેસિંગ અને IT ઔદ્યોગિક વસાહતો, નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો માટે મલપ્પુરમ ખાતે&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://kinfra.org/departments/kinfra-techno-industrial-park-malappuram | website=kinfra.org | title=KINFRA Techno Industrial Park, Malappuram | access-date=27 November 2019}}&lt;/ref&gt; INKEL SME પાર્ક અને મંજેરીમાં પયનાદ ખાતે રબર પ્લાન્ટ અને ઔદ્યોગિક વસાહત છે. મલપ્પુરમ ખાતે ૧૬૮ એકરમાં ફેલાયેલા INKEL ગ્રીન્સમાં એક ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર, 'SME પાર્ક' અને એક શૈક્ષણિક ક્ષેત્ર, 'ઍડ્યુસીટી' છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Kerala's INKEL to bring an invest of Rs 1000 crore|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/infrastructure/keralas-inkel-to-bring-an-invest-of-rs-1000-crore/articleshow/47541323.cms|date=4 June 2015|access-date=6 October 2020|work=The Economic Times}}&lt;/ref&gt;

માલકોસ્પિન (મલપ્પુરમ સ્પિનિંગ મિલ્સ લિમિટેડ) રાજ્ય સરકાર હેઠળના જિલ્લામાં સૌથી જૂના ઔદ્યોગિક સ્થાપનોમાંનું એક છે. લાકડા સંબંધિત ઉદ્યોગો કોટ્ટક્કલ, એડાવન્ના, વાણીયામ્બલમ, કરુલાઈ, નિલંબુર અને મમ્પાદમાં સામાન્ય છે. છેલ્લા દાયકાઓ સુધી લાકડાની મિલ, ફર્નિચર ઉત્પાદકો અને લાકડાનો વેપાર જિલ્લામાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ વ્યવસાયો હતા. તિરુર ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, મોબાઇલ ફોન અને અન્ય ગેજેટ્સ માટેનું એક મુખ્ય પ્રાદેશિક વેપાર કેન્દ્ર છે. કર્મચારી રાજ્ય વીમાની શાખા મલપ્પુરમ ખાતે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt; કુટ્ટીપુરમ ખાતે કેલ્ટ્રોન ઇલેક્ટ્રો સિરામિક્સ (કેલસેરા),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.keltronelcera.com/index.php/home.html|title=KELCERA|access-date=30 January 2021|website=keltronelcera}}&lt;/ref&gt; કુટ્ટીપુરમ ખાતે કેલ્ટ્રોન ટૂલ રૂમ, એદારીકોડ ખાતે એદારીકોડ ટેક્સટાઇલ્સ, એડાપલ ખાતે KSRTC બોડી વર્કશોપ, અઠવનદ ખાતે MALCOTEX (માલાબાર કો-ઓપરેટિવ ટેક્સટાઇલ્સ લિમિટેડ),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.malcotex.co.in/|title=MALCOTEX|access-date=30 January 2021|website=malcotex}}&lt;/ref&gt; અને અઠવનદ ખાતે KELTEX (કેરળ હાઇ-ટેક ટેક્સટાઇલ્સ કોઓપરેટિવ લિમિટેડ),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.keltex.org/|title=KELTEX Athavanad|access-date=30 January 2021|website=keltex}}&lt;/ref&gt; જાહેર ક્ષેત્ર હેઠળના અન્ય મુખ્ય ઔદ્યોગિક કેન્દ્રો છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.msmedithrissur.gov.in/assets/uploads/downloadfile/Malappuram%202017-18.pdf |website=msmedithrissur.gov.in |title=Brief Industrial Profile of Malappuram District 2017–18 |access-date=13 July 2020 }}&lt;/ref&gt; કેરળ સ્ટેટ ડિટર્જન્ટ્સ એન્ડ કેમિકલ્સ લિમિટેડ અને કેરળ સ્ટેટ વુડ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડનું મુખ્ય મથક અનુક્રમે કુટ્ટીપુરમ અને નીલંબુર ખાતે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/company/kerala-state-detergents-and-chemicals-ltd-/U24243KL1976SGC002816|title=Kerala State Detergents and Chemicals Limited|access-date=29 July 2020|website=The Economic Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/company/kerala-state-wood-industries-ltd-/U36101KL1970SGC003411|title=Kerala State Wood Industries Ltd.|access-date=29 July 2020|website=The Economic Times}}&lt;/ref&gt; પોપીસ બેબી કેર, વિશ્વની સૌથી મોટી બેબી કપડા ઉત્પાદક બ્રાન્ડ્સમાંની એક, મુખ્યત્વે મલપ્પુરમ ખાતે સ્થિત છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/pvt-firm-gives-out-free-clothes-to-newborns/articleshow/74998448.cms|title=Popees baby care|date=6 April 2020|access-date=16 August 2020|website=Times of India|last=TNN}}&lt;/ref&gt;

=== કૃષિ ===
[[File:Kcaet.JPG|thumb|થાવનુર ખાતે કેલપ્પાજી કોલેજ ઓફ એગ્રીકલ્ચરલ એન્જિનિયરિંગ એન્ડ ટેકનોલોજી (KCAET) ની સ્થાપના ૧૯૬૩ માં થઈ, જે રાજ્યની એકમાત્ર એગ્રીકલ્ચરલ એન્જિનિયરિંગ સંસ્થા છે.]]
[[File:Agricultural Research Station, Anakkayam - 1.jpg|left|thumb|કૃષિ સંશોધન મથક, અનક્કયમ]]
[[File:Edappal malappuram(district) kerala infia.jpg|thumbnail|એડપ્પલ ખાતે એક મેદાન]]

નાળિયેર, ખજૂર અને ડાંગર મુખ્યત્વે મલપ્પુરમ કિનારે જોવા મળે છે. કાજુ, નાળિયેર અને ટેપીઓકા ઉબડખાબડ મેદાનોમાં જોવા મળે છે. રબર, કાજુ, મરી અને નાળિયેર એ ચાલિયાર નદીના તટપ્રદેશમાં જોવા મળતી મહત્વપૂર્ણ વનસ્પતિ છે. નીલંબુર ખીણમાં વિવિધ પ્રકારની પ્રજાતિઓની ખેતી થાય છે. સાગ મુખ્યત્વે આ પ્રદેશમાં જોવા મળે છે. પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઊંચા પ્રદેશોમાં નાળિયેર, ખજૂરનાં વૃક્ષો, મરી, રબર અને કાજુની ખેતી થાય છે. આ પ્રદેશમાં કાદલુંડી નદીનું પાણી વહે છે. સામાન્ય પાક ઉપરાંત, કેરી, ફણગાવેલા ફળ, કેળા વગેરે જેવી પ્રજાતિઓની પણ ખેતી કરવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; જિલ્લાની સામાન્ય ડુંગરાળ પ્રકૃતિ ટેરેસ ખેતીને ટેકો આપે છે. ત્રિસુર-પોન્નાની કોલે વેટલેન્ડ્સનો એક ભાગ જિલ્લાના પોન્નાની તાલુકામાં આવેલો છે, જે ડાંગરની ખૂબ ઉત્પાદક ખેતી માટે અનુકૂળ છે.

૨૦૧૬-૧૭ ના આંકડા મુજબ, કુલ પાક વિસ્તાર ૨૩૭,૮૬૦ હેક્ટર હતો, જ્યારે ચોખ્ખો પાક વિસ્તાર ૧૭૩,૧૭૮ હેક્ટર હતો. જિલ્લાની પાકની તીવ્રતા ૧૩૭ હેક્ટર છે. ૨૦૧૬-૧૭ માં સૌથી વધુ ઉત્પાદન થયેલ અસંખ્ય પાક ટેપીઓકા (૧૮૫,૮૮૦ મેટ્રિક ટન), ત્યારબાદ કેળા (૫૮,૫૬૪ મેટ્રિક ટન) અને રબર (૪૦,૦૦૦ મેટ્રિક ટન) હતો. ૨૦૧૬-૧૭ માં ૮૭૮ મિલિયન નારિયેળ અને ૧.૯ કરોડ જેકફ્રૂટનું ઉત્પાદન થયું હતું. જોકે, નારિયેળ (૧૦૨,૮૩૬ હેક્ટર), ત્યારબાદ રબર (૪૨,૭૭૦ હેક્ટર) અને સોપારી (૧૮,૩૭૯ હેક્ટર) ની ખેતી માટે જમીનનો ઉપયોગ મહત્તમ હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/index.php/agri-state-mlp |website=ecostat.kerala.gov.in |title=Agriculture in Malappuram |access-date=20 June 2020}}&lt;/ref&gt; અનાક્કયમ ખાતે એક કૃષિ સંશોધન મથક કાર્યરત છે. મુંડેરી ખાતે સીડ ગાર્ડન કોમ્પ્લેક્સ, એશિયાના સૌથી મોટા ખેતરોમાંનું એક હોવાનું કહેવાય છે. રાજ્ય બીજ ફાર્મ ચોકડ, થાવનુર અને અનાક્કયમ ખાતે છે. ચુંગાથરા ખાતે એક જિલ્લા કૃષિ ફાર્મ અને પરપ્પનંગડી ખાતે એક નારિયેળ નર્સરી કાર્યરત છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fibkerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=409&amp;Itemid=156|title=Important farms in Malappuram|access-date=28 August 2020|website=Farm Information Bureau, Kerala}}&lt;/ref&gt; થાવનુર ખાતે KCAET રાજ્યની એકમાત્ર કૃષિ ઇજનેરી સંસ્થા છે.&lt;ref name=kcaet&gt;{{Cite web|url=http://www.kau.in/kcaet-tavanur|title=Kelappaji College of Agricultural Engineering &amp; Technology, Tavanur &amp;#124; Kerala Agricultural University|website=kau.in|access-date=30 June 2020}}&lt;/ref&gt;

== સ્વાસ્થ્ય સુવિધાઓ ==
[[File:Kottakkal Arya Vaidya Sala OP Block.jpg|left|thumb|કોટ્ટક્કલ આર્ય વૈદ્ય શાળા]]
[[File:പൊന്നാനി 1z .jpg|thumbnail|સરકારી મહિલા અને બાળ હોસ્પિટલ, પોન્નાની]]

મલપ્પુરમ જિલ્લામાં એલોપેથી (આધુનિક તબીબી વિજ્ઞાન), આયુર્વેદ અને હોમિયોપેથી સારવાર પદ્ધતિઓ ઉપલબ્ધ છે. એલોપેથી ક્ષેત્રે કેરળ સરકાર હેઠળ ૧ જનરલ હોસ્પિટલ, ૩ જિલ્લા હોસ્પિટલો અને ૬ તાલુકા હોસ્પિટલો કાર્યરત છે. ૨૦૧૩માં સ્થાપિત સરકારી મેડિકલ કોલેજ, મંજેરી, જિલ્લાની સર્વોચ્ચ મેડિકલ કોલેજ છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=A new government medical college in Kerala after 31 years |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/a-new-government-medical-college-in-kerala-after-31-years/article5082996.ece |newspaper=The Hindu |date=2 September 2013 |access-date=13 September 2021 }}&lt;/ref&gt; તિરુર, પેરિન્થલમન્ના અને નિલંબુર ખાતે ત્રણ સરકારી જિલ્લા હોસ્પિટલો છે.&lt;ref name=&quot;Malappuram-Public Hospitals – sha&quot;&gt;{{Cite web |title=Malappuram-Public Hospitals – sha |url=https://sha.kerala.gov.in/?page_id=530&amp;lang=en |access-date=2025-12-28 |website=sha.kerala.gov.in}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ, કોન્ડોટ્ટી, વાંડૂર, અરીકોડ, પોન્નાની અને તિરુરંગડી ખાતે છ સરકારી તાલુકા હોસ્પિટલો છે, સાથે પોન્નાની ખાતે સરકારી મહિલા અને બાળકોની હોસ્પિટલ અને એડાવન્ના ખાતે સીથીહાજી કેન્સર શોધ અને સારવાર કેન્દ્ર છે.&lt;ref name=&quot;Malappuram-Public Hospitals – sha&quot;/&gt;

જાહેર ક્ષેત્ર હેઠળ સ્થાનિક આરોગ્ય કેન્દ્રોનું એક મોટું નેટવર્ક કાર્યરત છે. તેમાં ૬૬ પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો (PHC), ૨૦ ચોવીસ કલાક કાર્યરત પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો, ૨૦ સામુહિક આરોગ્ય કેન્દ્રો (CHC) અને ૨ ક્ષય રોગ નિવારણ કેન્દ્રો (TBC) નો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત ૫ મુખ્ય જાહેર આરોગ્ય કેન્દ્રો, ૭૭ લઘુ જાહેર આરોગ્ય કેન્દ્રો અને ૫૬૫ સબ-સેન્ટરો આવેલા છે. જાહેર ક્ષેત્ર હેઠળ ૩ રક્તપિત્ત નિયંત્રણ યુનિટ અને ૨ ફાઇલેરિયા (હાથીપગો) નિયંત્રણ યુનિટ પણ કાર્યરત છે. સરકારી હોસ્પિટલોમાં કુલ પથારીઓની ક્ષમતા ૧,૫૦૦ ની છે. આ સિવાય એલોપેથી ક્ષેત્રે સુપર-સ્પેશિયાલિટી સુવિધાઓ ધરાવતી ઘણી ખાનગી હોસ્પિટલો પણ જિલ્લામાં આવેલી છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.ecostat.kerala.gov.in/index.php/health-state-mlp |website = ecostat.kerala.gov.in |title = Healthcare in Malappuram |access-date = 20 June 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Malappuramhealthcare&quot;&gt;{{cite web |url = https://malappuram.nic.in/health/ |website = malappuram.nic.in |title = Healthcare in Malappuram |access-date = 20 June 2020}}&lt;/ref&gt;

મલપ્પુરમ જિલ્લામાં પેરિન્થલમન્ના નજીક આવેલા પુલમન્થોલ ખાતે અષ્ટવૈદ્ય તબીબોની 'પુલમન્થોલ મુસ' પરંપરા દ્વારા પરંપરાગત આયુર્વેદિક ચિકિત્સા પદ્ધતિની મજબૂત ઉપસ્થિતિ છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pulamantholemoosshospital.com |title=Ashtavaidyan Pulamanthole Mooss Ayurveda Hospital |website=pulamantholemoosshospital.com |access-date=13 May 2026}}&lt;/ref&gt;

કોટ્ટક્કલ નજીક પોટ્ટિપારા ખાતે માનસિક રોગો માટેની સરકારી આયુર્વેદિક સંશોધન સંસ્થા કેરળની એકમાત્ર સરકારી આયુર્વેદિક માનસિક હોસ્પિટલ છે. સમગ્ર દેશમાં જાહેર ક્ષેત્ર હેઠળ સ્થપાયેલી આ પ્રકારની પ્રથમ સંસ્થા પણ છે. આ ઉપરાંત, વિશ્વવિખ્યાત આયુર્વેદિક ચિકિત્સા કેન્દ્ર 'આર્ય વૈદ્ય શાળા' પણ કોટ્ટક્કલ ખાતે આવેલું છે. સરકારી ક્ષેત્ર હેઠળ, જિલ્લા કક્ષાની સરકારી આયુર્વેદિક હોસ્પિટલ એડારિકોડે ખાતે કાર્યરત છે. આ સિવાય મંજેરી, વેલીમુક્કુ, પેરિન્થલમન્ના, મલપ્પુરમ, વેંગરા, કલ્પકાંચેરી, થિરૂવલી અને ચેલમ્બરા ખાતે પણ સરકારી આયુર્વેદિક હોસ્પિટલો આવેલી છે.&lt;ref name =&quot;Malappuramhealthcare&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://homoeopathy.kerala.gov.in/2018/04/28/malappuram-01/#1525080050368-2f4492de-835c |website=homoeopathy.kerala.gov.in |title=Homeopathy in Malappuram |access-date=13 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ઘણી હોસ્પિટલો ખાનગી ક્ષેત્ર હેઠળ કામ કરે છે.

== શિક્ષણ ==
[[File:MESCE Kuttippuram.jpg|thumbnail|MESCE Kuttippuram, the first self-financing engineering college in Kerala]]

૧૪મી અને ૧૬મી સદી વચ્ચેના સમયગાળા દરમિયાન 'કેરળ સ્કૂલ ઓફ એસ્ટ્રોનોમી એન્ડ મેથેમેટિક્સ' નો વિકાસ થયો હતો. ખગોળશાસ્ત્રીય સમસ્યાઓ અને ગણતરીઓના ઉકેલ શોધવાના પ્રયાસોમાં, આ મંડળના વિદ્વાનોએ ત્રિકોણમિતિ વિધેયોના શ્રેણી વિસ્તરણ સહિત ગણિત વિજ્ઞાનની અનેક મહત્વપૂર્ણ વિભાવનાઓની સ્વતંત્ર રીતે શોધ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;roy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Pingree 1992 554–563&quot;/&gt; કેરળ ખગોળશાસ્ત્ર અને ગણિતશાસ્ત્રની આ વિશ્વવિખ્યાત પરંપરાનું મુખ્ય કેન્દ્ર વેટ્ટથુનાડુ (હાલનો તિરુર પ્રદેશ) ખાતે આવેલું હતું.&lt;ref name=&quot;roy&quot;/&gt;

વર્ષ ૨૦૧૯-૨૦ ના શાળાકીય આંકડાઓ અનુસાર, મલપ્પુરમ જિલ્લો કેરળમાં સૌથી વધુ શાળાઓ ધરાવે છે. જિલ્લામાં ૮૯૮ નિમ્ન પ્રાથમિક શાળાઓ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/districtwise/LP |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=LP schools in Malappuram |access-date=17 April 2020 }}&lt;/ref&gt; ૩૬૩ ઉચ્ચ પ્રાથમિક શાળાઓ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/districtwise/UP |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=UP schools in Malappuram |access-date=17 April 2020 }}&lt;/ref&gt; ૩૫૫ ઉચ્ચ શાળાઓ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/districtwise/HS |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=High schools in Malappuram |access-date=17 April 2020 }}&lt;/ref&gt; ૨૪૮ ઉચ્ચ માધ્યમિક શાળાઓ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/schoolconsolidationhse |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=HSE schools in Malappuram |access-date=17 April 2020 }}&lt;/ref&gt; અને ૨૭ વ્યાવસાયિક ઉચ્ચ માધ્યમિક શાળાઓ&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/schoolconsolidationvhse |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=VHSE schools in Malappuram |access-date=17 April 2020 }}&lt;/ref&gt; છે. તેથી, જિલ્લામાં ૧૬૨૦ શાળાઓ છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/search/districtWiseSchools/10 |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=Schools in Malappuram |access-date=17 April 2020}}&lt;/ref&gt; આ ઉપરાંત, ૧૨૦ CBSE શાળાઓ અને ૩ ICSE શાળાઓ છે.

કેરળ સરકાર દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત ૫૫૪ સરકારી શાળાઓ, ૮૧૦ ગ્રાન્ટેડ શાળાઓ અને ૧ બિન-સહાયિત (નોન ગ્રાન્ટેડ) શાળાનું ડિજિટલાઇઝેશન કરવામાં આવ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/hitech/hitech_reports/advanced_search |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=Hi-tech schools in Malappuram |access-date=17 April 2020 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602221916/https://sametham.kite.kerala.gov.in/hitech/hitech_reports/advanced_search |url-status=live }}&lt;/ref&gt; શૈક્ષણિક વર્ષ ૨૦૧૯–૨૦ માં, કેરળ સરકાર દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત શાળાઓમાં અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓની કુલ સંખ્યા ૭,૩૯,૯૬૬ હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://sametham.kite.kerala.gov.in/welcome/sixthWorkingdayD2019|website= sametham.kite.kerala.gov.in|title= Strength of schools in Malappuram|access-date= 17 April 2020}}&lt;/ref&gt;

આ જિલ્લો રાજ્યના ઉચ્ચ શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. રાજ્યની બે મુખ્ય યુનિવર્સિટીઓ આ જિલ્લામાં આવેલી છે - કાલિકટ યુનિવર્સિટી જે ૧૯૬૮ માં કેરળમાં દ્વિતીય યુનિવર્સિટી તરીકે સ્થાપિત થઈ હતી,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uoc.ac.in/ |website=uoc.ac.in |title=The University of Calicut |access-date=28 November 2019 }}&lt;/ref&gt; અને થુનચથ એઝુથાચન મલયાલમ યુનિવર્સિટી જે તિરુરમાં કેન્દ્રિત છે જેની સ્થાપના ૨૦૧૨માં કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://malayalamuniversity.edu.in/en/ |website=malayalamuniversity.edu.in |title=Malayalam University |access-date=28 November 2019 }}&lt;/ref&gt; ​​અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટી (એએમયુ) ના ત્રણ ઓફ-કેમ્પસ કેન્દ્રોમાંથી એક, એએમયુ મલપ્પુરમ, ચેરુકારામાં સ્થિત છે, જેની સ્થાપના ૨૦૧૦ માં કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.amu.ac.in/malappuram/ |website= amu.ac.in |title= Aligarh Muslim University Malappuram Off-centre |access-date= 28 November 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Universities in Malappuram district |url=https://www.malappuramtourism.org/institutions.php |website=malappuramtourism.org |access-date=13 September 2021 }}&lt;/ref&gt; અંગ્રેજી અને વિદેશી ભાષાઓ યુનિવર્સિટીનું ઓફ-કેમ્પસ પનક્કડમાં કાર્યરત છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/Eflu-to-start-courses-in-Malappuram-campus-on-January-31/articleshow/28958910.cms |website=The Times of India |title=Eflu to start courses in Malappuram campus on January-31 |date=17 January 2014 |access-date=24 June 2020 }}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લો થાવનુરમાં કેરળ કૃષિ યુનિવર્સિટીનું પેટાકેન્દ્ર અને તિરુનવાયામાં શ્રી શંકરાચાર્ય સંસ્કૃત યુનિવર્સિટીનું પેટાકેન્દ્ર પણ ધરાવે છે. દારુલ હુડા ઇસ્લામિક યુનિવર્સિટીનું મુખ્ય મથક તિરુરંગદીના ચેમ્મદ ખાતે છે. મલપ્પુરમ ખાતે INKEL ગ્રીન્સ ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર સાથે શૈક્ષણિક ક્ષેત્ર પૂરું પાડે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Inkel Greens beckons firms to Malappuram|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/inkel-greens-beckons-firms-to-malappuram/article8784293.ece|date=28 June 2016|access-date=6 October 2020|work=The Hindu Businessline}}&lt;/ref&gt; મંજેરી ખાતે એરનાડ નોલેજ સિટી રાજ્યમાં તેના પ્રકારનો પ્રથમ પ્રોજેક્ટ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ekc.edu.in/about|title=Eranad knowledge city|access-date=4 November 2020|website=eku.edu.in}}&lt;/ref&gt; ઉપરાંત, મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઇ-સાક્ષર જિલ્લો છે.&lt;ref&gt;Past, present and future of research in the information society by Wesley Shrum p.233&lt;/ref&gt;

== સંસ્કૃતિ ==
[[File:Thunchan Smarakam1.jpg|thumb|કોન્ડોટી ખાતે મહા કવિ મોયિનકુટ્ટી વૈદ્યર સ્મારક]]
[[File:Vaidyar.JPG|left|thumb|થુનચાથ્થુ એઝુથાચનની યાદમાં તિરુર ખાતે થુંચન સ્મારકમ]]

મલયાલમ મૂળાક્ષરો સૌપ્રથમ તિરુરમાં જન્મેલા અને આધુનિક મલયાલમ ભાષાના પિતા તરીકે જાણીતા થુનચથ એઝુથાચન દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; તિરુર મલયાલમ સંશોધન કેન્દ્રનું મુખ્ય મથક છે. મપિલા પટ્ટુના સૌથી પ્રસિદ્ધ કવિ મોઇનકુટ્ટી વૈદ્યરનો જન્મ કોન્ડોટ્ટીમાં થયો હતો. તેઓ મપિલા ગીતોના મહાકવિઓ પૈકીના એક તરીકે ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;


થુનચથ એઝુથાચન અને મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર ઉપરાંત અચ્યુત પિશારડી, આલમકોડ લીલાક્રિષ્નન, એડસ્સેરી ગોવિંદન નાયર, કે. પી. રામાનુન્ની, કુટ્ટીક્રિષ્ના મરાર, કુટ્ટીપ્પુરમ કેશવન નાયર, મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, એન. દામોદરન, નંદનાર, પૂંથાનમ નંબુદિરી, પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર, ઉરૂબ, વી. સી. બાલક્રિષ્ન પાનિકર, વલ્લથોલ ગોપાલ મેનન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન જેવા મલયાલમ ભાષાના પ્રખ્યાત લેખકો આ જિલ્લાના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એમ. ગોવિંદન, એમ. ટી. વાસુદેવન નાયર અને અક્કીથમ અચ્યુતન નંબુદિરી એ પોન્નાની ખાતે સ્થિત 'પોન્નાની કલારી' સાથે જોડાયેલા લેખકો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત નલપટ નારાયણ મેનન, બાલમણિ અમ્મા, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને કમલા સુરેય્યા પણ તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકાના વતની હતા.

જિલ્લાનો પુલામન્થોલે વિસ્તાર ઐતિહાસિક રીતે પુલામન્થોલે મુસ પરિવાર સાથે જોડાયેલો છે, જે કેરળમાં આયુર્વેદની પરંપરાગત પદ્ધતિ સાથે સંકળાયેલા અષ્ટવૈદ્ય વંશમાંથી આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/districts/malappuram/ |title=District of Malappuram |website=Kerala Tourism}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ રાજ્યમાં માપ્પિલા પાટ્ટુ સાહિત્યનું મુખ્ય કેન્દ્ર પણ હતું.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર અને પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર ઉપરાંત કુલાંગરા વીટ્ટિલ મોઇદુ મુસલિયાર (જેઓ ચક્કીરી શુજાયી તરીકે જાણીતા છે), ચક્કીરી મોઇદીનકુટ્ટી, મનક્કારાકથ કુન્હીકોયા, નલ્લાલમ બીરાન, કે. કે. મુહમ્મદ અબ્દુલ કરીમ, બાલક્રિષ્નન વલ્લીક્કુન્નૂ, પુંનાયુરકુલમ બાપુ, વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી વગેરે જેવા અનેક માપ્પિલા પાટ્ટુ કવિઓએ મલપ્પુરમને પોતાની કર્મભૂમિ તરીકે પસંદ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Tirur, Kerala.jpg|left|thumbnail|તિરુર નજીકનો ગ્રામ્ય વિસ્તાર]]

કેરળની શાસ્ત્રીય કલા સ્વરૂપ કથકલી અને આયુર્વેદમાં પણ જિલ્લાએ પોતાનું નોંધપાત્ર પ્રદાન આપ્યું છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; કોટ્ટક્કલ ખાતે વૈદ્યરત્નમ પી. એસ. વારિયર દ્વારા સ્થાપિત 'કોટ્ટક્કલ નાટ્ય સંગમ'માંથી આવતા કોટ્ટક્કલ ચંદ્રશેખરન, કોટ્ટક્કલ શિવરામન અને કોટ્ટક્કલ મધુ પ્રખ્યાત કથકલી કલાકારો છે. વર્તમાન તિરુરંગાડી, તિરુર અને પોન્નાની તાલુકાના કેટલાક ભાગો પર શાસન ધરાવતા વેટ્ટથુનાડના શાસકો કળા અને શિક્ષણના જાણીતા સંરક્ષકો હતા. વેટ્ટથુનાડના એક રાજાએ (શાસનકાળ: ૧૬૩૦-૧૬૪૦) કથકલી નૃત્ય શૈલીમાં નવા પ્રયોગો અને સુધારા કર્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે, જે &quot;વેટ્ટથુ પરંપરા&quot; તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા.&lt;ref&gt;Menon, A Sreedhara. ''A Survey of Kerala History.''  Kottayam: DC Books, 2007. Print&lt;/ref&gt; થુનચથ એઝુથાચન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન પણ વેટ્ટથુનાડના જ વતની હતા. વલ્લથોલ નારાયણ મેનનને ચેરુથુરુથી ખાતે 'કેરળ કલામંડલમ'ની સ્થાપના કરીને આધુનિક સમયમાં કથકલીનો પુનરુદ્ધાર કરનાર પણ ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

કથકલીના મુખ્ય પ્રશિક્ષક વાઝેનકાડા કંચુ નાયર અને સૌથી લોકપ્રિય કથકલી ગાયકો પૈકીના સંકરન એમ્બ્રાન્થિરી અને તિરુર નમ્બિસન પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આધુનિક કેરળમાં 'મોહિનીઅટ્ટમ' નૃત્યના પુનરુદ્ધારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવનાર કલામંડલમ કલ્યાણીકુટ્ટી અમ્મા જિલ્લાના તિરુનાવાયાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના [[મૃણાલિની સારાભાઈ]] તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકામાંથી આવતા હતા. કોટ્ટક્કલ ખાતે આવેલી આર્ય વૈદ્ય શાળા એ વિશ્વના સૌથી મોટા આયુર્વેદિક ઔષધીય નેટવર્કોમાંનું એક છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પ્રથમ જાણીતા કેરળના ઇતિહાસકાર ઝૈનુદ્દીન મખ્દૂમ દ્વિતીય પણ આ જ જિલ્લાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Kottakkal Bypass.jpg|thumbnail|કોટ્ટક્કલ, પ્રખ્યાત આર્ય વૈદ્ય શાળાનું કેન્દ્ર]]

કેરળ વર્મા વલિયા કોયી થમ્પુરાન ('કેરળ કાલિદાસન'), રાજા રાજા વર્મા ('કેરળ પાણિની') અને પ્રખ્યાત ચિત્રકાર [[રાજા રવિ વર્મા]] પરપ્પનાડ રાજપરિવારની વિવિધ શાખાઓમાંથી આવે છે, જેઓ પાછળથી પરપ્પનંગાડીથી હરિપાદ, ચંગનાસ્સેરી, માવેલીક્કારા અને કિલીમાનુર સ્થળાંતરિત થયા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Visakham thirunal.|date=2012|publisher=Duc|isbn=978-613-9-12064-2|location=[Place of publication not identified]|oclc=940373421}}&lt;/ref&gt; કેટલાક વિદ્વાનોના મતે, વેલુ થમ્પી દળવાના પૂર્વજો પણ પરપ્પનંગાડી નજીક આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના વતની હતા. &quot;ધ હિન્દુ&quot; દૈનિકના મુખ્ય સંપાદક (૧૮૯૮ થી ૧૯૦૫) અને &quot;ધ ઇન્ડિયન પેટ્રિઅટ&quot; ના સ્થાપક મુખ્ય સંપાદક દીવાન બહાદુર સી. કરુણાકર મેનન (૧૮૬૩–૧૯૨૨) પણ પરપ્પનંગાડીના જ હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/somemadrasleader00allauoft|title=Some Madras Leaders|date=1922|publisher=Allahabad Printed at Standard Press}}&lt;/ref&gt;

ઓ. ચંદુ મેનન જ્યારે પરપ્પનંગાડી મુનસિફ કોર્ટમાં જજ તરીકે ફરજ બજાવતા હતા, ત્યારે તેમણે તેમની નવલકથાઓ 'ઇન્દુલેખા' અને 'શારદા' લખી હતી. 'ઇન્દુલેખા' એ મલયાલમ ભાષામાં લખાયેલી પ્રથમ મુખ્ય નવલકથા પણ છે. 'માતૃભૂમિ' દૈનિકના સ્થાપક કે. માધવન નાયર મલપ્પુરમના વતની છે. પોન્નાની વિસ્તાર એ 'કેરળ ગાંધી' તરીકે જાણીતા કે. કેલપ્પન, એ. વી. કુટ્ટીમાલુ અમ્મા, મોહમ્મદ અબ્દુર રહેમાન અને અન્ય કેટલાક સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓની કાર્યભૂમિ હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પોન્નાની તાલુકાના અન્ય સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓમાં લક્ષ્મી સહગલ, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને અમ્મુ સ્વામીનાથનનો સમાવેશ થાય છે. મહાત્મા ગાંધી, જવાહરલાલ નેહરુ અને લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીના અસ્થિઓ કેરળમાં ભરતપુઝા નદીના કિનારે આવેલા તિરુનાવાયા ખાતે વિસર્જિત કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;askh&quot;&gt;{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=A Survey of Kerala History |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=9788126415786 |edition=2007 |url=https://dcbookstore.com/books/a-survey-of-kerala-history |access-date=26 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મહાત્મા ગાંધીની આત્મકથાનો મલયાલમમાં અનુવાદ કરનાર કે. માધવનાર પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.

પ્રાચીન કાળથી જ વિદેશી દેશો સાથે પોન્નાનીના વ્યાપારી સંબંધોએ સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનનો માર્ગ મોકળો કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ માર્ગે જ પારસી-અરબી કળા સ્વરૂપો અને ઉત્તર ભારતીય સંસ્કૃતિ પોન્નાની સુધી પહોંચી હતી. ભાષા પર પણ તેની સ્પષ્ટ અસર જોવા મળી હતી, જેના પરિણામે અરબી-મલયાલમ જેવી મિશ્ર ભાષાનો જન્મ થયો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ મિશ્ર ભાષામાં અનેક કવિતાઓ પણ લખવામાં આવી છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનના ભાગરૂપે અહીં આવેલા હિન્દુસ્તાની સંગીતના કવ્વાલી અને ગઝલ આજે પણ પોન્નાનીમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય છે અને સમૃદ્ધ થઈ રહ્યા છે. ઈ. કે. અબૂબકર, માઈન અને ખલીલ ભાઈ (ખલીલ રહમાન) પોન્નાનીના કેટલાક પ્રખ્યાત કવ્વાલી ગાયકો છે.

[[File:Nila Nadhi.jpg|left|thumbnail|થિરુનાવયા, મધ્યયુગીન મામંકમ ઉત્સવની બેઠક]]

અથવાનાડ એ આઝવંચેરી થમ્પ્રાક્કલ નું મુખ્ય મથક હતું, જેમને કેરળના નંબુદિરી બ્રાહ્મણોના સર્વોચ્ચ ધાર્મિક વડા માનવામાં આવતા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પલક્કડના રાજાઓનું મૂળ મુખ્ય મથક પણ અથવાનાડ ખાતે જ હતું.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; તિરુર, પેરિન્થલમન્ના અને પોન્નાની તાલુકાઓમાં અનેક ખાનદાન અને પ્રભાવશાળી 'નંબુદિરી મના' (પરંપરાગત બ્રાહ્મણ ગૃહો) આવેલા છે. મધ્યયુગીન 'મામંકમ ઉત્સવ' નું મુખ્ય મથક તિરુનાવાયા પણ આ જ જિલ્લામાં આવેલું છે. કોચિન સામ્રાજ્યનું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'પેરુમ્બડપ્પુ' અને કાલિકટના ઝામોરિન નું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'નેડિયિરુપ્પુ' પણ આ જિલ્લામાં જ આવેલા છે.

કુંહાલી મરક્કારને પોન્નાની, તાનુર અને પરપ્પનંગાડીના બંદર શહેરો સાથે ઘનિષ્ઠ સંબંધો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ૧૬મી સદીમાં જ્યારે કોચિન મલબાર કિનારે એક અગ્રણી સત્તા બન્યું, ત્યારે કોચિન સામ્રાજ્યના કેટલાક રાજાઓને સામાન્ય રીતે તાનુર સામ્રાજ્યના રાજપરિવારમાંથી દત્તક લેવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; ત્રાવણકોરની રાણીઓના મોટાભાગના રાજપુરુષો (જીવનસાથીઓ) ની પસંદગી સામાન્ય રીતે પરપ્પનાડ રાજપરિવારમાંથી જ કરવામાં આવતી હતી. કેરળના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી ઈ. એમ. એસ. નંબુદિરીપાદ આ જિલ્લાના પેરિન્થલમન્નાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મધ્યયુગીન વલ્લુવાનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોની બેઠકો એવા અંગડીપુરમ અને મનકાડા, પેરિન્થલમન્નાની બિલકુલ નજીક આવેલા છે.

મધ્યયુગીન સમયગાળા દરમિયાન, આ જિલ્લો વૈદિક તેમજ ઇસ્લામિક અભ્યાસનું મુખ્ય કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એવું માનવામાં આવે છે કે મલિક દીનારે પોન્નાનીના બંદર શહેરની મુલાકાત લીધી હતી.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; પોન્નાની સ્થિત વલિયા જુમા મસ્જિદ મધ્યયુગ દરમિયાન એશિયામાં ઇસ્લામિક અભ્યાસના સૌથી મોટા કેન્દ્રોમાંનું એક હતું. 'કેરળ સ્કૂલ ઓફ એસ્ટ્રોનોમી એન્ડ મેથેમેટિક્સ' (કેરળ ખગોળશાસ્ત્ર અને ગણિત પરંપરા) ના મુખ્ય સભ્યો એવા પરમેશ્વર, નીલકંઠ સોમયાજી, જ્યેષ્ઠદેવ, અચ્યુત પિશારડી અને મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી તિરુર વિસ્તારના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; અરબી મલયાલમ લિપિ, જે 'પોન્નાની લિપિ' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તેનો જન્મ ૧૬મી સદીના ઉત્તરાર્ધ અને ૧૭મી સદીની શરૂઆતમાં થયો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ લિપિનો છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓ/સદીઓ દરમિયાન જિલ્લામાં વ્યાપક પ્રમાણમાં ઉપયોગ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

આ જિલ્લાના પ્રખ્યાત નાટકકારો અને કલાકારોમાં કે. ટી. મોહમ્મદ, નીલાંબુર બાલન, નીલાંબુર આઇશા, આદિલ ઇબ્રાહિમ, અનીશ જી. મેનન, અપર્ણા નાયર, બેબી અનિકા, ધનિશ કાર્તિક, હેમંત મેનન, રશિન રહમાન, રવિ વલ્લથોલ, સંગીતા માધવન નાયર, શ્વેતા મેનન, સૂરજ તેલક્કડ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. મલયાલમ ફિલ્મ ઉદ્યોગના બે જાણીતા અભિનેતાઓ અને પાર્શ્વ ગાયક - પૃથ્વીરાજ સુકુમારન અને ઇન્દ્રજીત સુકુમારનના પિતા સુકુમારન પણ આ જ જિલ્લાના વતની હતા.

કૃષ્ણચંદ્રન, પાર્વતી જયદેવન, શહબાઝ અમાન, સિતારા કૃષ્ણકુમાર, સુદીપ પાલાનાડ અને ઉન્ની મેનન જેવા પ્લેબેક સિંગર્સ (પાર્શ્વ ગાયકો) પણ આ જિલ્લામાંથી આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત જિલ્લાએ અનેક જાણીતા ફિલ્મ ઉત્પાદકો, ગીતકારો, સિનેમેટોગ્રાફર્સ અને દિગ્દર્શકો પણ આપ્યા છે; જેમાં આર્યદન શૌકત, દીપુ પ્રદીપ, હરિ નાયર, ઇકબાલ કુટ્ટીપ્પુરમ, મનકાડા રવિ વર્મા, મુહમ્મદ મુસ્તફા, મુહસિન પરારી, રાજીવ નાયર, સલામ બાપ્પુ, શાનવાસ કે. બાવાકુટ્ટી, શાનવાસ નારાણીપ્પુઝા, ટી. એ. રઝાક, ટી. એ. શાહિદ, વિનય ગોવિંદ અને ઝકરિયા મોહમ્મદનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

જિલ્લાના સૌથી નોંધપાત્ર ચિત્રકારોમાં આર્ટિસ્ટ નંબૂથિરી, કે. સી. એસ. પાનિકર અને ટી. કે. પદ્મિની મુખ્ય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; અન્ય એક ચિત્રકાર અક્કીથમ નારાયણન કુમારનેલ્લુરના વતની હતા. કેરળના સૌથી જાણીતા ઇતિહાસકારોમાંના એક એમ. જી. એસ. નારાયણન પણ અહીંથી જ આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; જિલ્લાના સામાજિક સુધારકોમાં વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી (૧૭૫૭–૧૮૫૨), ચલીલકથ કુન્હહમદ હાજી, ઈ. મોઈદુ મૌલવી અને સૈયદ સનાઉલ્લાહ મક્તિ તંગલ (૧૮૪૭–૧૯૧૨) નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}</text>
      <sha1>sd38p8bqf2ghu57ag212e02284zsqxj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903521</id>
      <parentid>903520</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T17:49:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* શિક્ષણ */</comment>
      <origin>903521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133511" sha1="9m8qlxv19dgt03j9dvame4vlsz42uce" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = મલપ્પુરમ જિલ્લો
| other_name = 
| settlement_type = જિલ્લો
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
 | photo2a      = Near Cherumb eco village.jpg
 | photo2b      = Kerala Houseboat (191490747).jpeg
 | photo3a      = Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg
 | photo3b      = Nilambur teak forest 3740.JPG
 | photo4a      = Chamravattam bridge kerala.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt;મંજેરી ટાઉન, પોન્નાની ખાતે બિયમ બેકવોટર તળાવ, નિલાંબુર ખાતે કોનોલીનો પ્લોટ, ચમરવટ્ટોમ રેગ્યુલેટર-કમ-બ્રિજ, વલ્લીકુન્નુ ખાતે કાદલુન્ડી નદીનું નદીમુખ, કારુવરકુંડુ
}}
| nickname = 
| image_map = India Kerala Malappuram district.svg
| mapframe = yes
| mapframe-point = none
| map_caption = '''[[કેરળ]]માં સ્થાન'''
| pushpin_map = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|11.03|N|76.05|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = ભારત
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = 
| established_title = જિલ્લાની રચના
| subdivision_type2 = 
| subdivision_name2 = 
| established_date = {{start date and age|df=yes|1969|06|16}}
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = મલપ્પુરમ
| founder = કેરળ સરકાર
| parts_type = રેવેન્યુ વિભાગ
| parts_style = para
| p1 = {{collapsible list|title=તાલુકા (૭)|
* એરનાડ
* કોંડોટ્ટી
* નિલંબુર
* પેરિંથલમન્ના
* પોન્નાની
* તિરુર
* તિરૂરંગાડી|}}
| government_type = જિલ્લા વહીવટ
| governing_body = 
| leader_title = જિલ્લા પ્રભારી મંત્રી
| leader_name = પી.કે.બશીર
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = ડૉ. વિનય ગોયલ (આઈએએસ)
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 3,554
| area_rank = ત્રીજો
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| elevation_max_m = ૨૫૯૪
| elevation_max_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt; મુકુર્થી
| elevation_min_m = 
| elevation_min_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt;
| population_total = ૪,૪૯૪,૯૯૮&lt;ref name=&quot;mlpdemo_2018&quot;&gt;{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=29 October 2020|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127040140/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = ૨૦૧૮
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = ૧૨૬૫
| population_rank = પ્રથમ
| population_demonym = 
| population_urban = ૪૪.૧૮ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| population_metro = ૧૭૨૯૫૨૨&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_title1 = {{nobold|લિંગ ગુણોત્તર (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info1 = ૧૦૯૮ [[female|♀]]/૧૦૦૦[[male|♂]]&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658/download/2280/DH_2011_3205_PART_A_DCHB_MALAPPURAM.pdf |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt;
| leader_name2 = ચૈત્રા ટેરેસા જોન આઈપીએસ
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| demographics1_title2 = {{nobold|સાક્ષરતા (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info2 = ૯૩.૫૭ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = {{nobold|[[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]}}
| registration_plate = '''KL-10''' [[મલપ્પુરમ]], &lt;br/&gt; '''KL-53''' પેરિંથલમન્ના, &lt;br/&gt; '''KL-54''' પોન્નાની, &lt;br/&gt; '''KL-55''' તિરુર,&lt;br/&gt; '''KL-65''' તિરુરંગાડી, &lt;br/&gt; '''KL-71''' નિલંબુર, &lt;br/&gt; '''KL-84''' કોંડોટ્ટી
| website = {{URL|malappuram.nic.in}}
| footnotes = 
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૪૯&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=niti.gov.in|access-date=25 May 2021|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525135510/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}} ·
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(2005)}}
| parts = {{unbulleted list|પેરિન્થલમન્ના|તિરુર|}}
}}

'''મલપ્પુરમ જિલ્લો''' અથવા માલાપુરમ જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://malappuram.nic.in/en/about-district/ |title=About Malappuram {{!}} Welcome to Malappuram {{!}} India |language=en-US |access-date=2026-08-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://malappuramdistrictpanchayath.kerala.gov.in/home/aboutMalappuram.htm |title=Malappuram District Panchayat |website=malappuramdistrictpanchayath.kerala.gov.in |access-date=2026-08-08}}&lt;/ref&gt; જે ૭૦ કિલોમીટર (૪૩ માઇલ) લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવે છે. કેરળનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો આ જિલ્લો રાજ્યની કુલ વસ્તીના લગભગ ૧૩% લોકોનું ઘર છે. ૧૬ જૂન ૧૯૬૯ના રોજ રચાયેલો આ જિલ્લો આશરે ૩,૫૫૪ ચોરસ કિલોમીટર (૧,૩૭૨ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ કેરળનો ત્રીજો સૌથી મોટો જિલ્લો છે. તે એક તરફ [[પશ્ચિમ ઘાટ]] અને બીજી તરફ અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે. આ જિલ્લાને સાત તાલુકાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે: એરનાડ, કોંડોટ્ટી, નિલંબુર, પેરિંથલમન્ના, પોન્નાની, તિરુર અને તિરૂરંગાડી. મલપ્પુરમ જિલ્લાનું મુખ્યાલય [[મલપ્પુરમ]] નગર ખાતે આવેલું છે. 

અહીં મલયાલમ સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકાના પ્રારંભિક ગલ્ફ બૂમ (તેલ સમૃદ્ધિ) દરમિયાન આ જિલ્લામાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોએ ખાસ કરીને ફારસી અખાતના અરબ દેશોમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું. આથી, આ જિલ્લાનું અર્થતંત્ર મોટાપાયે પ્રવાસી મલયાલી સમુદાય દ્વારા મોકલવામાં આવતા નાણાં (રેમિટન્સ) પર નોંધપાત્ર રીતે નિર્ભર છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Radhakrishnan|first=S. Anil|date=14 December 2019|title=Engaging Kerala's non-resident diaspora|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/engaging-the-diaspora/article30307914.ece|access-date=9 September 2020|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઈ-સાક્ષર (e-literate) તેમજ પ્રથમ સાયબર-સાક્ષર જિલ્લો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Log-on-to-Indias-first-e-district/articleshow/818786.cms |website=The Times of India |title=The first E-literate district of India |date=18 August 2004 |access-date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/malappuram-set-to-become-first-cyber-literate-district/article24352909.ece |website=The Hindu |title=Malappuram set to become first cyber literate district |date=6 July 2018 |access-date=3 July 2020 |last1=Naha |first1=Abdul Latheef }}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લામાં ચાર મુખ્ય નદીઓ આવેલી છે: ભારથપ્પુઝા, ચાલિયાર, કડલુંડીપ્પુઝા અને તિરુર પુઝા, જેમાંથી પ્રથમ ત્રણ નદીઓ કેરળની પાંચ સૌથી લાંબી નદીઓમાં પણ સ્થાન ધરાવે છે.

મલપ્પુરમ મહાનગર ક્ષેત્ર એ કોચી, કાલિકટ અને થ્રિસુર શહેરી વિસ્તારો પછી કેરળનું ચોથું સૌથી મોટું શહેરી સમૂહ છે અને ૧.૭ મિલિયન (૧૭ લાખ) ની કુલ વસ્તી સાથે ભારતમાં ૨૫મા ક્રમે આવે છે. ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, જિલ્લાની ૪૪.૨% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં વસે છે.&lt;ref name=&quot;census 2011&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/kerala/Chapter_IV.pdf |website=censusindia.gov.in |title=The Malappuram Urban Agglomeration |access-date=25 June 2020 }}&lt;/ref&gt; 'યુનિવર્સિટી ઓફ કાલિકટ' સહિત રાજ્યની ૪ યુનિવર્સિટીઓ ધરાવતું મલપ્પુરમ કેરળમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે. આ જિલ્લામાં ૨ મહેસૂલી વિભાગ, ૭ તાલુકા, ૧૨ નગરપાલિકા (મ્યુનિસિપાલિટી), ૧૫ બ્લોક, ૯૪ ગ્રામ પંચાયત અને ૧૬ કેરળ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=India – Census of India 2011 – Kerala – Series 33 – Part XII A – District Census Handbook, Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658 |access-date=2023-05-05 |website=censusindia.gov.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2020-01-09 |title=Kerala: Malappuram tops list of world's fastest-growing urban areas |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/malappuram-tops-list-of-worlds-fastest-growing-urban-areas/articleshow/73163346.cms |access-date=2023-05-05 |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Census Bureau of India |date=2011 |title=Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Town (With Ward), 2011. |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42560/download/46186/2011-IndiaStateDistSbDistTwnWrd-0000.xlsx |journal=Census of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Town (With Ward),  Census 2011. ''Census of India 2011'' https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42560/download/46186/2011-IndiaStateDistSbDistTwnWrd-0000.xlsx&lt;/ref&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન, મલપ્પુરમ વિદેશી અને ભારતીય સૈન્ય ટુકડીઓનું મુખ્યાલય બન્યું હતું. પાછળથી તે 'મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ' (M.S.P) નું વડું મથક બન્યું, જે અગાઉ ૧૮૮૫માં રચાયેલા 'મલપ્પુરમ સ્પેશિયલ ફોર્સ' તરીકે ઓળખાતું હતું.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=C.A. |first1=Innes |title=Madras District Gazetteers: Malabar and Anjengo |date=1908 |publisher=Government Press, Madras |page=371 |url=https://books.google.com/books?id=w806vgAACAAJ |access-date=30 September 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;&gt;{{Cite news|title=അമ്പതിന്റെ നിറവില്‍ മലപ്പുറം; മലപ്പുറത്തിന്റെ മാനവിക മഹാപൈതൃകം| trans-title = Malappuram at the turn of the century; Malappuram's great human heritage |url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/alamkode-leelakrishnan-writes-about-malappuram-1.3880292|last=Leelakrishnan|first=Alamkode|date=17 June 2019|access-date=21 February 2021|work=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt; આ બળ રાજ્યમાં સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલીયન છે. વિશ્વનું સૌથી જૂનું સાગનું વાવેતર નિલંબુર ખાતે આવેલી ચાલિયાર ખીણમાં આવેલું છે. રાજ્યની સૌથી જૂની રેલ્વે લાઇન ૧૮૬૧માં તિરૂરથી ચાલિયમ સુધી નાખવામાં આવી હતી, જે તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને વલ્લીકુન્નુમાંથી પસાર થતી હતી.&lt;ref name=&quot;mpm&quot;&gt;{{Cite news|title=ആ ചൂളംവിളി പിന്നെയും പിന്നെയും...|trans-title=That whistle again and again...|url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/kerala-first-railway-line-tirur-to-beypore-1.3880175|date=17 June 2019|access-date=19 December 2020|work=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt; રાજ્યની બીજી રેલ્વે લાઇન પણ તે જ વર્ષે તિરૂરથી તિરુનાવાયા થઈને કુટ્ટીપ્પુરમ સુધી નાખવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;&gt;{{Cite book|title='Kerala Charitram|last=Shreedhara Menon|first=A|publisher=DC Books|year=2007|isbn=9788126415885|location=Kottayam|page=200|url=https://keralabookstore.com/book/keralacharithram/11148/|access-date=22 April 2020}}&lt;/ref&gt; સંસ્થાનવાદી યુગમાં નાખવામાં આવેલી નિલંબુર-શોરાનુર લાઇન ભારતના સૌથી ટૂંકા અને ચિત્રમય (સુંદર) શોર્ટ ગેજ રેલ્વે માર્ગોમાંથી એક છે.

== નામકરણ અને વ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Valamangalam Pulpetta (386717435).jpg|thumbnail|જિલ્લામાં એક લાક્ષણિક ડુંગરાળ ભૂપ્રદેશ (પુલપટ્ટા નજીક)]]
[[File:Chaliyar Edavanna (251932360).jpg|thumbnail|એડવન્ના તરફ ચાલિયાર ટેકરીઓ]]

'મલપ્પુરમ' શબ્દનો મલયાલમ ભાષામાં અર્થ &quot;ટેકરીની ઉપર&quot; (Over the hill) થાય છે, જે આ જિલ્લાના વહીવટી મુખ્યાલય મલપ્પુરમની ભૌગોલિક સ્થિતિ પરથી ઉતરી આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|title=Malappuram, The Hill Top Town|date=30 June 2014|website=nativeplanet.com|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002725/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|title=Cultural counterpoint|date=24 March 2013|website=The Financial Express|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002847/https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; જિલ્લાનો મધ્યભાગ [[પશ્ચિમ ઘાટ]]થી દૂર આવેલી અસંખ્ય નાની-મોટી ટેકરીઓ જેવી કે, અરિમ્બ્રા ટેકરીઓ, અમ્મિનીક્કાડન ટેકરીઓ, ઓરાકમ ટેકરી, ચેરિયમ ટેકરીઓ, પંડાલુર ટેકરીઓ અને ચેક્કુન્નુ ટેકરીઓથી ઘેરાયેલો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|title=Hilly areas of Malappuram|date=7 May 2018|access-date=11 October 2020|website=Native Planet|last=Akash Singh|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017165621/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; નાળિયેરના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા રેતાળ દરિયાકાંઠાના મેદાનો આ સામાન્ય પહાડી ભૂપ્રદેશથી અલગ પડે છે.

== ભૂગોળ ==
[[File:Cherumb eco tourism village, Karuvarakundu India (3).JPG|left|thumb|alt=કરુવારકકુંડુનો પહાડી વિસ્તાર]]
[[File:Puthuponnani (2).JPG|thumb|alt=A beach|પુથુપોન્નાની મુનામ્બમ બીચ]]

ઉત્તર-પશ્ચિમમાં કોઝિકોડ જિલ્લો, ઉત્તર-પૂર્વમાં વાયનાડ જિલ્લો, પૂર્વમાં નીલગિરીની ટેકરીઓ, દક્ષિણ-પૂર્વમાં પાલક્કાડ જિલ્લો, દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં ત્રિશૂર જિલ્લો અને પશ્ચિમમાં અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલા મલપ્પુરમનું કુલ ભૌગોલિક ક્ષેત્રફળ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી છે, જે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ રાજ્યમાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે. આ જિલ્લો રાજ્યના કુલ વિસ્તારનો ૯.૧૫ % હિસ્સો ધરાવે છે. ભૌગોલિક નકશા પર આ જિલ્લો ૭૫°E – ૭૭°E રેખાંશ અને ૧૦°N – ૧૨°N અક્ષાંશ વચ્ચે આવેલો છે.

કેરળના અન્ય ભાગોની જેમ, મલપ્પુરમમાં પણ પશ્ચિમે અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર (નીચાણવાળો પ્રદેશ), મધ્યમાં મધ્યભૂમિ (મિડલેન્ડ) અને પૂર્વમાં પશ્ચિમ ઘાટથી ઘેરાયેલો પહાડી વિસ્તાર (હાઇલેન્ડ) આવેલો છે. કેરળના અન્ય જિલ્લાઓથી વિપરીત, મલપ્પુરમના મધ્યભૂમિ વિસ્તારમાં પણ વ્યાપકપણે પહાડી વિસ્તારો જોવા મળે છે.

નિલંબુર તાલુકા અને ઉટી તાલુકાની સરહદ પર આવેલું ૨,૫૫૪ મીટર ઊંચું 'મુકુરથી' શિખર મલપ્પુરમ જિલ્લાનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે. તે દક્ષિણ ભારતનું પાંચમું સૌથી ઊંચું શિખર છે, તેમજ અનામુડી (૨,૬૯૬ મીટર) અને મીસાપુલીમાલા (૨,૬૫૧ મીટર) પછી કેરળનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. ઇડુક્કી જિલ્લાની બહાર કેરળનું આ સૌથી ઊંચું શિખર પણ છે. મલપ્પુરમ-પાલક્કાડ-નીલગિરી જિલ્લા સરહદ નજીક આવેલું ૨,૩૮૩ મીટર ઊંચું 'અંગિન્ડા' શિખર બીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. મલપ્પુરમના નિલંબુર તાલુકા, વાયનાડ અને કોઝિકોડ જિલ્લાના થામારાસ્સેરી તાલુકા ત્રિ-ભેટા પર આવેલું ૨,૩૩૯ મીટર ઊંચું 'વાવુલ માલા' શિખર જિલ્લાનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે.

=== સરહદી તાલુકાઓ ===
* મલપ્પુરમ જિલ્લો ૫ જિલ્લાના નીચેના ૧૨ તાલુકાઓ સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે:
* વાયનાડ જિલ્લો: વાયથિરી તાલુકો
* કોઝિકોડ જિલ્લો: કોઝિકોડ અને થામારાસ્સેરી તાલુકા
* નીલગિરી જિલ્લો (તમિલનાડુ): પંડાલુર, ગુડાલુર, ઉટી અને કુંડાહ તાલુકા
* પલક્કડ જિલ્લો: પટ્ટાંબી, ઓટ્ટપાલમ અને મન્નરક્કાડ તાલુકા
* ત્રિશૂર જિલ્લો: ચાવક્કાડ અને કન્નમકુલમ તાલુકા

=== ભૂપ્રદેશ ===
ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, માટી, આબોહવા અને કુદરતી વનસ્પતિના આધારે, જિલ્લાને ૫ પેટા-સૂક્ષ્મ પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.:
* મલપ્પુરમ દરિયાકાંઠો
* ઉંચા-નીચા ખાડાટેકરાવાળા મેદાનો
* ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર
* નિલંબુરના જંગલવાળા પહાડો
* પેરિન્થલમન્નાના ઉંચા-નીચા ઉચ્ચપ્રદેશો

[[File:Chaliyar - Areekode Bridge.jpg|left|thumb|અરીકોડ ખાતે ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર]]
[[File:Map of Malappuram District (April 2021).svg|thumb|મલપ્પુરમ જિલ્લાનો નકશો]]

મલપ્પુરમ દરિયાકિનારો ઉત્તરમાં વલ્લીક્કુન્નૂથી લઈને દક્ષિણમાં પેરુમ્બડપ્પુ સુધીના મલપ્પુરમના સમગ્ર તટીય વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં કોઝિકોડ દરિયાકિનારા, પૂર્વમાં મલપ્પુરમના ઉબડખાબડ મેદાની વિસ્તાર, દક્ષિણમાં થ્રિસુર દરિયાકિનારા અને પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગર સાથે જોડાયેલી છે. આ પ્રદેશમાંથી ચાલીયાર, કડાલુંડી, ભરતપુઝા, તિરુરપુઝા જેવી મુખ્ય નદીઓ, નહેરો અને પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) વહે છે. આ તટીય વિસ્તાર નારિયેળના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે. તટીય મેદાન પશ્ચિમ તરફ ખૂબ જ ધીમો ઢાળ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;&gt;{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title=Physical divisions of Malappuram |pages=21–22 |access-date=18 April 2020}}&lt;/ref&gt; પોન્નાની, એડપ્પલ, તિરુર, વલંચેરી, કુટ્ટીપ્પુરમ, તાનુર, તિરુરંગાડી અને પરપ્પનંગાડી સહિતના મુખ્ય શહેરો આ પ્રદેશમાં આવેલા છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ તિરુર તાલુકાના કલ્પકંચેરી ગામમાં (૧૦૪ મીટર) આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

મલપ્પુરમનો ઉબડખાબડ મેદાની પ્રદેશ, જે દરિયાકિનારાને સમાંતર આવેલો છે, તે તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં નાડાપુરમ-માવૂરના ઉબડખાબડ મેદાનો, પૂર્વમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન અને પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો, દક્ષિણમાં પટ્ટાંબી ઉબડખાબડ મેદાન અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ દરિયાકિનારા સાથે સીમાઓ બનાવે છે. કન્નમંગલમ ખાતે આવેલી નેનમિની ટેકરી (૪૭૮ મીટર) આ પ્રદેશનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે અને ઉત્તર ભાગમાં આવેલું વાઝાયૂર (૯૫ મીટર) સૌથી નીચું સ્થળ છે. અહીં કેટલીક ટેકરીઓ અને ઢોળાવો જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

[[File:Chekkunnu.jpg|thumb|એડાવાના ખાતે ચેકુન્નુ ટેકરીઓ]]

ચાલિયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલંબુર જંગલી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઊંચાણવાળા પ્રદેશો અને પૂર્વમાં મલપ્પુરમ ઊંચાણવાળા મેદાનો દ્વારા બનાવે છે. તે ચાલિયારના મધ્ય ભાગમાં આવે છે અને અલગ ટેકરીઓના સ્વરૂપમાં ઉતાર-ચઢાવ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

ચાલીયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ મેદાન સાથે બનાવે છે. તે ચાલીયાર નદીના મધ્ય પ્રવાહ વિસ્તાર હેઠળ આવે છે અને અહીં છૂટાછવાયા ટેકરાઓ સ્વરૂપે ઉંચા-નીચા ઢોળાવો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, જેને સંસ્થાનવાદી (બ્રિટિશ) રેકોર્ડ્સમાં નીલાંબુર ખીણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે તેની સીમા ઉત્તરમાં કોઝિકોડ અને વાયનાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, પૂર્વમાં તમિલનાડુ, દક્ષિણમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ અને પશ્ચિમમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન સાથે બનાવે છે. તે પશ્ચિમ ઘાટનો એક ભાગ છે. અહીં સમુદ્ર સપાટીથી ૧૦૦૦ મીટરથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતા અનેક શિખરો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; આ પ્રદેશની સૌથી વધુ ઊંચાઈ મુકુરુથી (૨૫૯૪ મીટર) ખાતે છે, જે કેરળ અને તમિલનાડુની સરહદ પર કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યની પૂર્વમાં આવેલી છે. સૌથી નીચું સ્થળ મામ્પાડ (૧૧૫ મીટર) ખાતે આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; નીલાંબુરનો આ ટેકરીઓ વાળો જંગલ વિસ્તાર નીલગિરી બાયોસ્ફિયર રિઝર્વનો એક ભાગ છે.

પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો ઉત્તરમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન, પૂર્વમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પાલક્કાડ ઘાટ અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ ઉબડખાબડ મેદાન સાથે સરહદ ધરાવે છે. અહીં ઘણી નાની છૂટીછવાયી ટેકરીઓ આવેલી છે, જેમાં કોડીકુથીમાલા પણ એક છે. કડાલુંડી નદી આ પ્રદેશમાંથી વહે છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ મક્કારાપરમ્બા ખાતે ૬૧૦ મીટર છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

=== દરિયા કિનારો ===
[[File:Light house in Ponnani.jpg|thumb|પોન્નાનીનું દીવાદાંડી]]

કેરળના જિલ્લાઓમાં દરિયાકિનારાની લંબાઈની દ્રષ્ટિએ મલપ્પુરમ ૭૦ કિમી (રાજ્યના કુલ દરિયાકિનારાના ૧૧.૮૭%) ના દરિયાકિનારા સાથે પાંચમું સ્થાન ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Coastline_2346.aspx |website=kerenvis.nic.in |title=The coastal area of Malappuram |access-date=30 November 2019 }}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમનો તટીય પટ્ટો ત્રણ નગરપાલિકા શહેરો—તાનુર, પોન્નાની અને પરપ્પનંગાડી, તેમજ આઠ ગ્રામ પંચાયતો—વલ્લીક્કુન્નૂ, તેનાલુર, નિરામરુથુર, વેટ્ટમ, મંગલમ, પુરાથુર, વેલિયાંકૌડ અને પેરુમ્બડપ્પુમાં ફેલાયેલો છે. જિલ્લાના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા પોન્નાની, તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને પદિંજરેક્કરા બીચ એ મુખ્ય મત્સ્યઉદ્યોગ કેન્દ્રો છે. જિલ્લાનો સમુદ્ર કિનારો સમુદ્રી સંપત્તિથી સમૃદ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;

અગાઉ આરબ વેપારીઓનું મનપસંદ સ્થળ હોવા ઉપરાંત, પોન્નાની ઘણા મુસ્લિમ અધ્યાત્મિક નેતાઓ માટે પણ આકર્ષક સ્થળ હતું, જેમણે અહીં ઈસ્લામના પ્રચારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ બંદર શહેર &quot;મલબારનું નાનું મક્કા&quot; તેમજ &quot;સોનાના સિક્કાઓનું શહેર&quot; તરીકે પણ ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;pkd&quot;&gt;{{cite book | author=M. K. Devassy | year=1965 | title=1961 Census Handbook- Palghat District
 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands | url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5667/1/51592_1961_PAL.pdf | access-date=11 March 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/the-mecca-of-malabar-ponnani-004132.html |website=nativeplanet.com |title=Ponnani, the Mecca of Malabar |date=24 October 2017 |access-date=19 April 2020}}&lt;/ref&gt; ફેબ્રુઆરી/એપ્રિલ મહિના દરમિયાન અહીં હજારો પ્રવાસી પક્ષીઓ આવે છે.

પોન્નાની પાસે બિય્યામ કાયલ આવેલું છે, જે જળરમતની સુવિધા ધરાવતો એક શાંત, હરિયાળીથી ઘેરાયેલો જળમાર્ગ છે. કનોલી કેનાલ પુથુપોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રને મળે છે. તટીય શહેર તાનુર પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં વેટ્ટથુનાડ સામ્રાજ્યની રાજધાની હતું, અને તે કેરળદેશપુરમ મંદિર માટે જાણીતું છે. પરપ્પનંગાડી પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં પરપ્પનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોનું મુખ્ય મથક હતું.

=== નદીઓ ===
[[File:View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg|thumbnail|ત્રિપરાંગોડ ખાતે ભરતપુઝા]]
[[File:Kadalundi river, Malappuram.jpg|thumb|મલપ્પુરમ ખાતે કડાલુંડી નદી]]

જિલ્લામાંથી વહેતી મુખ્ય નદીઓમાં ચાલીયાર, કડાલુંડી નદી, ભરતપુઝા અને તિરુર નદીનો સમાવેશ થાય છે. ચાલીયાર નદીની કુલ લંબાઈ લગભગ ૧૬૮ કિમી અને જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૨,૮૧૮ ચોરસ કિમી (૧,૦૮૮ ચોરસ માઈલ) છે. તે જિલ્લાના નીલાંબુર, મામ્પાડ, એડવન્ના, અરીકોડ અને વાઝક્કાડમાંથી પસાર થાય છે અને ત્યારબાદ કોઝિકોડ-મલપ્પુરમ જિલ્લાની સરહદ પર થઈને ચાલીયમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. નીલાંબુર તાલુકાની ખીણમાં ચાલીયાર નદીની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ચાલીયારની સૌથી મોટી સહાયક નદી કરીમપુઝા, ભરતપુઝાની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક થુથાપુઝા, અને કડાલુંડી નદીની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક ઓલીપુઝા પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કડાલુંડી નદી મેલાત્તુર, કીઝત્તુર, પાંડિક્કાડ, મંજેરી, મલપ્પુરમ, પાનાક્કાડ, પરપ્પુર, વેંગરા, તિરુરંગાડી, પરપ્પનંગાડી, વલ્લીક્કુન્નૂમાંથી પસાર થાય છે અને જિલ્લાની વાયવ્ય (ઉત્તર-પશ્ચિમ) સરહદ પર આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના કડાલુંડી નગરમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે.

તે ઓલીપ્પુઝા નદી અને વેલીયાર નદીના સંગમથી બને છે. કડાલુંડી નદી સાયલન્ટ વેલીની પશ્ચિમ સરહદે આવેલા [[પશ્ચિમ ઘાટ]]માંથી નીકળે છે અને આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કીઝત્તુર ખાતે ઓલીપ્પુઝા અને વેલીયાર એકબીજામાં ભળીને કડાલુંડી નદીનું નિર્માણ કરે છે. કડાલુંડી નદી એરનાડ અને વલ્લુવાનાડ વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે. આ નદી ૧૩૦ કિમીની લંબાઈ ધરાવે છે, જેનું જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૧,૧૧૪ ચોરસ કિમી (૪૩૦ ચોરસ માઈલ) છે અને તેનો કુલ જળ પ્રવાહ (રન-ઓફ) ૨,૧૮૯ મિલિયન ક્યુબિક ફીટ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ભરતપુઝા નદીની કુલ લંબાઈ ૨૦૯ કિમી છે. મલપ્પુરમ-પલક્કડ જિલ્લા સરહદ પર તે તેની સહાયક નદી થુથાપુઝા તરીકે થુથા, એલમકુલમ, પુલામન્થોલેમાંથી વહે છે અને પલ્લીપ્પુરમ ખાતે મુખ્ય નદીને મળે છે. ત્યારબાદ કેટલાક પાડોશી જિલ્લાઓમાંથી વહીને થિરુવેગપ્પુરાથી ફરીથી આ જિલ્લામાં પ્રવેશ કરે છે અને કુટ્ટીપ્પુરમ પહોંચે છે. ભરતપુઝા પોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. તિરુનાવાયા, કુટ્ટીપ્પુરમ, ત્રીપ્રંગોડ, ઇરિમબિલિયમ, થવાનુર અને પોન્નાની એ ભરતપુઝાના કિનારે આવેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ શહેરો છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

તિરુર નદી ૪૮ કિમી લાંબી છે. તે પોન્નાની નજીક પદિંજરેકારા ખાતે ભરતપુઝા સાથે ભળી જાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; આ મોટી નદીઓ ઉપરાંત, જિલ્લામાં 'પુરાપ્પરમ્બા નદી' નામની એક નાની નદી પણ છે, જે માત્ર ૮ કિમી લાંબી છે. તે કનોલી કેનાલ દ્વારા મુખ્ય નદીઓ સાથે જોડાયેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers in Malappuram district |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=23 November 2019 |website=malappuram.nic.in |archive-date=10 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210004256/https://malappuram.nic.in/about-district/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ઉપર વર્ણવેલી મુખ્ય નદીઓની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ તથા ઝરણાં પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે.

{{Panorama
|image   = Kadalundi Kadavu Bridge.jpg
|height  = 175
|alt     = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય
|caption = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય, જ્યાં તે અરબી સમુદ્રમાં ભળી જાય છે.
}}

અહીં ચાર મુખત્રિકોણ પ્રદેશો (નદીમુખ) આવેલા છે—પુરાથુર ખાતે પદિંજરેકારા અઝીમુખમ, જ્યાં ભરતપુઝા અને તિરુર નદીઓ એકબીજામાં ભળીને અરબી સમુદ્રને મળે છે; પુથુપોન્નાની ભૂશિર, જ્યાં કનોલી કેનાલ સમુદ્રમાં વહે છે; તાનુર ખાતે પુરાપુઝા અઝીમુખમ; અને જિલ્લાની વાયવ્ય સરહદે વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે આવેલું કડાલુંડી નગરમ અઝીમુખમ.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; બિય્યામ, વેલિયાંકૌડ, માનુર અને કોડિન્હી જેવા પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તટીય તાલુકાઓમાં આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન પોન્નાનીથી તિરુર રેલવે સ્ટેશન સુધી માલસામાનના પરિવહન માટે પોન્નાની કેનાલનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. કોડક્કલ ખાતે આવેલી બેસલ મિશનના કર્મચારીઓ દ્વારા પોન્નાની કેનાલ વિશે આ પ્રમાણે વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે:&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ineszupanov.com/ |title=Website of Ines Zupanov |access-date=13 September 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427041408/http://www.ineszupanov.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== આબોહવા ===
[[File:Monsoon Clouds - Manjeri and Pandalloor hill.jpg|left|thumbnail|પંડાલુર ટેકરીઓ પર ચોમાસાના વાદળો]]
[[File:Ottumpuram Beach.JPG|thumbnail|ઓટ્ટુમ્પુરમ બીચ, તાનુર.]]

જિલ્લાનું તાપમાન સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન લગભગ સ્થિર રહે છે. અહીં ઉષ્ણકટિબંધીય (ટ્રોપિકલ) આબોહવા છે. ટૂંકી શુષ્ક ઋતુ સાથે વર્ષના મોટાભાગના મહિનાઓમાં અહીં નોંધપાત્ર વરસાદ પડે છે. કોપન અને ગીગર (Köppen and Geiger) વર્ગીકરણ અનુસાર, આ આબોહવાને 'Am' તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. મલપ્પુરમમાં સરેરાશ વાર્ષિક તાપમાન ૨૭.૩ °C છે. એક વર્ષમાં, સરેરાશ વરસાદ ૨,૯૫૨ મિલીમીટર (૧૧૬.૨ ઇંચ) થાય છે. ઉનાળો સામાન્ય રીતે માર્ચથી મે સુધી રહે છે; ચોમાસું જૂનમાં શરૂ થાય છે અને સપ્ટેમ્બરમાં સમાપ્ત થાય છે. મલપ્પુરમમાં નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) અને ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) એમ બંને ચોમાસાનો વરસાદ થાય છે. શિયાળાની ઋતુ ડિસેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી સુધી હોય છે.&lt;ref name=&quot;MSN&quot;&gt;{{Cite web| url = http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx| title = MSN Weather| access-date = 29 November 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Climate chart&quot;&gt;&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;width:75%;&quot;&gt;

{{Weather box
| location              = મલ્લપુરમ
| width                 = 90% &lt;!-- Width parameter for wikitable, default width=90%. Leave blank for wikitable with no width defined. Set width=auto to fit the table in the next available space automatically. --&gt;
| metric first          = yes
| single line           = yes
| Jan high C            = 32.0
| Feb high C            = 32.9
| Mar high C            = 34.0
| Apr high C            = 33.8
| May high C            = 32.7
| Jun high C            = 29.3
| Jul high C            = 28.1
| Aug high C            = 28.7
| Sep high C            = 29.7
| Oct high C            = 30.3
| Nov high C            = 31.1
| Dec high C            = 31.4
| year high C           = 34.0
| Jan low C             = 21.8
| Feb low C             = 22.8
| Mar low C             = 24.4
| Apr low C             = 25.4
| May low C             = 25.1
| Jun low C             = 23.5
| Jul low C             = 22.8
| Aug low C             = 23.3
| Sep low C             = 23.3
| Oct low C             = 23.4
| Nov low C             = 23.1
| Dec low C             = 21.9
| year low C            = 21.8
| Jan precipitation mm  = 1
| Feb precipitation mm  = 9
| Mar precipitation mm  = 16
| Apr precipitation mm  = 101
| May precipitation mm  = 253
| Jun precipitation mm  = 666
| Jul precipitation mm  = 830
| Aug precipitation mm  = 398
| Sep precipitation mm  = 233
| Oct precipitation mm  = 281
| Nov precipitation mm  = 140
| Dec precipitation mm  = 24
| year precipitation mm = 2952
| source                =&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://en.climate-data.org/asia/india/kerala/malappuram-34234/ |website = en.climate-data.org |title = Climate of Malappuram |access-date = 30 November 2019}}&lt;/ref&gt;
| date                  = November 2019
}}
&lt;/div&gt;

== વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ ==
{{multiple image|align=left|direction = vertical|caption_align=left
| image1 = Nilambur Teak Garden.jpg |caption1= સાગનું સંગ્રહાલય (ટિક મ્યુઝિયમ)| image2 = Green Vallikkunnu.jpg|caption2= વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લીલા મેન્ગ્રોવ| image3 = Beeyam Kayal River near Athani.jpg |caption3 = પોન્નાની કોલે વેટલેન્ડ્સ, એડપ્પલ
}}

જિલ્લામાં વિવિધ પ્રકારની વન્યજીવ સૃષ્ટિ આવેલી છે અને પશ્ચિમ તરફ વહેતી અનેક નાની ટેકરીઓ, જંગલો, નદીઓ અને ઝરણાં, પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તેમજ ડાંગર, સોપારી, કાજુ, મરી, આદુ, કઠોળ, નારિયેળ, કેળાં, સાબુદાણા/કસાવો (ટેપિયોકા), ચા અને રબરના વાવેતરો આવેલા છે. નીલાંબુર ખાતે વિશ્વનો સૌથી જૂનો સાગનો વાવેતર વિસ્તાર 'કોનોલીઝ પ્લોટ' આવેલો છે. નીલાંબુર તેના સાગ મ્યુઝિયમ માટે પણ જાણીતું છે. નીલાંબુર સાગના વાવેતરો નજીક વાંસના વૃક્ષો વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. સાગ મ્યુઝિયમ સાથે એક જૈવ સંસાધન કુદરતી પાર્ક જોડાયેલો છે. મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીના જૂના વહીવટી રેકોર્ડમાં નોંધાયેલ છે કે તત્કાલીન મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીમાં સરકારની માલિકીનું સૌથી નોંધપાત્ર વાવેતર નીલાંબુર ખાતે ૧૮૪૪માં રોપવામાં આવેલું સાગનું વાવેતર હતું.&lt;ref name=&quot;Mbsp&quot;&gt;{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881–1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=9 June 2021 }}&lt;/ref&gt;

જિલ્લાના કુલ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી ક્ષેત્રફળમાંથી ૧,૦૩૪ ચોરસ કિમી (૩૯૯ ચોરસ માઈલ) (૨૯%) વિસ્તાર જંગલ ક્ષેત્ર ધરાવે છે. તે વધુ ગીચ કે ઓછું ગીચ હોઈ શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |website=industry.kerala.gov.in |title=Forest area of Malappuram }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) ભાગમાં ૭૫૮.૮૭ ચોરસ કિમી (૨૯૩.૦૦ ચોરસ માઈલ) નો વિશાળ જંગલ વિસ્તાર આવેલો છે. આમાંથી ૩૨૫.૩૩ ચોરસ કિમી (૧૨૫.૬૧ ચોરસ માઈલ) અનામત (આરક્ષિત) જંગલો છે અને બાકીનો નિહિત જંગલ (વેસ્ટેડ ફોરેસ્ટ) નો વિસ્તાર છે. આમાંથી ૮૦% પાનખર જંગલો છે જ્યારે બાકીના સદાબહાર જંગલો છે. આ જંગલ વિસ્તાર મુખ્યત્વે નીલાંબુર ઉપજિલ્લા (તાલુકા) માં કેન્દ્રિત છે, જે વાયનાડના પહાડી જિલ્લા, પશ્ચિમ ઘાટ અને તમિલનાડુના પહાડી વિસ્તારો (નીલગિરી) સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે.

નીલાંબુર જંગલ વિસ્તારમાં સાગ, સીસમ (રોઝવુડ) અને મહાગોની જેવા વૃક્ષો જોવા મળે છે. જંગલમાં વાંસની ટેકરીઓ વ્યાપક પ્રમાણમાં આવેલી છે. જિલ્લામાં આવેલું કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્ય રાજ્યનું સૌથી મોટું વન્યજીવ અભયારણ્ય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/karimpuzha-sanctuary-comes-into-being/article31984618.ece |website=The Hindu |title=The Karimpuzha Wildlife Sanctuary |access-date=5 July 2020 |date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://touristinindia.com/new-amarambalam-wildlife-sanctuary/ |website=touristinindia.com |title=The largest wildlife sanctuary of Kerala |date=19 February 2018 |access-date=5 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ન્યૂ અમરમ્બલમ આરક્ષિત જંગલ, જે કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યનો જ એક ભાગ છે, તે વિવિધ પ્રકારની પ્રાણીસૃષ્ટિ ધરાવે છે. જંગલોમાં હાથી, હરણ, વાઘ, વાંદરા, રીંછ, ભૂંડ, સસલા, પક્ષીઓ અને સરીસૃપો સહિતના વિવિધ પ્રાણીઓ જોવા મળે છે. અહીંથી મધ, ઔષધીય વનસ્પતિઓ અને મસાલા જેવી જંગલ પેદાશો પણ એકત્રિત કરવામાં આવે છે. નીલાંબુર ખીણમાં નેડુમકાયમ વર્ષા જંગલ પણ આવેલું છે.

આ જંગલોનું રક્ષણ બે વિભાગો દ્વારા કરવામાં આવે છે - નીલાંબુર ઉત્તર અને નીલાંબુર દક્ષિણ. કેરળ ફોરેસ્ટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (KFRI) નું એક ઉપકેન્દ્ર પણ નીલાંબુર ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના તટીય અને આંતરદેશિય (ઈનલેન્ડ) વિસ્તારોમાં જોવા મળતી માછલીઓની મુખ્ય જાતોમાં ઝીંગા (Prawn), ઓઇલ સરડીન, સિલ્વર બેલી, શાર્ક, કેટફિશ, મેકરેલ (બંગડા), સ્કેટ, ચેમ્બા, સોલ ફિશ, સીર ફિશ (સુરમાઈ) અને રિબનફિશનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુર સાગ એ પોતાની ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) મેળવનારી દેશની પ્રથમ જંગલ પેદાશ છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=First for forest produce, GI tag for Nilambur teak|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/first-for-forest-produce-gi-tag-for-nilambur-teak/articleshow/62320961.cms|last=T Ramavarman|date=1 January 2018|access-date=30 October 2020|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; તિરુરમાં મળી આવતા પાનનો એક પ્રકાર તિરુર વેટ્ટિલા પણ ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tirur-vettila-obtains-gi-tag/article29214761.ece |website=The Hindu |title=Tirur Vettila gets GI tag |date=21 August 2019 |access-date=19 April 2020 |last1=Muringatheri |first1=Mini }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના તટીય વિસ્તારમાં આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લગભગ ૫૦ એકરમાં ફેલાયેલું મેન્ગ્રોવનું જંગલ આવેલું છે. અન્ય તટીય વિસ્તારોમાં પણ મેન્ગ્રોવ વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.

કડાલુંડી પક્ષી અભયારણ્ય આ જિલ્લાની વલ્લીક્કુન્નૂ ગ્રામ પંચાયતમાં આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Flora and fauna of Malappuram |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=24 November 2019 |website=malappuram.nic.in }}&lt;/ref&gt; કડાલુંડી-વલ્લીક્કુન્નૂ કમ્યુનિટી રિઝર્વ એ કેરળનું પ્રથમ કમ્યુનિટી રિઝર્વ છે, જેને હવે ઇકો-ટૂરિઝમ કેન્દ્ર તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.&lt;ref name=&quot;Vallikkunnu&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=onmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ૨૦૧૦માં પુરાથુર ખાતે આવેલા પદિંજરેકારા મુખત્રિકોણ પ્રદેશ (એસ્ટ્યુઅરી - નદીમુખ) માં પક્ષી અભયારણ્ય બનાવવાની દરખાસ્ત મૂકવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sudhi |first1=K. S. |title=Birds get 12 more havens in State |url=https://www.thehindu.com/news/national/Birds-get-12-more-havens-in-State/article16567247.ece/ |access-date=7 April 2021 |work=The Hindu |date=15 March 2010}}&lt;/ref&gt; તિરુનાવાયા તેના કમળના ખેતરો માટે જાણીતું છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Lotus fields of Tirunavaya|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/03/lotus-farming-muslim-kerala-hindu.html|last=Anupama Mili|date=4 September 2018|access-date=26 July 2020|work=Malayala Manorama}}&lt;/ref&gt;

== વહીવટ ==
=== મહેસૂલી વહીવટ ===
જિલ્લા વહીવટીતંત્રનું મુખ્ય મથક (કલેક્ટર કચેરી) મલપ્પુરમના અપહિલ ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના સમગ્ર વહીવટના વડા 'જિલ્લા કલેક્ટર' છે. તેઓ સામાન્ય બાબતો, જમીન સંપાદન, મહેસૂલી વસૂલાત (રેવેન્યુ રિકવરી), જમીન સુધારણા અને ચૂંટણીઓ જેવી મુખ્ય ક્ષેત્રીય જવાબદારીઓ સંભાળતા પાંચ ડેપ્યુટી કલેક્ટરો દ્વારા સહાય કરવામાં આવે છે. ડેપ્યુટી કલેક્ટર (સામાન્ય) ની વહીવટી શ્રેણી ધરાવતા એડિશનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટ (ADM) તમામ પ્રકારની વહીવટી પ્રવૃત્તિઓમાં જિલ્લા કલેક્ટરને મદદ પૂરી પાડે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malappuram.nic.in/collectrate/|title=Collectorate Malappuram|access-date=3 October 2020|website=Official website of Malappuram district|archive-date=25 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025100613/https://malappuram.nic.in/collectrate/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

મલપ્પુરમ મહેસૂલી જિલ્લાને બે મુખ્ય વહીવટી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે—તિરુર અને પેરિન્થલમન્ના. વહીવટી સરળતા માટે આ સમગ્ર જિલ્લાને ૧૩૮ મહેસૂલી ગામોમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે, જે મળીને ૭ તાલુકાઓ (ઉપજિલ્લાઓ) ની રચના કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://malappuram.nic.in/tehsil/ |website = malappuram.nic.in |title = Talukas in Malappuram district|access-date = 23 November 2019  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;admn_mpm&quot;&gt;{{cite web | title= Administrative divisions of Malappuram district | url= https://malappuram.nic.in/administrative-setup/ | access-date= 23 November 2019 | website= malappuram.nic.in}}&lt;/ref&gt;

==== મહેસૂલ વિભાગો ====
જિલ્લામાં બે મહેસૂલ વિભાગો છે: પેરિન્થલમન્ના અને તિરુર. પોન્નાની, તિરુર, તિરુરંગદી અને કોન્ડોટ્ટી ઉપજિલ્લાઓ તિરુર મહેસૂલ વિભાગમાં સમાવવામાં આવ્યા છે જ્યારે બાકીના નીલમ્બુર, એરાનાડ અને પેરિન્થલમન્ના ભેગા થઈને પેરિન્થલમન્ના મહેસૂલ વિભાગ બનાવે છે. મહેસૂલ વિભાગીય કાર્યાલયનું નેતૃત્વ મહેસૂલ વિભાગીય અધિકારી / સબ કલેક્ટર (RDO) દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે મહેસૂલ વિભાગના સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ પણ હોય છે. મહેસૂલ વિભાગીય કાર્યાલયો અનુક્રમે તિરુર અને પેરિન્થલમન્ના ખાતે છે.

==== તાલુકા ====
તાલુકો (પેટા-જિલ્લો) એ જિલ્લાની અંદર એક વહીવટી વિભાગ છે. મલપ્પુરમ જિલ્લામાં ૭ તાલુકા છે, અને દરેક તાલુકનું નેતૃત્વ તહસીલદાર દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે જમીન મહેસૂલ વહીવટ અને કાર્યકારી મેજિસ્ટ્રેટ કાર્યો માટે જવાબદાર છે. નીલમ્બુર કેરળનો સૌથી મોટો પેટાજિલ્લો (તાલુકો) છે. પોન્નાની, તિરુર અને તિરુરંગદી પેટાજિલ્લા દરિયાકાંઠાના પ્રદેશમાં આવેલા છે. પેરિન્થલમન્ના, એરનાડ અને કોન્ડોટ્ટી મધ્યપ્રદેશમાં આવેલા છે જ્યારે નીલમ્બુર પેટાજિલ્લો ઉચ્ચ શ્રેણી પર આવેલો છે. જિલ્લા-સ્તરીય વહીવટનું સંકલન કરવા માટે મલપ્પુરમ ખાતે સિવિલ સ્ટેશન ઉપરાંત, તાલુકા-સ્તરીય વહીવટી પ્રવૃત્તિઓનું સંકલન કરવા માટે મંજેરી, નીલમ્બુર, પેરિન્થલમન્ના, તિરુરંગદી, તનુર, તિરુર, કુટ્ટીપુરમ અને પોન્નાની ખાતે મિનિ-સિવિલ સ્ટેશનો છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://malappuram.nic.in/en/tehsil/#:~:text=For%20administrative%20purpose%20the%20district,office%20is%20headed%20by%20Tahsildar | title=Tehsils / Taluks &amp;#124; Welcome to Malappuram &amp;#124; India }}&lt;/ref&gt;

[[File:Subdistricts of Malappuram (August 2020).svg|thumb|left|મલપ્પુરમમાં તાલુકા]]

{| align=&quot;left&quot; class=&quot;toccolours&quot; cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-right: .5em; margin-top: .4em; font-size: 90%&quot;
|-
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot; valign=&quot;top&quot;
!પેટાજિલ્લો&lt;br/&gt;(''તાલુકા'')
!વિસ્તાર&lt;br/&gt;(in km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
!કુલ વસ્તી&lt;br/&gt;(૨૦૧૧)
!ગામડાં
!શહેરીકરણ&lt;br/&gt;(૨૦૧૧)
|-
| પોન્નાઈ || 200 || 379,798 || 11 || 57.36%
|-
| તિરુર || 448 || 928,672 || 30 || 48.73%
|-
| તિરુરંગડી || 290* || 631,906 || 17 || 90.40%
|-
| કોન્ડોટ્ટી || 258* || 410,577 || 12 || 43.10%
|-
| ઍરનાડ || 491* || 581,512 || 23 || 37.93%
|-
| પેરિન્થલમન્ના || 506 || 606,396 || 24 || 21.73%
|-
| નિલામ્બુર || 1,343 || 574,059 || 21 || 8.08%
|-
| style=&quot;font-size: 80%&quot; colspan=5 bgcolor=&quot;#cceeff&quot; align=&quot;center&quot;| Sources: 2011 Census of India,&lt;ref name=&quot;demomalapuram&quot;&gt;{{cite web |url= http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_B_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title= Taluk-wise demography of Malappuram |access-date=19 April 2020 |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |pages= 161–193 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = Villages_Malappuram&gt;{{cite web |title=Villages in Malappuram |url = https://malappuram.nic.in/village-panchayats/ |website = malappuram.nic.in |access-date=25 November 2019 }}&lt;/ref&gt;
|}

==== મહેસૂલ ગામો ====
મહેસૂલ ગામો એ તાલુકાઓનો પેટાવિભાગ છે, અને જિલ્લાના મહેસૂલ વહીવટની સૌથી નીચી સંસ્થા છે. દરેક તાલુકામાં તેના અધિકારક્ષેત્રમાં અનેક ગામો હોય છે. મલપ્પુરમ જિલ્લામાં ૧૩૮ મહેસૂલ ગામો છે. જમીન મહેસૂલ બાબતો માટે મહેસૂલ ગામોને વધુ ડિસોમમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યા છે.
{{clear}}

=== જિલ્લા આયોજન સમિતિ ===
મલપ્પુરમની જિલ્લા આયોજન સમિતિમાં નગરપાલિકાઓના બે સભ્યો, જિલ્લા પંચાયતના ૧૦ સભ્યો અને એક પંચાયત દ્વારા નિયુક્ત સભ્ય ઉપરાંત એક અધ્યક્ષ અને એક સચિવનો સમાવેશ થાય છે. અધ્યક્ષ પદ જિલ્લા પંચાયતના પદાધિકારી અને સચિવ પદ જિલ્લા કલેક્ટર માટે અનામત છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sec.kerala.gov.in/index.php/Content/index/lsgd|title=District Planning Committee, Malappuram|access-date=7 November 2020|website=SEC Kerala}}&lt;/ref&gt;

=== ન્યાયતંત્ર ===
[[File:Perinthalmanna Munsif Court.png|thumbnail|પેરિન્થલમન્ના ખાતે એક કોર્ટ સંકુલ.]]

જિલ્લાનું ન્યાયિક મુખ્યાલય મંજેરી ખાતે છે. મંજેરી ન્યાયિક જિલ્લા હેઠળ ૨૪ અદાલતો કાર્યરત છે જેમાં મંજેરી, મલપ્પુરમ, તિરુર, પેરિન્થલમન્ના, પરપ્પનંગડી, પોન્નાની અને નીલામ્બુરનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;district_police&quot;&gt;{{cite web |url=https://districts.ecourts.gov.in/malappuram |website=districts.ecourts.gov.in |title=Judicial administration of Malappuram |access-date=17 June 2020 }}&lt;/ref&gt; ૧૬ જૂન, ૧૯૬૯ ના રોજ મલપ્પુરમ જિલ્લાની સ્થાપના પછી, ૨૫ મે, ૧૯૭૦ ના રોજ કોઝિકોડમાં એક જિલ્લા અદાલતે કામગીરી શરૂ કરી. ત્યારબાદ, ૧ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૭૪ ના રોજ, કોર્ટને મંજેરી કોર્ટ સંકુલમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવી.

જિલ્લામાં ત્રણ વધારાની જિલ્લા અને સત્ર અદાલતો, બે કૌટુંબિક અદાલતો (એક મલપ્પુરમ અને બીજી તિરુરમાં), તેમજ બે મોટર અકસ્માત દાવા ટ્રિબ્યુનલ (એક મંજેરીમાં અને બીજી તિરુરમાં) છે. વધુમાં, બે સબ કોર્ટ છે - એક મંજેરીમાં અને બીજી તિરુરમાં. જિલ્લામાં બે મુનસિફ મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટ પણ છે, જેમાં એક પોન્નાનીમાં અને બીજી પેરિન્થલમન્નામાં છે. છેલ્લે, મલપ્પુરમ જિલ્લામાં નવ ન્યાયિક પ્રથમ વર્ગ મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટ કાર્યરત છે.

=== પોલીસ ===
મલપ્પુરમ જિલ્લા પોલીસ (કેરળ પોલીસનો એક પોલીસ જિલ્લો) કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા તથા જિલ્લામાં તપાસ કામગીરી માટે જવાબદાર છે. જિલ્લા પોલીસ કચેરી મલપ્પુરમ ખાતે આવેલી છે, જેના વડા પોલીસ સુપ્રિન્ટેન્ડેન્ટ (SP) નો રેન્ક ધરાવતા જિલ્લા પોલીસ ચીફ (DPC) હોય છે.
મલપ્પુરમ જિલ્લામાં કુલ ૬ પોલીસ સબ-ડિવિઝન અને ૩૬ પોલીસ સ્ટેશનો આવેલા છે. આ સબ-ડિવિઝનોના મુખ્ય મથકો મલપ્પુરમ, કોંડોત્ટી, પેરિન્થલમન્ના, તિરુર, તાનુર અને નીલાંબુર ખાતે આવેલા છે. દરેક પોલીસ સબ-ડિવિઝનનું નેતૃત્વ ડેપ્યુટી સુપ્રિન્ટેન્ડેન્ટ ઓફ પોલીસ (DySP) કરે છે અને દરેક પોલીસ સ્ટેશનની દેખરેખ ઇન્સ્પેક્ટર ઓફ પોલીસનો રેન્ક ધરાવતા સ્ટેશન હાઉસ ઓફિસર (SHO) દ્વારા કરવામાં આવે છે.

મલપ્પુરમ પોલીસ જિલ્લો, પાલક્કાડ, ત્રિસૂર સિટી અને ત્રિસૂર ગ્રામીણ પોલીસ જિલ્લાઓની સાથે ત્રિસૂર રેન્જ પોલીસ ના ક્ષેત્રાધિકાર હેઠળ આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://keralapolice.gov.in/page/ranges|title=Thrissur Range Police districts|access-date=2 November 2020|website=Kerala Police}}&lt;/ref&gt;

જિલ્લા પોલીસ કચેરી, ડિસ્ટ્રિક્ટ સ્પેશિયલ બ્રાંચ, ડિસ્ટ્રિક્ટ ક્રાઇમ રેકોર્ડ્સ બ્યુરો, ડિસ્ટ્રિક્ટ 'સી' બ્રાંચ, નાર્કોટિક સેલ, ડિસ્ટ્રિક્ટ પોલીસ કંટ્રોલ રૂમ, સાયબર સેલ, વુમન સેલ અને ટેલિકોમ્યુનિકેશન યુનિટ મલપ્પુરમ ખાતે આવેલા છે. કોસ્ટલ (તટીય) પોલીસ સ્ટેશન પોન્નાની ખાતે જ્યારે ડિસ્ટ્રિક્ટ આર્મ્ડ રિઝર્વ કેમ્પ પદિન્હત્તુમ્મુરી ખાતે આવેલો છે. મલપ્પુરમ પોલીસના ટ્રાફિક એન્ફોર્સમેન્ટ યુનિટ્સ મલપ્પુરમ, મંજેરી, કોંડોત્ટી, પેરિન્થલમન્ના અને તિરુર ખાતે કાર્યરત છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://malappuram.keralapolice.gov.in/wings/general-executive/district-police-office |website=malappuram.keralapolice.gov.in |title=Malappuram police |access-date=17 June 2020 |archive-date=28 September 2020 }}&lt;/ref&gt;

કેરળ પોલીસ હેઠળની એક સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલિયન મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ (રચના: ૧૮૮૪) નું મુખ્ય મથક મલપ્પુરમ ખાતે આવેલું છે. તે રાજ્યની સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલિયન પણ છે.&lt;ref name=&quot;district_police&quot; /&gt; તે ભીડ નિયંત્રણ, આંતરિક સુરક્ષા, રમખાણ નિયંત્રણ અને વીઆઈપી (VIP) સુરક્ષામાં સિવિલ પોલીસને સહાય પૂરી પાડે છે. આ ઉપરાંત જરૂર પડ્યે તેને રાજ્ય બહાર પણ તૈનાત કરવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Malabar Special Police (MSP), Armed Police Battalions of Kerala |url=https://keralapolice.gov.in/page/malabar-special-police |access-date=2026-01-02 |website=keralapolice.gov.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

== અર્થતંત્ર ==
મલપ્પુરમનું અર્થતંત્ર નોંધપાત્ર રીતે પ્રવાસીઓ (ગલ્ફ દેશોમાં કામ કરતા લોકો) પર આધારિત છે. સમગ્ર કેરળ રાજ્યમાં સૌથી વધુ પ્રવાસીઓ મલપ્પુરમ જિલ્લાના છે. કેરળ સરકાર દ્વારા પ્રકાશિત ૨૦૧૬ના આર્થિક સમીક્ષા અહેવાલ મુજબ, જિલ્લાના દર ૧૦૦માંથી ૫૪ કુટુંબો પ્રવાસી કુટુંબો છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://spb.kerala.gov.in/EconomicReview2016/web/chapter06_03.php |website=spb.kerala.gov.in |title=Malappuram ranks first in the number of emigrants from Kerala |access-date=3 December 2019 }}&lt;/ref&gt; તેમનામાંથી મોટા ભાગના લોકો મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) ના દેશોમાં કામ કરે છે અને તેઓ જિલ્લાના અર્થતંત્રમાં મુખ્ય યોગદાનકર્તા છે. 'કેરળ ગ્રામીણ બેંક' (KGB) નું મુખ્ય મથક પણ મલપ્પુરમ ખાતે આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.newindianexpress.com/business/2013/jul/15/kgb-to-expand-operations-in-all-panchayats-496821.html |website=The New Indian Express |title=KGB to expand operations in all Panchayats |date=15 July 2013 |access-date=25 June 2020 }}&lt;/ref&gt;

[[File:KGB logo.png|250px|thumb|કેરળ ગ્રામીણ બેંક એ કેરળનું સૌથી મોટું પ્રાદેશિક ગ્રામીણ બેંકિંગ નેટવર્ક છે.]]

=== આર્થિક ખનિજો ===
જિલ્લાના મધ્ય ભાગમાં લેટેરાઇટ પથ્થર વ્યાપકપણે જોવા મળે છે. અંગાદિપુરમ લેટેરાઇટને રાષ્ટ્રીય ભૂ-વારસા સ્મારક તરીકે માન્યતા મળી છે.&lt;ref name=gsi3&gt;http://naturalheritage.intach.org/wp-content/uploads/2016/09/Geoheritage-Monograph.pdf&lt;/ref&gt;આર્ચીયન ગ્નીસ એ જિલ્લાની સૌથી વધુ જોવા મળતી ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય રચના છે. પોરુરમાં જોવા મળતું ક્વાર્ટઝ મેગ્નેટાઇટ, જિલ્લામાં જોવા મળતા ખનિજોમાંનું એક છે જે આર્થિક મહત્વ ધરાવે છે. ક્વાર્ટઝ ગ્નીસ નીલંબુર, એડાવન્ના અને પંડિકડ પ્રદેશોમાં જોવા મળે છે. ગાર્નેલીફોરસ ક્વાર્ટઝ મંજેરી અને કોન્ડોટ્ટીના વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે. ચાર્નોકાઇટ ખડકો નીલંબુર અને એડાવન્નામાં જોવા મળે છે. પ્લેજીઓક્લેઝ, ફેલ્ડસ્પાર અને પાયરોક્સિન ધરાવતા ડાઇક્સ લાક્ષણિક લેટેરાઇટ રચનામાં મંજેરી ખાતે છે. એરનાડ પ્રદેશમાંથી સારી ગુણવત્તાવાળા આયર્ન ઓરના ભંડાર મળ્યા છે. પોન્નાની અને કદલુન્ડીનગરમના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાંથી ચૂનાના શેલના ભંડાર મળી આવ્યા છે. પોન્નાની અને વેલિયાનકોડના દરિયાકાંઠાના રેતીમાં ભારે ખનિજો, ઇલ્મેનાઇટ અને મોનાઝાઇટનો મોટો જથ્થો છે. પોન્નાની અને પેરિન્થલમન્નાના તાલુકાઓમાંથી કાઓલિનાઇટ મળી આવ્યું છે. થેક્કુમ્મુરી ગામમાંથી બોલ માટીના ભંડાર મળી આવ્યા છે. નીલમ્બુર ઉપ-જિલ્લાના કેટલાક ભાગો વાયનાડના છુપાયેલા સોનાના ક્ષેત્રોમાં શામેલ છે. નીલમ્બુર તાલુક, વાયનાડ અને અટ્ટપ્પડી ખીણના નજીકના પ્રદેશો સાથે કુદરતી સોનાના ક્ષેત્રો માટે જાણીતા છે. નીલમ્બુરમાં ચાલિયાર નદીની ખીણમાં કરવામાં આવેલા સંશોધનમાં ૨.૫ મિલિયન ઘન મીટર પ્લેસરના ભંડાર જોવા મળ્યા છે જેમાં પ્રતિ ઘન મીટર સોનાનો જથ્થો ૧.૧ ગ્રામ છે. [72] જિલ્લાના કેટલાક ભાગો જેમ કે કોટ્ટક્કલ, પરપ્પિલ, ઓરકમ અને મેલમુરીમાંથી બોક્સાઇટ મળી આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |website=industry.kerala.gov.in |title=Minerals of Malappuram |page=35 |access-date=21 April 2020 }}&lt;/ref&gt; કરુવરકુંડુ, જેનો અર્થ લુહારનું સ્થળ થાય છે, તેનું નામ આયર્ન-ઓર કાપવા અને લુહારકામ પરથી પડ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite journal |year=2000 |title=Proceedings of the Indian History Congress |volume=60 |pages=1204 |oclc=1752882 }}&lt;/ref&gt;

=== ઉદ્યોગો ===
[[File:Manjeri Town Calicut Road View.jpg|thumbnail|માંજેરી, મલપ્પુરમ મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારનું એક ઘટક શહેર]]

૧૮૮૭માં સ્થપાયેલ તિરુનાવાયા ખાતે કોડક્કલ ટાઇલ ફેક્ટરી, ભારતની બીજી ટાઇલ ફેક્ટરી હતી. ભારતમાં પ્રથમ ટાઇલ ફેક્ટરી ફેરોકે ખાતે હતી, જે તે સમયે એરનાડ તાલુકાનો ભાગ હતી. ૨૦૧૧માં થયેલી વસ્તી ગણતરી મુજબ, SSI/MMSE હેઠળ ૧૦,૬૨૯ ઔદ્યોગિક એકમો નોંધાયેલા છે, અને તેમાંથી ૩૯૬ એકમો અનુસૂચિત જાતિઓ દ્વારા, ૮૩ અનુસૂચિત જનજાતિઓ દ્વારા અને બાકીના એકમો સામાન્ય શ્રેણી દ્વારા પ્રમોટ કરવામાં આવે છે. સ્વ-રોજગાર કાર્યક્રમ હેઠળ વાર્ષિક આશરે ૧,૦૦૦ લોકોને સહાય આપવામાં આવે છે. તેન્હીપાલમ નજીક કક્કનચેરીમાં KINFRA ફૂડ-પ્રોસેસિંગ અને IT ઔદ્યોગિક વસાહતો, નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો માટે મલપ્પુરમ ખાતે&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://kinfra.org/departments/kinfra-techno-industrial-park-malappuram | website=kinfra.org | title=KINFRA Techno Industrial Park, Malappuram | access-date=27 November 2019}}&lt;/ref&gt; INKEL SME પાર્ક અને મંજેરીમાં પયનાદ ખાતે રબર પ્લાન્ટ અને ઔદ્યોગિક વસાહત છે. મલપ્પુરમ ખાતે ૧૬૮ એકરમાં ફેલાયેલા INKEL ગ્રીન્સમાં એક ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર, 'SME પાર્ક' અને એક શૈક્ષણિક ક્ષેત્ર, 'ઍડ્યુસીટી' છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Kerala's INKEL to bring an invest of Rs 1000 crore|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/infrastructure/keralas-inkel-to-bring-an-invest-of-rs-1000-crore/articleshow/47541323.cms|date=4 June 2015|access-date=6 October 2020|work=The Economic Times}}&lt;/ref&gt;

માલકોસ્પિન (મલપ્પુરમ સ્પિનિંગ મિલ્સ લિમિટેડ) રાજ્ય સરકાર હેઠળના જિલ્લામાં સૌથી જૂના ઔદ્યોગિક સ્થાપનોમાંનું એક છે. લાકડા સંબંધિત ઉદ્યોગો કોટ્ટક્કલ, એડાવન્ના, વાણીયામ્બલમ, કરુલાઈ, નિલંબુર અને મમ્પાદમાં સામાન્ય છે. છેલ્લા દાયકાઓ સુધી લાકડાની મિલ, ફર્નિચર ઉત્પાદકો અને લાકડાનો વેપાર જિલ્લામાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ વ્યવસાયો હતા. તિરુર ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, મોબાઇલ ફોન અને અન્ય ગેજેટ્સ માટેનું એક મુખ્ય પ્રાદેશિક વેપાર કેન્દ્ર છે. કર્મચારી રાજ્ય વીમાની શાખા મલપ્પુરમ ખાતે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt; કુટ્ટીપુરમ ખાતે કેલ્ટ્રોન ઇલેક્ટ્રો સિરામિક્સ (કેલસેરા),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.keltronelcera.com/index.php/home.html|title=KELCERA|access-date=30 January 2021|website=keltronelcera}}&lt;/ref&gt; કુટ્ટીપુરમ ખાતે કેલ્ટ્રોન ટૂલ રૂમ, એદારીકોડ ખાતે એદારીકોડ ટેક્સટાઇલ્સ, એડાપલ ખાતે KSRTC બોડી વર્કશોપ, અઠવનદ ખાતે MALCOTEX (માલાબાર કો-ઓપરેટિવ ટેક્સટાઇલ્સ લિમિટેડ),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.malcotex.co.in/|title=MALCOTEX|access-date=30 January 2021|website=malcotex}}&lt;/ref&gt; અને અઠવનદ ખાતે KELTEX (કેરળ હાઇ-ટેક ટેક્સટાઇલ્સ કોઓપરેટિવ લિમિટેડ),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.keltex.org/|title=KELTEX Athavanad|access-date=30 January 2021|website=keltex}}&lt;/ref&gt; જાહેર ક્ષેત્ર હેઠળના અન્ય મુખ્ય ઔદ્યોગિક કેન્દ્રો છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.msmedithrissur.gov.in/assets/uploads/downloadfile/Malappuram%202017-18.pdf |website=msmedithrissur.gov.in |title=Brief Industrial Profile of Malappuram District 2017–18 |access-date=13 July 2020 }}&lt;/ref&gt; કેરળ સ્ટેટ ડિટર્જન્ટ્સ એન્ડ કેમિકલ્સ લિમિટેડ અને કેરળ સ્ટેટ વુડ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડનું મુખ્ય મથક અનુક્રમે કુટ્ટીપુરમ અને નીલંબુર ખાતે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/company/kerala-state-detergents-and-chemicals-ltd-/U24243KL1976SGC002816|title=Kerala State Detergents and Chemicals Limited|access-date=29 July 2020|website=The Economic Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/company/kerala-state-wood-industries-ltd-/U36101KL1970SGC003411|title=Kerala State Wood Industries Ltd.|access-date=29 July 2020|website=The Economic Times}}&lt;/ref&gt; પોપીસ બેબી કેર, વિશ્વની સૌથી મોટી બેબી કપડા ઉત્પાદક બ્રાન્ડ્સમાંની એક, મુખ્યત્વે મલપ્પુરમ ખાતે સ્થિત છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/pvt-firm-gives-out-free-clothes-to-newborns/articleshow/74998448.cms|title=Popees baby care|date=6 April 2020|access-date=16 August 2020|website=Times of India|last=TNN}}&lt;/ref&gt;

=== કૃષિ ===
[[File:Kcaet.JPG|thumb|થાવનુર ખાતે કેલપ્પાજી કોલેજ ઓફ એગ્રીકલ્ચરલ એન્જિનિયરિંગ એન્ડ ટેકનોલોજી (KCAET) ની સ્થાપના ૧૯૬૩ માં થઈ, જે રાજ્યની એકમાત્ર એગ્રીકલ્ચરલ એન્જિનિયરિંગ સંસ્થા છે.]]
[[File:Agricultural Research Station, Anakkayam - 1.jpg|left|thumb|કૃષિ સંશોધન મથક, અનક્કયમ]]
[[File:Edappal malappuram(district) kerala infia.jpg|thumbnail|એડપ્પલ ખાતે એક મેદાન]]

નાળિયેર, ખજૂર અને ડાંગર મુખ્યત્વે મલપ્પુરમ કિનારે જોવા મળે છે. કાજુ, નાળિયેર અને ટેપીઓકા ઉબડખાબડ મેદાનોમાં જોવા મળે છે. રબર, કાજુ, મરી અને નાળિયેર એ ચાલિયાર નદીના તટપ્રદેશમાં જોવા મળતી મહત્વપૂર્ણ વનસ્પતિ છે. નીલંબુર ખીણમાં વિવિધ પ્રકારની પ્રજાતિઓની ખેતી થાય છે. સાગ મુખ્યત્વે આ પ્રદેશમાં જોવા મળે છે. પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઊંચા પ્રદેશોમાં નાળિયેર, ખજૂરનાં વૃક્ષો, મરી, રબર અને કાજુની ખેતી થાય છે. આ પ્રદેશમાં કાદલુંડી નદીનું પાણી વહે છે. સામાન્ય પાક ઉપરાંત, કેરી, ફણગાવેલા ફળ, કેળા વગેરે જેવી પ્રજાતિઓની પણ ખેતી કરવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; જિલ્લાની સામાન્ય ડુંગરાળ પ્રકૃતિ ટેરેસ ખેતીને ટેકો આપે છે. ત્રિસુર-પોન્નાની કોલે વેટલેન્ડ્સનો એક ભાગ જિલ્લાના પોન્નાની તાલુકામાં આવેલો છે, જે ડાંગરની ખૂબ ઉત્પાદક ખેતી માટે અનુકૂળ છે.

૨૦૧૬-૧૭ ના આંકડા મુજબ, કુલ પાક વિસ્તાર ૨૩૭,૮૬૦ હેક્ટર હતો, જ્યારે ચોખ્ખો પાક વિસ્તાર ૧૭૩,૧૭૮ હેક્ટર હતો. જિલ્લાની પાકની તીવ્રતા ૧૩૭ હેક્ટર છે. ૨૦૧૬-૧૭ માં સૌથી વધુ ઉત્પાદન થયેલ અસંખ્ય પાક ટેપીઓકા (૧૮૫,૮૮૦ મેટ્રિક ટન), ત્યારબાદ કેળા (૫૮,૫૬૪ મેટ્રિક ટન) અને રબર (૪૦,૦૦૦ મેટ્રિક ટન) હતો. ૨૦૧૬-૧૭ માં ૮૭૮ મિલિયન નારિયેળ અને ૧.૯ કરોડ જેકફ્રૂટનું ઉત્પાદન થયું હતું. જોકે, નારિયેળ (૧૦૨,૮૩૬ હેક્ટર), ત્યારબાદ રબર (૪૨,૭૭૦ હેક્ટર) અને સોપારી (૧૮,૩૭૯ હેક્ટર) ની ખેતી માટે જમીનનો ઉપયોગ મહત્તમ હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/index.php/agri-state-mlp |website=ecostat.kerala.gov.in |title=Agriculture in Malappuram |access-date=20 June 2020}}&lt;/ref&gt; અનાક્કયમ ખાતે એક કૃષિ સંશોધન મથક કાર્યરત છે. મુંડેરી ખાતે સીડ ગાર્ડન કોમ્પ્લેક્સ, એશિયાના સૌથી મોટા ખેતરોમાંનું એક હોવાનું કહેવાય છે. રાજ્ય બીજ ફાર્મ ચોકડ, થાવનુર અને અનાક્કયમ ખાતે છે. ચુંગાથરા ખાતે એક જિલ્લા કૃષિ ફાર્મ અને પરપ્પનંગડી ખાતે એક નારિયેળ નર્સરી કાર્યરત છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fibkerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=409&amp;Itemid=156|title=Important farms in Malappuram|access-date=28 August 2020|website=Farm Information Bureau, Kerala}}&lt;/ref&gt; થાવનુર ખાતે KCAET રાજ્યની એકમાત્ર કૃષિ ઇજનેરી સંસ્થા છે.&lt;ref name=kcaet&gt;{{Cite web|url=http://www.kau.in/kcaet-tavanur|title=Kelappaji College of Agricultural Engineering &amp; Technology, Tavanur &amp;#124; Kerala Agricultural University|website=kau.in|access-date=30 June 2020}}&lt;/ref&gt;

== સ્વાસ્થ્ય સુવિધાઓ ==
[[File:Kottakkal Arya Vaidya Sala OP Block.jpg|left|thumb|કોટ્ટક્કલ આર્ય વૈદ્ય શાળા]]
[[File:പൊന്നാനി 1z .jpg|thumbnail|સરકારી મહિલા અને બાળ હોસ્પિટલ, પોન્નાની]]

મલપ્પુરમ જિલ્લામાં એલોપેથી (આધુનિક તબીબી વિજ્ઞાન), આયુર્વેદ અને હોમિયોપેથી સારવાર પદ્ધતિઓ ઉપલબ્ધ છે. એલોપેથી ક્ષેત્રે કેરળ સરકાર હેઠળ ૧ જનરલ હોસ્પિટલ, ૩ જિલ્લા હોસ્પિટલો અને ૬ તાલુકા હોસ્પિટલો કાર્યરત છે. ૨૦૧૩માં સ્થાપિત સરકારી મેડિકલ કોલેજ, મંજેરી, જિલ્લાની સર્વોચ્ચ મેડિકલ કોલેજ છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=A new government medical college in Kerala after 31 years |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/a-new-government-medical-college-in-kerala-after-31-years/article5082996.ece |newspaper=The Hindu |date=2 September 2013 |access-date=13 September 2021 }}&lt;/ref&gt; તિરુર, પેરિન્થલમન્ના અને નિલંબુર ખાતે ત્રણ સરકારી જિલ્લા હોસ્પિટલો છે.&lt;ref name=&quot;Malappuram-Public Hospitals – sha&quot;&gt;{{Cite web |title=Malappuram-Public Hospitals – sha |url=https://sha.kerala.gov.in/?page_id=530&amp;lang=en |access-date=2025-12-28 |website=sha.kerala.gov.in}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ, કોન્ડોટ્ટી, વાંડૂર, અરીકોડ, પોન્નાની અને તિરુરંગડી ખાતે છ સરકારી તાલુકા હોસ્પિટલો છે, સાથે પોન્નાની ખાતે સરકારી મહિલા અને બાળકોની હોસ્પિટલ અને એડાવન્ના ખાતે સીથીહાજી કેન્સર શોધ અને સારવાર કેન્દ્ર છે.&lt;ref name=&quot;Malappuram-Public Hospitals – sha&quot;/&gt;

જાહેર ક્ષેત્ર હેઠળ સ્થાનિક આરોગ્ય કેન્દ્રોનું એક મોટું નેટવર્ક કાર્યરત છે. તેમાં ૬૬ પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો (PHC), ૨૦ ચોવીસ કલાક કાર્યરત પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો, ૨૦ સામુહિક આરોગ્ય કેન્દ્રો (CHC) અને ૨ ક્ષય રોગ નિવારણ કેન્દ્રો (TBC) નો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત ૫ મુખ્ય જાહેર આરોગ્ય કેન્દ્રો, ૭૭ લઘુ જાહેર આરોગ્ય કેન્દ્રો અને ૫૬૫ સબ-સેન્ટરો આવેલા છે. જાહેર ક્ષેત્ર હેઠળ ૩ રક્તપિત્ત નિયંત્રણ યુનિટ અને ૨ ફાઇલેરિયા (હાથીપગો) નિયંત્રણ યુનિટ પણ કાર્યરત છે. સરકારી હોસ્પિટલોમાં કુલ પથારીઓની ક્ષમતા ૧,૫૦૦ ની છે. આ સિવાય એલોપેથી ક્ષેત્રે સુપર-સ્પેશિયાલિટી સુવિધાઓ ધરાવતી ઘણી ખાનગી હોસ્પિટલો પણ જિલ્લામાં આવેલી છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.ecostat.kerala.gov.in/index.php/health-state-mlp |website = ecostat.kerala.gov.in |title = Healthcare in Malappuram |access-date = 20 June 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Malappuramhealthcare&quot;&gt;{{cite web |url = https://malappuram.nic.in/health/ |website = malappuram.nic.in |title = Healthcare in Malappuram |access-date = 20 June 2020}}&lt;/ref&gt;

મલપ્પુરમ જિલ્લામાં પેરિન્થલમન્ના નજીક આવેલા પુલમન્થોલ ખાતે અષ્ટવૈદ્ય તબીબોની 'પુલમન્થોલ મુસ' પરંપરા દ્વારા પરંપરાગત આયુર્વેદિક ચિકિત્સા પદ્ધતિની મજબૂત ઉપસ્થિતિ છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pulamantholemoosshospital.com |title=Ashtavaidyan Pulamanthole Mooss Ayurveda Hospital |website=pulamantholemoosshospital.com |access-date=13 May 2026}}&lt;/ref&gt;

કોટ્ટક્કલ નજીક પોટ્ટિપારા ખાતે માનસિક રોગો માટેની સરકારી આયુર્વેદિક સંશોધન સંસ્થા કેરળની એકમાત્ર સરકારી આયુર્વેદિક માનસિક હોસ્પિટલ છે. સમગ્ર દેશમાં જાહેર ક્ષેત્ર હેઠળ સ્થપાયેલી આ પ્રકારની પ્રથમ સંસ્થા પણ છે. આ ઉપરાંત, વિશ્વવિખ્યાત આયુર્વેદિક ચિકિત્સા કેન્દ્ર 'આર્ય વૈદ્ય શાળા' પણ કોટ્ટક્કલ ખાતે આવેલું છે. સરકારી ક્ષેત્ર હેઠળ, જિલ્લા કક્ષાની સરકારી આયુર્વેદિક હોસ્પિટલ એડારિકોડે ખાતે કાર્યરત છે. આ સિવાય મંજેરી, વેલીમુક્કુ, પેરિન્થલમન્ના, મલપ્પુરમ, વેંગરા, કલ્પકાંચેરી, થિરૂવલી અને ચેલમ્બરા ખાતે પણ સરકારી આયુર્વેદિક હોસ્પિટલો આવેલી છે.&lt;ref name =&quot;Malappuramhealthcare&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://homoeopathy.kerala.gov.in/2018/04/28/malappuram-01/#1525080050368-2f4492de-835c |website=homoeopathy.kerala.gov.in |title=Homeopathy in Malappuram |access-date=13 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ઘણી હોસ્પિટલો ખાનગી ક્ષેત્ર હેઠળ કામ કરે છે.

== શિક્ષણ ==
[[File:MESCE Kuttippuram.jpg|thumbnail|MESCE Kuttippuram, the first self-financing engineering college in Kerala]]

૧૪મી અને ૧૬મી સદી વચ્ચેના સમયગાળા દરમિયાન 'કેરળ સ્કૂલ ઓફ એસ્ટ્રોનોમી એન્ડ મેથેમેટિક્સ' નો વિકાસ થયો હતો. ખગોળશાસ્ત્રીય સમસ્યાઓ અને ગણતરીઓના ઉકેલ શોધવાના પ્રયાસોમાં, આ મંડળના વિદ્વાનોએ ત્રિકોણમિતિ વિધેયોના શ્રેણી વિસ્તરણ સહિત ગણિત વિજ્ઞાનની અનેક મહત્વપૂર્ણ વિભાવનાઓની સ્વતંત્ર રીતે શોધ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;roy&quot;&gt;{{cite journal |last=Roy |first=Ranjan |year=1990 |title=Discovery of the Series Formula for π by Leibniz, Gregory, and Nilakantha |journal=Mathematics Magazine |volume=63 |issue=5 |pages=291–306 |doi=10.2307/2690896 |jstor=2690896}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pingree 1992 554–563&quot;&gt;{{Citation |last=Pingree |first=David |title=Hellenophilia versus the History of Science |year=1992 |journal=Isis |volume=83 |issue=4 |pages=554–563 |jstor=234257 |doi=10.1086/356288 }}&lt;/ref&gt; કેરળ ખગોળશાસ્ત્ર અને ગણિતશાસ્ત્રની આ વિશ્વવિખ્યાત પરંપરાનું મુખ્ય કેન્દ્ર વેટ્ટથુનાડુ (હાલનો તિરુર પ્રદેશ) ખાતે આવેલું હતું.&lt;ref name=&quot;roy&quot;/&gt;

વર્ષ ૨૦૧૯-૨૦ ના શાળાકીય આંકડાઓ અનુસાર, મલપ્પુરમ જિલ્લો કેરળમાં સૌથી વધુ શાળાઓ ધરાવે છે. જિલ્લામાં ૮૯૮ નિમ્ન પ્રાથમિક શાળાઓ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/districtwise/LP |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=LP schools in Malappuram |access-date=17 April 2020 }}&lt;/ref&gt; ૩૬૩ ઉચ્ચ પ્રાથમિક શાળાઓ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/districtwise/UP |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=UP schools in Malappuram |access-date=17 April 2020 }}&lt;/ref&gt; ૩૫૫ ઉચ્ચ શાળાઓ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/districtwise/HS |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=High schools in Malappuram |access-date=17 April 2020 }}&lt;/ref&gt; ૨૪૮ ઉચ્ચ માધ્યમિક શાળાઓ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/schoolconsolidationhse |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=HSE schools in Malappuram |access-date=17 April 2020 }}&lt;/ref&gt; અને ૨૭ વ્યાવસાયિક ઉચ્ચ માધ્યમિક શાળાઓ&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/schoolconsolidationvhse |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=VHSE schools in Malappuram |access-date=17 April 2020 }}&lt;/ref&gt; છે. તેથી, જિલ્લામાં ૧૬૨૦ શાળાઓ છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/search/districtWiseSchools/10 |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=Schools in Malappuram |access-date=17 April 2020}}&lt;/ref&gt; આ ઉપરાંત, ૧૨૦ CBSE શાળાઓ અને ૩ ICSE શાળાઓ છે.

કેરળ સરકાર દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત ૫૫૪ સરકારી શાળાઓ, ૮૧૦ ગ્રાન્ટેડ શાળાઓ અને ૧ બિન-સહાયિત (નોન ગ્રાન્ટેડ) શાળાનું ડિજિટલાઇઝેશન કરવામાં આવ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/hitech/hitech_reports/advanced_search |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=Hi-tech schools in Malappuram |access-date=17 April 2020 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602221916/https://sametham.kite.kerala.gov.in/hitech/hitech_reports/advanced_search |url-status=live }}&lt;/ref&gt; શૈક્ષણિક વર્ષ ૨૦૧૯–૨૦ માં, કેરળ સરકાર દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત શાળાઓમાં અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓની કુલ સંખ્યા ૭,૩૯,૯૬૬ હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://sametham.kite.kerala.gov.in/welcome/sixthWorkingdayD2019|website= sametham.kite.kerala.gov.in|title= Strength of schools in Malappuram|access-date= 17 April 2020}}&lt;/ref&gt;

આ જિલ્લો રાજ્યના ઉચ્ચ શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. રાજ્યની બે મુખ્ય યુનિવર્સિટીઓ આ જિલ્લામાં આવેલી છે - કાલિકટ યુનિવર્સિટી જે ૧૯૬૮ માં કેરળમાં દ્વિતીય યુનિવર્સિટી તરીકે સ્થાપિત થઈ હતી,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uoc.ac.in/ |website=uoc.ac.in |title=The University of Calicut |access-date=28 November 2019 }}&lt;/ref&gt; અને થુનચથ એઝુથાચન મલયાલમ યુનિવર્સિટી જે તિરુરમાં કેન્દ્રિત છે જેની સ્થાપના ૨૦૧૨માં કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://malayalamuniversity.edu.in/en/ |website=malayalamuniversity.edu.in |title=Malayalam University |access-date=28 November 2019 }}&lt;/ref&gt; ​​અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટી (એએમયુ) ના ત્રણ ઓફ-કેમ્પસ કેન્દ્રોમાંથી એક, એએમયુ મલપ્પુરમ, ચેરુકારામાં સ્થિત છે, જેની સ્થાપના ૨૦૧૦ માં કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.amu.ac.in/malappuram/ |website= amu.ac.in |title= Aligarh Muslim University Malappuram Off-centre |access-date= 28 November 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Universities in Malappuram district |url=https://www.malappuramtourism.org/institutions.php |website=malappuramtourism.org |access-date=13 September 2021 }}&lt;/ref&gt; અંગ્રેજી અને વિદેશી ભાષાઓ યુનિવર્સિટીનું ઓફ-કેમ્પસ પનક્કડમાં કાર્યરત છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/Eflu-to-start-courses-in-Malappuram-campus-on-January-31/articleshow/28958910.cms |website=The Times of India |title=Eflu to start courses in Malappuram campus on January-31 |date=17 January 2014 |access-date=24 June 2020 }}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લો થાવનુરમાં કેરળ કૃષિ યુનિવર્સિટીનું પેટાકેન્દ્ર અને તિરુનવાયામાં શ્રી શંકરાચાર્ય સંસ્કૃત યુનિવર્સિટીનું પેટાકેન્દ્ર પણ ધરાવે છે. દારુલ હુડા ઇસ્લામિક યુનિવર્સિટીનું મુખ્ય મથક તિરુરંગદીના ચેમ્મદ ખાતે છે. મલપ્પુરમ ખાતે INKEL ગ્રીન્સ ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર સાથે શૈક્ષણિક ક્ષેત્ર પૂરું પાડે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Inkel Greens beckons firms to Malappuram|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/inkel-greens-beckons-firms-to-malappuram/article8784293.ece|date=28 June 2016|access-date=6 October 2020|work=The Hindu Businessline}}&lt;/ref&gt; મંજેરી ખાતે એરનાડ નોલેજ સિટી રાજ્યમાં તેના પ્રકારનો પ્રથમ પ્રોજેક્ટ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ekc.edu.in/about|title=Eranad knowledge city|access-date=4 November 2020|website=eku.edu.in}}&lt;/ref&gt; ઉપરાંત, મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઇ-સાક્ષર જિલ્લો છે.&lt;ref&gt;Past, present and future of research in the information society by Wesley Shrum p.233&lt;/ref&gt;

== સંસ્કૃતિ ==
[[File:Thunchan Smarakam1.jpg|thumb|કોન્ડોટી ખાતે મહા કવિ મોયિનકુટ્ટી વૈદ્યર સ્મારક]]
[[File:Vaidyar.JPG|left|thumb|થુનચાથ્થુ એઝુથાચનની યાદમાં તિરુર ખાતે થુંચન સ્મારકમ]]

મલયાલમ મૂળાક્ષરો સૌપ્રથમ તિરુરમાં જન્મેલા અને આધુનિક મલયાલમ ભાષાના પિતા તરીકે જાણીતા થુનચથ એઝુથાચન દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; તિરુર મલયાલમ સંશોધન કેન્દ્રનું મુખ્ય મથક છે. મપિલા પટ્ટુના સૌથી પ્રસિદ્ધ કવિ મોઇનકુટ્ટી વૈદ્યરનો જન્મ કોન્ડોટ્ટીમાં થયો હતો. તેઓ મપિલા ગીતોના મહાકવિઓ પૈકીના એક તરીકે ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;


થુનચથ એઝુથાચન અને મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર ઉપરાંત અચ્યુત પિશારડી, આલમકોડ લીલાક્રિષ્નન, એડસ્સેરી ગોવિંદન નાયર, કે. પી. રામાનુન્ની, કુટ્ટીક્રિષ્ના મરાર, કુટ્ટીપ્પુરમ કેશવન નાયર, મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, એન. દામોદરન, નંદનાર, પૂંથાનમ નંબુદિરી, પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર, ઉરૂબ, વી. સી. બાલક્રિષ્ન પાનિકર, વલ્લથોલ ગોપાલ મેનન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન જેવા મલયાલમ ભાષાના પ્રખ્યાત લેખકો આ જિલ્લાના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એમ. ગોવિંદન, એમ. ટી. વાસુદેવન નાયર અને અક્કીથમ અચ્યુતન નંબુદિરી એ પોન્નાની ખાતે સ્થિત 'પોન્નાની કલારી' સાથે જોડાયેલા લેખકો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત નલપટ નારાયણ મેનન, બાલમણિ અમ્મા, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને કમલા સુરેય્યા પણ તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકાના વતની હતા.

જિલ્લાનો પુલામન્થોલે વિસ્તાર ઐતિહાસિક રીતે પુલામન્થોલે મુસ પરિવાર સાથે જોડાયેલો છે, જે કેરળમાં આયુર્વેદની પરંપરાગત પદ્ધતિ સાથે સંકળાયેલા અષ્ટવૈદ્ય વંશમાંથી આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/districts/malappuram/ |title=District of Malappuram |website=Kerala Tourism}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ રાજ્યમાં માપ્પિલા પાટ્ટુ સાહિત્યનું મુખ્ય કેન્દ્ર પણ હતું.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર અને પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર ઉપરાંત કુલાંગરા વીટ્ટિલ મોઇદુ મુસલિયાર (જેઓ ચક્કીરી શુજાયી તરીકે જાણીતા છે), ચક્કીરી મોઇદીનકુટ્ટી, મનક્કારાકથ કુન્હીકોયા, નલ્લાલમ બીરાન, કે. કે. મુહમ્મદ અબ્દુલ કરીમ, બાલક્રિષ્નન વલ્લીક્કુન્નૂ, પુંનાયુરકુલમ બાપુ, વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી વગેરે જેવા અનેક માપ્પિલા પાટ્ટુ કવિઓએ મલપ્પુરમને પોતાની કર્મભૂમિ તરીકે પસંદ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Tirur, Kerala.jpg|left|thumbnail|તિરુર નજીકનો ગ્રામ્ય વિસ્તાર]]

કેરળની શાસ્ત્રીય કલા સ્વરૂપ કથકલી અને આયુર્વેદમાં પણ જિલ્લાએ પોતાનું નોંધપાત્ર પ્રદાન આપ્યું છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; કોટ્ટક્કલ ખાતે વૈદ્યરત્નમ પી. એસ. વારિયર દ્વારા સ્થાપિત 'કોટ્ટક્કલ નાટ્ય સંગમ'માંથી આવતા કોટ્ટક્કલ ચંદ્રશેખરન, કોટ્ટક્કલ શિવરામન અને કોટ્ટક્કલ મધુ પ્રખ્યાત કથકલી કલાકારો છે. વર્તમાન તિરુરંગાડી, તિરુર અને પોન્નાની તાલુકાના કેટલાક ભાગો પર શાસન ધરાવતા વેટ્ટથુનાડના શાસકો કળા અને શિક્ષણના જાણીતા સંરક્ષકો હતા. વેટ્ટથુનાડના એક રાજાએ (શાસનકાળ: ૧૬૩૦-૧૬૪૦) કથકલી નૃત્ય શૈલીમાં નવા પ્રયોગો અને સુધારા કર્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે, જે &quot;વેટ્ટથુ પરંપરા&quot; તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા.&lt;ref&gt;Menon, A Sreedhara. ''A Survey of Kerala History.''  Kottayam: DC Books, 2007. Print&lt;/ref&gt; થુનચથ એઝુથાચન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન પણ વેટ્ટથુનાડના જ વતની હતા. વલ્લથોલ નારાયણ મેનનને ચેરુથુરુથી ખાતે 'કેરળ કલામંડલમ'ની સ્થાપના કરીને આધુનિક સમયમાં કથકલીનો પુનરુદ્ધાર કરનાર પણ ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

કથકલીના મુખ્ય પ્રશિક્ષક વાઝેનકાડા કંચુ નાયર અને સૌથી લોકપ્રિય કથકલી ગાયકો પૈકીના સંકરન એમ્બ્રાન્થિરી અને તિરુર નમ્બિસન પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આધુનિક કેરળમાં 'મોહિનીઅટ્ટમ' નૃત્યના પુનરુદ્ધારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવનાર કલામંડલમ કલ્યાણીકુટ્ટી અમ્મા જિલ્લાના તિરુનાવાયાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના [[મૃણાલિની સારાભાઈ]] તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકામાંથી આવતા હતા. કોટ્ટક્કલ ખાતે આવેલી આર્ય વૈદ્ય શાળા એ વિશ્વના સૌથી મોટા આયુર્વેદિક ઔષધીય નેટવર્કોમાંનું એક છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પ્રથમ જાણીતા કેરળના ઇતિહાસકાર ઝૈનુદ્દીન મખ્દૂમ દ્વિતીય પણ આ જ જિલ્લાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Kottakkal Bypass.jpg|thumbnail|કોટ્ટક્કલ, પ્રખ્યાત આર્ય વૈદ્ય શાળાનું કેન્દ્ર]]

કેરળ વર્મા વલિયા કોયી થમ્પુરાન ('કેરળ કાલિદાસન'), રાજા રાજા વર્મા ('કેરળ પાણિની') અને પ્રખ્યાત ચિત્રકાર [[રાજા રવિ વર્મા]] પરપ્પનાડ રાજપરિવારની વિવિધ શાખાઓમાંથી આવે છે, જેઓ પાછળથી પરપ્પનંગાડીથી હરિપાદ, ચંગનાસ્સેરી, માવેલીક્કારા અને કિલીમાનુર સ્થળાંતરિત થયા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Visakham thirunal.|date=2012|publisher=Duc|isbn=978-613-9-12064-2|location=[Place of publication not identified]|oclc=940373421}}&lt;/ref&gt; કેટલાક વિદ્વાનોના મતે, વેલુ થમ્પી દળવાના પૂર્વજો પણ પરપ્પનંગાડી નજીક આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના વતની હતા. &quot;ધ હિન્દુ&quot; દૈનિકના મુખ્ય સંપાદક (૧૮૯૮ થી ૧૯૦૫) અને &quot;ધ ઇન્ડિયન પેટ્રિઅટ&quot; ના સ્થાપક મુખ્ય સંપાદક દીવાન બહાદુર સી. કરુણાકર મેનન (૧૮૬૩–૧૯૨૨) પણ પરપ્પનંગાડીના જ હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/somemadrasleader00allauoft|title=Some Madras Leaders|date=1922|publisher=Allahabad Printed at Standard Press}}&lt;/ref&gt;

ઓ. ચંદુ મેનન જ્યારે પરપ્પનંગાડી મુનસિફ કોર્ટમાં જજ તરીકે ફરજ બજાવતા હતા, ત્યારે તેમણે તેમની નવલકથાઓ 'ઇન્દુલેખા' અને 'શારદા' લખી હતી. 'ઇન્દુલેખા' એ મલયાલમ ભાષામાં લખાયેલી પ્રથમ મુખ્ય નવલકથા પણ છે. 'માતૃભૂમિ' દૈનિકના સ્થાપક કે. માધવન નાયર મલપ્પુરમના વતની છે. પોન્નાની વિસ્તાર એ 'કેરળ ગાંધી' તરીકે જાણીતા કે. કેલપ્પન, એ. વી. કુટ્ટીમાલુ અમ્મા, મોહમ્મદ અબ્દુર રહેમાન અને અન્ય કેટલાક સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓની કાર્યભૂમિ હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પોન્નાની તાલુકાના અન્ય સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓમાં લક્ષ્મી સહગલ, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને અમ્મુ સ્વામીનાથનનો સમાવેશ થાય છે. મહાત્મા ગાંધી, જવાહરલાલ નેહરુ અને લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીના અસ્થિઓ કેરળમાં ભરતપુઝા નદીના કિનારે આવેલા તિરુનાવાયા ખાતે વિસર્જિત કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;askh&quot;&gt;{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=A Survey of Kerala History |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=9788126415786 |edition=2007 |url=https://dcbookstore.com/books/a-survey-of-kerala-history |access-date=26 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મહાત્મા ગાંધીની આત્મકથાનો મલયાલમમાં અનુવાદ કરનાર કે. માધવનાર પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.

પ્રાચીન કાળથી જ વિદેશી દેશો સાથે પોન્નાનીના વ્યાપારી સંબંધોએ સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનનો માર્ગ મોકળો કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ માર્ગે જ પારસી-અરબી કળા સ્વરૂપો અને ઉત્તર ભારતીય સંસ્કૃતિ પોન્નાની સુધી પહોંચી હતી. ભાષા પર પણ તેની સ્પષ્ટ અસર જોવા મળી હતી, જેના પરિણામે અરબી-મલયાલમ જેવી મિશ્ર ભાષાનો જન્મ થયો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ મિશ્ર ભાષામાં અનેક કવિતાઓ પણ લખવામાં આવી છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનના ભાગરૂપે અહીં આવેલા હિન્દુસ્તાની સંગીતના કવ્વાલી અને ગઝલ આજે પણ પોન્નાનીમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય છે અને સમૃદ્ધ થઈ રહ્યા છે. ઈ. કે. અબૂબકર, માઈન અને ખલીલ ભાઈ (ખલીલ રહમાન) પોન્નાનીના કેટલાક પ્રખ્યાત કવ્વાલી ગાયકો છે.

[[File:Nila Nadhi.jpg|left|thumbnail|થિરુનાવયા, મધ્યયુગીન મામંકમ ઉત્સવની બેઠક]]

અથવાનાડ એ આઝવંચેરી થમ્પ્રાક્કલ નું મુખ્ય મથક હતું, જેમને કેરળના નંબુદિરી બ્રાહ્મણોના સર્વોચ્ચ ધાર્મિક વડા માનવામાં આવતા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પલક્કડના રાજાઓનું મૂળ મુખ્ય મથક પણ અથવાનાડ ખાતે જ હતું.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; તિરુર, પેરિન્થલમન્ના અને પોન્નાની તાલુકાઓમાં અનેક ખાનદાન અને પ્રભાવશાળી 'નંબુદિરી મના' (પરંપરાગત બ્રાહ્મણ ગૃહો) આવેલા છે. મધ્યયુગીન 'મામંકમ ઉત્સવ' નું મુખ્ય મથક તિરુનાવાયા પણ આ જ જિલ્લામાં આવેલું છે. કોચિન સામ્રાજ્યનું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'પેરુમ્બડપ્પુ' અને કાલિકટના ઝામોરિન નું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'નેડિયિરુપ્પુ' પણ આ જિલ્લામાં જ આવેલા છે.

કુંહાલી મરક્કારને પોન્નાની, તાનુર અને પરપ્પનંગાડીના બંદર શહેરો સાથે ઘનિષ્ઠ સંબંધો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ૧૬મી સદીમાં જ્યારે કોચિન મલબાર કિનારે એક અગ્રણી સત્તા બન્યું, ત્યારે કોચિન સામ્રાજ્યના કેટલાક રાજાઓને સામાન્ય રીતે તાનુર સામ્રાજ્યના રાજપરિવારમાંથી દત્તક લેવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; ત્રાવણકોરની રાણીઓના મોટાભાગના રાજપુરુષો (જીવનસાથીઓ) ની પસંદગી સામાન્ય રીતે પરપ્પનાડ રાજપરિવારમાંથી જ કરવામાં આવતી હતી. કેરળના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી ઈ. એમ. એસ. નંબુદિરીપાદ આ જિલ્લાના પેરિન્થલમન્નાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મધ્યયુગીન વલ્લુવાનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોની બેઠકો એવા અંગડીપુરમ અને મનકાડા, પેરિન્થલમન્નાની બિલકુલ નજીક આવેલા છે.

મધ્યયુગીન સમયગાળા દરમિયાન, આ જિલ્લો વૈદિક તેમજ ઇસ્લામિક અભ્યાસનું મુખ્ય કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એવું માનવામાં આવે છે કે મલિક દીનારે પોન્નાનીના બંદર શહેરની મુલાકાત લીધી હતી.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; પોન્નાની સ્થિત વલિયા જુમા મસ્જિદ મધ્યયુગ દરમિયાન એશિયામાં ઇસ્લામિક અભ્યાસના સૌથી મોટા કેન્દ્રોમાંનું એક હતું. 'કેરળ સ્કૂલ ઓફ એસ્ટ્રોનોમી એન્ડ મેથેમેટિક્સ' (કેરળ ખગોળશાસ્ત્ર અને ગણિત પરંપરા) ના મુખ્ય સભ્યો એવા પરમેશ્વર, નીલકંઠ સોમયાજી, જ્યેષ્ઠદેવ, અચ્યુત પિશારડી અને મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી તિરુર વિસ્તારના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; અરબી મલયાલમ લિપિ, જે 'પોન્નાની લિપિ' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તેનો જન્મ ૧૬મી સદીના ઉત્તરાર્ધ અને ૧૭મી સદીની શરૂઆતમાં થયો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ લિપિનો છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓ/સદીઓ દરમિયાન જિલ્લામાં વ્યાપક પ્રમાણમાં ઉપયોગ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

આ જિલ્લાના પ્રખ્યાત નાટકકારો અને કલાકારોમાં કે. ટી. મોહમ્મદ, નીલાંબુર બાલન, નીલાંબુર આઇશા, આદિલ ઇબ્રાહિમ, અનીશ જી. મેનન, અપર્ણા નાયર, બેબી અનિકા, ધનિશ કાર્તિક, હેમંત મેનન, રશિન રહમાન, રવિ વલ્લથોલ, સંગીતા માધવન નાયર, શ્વેતા મેનન, સૂરજ તેલક્કડ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. મલયાલમ ફિલ્મ ઉદ્યોગના બે જાણીતા અભિનેતાઓ અને પાર્શ્વ ગાયક - પૃથ્વીરાજ સુકુમારન અને ઇન્દ્રજીત સુકુમારનના પિતા સુકુમારન પણ આ જ જિલ્લાના વતની હતા.

કૃષ્ણચંદ્રન, પાર્વતી જયદેવન, શહબાઝ અમાન, સિતારા કૃષ્ણકુમાર, સુદીપ પાલાનાડ અને ઉન્ની મેનન જેવા પ્લેબેક સિંગર્સ (પાર્શ્વ ગાયકો) પણ આ જિલ્લામાંથી આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત જિલ્લાએ અનેક જાણીતા ફિલ્મ ઉત્પાદકો, ગીતકારો, સિનેમેટોગ્રાફર્સ અને દિગ્દર્શકો પણ આપ્યા છે; જેમાં આર્યદન શૌકત, દીપુ પ્રદીપ, હરિ નાયર, ઇકબાલ કુટ્ટીપ્પુરમ, મનકાડા રવિ વર્મા, મુહમ્મદ મુસ્તફા, મુહસિન પરારી, રાજીવ નાયર, સલામ બાપ્પુ, શાનવાસ કે. બાવાકુટ્ટી, શાનવાસ નારાણીપ્પુઝા, ટી. એ. રઝાક, ટી. એ. શાહિદ, વિનય ગોવિંદ અને ઝકરિયા મોહમ્મદનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

જિલ્લાના સૌથી નોંધપાત્ર ચિત્રકારોમાં આર્ટિસ્ટ નંબૂથિરી, કે. સી. એસ. પાનિકર અને ટી. કે. પદ્મિની મુખ્ય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; અન્ય એક ચિત્રકાર અક્કીથમ નારાયણન કુમારનેલ્લુરના વતની હતા. કેરળના સૌથી જાણીતા ઇતિહાસકારોમાંના એક એમ. જી. એસ. નારાયણન પણ અહીંથી જ આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; જિલ્લાના સામાજિક સુધારકોમાં વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી (૧૭૫૭–૧૮૫૨), ચલીલકથ કુન્હહમદ હાજી, ઈ. મોઈદુ મૌલવી અને સૈયદ સનાઉલ્લાહ મક્તિ તંગલ (૧૮૪૭–૧૯૧૨) નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}</text>
      <sha1>9m8qlxv19dgt03j9dvame4vlsz42uce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>કહોડા</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22066</id>
    <revision>
      <id>903537</id>
      <parentid>873344</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T05:45:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44069-28</username>
        <id>88581</id>
      </contributor>
      <origin>903537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2413" sha1="7vvm8oh6vldlckm08wpf8tl7ulwlly6" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type               = ગામ
| native_name        = કહોડા
| state_name         = ગુજરાત
| district           = મહેસાણા
| taluk_names             = ઉંઝા
| latd = 23.803571 
| longd = 72.397926
| area_total         = 
| altitude           = 
| population_total   = 
| population_as_of   = 
| population_density = 
| leader_title_1     = 
| leader_name_1      = 
| leader_title_2     = 
| leader_name_2      = 
| footnotes          = 
| blank_title_1           = સગવડો
| blank_value_1           = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], 
દૂધની ડેરી=YES
| blank_title_2           = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2           = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3           = મુખ્ય ખેતપેદાશો
| blank_value_3           (ઘંઉ], [[બાજરી]], [[તમાકુ]], [[લીંબુ]], 
[[શક્કરીયાં]], [[શાકભાજી]]
| blank_title_4           = 
| blank_value_4           = 
}}'''કહોડા''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત]] રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[મહેસાણા જિલ્લો|મહેસાણા જિલ્લાના]] [[ઉંઝા તાલુકો|ઉંઝા તાલુકામાં]] આવેલું એક [[ગામ]] છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય [[વ્યવસાય]] [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘંઉ]], [[બાજરી]], [[તમાકુ]], [[લીંબુ]], [[શક્કરીયાં]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:ઉંઝા તાલુકો]]</text>
      <sha1>7vvm8oh6vldlckm08wpf8tl7ulwlly6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903538</id>
      <parentid>903537</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T05:46:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44069-28</username>
        <id>88581</id>
      </contributor>
      <origin>903538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2518" sha1="s295rou8nlyajgi6nr4d4slyezhwvps" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type               = ગામ
| native_name        = કહોડા
| state_name         = ગુજરાત
| district           = મહેસાણા
| taluk_names             = ઉંઝા
| latd = 23.803571 
| longd = 72.397926
| area_total         = 
| altitude           = 
| population_total   = 
| population_as_of   = 
| population_density = 
| leader_title_1     = 
| leader_name_1      = 
| leader_title_2     = 
| leader_name_2      = 
| footnotes          = 
| blank_title_1           = સગવડો
| blank_value_1           = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], 
દૂધની ડેરી=YES
| blank_title_2           = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2           = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3           = મુખ્ય ખેતપેદાશો
| blank_value_3           (ઘંઉ], [[બાજરી]], [[તમાકુ]], [[લીંબુ]], 
[[શક્કરીયાં]], [[શાકભાજી]]
| blank_title_4           = 
| blank_value_4           = 
}}'''કહોડા''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત]] રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[મહેસાણા જિલ્લો|મહેસાણા જિલ્લાના]] [[ઉંઝા તાલુકો|ઉંઝા તાલુકામાં]] આવેલું એક [[ગામ]] છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય [[વ્યવસાય]] [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘંઉ]], [[બાજરી]], [[તમાકુ]], [[લીંબુ]], [[શક્કરીયાં]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:ઉંઝા તાલુકો]]
Most of People are in settled in city like ahmedabad and surat. sbi bank branch available in mid of city</text>
      <sha1>s295rou8nlyajgi6nr4d4slyezhwvps</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903542</id>
      <parentid>903538</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T07:19:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>Manual Revert</comment>
      <origin>903542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2409" sha1="q4m7lalkz2y6siw8ut82upj6fdtou3i" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type               = ગામ
| native_name        = કહોડા
| state_name         = ગુજરાત
| district           = મહેસાણા
| taluk_names             = ઉંઝા
| latd = 23.803571 
| longd = 72.397926
| area_total         = 
| altitude           = 
| population_total   = 
| population_as_of   = 
| population_density = 
| leader_title_1     = 
| leader_name_1      = 
| leader_title_2     = 
| leader_name_2      = 
| footnotes          = 
| blank_title_1           = સગવડો
| blank_value_1           = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], 
દૂધની ડેરી
| blank_title_2           = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2           = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3           = મુખ્ય ખેતપેદાશો
| blank_value_3           (ઘંઉ], [[બાજરી]], [[તમાકુ]], [[લીંબુ]], 
[[શક્કરીયાં]], [[શાકભાજી]]
| blank_title_4           = 
| blank_value_4           = 
}}'''કહોડા''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત]] રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[મહેસાણા જિલ્લો|મહેસાણા જિલ્લાના]] [[ઉંઝા તાલુકો|ઉંઝા તાલુકામાં]] આવેલું એક [[ગામ]] છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય [[વ્યવસાય]] [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘંઉ]], [[બાજરી]], [[તમાકુ]], [[લીંબુ]], [[શક્કરીયાં]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:ઉંઝા તાલુકો]]</text>
      <sha1>q4m7lalkz2y6siw8ut82upj6fdtou3i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ફુદેડા (તા. વિજાપુર)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24658</id>
    <revision>
      <id>903548</id>
      <parentid>741847</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T09:48:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44243-38</username>
        <id>88588</id>
      </contributor>
      <comment>ગામના નાગરિક તેમજ મંદિર ની માહિતી એડ કરી</comment>
      <origin>903548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3198" sha1="qbnn8nuyausfdcvmoto7dnxukkf08e0" xml:space="preserve">﻿{{Infobox Indian Jurisdiction 
| native_name = ફુદેડા (તા. વિજાપુર) 
| type = ગામ 
| locator_position = right
| state_name = ગુજરાત
| district = મહેસાણા
| taluk_names = વિજાપુર
| latd = 23.6661246 
| longd= 72.6833152 
| leader_title = 
| leader_name = 
| altitude = 15
| population_as_of = ૨૦૦૧ 
| population_total = 
| population_total_cite= &lt;ref&gt;www.censusindia.gov.in/towns/guj_towns.pdf&lt;/ref&gt;
| population_density = 
| area_total = 
| area_telephone = ૦૨૪૩૬
| postal_code = ૩૮૨ ૮_ _
| vehicle_code_range = જીજે - ૦૨
| sex_ratio = 
| unlocode = 
| website = 
| footnotes = 
| blank_title_1           = સગવડો
| blank_value_1           = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી
| blank_title_2           = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2           = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3           = મુખ્ય ખેતપેદાશો
| blank_value_3           = [[ઘઉં]], [[બાજરી]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[શાકભાજી]]
| blank_title_4           = 
| blank_value_4           = 
|  સ્થિતિ=ચકાસો
}}
'''ફુદેડા (તા. વિજાપુર)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[ મહેસાણા જિલ્લો|  મહેસાણા જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[વિજાપુર તાલુકો|વિજાપુર તાલુકા]]માં આવેલું એક  ગામ છે. ફુદેડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]],[[વરિયાળી]], [[બાજરી]], [[કપાસ]],[[તમાકુ]], [[દિવેલી| દિવેલી]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], ગ્રામિણ બેન્ક તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

ફુદેડા ગામમાં રણછોડરાય ભગવાનનું પૌરાણિક મંદિર આવેલું છે  અને ફુદેડા ગામનું નામ ફુદેમાં ના નામ પરથી પડેલું છે.

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}


[[શ્રેણી:વિજાપુર તાલુકો]]</text>
      <sha1>qbnn8nuyausfdcvmoto7dnxukkf08e0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903550</id>
      <parentid>903548</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T09:56:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44243-38</username>
        <id>88588</id>
      </contributor>
      <comment>Gam ni માહિતી</comment>
      <origin>903550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3199" sha1="cxyrphxmg0le34w7aych2e61zntw51q" xml:space="preserve">﻿{{Infobox Indian Jurisdiction 
| native_name = ફુદેડા (તા. વિજાપુર) 
| type = ગામ 
| locator_position = right
| state_name = ગુજરાત
| district = મહેસાણા
| taluk_names = વિજાપુર
| latd = 23.6661246 
| longd= 72.6833152 
| leader_title = 
| leader_name = 
| altitude = 15
| population_as_of = ૨૦૦૧ 
| population_total = 
| population_total_cite= &lt;ref&gt;www.censusindia.gov.in/towns/guj_towns.pdf&lt;/ref&gt;
| population_density = 
| area_total = 
| area_telephone = ૦૨૪૩૬
| postal_code = ૩૮૨ ૮_ _
| vehicle_code_range = જીજે - ૦૨
| sex_ratio = 
| unlocode = 
| website = 
| footnotes = 
| blank_title_1           = સગવડો
| blank_value_1           = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી
| blank_title_2           = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2           = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3           = મુખ્ય ખેતપેદાશો
| blank_value_3           = [[ઘઉં]], [[બાજરી]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[શાકભાજી]]
| blank_title_4           = 
| blank_value_4           = 
|  સ્થિતિ=ચકાસો
}}
'''ફુદેડા (તા. વિજાપુર)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[ મહેસાણા જિલ્લો|  મહેસાણા જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[વિજાપુર તાલુકો|વિજાપુર તાલુકા]]માં આવેલું એક  ગામ છે. ફુદેડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]],[[વરિયાળી]], [[બાજરી]], [[કપાસ]],[[તમાકુ]], [[દિવેલી| દિવેલી]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], ગ્રામિણ બેન્ક તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

ફુદેડા ગામમાં રણછોડરાય ભગવાનનું પૌરાણિક મંદિર આવેલું છે  અને ફુદેડા ગામનું નામ ફુદેમાં ના નામ પરથી પડેલું છે.


{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}


[[શ્રેણી:વિજાપુર તાલુકો]]</text>
      <sha1>cxyrphxmg0le34w7aych2e61zntw51q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903551</id>
      <parentid>903550</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T09:58:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44243-38</username>
        <id>88588</id>
      </contributor>
      <comment>Gam ni વિસ્તૃત માહિતી એડ કરી</comment>
      <origin>903551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4620" sha1="8gpk9pizk78imr6obx7bch41fh1sv5o" xml:space="preserve">﻿{{Infobox Indian Jurisdiction 
| native_name = ફુદેડા (તા. વિજાપુર) 
| type = ગામ 
| locator_position = right
| state_name = ગુજરાત
| district = મહેસાણા
| taluk_names = વિજાપુર
| latd = 23.6661246 
| longd= 72.6833152 
| leader_title = 
| leader_name = 
| altitude = 15
| population_as_of = ૨૦૦૧ 
| population_total = 
| population_total_cite= &lt;ref&gt;www.censusindia.gov.in/towns/guj_towns.pdf&lt;/ref&gt;
| population_density = 
| area_total = 
| area_telephone = ૦૨૪૩૬
| postal_code = ૩૮૨ ૮_ _
| vehicle_code_range = જીજે - ૦૨
| sex_ratio = 
| unlocode = 
| website = 
| footnotes = 
| blank_title_1           = સગવડો
| blank_value_1           = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી
| blank_title_2           = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2           = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3           = મુખ્ય ખેતપેદાશો
| blank_value_3           = [[ઘઉં]], [[બાજરી]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[શાકભાજી]]
| blank_title_4           = 
| blank_value_4           = 
|  સ્થિતિ=ચકાસો
}}
'''ફુદેડા (તા. વિજાપુર)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[ મહેસાણા જિલ્લો|  મહેસાણા જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[વિજાપુર તાલુકો|વિજાપુર તાલુકા]]માં આવેલું એક  ગામ છે. ફુદેડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]],[[વરિયાળી]], [[બાજરી]], [[કપાસ]],[[તમાકુ]], [[દિવેલી| દિવેલી]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], ગ્રામિણ બેન્ક તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

ફુદેડા ગામમાં રણછોડરાય ભગવાનનું પૌરાણિક મંદિર આવેલું છે  અને ફુદેડા ગામનું નામ ફુદેમાં ના નામ પરથી પડેલું છે.અહીં ફુદેડા ગામની સીમ માંથી પસાર થતી સાબરમતી નદીની ભેખડ માં ભીમનું પગલું આવેલું છે જે ફુદેડા ગામ પૌરાણિક કાળમાં વસેલું હોવાની પુષ્ટિ કરે છે.ફુદેડા ગામની બિલકુલ નજીક સપ્તેશ્વર મહાદેવનું મહાભારત કાળ નું અતિ પૌરાણિક શિવમંદિર આવેલું છે જેની સ્થાપના સ્વયં સપ્તર્ષિ દ્વારા કરવામાં આવેલી છે. આ સ્થળ બિલકુલ શાંત અને નયનરમ્ય છે.ફુદેડા ગામ વિકસીત તથા રાજકીય રીતે આગવો પ્રભાવ ધરાવે છે. ફુદેડા ગામની જનતા કર્મપ્રેમી, રાષ્ટ્રપ્રેમી, જીવપ્રેમી અને ધાર્મિક છે.અહીં ભલાભાઈ, દલાભાઈ, તરૂણભાઈ જેવા સેવાભાવી નવ યુવાન ગામની સેવા કરવા માટે હંમેશા તત્પર રહેછે.
{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}


[[શ્રેણી:વિજાપુર તાલુકો]]</text>
      <sha1>8gpk9pizk78imr6obx7bch41fh1sv5o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903552</id>
      <parentid>903551</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T10:12:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44243-38</username>
        <id>88588</id>
      </contributor>
      <comment>Add mandir</comment>
      <origin>903552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5818" sha1="5rehkzwnna2qd9knjsu5dohufzihil6" xml:space="preserve">﻿{{Infobox Indian Jurisdiction 
| native_name = ફુદેડા (તા. વિજાપુર) 
| type = ગામ 
| locator_position = right
| state_name = ગુજરાત
| district = મહેસાણા
| taluk_names = વિજાપુર
| latd = 23.6661246 
| longd= 72.6833152 
| leader_title = 
| leader_name = 
| altitude = 15
| population_as_of = ૨૦૦૧ 
| population_total = 
| population_total_cite= &lt;ref&gt;www.censusindia.gov.in/towns/guj_towns.pdf&lt;/ref&gt;
| population_density = 
| area_total = 
| area_telephone = ૦૨૪૩૬
| postal_code = ૩૮૨ ૮_ _
| vehicle_code_range = જીજે - ૦૨
| sex_ratio = 
| unlocode = 
| website = 
| footnotes = 
| blank_title_1           = સગવડો
| blank_value_1           = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી
| blank_title_2           = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2           = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3           = મુખ્ય ખેતપેદાશો
| blank_value_3           = [[ઘઉં]], [[બાજરી]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[શાકભાજી]]
| blank_title_4           = 
| blank_value_4           = 
|  સ્થિતિ=ચકાસો
}}
'''ફુદેડા (તા. વિજાપુર)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[ મહેસાણા જિલ્લો|  મહેસાણા જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[વિજાપુર તાલુકો|વિજાપુર તાલુકા]]માં આવેલું એક  ગામ છે. ફુદેડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]],[[વરિયાળી]], [[બાજરી]], [[કપાસ]],[[તમાકુ]], [[દિવેલી| દિવેલી]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], ગ્રામિણ બેન્ક તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

મુખ્ય ઐતિહાસિક અને ધાર્મિક સ્થળો (મંદિરો):

શ્રી શ્રેયંસનાથ જૈન જિનાલય: અગિયારમા તીર્થંકર ભગવાન શ્રેયંસનાથજીનું  અતિ પૌરાણિક દેરાસર.ફૂંદેમાતા (ફુદાઈ માતા) મંદિર: આ પ્રાચીન મંદિરના નામ પરથી જ ગામનું નામ 'ફુદેડા' પડ્યું છે.શ્રી રણછોડરાય મંદિર: ગામની મધ્યમાં આવેલું ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનું મુખ્ય મંદિર.શ્રી અંબે માતાજી મંદિર: ગ્રામજનોની અપાર આસ્થાનું કેન્દ્ર, જ્યાં નવરાત્રીનો મોટો ઉત્સવ ઉજવાય છે.રામકબીર મંદિર: પટેલવાસ વિસ્તાર નજીક આવેલું પવિત્ર સ્થાન.&lt;ref&gt;samanya &lt;/ref&gt;

ફુદેડા ગામમાં રણછોડરાય ભગવાનનું પૌરાણિક મંદિર આવેલું છે  અને ફુદેડા ગામનું નામ ફુદેમાં ના નામ પરથી પડેલું છે.અહીં ફુદેડા ગામની સીમ માંથી પસાર થતી સાબરમતી નદીની ભેખડ માં ભીમનું પગલું આવેલું છે જે ફુદેડા ગામ પૌરાણિક કાળમાં વસેલું હોવાની પુષ્ટિ કરે છે.ફુદેડા ગામની બિલકુલ નજીક સપ્તેશ્વર મહાદેવનું મહાભારત કાળ નું અતિ પૌરાણિક શિવમંદિર આવેલું છે જેની સ્થાપના સ્વયં સપ્તર્ષિ દ્વારા કરવામાં આવેલી છે. આ સ્થળ બિલકુલ શાંત અને નયનરમ્ય છે.ફુદેડા ગામ વિકસીત તથા રાજકીય રીતે આગવો પ્રભાવ ધરાવે છે. ફુદેડા ગામની જનતા કર્મપ્રેમી, રાષ્ટ્રપ્રેમી, જીવપ્રેમી અને ધાર્મિક છે.અહીં ભલાભાઈ, દલાભાઈ, તરૂણભાઈ જેવા સેવાભાવી નવ યુવાન ગામની સેવા કરવા માટે હંમેશા તત્પર રહેછે.
{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}


[[શ્રેણી:વિજાપુર તાલુકો]]</text>
      <sha1>5rehkzwnna2qd9knjsu5dohufzihil6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>જસોમાવ (તા. હારીજ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25604</id>
    <revision>
      <id>903544</id>
      <parentid>878888</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T08:00:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Desai0001</username>
        <id>88585</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>903544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2523" sha1="rg87q0e23wni8iwg7bu6tr6gf57354d" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type               = ગામ
| native_name        = જસોમાવ 
| state_name         = ગુજરાત
| district           = પાટણ
| taluk_names             = હારીજ
| latd = 23.692989
| longd= 71.900551
| area_total         = 
| altitude           = 
| population_total   = 
| population_as_of   =Rozia 
| population_density = 
| leader_title_1     = 
| leader_name_1      = 
| leader_title_2     = 
| leader_name_2      = 
| footnotes          = 
| blank_title_1           = સગવડો
| blank_value_1           = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી
| blank_title_2           = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2           = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3           =  મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો
| blank_value_3           = [[ઘઉં]], [[જીરુ]],[[બાજરી]]
| blank_title_4           = 
| blank_value_4           = 
}}

'''જસોમાવ (તા. હારીજ)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[ પાટણ જિલ્લો|  પાટણ જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[હારીજ તાલુકો|હારીજ તાલુકા]]માં આવેલું એક  ગામ છે. જસોમાવ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}


[[શ્રેણી:હારીજ તાલુકો]]</text>
      <sha1>rg87q0e23wni8iwg7bu6tr6gf57354d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ઉંચા કોટડા</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36669</id>
    <revision>
      <id>903522</id>
      <parentid>865840</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T18:18:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chauhan Vijaybhai devahibhai</username>
        <id>88542</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>કાળીયા ભીલની કોડી નથી જોવા મળતી</comment>
      <origin>903522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5230" sha1="8snepfd6ilsjw8ue4i3f9te3ea4io5x" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type               = ગામ
| native_name        = ઉંચા કોટડા
| other_name         = उचा कोटडा/Ooncha Kotda
| nickname           =
| state_name         = ગુજરાત
| district           = [[ભાવનગર જિલ્લો|ભાવનગર]]
| skyline            = Oonchaa Kotada 01.JPG
| skyline_alt        = 
| skyline_caption    = દરિયાકિનારાની ભેખડો પર આવેલું શ્રી ચામુંડા માતાજીનું પૌરાણીક મંદિર
| latd               = 21.1233
| longd              = 71.9726
| area_total         = 
| area_magnitude     = 
| altitude           = 
| population_total   = 
| population_as_of   = 
| population_density = 
| leader_title_1     = 
| leader_name_1      = 
| leader_title_2     = 
| leader_name_2      = 
| footnotes          = 
| સ્થિતિ = યોગ્ય 
}}
'''ઉંચા કોટડા''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[ભાવનગર જિલ્લો|ભાવનગર જિલ્લામાં]] આવેલા [[મહુવા તાલુકો|મહુવા તાલુકામાં]] આવેલું એક ગામ છે. ઉંચા કોટડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[મકાઈ]], તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

== ધાર્મિક સ્થળો ==
અહીના જૈન ધર્મના તીર્થ અને [[ચામુંડા|શ્રી ચામુંડા માતાજીનું]] દરિયાકિનારાની ભેખડો પર આવેલું પૌરાણીક મંદિર પ્રસિધ્ધ છે. માતાજી નું મંદિર ડુંગર ૫ર આવેલુ છે. કાળીયા ભીલની કોડી છે. વર્ષો ૫હેલા ખાંડીયા અને ત્રિશુલ પંદર દિવસ [[ચોટીલા]]ના ડુંગરે અને પંદર દિવસ ઉંચા કોટડા માતાજીએ રહેતું તેવી માન્યતા છે. કાળીયા ભીલ દરિયામા વહાણ લુંટતો. વહાણ લુંટવા જતા ૫હેલા માતાજીની રજા લઈ ને જતો હતો. આજ ની તારીખેમાં ઉંચા કોટડામાં કાળીયા ભીલની કોઠીઓ મોજુદ જોવા મળે છે. હાલ ના સમય માં કાળીયા ભીલની કોડી ટેકરીઓ પડવાથી નષ્ટ થઈ ગઈ છે.

ઉંચા કોટડાના મહત્વના દિવસોમાં [[ચૈત્ર]] માસ ઘણો મહત્વનો માસ છે. આ માસ દરમ્યાન શકિત ઉ૫સનાનો સમય છે. [[ચૈત્ર સુદ ૧૫|ચૈત્ર પુનમને]] દિવસ મેળો ભરાય છે. લાખો લોકો દર્શન કરવા માટે આવે છે તથા રજા દિવસોમાં બાજુના ગામોમાંથી લોકો દર્શન કરવા આવે છે.

== ભૂગોળ ==
ભાવનગર થી ઉંચા કોટડા મંદિર ૮૦ કિ.મી અંતર આવેલ છે. મહુવા થી ઉંચા કોટડા ૩૫ કિ.મી અંતરે આવેલા છે. આ ગામ દરિયાકિનારે આવેલું છે.

== અન્ય માહિતી ==
અહીંના દરિયાકિનારે ૧૬ મે ૨૦૧૮ના રોજ વ્હેલ જેવી વિશાળ માછલી તણાઇ આવી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://epaper.divyabhaskar.co.in/bhavnagar/71/16052018/0/18/|title=ઉંચા કોટડાના તટે આવ્યો મહાકાય માછલીનો મૃતદેહ|website=દિવ્યભાસ્કર ઇપેપર|language=gu|access-date=૧૬ મે ૨૦૧૮}}{{Dead link|date=મે 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

{{મહુવા તાલુકાના ગામો}}

== સંદર્ભ ==
{{reflist}}

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}

{{DEFAULTSORT:કોટડા ઉંચા |noreplace}}
[[શ્રેણી:મહુવા તાલુકો]]
[[શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો]]</text>
      <sha1>8snepfd6ilsjw8ue4i3f9te3ea4io5x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903529</id>
      <parentid>903522</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T03:29:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brihaspati</username>
        <id>45702</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Chauhan Vijaybhai devahibhai|Chauhan Vijaybhai devahibhai]] ([[User talk:Chauhan Vijaybhai devahibhai|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને  [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા.</comment>
      <origin>865840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5072" sha1="7q53bcei7pu248g9t76m5pm3pu7hhma" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type               = ગામ
| native_name        = ઉંચા કોટડા
| other_name         = उचा कोटडा/Ooncha Kotda
| nickname           =
| state_name         = ગુજરાત
| district           = [[ભાવનગર જિલ્લો|ભાવનગર]]
| skyline            = Oonchaa Kotada 01.JPG
| skyline_alt        = 
| skyline_caption    = દરિયાકિનારાની ભેખડો પર આવેલું શ્રી ચામુંડા માતાજીનું પૌરાણીક મંદિર
| latd               = 21.1233
| longd              = 71.9726
| area_total         = 
| area_magnitude     = 
| altitude           = 
| population_total   = 
| population_as_of   = 
| population_density = 
| leader_title_1     = 
| leader_name_1      = 
| leader_title_2     = 
| leader_name_2      = 
| footnotes          = 
| સ્થિતિ = યોગ્ય 
}}
'''ઉંચા કોટડા''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[ભાવનગર જિલ્લો|ભાવનગર જિલ્લામાં]] આવેલા [[મહુવા તાલુકો|મહુવા તાલુકામાં]] આવેલું એક ગામ છે. ઉંચા કોટડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[મકાઈ]], તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

== ધાર્મિક સ્થળો ==
અહીના જૈન ધર્મના તીર્થ અને [[ચામુંડા|શ્રી ચામુંડા માતાજીનું]] દરિયાકિનારાની ભેખડો પર આવેલું પૌરાણીક મંદિર પ્રસિધ્ધ છે. માતાજી નું મંદિર ડુંગર ૫ર આવેલુ છે. કાળીયા ભીલની કોડી છે. વર્ષો ૫હેલા ખાંડીયા અને ત્રિશુલ પંદર દિવસ [[ચોટીલા]]ના ડુંગરે અને પંદર દિવસ ઉંચા કોટડા માતાજીએ રહેતું તેવી માન્યતા છે. કાળીયા ભીલ દરિયામા વહાણ લુંટતો. વહાણ લુંટવા જતા ૫હેલા માતાજીની રજા લઈ ને જતો હતો. આજ ની તારીખેમાં ઉંચા કોટડામાં કાળીયા ભીલની કોઠીઓ મોજુદ જોવા મળે છે.

ઉંચા કોટડાના મહત્વના દિવસોમાં [[ચૈત્ર]] માસ ઘણો મહત્વનો માસ છે. આ માસ દરમ્યાન શકિત ઉ૫સનાનો સમય છે. [[ચૈત્ર સુદ ૧૫|ચૈત્ર પુનમને]] દિવસ મેળો ભરાય છે. લાખો લોકો દર્શન કરવા માટે આવે છે તથા રજા દિવસોમાં બાજુના ગામોમાંથી લોકો દર્શન કરવા આવે છે.

== ભૂગોળ ==
ભાવનગર થી ઉંચા કોટડા મંદિર ૮૦ કિ.મી અંતર આવેલ છે. મહુવા થી ઉંચા કોટડા ૩૫ કિ.મી અંતરે આવેલા છે. આ ગામ દરિયાકિનારે આવેલું છે.

== અન્ય માહિતી ==
અહીંના દરિયાકિનારે ૧૬ મે ૨૦૧૮ના રોજ વ્હેલ જેવી વિશાળ માછલી તણાઇ આવી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://epaper.divyabhaskar.co.in/bhavnagar/71/16052018/0/18/|title=ઉંચા કોટડાના તટે આવ્યો મહાકાય માછલીનો મૃતદેહ|website=દિવ્યભાસ્કર ઇપેપર|language=gu|access-date=૧૬ મે ૨૦૧૮}}{{Dead link|date=મે 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

{{મહુવા તાલુકાના ગામો}}

== સંદર્ભ ==
{{reflist}}

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}

{{DEFAULTSORT:કોટડા ઉંચા |noreplace}}
[[શ્રેણી:મહુવા તાલુકો]]
[[શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો]]</text>
      <sha1>7q53bcei7pu248g9t76m5pm3pu7hhma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>મોટા કાંડાગરા (તા. મુન્દ્રા)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53668</id>
    <revision>
      <id>903545</id>
      <parentid>813157</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T09:18:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44123-56</username>
        <id>88586</id>
      </contributor>
      <comment>I have added a part of history of the village. according to the residents of the village, the town was settled around 12-14 ce. by Solankis of Patan.</comment>
      <origin>903545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2967" sha1="a4s12osx30hisilb0ew02dkjcgja2oz" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Jurisdiction |
native_name = {{PAGENAME}} | 
type = ગામ | 
latd = 22.843412 | longd = 69.528329|
locator_position = right | 
state_name = ગુજરાત |
state_name2 = |
district = [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] |
leader_title = |
leader_name = |
altitude = |
population_as_of =  |
population_total = | 
population_density = |
area_magnitude= sq. km |
area_total = |
area_telephone = |
postal_code = |
vehicle_code_range = GJ-12|
sex_ratio = |
unlocode = |
website = |
footnotes = |
|સ્થિતિ=યોગ્ય
}}
'''{{PAGENAME}}''' [[ભારત]]ના [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[કચ્છ]] જિલ્લાના [[મુન્દ્રા તાલુકો|મુન્દ્રા તાલુકા]]માં આવેલું એક  ગામ છે&lt;ref name=&quot;bvndp1234&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://kutchdp.gujarat.gov.in/kutch/english/mundra-taluka.htm
 |title        = કચ્છ જિલ્લા પંચાયતની વેબસાઇટ પર મુન્દ્રા તાલુકાના ગામોની યાદી
 |last         = જિલ્લા-પંચાયત
 |first        = કચ્છ
 |date         = 
 |website      = 
 |publisher    = ગુજરાત સરકાર
 |access-date  = 
 |archive-date = 2013-07-05
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20130705082405/http://kutchdp.gujarat.gov.in/kutch/english/mundra-taluka.htm
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], નોકરી તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[મગ]] , [[તલ]], [[બાજરી]], [[જુવાર]],  [[રજકો]] તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે&lt;ref name=&quot;bvndp1234&quot;&gt;&lt;/ref&gt;.
==ભુગોળ==
==ઇતિહાસ==
'મોટા કાંડાગરા' ગામ ના નામ વિશે વધુ ઐતિહાસિક માહિતી ઉપલબ્ધ નથી. પરંતુ ગુજરાતમાં સોલંકી ચાલુક્ય 

આ માહિતી લોકોમાં વ્યાપકપણે જાણીતી છે. 

==આ પણ જુવો==
*  [[મુન્દ્રા]]
*  [[ગુજરાત]]
*  [[ભારત]]
&lt;hr&gt;
{{ઢાંચો:મુન્દ્રા તાલુકાના ગામ}}
==સંદર્ભ==
{{reflist}}


[[શ્રેણી:મુન્દ્રા તાલુકો]]
{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}</text>
      <sha1>a4s12osx30hisilb0ew02dkjcgja2oz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903546</id>
      <parentid>903545</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T09:20:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44123-56</username>
        <id>88586</id>
      </contributor>
      <origin>903546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3063" sha1="moc9u5m9vamrfq112u5z9l480lmxlfq" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Jurisdiction |
native_name = {{PAGENAME}} | 
type = ગામ | 
latd = 22.843412 | longd = 69.528329|
locator_position = right | 
state_name = ગુજરાત |
state_name2 = |
district = [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] |
leader_title = |
leader_name = |
altitude = |
population_as_of =  |
population_total = | 
population_density = |
area_magnitude= sq. km |
area_total = |
area_telephone = |
postal_code = |
vehicle_code_range = GJ-12|
sex_ratio = |
unlocode = |
website = |
footnotes = |
|સ્થિતિ=યોગ્ય
}}
'''{{PAGENAME}}''' [[ભારત]]ના [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[કચ્છ]] જિલ્લાના [[મુન્દ્રા તાલુકો|મુન્દ્રા તાલુકા]]માં આવેલું એક  ગામ છે&lt;ref name=&quot;bvndp1234&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://kutchdp.gujarat.gov.in/kutch/english/mundra-taluka.htm
 |title        = કચ્છ જિલ્લા પંચાયતની વેબસાઇટ પર મુન્દ્રા તાલુકાના ગામોની યાદી
 |last         = જિલ્લા-પંચાયત
 |first        = કચ્છ
 |date         = 
 |website      = 
 |publisher    = ગુજરાત સરકાર
 |access-date  = 
 |archive-date = 2013-07-05
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20130705082405/http://kutchdp.gujarat.gov.in/kutch/english/mundra-taluka.htm
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], નોકરી તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[મગ]] , [[તલ]], [[બાજરી]], [[જુવાર]],  [[રજકો]] તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે&lt;ref name=&quot;bvndp1234&quot;&gt;&lt;/ref&gt;.
==ભુગોળ==
==ઇતિહાસ==
'મોટા કાંડાગરા' ગામ ના નામ વિશે વધુ ઐતિહાસિક માહિતી ઉપલબ્ધ નથી. પરંતુ ગુજરાતના સોલંકી ચાલુક્ય રાજ્ય ના સમય માં આ ગામ વસ્યું હશે. આ માહિતી સ્થાનિકો માં વ્યાપકપણે જાણીતી છે.  

==આ પણ જુવો==
*  [[મુન્દ્રા]]
*  [[ગુજરાત]]
*  [[ભારત]]
&lt;hr&gt;
{{ઢાંચો:મુન્દ્રા તાલુકાના ગામ}}
==સંદર્ભ==
{{reflist}}


[[શ્રેણી:મુન્દ્રા તાલુકો]]
{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}</text>
      <sha1>moc9u5m9vamrfq112u5z9l480lmxlfq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>બ્રહ્મચર્ય</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103573</id>
    <revision>
      <id>903549</id>
      <parentid>883718</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T09:52:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44444-95</username>
        <id>88589</id>
      </contributor>
      <origin>903549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1497" sha1="0xxrf6e9bwjduh1nf5t86ee0x39uonk" xml:space="preserve">'''બ્રહ્મચર્ય''' ({{IPAc-en|ˌ|b|r|ɑː|m|ə|ˈ|tʃ|ɑr|j|ə}}) ભારતીય ધર્મોનો એક ખ્યાલ છે, જેનો શાબ્દિક અર્થ બ્રહ્મનું આચરણ કરવું થાય છે. તે બ્રહ્માનો માર્ગ લેવા માટેનો એક સરળ પ્રકાર ગણાય છે.&lt;ref&gt;James Lochtefeld, &quot;Brahmacharya&quot; in The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Vol. 1: A–M, pp. 120, Rosen Publishing. {{ISBN|9780823931798}}&lt;/ref&gt;. [[જૈન ધર્મ]] પ્રમાણે બ્રહ્મચર્યમાં મનુષ્ય જીવન સાથે જોડાયેલ સર્વેનો ત્યાગ કરવો અને વૈરાગી જીવન જીવવું તેમજ ધર્મનું આચાર-વિચરણ કરવું.

બ્રહ્મચર્યનો અર્થ માત્ર શારીરિક સંબંધથી દૂર રહેવું નથી. તેનો મૂળ અર્થ છે—પોતાની ઇન્દ્રિયો, વિચારો, ઈચ્છાઓ અને ઊર્જા પર સંયમ રાખીને તેને ઉચ્ચ અને સારા હેતુ તરફ વાળવી.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

{{સબસ્ટબ}}

[[શ્રેણી:યમ]]
[[શ્રેણી:જૈન ધર્મ]]</text>
      <sha1>0xxrf6e9bwjduh1nf5t86ee0x39uonk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ધ ગોડફાધર (નવલકથા)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154739</id>
    <revision>
      <id>903523</id>
      <parentid>903443</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T19:00:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* ફિલ્મી રૂપાંતરણ */</comment>
      <origin>903523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60810" sha1="hquxf3e8nvruoel4kaym6q487j1gxve" xml:space="preserve">{{Infobox book
| name          = ધ ગોડફાધર
| title_orig    = ધ ગોડફાધર
| image         = 
| caption       = 
| author        = [[મારીયો પુઝો]]
| country       = અમેરિકા
| language      = [[અંગ્રેજી]]
| genre         = ક્રાઇમ ફિક્શન
| publisher     = જી પી પુટનામ્સ સન્સ
| pub_date      = ૧૦ માર્ચ ૧૯૬૯
| pages         = 446
| isbn          = 978-0-399-10341-4
}}

'''ધ ગોડફાધર''' ({{lang-en|The Godfather}}) એ અમેરિકન લેખક મારીયો પુઝો દ્વારા લખાયેલી એક અત્યંત પ્રખ્યાત ગુનાહિત નવલકથા છે. આ પુસ્તક સૌપ્રથમ ૧૦ માર્ચ ૧૯૬૯ના રોજ બહાર પાડવામાં આવ્યું હતું. આ નવલકથા ન્યૂ યોર્ક સિટી અને લોંગ આઇલેન્ડમાં સક્રિય એક કાલ્પનિક માફિયા પરિવાર અને તેના વડા વિટો કોર્લિયોન, જેઓ 'ધ ગોડફાધર' તરીકે ઓળખાય છે, તેમની વાર્તાની વિગતવાર રજૂઆત કરે છે. આ વાર્તા મુખ્યત્વે વર્ષ ૧૯૪૫ થી ૧૯૫૫ સુધીના સમયગાળાને આવરી લે છે, અને તેમાં ડોન વિટો કોર્લિયોનના પ્રારંભિક બાળપણથી લઈને પુખ્ત વયના સુધીના જીવનની ભૂતકાળની વાર્તા નો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

આ પુસ્તક ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સની બેસ્ટસેલર યાદીમાં સતત ૬૭ અઠવાડિયા સુધી રહ્યું હતું અને સમગ્ર વિશ્વમાં તેની કરોડો નકલો વેચાઈ હતી.&lt;ref&gt;&quot;The New York Times Best Seller List - 1969&quot; (PDF). Hawes Publications.&lt;/ref&gt;

== મુખ્ય પ્લોટ અને વાર્તા ==
વાર્તા ૧૯૪૫ થી ૧૯૫૫ દરમિયાન અમેરિકાના ન્યૂયોર્ક સિટીમાં સક્રિય પાંચ માફિયા પરિવારો—કોર્લિયોન, તાતાગ્લિયા, ક્યુનિયો, સ્ટ્રાચી અને બારઝિની પર આધારિત છે. વાર્તાના કેન્દ્રમાં ડોન વિટો કોર્લિયોન છે, જેઓ પોતાના ગુનાહિત સામ્રાજ્યને વફાદારી, સન્માન અને પારિવારિક મૂલ્યોના આધારે ચલાવે છે અને આ જ કારણે તેમને બધા 'ગોડફાધર' કહે છે. 

વાર્તામાં વળાંક ત્યારે આવે છે જ્યારે તુર્ક ડ્રગ ડીલર વર્જિલ સોલોઝો, ડોન વિટો પાસે ડ્રગ્સના વ્યવસાયની ઓફર લઈને આવે છે અને વિટોના ખિસ્સામાં રહેલા રાજકારણીઓ તથા પોલીસ કાયદાની મદદના બદલામાં તેમને ૩૦% હિસ્સો આપવાનું નક્કી કરે છે. જોકે, ડોન વિટો ડ્રગ્સની આ ઓફરનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કરે છે, ત્યારે સોલોઝો ડોન વિટો પર જીવલેણ હુમલો કરાવે છે. વિટોને હોસ્પિટલ લઈ જવામાં આવે છે અને તેઓ બચી જાય છે.

બીજા વિશ્વયુદ્ધ (૧૯૩૯-૧૯૪૫) માં યુએસ મરીન કોર્પ્સ તરફથી લડીને પરત ફરેલો વિટોનો નાનો પુત્ર માઇકલ, માફિયા બિઝનેસથી દૂર રહેતો હતો. હોસ્પિટલમાં પિતા પર થનારા બીજા હુમલાને તે નિષ્ફળ બનાવે છે, આ દરમિયાન ભ્રષ્ટ પોલીસ કેપ્ટન માર્ક મેકક્લસ્કી, જેણે ડોન વિટોની સુરક્ષા કરતા માણસોને હોસ્પિટલમાંથી હટાવી દીધા હતા જેથી સોલોઝોના માણસો પોતાનું કામ પતાવી શકે, તેની સાથે માઇકલની દલીલ થાય છે. આ દલીલથી ગુસ્સે થઈને કેપ્ટન મેકક્લસ્કી માઇકલના જડબા પર જોરદાર મુક્કો મારે છે. આ અપમાન અને પિતા પર થયેલા જીવલેણ હુમલાનો બદલો લેવા માટે માઇકલ પોતાના મોટા ભાઈ સોની કોર્લિયોન અને કોર્લિયોન પરિવારની મંજૂરી લઈને તે બ્રોન્ક્સ રેસ્ટોરન્ટમાં યોજાયેલી એક સત્તાવાર મીટિંગ દરમિયાન શૌચાલયમાં છુપાવેલી રિવોલ્વર કાઢીને તે સોલોઝો અને કેપ્ટન મેકક્લસ્કી ને ગોળી મારીને હત્યા કરી નાખે છે અને ધરપકડથી બચવા માટે સિસિલિ ભાગી જાય છે.

વાર્તામાં આગળ વધતાં, પોલીસ કેપ્ટનની હત્યાના સમાચાર ન્યૂઝપેપરમાં હેડલાઇન બને છે. કોર્લિયોન પરિવાર પોતાના પેરોલ (લાંચ) પર રહેલા પત્રકારો દ્વારા અખબારોમાં પર્દાફાશ કરે છે કે કેપ્ટન મેકક્લસ્કી ડ્રગ્સના કાળા કારોબાર અને સોલોઝો સાથે સંકળાયેલો હતો. આમ છતાં, ન્યૂયોર્કની પોલીસ પોતાના કેપ્ટનની હત્યાથી ગુસ્સે ભરાઈને માફિયાઓના તમામ ધંધાઓ પર સતત રેડ પાડે છે.પોલીસના આ કડક વલણને કારણે માફિયાઓનો આખો આર્થિક વ્યવહાર ઠપ થઈ જાય છે. પરિણામે, ન્યૂયોર્કના બાકીના ચારેય પરિવારો કોર્લિયોન પરિવારની વિરુદ્ધ થઈ જાય છે અને તેમની વચ્ચે એક ભયાનક ગેંગ-વોર શરૂ થાય છે. આ લોહિયાળ ગેંગ-વોર દરમિયાન, બારઝિની પરિવારના માણસો દ્વારા યોજનાબદ્ધ રીતે ઘાત લગાવીને સોનીની ટોલબૂથ હાઇવે પર નિર્મમ હત્યા કરવામાં આવે છે.

બીજી તરફ, સિસિલિમાં ડોન વિટો ના જુના મિત્ર ડોન ટોમાંસીનો ના આશ્રય હેઠળ રહેતા માઇકલને સ્થાનિક યુવતી એપોલોનિયા વિટેલી સાથે પ્રેમ થતાં તેઓ લગ્ન કરે છે. પરંતુ ડોન બારઝિનીના માણસો માઇકલના બોડીગાર્ડ ફેબ્રિઝિયોને લાંચ આપી ખરીદી લે છે. ફેબ્રિઝિયો દ્વારા કારમાં ગોઠવેલા બોમ્બ બ્લાસ્ટમાં માઇકલના બદલે એપોલોનિયાનું મોત થાય છે. 

સોનીના કરુણ મોતથી ડોન વિટો અંદરથી સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડે છે. તેઓ વધુ લોહી વહેવડાવવા માંગતા નથી, તેથી ગેંગવોર રોકવા માટે ન્યૂયોર્કના પાંચેય પરિવારોની એક મોટી મીટિંગ બોલાવીને સમાધાન કરે છે. આ મીટિંગમાં ડોન વિટો બાકીના પરિવારોને ડ્રગ્સના બિઝનેસમાં શરતી મદદ કરવાનું સ્વીકારે છે, જેના બદલામાં તેઓ બારઝિની અને તાતાગ્લિયા પરિવાર પાસેથી માઇકલની સુરક્ષાનું વચન લે છે. આ સમાધાનને કારણે સિસિલિમાં છુપાયેલો માઇકલ સહી-સલામત અમેરિકા પાછો આવી જાય છે.

માઇકલના અમેરિકા પરત આવ્યા બાદ, ડોન વિટો નિવૃત્તિ લે છે અને માઇકલને પરિવારના નવા ડોન (ઉત્તરાધિકારી) બનાવે છે વિટો માઇકલના મુખ્ય સલાહકાર (કન્સિલિયરી) બનીને તેને પડદા પાછળથી બિઝનેસની બધી બારીકીઓ શીખવે છે. આ દરમિયાન માઇકલ પોતાની જૂની ગર્લફ્રેન્ડ કે આદમ્સને શોધી કાઢે છે, માઇકલ તેને આદમ્સને વચન આપે છે કે આવનારા પાંચ વર્ષમાં તેઓ આખો બિઝનેસ કાયદેસર (લીગલ) કરી દેશે અંતે કેય તેની સાથે લગ્ન કરી લે છે અને તેઓને બે બાળકો થાય છે. 

કોર્લિયોન પરિવારના વ્યવસાયને કાયદેસર કરવા માટે માઇકલ ઓલિવ ઓઇલનો વ્યવસાય બંધ કરી નેવાડા શિફ્ટ થવાનું વિચારે છે. જેના માટે તે લાસ વેગાસમાં મો ગ્રીન પાસે જઈ તેનો કેસિનો ખરીદવાની ઓફર કરે છે. મો ગ્રીન ગુસ્સામાં દલીલ કરી કેસિનો વેચવાની સાફ ના પાડી દે છે અને કોર્લિયોન વિરુદ્ધ બારઝિનીને મદદ કરવા તૈયાર થાય છે, જ્યારે કે તેના કેસિનોમાં કોર્લિયોન પરિવારના પૈસાનું જ રોકાણ હતું. 

વાર્તાના પાંચ વર્ષ પછી, વૃદ્ધાવસ્થા અને માંદગીને કારણે ડોન વિટોનું સ્વાસ્થ્ય બગડે છે. એક દિવસ, બગીચામાં માઇકલના પુત્ર એન્થોની સાથે રમતી વખતે, તેમને હાર્ટ અટેક આવવાથી તેમનું મૃત્યુ થાય છે. તેમના ફ્યુનરલ (અંતિમ સંસ્કાર) વખતે કોર્લિયોન પરિવારના કેપો ટેસિયો દ્વારા માઇકલને કહેવામાં આવે છે કે તેણે બારઝિની સાથે માઇકલની એક સુરક્ષિત મીટિંગ ગોઠવી છે.આ સાંભળતા જ માઇકલ સમજી જાય છે કે ટેસિયો જ અસલી ગદ્દાર છે. ભૂતકાળમાં ડોન વિટોએ માઇકલને સમજાવ્યો હતો કે સોનીની હત્યા અને પરિવાર પર થયેલા તમામ હુમલા પાછળ અસલી હાથ ડોન એમિલિયો બારઝિનીનો જ છે. વિટોએ ચેતવણી આપી હતી કે જે કોઈ પણ વ્યક્તિ બારઝિની સાથે મીટિંગ ગોઠવીને માઇકલની સુરક્ષાની જવાબદારી લેશે, તે જ પરિવારનો ગદ્દાર હશે; કારણ કે તે મીટિંગ માઇકલની હત્યા કરવા માટે ગોઠવવામાં આવી હશે.

માઇકલ તેની બહેન કોનીના દીકરાનો ગોડફાધર (ધર્મપિતા) બને છે, ચર્ચની બેપ્ટિઝમ વિધિ બાદ માઇકલના આદેશથી તેના તમામ દુશ્મનોનો ખાતમો કરવામાં આવે છે. જેમાં લાસ વેગાસમાં કેસિનો વેચવાની ના પાડવા, ગદ્દારી કરવા અને માઇકલના ભાઈ ફ્રેડો પર હાથ ઉપાડવા બદલ મો ગ્રીનની હત્યા કરાય છે, તેમજ ડોન ફિલિપ તાતાગ્લિયા અને ડોન એમિલિયો બારઝિનીની પણ હત્યા કરવામાં આવે છે. 

માઇકલ સિસિલિમાં થયેલા પોતાની પત્ની એપોલોનિયાના મોતનો બદલો લેવા માટે ગદ્દાર ફેબ્રિઝિયોને શોધી કાઢે છે. જે ન્યૂયોર્કના બફેલો વિસ્તારમાં નામ બદલીને પિઝેરિયા (પિઝાની દુકાન) ચલાવતો હોય છે, અને માઇકલના એક શૂટર દ્વારા શૉટગનથી તેની હત્યા કરવામાં આવે છે.

માઇકલ ગદ્દારી માટે ટેસિયોને પણ માફ નથી કરતો અને તેની હત્યા કરવા માટે ગાડીમાં લઈ જવામાં આવે છે. ત્યારબાદ માઇકલ તેના બહેનોઈ કાર્લો પાસે સોનીની હત્યામાં બારઝિનીને મદદ કરવાની વાત કબૂલ કરાવે છે. ખરેખર, કાર્લોએ કોની સાથે ઝઘડો કરી તેને માર માર્યો હતો, જેના કારણે ગુસ્સે ભરાયેલા સોનીએ રસ્તા વચ્ચે કાર્લોને ખૂબ જ ક્રૂરતાપૂર્વક પીટ્યો હતો.આ જ અપમાનના બદલામાં કાર્લો ફરીથી ગર્ભવતી કોની પર હાથ ઉપાડી સોનીને ઉશ્કેરે છે અને ઘાત લગાવીને બેઠેલા બારઝિનીના માણસો હાથે તેની હત્યા કરાવે છે. આ ગદ્દારીની ખબર પડતાં જ માઇકલ પ્લાન મુજબ કાર્લોને કારમાં બેસાડે છે, જ્યાં પાછળની સીટ પરથી ક્લેમેન્ઝા તેના ગળામાં વાયર ભેરવીને ગળું દબાવી તેની હત્યા કરી નાખે છે.

આમ, માઇકલ કોર્લિયોન પોતાના તમામ દુશ્મનો અને ગદ્દારોનો સફાયો કરીને ન્યૂયોર્કનો સૌથી શક્તિશાળી અને એકચક્રી માફિયા ડોન બને છે.

== પાત્રો ==
=== મુખ્ય પાત્રો ===
* '''વિટો કોર્લિયોન''' – ન્યૂયોર્કના પાંચ માફિયા પરિવારોમાંથી એક એવા કોર્લિયોન પરિવારના વડા, &quot;ગોડફાધર&quot;, કાર્મેલાના પતિ તેમજ સોની, ફ્રેડો, માઇકલ અને કોનીના પિતા તથા ટોમ હેગનના દત્તક પિતા.
* '''માઇકલ કોર્લિયોન''' – ડોન વિટો અને કાર્મેલા કોર્લિયોનનો નાનો પુત્ર, જે સોની અને ફ્રેડોનો નાનો ભાઈ તેમજ કોનીનો મોટો ભાઈ, એપોલોનિયા વિટેલી અને કે આદમ્સના પતિ છે છે. તેઓ શરૂઆતમાં માફિયા બિઝનેસથી દૂર રહેવા માંગતા હતા, પરંતુ આગળ જતાં તેઓ કોર્લિયોન માફિયા પરિવારના ઉત્તરાધિકારી બને છે, અને ન્યૂયોર્કના તમામ દુશ્મન પરિવારોનો ખાતમો કરીને ન્યૂયોર્કના એકચક્રી શક્તિશાળી ડોન બને છે.
* '''સોની કોર્લિયોન''' – ડોન વિટો અને કાર્મેલા કોર્લિયોનના સૌથી મોટા, ઉતાવળિયા અને આક્રમક પુત્ર, સેન્ડ્રાના પતિ તેમજ ફ્રેડો, માઇકલ અને કોનીના મોટા ભાઈ. ગેંગ-વોર દરમિયાન ટોલબૂથ હાઇવે પર બારઝિની પરિવારના માણસો દ્વારા ઘાત લગાવીને તેમની નિર્મમ હત્યા કરવામાં આવે છે.
* '''ફ્રેડો કોર્લિયોન''' – ડોન વિટો અને કાર્મેલા કોર્લિયોનના વચલા અને નબળા પુત્ર, જે સોનીના નાના ભાઈ તેમજ માઈકલ અને કોનીના મોટા ભાઈ છે.
* '''ટોમ હેગન''' – ડોન વિટો અને કાર્મેલા કોર્લિયોન નો દત્તક પુત્ર તેમજ કોર્લિયોન પરિવારના મુખ્ય સલાહકાર અને વકીલ.
* '''કાર્મેલા &quot;મામા&quot; કોર્લિયોન''' – ડોન વિટોની પત્ની અને સોની, ફ્રેડો, માઇકલ તથા કોનીની માતા તેમજ ટોમ હેગનની દત્તક માતા.
* '''કે આદમ્સ''' – માઈકલ કોર્લિયોનની ગર્લફ્રેન્ડ અને પાછળથી તેની બીજી પત્ની.
* '''કોની કોર્લિયોન''' – ડોન વિટો અને કાર્મેલા કોર્લિયોનની એકમાત્ર પુત્રી તથા સોની, ફ્રેડો અને માઇકલની સૌથી નાની બહેન, જેના લગ્નથી વાર્તાની શરૂઆત થાય છે.
* '''પીટર ક્લેમેન્ઝા''' – કોર્લિયોન પરિવારના વફાદાર કેપોરેજીમ અને ડોન વિટોના જૂના મિત્ર. જ્યારે માઇકલ કોર્લિયોન દુશ્મન સોલોઝો અને ભ્રષ્ટ પોલીસ કેપ્ટન મેકક્લસ્કી ની હત્યા કરવાનું નક્કી કરે છે, ત્યારે ક્લેમેન્ઝા જ તેને બંદૂક ચલાવવાની તાલીમ આપે છે અને રેસ્ટોરન્ટમાં બંદૂક છુપાવીને મદદ કરે છે. 
* '''સાલ્વાટોર સાલ ટેસિયો''' – કોર્લિયોન પરિવારના અન્ય એક વફાદાર કેપોરેજીમ, જે પાછળથી ડોન વિટોના મૃત્યુ પછી દુશ્મનો સાથે હાથ મિલાવે છે. જ્યારે માઇકલ કોર્લિયોનને તેમની આ ગદ્દારીની ખબર પડે છે, ત્યારે તેને ગાડીમાં બેસાડીને દ્વારા તેની હત્યા કરવા માટે લઈ જવામાં આવે છે.
* '''લુકા બ્રાસી''' – ડોન વિટો કોર્લિયોનનો સૌથી વફાદાર, ક્રૂર અને ડરામણો શૂટર, જેને સોલોઝો અને તાતાગ્લિયા પરિવાર પ્લાનપૂર્વક ગળું દબાવીને મારી નાખે છે.
* '''જોની ફોન્ટેન''' – ડોન વિટોનો ધર્મપુત્ર અને પ્રખ્યાત હોલીવુડ ગાયક તેમજ સુપરસ્ટાર અભિનેતા.
* '''કાર્લો રિઝી''' – કોનીનો પતિ, જે કોનીને માર મારવા બદલ સોનીના હાથે રસ્તા પર ખૂબ માર ખાય છે; જેના બદલામાં તે બર્ઝિનીને મદદ કરીને કોર્લિયોન પરિવાર સાથે ગદ્દારી કરે છે અને સોનીની બર્ઝિનીના માણસો દ્વારા ટોલબૂથ હાઇવે પર હત્યા કરાવે છે. છેલ્લે માઇકલ તેના છોકરાના ગોડફાધર બન્યા બાદ, કાર્લોને આ ગદ્દારી માટે ક્લેમેન્ઝાના હાથે ગળું દબાવીને મરાવી નાખે છે.
* '''વર્જિલ સોલોઝો''' – 'ધ ટર્ક' તરીકે ઓળખાતો હેરોઇનનો સ્મગલર, જે ડોન વિટો પર જીવલેણ હુમલો કરાવે છે. જેના બદલામાં મિટિંગ દરમિયાન બ્રોન્ક્સની એક રેસ્ટોરન્ટમાં માઇકલ કોર્લિયોન પોતાના પિતા પર થયેલા હુમલાનો બદલો લેવા માટે સોલોઝો અને કેપ્ટન મેકક્લસ્કી બંનેની ગોળી મારીને હત્યા કરી નાખે છે.
* '''કેપ્ટન માર્ક મેકક્લસ્કી''' – ન્યૂયોર્ક પોલીસનો ભ્રષ્ટ કેપ્ટન, જે સોલોઝો પાસેથી મોટી લાંચ લઈને કોર્લિયોન પરિવાર વિરુદ્ધ કામ કરે છે. તે હોસ્પિટલમાંથી ડોન વિટોના સુરક્ષા ગાર્ડ્સને હટાવીને દુશ્મનો માટે રસ્તો સાફ કરી આપે છે અને ત્યાં પહોંચેલા માઇકલને પકડીને મોઢા પર જોરદાર થપ્પડ મારે છે. આ અપમાન અને પિતા પર થયેલા હુમલાનો બદલો લેવા માટે આગળ જતાં માઇકલ બ્રોન્ક્સની એક રેસ્ટોરન્ટમાં મીટિંગ દરમિયાન તેની સોલોઝો સાથે હત્યા કરી નાખે છે.
* '''અલ નેરી''' – માઇકલ કોર્લિયોનનો અત્યંત વફાદાર અંગત રક્ષક અને શૂટર, જે કોર્લિયોન પરિવાર માટે લુકા બ્રાસી જેવું જ સ્થાન લે છે. માઇકલના આદેશથી તે પોલીસના ગણવેશમાં જઈને દુશ્મન ડોન એમિલિયો બર્ઝિનીની ગોળી મારીને હત્યા કરે છે.
* '''ફિલિપ તાતાગ્લિયા''' – ન્યૂયોર્કના પાંચ માફિયા પરિવારોમાંના એક તાતાગ્લિયા પરિવારના વડા અને સોલોઝોના મુખ્ય બિઝનેસ પાર્ટનર, જે બારઝિની સાથે મળીને કોર્લિયોન પરિવાર વિરુદ્ધ યુદ્ધ છેડે છે. વાર્તાના અંતમાં, માઇકલ કોર્લિયોનના આદેશથી ડોન એમિલિયો બર્ઝિની સાથે તેમની પણ હત્યા કરવામાં આવે છે, જ્યારે તેઓ એક હોટેલના રૂમમાં પોતાની રખત સાથે સૂતા હોય છે.
* '''એમિલિયો બારઝિની''' – ન્યૂયોર્કના પાંચ માફિયા પરિવારોમાંથી એક એવા બારઝિની પરિવારના અત્યંત શક્તિશાળી વડા અને અંડરવર્લ્ડના મુખ્ય સૂત્રધાર, જે કોર્લિયોન પરિવારના સામ્રાજ્યને તોડવા માટે પડદા પાછળથી બધી ચાલ ચાલે છે. વાર્તાના અંતમાં, માઇકલ કોર્લિયોનના આદેશથી પોલીસ યુનિફોર્મમાં આવેલા હિટમેન અલ નેરી દ્વારા ન્યૂયોર્ક કાઉન્ટી કોર્ટહાઉસના પગથિયાં પર ગોળી મારીને તેમની હત્યા કરવામાં આવે છે.

=== સહાયક પાત્રો ===
* '''એપોલોનિયા વિટેલી''' – સિસિલીની એક અત્યંત સુંદર સ્થાનિક યુવતી, જેની સાથે માઇકલ સિસિલી પ્રવાસ દરમિયાન પ્રેમમાં પડે છે અને લગ્ન કરે છે. જો કે, કોર્લિયોન પરિવારનો એક બોડીગાર્ડ ગદ્દારી કરે છે અને માઇકલને મારવા માટે કારમાં બોમ્બ ફિટ કરી દે છે, જેમાં માઇકલની જગ્યાએ એપોલોનિયા જેવી કાર ચાલુ કરે છે કે તરત જ બોમ્બ બ્લાસ્ટ થતાં તેનું કરુણ મૃત્યુ થાય છે.
* '''ડોન ટોમાસિનો''' – સિસિલીમાં કોર્લિયોન પરિવારના જૂના મિત્ર, જે માઇકલ જ્યારે સિસિલી ભાગી જાય છે ત્યારે તેને આશરો આપે છે.
* '''જેન્કો અબાન્દાનદો''' – કોર્લિયોન પરિવારના પ્રથમ મુખ્ય સલાહકાર (કન્સિલીયરી) અને ડોન વિટોના બાળપણના ખાસ મિત્ર. તેઓ લાંબી માંદગી બાદ હોસ્પિટલમાં કેન્સરના કારણે મૃત્યુ પામે છે, જેના પછી ટોમ હેગનને પરિવારના નવા કન્સિલીયરી બનાવવામાં આવે છે.
* '''અમેરિગો બોનાસેરા''' – ન્યૂયોર્કનો એક પ્રખ્યાત શવ-સંસ્કાર કરનાર અને ડોન વિટોનો જૂનો પરિચિત, જે પોતાની પુત્રીને ન્યાય અપાવવા માટે ડોન વિટો પાસે મદદ માંગે છે અને વાર્તાના પ્રારંભ માં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
* '''ડોન ચિચિયો''' – સિસિલીનો ક્રૂર માફિયા બોસ, જેની વિટો કોર્લિયોન હત્યા કરીને તેના પરિવાર (માતા, પિતા, અને મોટા ભાઈ) ની હત્યા નો બદલો લે છે.
* '''ડોન ફેનુચી''' – ન્યૂયોર્કના લિટલ ઇટાલી વિસ્તારનો બ્લેકમેલર અને ગુંડો, જેની હત્યા કરીને વિટો કોર્લિયોન પાવરફુલ બને છે.
* '''જેક વોલ્ટ્ઝ''' – હોલીવુડનો એક અત્યંત શક્તિશાળી, પ્રભાવશાળી અને અહંકારી ફિલ્મ પ્રોડ્યુસર, જે ડોન વિટોના ધર્મપુત્ર જોની ફોન્ટેનને પોતાની ફિલ્મમાં મુખ્ય ભૂમિકા આપવાની સાફ ના પાડી દે છે. ડોન વિટોના આદેશથી તેના સૌથી કિંમતી રેસિંગ ઘોડાનું કપાયેલું માથું સવારે જેક વોલ્ટ્ઝના જ પલંગમાંથી લોહીલુહાણ હાલતમાં મળી આવે છે, જેનાથી તે ભયભીત થઈને જોનીને ફિલ્મમાં લઈ લે છે.
* '''બ્રુનો તાતાગ્લિયા''' – ફિલિપ તાતાગ્લિયાનો પુત્ર અને સોલોઝોનો બિઝનેસ પાર્ટનર. પિતા ડોન વિટો પર થયેલા જીવલેણ હુમલા અને લુકા બ્રાસીની હત્યાના બદલા તરીકે સોની કોર્લિયોન દ્વારા ગેંગ-વોર દરમિયાન તેની હત્યા કરવામાં આવે છે.
* '''મો ગ્રીન''' – લાસ વેગાસનો મોટો કેસિનો માલિક, જે કોર્લિયોન પરિવારને કેસિનો વેચવાની ના પાડે છે અને કોર્લિયોન વિરુદ્ધ ડોન એમિલિયો બાર્ઝિની મદદ કરે છે. તેણે એકવાર માઇકલના ભાઈ ફ્રેડોને થપ્પડ પણ મારી હોય છે, જેના લીધે માઇકલ લાસ વેગાસમાં તેની હત્યા કરાવી નાખે છે.
* '''ફેબ્રિઝિયો''' – સિસિલીમાં માઇકલ કોર્લિયોનનો અંગત બોડીગાર્ડ, જે દુશ્મનો સાથે મળીને ગદ્દારી કરે છે. તે માઇકલને મારવા માટે કારમાં બોમ્બ ફિટ કરે છે, જેમાં માઇકલની જગ્યાએ તેની પત્ની એપોલોનિયાનું કરુણ મૃત્યુ થાય છે. માઇકલના આદેશથી તેના માણસો ફેબ્રિઝિયોને અમેરિકામાં શોધી કાઢે છે અને ગોળી મારીને તેનો અંત આણે છે.

== પ્રતિભાવ ==
'ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'માં રોજર જેલિનેકે લખ્યું હતું કે આ પુસ્તક &quot;અતિશય સફળ થવા માટે જ સર્જાયું હતું, અને તે માત્ર એટલા માટે નહીં કે માફિયા અત્યારે સમાચારોમાં છે. પુઝોની નવલકથા એક અદ્ભુત કલ્પના સમાન છે, જે કોઈ પણ પરિણામની ચિંતા વગર હિંસક વ્યક્તિગત સત્તાનો એક કુશળ ચિતાર રજૂ કરે છે. કોર્લિયોન 'પરિવાર'ના ભોગ બનનારા લોકો કાં તો ગુંડાઓ છે અથવા તો ભ્રષ્ટ પોલીસ અધિકારીઓ છે - એટલે કે એવા લોકો જેને વાસ્તવિક જીવનમાં તમે કે હું ક્યારેય મળવા ઈચ્છીશું નહીં. ડોન વિટો કહેતા તેમ, આ બધું માત્ર ધંધો છે, અંગત કંઈ જ નથી. પુસ્તકમાં સામાન્ય લોકોની ઝલક પણ જોવા મળતી નથી, તેથી વાચકને આ વૃદ્ધ વડા (ડોન વિટો) સિવાય અન્ય કોઈ પાત્ર પ્રત્યે સહાનુભૂતિ રાખવાની તક મળતી નથી, જેઓ પોતાના વહાલા પરિવાર માટે દુનિયાને સુરક્ષિત બનાવી રહ્યા છે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news| location=New York| work=The New York Times| first=Roger | last=Jellinek | title=Just Business, Not Personal| date=4 March 1969}}&lt;/ref&gt; આ નવલકથા 'ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'ની બેસ્ટસેલર યાદીમાં સતત ૬૭ અઠવાડિયા સુધી રહી હતી અને માત્ર બે વર્ષમાં જ તેની ૯૦ લાખથી વધુ નકલો વેચાઈ ગઈ હતી.&lt;ref&gt;{{cite web | title=&quot;The Godfather&quot; Turns 40 |work=CBS News|publisher=CBS Interactive Inc. | url=http://www.cbsnews.com/pictures/the-godfather-turns-40/3/ | date=March 15, 2012 | access-date=July 15, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140717004801/http://www.cbsnews.com/pictures/the-godfather-turns-40/3/ |archive-date=July 17, 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

આ નવલકથા પીબીએસ ની 'ધ ગ્રેટ અમેરિકન રીડ' દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલી &quot;અમેરિકાના ૧૦૦ સૌથી પ્રિય પુસ્તકો&quot; ની યાદીમાં ૫૩મા ક્રમે સ્થાન પામી છે.&lt;ref&gt;[https://www.pbs.org/the-great-american-read/books/#/ The Great American Read. &quot;America’s 100 most-loved books.&quot; PBS. Retrieved 15 January 2024.]&lt;/ref&gt; યુનાઇટેડ કિંગડમ માં, વર્ષ ૨૦૦૩માં બીબીસી ની 'ધ બિગ રીડ' દ્વારા દેશના ટોચના ૨૦૦ સર્વશ્રેષ્ઠ પુસ્તકો શોધવાના હેતુથી કરાયેલા સર્વેક્ષણમાં આ નવલકથા ૯૧મા ક્રમે રહી હતી.

== ફિલ્મી રૂપાંતરણ ==
મારિયો પૂઝો જ્યારે આ નવલકથા લખી રહ્યા હતા અને પુસ્તક હજુ બજારમાં સંપૂર્ણપણે આવ્યું પણ નહોતું, ત્યારે જ લોસ એન્જલસના પ્રખ્યાત પ્રોડક્શન હાઉસ 'પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ'ની નજર આ વાર્તા પર પડી હતી. તે સમયે મારિયો પૂઝો આર્થિક સંકટમાં હોવાથી, પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સે વર્ષ ૧૯૬૭ માં પુસ્તક પૂરું થાય તે પહેલાં જ માત્ર ૧૨,૫૦૦ અમેરિકન ડોલર (આશરે ૧૦.૬ લાખ રૂપિયા) માં આ નવલકથા પરથી ફિલ્મ બનાવવાના સત્તાવાર રાઇટ્સ (હક્કો) ખરીદી લીધા હતા. જો કે, કરાર મુજબ જો ફિલ્મ બને તો પૂઝોને વધારાના ૮૦,૦૦૦ અમેરિકન ડોલર (આશરે ૬૮ લાખ રૂપિયા) આપવાનું નક્કી થયું હતું. 

ત્યારબાદ જ્યારે ૧૯૬૯માં નવલકથા બજારમાં આવી ત્યારે તેણે જબરદસ્ત વ્યાપારી સફળતા મેળવી અને સતત ૬૭ અઠવાડિયા સુધી બેસ્ટસેલર યાદીમાં રહી હતી, જેને કારણે પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સે આ વાર્તા પરથી ભવ્ય ફિલ્મ બનાવવાનો નિર્ણય લીધો હતો. ફિલ્મ પ્રોડક્શન હાઉસે તે સમયે હૉલિવૂડમાં પ્રમાણમાં નવા અને એક નવશિક્ષિત દિગ્દર્શક તરીકે સંઘર્ષ કરી રહેલા ૨૯ વર્ષના ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપ્પોલાને આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સોંપ્યું હતું. જો કે, કોપ્પોલાએ પોતાના અદભુત વિઝન (દ્રષ્ટિકોણ) અને સૂઝબૂઝથી કામ લઈને, મારિયો પૂઝો સાથે મળીને આ ફિલ્મનું શાનદાર પટકથા (સ્ક્રીનપ્લે) લેખન કર્યું અને ફિલ્મનું ભવ્ય નિર્માણ પૂર્ણ કર્યું હતું.

આ ફિલ્મમાં હૉલિવૂડના સૌથી મહાન અને પ્રભાવશાળી અભિનેતાઓ પૈકીના એક એવા માર્લોન બ્રાન્ડોએ ડોન વિટો કોર્લિયોન ('ધ ગોડફાધર') તરીકે અને અલ પચીનોએ માઈકલ કોર્લિયોનની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મે દુનિયાભર માં અંદાજે ૨૬.૯ કરોડ અમેરિકન ડોલરની કમાણી કરી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર ઓલ ટાઈમ બ્લોકબસ્ટર સાબિત થઈ હતી. આ સાથે તે વર્ષે વૈશ્વિક સ્તરે સૌથી વધુ કમાણી કરનારી પ્રથમ ફિલ્મ બની હતી. આ ફિલ્મે ત્રણ એકેડેમી એવોર્ડ (ઓસ્કાર), પાંચ ગોલ્ડન ગ્લોબ અને એક ગ્રેમી એવોર્ડ સહિત અનેક પ્રતિષ્ઠિત પુરસ્કારો જીત્યા હતા. આ ફિલ્મને વિશ્વ સિનેમાની સર્વકાલીન શ્રેષ્ઠ ફિલ્મોમાં સ્થાન મળેલું છે અને તેણે વૈશ્વિક સ્તરે ગેંગસ્ટર સિનેમા માટે એક નવો બેંચમાર્ક સ્થાપિત કર્યો હતો.

આ વૈશ્વિક લોકપ્રિયતાને કારણે વૈશ્વિક સિનેમા જગતમાં તેના પરથી પ્રેરિત થઈને અનેક સત્તાવાર અને અનધિકૃત રીમેક ફિલ્મો બનાવવામાં આવી છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=ધ ગોડફાધર : `બાપ ઓફ ઓલ માફિયા' હોલિવૂડની આ ફિલ્મની ચર્ચાઓ આજે|url=https://sandesh.com/supplement/the-godfather-39-father-of-all-mafia-39-hollywood-movie-discussions-today|url-status=live|access-date=2026-08-11|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

== ગુજરાતી અનુવાદ અને પ્રકાશન ==
[[File:Gujarati edition cover.jpg|thumb|ગોડફાધર ગુજરાતી એડિશન પુસ્તકનું મુખપૃષ્ઠ]]


મારિયો પુઝોની આ વિશ્વપ્રસિદ્ધ ક્રાઇમ થ્રિલર નવલકથાનો સત્તાવાર ગુજરાતી અનુવાદ જાણીતા કટારલેખક અને સાહિત્યકાર [[સૌરભ શાહ]] દ્વારા કરવામાં આવ્યો છે. આ અનુવાદિત પુસ્તક સૌપ્રથમ વર્ષ ૨૦૧૨-૨૦૧૩માં ગુજરાતના અમદાવાદ શહેરના અગ્રણી પ્રકાશન ગૃહ 'આર. આર. શેઠ એન્ડ કંપની' દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;[https://rrsheth.com/shop/godfather/ આર. આર. શેઠ બુક્સ: ગોડફાધર ગુજરાતી પુસ્તકની સત્તાવાર વિગત]&lt;/ref&gt;

સૌરભ શાહે મૂળ અંગ્રેજી લખાણની અમેરિકન-ઇટાલિયન માફિયા સંસ્કૃતિ, તેના વિશિષ્ટ સંવાદો અને અંડરવર્લ્ડના જટિલ વાતાવરણને ગુજરાતી ભાષાના પ્રવાહ સાથે એવી રીતે સાંકળ્યું છે કે વાચકને તે અનૂદિત હોવા છતાં એક 'મૌલિક ગુજરાતી સંસ્કરણ' જેવો આસ્વાદ આપે છે.

=== અનુવાદ પાછળ ની ઈતિહાસ અને પૃષ્ઠભૂમિ ===
અનુવાદક સૌરભ શાહે આ ક્લાસિક કૃતિ સાથેના પોતાના દાયકાઓ જૂના જોડાણ અને ઇતિહાસનો ક્રમબદ્ધ ઉલ્લેખ કર્યો છે.&lt;ref name=&quot;newspremi-hollywood&quot;&gt;{{cite news |last=શાહ |first=સૌરભ |title=હૉલિવુડ ઠીક છે પણ બૉલિવુડ-ઢોલીવુડ શું કામ? |url=https://www.newspremi.com/godfather-hollywood/ |work=ન્યૂઝપ્રેમી |date=માર્ચ ૨૦૨૨}}&lt;/ref&gt; માર્ચ ૧૯૭૨માં અમેરિકામાં રિલીઝ થયેલી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મ ભારતમાં છેક ચાર વર્ષ પછી, એટલે કે ૧૯૭૬માં પહેલી વાર મુંબઈમાં રિલીઝ થઈ હતી. તે એ જમાનો હતો જ્યારે કૉલેજકાળ દરમિયાન તેઓ પોતાના મિત્રો સાથે કૉલેજમાં ગુટલી (ક્લાસ બંક) મારીને 'ધ ગન્સ ઑફ નેવરોન' અને 'વ્હેર ઇગલ્સ ડેર' જેવી લોકપ્રિય અને દાયકા જૂની હૉલિવૂડની ફિલ્મો જોવા જતા હતા. જો કે, વર્ષ ૧૯૭૬માં જ્યારે 'ધ ગોડફાધર' મુંબઈમાં રિલીઝ થઈ ત્યારે કોઈ કારણસર તેઓ આ ફિલ્મ થિયેટરમાં જોઈ શક્યા નહોતા અને લાંબા સમય સુધી આ નવલકથા વાંચવાનું પણ બન્યું ન હતું.

કૉલેજના પાછલા વર્ષોમાં તેઓ જેફ્રી આર્ચર, ઇરવિંગ વૉલેસ, સિડની શેલ્ડન, આર્થર હેલી અને રૉબર્ટ લુડલમ જેવા થ્રિલર સાહિત્યના પ્રખ્યાત પશ્ચિમી લેખકોના વાચક બની ચૂક્યા હતા. ત્યારબાદ, તેમણે જીવનમાં સૌપ્રથમ વાર 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મ ભાડાના વીડિયો પ્લેયર પર જોઈ હતી. સમય જતાં ફિલ્મ પ્રત્યેના અતિશય લગાવને કારણે તેમણે આ ફિલ્મની વીસીડી, ડીવીડી અને છેવટે બ્લૂ-રે આવૃત્તિઓ વસાવી હતી. આ ફિલ્મના વારંવારના અવલોકનને કારણે તેમને ફિલ્મના એકેએક સંવાદો (ડાયલોગ) ઉપરાંત કલાકારોના નાનામાં નાના હાવભાવ પણ મોઢે થઈ ગયા હતા.

તેમણે મૂળ 'ધ ગોડફાધર' નવલકથાની હાર્ડબાઉન્ડ અને પેપરબેક સહિત ત્રણેક પ્રકારની અંગ્રેજી આવૃત્તિઓ તેમજ મારિયો પૂઝો લિખિત 'ધ ગૉડફાધર પેપર્સ' અને આ વિષયના અડધો ડઝન જેટલા દમદાર ગ્રંથો, કલાકારો તથા દિગ્દર્શકો વિશેના પુસ્તકોનો ઊંડો અભ્યાસ કર્યો હતો, જે આ નવલકથાના પ્રોપર ગુજરાતી અનુવાદ માટે પાયારૂપ બન્યો હતો.

લાંબા સમય સુધી આ ફિલ્મ માત્ર નાના પડદે જોયા બાદ, માર્ચ ૨૦૨૨માં જ્યારે પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સે આ ફિલ્મના ૫૦ વર્ષ પૂરા થવા પર વિશ્વના પ્રમુખ શહેરો સહિત મુંબઈના મોટા પડદા પર તેને ફરી રિલીઝ કરી, ત્યારે મુંબઈના થિયેટર પર આ ફિલ્મ એક અઠવાડિયાના બદલે ત્રણ અઠવાડિયા સુધી હાઉસફુલ ચાલી હતી. આ પ્રસંગે અનુવાદકે પોતાના જીવનમાં પ્રથમ વખત મોટા સ્ક્રીન (થિયેટર) પર આ ફિલ્મ જોઈને તેને 'અલૌકિક અનુભવ' ગણાવ્યો હતો.

== સિક્વલ (આગળનો ભાગ) ==
૧૯૮૪માં, મારિયો પુઝો દ્વારા 'ધ ગોડફાધર' ની સિક્વલ પ્રકાશિત થઈ હતી. 'ધ સિસિલિયન શીર્ષક ધરાવતી આ નવલકથા &quot;ગિયુલીઆનો&quot; (સાલ્વાટોર ગિયુલીઆનો) ના જીવનની આસપાસ ફરે છે, પરંતુ તેમાં કોર્લિયોન પરિવાર અને ખાસ કરીને માઇકલ કોર્લિયોનને મુખ્ય રીતે દર્શાવવામાં આવ્યા છે. કાલક્રમિક રીતે આ વાર્તા માઇકલ જ્યારે સોલોઝો અને કેપ્ટન મેકક્લસ્કીની હત્યા કરીને સિસિલિ ભાગી જાય છે ત્યારની છે; તે અમેરિકા પાછો ફરે તે પહેલાં જ ડોન વિટો કોર્લિયોન તેને સિસિલિમાં એક મહત્વનું કામ સોંપે છે કે તેણે ગિયુલીઆનોને પોતાની સાથે અમેરિકા લાવવાનો છે. કોપીરાઈટના કારણોસર, માઈકલ સિમિનો દ્વારા આ નવલકથા પરથી બનેલી ફિલ્મ અનુકૂલનમાંથી કોર્લિયોન પરિવારની ભૂમિકાને હટાવી દેવામાં આવી હતી, જેને ગોડફાધર ફિલ્મ શ્રેણીનો ભાગ ગણવામાં આવતી નથી.

૨૦૦૪માં, રેન્ડમ હાઉસે માર્ક વાઈનગાર્ડનર દ્વારા લિખિત પ્યુઝોની 'ધ ગોડફાધર' ની સિક્વલ 'ધ ગોડફાધર રિટર્ન્સ' પ્રકાશિત કરી હતી (પુઝોના &quot;ધ ગોડફાધર&quot; ના અંત પછી તરત જ વાર્તા શરૂ કરે છે. તે ૧૯૫૫ થી ૧૯૬૨ ના વર્ષોને આવરી લે છે, તેમજ પ્રથમ નવલકથાની ઘટનાઓ પહેલાં માઇકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ પૃષ્ઠભૂમિ પ્રદાન કરે છે. ફિલ્મ &quot;ધ ગોડફાધર ભાગ II&quot; ની બધી ઘટનાઓ આ નવલકથાના સમયમર્યાદામાં બને છે, પરંતુ તેનો ઉલ્લેખ ફક્ત પૃષ્ઠભૂમિમાં જ કરવામાં આવ્યો છે. નવલકથામાં એક પરિશિષ્ટ છે જે નવલકથાઓની ઘટનાઓને ફિલ્મોની ઘટનાઓ સાથે સાંકળવાનો પ્રયાસ કરે છે.). વાઈનગાર્ડનર દ્વારા આ શ્રેણીની આગામી સિક્વલ 'ધ ગોડફાધર્સ રિવેન્જ' ૨૦૦૬માં બહાર પાડવામાં આવી હતી (જે વાર્તાને ૧૯૬૩ થી ૧૯૬૪ માં આગળ ધપાવે છે, જેમાં, નિક ગેરાસીના બદલાનો પ્લાન અને અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિના પરિવાર સાથે માફિયા પરિવારોના ટકરાવની રાજકીય વાર્તા છે). આ નવલકથાઓ પ્યુઝોની મૂળ નવલકથાની વાર્તાને આગળ ધપાવે છે.

૨૦૧૨માં, મારિયો પુઝોની બિન-નિર્મિત પટકથા &quot;ધ ફેમિલી કોર્લિયોન&quot; પર આધારિત એક પ્રિક્વલ નવલકથા એડ ફાલ્કો દ્વારા લખવામાં આવી હતી. આ વાર્તા ૧૯૩૩ થી ૧૯૩૪ ના વર્ષો (ગ્રેટ ડિપ્રેશન અને દારૂબંધીના અંતિમ દિવસો) ની સમયમર્યાદા પર આધારિત છે. તે વિટો કોર્લિયોન કેવી રીતે ન્યૂયોર્કના સૌથી શક્તિશાળી ડોન બને છે, સોની કોર્લિયોન પિતાની મરજી વિરુદ્ધ પોતાની યુવાનીના દિવસોમાં કઈ રીતે ગુનાખોરીના રસ્તે ચડીને કોર્લિયોન ફેમિલી માફિયા ગેંગમાં જોડાય છે તેમજ ટોમ હેગન કૌટુંબિક વ્યવસાયમાં કેવી રીતે પ્રવેશ કરે છે તેની વાર્તા કહે છે. તેમજ ટોમ હેગન કૌટુંબિક વ્યવસાયમાં કેવી રીતે પ્રવેશ કરે છે તેની વાર્તા કહે છે.

૨૦૨૬માં એવી સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી હતી કે, માર્ક વાઈનગાર્ડનર ઉપરાંત હવે પ્રખ્યાત લેખિકા એડ્રિયાના ટ્રિજિયાની દ્વારા આ શ્રેણીની એક નવી સત્તાવાર નવલકથા લખવામાં આવી રહી છે. આ પુસ્તકનું શીર્ષક &quot;કોની&quot; રાખવામાં આવ્યું છે અને તે ૨૦૨૭ના અંતમાં પ્રકાશિત થવાનું છે. આ નવલકથા પણ પુઝોની એસ્ટેટ (વારસદારો) દ્વારા મંજૂર કરાયેલી સત્તાવાર સિક્વલ છે, જેમાં પ્રથમ વખત ગોડફાધરની આખી વાર્તાને ડોન વિટો કોર્લિયોનની એકમાત્ર પુત્રી કોની કોર્લિયોનના દ્રષ્ટિકોણ થી રજૂ કરવામાં આવશે.

== વાસ્તવિક જીવનનો પ્રભાવ ==
આ નવલકથાનો એક મોટો ભાગ વાસ્તવિક ઘટનાઓ પર આધારિત છે, ખાસ કરીને ન્યૂ યોર્ક અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં સક્રિય માફિયા સંગઠન 'ફાઇવ ફેમિલીઝ' (પાંચ પરિવારો) નો ઇતિહાસ આ વાર્તાનો મુખ્ય આધાર છે. આ નવલકથામાં વાસ્તવિક જીવનના ગેંગસ્ટરો અને તેમના સાથીદારોના ઘણા સંદર્ભો વણી લેવામાં આવ્યા છે. ઉદાહરણ તરીકે, જોની ફોન્ટેનનું પાત્ર પ્રખ્યાત ગાયક અને અભિનેતા ફ્રેન્ક સિનાટ્રા પર આધારિત છે, જ્યારે મો ગ્રીનનું પાત્ર કુખ્યાત કેસિનો માલિક બગ્સી સિગેલ પર આધારિત છે. મુખ્ય પાત્ર ડોન વિટો કોર્લિયોનનું વ્યક્તિત્વ વાસ્તવિક જીવનના અંડરવર્લ્ડ ડોન ફ્રેન્ક કોસ્ટેલો અને કાર્લો ગેમ્બિનોના પાત્રોના મિશ્રણથી તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું. આ ઉપરાંત, માઇકલ કોર્લિયોનનું વ્યક્તિત્વ જોસેફ બોનન્નો અને તેમના પુત્ર બિલ બોનન્નોના જીવનથી પ્રેરિત છે. બિલ પણ માઇકલની જેમ જ શરૂઆતમાં માફિયા ધંધાથી દૂર રહીને યુનિવર્સિટીમાં કાયદાનો અભ્યાસ કરતા હતા, પરંતુ પાછળથી પિતા પર થયેલા હુમલા અને બદલાતા સંજોગોના કારણે તેઓ અનિચ્છાએ પરિવારના અંડરવર્લ્ડ સામ્રાજ્યના વડા બન્યા હતા. જ્યારે સોની કોર્લિયોનનું આક્રમક પાત્ર ન્યૂ યોર્કના હિંસક ગેંગસ્ટર કાર્માઈન ગલાંતે અને ક્રેઝી જો ગાલો પર આધારિત છે.

== સંદર્ભ ==
&lt;references /&gt;

[[શ્રેણી:નવલકથા]]
[[શ્રેણી:અમેરિકન નવલકથાઓ]]
[[શ્રેણી:૧૯૬૯ની અમેરિકન નવલકથાઓ]]</text>
      <sha1>hquxf3e8nvruoel4kaym6q487j1gxve</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903524</id>
      <parentid>903523</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T19:03:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* સિક્વલ (આગળનો ભાગ) */</comment>
      <origin>903524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60606" sha1="htean39n6agpw0ria5zwsg1z0th3lzw" xml:space="preserve">{{Infobox book
| name          = ધ ગોડફાધર
| title_orig    = ધ ગોડફાધર
| image         = 
| caption       = 
| author        = [[મારીયો પુઝો]]
| country       = અમેરિકા
| language      = [[અંગ્રેજી]]
| genre         = ક્રાઇમ ફિક્શન
| publisher     = જી પી પુટનામ્સ સન્સ
| pub_date      = ૧૦ માર્ચ ૧૯૬૯
| pages         = 446
| isbn          = 978-0-399-10341-4
}}

'''ધ ગોડફાધર''' ({{lang-en|The Godfather}}) એ અમેરિકન લેખક મારીયો પુઝો દ્વારા લખાયેલી એક અત્યંત પ્રખ્યાત ગુનાહિત નવલકથા છે. આ પુસ્તક સૌપ્રથમ ૧૦ માર્ચ ૧૯૬૯ના રોજ બહાર પાડવામાં આવ્યું હતું. આ નવલકથા ન્યૂ યોર્ક સિટી અને લોંગ આઇલેન્ડમાં સક્રિય એક કાલ્પનિક માફિયા પરિવાર અને તેના વડા વિટો કોર્લિયોન, જેઓ 'ધ ગોડફાધર' તરીકે ઓળખાય છે, તેમની વાર્તાની વિગતવાર રજૂઆત કરે છે. આ વાર્તા મુખ્યત્વે વર્ષ ૧૯૪૫ થી ૧૯૫૫ સુધીના સમયગાળાને આવરી લે છે, અને તેમાં ડોન વિટો કોર્લિયોનના પ્રારંભિક બાળપણથી લઈને પુખ્ત વયના સુધીના જીવનની ભૂતકાળની વાર્તા નો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

આ પુસ્તક ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સની બેસ્ટસેલર યાદીમાં સતત ૬૭ અઠવાડિયા સુધી રહ્યું હતું અને સમગ્ર વિશ્વમાં તેની કરોડો નકલો વેચાઈ હતી.&lt;ref&gt;&quot;The New York Times Best Seller List - 1969&quot; (PDF). Hawes Publications.&lt;/ref&gt;

== મુખ્ય પ્લોટ અને વાર્તા ==
વાર્તા ૧૯૪૫ થી ૧૯૫૫ દરમિયાન અમેરિકાના ન્યૂયોર્ક સિટીમાં સક્રિય પાંચ માફિયા પરિવારો—કોર્લિયોન, તાતાગ્લિયા, ક્યુનિયો, સ્ટ્રાચી અને બારઝિની પર આધારિત છે. વાર્તાના કેન્દ્રમાં ડોન વિટો કોર્લિયોન છે, જેઓ પોતાના ગુનાહિત સામ્રાજ્યને વફાદારી, સન્માન અને પારિવારિક મૂલ્યોના આધારે ચલાવે છે અને આ જ કારણે તેમને બધા 'ગોડફાધર' કહે છે. 

વાર્તામાં વળાંક ત્યારે આવે છે જ્યારે તુર્ક ડ્રગ ડીલર વર્જિલ સોલોઝો, ડોન વિટો પાસે ડ્રગ્સના વ્યવસાયની ઓફર લઈને આવે છે અને વિટોના ખિસ્સામાં રહેલા રાજકારણીઓ તથા પોલીસ કાયદાની મદદના બદલામાં તેમને ૩૦% હિસ્સો આપવાનું નક્કી કરે છે. જોકે, ડોન વિટો ડ્રગ્સની આ ઓફરનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કરે છે, ત્યારે સોલોઝો ડોન વિટો પર જીવલેણ હુમલો કરાવે છે. વિટોને હોસ્પિટલ લઈ જવામાં આવે છે અને તેઓ બચી જાય છે.

બીજા વિશ્વયુદ્ધ (૧૯૩૯-૧૯૪૫) માં યુએસ મરીન કોર્પ્સ તરફથી લડીને પરત ફરેલો વિટોનો નાનો પુત્ર માઇકલ, માફિયા બિઝનેસથી દૂર રહેતો હતો. હોસ્પિટલમાં પિતા પર થનારા બીજા હુમલાને તે નિષ્ફળ બનાવે છે, આ દરમિયાન ભ્રષ્ટ પોલીસ કેપ્ટન માર્ક મેકક્લસ્કી, જેણે ડોન વિટોની સુરક્ષા કરતા માણસોને હોસ્પિટલમાંથી હટાવી દીધા હતા જેથી સોલોઝોના માણસો પોતાનું કામ પતાવી શકે, તેની સાથે માઇકલની દલીલ થાય છે. આ દલીલથી ગુસ્સે થઈને કેપ્ટન મેકક્લસ્કી માઇકલના જડબા પર જોરદાર મુક્કો મારે છે. આ અપમાન અને પિતા પર થયેલા જીવલેણ હુમલાનો બદલો લેવા માટે માઇકલ પોતાના મોટા ભાઈ સોની કોર્લિયોન અને કોર્લિયોન પરિવારની મંજૂરી લઈને તે બ્રોન્ક્સ રેસ્ટોરન્ટમાં યોજાયેલી એક સત્તાવાર મીટિંગ દરમિયાન શૌચાલયમાં છુપાવેલી રિવોલ્વર કાઢીને તે સોલોઝો અને કેપ્ટન મેકક્લસ્કી ને ગોળી મારીને હત્યા કરી નાખે છે અને ધરપકડથી બચવા માટે સિસિલિ ભાગી જાય છે.

વાર્તામાં આગળ વધતાં, પોલીસ કેપ્ટનની હત્યાના સમાચાર ન્યૂઝપેપરમાં હેડલાઇન બને છે. કોર્લિયોન પરિવાર પોતાના પેરોલ (લાંચ) પર રહેલા પત્રકારો દ્વારા અખબારોમાં પર્દાફાશ કરે છે કે કેપ્ટન મેકક્લસ્કી ડ્રગ્સના કાળા કારોબાર અને સોલોઝો સાથે સંકળાયેલો હતો. આમ છતાં, ન્યૂયોર્કની પોલીસ પોતાના કેપ્ટનની હત્યાથી ગુસ્સે ભરાઈને માફિયાઓના તમામ ધંધાઓ પર સતત રેડ પાડે છે.પોલીસના આ કડક વલણને કારણે માફિયાઓનો આખો આર્થિક વ્યવહાર ઠપ થઈ જાય છે. પરિણામે, ન્યૂયોર્કના બાકીના ચારેય પરિવારો કોર્લિયોન પરિવારની વિરુદ્ધ થઈ જાય છે અને તેમની વચ્ચે એક ભયાનક ગેંગ-વોર શરૂ થાય છે. આ લોહિયાળ ગેંગ-વોર દરમિયાન, બારઝિની પરિવારના માણસો દ્વારા યોજનાબદ્ધ રીતે ઘાત લગાવીને સોનીની ટોલબૂથ હાઇવે પર નિર્મમ હત્યા કરવામાં આવે છે.

બીજી તરફ, સિસિલિમાં ડોન વિટો ના જુના મિત્ર ડોન ટોમાંસીનો ના આશ્રય હેઠળ રહેતા માઇકલને સ્થાનિક યુવતી એપોલોનિયા વિટેલી સાથે પ્રેમ થતાં તેઓ લગ્ન કરે છે. પરંતુ ડોન બારઝિનીના માણસો માઇકલના બોડીગાર્ડ ફેબ્રિઝિયોને લાંચ આપી ખરીદી લે છે. ફેબ્રિઝિયો દ્વારા કારમાં ગોઠવેલા બોમ્બ બ્લાસ્ટમાં માઇકલના બદલે એપોલોનિયાનું મોત થાય છે. 

સોનીના કરુણ મોતથી ડોન વિટો અંદરથી સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડે છે. તેઓ વધુ લોહી વહેવડાવવા માંગતા નથી, તેથી ગેંગવોર રોકવા માટે ન્યૂયોર્કના પાંચેય પરિવારોની એક મોટી મીટિંગ બોલાવીને સમાધાન કરે છે. આ મીટિંગમાં ડોન વિટો બાકીના પરિવારોને ડ્રગ્સના બિઝનેસમાં શરતી મદદ કરવાનું સ્વીકારે છે, જેના બદલામાં તેઓ બારઝિની અને તાતાગ્લિયા પરિવાર પાસેથી માઇકલની સુરક્ષાનું વચન લે છે. આ સમાધાનને કારણે સિસિલિમાં છુપાયેલો માઇકલ સહી-સલામત અમેરિકા પાછો આવી જાય છે.

માઇકલના અમેરિકા પરત આવ્યા બાદ, ડોન વિટો નિવૃત્તિ લે છે અને માઇકલને પરિવારના નવા ડોન (ઉત્તરાધિકારી) બનાવે છે વિટો માઇકલના મુખ્ય સલાહકાર (કન્સિલિયરી) બનીને તેને પડદા પાછળથી બિઝનેસની બધી બારીકીઓ શીખવે છે. આ દરમિયાન માઇકલ પોતાની જૂની ગર્લફ્રેન્ડ કે આદમ્સને શોધી કાઢે છે, માઇકલ તેને આદમ્સને વચન આપે છે કે આવનારા પાંચ વર્ષમાં તેઓ આખો બિઝનેસ કાયદેસર (લીગલ) કરી દેશે અંતે કેય તેની સાથે લગ્ન કરી લે છે અને તેઓને બે બાળકો થાય છે. 

કોર્લિયોન પરિવારના વ્યવસાયને કાયદેસર કરવા માટે માઇકલ ઓલિવ ઓઇલનો વ્યવસાય બંધ કરી નેવાડા શિફ્ટ થવાનું વિચારે છે. જેના માટે તે લાસ વેગાસમાં મો ગ્રીન પાસે જઈ તેનો કેસિનો ખરીદવાની ઓફર કરે છે. મો ગ્રીન ગુસ્સામાં દલીલ કરી કેસિનો વેચવાની સાફ ના પાડી દે છે અને કોર્લિયોન વિરુદ્ધ બારઝિનીને મદદ કરવા તૈયાર થાય છે, જ્યારે કે તેના કેસિનોમાં કોર્લિયોન પરિવારના પૈસાનું જ રોકાણ હતું. 

વાર્તાના પાંચ વર્ષ પછી, વૃદ્ધાવસ્થા અને માંદગીને કારણે ડોન વિટોનું સ્વાસ્થ્ય બગડે છે. એક દિવસ, બગીચામાં માઇકલના પુત્ર એન્થોની સાથે રમતી વખતે, તેમને હાર્ટ અટેક આવવાથી તેમનું મૃત્યુ થાય છે. તેમના ફ્યુનરલ (અંતિમ સંસ્કાર) વખતે કોર્લિયોન પરિવારના કેપો ટેસિયો દ્વારા માઇકલને કહેવામાં આવે છે કે તેણે બારઝિની સાથે માઇકલની એક સુરક્ષિત મીટિંગ ગોઠવી છે.આ સાંભળતા જ માઇકલ સમજી જાય છે કે ટેસિયો જ અસલી ગદ્દાર છે. ભૂતકાળમાં ડોન વિટોએ માઇકલને સમજાવ્યો હતો કે સોનીની હત્યા અને પરિવાર પર થયેલા તમામ હુમલા પાછળ અસલી હાથ ડોન એમિલિયો બારઝિનીનો જ છે. વિટોએ ચેતવણી આપી હતી કે જે કોઈ પણ વ્યક્તિ બારઝિની સાથે મીટિંગ ગોઠવીને માઇકલની સુરક્ષાની જવાબદારી લેશે, તે જ પરિવારનો ગદ્દાર હશે; કારણ કે તે મીટિંગ માઇકલની હત્યા કરવા માટે ગોઠવવામાં આવી હશે.

માઇકલ તેની બહેન કોનીના દીકરાનો ગોડફાધર (ધર્મપિતા) બને છે, ચર્ચની બેપ્ટિઝમ વિધિ બાદ માઇકલના આદેશથી તેના તમામ દુશ્મનોનો ખાતમો કરવામાં આવે છે. જેમાં લાસ વેગાસમાં કેસિનો વેચવાની ના પાડવા, ગદ્દારી કરવા અને માઇકલના ભાઈ ફ્રેડો પર હાથ ઉપાડવા બદલ મો ગ્રીનની હત્યા કરાય છે, તેમજ ડોન ફિલિપ તાતાગ્લિયા અને ડોન એમિલિયો બારઝિનીની પણ હત્યા કરવામાં આવે છે. 

માઇકલ સિસિલિમાં થયેલા પોતાની પત્ની એપોલોનિયાના મોતનો બદલો લેવા માટે ગદ્દાર ફેબ્રિઝિયોને શોધી કાઢે છે. જે ન્યૂયોર્કના બફેલો વિસ્તારમાં નામ બદલીને પિઝેરિયા (પિઝાની દુકાન) ચલાવતો હોય છે, અને માઇકલના એક શૂટર દ્વારા શૉટગનથી તેની હત્યા કરવામાં આવે છે.

માઇકલ ગદ્દારી માટે ટેસિયોને પણ માફ નથી કરતો અને તેની હત્યા કરવા માટે ગાડીમાં લઈ જવામાં આવે છે. ત્યારબાદ માઇકલ તેના બહેનોઈ કાર્લો પાસે સોનીની હત્યામાં બારઝિનીને મદદ કરવાની વાત કબૂલ કરાવે છે. ખરેખર, કાર્લોએ કોની સાથે ઝઘડો કરી તેને માર માર્યો હતો, જેના કારણે ગુસ્સે ભરાયેલા સોનીએ રસ્તા વચ્ચે કાર્લોને ખૂબ જ ક્રૂરતાપૂર્વક પીટ્યો હતો.આ જ અપમાનના બદલામાં કાર્લો ફરીથી ગર્ભવતી કોની પર હાથ ઉપાડી સોનીને ઉશ્કેરે છે અને ઘાત લગાવીને બેઠેલા બારઝિનીના માણસો હાથે તેની હત્યા કરાવે છે. આ ગદ્દારીની ખબર પડતાં જ માઇકલ પ્લાન મુજબ કાર્લોને કારમાં બેસાડે છે, જ્યાં પાછળની સીટ પરથી ક્લેમેન્ઝા તેના ગળામાં વાયર ભેરવીને ગળું દબાવી તેની હત્યા કરી નાખે છે.

આમ, માઇકલ કોર્લિયોન પોતાના તમામ દુશ્મનો અને ગદ્દારોનો સફાયો કરીને ન્યૂયોર્કનો સૌથી શક્તિશાળી અને એકચક્રી માફિયા ડોન બને છે.

== પાત્રો ==
=== મુખ્ય પાત્રો ===
* '''વિટો કોર્લિયોન''' – ન્યૂયોર્કના પાંચ માફિયા પરિવારોમાંથી એક એવા કોર્લિયોન પરિવારના વડા, &quot;ગોડફાધર&quot;, કાર્મેલાના પતિ તેમજ સોની, ફ્રેડો, માઇકલ અને કોનીના પિતા તથા ટોમ હેગનના દત્તક પિતા.
* '''માઇકલ કોર્લિયોન''' – ડોન વિટો અને કાર્મેલા કોર્લિયોનનો નાનો પુત્ર, જે સોની અને ફ્રેડોનો નાનો ભાઈ તેમજ કોનીનો મોટો ભાઈ, એપોલોનિયા વિટેલી અને કે આદમ્સના પતિ છે છે. તેઓ શરૂઆતમાં માફિયા બિઝનેસથી દૂર રહેવા માંગતા હતા, પરંતુ આગળ જતાં તેઓ કોર્લિયોન માફિયા પરિવારના ઉત્તરાધિકારી બને છે, અને ન્યૂયોર્કના તમામ દુશ્મન પરિવારોનો ખાતમો કરીને ન્યૂયોર્કના એકચક્રી શક્તિશાળી ડોન બને છે.
* '''સોની કોર્લિયોન''' – ડોન વિટો અને કાર્મેલા કોર્લિયોનના સૌથી મોટા, ઉતાવળિયા અને આક્રમક પુત્ર, સેન્ડ્રાના પતિ તેમજ ફ્રેડો, માઇકલ અને કોનીના મોટા ભાઈ. ગેંગ-વોર દરમિયાન ટોલબૂથ હાઇવે પર બારઝિની પરિવારના માણસો દ્વારા ઘાત લગાવીને તેમની નિર્મમ હત્યા કરવામાં આવે છે.
* '''ફ્રેડો કોર્લિયોન''' – ડોન વિટો અને કાર્મેલા કોર્લિયોનના વચલા અને નબળા પુત્ર, જે સોનીના નાના ભાઈ તેમજ માઈકલ અને કોનીના મોટા ભાઈ છે.
* '''ટોમ હેગન''' – ડોન વિટો અને કાર્મેલા કોર્લિયોન નો દત્તક પુત્ર તેમજ કોર્લિયોન પરિવારના મુખ્ય સલાહકાર અને વકીલ.
* '''કાર્મેલા &quot;મામા&quot; કોર્લિયોન''' – ડોન વિટોની પત્ની અને સોની, ફ્રેડો, માઇકલ તથા કોનીની માતા તેમજ ટોમ હેગનની દત્તક માતા.
* '''કે આદમ્સ''' – માઈકલ કોર્લિયોનની ગર્લફ્રેન્ડ અને પાછળથી તેની બીજી પત્ની.
* '''કોની કોર્લિયોન''' – ડોન વિટો અને કાર્મેલા કોર્લિયોનની એકમાત્ર પુત્રી તથા સોની, ફ્રેડો અને માઇકલની સૌથી નાની બહેન, જેના લગ્નથી વાર્તાની શરૂઆત થાય છે.
* '''પીટર ક્લેમેન્ઝા''' – કોર્લિયોન પરિવારના વફાદાર કેપોરેજીમ અને ડોન વિટોના જૂના મિત્ર. જ્યારે માઇકલ કોર્લિયોન દુશ્મન સોલોઝો અને ભ્રષ્ટ પોલીસ કેપ્ટન મેકક્લસ્કી ની હત્યા કરવાનું નક્કી કરે છે, ત્યારે ક્લેમેન્ઝા જ તેને બંદૂક ચલાવવાની તાલીમ આપે છે અને રેસ્ટોરન્ટમાં બંદૂક છુપાવીને મદદ કરે છે. 
* '''સાલ્વાટોર સાલ ટેસિયો''' – કોર્લિયોન પરિવારના અન્ય એક વફાદાર કેપોરેજીમ, જે પાછળથી ડોન વિટોના મૃત્યુ પછી દુશ્મનો સાથે હાથ મિલાવે છે. જ્યારે માઇકલ કોર્લિયોનને તેમની આ ગદ્દારીની ખબર પડે છે, ત્યારે તેને ગાડીમાં બેસાડીને દ્વારા તેની હત્યા કરવા માટે લઈ જવામાં આવે છે.
* '''લુકા બ્રાસી''' – ડોન વિટો કોર્લિયોનનો સૌથી વફાદાર, ક્રૂર અને ડરામણો શૂટર, જેને સોલોઝો અને તાતાગ્લિયા પરિવાર પ્લાનપૂર્વક ગળું દબાવીને મારી નાખે છે.
* '''જોની ફોન્ટેન''' – ડોન વિટોનો ધર્મપુત્ર અને પ્રખ્યાત હોલીવુડ ગાયક તેમજ સુપરસ્ટાર અભિનેતા.
* '''કાર્લો રિઝી''' – કોનીનો પતિ, જે કોનીને માર મારવા બદલ સોનીના હાથે રસ્તા પર ખૂબ માર ખાય છે; જેના બદલામાં તે બર્ઝિનીને મદદ કરીને કોર્લિયોન પરિવાર સાથે ગદ્દારી કરે છે અને સોનીની બર્ઝિનીના માણસો દ્વારા ટોલબૂથ હાઇવે પર હત્યા કરાવે છે. છેલ્લે માઇકલ તેના છોકરાના ગોડફાધર બન્યા બાદ, કાર્લોને આ ગદ્દારી માટે ક્લેમેન્ઝાના હાથે ગળું દબાવીને મરાવી નાખે છે.
* '''વર્જિલ સોલોઝો''' – 'ધ ટર્ક' તરીકે ઓળખાતો હેરોઇનનો સ્મગલર, જે ડોન વિટો પર જીવલેણ હુમલો કરાવે છે. જેના બદલામાં મિટિંગ દરમિયાન બ્રોન્ક્સની એક રેસ્ટોરન્ટમાં માઇકલ કોર્લિયોન પોતાના પિતા પર થયેલા હુમલાનો બદલો લેવા માટે સોલોઝો અને કેપ્ટન મેકક્લસ્કી બંનેની ગોળી મારીને હત્યા કરી નાખે છે.
* '''કેપ્ટન માર્ક મેકક્લસ્કી''' – ન્યૂયોર્ક પોલીસનો ભ્રષ્ટ કેપ્ટન, જે સોલોઝો પાસેથી મોટી લાંચ લઈને કોર્લિયોન પરિવાર વિરુદ્ધ કામ કરે છે. તે હોસ્પિટલમાંથી ડોન વિટોના સુરક્ષા ગાર્ડ્સને હટાવીને દુશ્મનો માટે રસ્તો સાફ કરી આપે છે અને ત્યાં પહોંચેલા માઇકલને પકડીને મોઢા પર જોરદાર થપ્પડ મારે છે. આ અપમાન અને પિતા પર થયેલા હુમલાનો બદલો લેવા માટે આગળ જતાં માઇકલ બ્રોન્ક્સની એક રેસ્ટોરન્ટમાં મીટિંગ દરમિયાન તેની સોલોઝો સાથે હત્યા કરી નાખે છે.
* '''અલ નેરી''' – માઇકલ કોર્લિયોનનો અત્યંત વફાદાર અંગત રક્ષક અને શૂટર, જે કોર્લિયોન પરિવાર માટે લુકા બ્રાસી જેવું જ સ્થાન લે છે. માઇકલના આદેશથી તે પોલીસના ગણવેશમાં જઈને દુશ્મન ડોન એમિલિયો બર્ઝિનીની ગોળી મારીને હત્યા કરે છે.
* '''ફિલિપ તાતાગ્લિયા''' – ન્યૂયોર્કના પાંચ માફિયા પરિવારોમાંના એક તાતાગ્લિયા પરિવારના વડા અને સોલોઝોના મુખ્ય બિઝનેસ પાર્ટનર, જે બારઝિની સાથે મળીને કોર્લિયોન પરિવાર વિરુદ્ધ યુદ્ધ છેડે છે. વાર્તાના અંતમાં, માઇકલ કોર્લિયોનના આદેશથી ડોન એમિલિયો બર્ઝિની સાથે તેમની પણ હત્યા કરવામાં આવે છે, જ્યારે તેઓ એક હોટેલના રૂમમાં પોતાની રખત સાથે સૂતા હોય છે.
* '''એમિલિયો બારઝિની''' – ન્યૂયોર્કના પાંચ માફિયા પરિવારોમાંથી એક એવા બારઝિની પરિવારના અત્યંત શક્તિશાળી વડા અને અંડરવર્લ્ડના મુખ્ય સૂત્રધાર, જે કોર્લિયોન પરિવારના સામ્રાજ્યને તોડવા માટે પડદા પાછળથી બધી ચાલ ચાલે છે. વાર્તાના અંતમાં, માઇકલ કોર્લિયોનના આદેશથી પોલીસ યુનિફોર્મમાં આવેલા હિટમેન અલ નેરી દ્વારા ન્યૂયોર્ક કાઉન્ટી કોર્ટહાઉસના પગથિયાં પર ગોળી મારીને તેમની હત્યા કરવામાં આવે છે.

=== સહાયક પાત્રો ===
* '''એપોલોનિયા વિટેલી''' – સિસિલીની એક અત્યંત સુંદર સ્થાનિક યુવતી, જેની સાથે માઇકલ સિસિલી પ્રવાસ દરમિયાન પ્રેમમાં પડે છે અને લગ્ન કરે છે. જો કે, કોર્લિયોન પરિવારનો એક બોડીગાર્ડ ગદ્દારી કરે છે અને માઇકલને મારવા માટે કારમાં બોમ્બ ફિટ કરી દે છે, જેમાં માઇકલની જગ્યાએ એપોલોનિયા જેવી કાર ચાલુ કરે છે કે તરત જ બોમ્બ બ્લાસ્ટ થતાં તેનું કરુણ મૃત્યુ થાય છે.
* '''ડોન ટોમાસિનો''' – સિસિલીમાં કોર્લિયોન પરિવારના જૂના મિત્ર, જે માઇકલ જ્યારે સિસિલી ભાગી જાય છે ત્યારે તેને આશરો આપે છે.
* '''જેન્કો અબાન્દાનદો''' – કોર્લિયોન પરિવારના પ્રથમ મુખ્ય સલાહકાર (કન્સિલીયરી) અને ડોન વિટોના બાળપણના ખાસ મિત્ર. તેઓ લાંબી માંદગી બાદ હોસ્પિટલમાં કેન્સરના કારણે મૃત્યુ પામે છે, જેના પછી ટોમ હેગનને પરિવારના નવા કન્સિલીયરી બનાવવામાં આવે છે.
* '''અમેરિગો બોનાસેરા''' – ન્યૂયોર્કનો એક પ્રખ્યાત શવ-સંસ્કાર કરનાર અને ડોન વિટોનો જૂનો પરિચિત, જે પોતાની પુત્રીને ન્યાય અપાવવા માટે ડોન વિટો પાસે મદદ માંગે છે અને વાર્તાના પ્રારંભ માં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
* '''ડોન ચિચિયો''' – સિસિલીનો ક્રૂર માફિયા બોસ, જેની વિટો કોર્લિયોન હત્યા કરીને તેના પરિવાર (માતા, પિતા, અને મોટા ભાઈ) ની હત્યા નો બદલો લે છે.
* '''ડોન ફેનુચી''' – ન્યૂયોર્કના લિટલ ઇટાલી વિસ્તારનો બ્લેકમેલર અને ગુંડો, જેની હત્યા કરીને વિટો કોર્લિયોન પાવરફુલ બને છે.
* '''જેક વોલ્ટ્ઝ''' – હોલીવુડનો એક અત્યંત શક્તિશાળી, પ્રભાવશાળી અને અહંકારી ફિલ્મ પ્રોડ્યુસર, જે ડોન વિટોના ધર્મપુત્ર જોની ફોન્ટેનને પોતાની ફિલ્મમાં મુખ્ય ભૂમિકા આપવાની સાફ ના પાડી દે છે. ડોન વિટોના આદેશથી તેના સૌથી કિંમતી રેસિંગ ઘોડાનું કપાયેલું માથું સવારે જેક વોલ્ટ્ઝના જ પલંગમાંથી લોહીલુહાણ હાલતમાં મળી આવે છે, જેનાથી તે ભયભીત થઈને જોનીને ફિલ્મમાં લઈ લે છે.
* '''બ્રુનો તાતાગ્લિયા''' – ફિલિપ તાતાગ્લિયાનો પુત્ર અને સોલોઝોનો બિઝનેસ પાર્ટનર. પિતા ડોન વિટો પર થયેલા જીવલેણ હુમલા અને લુકા બ્રાસીની હત્યાના બદલા તરીકે સોની કોર્લિયોન દ્વારા ગેંગ-વોર દરમિયાન તેની હત્યા કરવામાં આવે છે.
* '''મો ગ્રીન''' – લાસ વેગાસનો મોટો કેસિનો માલિક, જે કોર્લિયોન પરિવારને કેસિનો વેચવાની ના પાડે છે અને કોર્લિયોન વિરુદ્ધ ડોન એમિલિયો બાર્ઝિની મદદ કરે છે. તેણે એકવાર માઇકલના ભાઈ ફ્રેડોને થપ્પડ પણ મારી હોય છે, જેના લીધે માઇકલ લાસ વેગાસમાં તેની હત્યા કરાવી નાખે છે.
* '''ફેબ્રિઝિયો''' – સિસિલીમાં માઇકલ કોર્લિયોનનો અંગત બોડીગાર્ડ, જે દુશ્મનો સાથે મળીને ગદ્દારી કરે છે. તે માઇકલને મારવા માટે કારમાં બોમ્બ ફિટ કરે છે, જેમાં માઇકલની જગ્યાએ તેની પત્ની એપોલોનિયાનું કરુણ મૃત્યુ થાય છે. માઇકલના આદેશથી તેના માણસો ફેબ્રિઝિયોને અમેરિકામાં શોધી કાઢે છે અને ગોળી મારીને તેનો અંત આણે છે.

== પ્રતિભાવ ==
'ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'માં રોજર જેલિનેકે લખ્યું હતું કે આ પુસ્તક &quot;અતિશય સફળ થવા માટે જ સર્જાયું હતું, અને તે માત્ર એટલા માટે નહીં કે માફિયા અત્યારે સમાચારોમાં છે. પુઝોની નવલકથા એક અદ્ભુત કલ્પના સમાન છે, જે કોઈ પણ પરિણામની ચિંતા વગર હિંસક વ્યક્તિગત સત્તાનો એક કુશળ ચિતાર રજૂ કરે છે. કોર્લિયોન 'પરિવાર'ના ભોગ બનનારા લોકો કાં તો ગુંડાઓ છે અથવા તો ભ્રષ્ટ પોલીસ અધિકારીઓ છે - એટલે કે એવા લોકો જેને વાસ્તવિક જીવનમાં તમે કે હું ક્યારેય મળવા ઈચ્છીશું નહીં. ડોન વિટો કહેતા તેમ, આ બધું માત્ર ધંધો છે, અંગત કંઈ જ નથી. પુસ્તકમાં સામાન્ય લોકોની ઝલક પણ જોવા મળતી નથી, તેથી વાચકને આ વૃદ્ધ વડા (ડોન વિટો) સિવાય અન્ય કોઈ પાત્ર પ્રત્યે સહાનુભૂતિ રાખવાની તક મળતી નથી, જેઓ પોતાના વહાલા પરિવાર માટે દુનિયાને સુરક્ષિત બનાવી રહ્યા છે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news| location=New York| work=The New York Times| first=Roger | last=Jellinek | title=Just Business, Not Personal| date=4 March 1969}}&lt;/ref&gt; આ નવલકથા 'ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'ની બેસ્ટસેલર યાદીમાં સતત ૬૭ અઠવાડિયા સુધી રહી હતી અને માત્ર બે વર્ષમાં જ તેની ૯૦ લાખથી વધુ નકલો વેચાઈ ગઈ હતી.&lt;ref&gt;{{cite web | title=&quot;The Godfather&quot; Turns 40 |work=CBS News|publisher=CBS Interactive Inc. | url=http://www.cbsnews.com/pictures/the-godfather-turns-40/3/ | date=March 15, 2012 | access-date=July 15, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140717004801/http://www.cbsnews.com/pictures/the-godfather-turns-40/3/ |archive-date=July 17, 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

આ નવલકથા પીબીએસ ની 'ધ ગ્રેટ અમેરિકન રીડ' દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલી &quot;અમેરિકાના ૧૦૦ સૌથી પ્રિય પુસ્તકો&quot; ની યાદીમાં ૫૩મા ક્રમે સ્થાન પામી છે.&lt;ref&gt;[https://www.pbs.org/the-great-american-read/books/#/ The Great American Read. &quot;America’s 100 most-loved books.&quot; PBS. Retrieved 15 January 2024.]&lt;/ref&gt; યુનાઇટેડ કિંગડમ માં, વર્ષ ૨૦૦૩માં બીબીસી ની 'ધ બિગ રીડ' દ્વારા દેશના ટોચના ૨૦૦ સર્વશ્રેષ્ઠ પુસ્તકો શોધવાના હેતુથી કરાયેલા સર્વેક્ષણમાં આ નવલકથા ૯૧મા ક્રમે રહી હતી.

== ફિલ્મી રૂપાંતરણ ==
મારિયો પૂઝો જ્યારે આ નવલકથા લખી રહ્યા હતા અને પુસ્તક હજુ બજારમાં સંપૂર્ણપણે આવ્યું પણ નહોતું, ત્યારે જ લોસ એન્જલસના પ્રખ્યાત પ્રોડક્શન હાઉસ 'પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ'ની નજર આ વાર્તા પર પડી હતી. તે સમયે મારિયો પૂઝો આર્થિક સંકટમાં હોવાથી, પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સે વર્ષ ૧૯૬૭ માં પુસ્તક પૂરું થાય તે પહેલાં જ માત્ર ૧૨,૫૦૦ અમેરિકન ડોલર (આશરે ૧૦.૬ લાખ રૂપિયા) માં આ નવલકથા પરથી ફિલ્મ બનાવવાના સત્તાવાર રાઇટ્સ (હક્કો) ખરીદી લીધા હતા. જો કે, કરાર મુજબ જો ફિલ્મ બને તો પૂઝોને વધારાના ૮૦,૦૦૦ અમેરિકન ડોલર (આશરે ૬૮ લાખ રૂપિયા) આપવાનું નક્કી થયું હતું. 

ત્યારબાદ જ્યારે ૧૯૬૯માં નવલકથા બજારમાં આવી ત્યારે તેણે જબરદસ્ત વ્યાપારી સફળતા મેળવી અને સતત ૬૭ અઠવાડિયા સુધી બેસ્ટસેલર યાદીમાં રહી હતી, જેને કારણે પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સે આ વાર્તા પરથી ભવ્ય ફિલ્મ બનાવવાનો નિર્ણય લીધો હતો. ફિલ્મ પ્રોડક્શન હાઉસે તે સમયે હૉલિવૂડમાં પ્રમાણમાં નવા અને એક નવશિક્ષિત દિગ્દર્શક તરીકે સંઘર્ષ કરી રહેલા ૨૯ વર્ષના ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપ્પોલાને આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સોંપ્યું હતું. જો કે, કોપ્પોલાએ પોતાના અદભુત વિઝન (દ્રષ્ટિકોણ) અને સૂઝબૂઝથી કામ લઈને, મારિયો પૂઝો સાથે મળીને આ ફિલ્મનું શાનદાર પટકથા (સ્ક્રીનપ્લે) લેખન કર્યું અને ફિલ્મનું ભવ્ય નિર્માણ પૂર્ણ કર્યું હતું.

આ ફિલ્મમાં હૉલિવૂડના સૌથી મહાન અને પ્રભાવશાળી અભિનેતાઓ પૈકીના એક એવા માર્લોન બ્રાન્ડોએ ડોન વિટો કોર્લિયોન ('ધ ગોડફાધર') તરીકે અને અલ પચીનોએ માઈકલ કોર્લિયોનની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મે દુનિયાભર માં અંદાજે ૨૬.૯ કરોડ અમેરિકન ડોલરની કમાણી કરી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર ઓલ ટાઈમ બ્લોકબસ્ટર સાબિત થઈ હતી. આ સાથે તે વર્ષે વૈશ્વિક સ્તરે સૌથી વધુ કમાણી કરનારી પ્રથમ ફિલ્મ બની હતી. આ ફિલ્મે ત્રણ એકેડેમી એવોર્ડ (ઓસ્કાર), પાંચ ગોલ્ડન ગ્લોબ અને એક ગ્રેમી એવોર્ડ સહિત અનેક પ્રતિષ્ઠિત પુરસ્કારો જીત્યા હતા. આ ફિલ્મને વિશ્વ સિનેમાની સર્વકાલીન શ્રેષ્ઠ ફિલ્મોમાં સ્થાન મળેલું છે અને તેણે વૈશ્વિક સ્તરે ગેંગસ્ટર સિનેમા માટે એક નવો બેંચમાર્ક સ્થાપિત કર્યો હતો.

આ વૈશ્વિક લોકપ્રિયતાને કારણે વૈશ્વિક સિનેમા જગતમાં તેના પરથી પ્રેરિત થઈને અનેક સત્તાવાર અને અનધિકૃત રીમેક ફિલ્મો બનાવવામાં આવી છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=ધ ગોડફાધર : `બાપ ઓફ ઓલ માફિયા' હોલિવૂડની આ ફિલ્મની ચર્ચાઓ આજે|url=https://sandesh.com/supplement/the-godfather-39-father-of-all-mafia-39-hollywood-movie-discussions-today|url-status=live|access-date=2026-08-11|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

== ગુજરાતી અનુવાદ અને પ્રકાશન ==
[[File:Gujarati edition cover.jpg|thumb|ગોડફાધર ગુજરાતી એડિશન પુસ્તકનું મુખપૃષ્ઠ]]


મારિયો પુઝોની આ વિશ્વપ્રસિદ્ધ ક્રાઇમ થ્રિલર નવલકથાનો સત્તાવાર ગુજરાતી અનુવાદ જાણીતા કટારલેખક અને સાહિત્યકાર [[સૌરભ શાહ]] દ્વારા કરવામાં આવ્યો છે. આ અનુવાદિત પુસ્તક સૌપ્રથમ વર્ષ ૨૦૧૨-૨૦૧૩માં ગુજરાતના અમદાવાદ શહેરના અગ્રણી પ્રકાશન ગૃહ 'આર. આર. શેઠ એન્ડ કંપની' દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;[https://rrsheth.com/shop/godfather/ આર. આર. શેઠ બુક્સ: ગોડફાધર ગુજરાતી પુસ્તકની સત્તાવાર વિગત]&lt;/ref&gt;

સૌરભ શાહે મૂળ અંગ્રેજી લખાણની અમેરિકન-ઇટાલિયન માફિયા સંસ્કૃતિ, તેના વિશિષ્ટ સંવાદો અને અંડરવર્લ્ડના જટિલ વાતાવરણને ગુજરાતી ભાષાના પ્રવાહ સાથે એવી રીતે સાંકળ્યું છે કે વાચકને તે અનૂદિત હોવા છતાં એક 'મૌલિક ગુજરાતી સંસ્કરણ' જેવો આસ્વાદ આપે છે.

=== અનુવાદ પાછળ ની ઈતિહાસ અને પૃષ્ઠભૂમિ ===
અનુવાદક સૌરભ શાહે આ ક્લાસિક કૃતિ સાથેના પોતાના દાયકાઓ જૂના જોડાણ અને ઇતિહાસનો ક્રમબદ્ધ ઉલ્લેખ કર્યો છે.&lt;ref name=&quot;newspremi-hollywood&quot;&gt;{{cite news |last=શાહ |first=સૌરભ |title=હૉલિવુડ ઠીક છે પણ બૉલિવુડ-ઢોલીવુડ શું કામ? |url=https://www.newspremi.com/godfather-hollywood/ |work=ન્યૂઝપ્રેમી |date=માર્ચ ૨૦૨૨}}&lt;/ref&gt; માર્ચ ૧૯૭૨માં અમેરિકામાં રિલીઝ થયેલી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મ ભારતમાં છેક ચાર વર્ષ પછી, એટલે કે ૧૯૭૬માં પહેલી વાર મુંબઈમાં રિલીઝ થઈ હતી. તે એ જમાનો હતો જ્યારે કૉલેજકાળ દરમિયાન તેઓ પોતાના મિત્રો સાથે કૉલેજમાં ગુટલી (ક્લાસ બંક) મારીને 'ધ ગન્સ ઑફ નેવરોન' અને 'વ્હેર ઇગલ્સ ડેર' જેવી લોકપ્રિય અને દાયકા જૂની હૉલિવૂડની ફિલ્મો જોવા જતા હતા. જો કે, વર્ષ ૧૯૭૬માં જ્યારે 'ધ ગોડફાધર' મુંબઈમાં રિલીઝ થઈ ત્યારે કોઈ કારણસર તેઓ આ ફિલ્મ થિયેટરમાં જોઈ શક્યા નહોતા અને લાંબા સમય સુધી આ નવલકથા વાંચવાનું પણ બન્યું ન હતું.

કૉલેજના પાછલા વર્ષોમાં તેઓ જેફ્રી આર્ચર, ઇરવિંગ વૉલેસ, સિડની શેલ્ડન, આર્થર હેલી અને રૉબર્ટ લુડલમ જેવા થ્રિલર સાહિત્યના પ્રખ્યાત પશ્ચિમી લેખકોના વાચક બની ચૂક્યા હતા. ત્યારબાદ, તેમણે જીવનમાં સૌપ્રથમ વાર 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મ ભાડાના વીડિયો પ્લેયર પર જોઈ હતી. સમય જતાં ફિલ્મ પ્રત્યેના અતિશય લગાવને કારણે તેમણે આ ફિલ્મની વીસીડી, ડીવીડી અને છેવટે બ્લૂ-રે આવૃત્તિઓ વસાવી હતી. આ ફિલ્મના વારંવારના અવલોકનને કારણે તેમને ફિલ્મના એકેએક સંવાદો (ડાયલોગ) ઉપરાંત કલાકારોના નાનામાં નાના હાવભાવ પણ મોઢે થઈ ગયા હતા.

તેમણે મૂળ 'ધ ગોડફાધર' નવલકથાની હાર્ડબાઉન્ડ અને પેપરબેક સહિત ત્રણેક પ્રકારની અંગ્રેજી આવૃત્તિઓ તેમજ મારિયો પૂઝો લિખિત 'ધ ગૉડફાધર પેપર્સ' અને આ વિષયના અડધો ડઝન જેટલા દમદાર ગ્રંથો, કલાકારો તથા દિગ્દર્શકો વિશેના પુસ્તકોનો ઊંડો અભ્યાસ કર્યો હતો, જે આ નવલકથાના પ્રોપર ગુજરાતી અનુવાદ માટે પાયારૂપ બન્યો હતો.

લાંબા સમય સુધી આ ફિલ્મ માત્ર નાના પડદે જોયા બાદ, માર્ચ ૨૦૨૨માં જ્યારે પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સે આ ફિલ્મના ૫૦ વર્ષ પૂરા થવા પર વિશ્વના પ્રમુખ શહેરો સહિત મુંબઈના મોટા પડદા પર તેને ફરી રિલીઝ કરી, ત્યારે મુંબઈના થિયેટર પર આ ફિલ્મ એક અઠવાડિયાના બદલે ત્રણ અઠવાડિયા સુધી હાઉસફુલ ચાલી હતી. આ પ્રસંગે અનુવાદકે પોતાના જીવનમાં પ્રથમ વખત મોટા સ્ક્રીન (થિયેટર) પર આ ફિલ્મ જોઈને તેને 'અલૌકિક અનુભવ' ગણાવ્યો હતો.

== સિક્વલ (આગળનો ભાગ) ==
૧૯૮૪માં, મારિયો પુઝો દ્વારા 'ધ ગોડફાધર' ની સિક્વલ પ્રકાશિત થઈ હતી. 'ધ સિસિલિયન શીર્ષક ધરાવતી આ નવલકથા &quot;ગિયુલીઆનો&quot; (સાલ્વાટોર ગિયુલીઆનો) ના જીવનની આસપાસ ફરે છે, પરંતુ તેમાં કોર્લિયોન પરિવાર અને ખાસ કરીને માઇકલ કોર્લિયોનને મુખ્ય રીતે દર્શાવવામાં આવ્યા છે. કાલક્રમિક રીતે આ વાર્તા માઇકલ જ્યારે સોલોઝો અને કેપ્ટન મેકક્લસ્કીની હત્યા કરીને સિસિલિ ભાગી જાય છે ત્યારની છે; તે અમેરિકા પાછો ફરે તે પહેલાં જ ડોન વિટો કોર્લિયોન તેને સિસિલિમાં એક મહત્વનું કામ સોંપે છે કે તેણે ગિયુલીઆનોને પોતાની સાથે અમેરિકા લાવવાનો છે. કોપીરાઈટના કારણોસર, માઈકલ સિમિનો દ્વારા આ નવલકથા પરથી બનેલી ફિલ્મ અનુકૂલનમાંથી કોર્લિયોન પરિવારની ભૂમિકાને હટાવી દેવામાં આવી હતી, જેને ગોડફાધર ફિલ્મ શ્રેણીનો ભાગ ગણવામાં આવતી નથી.

૨૦૦૪માં, રેન્ડમ હાઉસે માર્ક વાઈનગાર્ડનર દ્વારા લિખિત પ્યુઝોની 'ધ ગોડફાધર' ની સિક્વલ 'ધ ગોડફાધર રિટર્ન્સ' પ્રકાશિત કરી હતી (પુઝોના &quot;ધ ગોડફાધર&quot; ના અંત પછી તરત જ વાર્તા શરૂ કરે છે. તે ૧૯૫૫ થી ૧૯૬૨ ના વર્ષોને આવરી લે છે, તેમજ પ્રથમ નવલકથાની ઘટનાઓ પહેલાં માઇકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ પૃષ્ઠભૂમિ પ્રદાન કરે છે. ફિલ્મ &quot;ધ ગોડફાધર ભાગ II&quot; ની બધી ઘટનાઓ આ નવલકથાના સમયમર્યાદામાં બને છે, પરંતુ તેનો ઉલ્લેખ ફક્ત પૃષ્ઠભૂમિમાં જ કરવામાં આવ્યો છે. નવલકથામાં એક પરિશિષ્ટ છે જે નવલકથાઓની ઘટનાઓને ફિલ્મોની ઘટનાઓ સાથે સાંકળવાનો પ્રયાસ કરે છે.). વાઈનગાર્ડનર દ્વારા આ શ્રેણીની આગામી સિક્વલ 'ધ ગોડફાધર્સ રિવેન્જ' ૨૦૦૬માં બહાર પાડવામાં આવી હતી (જે વાર્તાને ૧૯૬૩ થી ૧૯૬૪ માં આગળ ધપાવે છે, જેમાં, નિક ગેરાસીના બદલાનો પ્લાન અને અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિના પરિવાર સાથે માફિયા પરિવારોના ટકરાવની રાજકીય વાર્તા છે). આ નવલકથાઓ પ્યુઝોની મૂળ નવલકથાની વાર્તાને આગળ ધપાવે છે.

૨૦૧૨માં, મારિયો પુઝોની બિન-નિર્મિત પટકથા &quot;ધ ફેમિલી કોર્લિયોન&quot; પર આધારિત એક પ્રિક્વલ નવલકથા એડ ફાલ્કો દ્વારા લખવામાં આવી હતી. આ વાર્તા ૧૯૩૩ થી ૧૯૩૪ ના વર્ષો (ગ્રેટ ડિપ્રેશન અને દારૂબંધીના અંતિમ દિવસો) ની સમયમર્યાદા પર આધારિત છે. તે વિટો કોર્લિયોન કેવી રીતે ન્યૂયોર્કના સૌથી શક્તિશાળી ડોન બને છે, સોની કોર્લિયોન પિતાની મરજી વિરુદ્ધ પોતાની યુવાનીના દિવસોમાં કઈ રીતે ગુનાખોરીના રસ્તે ચડીને કોર્લિયોન ફેમિલી માફિયા ગેંગમાં જોડાય છે તેમજ ટોમ હેગન કૌટુંબિક વ્યવસાયમાં કેવી રીતે પ્રવેશ કરે છે તેની વાર્તા કહે છે.

૨૦૨૬માં એવી સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી હતી કે, માર્ક વાઈનગાર્ડનર ઉપરાંત હવે પ્રખ્યાત લેખિકા એડ્રિયાના ટ્રિજિયાની દ્વારા આ શ્રેણીની એક નવી સત્તાવાર નવલકથા લખવામાં આવી રહી છે. આ પુસ્તકનું શીર્ષક &quot;કોની&quot; રાખવામાં આવ્યું છે અને તે ૨૦૨૭ના અંતમાં પ્રકાશિત થવાનું છે. આ નવલકથા પણ પુઝોની એસ્ટેટ (વારસદારો) દ્વારા મંજૂર કરાયેલી સત્તાવાર સિક્વલ છે, જેમાં પ્રથમ વખત ગોડફાધરની આખી વાર્તાને ડોન વિટો કોર્લિયોનની એકમાત્ર પુત્રી કોની કોર્લિયોનના દ્રષ્ટિકોણ થી રજૂ કરવામાં આવશે.

== વાસ્તવિક જીવનનો પ્રભાવ ==
આ નવલકથાનો એક મોટો ભાગ વાસ્તવિક ઘટનાઓ પર આધારિત છે, ખાસ કરીને ન્યૂ યોર્ક અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં સક્રિય માફિયા સંગઠન 'ફાઇવ ફેમિલીઝ' (પાંચ પરિવારો) નો ઇતિહાસ આ વાર્તાનો મુખ્ય આધાર છે. આ નવલકથામાં વાસ્તવિક જીવનના ગેંગસ્ટરો અને તેમના સાથીદારોના ઘણા સંદર્ભો વણી લેવામાં આવ્યા છે. ઉદાહરણ તરીકે, જોની ફોન્ટેનનું પાત્ર પ્રખ્યાત ગાયક અને અભિનેતા ફ્રેન્ક સિનાટ્રા પર આધારિત છે, જ્યારે મો ગ્રીનનું પાત્ર કુખ્યાત કેસિનો માલિક બગ્સી સિગેલ પર આધારિત છે. મુખ્ય પાત્ર ડોન વિટો કોર્લિયોનનું વ્યક્તિત્વ વાસ્તવિક જીવનના અંડરવર્લ્ડ ડોન ફ્રેન્ક કોસ્ટેલો અને કાર્લો ગેમ્બિનોના પાત્રોના મિશ્રણથી તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું. આ ઉપરાંત, માઇકલ કોર્લિયોનનું વ્યક્તિત્વ જોસેફ બોનન્નો અને તેમના પુત્ર બિલ બોનન્નોના જીવનથી પ્રેરિત છે. બિલ પણ માઇકલની જેમ જ શરૂઆતમાં માફિયા ધંધાથી દૂર રહીને યુનિવર્સિટીમાં કાયદાનો અભ્યાસ કરતા હતા, પરંતુ પાછળથી પિતા પર થયેલા હુમલા અને બદલાતા સંજોગોના કારણે તેઓ અનિચ્છાએ પરિવારના અંડરવર્લ્ડ સામ્રાજ્યના વડા બન્યા હતા. જ્યારે સોની કોર્લિયોનનું આક્રમક પાત્ર ન્યૂ યોર્કના હિંસક ગેંગસ્ટર કાર્માઈન ગલાંતે અને ક્રેઝી જો ગાલો પર આધારિત છે.

== સંદર્ભ ==
&lt;references /&gt;

[[શ્રેણી:નવલકથા]]
[[શ્રેણી:અમેરિકન નવલકથાઓ]]
[[શ્રેણી:૧૯૬૯ની અમેરિકન નવલકથાઓ]]</text>
      <sha1>htean39n6agpw0ria5zwsg1z0th3lzw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903547</id>
      <parentid>903524</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T09:43:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <origin>903547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61038" sha1="2vx5a5605kwncr65yajkv9eh3bxgl6i" xml:space="preserve">{{Infobox book
| name          = ધ ગોડફાધર
| title_orig    = ધ ગોડફાધર
| image         = 
| caption       = 
| author        = [[મારીયો પુઝો]]
| country       = અમેરિકા
| language      = [[અંગ્રેજી]]
| genre         = ક્રાઇમ ફિક્શન
| publisher     = જી પી પુટનામ્સ સન્સ
| pub_date      = ૧૦ માર્ચ ૧૯૬૯
| pages         = 446
| isbn          = 978-0-399-10341-4
}}

'''ધ ગોડફાધર''' ({{lang-en|The Godfather}}) એ અમેરિકન લેખક મારીયો પુઝો દ્વારા લખાયેલી એક અત્યંત પ્રખ્યાત ગુનાહિત નવલકથા છે. આ પુસ્તક સૌપ્રથમ ૧૦ માર્ચ ૧૯૬૯ના રોજ બહાર પાડવામાં આવ્યું હતું. આ નવલકથા ન્યૂ યોર્ક સિટી અને લોંગ આઇલેન્ડમાં સક્રિય એક કાલ્પનિક માફિયા પરિવાર અને તેના વડા વિટો કોર્લિયોન, જેઓ 'ધ ગોડફાધર' તરીકે ઓળખાય છે, તેમની વાર્તાની વિગતવાર રજૂઆત કરે છે. આ વાર્તા મુખ્યત્વે વર્ષ ૧૯૪૫ થી ૧૯૫૫ સુધીના સમયગાળાને આવરી લે છે, અને તેમાં ડોન વિટો કોર્લિયોનના પ્રારંભિક બાળપણથી લઈને પુખ્ત વયના સુધીના જીવનની ભૂતકાળની વાર્તા નો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

આ પુસ્તક ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સની બેસ્ટસેલર યાદીમાં સતત ૬૭ અઠવાડિયા સુધી રહ્યું હતું અને સમગ્ર વિશ્વમાં તેની કરોડો નકલો વેચાઈ હતી.&lt;ref&gt;&quot;The New York Times Best Seller List - 1969&quot; (PDF). Hawes Publications.&lt;/ref&gt;

== મુખ્ય પ્લોટ અને વાર્તા ==
વાર્તા ૧૯૪૫ થી ૧૯૫૫ દરમિયાન અમેરિકાના ન્યૂયોર્ક સિટીમાં સક્રિય પાંચ માફિયા પરિવારો—કોર્લિયોન, તાતાગ્લિયા, ક્યુનિયો, સ્ટ્રાચી અને બારઝિની પર આધારિત છે. વાર્તાના કેન્દ્રમાં ડોન વિટો કોર્લિયોન છે, જેઓ પોતાના ગુનાહિત સામ્રાજ્યને વફાદારી, સન્માન અને પારિવારિક મૂલ્યોના આધારે ચલાવે છે અને આ જ કારણે તેમને બધા 'ગોડફાધર' કહે છે. 

વાર્તામાં વળાંક ત્યારે આવે છે જ્યારે તુર્ક ડ્રગ ડીલર વર્જિલ સોલોઝો, ડોન વિટો પાસે ડ્રગ્સના વ્યવસાયની ઓફર લઈને આવે છે અને વિટોના ખિસ્સામાં રહેલા રાજકારણીઓ તથા પોલીસ કાયદાની મદદના બદલામાં તેમને ૩૦% હિસ્સો આપવાનું નક્કી કરે છે. જોકે, ડોન વિટો ડ્રગ્સની આ ઓફરનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કરે છે, ત્યારે સોલોઝો ડોન વિટો પર જીવલેણ હુમલો કરાવે છે. વિટોને હોસ્પિટલ લઈ જવામાં આવે છે અને તેઓ બચી જાય છે.

બીજા વિશ્વયુદ્ધ (૧૯૩૯-૧૯૪૫) માં યુએસ મરીન કોર્પ્સ તરફથી લડીને પરત ફરેલો વિટોનો નાનો પુત્ર માઇકલ, માફિયા બિઝનેસથી દૂર રહેતો હતો. હોસ્પિટલમાં પિતા પર થનારા બીજા હુમલાને તે નિષ્ફળ બનાવે છે, આ દરમિયાન ભ્રષ્ટ પોલીસ કેપ્ટન માર્ક મેકક્લસ્કી, જેણે ડોન વિટોની સુરક્ષા કરતા માણસોને હોસ્પિટલમાંથી હટાવી દીધા હતા જેથી સોલોઝોના માણસો પોતાનું કામ પતાવી શકે, તેની સાથે માઇકલની દલીલ થાય છે. આ દલીલથી ગુસ્સે થઈને કેપ્ટન મેકક્લસ્કી માઇકલના જડબા પર જોરદાર મુક્કો મારે છે. આ અપમાન અને પિતા પર થયેલા જીવલેણ હુમલાનો બદલો લેવા માટે માઇકલ પોતાના મોટા ભાઈ સોની કોર્લિયોન અને કોર્લિયોન પરિવારની મંજૂરી લઈને તે બ્રોન્ક્સ રેસ્ટોરન્ટમાં યોજાયેલી એક સત્તાવાર મીટિંગ દરમિયાન શૌચાલયમાં છુપાવેલી રિવોલ્વર કાઢીને તે સોલોઝો અને કેપ્ટન મેકક્લસ્કી ને ગોળી મારીને હત્યા કરી નાખે છે અને ધરપકડથી બચવા માટે સિસિલિ ભાગી જાય છે.

વાર્તામાં આગળ વધતાં, પોલીસ કેપ્ટનની હત્યાના સમાચાર ન્યૂઝપેપરમાં હેડલાઇન બને છે. કોર્લિયોન પરિવાર પોતાના પેરોલ (લાંચ) પર રહેલા પત્રકારો દ્વારા અખબારોમાં પર્દાફાશ કરે છે કે કેપ્ટન મેકક્લસ્કી ડ્રગ્સના કાળા કારોબાર અને સોલોઝો સાથે સંકળાયેલો હતો. આમ છતાં, ન્યૂયોર્કની પોલીસ પોતાના કેપ્ટનની હત્યાથી ગુસ્સે ભરાઈને માફિયાઓના તમામ ધંધાઓ પર સતત રેડ પાડે છે.પોલીસના આ કડક વલણને કારણે માફિયાઓનો આખો આર્થિક વ્યવહાર ઠપ થઈ જાય છે. પરિણામે, ન્યૂયોર્કના બાકીના ચારેય પરિવારો કોર્લિયોન પરિવારની વિરુદ્ધ થઈ જાય છે અને તેમની વચ્ચે એક ભયાનક ગેંગ-વોર શરૂ થાય છે. આ લોહિયાળ ગેંગ-વોર દરમિયાન, બારઝિની પરિવારના માણસો દ્વારા યોજનાબદ્ધ રીતે ઘાત લગાવીને સોનીની ટોલબૂથ હાઇવે પર નિર્મમ હત્યા કરવામાં આવે છે.

બીજી તરફ, સિસિલિમાં ડોન વિટો ના જુના મિત્ર ડોન ટોમાંસીનો ના આશ્રય હેઠળ રહેતા માઇકલને સ્થાનિક યુવતી એપોલોનિયા વિટેલી સાથે પ્રેમ થતાં તેઓ લગ્ન કરે છે. પરંતુ ડોન બારઝિનીના માણસો માઇકલના બોડીગાર્ડ ફેબ્રિઝિયોને લાંચ આપી ખરીદી લે છે. ફેબ્રિઝિયો દ્વારા કારમાં ગોઠવેલા બોમ્બ બ્લાસ્ટમાં માઇકલના બદલે એપોલોનિયાનું મોત થાય છે. 

સોનીના કરુણ મોતથી ડોન વિટો અંદરથી સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડે છે. તેઓ વધુ લોહી વહેવડાવવા માંગતા નથી, તેથી ગેંગવોર રોકવા માટે ન્યૂયોર્કના પાંચેય પરિવારોની એક મોટી મીટિંગ બોલાવીને સમાધાન કરે છે. આ મીટિંગમાં ડોન વિટો બાકીના પરિવારોને ડ્રગ્સના બિઝનેસમાં શરતી મદદ કરવાનું સ્વીકારે છે, જેના બદલામાં તેઓ બારઝિની અને તાતાગ્લિયા પરિવાર પાસેથી માઇકલની સુરક્ષાનું વચન લે છે. આ સમાધાનને કારણે સિસિલિમાં છુપાયેલો માઇકલ સહી-સલામત અમેરિકા પાછો આવી જાય છે.

માઇકલના અમેરિકા પરત આવ્યા બાદ, ડોન વિટો નિવૃત્તિ લે છે અને માઇકલને પરિવારના નવા ડોન (ઉત્તરાધિકારી) બનાવે છે વિટો માઇકલના મુખ્ય સલાહકાર (કન્સિલિયરી) બનીને તેને પડદા પાછળથી બિઝનેસની બધી બારીકીઓ શીખવે છે. આ દરમિયાન માઇકલ પોતાની જૂની ગર્લફ્રેન્ડ કે આદમ્સને શોધી કાઢે છે, માઇકલ તેને આદમ્સને વચન આપે છે કે આવનારા પાંચ વર્ષમાં તેઓ આખો બિઝનેસ કાયદેસર (લીગલ) કરી દેશે અંતે કેય તેની સાથે લગ્ન કરી લે છે અને તેઓને બે બાળકો થાય છે. 

કોર્લિયોન પરિવારના વ્યવસાયને કાયદેસર કરવા માટે માઇકલ ઓલિવ ઓઇલનો વ્યવસાય બંધ કરી નેવાડા શિફ્ટ થવાનું વિચારે છે. જેના માટે તે લાસ વેગાસમાં મો ગ્રીન પાસે જઈ તેનો કેસિનો ખરીદવાની ઓફર કરે છે. મો ગ્રીન ગુસ્સામાં દલીલ કરી કેસિનો વેચવાની સાફ ના પાડી દે છે અને કોર્લિયોન વિરુદ્ધ બારઝિનીને મદદ કરવા તૈયાર થાય છે, જ્યારે કે તેના કેસિનોમાં કોર્લિયોન પરિવારના પૈસાનું જ રોકાણ હતું. 

વાર્તાના પાંચ વર્ષ પછી, વૃદ્ધાવસ્થા અને માંદગીને કારણે ડોન વિટોનું સ્વાસ્થ્ય બગડે છે. એક દિવસ, બગીચામાં માઇકલના પુત્ર એન્થોની સાથે રમતી વખતે, તેમને હાર્ટ અટેક આવવાથી તેમનું મૃત્યુ થાય છે. તેમના ફ્યુનરલ (અંતિમ સંસ્કાર) વખતે કોર્લિયોન પરિવારના કેપો ટેસિયો દ્વારા માઇકલને કહેવામાં આવે છે કે તેણે બારઝિની સાથે માઇકલની એક સુરક્ષિત મીટિંગ ગોઠવી છે.આ સાંભળતા જ માઇકલ સમજી જાય છે કે ટેસિયો જ અસલી ગદ્દાર છે. ભૂતકાળમાં ડોન વિટોએ માઇકલને સમજાવ્યો હતો કે સોનીની હત્યા અને પરિવાર પર થયેલા તમામ હુમલા પાછળ અસલી હાથ ડોન એમિલિયો બારઝિનીનો જ છે. વિટોએ ચેતવણી આપી હતી કે જે કોઈ પણ વ્યક્તિ બારઝિની સાથે મીટિંગ ગોઠવીને માઇકલની સુરક્ષાની જવાબદારી લેશે, તે જ પરિવારનો ગદ્દાર હશે; કારણ કે તે મીટિંગ માઇકલની હત્યા કરવા માટે ગોઠવવામાં આવી હશે.

માઇકલ તેની બહેન કોનીના દીકરાનો ગોડફાધર (ધર્મપિતા) બને છે, ચર્ચની બેપ્ટિઝમ વિધિ બાદ માઇકલના આદેશથી તેના તમામ દુશ્મનોનો ખાતમો કરવામાં આવે છે. જેમાં લાસ વેગાસમાં કેસિનો વેચવાની ના પાડવા, ગદ્દારી કરવા અને માઇકલના ભાઈ ફ્રેડો પર હાથ ઉપાડવા બદલ મો ગ્રીનની હત્યા કરાય છે, તેમજ ડોન ફિલિપ તાતાગ્લિયા અને ડોન એમિલિયો બારઝિનીની પણ હત્યા કરવામાં આવે છે. 

માઇકલ સિસિલિમાં થયેલા પોતાની પત્ની એપોલોનિયાના મોતનો બદલો લેવા માટે ગદ્દાર ફેબ્રિઝિયોને શોધી કાઢે છે. જે ન્યૂયોર્કના બફેલો વિસ્તારમાં નામ બદલીને પિઝેરિયા (પિઝાની દુકાન) ચલાવતો હોય છે, અને માઇકલના એક શૂટર દ્વારા શૉટગનથી તેની હત્યા કરવામાં આવે છે.

માઇકલ ગદ્દારી માટે ટેસિયોને પણ માફ નથી કરતો અને તેની હત્યા કરવા માટે ગાડીમાં લઈ જવામાં આવે છે. ત્યારબાદ માઇકલ તેના બહેનોઈ કાર્લો પાસે સોનીની હત્યામાં બારઝિનીને મદદ કરવાની વાત કબૂલ કરાવે છે. ખરેખર, કાર્લોએ કોની સાથે ઝઘડો કરી તેને માર માર્યો હતો, જેના કારણે ગુસ્સે ભરાયેલા સોનીએ રસ્તા વચ્ચે કાર્લોને ખૂબ જ ક્રૂરતાપૂર્વક પીટ્યો હતો.આ જ અપમાનના બદલામાં કાર્લો ફરીથી ગર્ભવતી કોની પર હાથ ઉપાડી સોનીને ઉશ્કેરે છે અને ઘાત લગાવીને બેઠેલા બારઝિનીના માણસો હાથે તેની હત્યા કરાવે છે. આ ગદ્દારીની ખબર પડતાં જ માઇકલ પ્લાન મુજબ કાર્લોને કારમાં બેસાડે છે, જ્યાં પાછળની સીટ પરથી ક્લેમેન્ઝા તેના ગળામાં વાયર ભેરવીને ગળું દબાવી તેની હત્યા કરી નાખે છે.

આમ, માઇકલ કોર્લિયોન પોતાના તમામ દુશ્મનો અને ગદ્દારોનો સફાયો કરીને ન્યૂયોર્કનો સૌથી શક્તિશાળી અને એકચક્રી માફિયા ડોન બને છે.

== પાત્રો ==
=== મુખ્ય પાત્રો ===
* '''વિટો કોર્લિયોન''' – ન્યૂયોર્કના પાંચ માફિયા પરિવારોમાંથી એક એવા કોર્લિયોન પરિવારના વડા, &quot;ગોડફાધર&quot;, કાર્મેલાના પતિ તેમજ સોની, ફ્રેડો, માઇકલ અને કોનીના પિતા તથા ટોમ હેગનના દત્તક પિતા.
* '''માઇકલ કોર્લિયોન''' – ડોન વિટો અને કાર્મેલા કોર્લિયોનનો નાનો પુત્ર, જે સોની અને ફ્રેડોનો નાનો ભાઈ તેમજ કોનીનો મોટો ભાઈ, એપોલોનિયા વિટેલી અને કે આદમ્સના પતિ છે છે. તેઓ શરૂઆતમાં માફિયા બિઝનેસથી દૂર રહેવા માંગતા હતા, પરંતુ આગળ જતાં તેઓ કોર્લિયોન માફિયા પરિવારના ઉત્તરાધિકારી બને છે, અને ન્યૂયોર્કના તમામ દુશ્મન પરિવારોનો ખાતમો કરીને ન્યૂયોર્કના એકચક્રી શક્તિશાળી ડોન બને છે.
* '''સોની કોર્લિયોન''' – ડોન વિટો અને કાર્મેલા કોર્લિયોનના સૌથી મોટા, ઉતાવળિયા અને આક્રમક પુત્ર, સેન્ડ્રાના પતિ તેમજ ફ્રેડો, માઇકલ અને કોનીના મોટા ભાઈ. ગેંગ-વોર દરમિયાન ટોલબૂથ હાઇવે પર બારઝિની પરિવારના માણસો દ્વારા ઘાત લગાવીને તેમની નિર્મમ હત્યા કરવામાં આવે છે.
* '''ફ્રેડો કોર્લિયોન''' – ડોન વિટો અને કાર્મેલા કોર્લિયોનના વચલા અને નબળા પુત્ર, જે સોનીના નાના ભાઈ તેમજ માઈકલ અને કોનીના મોટા ભાઈ છે.
* '''ટોમ હેગન''' – ડોન વિટો અને કાર્મેલા કોર્લિયોન નો દત્તક પુત્ર તેમજ કોર્લિયોન પરિવારના મુખ્ય સલાહકાર અને વકીલ.
* '''કાર્મેલા &quot;મામા&quot; કોર્લિયોન''' – ડોન વિટોની પત્ની અને સોની, ફ્રેડો, માઇકલ તથા કોનીની માતા તેમજ ટોમ હેગનની દત્તક માતા.
* '''કે આદમ્સ''' – માઈકલ કોર્લિયોનની ગર્લફ્રેન્ડ અને પાછળથી તેની બીજી પત્ની.
* '''કોની કોર્લિયોન''' – ડોન વિટો અને કાર્મેલા કોર્લિયોનની એકમાત્ર પુત્રી તથા સોની, ફ્રેડો અને માઇકલની સૌથી નાની બહેન, જેના લગ્નથી વાર્તાની શરૂઆત થાય છે.
* '''પીટર ક્લેમેન્ઝા''' – કોર્લિયોન પરિવારના વફાદાર કેપોરેજીમ અને ડોન વિટોના જૂના મિત્ર. જ્યારે માઇકલ કોર્લિયોન દુશ્મન સોલોઝો અને ભ્રષ્ટ પોલીસ કેપ્ટન મેકક્લસ્કી ની હત્યા કરવાનું નક્કી કરે છે, ત્યારે ક્લેમેન્ઝા જ તેને બંદૂક ચલાવવાની તાલીમ આપે છે અને રેસ્ટોરન્ટમાં બંદૂક છુપાવીને મદદ કરે છે. 
* '''સાલ્વાટોર સાલ ટેસિયો''' – કોર્લિયોન પરિવારના અન્ય એક વફાદાર કેપોરેજીમ, જે પાછળથી ડોન વિટોના મૃત્યુ પછી દુશ્મનો સાથે હાથ મિલાવે છે. જ્યારે માઇકલ કોર્લિયોનને તેમની આ ગદ્દારીની ખબર પડે છે, ત્યારે તેને ગાડીમાં બેસાડીને દ્વારા તેની હત્યા કરવા માટે લઈ જવામાં આવે છે.
* '''લુકા બ્રાસી''' – ડોન વિટો કોર્લિયોનનો સૌથી વફાદાર, ક્રૂર અને ડરામણો શૂટર, જેને સોલોઝો અને તાતાગ્લિયા પરિવાર પ્લાનપૂર્વક ગળું દબાવીને મારી નાખે છે.
* '''જોની ફોન્ટેન''' – ડોન વિટોનો ધર્મપુત્ર અને પ્રખ્યાત હોલીવુડ ગાયક તેમજ સુપરસ્ટાર અભિનેતા.
* '''કાર્લો રિઝી''' – કોનીનો પતિ, જે કોનીને માર મારવા બદલ સોનીના હાથે રસ્તા પર ખૂબ માર ખાય છે; જેના બદલામાં તે બર્ઝિનીને મદદ કરીને કોર્લિયોન પરિવાર સાથે ગદ્દારી કરે છે અને સોનીની બર્ઝિનીના માણસો દ્વારા ટોલબૂથ હાઇવે પર હત્યા કરાવે છે. છેલ્લે માઇકલ તેના છોકરાના ગોડફાધર બન્યા બાદ, કાર્લોને આ ગદ્દારી માટે ક્લેમેન્ઝાના હાથે ગળું દબાવીને મરાવી નાખે છે.
* '''વર્જિલ સોલોઝો''' – 'ધ ટર્ક' તરીકે ઓળખાતો હેરોઇનનો સ્મગલર, જે ડોન વિટો પર જીવલેણ હુમલો કરાવે છે. જેના બદલામાં મિટિંગ દરમિયાન બ્રોન્ક્સની એક રેસ્ટોરન્ટમાં માઇકલ કોર્લિયોન પોતાના પિતા પર થયેલા હુમલાનો બદલો લેવા માટે સોલોઝો અને કેપ્ટન મેકક્લસ્કી બંનેની ગોળી મારીને હત્યા કરી નાખે છે.
* '''કેપ્ટન માર્ક મેકક્લસ્કી''' – ન્યૂયોર્ક પોલીસનો ભ્રષ્ટ કેપ્ટન, જે સોલોઝો પાસેથી મોટી લાંચ લઈને કોર્લિયોન પરિવાર વિરુદ્ધ કામ કરે છે. તે હોસ્પિટલમાંથી ડોન વિટોના સુરક્ષા ગાર્ડ્સને હટાવીને દુશ્મનો માટે રસ્તો સાફ કરી આપે છે અને ત્યાં પહોંચેલા માઇકલને પકડીને મોઢા પર જોરદાર થપ્પડ મારે છે. આ અપમાન અને પિતા પર થયેલા હુમલાનો બદલો લેવા માટે આગળ જતાં માઇકલ બ્રોન્ક્સની એક રેસ્ટોરન્ટમાં મીટિંગ દરમિયાન તેની સોલોઝો સાથે હત્યા કરી નાખે છે.
* '''અલ નેરી''' – માઇકલ કોર્લિયોનનો અત્યંત વફાદાર અંગત રક્ષક અને શૂટર, જે કોર્લિયોન પરિવાર માટે લુકા બ્રાસી જેવું જ સ્થાન લે છે. માઇકલના આદેશથી તે પોલીસના ગણવેશમાં જઈને દુશ્મન ડોન એમિલિયો બર્ઝિનીની ગોળી મારીને હત્યા કરે છે.
* '''ફિલિપ તાતાગ્લિયા''' – ન્યૂયોર્કના પાંચ માફિયા પરિવારોમાંના એક તાતાગ્લિયા પરિવારના વડા અને સોલોઝોના મુખ્ય બિઝનેસ પાર્ટનર, જે બારઝિની સાથે મળીને કોર્લિયોન પરિવાર વિરુદ્ધ યુદ્ધ છેડે છે. વાર્તાના અંતમાં, માઇકલ કોર્લિયોનના આદેશથી ડોન એમિલિયો બર્ઝિની સાથે તેમની પણ હત્યા કરવામાં આવે છે, જ્યારે તેઓ એક હોટેલના રૂમમાં પોતાની રખત સાથે સૂતા હોય છે.
* '''એમિલિયો બારઝિની''' – ન્યૂયોર્કના પાંચ માફિયા પરિવારોમાંથી એક એવા બારઝિની પરિવારના અત્યંત શક્તિશાળી વડા અને અંડરવર્લ્ડના મુખ્ય સૂત્રધાર, જે કોર્લિયોન પરિવારના સામ્રાજ્યને તોડવા માટે પડદા પાછળથી બધી ચાલ ચાલે છે. વાર્તાના અંતમાં, માઇકલ કોર્લિયોનના આદેશથી પોલીસ યુનિફોર્મમાં આવેલા હિટમેન અલ નેરી દ્વારા ન્યૂયોર્ક કાઉન્ટી કોર્ટહાઉસના પગથિયાં પર ગોળી મારીને તેમની હત્યા કરવામાં આવે છે.

=== સહાયક પાત્રો ===
* '''એપોલોનિયા વિટેલી''' – સિસિલીની એક અત્યંત સુંદર સ્થાનિક યુવતી, જેની સાથે માઇકલ સિસિલી પ્રવાસ દરમિયાન પ્રેમમાં પડે છે અને લગ્ન કરે છે. જો કે, કોર્લિયોન પરિવારનો એક બોડીગાર્ડ ગદ્દારી કરે છે અને માઇકલને મારવા માટે કારમાં બોમ્બ ફિટ કરી દે છે, જેમાં માઇકલની જગ્યાએ એપોલોનિયા જેવી કાર ચાલુ કરે છે કે તરત જ બોમ્બ બ્લાસ્ટ થતાં તેનું કરુણ મૃત્યુ થાય છે.
* '''ડોન ટોમાસિનો''' – સિસિલીમાં કોર્લિયોન પરિવારના જૂના મિત્ર, જે માઇકલ જ્યારે સિસિલી ભાગી જાય છે ત્યારે તેને આશરો આપે છે.
* '''જેન્કો અબાન્દાનદો''' – કોર્લિયોન પરિવારના પ્રથમ મુખ્ય સલાહકાર (કન્સિલીયરી) અને ડોન વિટોના બાળપણના ખાસ મિત્ર. તેઓ લાંબી માંદગી બાદ હોસ્પિટલમાં કેન્સરના કારણે મૃત્યુ પામે છે, જેના પછી ટોમ હેગનને પરિવારના નવા કન્સિલીયરી બનાવવામાં આવે છે.
* '''અમેરિગો બોનાસેરા''' – ન્યૂયોર્કનો એક પ્રખ્યાત શવ-સંસ્કાર કરનાર અને ડોન વિટોનો જૂનો પરિચિત, જે પોતાની પુત્રીને ન્યાય અપાવવા માટે ડોન વિટો પાસે મદદ માંગે છે અને વાર્તાના પ્રારંભ માં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
* '''ડોન ચિચિયો''' – સિસિલીનો ક્રૂર માફિયા બોસ, જેની વિટો કોર્લિયોન હત્યા કરીને તેના પરિવાર (માતા, પિતા, અને મોટા ભાઈ) ની હત્યા નો બદલો લે છે.
* '''ડોન ફેનુચી''' – ન્યૂયોર્કના લિટલ ઇટાલી વિસ્તારનો બ્લેકમેલર અને ગુંડો, જેની હત્યા કરીને વિટો કોર્લિયોન પાવરફુલ બને છે.
* '''જેક વોલ્ટ્ઝ''' – હોલીવુડનો એક અત્યંત શક્તિશાળી, પ્રભાવશાળી અને અહંકારી ફિલ્મ પ્રોડ્યુસર, જે ડોન વિટોના ધર્મપુત્ર જોની ફોન્ટેનને પોતાની ફિલ્મમાં મુખ્ય ભૂમિકા આપવાની સાફ ના પાડી દે છે. ડોન વિટોના આદેશથી તેના સૌથી કિંમતી રેસિંગ ઘોડાનું કપાયેલું માથું સવારે જેક વોલ્ટ્ઝના જ પલંગમાંથી લોહીલુહાણ હાલતમાં મળી આવે છે, જેનાથી તે ભયભીત થઈને જોનીને ફિલ્મમાં લઈ લે છે.
* '''બ્રુનો તાતાગ્લિયા''' – ફિલિપ તાતાગ્લિયાનો પુત્ર અને સોલોઝોનો બિઝનેસ પાર્ટનર. પિતા ડોન વિટો પર થયેલા જીવલેણ હુમલા અને લુકા બ્રાસીની હત્યાના બદલા તરીકે સોની કોર્લિયોન દ્વારા ગેંગ-વોર દરમિયાન તેની હત્યા કરવામાં આવે છે.
* '''મો ગ્રીન''' – લાસ વેગાસનો મોટો કેસિનો માલિક, જે કોર્લિયોન પરિવારને કેસિનો વેચવાની ના પાડે છે અને કોર્લિયોન વિરુદ્ધ ડોન એમિલિયો બાર્ઝિની મદદ કરે છે. તેણે એકવાર માઇકલના ભાઈ ફ્રેડોને થપ્પડ પણ મારી હોય છે, જેના લીધે માઇકલ લાસ વેગાસમાં તેની હત્યા કરાવી નાખે છે.
* '''ફેબ્રિઝિયો''' – સિસિલીમાં માઇકલ કોર્લિયોનનો અંગત બોડીગાર્ડ, જે દુશ્મનો સાથે મળીને ગદ્દારી કરે છે. તે માઇકલને મારવા માટે કારમાં બોમ્બ ફિટ કરે છે, જેમાં માઇકલની જગ્યાએ તેની પત્ની એપોલોનિયાનું કરુણ મૃત્યુ થાય છે. માઇકલના આદેશથી તેના માણસો ફેબ્રિઝિયોને અમેરિકામાં શોધી કાઢે છે અને ગોળી મારીને તેનો અંત આણે છે.

== પ્રતિભાવ ==
'ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'માં રોજર જેલિનેકે લખ્યું હતું કે આ પુસ્તક &quot;અતિશય સફળ થવા માટે જ સર્જાયું હતું, અને તે માત્ર એટલા માટે નહીં કે માફિયા અત્યારે સમાચારોમાં છે. પુઝોની નવલકથા એક અદ્ભુત કલ્પના સમાન છે, જે કોઈ પણ પરિણામની ચિંતા વગર હિંસક વ્યક્તિગત સત્તાનો એક કુશળ ચિતાર રજૂ કરે છે. કોર્લિયોન 'પરિવાર'ના ભોગ બનનારા લોકો કાં તો ગુંડાઓ છે અથવા તો ભ્રષ્ટ પોલીસ અધિકારીઓ છે - એટલે કે એવા લોકો જેને વાસ્તવિક જીવનમાં તમે કે હું ક્યારેય મળવા ઈચ્છીશું નહીં. ડોન વિટો કહેતા તેમ, આ બધું માત્ર ધંધો છે, અંગત કંઈ જ નથી. પુસ્તકમાં સામાન્ય લોકોની ઝલક પણ જોવા મળતી નથી, તેથી વાચકને આ વૃદ્ધ વડા (ડોન વિટો) સિવાય અન્ય કોઈ પાત્ર પ્રત્યે સહાનુભૂતિ રાખવાની તક મળતી નથી, જેઓ પોતાના વહાલા પરિવાર માટે દુનિયાને સુરક્ષિત બનાવી રહ્યા છે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news| location=New York| work=The New York Times| first=Roger | last=Jellinek | title=Just Business, Not Personal| date=4 March 1969}}&lt;/ref&gt; આ નવલકથા 'ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'ની બેસ્ટસેલર યાદીમાં સતત ૬૭ અઠવાડિયા સુધી રહી હતી અને માત્ર બે વર્ષમાં જ તેની ૯૦ લાખથી વધુ નકલો વેચાઈ ગઈ હતી.&lt;ref&gt;{{cite web | title=&quot;The Godfather&quot; Turns 40 |work=CBS News|publisher=CBS Interactive Inc. | url=http://www.cbsnews.com/pictures/the-godfather-turns-40/3/ | date=March 15, 2012 | access-date=July 15, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140717004801/http://www.cbsnews.com/pictures/the-godfather-turns-40/3/ |archive-date=July 17, 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

આ નવલકથા પીબીએસ ની 'ધ ગ્રેટ અમેરિકન રીડ' દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલી &quot;અમેરિકાના ૧૦૦ સૌથી પ્રિય પુસ્તકો&quot; ની યાદીમાં ૫૩મા ક્રમે સ્થાન પામી છે.&lt;ref&gt;[https://www.pbs.org/the-great-american-read/books/#/ The Great American Read. &quot;America’s 100 most-loved books.&quot; PBS. Retrieved 15 January 2024.]&lt;/ref&gt; યુનાઇટેડ કિંગડમ માં, વર્ષ ૨૦૦૩માં બીબીસી ની 'ધ બિગ રીડ' દ્વારા દેશના ટોચના ૨૦૦ સર્વશ્રેષ્ઠ પુસ્તકો શોધવાના હેતુથી કરાયેલા સર્વેક્ષણમાં આ નવલકથા ૯૧મા ક્રમે રહી હતી.

== ફિલ્મી રૂપાંતરણ ==
મારિયો પૂઝો જ્યારે આ નવલકથા લખી રહ્યા હતા અને પુસ્તક હજુ બજારમાં સંપૂર્ણપણે આવ્યું પણ નહોતું, ત્યારે જ લોસ એન્જલસના પ્રખ્યાત પ્રોડક્શન હાઉસ 'પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ'ની નજર આ વાર્તા પર પડી હતી. તે સમયે મારિયો પૂઝો આર્થિક સંકટમાં હોવાથી, પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સે વર્ષ ૧૯૬૭ માં પુસ્તક પૂરું થાય તે પહેલાં જ માત્ર ૧૨,૫૦૦ અમેરિકન ડોલર (આશરે ૧૦.૬ લાખ રૂપિયા) માં આ નવલકથા પરથી ફિલ્મ બનાવવાના સત્તાવાર રાઇટ્સ (હક્કો) ખરીદી લીધા હતા. જો કે, કરાર મુજબ જો ફિલ્મ બને તો પૂઝોને વધારાના ૮૦,૦૦૦ અમેરિકન ડોલર (આશરે ૬૮ લાખ રૂપિયા) આપવાનું નક્કી થયું હતું. 

ત્યારબાદ જ્યારે ૧૯૬૯માં નવલકથા બજારમાં આવી ત્યારે તેણે જબરદસ્ત વ્યાપારી સફળતા મેળવી અને સતત ૬૭ અઠવાડિયા સુધી બેસ્ટસેલર યાદીમાં રહી હતી, જેને કારણે પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સે આ વાર્તા પરથી ભવ્ય ફિલ્મ બનાવવાનો નિર્ણય લીધો હતો. ફિલ્મ પ્રોડક્શન હાઉસે તે સમયે હૉલિવૂડમાં પ્રમાણમાં નવા અને એક નવશિક્ષિત દિગ્દર્શક તરીકે સંઘર્ષ કરી રહેલા ૨૯ વર્ષના ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપ્પોલાને આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સોંપ્યું હતું. જો કે, કોપ્પોલાએ પોતાના અદભુત વિઝન (દ્રષ્ટિકોણ) અને સૂઝબૂઝથી કામ લઈને, મારિયો પૂઝો સાથે મળીને આ ફિલ્મનું શાનદાર પટકથા (સ્ક્રીનપ્લે) લેખન કર્યું અને ફિલ્મનું ભવ્ય નિર્માણ પૂર્ણ કર્યું હતું.

આ ફિલ્મમાં હૉલિવૂડના સૌથી મહાન અને પ્રભાવશાળી અભિનેતાઓ પૈકીના એક એવા માર્લોન બ્રાન્ડોએ ડોન વિટો કોર્લિયોન ('ધ ગોડફાધર') તરીકે અને અલ પચીનોએ માઈકલ કોર્લિયોનની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મે દુનિયાભર માં અંદાજે ૨૬.૯ કરોડ અમેરિકન ડોલરની કમાણી કરી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર ઓલ ટાઈમ બ્લોકબસ્ટર સાબિત થઈ હતી. આ સાથે તે વર્ષે વૈશ્વિક સ્તરે સૌથી વધુ કમાણી કરનારી પ્રથમ ફિલ્મ બની હતી. આ ફિલ્મે ત્રણ એકેડેમી એવોર્ડ (ઓસ્કાર), પાંચ ગોલ્ડન ગ્લોબ અને એક ગ્રેમી એવોર્ડ સહિત અનેક પ્રતિષ્ઠિત પુરસ્કારો જીત્યા હતા. આ ફિલ્મને વિશ્વ સિનેમાની સર્વકાલીન શ્રેષ્ઠ ફિલ્મોમાં સ્થાન મળેલું છે અને તેણે વૈશ્વિક સ્તરે ગેંગસ્ટર સિનેમા માટે એક નવો બેંચમાર્ક સ્થાપિત કર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=2 કલાક 55 મિનિટની આ ક્રાઈમ થ્રિલર ફિલ્મે મચાવ્યો ગદર, IMDb 9.2 રેટિંગ સાથે મચાવી રહી છે ધૂમ!|url=https://sandesh.com/gallery/news/entertainment/the-godfather-crime-thriller-jio-hotstar-imdb-rating|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

આ વૈશ્વિક લોકપ્રિયતાને કારણે વૈશ્વિક સિનેમા જગતમાં તેના પરથી પ્રેરિત થઈને અનેક સત્તાવાર અને અનધિકૃત રીમેક ફિલ્મો બનાવવામાં આવી છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=ધ ગોડફાધર : `બાપ ઓફ ઓલ માફિયા' હોલિવૂડની આ ફિલ્મની ચર્ચાઓ આજે|url=https://sandesh.com/supplement/the-godfather-39-father-of-all-mafia-39-hollywood-movie-discussions-today|url-status=live|access-date=2026-08-11|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

== ગુજરાતી અનુવાદ અને પ્રકાશન ==
[[File:Gujarati edition cover.jpg|thumb|ગોડફાધર ગુજરાતી એડિશન પુસ્તકનું મુખપૃષ્ઠ]]


મારિયો પુઝોની આ વિશ્વપ્રસિદ્ધ ક્રાઇમ થ્રિલર નવલકથાનો સત્તાવાર ગુજરાતી અનુવાદ જાણીતા કટારલેખક અને સાહિત્યકાર [[સૌરભ શાહ]] દ્વારા કરવામાં આવ્યો છે. આ અનુવાદિત પુસ્તક સૌપ્રથમ વર્ષ ૨૦૧૨-૨૦૧૩માં ગુજરાતના અમદાવાદ શહેરના અગ્રણી પ્રકાશન ગૃહ 'આર. આર. શેઠ એન્ડ કંપની' દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;[https://rrsheth.com/shop/godfather/ આર. આર. શેઠ બુક્સ: ગોડફાધર ગુજરાતી પુસ્તકની સત્તાવાર વિગત]&lt;/ref&gt;

સૌરભ શાહે મૂળ અંગ્રેજી લખાણની અમેરિકન-ઇટાલિયન માફિયા સંસ્કૃતિ, તેના વિશિષ્ટ સંવાદો અને અંડરવર્લ્ડના જટિલ વાતાવરણને ગુજરાતી ભાષાના પ્રવાહ સાથે એવી રીતે સાંકળ્યું છે કે વાચકને તે અનૂદિત હોવા છતાં એક 'મૌલિક ગુજરાતી સંસ્કરણ' જેવો આસ્વાદ આપે છે.

=== અનુવાદ પાછળ ની ઈતિહાસ અને પૃષ્ઠભૂમિ ===
અનુવાદક સૌરભ શાહે આ ક્લાસિક કૃતિ સાથેના પોતાના દાયકાઓ જૂના જોડાણ અને ઇતિહાસનો ક્રમબદ્ધ ઉલ્લેખ કર્યો છે.&lt;ref name=&quot;newspremi-hollywood&quot;&gt;{{cite news |last=શાહ |first=સૌરભ |title=હૉલિવુડ ઠીક છે પણ બૉલિવુડ-ઢોલીવુડ શું કામ? |url=https://www.newspremi.com/godfather-hollywood/ |work=ન્યૂઝપ્રેમી |date=માર્ચ ૨૦૨૨}}&lt;/ref&gt; માર્ચ ૧૯૭૨માં અમેરિકામાં રિલીઝ થયેલી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મ ભારતમાં છેક ચાર વર્ષ પછી, એટલે કે ૧૯૭૬માં પહેલી વાર મુંબઈમાં રિલીઝ થઈ હતી. તે એ જમાનો હતો જ્યારે કૉલેજકાળ દરમિયાન તેઓ પોતાના મિત્રો સાથે કૉલેજમાં ગુટલી (ક્લાસ બંક) મારીને 'ધ ગન્સ ઑફ નેવરોન' અને 'વ્હેર ઇગલ્સ ડેર' જેવી લોકપ્રિય અને દાયકા જૂની હૉલિવૂડની ફિલ્મો જોવા જતા હતા. જો કે, વર્ષ ૧૯૭૬માં જ્યારે 'ધ ગોડફાધર' મુંબઈમાં રિલીઝ થઈ ત્યારે કોઈ કારણસર તેઓ આ ફિલ્મ થિયેટરમાં જોઈ શક્યા નહોતા અને લાંબા સમય સુધી આ નવલકથા વાંચવાનું પણ બન્યું ન હતું.

કૉલેજના પાછલા વર્ષોમાં તેઓ જેફ્રી આર્ચર, ઇરવિંગ વૉલેસ, સિડની શેલ્ડન, આર્થર હેલી અને રૉબર્ટ લુડલમ જેવા થ્રિલર સાહિત્યના પ્રખ્યાત પશ્ચિમી લેખકોના વાચક બની ચૂક્યા હતા. ત્યારબાદ, તેમણે જીવનમાં સૌપ્રથમ વાર 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મ ભાડાના વીડિયો પ્લેયર પર જોઈ હતી. સમય જતાં ફિલ્મ પ્રત્યેના અતિશય લગાવને કારણે તેમણે આ ફિલ્મની વીસીડી, ડીવીડી અને છેવટે બ્લૂ-રે આવૃત્તિઓ વસાવી હતી. આ ફિલ્મના વારંવારના અવલોકનને કારણે તેમને ફિલ્મના એકેએક સંવાદો (ડાયલોગ) ઉપરાંત કલાકારોના નાનામાં નાના હાવભાવ પણ મોઢે થઈ ગયા હતા.

તેમણે મૂળ 'ધ ગોડફાધર' નવલકથાની હાર્ડબાઉન્ડ અને પેપરબેક સહિત ત્રણેક પ્રકારની અંગ્રેજી આવૃત્તિઓ તેમજ મારિયો પૂઝો લિખિત 'ધ ગૉડફાધર પેપર્સ' અને આ વિષયના અડધો ડઝન જેટલા દમદાર ગ્રંથો, કલાકારો તથા દિગ્દર્શકો વિશેના પુસ્તકોનો ઊંડો અભ્યાસ કર્યો હતો, જે આ નવલકથાના પ્રોપર ગુજરાતી અનુવાદ માટે પાયારૂપ બન્યો હતો.

લાંબા સમય સુધી આ ફિલ્મ માત્ર નાના પડદે જોયા બાદ, માર્ચ ૨૦૨૨માં જ્યારે પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સે આ ફિલ્મના ૫૦ વર્ષ પૂરા થવા પર વિશ્વના પ્રમુખ શહેરો સહિત મુંબઈના મોટા પડદા પર તેને ફરી રિલીઝ કરી, ત્યારે મુંબઈના થિયેટર પર આ ફિલ્મ એક અઠવાડિયાના બદલે ત્રણ અઠવાડિયા સુધી હાઉસફુલ ચાલી હતી. આ પ્રસંગે અનુવાદકે પોતાના જીવનમાં પ્રથમ વખત મોટા સ્ક્રીન (થિયેટર) પર આ ફિલ્મ જોઈને તેને 'અલૌકિક અનુભવ' ગણાવ્યો હતો.

== સિક્વલ (આગળનો ભાગ) ==
૧૯૮૪માં, મારિયો પુઝો દ્વારા 'ધ ગોડફાધર' ની સિક્વલ પ્રકાશિત થઈ હતી. 'ધ સિસિલિયન શીર્ષક ધરાવતી આ નવલકથા &quot;ગિયુલીઆનો&quot; (સાલ્વાટોર ગિયુલીઆનો) ના જીવનની આસપાસ ફરે છે, પરંતુ તેમાં કોર્લિયોન પરિવાર અને ખાસ કરીને માઇકલ કોર્લિયોનને મુખ્ય રીતે દર્શાવવામાં આવ્યા છે. કાલક્રમિક રીતે આ વાર્તા માઇકલ જ્યારે સોલોઝો અને કેપ્ટન મેકક્લસ્કીની હત્યા કરીને સિસિલિ ભાગી જાય છે ત્યારની છે; તે અમેરિકા પાછો ફરે તે પહેલાં જ ડોન વિટો કોર્લિયોન તેને સિસિલિમાં એક મહત્વનું કામ સોંપે છે કે તેણે ગિયુલીઆનોને પોતાની સાથે અમેરિકા લાવવાનો છે. કોપીરાઈટના કારણોસર, માઈકલ સિમિનો દ્વારા આ નવલકથા પરથી બનેલી ફિલ્મ અનુકૂલનમાંથી કોર્લિયોન પરિવારની ભૂમિકાને હટાવી દેવામાં આવી હતી, જેને ગોડફાધર ફિલ્મ શ્રેણીનો ભાગ ગણવામાં આવતી નથી.

૨૦૦૪માં, રેન્ડમ હાઉસે માર્ક વાઈનગાર્ડનર દ્વારા લિખિત પ્યુઝોની 'ધ ગોડફાધર' ની સિક્વલ 'ધ ગોડફાધર રિટર્ન્સ' પ્રકાશિત કરી હતી (પુઝોના &quot;ધ ગોડફાધર&quot; ના અંત પછી તરત જ વાર્તા શરૂ કરે છે. તે ૧૯૫૫ થી ૧૯૬૨ ના વર્ષોને આવરી લે છે, તેમજ પ્રથમ નવલકથાની ઘટનાઓ પહેલાં માઇકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ પૃષ્ઠભૂમિ પ્રદાન કરે છે. ફિલ્મ &quot;ધ ગોડફાધર ભાગ II&quot; ની બધી ઘટનાઓ આ નવલકથાના સમયમર્યાદામાં બને છે, પરંતુ તેનો ઉલ્લેખ ફક્ત પૃષ્ઠભૂમિમાં જ કરવામાં આવ્યો છે. નવલકથામાં એક પરિશિષ્ટ છે જે નવલકથાઓની ઘટનાઓને ફિલ્મોની ઘટનાઓ સાથે સાંકળવાનો પ્રયાસ કરે છે.). વાઈનગાર્ડનર દ્વારા આ શ્રેણીની આગામી સિક્વલ 'ધ ગોડફાધર્સ રિવેન્જ' ૨૦૦૬માં બહાર પાડવામાં આવી હતી (જે વાર્તાને ૧૯૬૩ થી ૧૯૬૪ માં આગળ ધપાવે છે, જેમાં, નિક ગેરાસીના બદલાનો પ્લાન અને અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિના પરિવાર સાથે માફિયા પરિવારોના ટકરાવની રાજકીય વાર્તા છે). આ નવલકથાઓ પ્યુઝોની મૂળ નવલકથાની વાર્તાને આગળ ધપાવે છે.

૨૦૧૨માં, મારિયો પુઝોની બિન-નિર્મિત પટકથા &quot;ધ ફેમિલી કોર્લિયોન&quot; પર આધારિત એક પ્રિક્વલ નવલકથા એડ ફાલ્કો દ્વારા લખવામાં આવી હતી. આ વાર્તા ૧૯૩૩ થી ૧૯૩૪ ના વર્ષો (ગ્રેટ ડિપ્રેશન અને દારૂબંધીના અંતિમ દિવસો) ની સમયમર્યાદા પર આધારિત છે. તે વિટો કોર્લિયોન કેવી રીતે ન્યૂયોર્કના સૌથી શક્તિશાળી ડોન બને છે, સોની કોર્લિયોન પિતાની મરજી વિરુદ્ધ પોતાની યુવાનીના દિવસોમાં કઈ રીતે ગુનાખોરીના રસ્તે ચડીને કોર્લિયોન ફેમિલી માફિયા ગેંગમાં જોડાય છે તેમજ ટોમ હેગન કૌટુંબિક વ્યવસાયમાં કેવી રીતે પ્રવેશ કરે છે તેની વાર્તા કહે છે.

૨૦૨૬માં એવી સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી હતી કે, માર્ક વાઈનગાર્ડનર ઉપરાંત હવે પ્રખ્યાત લેખિકા એડ્રિયાના ટ્રિજિયાની દ્વારા આ શ્રેણીની એક નવી સત્તાવાર નવલકથા લખવામાં આવી રહી છે. આ પુસ્તકનું શીર્ષક &quot;કોની&quot; રાખવામાં આવ્યું છે અને તે ૨૦૨૭ના અંતમાં પ્રકાશિત થવાનું છે. આ નવલકથા પણ પુઝોની એસ્ટેટ (વારસદારો) દ્વારા મંજૂર કરાયેલી સત્તાવાર સિક્વલ છે, જેમાં પ્રથમ વખત ગોડફાધરની આખી વાર્તાને ડોન વિટો કોર્લિયોનની એકમાત્ર પુત્રી કોની કોર્લિયોનના દ્રષ્ટિકોણ થી રજૂ કરવામાં આવશે.

== વાસ્તવિક જીવનનો પ્રભાવ ==
આ નવલકથાનો એક મોટો ભાગ વાસ્તવિક ઘટનાઓ પર આધારિત છે, ખાસ કરીને ન્યૂ યોર્ક અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં સક્રિય માફિયા સંગઠન 'ફાઇવ ફેમિલીઝ' (પાંચ પરિવારો) નો ઇતિહાસ આ વાર્તાનો મુખ્ય આધાર છે. આ નવલકથામાં વાસ્તવિક જીવનના ગેંગસ્ટરો અને તેમના સાથીદારોના ઘણા સંદર્ભો વણી લેવામાં આવ્યા છે. ઉદાહરણ તરીકે, જોની ફોન્ટેનનું પાત્ર પ્રખ્યાત ગાયક અને અભિનેતા ફ્રેન્ક સિનાટ્રા પર આધારિત છે, જ્યારે મો ગ્રીનનું પાત્ર કુખ્યાત કેસિનો માલિક બગ્સી સિગેલ પર આધારિત છે. મુખ્ય પાત્ર ડોન વિટો કોર્લિયોનનું વ્યક્તિત્વ વાસ્તવિક જીવનના અંડરવર્લ્ડ ડોન ફ્રેન્ક કોસ્ટેલો અને કાર્લો ગેમ્બિનોના પાત્રોના મિશ્રણથી તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું. આ ઉપરાંત, માઇકલ કોર્લિયોનનું વ્યક્તિત્વ જોસેફ બોનન્નો અને તેમના પુત્ર બિલ બોનન્નોના જીવનથી પ્રેરિત છે. બિલ પણ માઇકલની જેમ જ શરૂઆતમાં માફિયા ધંધાથી દૂર રહીને યુનિવર્સિટીમાં કાયદાનો અભ્યાસ કરતા હતા, પરંતુ પાછળથી પિતા પર થયેલા હુમલા અને બદલાતા સંજોગોના કારણે તેઓ અનિચ્છાએ પરિવારના અંડરવર્લ્ડ સામ્રાજ્યના વડા બન્યા હતા. જ્યારે સોની કોર્લિયોનનું આક્રમક પાત્ર ન્યૂ યોર્કના હિંસક ગેંગસ્ટર કાર્માઈન ગલાંતે અને ક્રેઝી જો ગાલો પર આધારિત છે.

== સંદર્ભ ==
&lt;references /&gt;

[[શ્રેણી:નવલકથા]]
[[શ્રેણી:અમેરિકન નવલકથાઓ]]
[[શ્રેણી:૧૯૬૯ની અમેરિકન નવલકથાઓ]]</text>
      <sha1>2vx5a5605kwncr65yajkv9eh3bxgl6i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Abhirajsinh vaghela</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154953</id>
    <revision>
      <id>903513</id>
      <timestamp>2026-08-11T16:22:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>903513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="229" sha1="gedo4l2kkw2k3o0vw1rhs7de3p90vbz" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Abhirajsinh vaghela}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૨૧:૫૨, ૧૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>gedo4l2kkw2k3o0vw1rhs7de3p90vbz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>મહેન્દ્ર કપૂર</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154954</id>
    <revision>
      <id>903525</id>
      <timestamp>2026-08-12T03:25:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>ભારતીય પાર્શ્વગાયક</comment>
      <origin>903525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7366" sha1="noins8ae8wzh1vxoyubffdogyne9jz8" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = મહેન્દ્ર કપૂર
| image = Mahendra Kapoor.jpg
| caption =
| birth_name =
| alias =
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1934|1|9}}
| birth_place = [[અમૃતસર]], પંજાબ પ્રાંત, બ્રિટીશ ભારત
| death_date = {{Death date and age|df=yes|2008|9|27|1934|1|9}}
| death_place = [[મુંબઈ]], [[મહારાષ્ટ્ર]], ભારત
| children = રોહન કપૂર
| relatives = સિદ્ધાંત કપૂર (પૌત્ર)
| module = {{infobox musical artist
| embed = yes
| background   = એકલ ગાયક
| instrument   = ગાયક
| genre        = [[મોહમ્મદ રફી|રફી મેલોડી]]
| occupation   = પાર્શ્વ ગાયક
| years_active = ૧૯૫૬–૨૦૦૨
}}}}

'''મહેન્દ્ર કપૂર''' (૯ જાન્યુઆરી ૧૯૩૪ – ૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૮) એક ભારતીય પાર્શ્વગાયક હતા. પાંચ દાયકાથી પણ વધુ સમય સુધી વિસ્તરેલી તેમની સંગીત કારકિર્દીમાં તેમણે હિન્દી, ગુજરાતી, મરાઠી, પંજાબી અને ભોજપુરી જેવી વિવિધ ભાષાઓમાં હજારો ગીતો ગાયા છે. તેમના બુલંદ અવાજમાં ગવાયેલા દેશભક્તિના ગીતો, ભક્તિગીતો અને રોમેન્ટિક યુગલગીતોએ તેમને ભારતીય સંગીત જગતમાં મહત્વનું સ્થાન અપાવ્યું છે.

== જીવન ==
મહેન્દ્ર કપૂરનો જન્મ અમૃતસરમાં થયો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેઓ બોમ્બે (મુંબઈ) આવી ગયા હતા. નાની ઉંમરે જ તેઓ પ્રખ્યાત ગાયક મોહમ્મદ રફીથી પ્રેરિત થયા હતા અને તેમને પોતાના માર્ગદર્શક માનતા હતા. તેમણે પંડિત હુસ્નલાલ, પંડિત જગન્નાથ બુઆ, ઉસ્તાદ નિયાઝ અહમદ ખાન, ઉસ્તાદ અબ્દુલ રહમાન ખાન અને પંડિત તુલસીદાસ શર્મા જેવા શાસ્ત્રીય ગાયકો પાસેથી શાસ્ત્રીય સંગીત શીખવાનું શરૂ કર્યું. કપૂરે મોટાભાગે રફી સાહેબની શૈલી પરથી પ્રેરણા લઈને પોતાની એક આગવી ગાયકી વિકસાવી અને 'મેટ્રો મર્ફી ઓલ-ઈન્ડિયા સિંગિંગ કોમ્પિટિશન' જીતી. આ સફળતાને કારણે ૧૯૫૮માં સી. રામચંદ્રના સંગીત નિર્દેશન હેઠળ વી. શાંતારામની ફિલ્મ નવરંગમાં &quot;આધા હૈ ચંદ્રમા રાત આધી&quot; ગીત ગાઈને પાર્શ્વગાયક તરીકે તેમના ડેબ્યૂનો માર્ગ મોકળો થયો.&lt;ref name=&quot;TOI&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20121025201456/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-28/mumbai/27946493_1_raj-kapoor-mahendra-kapoor-lata-mangeshkar-award] Mere desh ki dharti' will always be with us&lt;/ref&gt; કપૂરના કેટલાક સૌથી નોંધપાત્ર ગીતો બી. આર. ચોપરાની ફિલ્મો 'ધૂલ કા ફૂલ', 'ગુમરાહ', 'વક્ત', 'હમરાઝ', 'ધૂંધ', 'નિકાહ', 'આવામ' અને ટીવી શ્રેણી 'મહાભારત' તથા મનોજ કુમારની ફિલ્મો 'ઉપકાર', 'પૂરબ ઔર પશ્ચિમ' માટેના હતા.

== કારકિર્દી અને અંગત જીવન ==
કપૂરે અનેક ભારતીય ભાષાઓમાં ગીતો ગાયા હતા અને તેઓ ગુજરાતી, પંજાબી, ભોજપુરી અને મરાઠી ફિલ્મોમાં સૌથી વધુ સંખ્યામાં ગીતો ગાનારા પાર્શ્વગાયક છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/keeping-score/|title=Keeping Score|date=27 December 2015}}&lt;/ref&gt; મરાઠી સિનેમામાં, તેઓ દાદા કોંડકેની તમામ ફિલ્મોમાં તેમનો પ્રમુખ અવાજ બનવા માટે ખૂબ જ લોકપ્રિય થયા હતા. દાદા કોંડકેની તળપદી શૈલીના ગીતો સાથે જોડાયેલા હોવા છતાં, મરાઠી ફિલ્મોમાં તેમનું ગાયન માત્ર દાદા કોંડકેની ફિલ્મો પૂરતું સીમીત નહોતું.
મહેન્દ્ર કપૂર પરિણિત હતા અને તેમને ત્રણ પુત્રીઓ તથા એક પુત્ર છે. તેમના પુત્ર રોહન કપૂર એક અભિનેતા અને ગાયક છે, જેમણે ૧૯૮૦ના દાયકામાં યશ ચોપરાની 'ફાસલે' (૧૯૮૫), 'લવ ૮૬' (૧૯૮૬) અને પ્રકાશ મહેરાની 'ઈમાનદાર' જેવી કેટલીક ફિલ્મોમાં અભિનય કર્યો હતો, અને બાદમાં તેમણે તેમના પિતા સાથે સ્ટેજ શો પણ કર્યા હતા.

૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૮ના રોજ, ૭૪ વર્ષની વયે મુંબઈ સ્થિત તેમના નિવાસસ્થાને હૃદયરોગના હુમલાને કારણે તેમનું અવસાન થયું હતું. તેમના પરિવારમાં પત્ની, બાળકો, પુત્રવધૂઓ-જમાઈઓ અને પૌત્ર-પૌત્રીઓ/દોહિત્રોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/Singer-Mahendra-Kapoor-dies-of-heart-attack/366869|title=Singer Mahendra Kapoor dies of heart attack - Indian Express|website=archive.indianexpress.com|access-date=19 September 2020|archive-date=3 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203182118/http://archive.indianexpress.com/news/singer-mahendra-kapoor-dies-of-heart-attack/366869|url-status=live}}&lt;/ref&gt;


== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>noins8ae8wzh1vxoyubffdogyne9jz8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903526</id>
      <parentid>903525</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T03:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[શ્રેણી:૧૯૩૪માં જન્મ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>903526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7425" sha1="4rv6g0mlybuezwtqiskxa6t734sze0g" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = મહેન્દ્ર કપૂર
| image = Mahendra Kapoor.jpg
| caption =
| birth_name =
| alias =
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1934|1|9}}
| birth_place = [[અમૃતસર]], પંજાબ પ્રાંત, બ્રિટીશ ભારત
| death_date = {{Death date and age|df=yes|2008|9|27|1934|1|9}}
| death_place = [[મુંબઈ]], [[મહારાષ્ટ્ર]], ભારત
| children = રોહન કપૂર
| relatives = સિદ્ધાંત કપૂર (પૌત્ર)
| module = {{infobox musical artist
| embed = yes
| background   = એકલ ગાયક
| instrument   = ગાયક
| genre        = [[મોહમ્મદ રફી|રફી મેલોડી]]
| occupation   = પાર્શ્વ ગાયક
| years_active = ૧૯૫૬–૨૦૦૨
}}}}

'''મહેન્દ્ર કપૂર''' (૯ જાન્યુઆરી ૧૯૩૪ – ૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૮) એક ભારતીય પાર્શ્વગાયક હતા. પાંચ દાયકાથી પણ વધુ સમય સુધી વિસ્તરેલી તેમની સંગીત કારકિર્દીમાં તેમણે હિન્દી, ગુજરાતી, મરાઠી, પંજાબી અને ભોજપુરી જેવી વિવિધ ભાષાઓમાં હજારો ગીતો ગાયા છે. તેમના બુલંદ અવાજમાં ગવાયેલા દેશભક્તિના ગીતો, ભક્તિગીતો અને રોમેન્ટિક યુગલગીતોએ તેમને ભારતીય સંગીત જગતમાં મહત્વનું સ્થાન અપાવ્યું છે.

== જીવન ==
મહેન્દ્ર કપૂરનો જન્મ અમૃતસરમાં થયો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેઓ બોમ્બે (મુંબઈ) આવી ગયા હતા. નાની ઉંમરે જ તેઓ પ્રખ્યાત ગાયક મોહમ્મદ રફીથી પ્રેરિત થયા હતા અને તેમને પોતાના માર્ગદર્શક માનતા હતા. તેમણે પંડિત હુસ્નલાલ, પંડિત જગન્નાથ બુઆ, ઉસ્તાદ નિયાઝ અહમદ ખાન, ઉસ્તાદ અબ્દુલ રહમાન ખાન અને પંડિત તુલસીદાસ શર્મા જેવા શાસ્ત્રીય ગાયકો પાસેથી શાસ્ત્રીય સંગીત શીખવાનું શરૂ કર્યું. કપૂરે મોટાભાગે રફી સાહેબની શૈલી પરથી પ્રેરણા લઈને પોતાની એક આગવી ગાયકી વિકસાવી અને 'મેટ્રો મર્ફી ઓલ-ઈન્ડિયા સિંગિંગ કોમ્પિટિશન' જીતી. આ સફળતાને કારણે ૧૯૫૮માં સી. રામચંદ્રના સંગીત નિર્દેશન હેઠળ વી. શાંતારામની ફિલ્મ નવરંગમાં &quot;આધા હૈ ચંદ્રમા રાત આધી&quot; ગીત ગાઈને પાર્શ્વગાયક તરીકે તેમના ડેબ્યૂનો માર્ગ મોકળો થયો.&lt;ref name=&quot;TOI&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20121025201456/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-28/mumbai/27946493_1_raj-kapoor-mahendra-kapoor-lata-mangeshkar-award] Mere desh ki dharti' will always be with us&lt;/ref&gt; કપૂરના કેટલાક સૌથી નોંધપાત્ર ગીતો બી. આર. ચોપરાની ફિલ્મો 'ધૂલ કા ફૂલ', 'ગુમરાહ', 'વક્ત', 'હમરાઝ', 'ધૂંધ', 'નિકાહ', 'આવામ' અને ટીવી શ્રેણી 'મહાભારત' તથા મનોજ કુમારની ફિલ્મો 'ઉપકાર', 'પૂરબ ઔર પશ્ચિમ' માટેના હતા.

== કારકિર્દી અને અંગત જીવન ==
કપૂરે અનેક ભારતીય ભાષાઓમાં ગીતો ગાયા હતા અને તેઓ ગુજરાતી, પંજાબી, ભોજપુરી અને મરાઠી ફિલ્મોમાં સૌથી વધુ સંખ્યામાં ગીતો ગાનારા પાર્શ્વગાયક છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/keeping-score/|title=Keeping Score|date=27 December 2015}}&lt;/ref&gt; મરાઠી સિનેમામાં, તેઓ દાદા કોંડકેની તમામ ફિલ્મોમાં તેમનો પ્રમુખ અવાજ બનવા માટે ખૂબ જ લોકપ્રિય થયા હતા. દાદા કોંડકેની તળપદી શૈલીના ગીતો સાથે જોડાયેલા હોવા છતાં, મરાઠી ફિલ્મોમાં તેમનું ગાયન માત્ર દાદા કોંડકેની ફિલ્મો પૂરતું સીમીત નહોતું.
મહેન્દ્ર કપૂર પરિણિત હતા અને તેમને ત્રણ પુત્રીઓ તથા એક પુત્ર છે. તેમના પુત્ર રોહન કપૂર એક અભિનેતા અને ગાયક છે, જેમણે ૧૯૮૦ના દાયકામાં યશ ચોપરાની 'ફાસલે' (૧૯૮૫), 'લવ ૮૬' (૧૯૮૬) અને પ્રકાશ મહેરાની 'ઈમાનદાર' જેવી કેટલીક ફિલ્મોમાં અભિનય કર્યો હતો, અને બાદમાં તેમણે તેમના પિતા સાથે સ્ટેજ શો પણ કર્યા હતા.

૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૮ના રોજ, ૭૪ વર્ષની વયે મુંબઈ સ્થિત તેમના નિવાસસ્થાને હૃદયરોગના હુમલાને કારણે તેમનું અવસાન થયું હતું. તેમના પરિવારમાં પત્ની, બાળકો, પુત્રવધૂઓ-જમાઈઓ અને પૌત્ર-પૌત્રીઓ/દોહિત્રોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/Singer-Mahendra-Kapoor-dies-of-heart-attack/366869|title=Singer Mahendra Kapoor dies of heart attack - Indian Express|website=archive.indianexpress.com|access-date=19 September 2020|archive-date=3 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203182118/http://archive.indianexpress.com/news/singer-mahendra-kapoor-dies-of-heart-attack/366869|url-status=live}}&lt;/ref&gt;


== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:૧૯૩૪માં જન્મ]]</text>
      <sha1>4rv6g0mlybuezwtqiskxa6t734sze0g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903527</id>
      <parentid>903526</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T03:27:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[શ્રેણી:૨૦૦૮માં મૃત્યુ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>903527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7489" sha1="fgpft2au7kjcy0231qaws4zyct6ptwi" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = મહેન્દ્ર કપૂર
| image = Mahendra Kapoor.jpg
| caption =
| birth_name =
| alias =
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1934|1|9}}
| birth_place = [[અમૃતસર]], પંજાબ પ્રાંત, બ્રિટીશ ભારત
| death_date = {{Death date and age|df=yes|2008|9|27|1934|1|9}}
| death_place = [[મુંબઈ]], [[મહારાષ્ટ્ર]], ભારત
| children = રોહન કપૂર
| relatives = સિદ્ધાંત કપૂર (પૌત્ર)
| module = {{infobox musical artist
| embed = yes
| background   = એકલ ગાયક
| instrument   = ગાયક
| genre        = [[મોહમ્મદ રફી|રફી મેલોડી]]
| occupation   = પાર્શ્વ ગાયક
| years_active = ૧૯૫૬–૨૦૦૨
}}}}

'''મહેન્દ્ર કપૂર''' (૯ જાન્યુઆરી ૧૯૩૪ – ૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૮) એક ભારતીય પાર્શ્વગાયક હતા. પાંચ દાયકાથી પણ વધુ સમય સુધી વિસ્તરેલી તેમની સંગીત કારકિર્દીમાં તેમણે હિન્દી, ગુજરાતી, મરાઠી, પંજાબી અને ભોજપુરી જેવી વિવિધ ભાષાઓમાં હજારો ગીતો ગાયા છે. તેમના બુલંદ અવાજમાં ગવાયેલા દેશભક્તિના ગીતો, ભક્તિગીતો અને રોમેન્ટિક યુગલગીતોએ તેમને ભારતીય સંગીત જગતમાં મહત્વનું સ્થાન અપાવ્યું છે.

== જીવન ==
મહેન્દ્ર કપૂરનો જન્મ અમૃતસરમાં થયો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેઓ બોમ્બે (મુંબઈ) આવી ગયા હતા. નાની ઉંમરે જ તેઓ પ્રખ્યાત ગાયક મોહમ્મદ રફીથી પ્રેરિત થયા હતા અને તેમને પોતાના માર્ગદર્શક માનતા હતા. તેમણે પંડિત હુસ્નલાલ, પંડિત જગન્નાથ બુઆ, ઉસ્તાદ નિયાઝ અહમદ ખાન, ઉસ્તાદ અબ્દુલ રહમાન ખાન અને પંડિત તુલસીદાસ શર્મા જેવા શાસ્ત્રીય ગાયકો પાસેથી શાસ્ત્રીય સંગીત શીખવાનું શરૂ કર્યું. કપૂરે મોટાભાગે રફી સાહેબની શૈલી પરથી પ્રેરણા લઈને પોતાની એક આગવી ગાયકી વિકસાવી અને 'મેટ્રો મર્ફી ઓલ-ઈન્ડિયા સિંગિંગ કોમ્પિટિશન' જીતી. આ સફળતાને કારણે ૧૯૫૮માં સી. રામચંદ્રના સંગીત નિર્દેશન હેઠળ વી. શાંતારામની ફિલ્મ નવરંગમાં &quot;આધા હૈ ચંદ્રમા રાત આધી&quot; ગીત ગાઈને પાર્શ્વગાયક તરીકે તેમના ડેબ્યૂનો માર્ગ મોકળો થયો.&lt;ref name=&quot;TOI&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20121025201456/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-28/mumbai/27946493_1_raj-kapoor-mahendra-kapoor-lata-mangeshkar-award] Mere desh ki dharti' will always be with us&lt;/ref&gt; કપૂરના કેટલાક સૌથી નોંધપાત્ર ગીતો બી. આર. ચોપરાની ફિલ્મો 'ધૂલ કા ફૂલ', 'ગુમરાહ', 'વક્ત', 'હમરાઝ', 'ધૂંધ', 'નિકાહ', 'આવામ' અને ટીવી શ્રેણી 'મહાભારત' તથા મનોજ કુમારની ફિલ્મો 'ઉપકાર', 'પૂરબ ઔર પશ્ચિમ' માટેના હતા.

== કારકિર્દી અને અંગત જીવન ==
કપૂરે અનેક ભારતીય ભાષાઓમાં ગીતો ગાયા હતા અને તેઓ ગુજરાતી, પંજાબી, ભોજપુરી અને મરાઠી ફિલ્મોમાં સૌથી વધુ સંખ્યામાં ગીતો ગાનારા પાર્શ્વગાયક છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/keeping-score/|title=Keeping Score|date=27 December 2015}}&lt;/ref&gt; મરાઠી સિનેમામાં, તેઓ દાદા કોંડકેની તમામ ફિલ્મોમાં તેમનો પ્રમુખ અવાજ બનવા માટે ખૂબ જ લોકપ્રિય થયા હતા. દાદા કોંડકેની તળપદી શૈલીના ગીતો સાથે જોડાયેલા હોવા છતાં, મરાઠી ફિલ્મોમાં તેમનું ગાયન માત્ર દાદા કોંડકેની ફિલ્મો પૂરતું સીમીત નહોતું.
મહેન્દ્ર કપૂર પરિણિત હતા અને તેમને ત્રણ પુત્રીઓ તથા એક પુત્ર છે. તેમના પુત્ર રોહન કપૂર એક અભિનેતા અને ગાયક છે, જેમણે ૧૯૮૦ના દાયકામાં યશ ચોપરાની 'ફાસલે' (૧૯૮૫), 'લવ ૮૬' (૧૯૮૬) અને પ્રકાશ મહેરાની 'ઈમાનદાર' જેવી કેટલીક ફિલ્મોમાં અભિનય કર્યો હતો, અને બાદમાં તેમણે તેમના પિતા સાથે સ્ટેજ શો પણ કર્યા હતા.

૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૮ના રોજ, ૭૪ વર્ષની વયે મુંબઈ સ્થિત તેમના નિવાસસ્થાને હૃદયરોગના હુમલાને કારણે તેમનું અવસાન થયું હતું. તેમના પરિવારમાં પત્ની, બાળકો, પુત્રવધૂઓ-જમાઈઓ અને પૌત્ર-પૌત્રીઓ/દોહિત્રોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/Singer-Mahendra-Kapoor-dies-of-heart-attack/366869|title=Singer Mahendra Kapoor dies of heart attack - Indian Express|website=archive.indianexpress.com|access-date=19 September 2020|archive-date=3 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203182118/http://archive.indianexpress.com/news/singer-mahendra-kapoor-dies-of-heart-attack/366869|url-status=live}}&lt;/ref&gt;


== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:૧૯૩૪માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:૨૦૦૮માં મૃત્યુ]]</text>
      <sha1>fgpft2au7kjcy0231qaws4zyct6ptwi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903528</id>
      <parentid>903527</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T03:28:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[શ્રેણી:ભારતીય ગાયકો]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>903528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7547" sha1="711w4euky0lft9bin1wsr529yk6f1hm" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = મહેન્દ્ર કપૂર
| image = Mahendra Kapoor.jpg
| caption =
| birth_name =
| alias =
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1934|1|9}}
| birth_place = [[અમૃતસર]], પંજાબ પ્રાંત, બ્રિટીશ ભારત
| death_date = {{Death date and age|df=yes|2008|9|27|1934|1|9}}
| death_place = [[મુંબઈ]], [[મહારાષ્ટ્ર]], ભારત
| children = રોહન કપૂર
| relatives = સિદ્ધાંત કપૂર (પૌત્ર)
| module = {{infobox musical artist
| embed = yes
| background   = એકલ ગાયક
| instrument   = ગાયક
| genre        = [[મોહમ્મદ રફી|રફી મેલોડી]]
| occupation   = પાર્શ્વ ગાયક
| years_active = ૧૯૫૬–૨૦૦૨
}}}}

'''મહેન્દ્ર કપૂર''' (૯ જાન્યુઆરી ૧૯૩૪ – ૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૮) એક ભારતીય પાર્શ્વગાયક હતા. પાંચ દાયકાથી પણ વધુ સમય સુધી વિસ્તરેલી તેમની સંગીત કારકિર્દીમાં તેમણે હિન્દી, ગુજરાતી, મરાઠી, પંજાબી અને ભોજપુરી જેવી વિવિધ ભાષાઓમાં હજારો ગીતો ગાયા છે. તેમના બુલંદ અવાજમાં ગવાયેલા દેશભક્તિના ગીતો, ભક્તિગીતો અને રોમેન્ટિક યુગલગીતોએ તેમને ભારતીય સંગીત જગતમાં મહત્વનું સ્થાન અપાવ્યું છે.

== જીવન ==
મહેન્દ્ર કપૂરનો જન્મ અમૃતસરમાં થયો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેઓ બોમ્બે (મુંબઈ) આવી ગયા હતા. નાની ઉંમરે જ તેઓ પ્રખ્યાત ગાયક મોહમ્મદ રફીથી પ્રેરિત થયા હતા અને તેમને પોતાના માર્ગદર્શક માનતા હતા. તેમણે પંડિત હુસ્નલાલ, પંડિત જગન્નાથ બુઆ, ઉસ્તાદ નિયાઝ અહમદ ખાન, ઉસ્તાદ અબ્દુલ રહમાન ખાન અને પંડિત તુલસીદાસ શર્મા જેવા શાસ્ત્રીય ગાયકો પાસેથી શાસ્ત્રીય સંગીત શીખવાનું શરૂ કર્યું. કપૂરે મોટાભાગે રફી સાહેબની શૈલી પરથી પ્રેરણા લઈને પોતાની એક આગવી ગાયકી વિકસાવી અને 'મેટ્રો મર્ફી ઓલ-ઈન્ડિયા સિંગિંગ કોમ્પિટિશન' જીતી. આ સફળતાને કારણે ૧૯૫૮માં સી. રામચંદ્રના સંગીત નિર્દેશન હેઠળ વી. શાંતારામની ફિલ્મ નવરંગમાં &quot;આધા હૈ ચંદ્રમા રાત આધી&quot; ગીત ગાઈને પાર્શ્વગાયક તરીકે તેમના ડેબ્યૂનો માર્ગ મોકળો થયો.&lt;ref name=&quot;TOI&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20121025201456/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-28/mumbai/27946493_1_raj-kapoor-mahendra-kapoor-lata-mangeshkar-award] Mere desh ki dharti' will always be with us&lt;/ref&gt; કપૂરના કેટલાક સૌથી નોંધપાત્ર ગીતો બી. આર. ચોપરાની ફિલ્મો 'ધૂલ કા ફૂલ', 'ગુમરાહ', 'વક્ત', 'હમરાઝ', 'ધૂંધ', 'નિકાહ', 'આવામ' અને ટીવી શ્રેણી 'મહાભારત' તથા મનોજ કુમારની ફિલ્મો 'ઉપકાર', 'પૂરબ ઔર પશ્ચિમ' માટેના હતા.

== કારકિર્દી અને અંગત જીવન ==
કપૂરે અનેક ભારતીય ભાષાઓમાં ગીતો ગાયા હતા અને તેઓ ગુજરાતી, પંજાબી, ભોજપુરી અને મરાઠી ફિલ્મોમાં સૌથી વધુ સંખ્યામાં ગીતો ગાનારા પાર્શ્વગાયક છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/keeping-score/|title=Keeping Score|date=27 December 2015}}&lt;/ref&gt; મરાઠી સિનેમામાં, તેઓ દાદા કોંડકેની તમામ ફિલ્મોમાં તેમનો પ્રમુખ અવાજ બનવા માટે ખૂબ જ લોકપ્રિય થયા હતા. દાદા કોંડકેની તળપદી શૈલીના ગીતો સાથે જોડાયેલા હોવા છતાં, મરાઠી ફિલ્મોમાં તેમનું ગાયન માત્ર દાદા કોંડકેની ફિલ્મો પૂરતું સીમીત નહોતું.
મહેન્દ્ર કપૂર પરિણિત હતા અને તેમને ત્રણ પુત્રીઓ તથા એક પુત્ર છે. તેમના પુત્ર રોહન કપૂર એક અભિનેતા અને ગાયક છે, જેમણે ૧૯૮૦ના દાયકામાં યશ ચોપરાની 'ફાસલે' (૧૯૮૫), 'લવ ૮૬' (૧૯૮૬) અને પ્રકાશ મહેરાની 'ઈમાનદાર' જેવી કેટલીક ફિલ્મોમાં અભિનય કર્યો હતો, અને બાદમાં તેમણે તેમના પિતા સાથે સ્ટેજ શો પણ કર્યા હતા.

૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૮ના રોજ, ૭૪ વર્ષની વયે મુંબઈ સ્થિત તેમના નિવાસસ્થાને હૃદયરોગના હુમલાને કારણે તેમનું અવસાન થયું હતું. તેમના પરિવારમાં પત્ની, બાળકો, પુત્રવધૂઓ-જમાઈઓ અને પૌત્ર-પૌત્રીઓ/દોહિત્રોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/Singer-Mahendra-Kapoor-dies-of-heart-attack/366869|title=Singer Mahendra Kapoor dies of heart attack - Indian Express|website=archive.indianexpress.com|access-date=19 September 2020|archive-date=3 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203182118/http://archive.indianexpress.com/news/singer-mahendra-kapoor-dies-of-heart-attack/366869|url-status=live}}&lt;/ref&gt;


== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:૧૯૩૪માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:૨૦૦૮માં મૃત્યુ]]
[[શ્રેણી:ભારતીય ગાયકો]]</text>
      <sha1>711w4euky0lft9bin1wsr529yk6f1hm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903531</id>
      <parentid>903528</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T03:38:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* નોંધપાત્ર ગીતો */</comment>
      <origin>903531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11806" sha1="b81koatntcj7qq6rowsf2srj28s7xx2" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = મહેન્દ્ર કપૂર
| image = Mahendra Kapoor.jpg
| caption =
| birth_name =
| alias =
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1934|1|9}}
| birth_place = [[અમૃતસર]], પંજાબ પ્રાંત, બ્રિટીશ ભારત
| death_date = {{Death date and age|df=yes|2008|9|27|1934|1|9}}
| death_place = [[મુંબઈ]], [[મહારાષ્ટ્ર]], ભારત
| children = રોહન કપૂર
| relatives = સિદ્ધાંત કપૂર (પૌત્ર)
| module = {{infobox musical artist
| embed = yes
| background   = એકલ ગાયક
| instrument   = ગાયક
| genre        = [[મોહમ્મદ રફી|રફી મેલોડી]]
| occupation   = પાર્શ્વ ગાયક
| years_active = ૧૯૫૬–૨૦૦૨
}}}}

'''મહેન્દ્ર કપૂર''' (૯ જાન્યુઆરી ૧૯૩૪ – ૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૮) એક ભારતીય પાર્શ્વગાયક હતા. પાંચ દાયકાથી પણ વધુ સમય સુધી વિસ્તરેલી તેમની સંગીત કારકિર્દીમાં તેમણે હિન્દી, ગુજરાતી, મરાઠી, પંજાબી અને ભોજપુરી જેવી વિવિધ ભાષાઓમાં હજારો ગીતો ગાયા છે. તેમના બુલંદ અવાજમાં ગવાયેલા દેશભક્તિના ગીતો, ભક્તિગીતો અને રોમેન્ટિક યુગલગીતોએ તેમને ભારતીય સંગીત જગતમાં મહત્વનું સ્થાન અપાવ્યું છે.

== જીવન ==
મહેન્દ્ર કપૂરનો જન્મ અમૃતસરમાં થયો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેઓ બોમ્બે (મુંબઈ) આવી ગયા હતા. નાની ઉંમરે જ તેઓ પ્રખ્યાત ગાયક મોહમ્મદ રફીથી પ્રેરિત થયા હતા અને તેમને પોતાના માર્ગદર્શક માનતા હતા. તેમણે પંડિત હુસ્નલાલ, પંડિત જગન્નાથ બુઆ, ઉસ્તાદ નિયાઝ અહમદ ખાન, ઉસ્તાદ અબ્દુલ રહમાન ખાન અને પંડિત તુલસીદાસ શર્મા જેવા શાસ્ત્રીય ગાયકો પાસેથી શાસ્ત્રીય સંગીત શીખવાનું શરૂ કર્યું. કપૂરે મોટાભાગે રફી સાહેબની શૈલી પરથી પ્રેરણા લઈને પોતાની એક આગવી ગાયકી વિકસાવી અને 'મેટ્રો મર્ફી ઓલ-ઈન્ડિયા સિંગિંગ કોમ્પિટિશન' જીતી. આ સફળતાને કારણે ૧૯૫૮માં સી. રામચંદ્રના સંગીત નિર્દેશન હેઠળ વી. શાંતારામની ફિલ્મ નવરંગમાં &quot;આધા હૈ ચંદ્રમા રાત આધી&quot; ગીત ગાઈને પાર્શ્વગાયક તરીકે તેમના ડેબ્યૂનો માર્ગ મોકળો થયો.&lt;ref name=&quot;TOI&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20121025201456/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-28/mumbai/27946493_1_raj-kapoor-mahendra-kapoor-lata-mangeshkar-award] Mere desh ki dharti' will always be with us&lt;/ref&gt; કપૂરના કેટલાક સૌથી નોંધપાત્ર ગીતો બી. આર. ચોપરાની ફિલ્મો 'ધૂલ કા ફૂલ', 'ગુમરાહ', 'વક્ત', 'હમરાઝ', 'ધૂંધ', 'નિકાહ', 'આવામ' અને ટીવી શ્રેણી 'મહાભારત' તથા મનોજ કુમારની ફિલ્મો 'ઉપકાર', 'પૂરબ ઔર પશ્ચિમ' માટેના હતા.

== કારકિર્દી અને અંગત જીવન ==
કપૂરે અનેક ભારતીય ભાષાઓમાં ગીતો ગાયા હતા અને તેઓ ગુજરાતી, પંજાબી, ભોજપુરી અને મરાઠી ફિલ્મોમાં સૌથી વધુ સંખ્યામાં ગીતો ગાનારા પાર્શ્વગાયક છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/keeping-score/|title=Keeping Score|date=27 December 2015}}&lt;/ref&gt; મરાઠી સિનેમામાં, તેઓ દાદા કોંડકેની તમામ ફિલ્મોમાં તેમનો પ્રમુખ અવાજ બનવા માટે ખૂબ જ લોકપ્રિય થયા હતા. દાદા કોંડકેની તળપદી શૈલીના ગીતો સાથે જોડાયેલા હોવા છતાં, મરાઠી ફિલ્મોમાં તેમનું ગાયન માત્ર દાદા કોંડકેની ફિલ્મો પૂરતું સીમીત નહોતું.
મહેન્દ્ર કપૂર પરિણિત હતા અને તેમને ત્રણ પુત્રીઓ તથા એક પુત્ર છે. તેમના પુત્ર રોહન કપૂર એક અભિનેતા અને ગાયક છે, જેમણે ૧૯૮૦ના દાયકામાં યશ ચોપરાની 'ફાસલે' (૧૯૮૫), 'લવ ૮૬' (૧૯૮૬) અને પ્રકાશ મહેરાની 'ઈમાનદાર' જેવી કેટલીક ફિલ્મોમાં અભિનય કર્યો હતો, અને બાદમાં તેમણે તેમના પિતા સાથે સ્ટેજ શો પણ કર્યા હતા.

૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૮ના રોજ, ૭૪ વર્ષની વયે મુંબઈ સ્થિત તેમના નિવાસસ્થાને હૃદયરોગના હુમલાને કારણે તેમનું અવસાન થયું હતું. તેમના પરિવારમાં પત્ની, બાળકો, પુત્રવધૂઓ-જમાઈઓ અને પૌત્ર-પૌત્રીઓ/દોહિત્રોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/Singer-Mahendra-Kapoor-dies-of-heart-attack/366869|title=Singer Mahendra Kapoor dies of heart attack - Indian Express|website=archive.indianexpress.com|access-date=19 September 2020|archive-date=3 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203182118/http://archive.indianexpress.com/news/singer-mahendra-kapoor-dies-of-heart-attack/366869|url-status=live}}&lt;/ref&gt;


== નોંધપાત્ર ગીતો ==
=== હિન્દી ગીતો ===
* &quot;ઉન્હેં દેખેં તો&quot; – ''મદમસ્ત'' (૧૯૫૩) (મહેન્દ્ર કપૂરનું પંડિત શિવ દયાલ બતિશ (એસ.ડી. બતિશ) સાથે પોતાનું પદાર્પણ ચલચિત્રનું ગીત)
* &quot;કિસી કે ઝુલ્મ કી&quot; – ''મદમસ્ત'' (૧૯૫૩) (ધન ઇન્દોરેવાલા સાથે)
* &quot;તેરે પ્યાર કા આસરા&quot; – ''ધૂલ કા ફૂલ'' (૧૯૫૯)
* &quot;આધા હૈ ચંદ્રમા રાત આધી&quot; – ''નવરંગ'' (૧૯૫૯)
* &quot;આપ આયે તો ખયાલ&quot; – ''ગુમરાહ'' (૧૯૬૩)
* &quot;ચલો એક બાર&quot; – ''ગુમરાહ'' (૧૯૬૩)
* &quot;છોડ કર તેરે પ્યાર&quot; – ''વો કૌન થી'' (૧૯૬૪)
* &quot;હર દિલ જો પ્યાર કરેગા&quot; – ''સંગમ'' (૧૯૬૪) ([[લતા મંગેશકર]] અને [[મુકેશ]] સાથે)
* &quot;મેરા પ્યાર વો હૈ&quot; – ''યહ રાત ફિર ના આયેગી'' (૧૯૬૫)
* &quot;બદલ જાયે અગર માલી&quot; – ''બહારાઁ ફિર ભી આયેંગી'' (૧૯૬૬)
* &quot;યે કલી જબ તલક ફૂલ બનકે ખીલે&quot; – ''આયે દિન બહાર કે'' (૧૯૬૬)
* &quot;કિસી પથ્થર કી મુરત સે&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;ના મુહ છુપા કે જીયો&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;નીલે ગગન કે તલે&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;તુમ અગર સાથ દેને કા વાદા કરો&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;તૂ હુસ્ન હૈ મૈં તુઝમેં&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;મેરે દેશ કી ધરતી&quot; – ''ઉપકાર'' (૧૯૬૭)
* &quot;લાખોં હૈં યહાં દિલવાલે&quot; – ''કિશ્મત'' (૧૯૬૮)
* &quot;જિસકે સપને હમેં રોઝ આતે રહે&quot; – ''ગીત'' (૧૯૭૦)
* &quot;ઇક્તારા બોલે&quot; – ''યાદગાર'' (૧૯૭૦)
* &quot;ભારત કા રહેનેવાલા હૂં&quot; – ''પૂરબ ઔર પશ્ચિમ'' (૧૯૭૦)
* &quot;હે રામચંદર કહ ગયે સિયા સે&quot; – ''ગોપી'' (૧૯૭૦)
* &quot;સંસાર કી હર શૈ&quot; – ''ધુંધ'' (૧૯૭૩)
* &quot;ઔર નહીં બસ ઔર નહીં&quot; – ''રોટી ક૫ડા ઔર મકાન'' (૧૯૭૪)
* &quot;ફકીરા ચલ ચલા ચલ&quot; – ''ફકીરા'' (૧૯૭૬)
* &quot;અબ કે બરસ&quot; – ''ક્રાંતિ'' (૧૯૮૧)
* &quot;અંધેરે મેં જો બેઠે&quot; – ''સંબંઘ'' (૧૯૮૨)
* &quot;બીતે હુએ લમ્હોં કી કસક સાથ&quot; – ''નિકાહ'' (૧૯૮૨)
* &quot;ચેહરા છુપા લિયા હૈ કિસી&quot; – ''નિકાહ'' (૧૯૮૨)
* &quot;દિલ કી યે આરસૂ થી કોઇ&quot; – ''નિકાહ'' (૧૯૮૨)
* &quot;માંગી થી એક દુઆ જો&quot; – ''શક્તિ'' (૧૯૮૨)
* &quot;કબ તલક શમા જલી&quot; – ''પેઇન્ટર બાબુ'' (૧૯૮૩)
* &quot;જબ યાદ કી બદલી છાતી હૈ&quot; – ''પેઇન્ટર બાબુ'' (૧૯૮૩)
* &quot;દિલ હી દિલ મેં લે લિયા&quot; – ''આજ કી અવાજ'' (૧૯૮૪)
* &quot;તેરે પ્યાર કી તમન્ના&quot; – ''તવાઇફ'' (૧૯૮૪)
* &quot;દે દારૂ દે દારૂ&quot; – ''કર્મા'' (૧૯૮૬)
* &quot;દેખ તમાશા લકડી કા&quot; – ''ઇન્સાફ કી મંઝિલ'' (૧૯૮૮)
* ''મહાભારત'' ધારાવાહિકનું શીર્ષક ગીત (૧૯૮૮)

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:૧૯૩૪માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:૨૦૦૮માં મૃત્યુ]]
[[શ્રેણી:ભારતીય ગાયકો]]</text>
      <sha1>b81koatntcj7qq6rowsf2srj28s7xx2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903532</id>
      <parentid>903531</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T03:40:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* નોંધપાત્ર ગીતો */ ગુજરાતી ગીતો</comment>
      <origin>903532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12612" sha1="2571o6glbx4iboedi6fmxs4brz9jdxa" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = મહેન્દ્ર કપૂર
| image = Mahendra Kapoor.jpg
| caption =
| birth_name =
| alias =
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1934|1|9}}
| birth_place = [[અમૃતસર]], પંજાબ પ્રાંત, બ્રિટીશ ભારત
| death_date = {{Death date and age|df=yes|2008|9|27|1934|1|9}}
| death_place = [[મુંબઈ]], [[મહારાષ્ટ્ર]], ભારત
| children = રોહન કપૂર
| relatives = સિદ્ધાંત કપૂર (પૌત્ર)
| module = {{infobox musical artist
| embed = yes
| background   = એકલ ગાયક
| instrument   = ગાયક
| genre        = [[મોહમ્મદ રફી|રફી મેલોડી]]
| occupation   = પાર્શ્વ ગાયક
| years_active = ૧૯૫૬–૨૦૦૨
}}}}

'''મહેન્દ્ર કપૂર''' (૯ જાન્યુઆરી ૧૯૩૪ – ૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૮) એક ભારતીય પાર્શ્વગાયક હતા. પાંચ દાયકાથી પણ વધુ સમય સુધી વિસ્તરેલી તેમની સંગીત કારકિર્દીમાં તેમણે હિન્દી, ગુજરાતી, મરાઠી, પંજાબી અને ભોજપુરી જેવી વિવિધ ભાષાઓમાં હજારો ગીતો ગાયા છે. તેમના બુલંદ અવાજમાં ગવાયેલા દેશભક્તિના ગીતો, ભક્તિગીતો અને રોમેન્ટિક યુગલગીતોએ તેમને ભારતીય સંગીત જગતમાં મહત્વનું સ્થાન અપાવ્યું છે.

== જીવન ==
મહેન્દ્ર કપૂરનો જન્મ અમૃતસરમાં થયો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેઓ બોમ્બે (મુંબઈ) આવી ગયા હતા. નાની ઉંમરે જ તેઓ પ્રખ્યાત ગાયક મોહમ્મદ રફીથી પ્રેરિત થયા હતા અને તેમને પોતાના માર્ગદર્શક માનતા હતા. તેમણે પંડિત હુસ્નલાલ, પંડિત જગન્નાથ બુઆ, ઉસ્તાદ નિયાઝ અહમદ ખાન, ઉસ્તાદ અબ્દુલ રહમાન ખાન અને પંડિત તુલસીદાસ શર્મા જેવા શાસ્ત્રીય ગાયકો પાસેથી શાસ્ત્રીય સંગીત શીખવાનું શરૂ કર્યું. કપૂરે મોટાભાગે રફી સાહેબની શૈલી પરથી પ્રેરણા લઈને પોતાની એક આગવી ગાયકી વિકસાવી અને 'મેટ્રો મર્ફી ઓલ-ઈન્ડિયા સિંગિંગ કોમ્પિટિશન' જીતી. આ સફળતાને કારણે ૧૯૫૮માં સી. રામચંદ્રના સંગીત નિર્દેશન હેઠળ વી. શાંતારામની ફિલ્મ નવરંગમાં &quot;આધા હૈ ચંદ્રમા રાત આધી&quot; ગીત ગાઈને પાર્શ્વગાયક તરીકે તેમના ડેબ્યૂનો માર્ગ મોકળો થયો.&lt;ref name=&quot;TOI&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20121025201456/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-28/mumbai/27946493_1_raj-kapoor-mahendra-kapoor-lata-mangeshkar-award] Mere desh ki dharti' will always be with us&lt;/ref&gt; કપૂરના કેટલાક સૌથી નોંધપાત્ર ગીતો બી. આર. ચોપરાની ફિલ્મો 'ધૂલ કા ફૂલ', 'ગુમરાહ', 'વક્ત', 'હમરાઝ', 'ધૂંધ', 'નિકાહ', 'આવામ' અને ટીવી શ્રેણી 'મહાભારત' તથા મનોજ કુમારની ફિલ્મો 'ઉપકાર', 'પૂરબ ઔર પશ્ચિમ' માટેના હતા.

== કારકિર્દી અને અંગત જીવન ==
કપૂરે અનેક ભારતીય ભાષાઓમાં ગીતો ગાયા હતા અને તેઓ ગુજરાતી, પંજાબી, ભોજપુરી અને મરાઠી ફિલ્મોમાં સૌથી વધુ સંખ્યામાં ગીતો ગાનારા પાર્શ્વગાયક છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/keeping-score/|title=Keeping Score|date=27 December 2015}}&lt;/ref&gt; મરાઠી સિનેમામાં, તેઓ દાદા કોંડકેની તમામ ફિલ્મોમાં તેમનો પ્રમુખ અવાજ બનવા માટે ખૂબ જ લોકપ્રિય થયા હતા. દાદા કોંડકેની તળપદી શૈલીના ગીતો સાથે જોડાયેલા હોવા છતાં, મરાઠી ફિલ્મોમાં તેમનું ગાયન માત્ર દાદા કોંડકેની ફિલ્મો પૂરતું સીમીત નહોતું.
મહેન્દ્ર કપૂર પરિણિત હતા અને તેમને ત્રણ પુત્રીઓ તથા એક પુત્ર છે. તેમના પુત્ર રોહન કપૂર એક અભિનેતા અને ગાયક છે, જેમણે ૧૯૮૦ના દાયકામાં યશ ચોપરાની 'ફાસલે' (૧૯૮૫), 'લવ ૮૬' (૧૯૮૬) અને પ્રકાશ મહેરાની 'ઈમાનદાર' જેવી કેટલીક ફિલ્મોમાં અભિનય કર્યો હતો, અને બાદમાં તેમણે તેમના પિતા સાથે સ્ટેજ શો પણ કર્યા હતા.

૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૮ના રોજ, ૭૪ વર્ષની વયે મુંબઈ સ્થિત તેમના નિવાસસ્થાને હૃદયરોગના હુમલાને કારણે તેમનું અવસાન થયું હતું. તેમના પરિવારમાં પત્ની, બાળકો, પુત્રવધૂઓ-જમાઈઓ અને પૌત્ર-પૌત્રીઓ/દોહિત્રોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/Singer-Mahendra-Kapoor-dies-of-heart-attack/366869|title=Singer Mahendra Kapoor dies of heart attack - Indian Express|website=archive.indianexpress.com|access-date=19 September 2020|archive-date=3 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203182118/http://archive.indianexpress.com/news/singer-mahendra-kapoor-dies-of-heart-attack/366869|url-status=live}}&lt;/ref&gt;


== નોંધપાત્ર ગીતો ==
=== હિન્દી ગીતો ===
* &quot;ઉન્હેં દેખેં તો&quot; – ''મદમસ્ત'' (૧૯૫૩) (મહેન્દ્ર કપૂરનું પંડિત શિવ દયાલ બતિશ (એસ.ડી. બતિશ) સાથે પોતાનું પદાર્પણ ચલચિત્રનું ગીત)
* &quot;કિસી કે ઝુલ્મ કી&quot; – ''મદમસ્ત'' (૧૯૫૩) (ધન ઇન્દોરેવાલા સાથે)
* &quot;તેરે પ્યાર કા આસરા&quot; – ''ધૂલ કા ફૂલ'' (૧૯૫૯)
* &quot;આધા હૈ ચંદ્રમા રાત આધી&quot; – ''નવરંગ'' (૧૯૫૯)
* &quot;આપ આયે તો ખયાલ&quot; – ''ગુમરાહ'' (૧૯૬૩)
* &quot;ચલો એક બાર&quot; – ''ગુમરાહ'' (૧૯૬૩)
* &quot;છોડ કર તેરે પ્યાર&quot; – ''વો કૌન થી'' (૧૯૬૪)
* &quot;હર દિલ જો પ્યાર કરેગા&quot; – ''સંગમ'' (૧૯૬૪) ([[લતા મંગેશકર]] અને [[મુકેશ]] સાથે)
* &quot;મેરા પ્યાર વો હૈ&quot; – ''યહ રાત ફિર ના આયેગી'' (૧૯૬૫)
* &quot;બદલ જાયે અગર માલી&quot; – ''બહારાઁ ફિર ભી આયેંગી'' (૧૯૬૬)
* &quot;યે કલી જબ તલક ફૂલ બનકે ખીલે&quot; – ''આયે દિન બહાર કે'' (૧૯૬૬)
* &quot;કિસી પથ્થર કી મુરત સે&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;ના મુહ છુપા કે જીયો&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;નીલે ગગન કે તલે&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;તુમ અગર સાથ દેને કા વાદા કરો&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;તૂ હુસ્ન હૈ મૈં તુઝમેં&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;મેરે દેશ કી ધરતી&quot; – ''ઉપકાર'' (૧૯૬૭)
* &quot;લાખોં હૈં યહાં દિલવાલે&quot; – ''કિશ્મત'' (૧૯૬૮)
* &quot;જિસકે સપને હમેં રોઝ આતે રહે&quot; – ''ગીત'' (૧૯૭૦)
* &quot;ઇક્તારા બોલે&quot; – ''યાદગાર'' (૧૯૭૦)
* &quot;ભારત કા રહેનેવાલા હૂં&quot; – ''પૂરબ ઔર પશ્ચિમ'' (૧૯૭૦)
* &quot;હે રામચંદર કહ ગયે સિયા સે&quot; – ''ગોપી'' (૧૯૭૦)
* &quot;સંસાર કી હર શૈ&quot; – ''ધુંધ'' (૧૯૭૩)
* &quot;ઔર નહીં બસ ઔર નહીં&quot; – ''રોટી ક૫ડા ઔર મકાન'' (૧૯૭૪)
* &quot;ફકીરા ચલ ચલા ચલ&quot; – ''ફકીરા'' (૧૯૭૬)
* &quot;અબ કે બરસ&quot; – ''ક્રાંતિ'' (૧૯૮૧)
* &quot;અંધેરે મેં જો બેઠે&quot; – ''સંબંઘ'' (૧૯૮૨)
* &quot;બીતે હુએ લમ્હોં કી કસક સાથ&quot; – ''નિકાહ'' (૧૯૮૨)
* &quot;ચેહરા છુપા લિયા હૈ કિસી&quot; – ''નિકાહ'' (૧૯૮૨)
* &quot;દિલ કી યે આરસૂ થી કોઇ&quot; – ''નિકાહ'' (૧૯૮૨)
* &quot;માંગી થી એક દુઆ જો&quot; – ''શક્તિ'' (૧૯૮૨)
* &quot;કબ તલક શમા જલી&quot; – ''પેઇન્ટર બાબુ'' (૧૯૮૩)
* &quot;જબ યાદ કી બદલી છાતી હૈ&quot; – ''પેઇન્ટર બાબુ'' (૧૯૮૩)
* &quot;દિલ હી દિલ મેં લે લિયા&quot; – ''આજ કી અવાજ'' (૧૯૮૪)
* &quot;તેરે પ્યાર કી તમન્ના&quot; – ''તવાઇફ'' (૧૯૮૪)
* &quot;દે દારૂ દે દારૂ&quot; – ''કર્મા'' (૧૯૮૬)
* &quot;દેખ તમાશા લકડી કા&quot; – ''ઇન્સાફ કી મંઝિલ'' (૧૯૮૮)
* ''મહાભારત'' ધારાવાહિકનું શીર્ષક ગીત (૧૯૮૮)

=== ગુજરાતી ગીતો ===
* &quot;ધૂણી રે ધખાવી બેલી અમે તારા નામની&quot; – ''જેસલ તોરલ'' (૧૯૭૧)
* &quot;પેલા પેલા જુગમાં રાણી તું હતી પોપટી ને&quot;
* &quot;ભિક્ષા દે ને મૈયા પિંગળા&quot;
* &quot;આંખિયુંમાં ગોરી&quot; – ''વીર માંગડાવાળો'' (૧૯૭૬)
* &quot;રૂપેરી રાતમાં&quot; – ''વીર માંગડાવાળો'' (૧૯૭૬)
* &quot;સૂરજ ઉગતા સંતાણી&quot; – ''વીર માંગડાવાળો'' (૧૯૭૬)
* &quot;આશક માશૂક સામસામે&quot; – ''વીર માંગડાવાળો'' (૧૯૭૬)

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:૧૯૩૪માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:૨૦૦૮માં મૃત્યુ]]
[[શ્રેણી:ભારતીય ગાયકો]]</text>
      <sha1>2571o6glbx4iboedi6fmxs4brz9jdxa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903533</id>
      <parentid>903532</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T03:46:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* પુરસ્કાર */</comment>
      <origin>903533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15443" sha1="j1ei03b0asuayi1azvq2dkx7r6mzl9q" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = મહેન્દ્ર કપૂર
| image = Mahendra Kapoor.jpg
| caption =
| birth_name =
| alias =
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1934|1|9}}
| birth_place = [[અમૃતસર]], પંજાબ પ્રાંત, બ્રિટીશ ભારત
| death_date = {{Death date and age|df=yes|2008|9|27|1934|1|9}}
| death_place = [[મુંબઈ]], [[મહારાષ્ટ્ર]], ભારત
| children = રોહન કપૂર
| relatives = સિદ્ધાંત કપૂર (પૌત્ર)
| module = {{infobox musical artist
| embed = yes
| background   = એકલ ગાયક
| instrument   = ગાયક
| genre        = [[મોહમ્મદ રફી|રફી મેલોડી]]
| occupation   = પાર્શ્વ ગાયક
| years_active = ૧૯૫૬–૨૦૦૨
}}}}

'''મહેન્દ્ર કપૂર''' (૯ જાન્યુઆરી ૧૯૩૪ – ૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૮) એક ભારતીય પાર્શ્વગાયક હતા. પાંચ દાયકાથી પણ વધુ સમય સુધી વિસ્તરેલી તેમની સંગીત કારકિર્દીમાં તેમણે હિન્દી, ગુજરાતી, મરાઠી, પંજાબી અને ભોજપુરી જેવી વિવિધ ભાષાઓમાં હજારો ગીતો ગાયા છે. તેમના બુલંદ અવાજમાં ગવાયેલા દેશભક્તિના ગીતો, ભક્તિગીતો અને રોમેન્ટિક યુગલગીતોએ તેમને ભારતીય સંગીત જગતમાં મહત્વનું સ્થાન અપાવ્યું છે.

== જીવન ==
મહેન્દ્ર કપૂરનો જન્મ અમૃતસરમાં થયો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેઓ બોમ્બે (મુંબઈ) આવી ગયા હતા. નાની ઉંમરે જ તેઓ પ્રખ્યાત ગાયક મોહમ્મદ રફીથી પ્રેરિત થયા હતા અને તેમને પોતાના માર્ગદર્શક માનતા હતા. તેમણે પંડિત હુસ્નલાલ, પંડિત જગન્નાથ બુઆ, ઉસ્તાદ નિયાઝ અહમદ ખાન, ઉસ્તાદ અબ્દુલ રહમાન ખાન અને પંડિત તુલસીદાસ શર્મા જેવા શાસ્ત્રીય ગાયકો પાસેથી શાસ્ત્રીય સંગીત શીખવાનું શરૂ કર્યું. કપૂરે મોટાભાગે રફી સાહેબની શૈલી પરથી પ્રેરણા લઈને પોતાની એક આગવી ગાયકી વિકસાવી અને 'મેટ્રો મર્ફી ઓલ-ઈન્ડિયા સિંગિંગ કોમ્પિટિશન' જીતી. આ સફળતાને કારણે ૧૯૫૮માં સી. રામચંદ્રના સંગીત નિર્દેશન હેઠળ વી. શાંતારામની ફિલ્મ નવરંગમાં &quot;આધા હૈ ચંદ્રમા રાત આધી&quot; ગીત ગાઈને પાર્શ્વગાયક તરીકે તેમના ડેબ્યૂનો માર્ગ મોકળો થયો.&lt;ref name=&quot;TOI&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20121025201456/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-28/mumbai/27946493_1_raj-kapoor-mahendra-kapoor-lata-mangeshkar-award] Mere desh ki dharti' will always be with us&lt;/ref&gt; કપૂરના કેટલાક સૌથી નોંધપાત્ર ગીતો બી. આર. ચોપરાની ફિલ્મો 'ધૂલ કા ફૂલ', 'ગુમરાહ', 'વક્ત', 'હમરાઝ', 'ધૂંધ', 'નિકાહ', 'આવામ' અને ટીવી શ્રેણી 'મહાભારત' તથા મનોજ કુમારની ફિલ્મો 'ઉપકાર', 'પૂરબ ઔર પશ્ચિમ' માટેના હતા.

== કારકિર્દી અને અંગત જીવન ==
કપૂરે અનેક ભારતીય ભાષાઓમાં ગીતો ગાયા હતા અને તેઓ ગુજરાતી, પંજાબી, ભોજપુરી અને મરાઠી ફિલ્મોમાં સૌથી વધુ સંખ્યામાં ગીતો ગાનારા પાર્શ્વગાયક છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/keeping-score/|title=Keeping Score|date=27 December 2015}}&lt;/ref&gt; મરાઠી સિનેમામાં, તેઓ દાદા કોંડકેની તમામ ફિલ્મોમાં તેમનો પ્રમુખ અવાજ બનવા માટે ખૂબ જ લોકપ્રિય થયા હતા. દાદા કોંડકેની તળપદી શૈલીના ગીતો સાથે જોડાયેલા હોવા છતાં, મરાઠી ફિલ્મોમાં તેમનું ગાયન માત્ર દાદા કોંડકેની ફિલ્મો પૂરતું સીમીત નહોતું.
મહેન્દ્ર કપૂર પરિણિત હતા અને તેમને ત્રણ પુત્રીઓ તથા એક પુત્ર છે. તેમના પુત્ર રોહન કપૂર એક અભિનેતા અને ગાયક છે, જેમણે ૧૯૮૦ના દાયકામાં યશ ચોપરાની 'ફાસલે' (૧૯૮૫), 'લવ ૮૬' (૧૯૮૬) અને પ્રકાશ મહેરાની 'ઈમાનદાર' જેવી કેટલીક ફિલ્મોમાં અભિનય કર્યો હતો, અને બાદમાં તેમણે તેમના પિતા સાથે સ્ટેજ શો પણ કર્યા હતા.

૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૮ના રોજ, ૭૪ વર્ષની વયે મુંબઈ સ્થિત તેમના નિવાસસ્થાને હૃદયરોગના હુમલાને કારણે તેમનું અવસાન થયું હતું. તેમના પરિવારમાં પત્ની, બાળકો, પુત્રવધૂઓ-જમાઈઓ અને પૌત્ર-પૌત્રીઓ/દોહિત્રોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/Singer-Mahendra-Kapoor-dies-of-heart-attack/366869|title=Singer Mahendra Kapoor dies of heart attack - Indian Express|website=archive.indianexpress.com|access-date=19 September 2020|archive-date=3 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203182118/http://archive.indianexpress.com/news/singer-mahendra-kapoor-dies-of-heart-attack/366869|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== નોંધપાત્ર ગીતો ==
=== હિન્દી ગીતો ===
* &quot;ઉન્હેં દેખેં તો&quot; – ''મદમસ્ત'' (૧૯૫૩) (મહેન્દ્ર કપૂરનું પંડિત શિવ દયાલ બતિશ (એસ.ડી. બતિશ) સાથે પોતાનું પદાર્પણ ચલચિત્રનું ગીત)
* &quot;કિસી કે ઝુલ્મ કી&quot; – ''મદમસ્ત'' (૧૯૫૩) (ધન ઇન્દોરેવાલા સાથે)
* &quot;તેરે પ્યાર કા આસરા&quot; – ''ધૂલ કા ફૂલ'' (૧૯૫૯)
* &quot;આધા હૈ ચંદ્રમા રાત આધી&quot; – ''નવરંગ'' (૧૯૫૯)
* &quot;આપ આયે તો ખયાલ&quot; – ''ગુમરાહ'' (૧૯૬૩)
* &quot;ચલો એક બાર&quot; – ''ગુમરાહ'' (૧૯૬૩)
* &quot;છોડ કર તેરે પ્યાર&quot; – ''વો કૌન થી'' (૧૯૬૪)
* &quot;હર દિલ જો પ્યાર કરેગા&quot; – ''સંગમ'' (૧૯૬૪) ([[લતા મંગેશકર]] અને [[મુકેશ]] સાથે)
* &quot;મેરા પ્યાર વો હૈ&quot; – ''યહ રાત ફિર ના આયેગી'' (૧૯૬૫)
* &quot;બદલ જાયે અગર માલી&quot; – ''બહારાઁ ફિર ભી આયેંગી'' (૧૯૬૬)
* &quot;યે કલી જબ તલક ફૂલ બનકે ખીલે&quot; – ''આયે દિન બહાર કે'' (૧૯૬૬)
* &quot;કિસી પથ્થર કી મુરત સે&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;ના મુહ છુપા કે જીયો&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;નીલે ગગન કે તલે&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;તુમ અગર સાથ દેને કા વાદા કરો&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;તૂ હુસ્ન હૈ મૈં તુઝમેં&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;મેરે દેશ કી ધરતી&quot; – ''ઉપકાર'' (૧૯૬૭)
* &quot;લાખોં હૈં યહાં દિલવાલે&quot; – ''કિશ્મત'' (૧૯૬૮)
* &quot;જિસકે સપને હમેં રોઝ આતે રહે&quot; – ''ગીત'' (૧૯૭૦)
* &quot;ઇક્તારા બોલે&quot; – ''યાદગાર'' (૧૯૭૦)
* &quot;ભારત કા રહેનેવાલા હૂં&quot; – ''પૂરબ ઔર પશ્ચિમ'' (૧૯૭૦)
* &quot;હે રામચંદર કહ ગયે સિયા સે&quot; – ''ગોપી'' (૧૯૭૦)
* &quot;સંસાર કી હર શૈ&quot; – ''ધુંધ'' (૧૯૭૩)
* &quot;ઔર નહીં બસ ઔર નહીં&quot; – ''રોટી ક૫ડા ઔર મકાન'' (૧૯૭૪)
* &quot;ફકીરા ચલ ચલા ચલ&quot; – ''ફકીરા'' (૧૯૭૬)
* &quot;અબ કે બરસ&quot; – ''ક્રાંતિ'' (૧૯૮૧)
* &quot;અંધેરે મેં જો બેઠે&quot; – ''સંબંઘ'' (૧૯૮૨)
* &quot;બીતે હુએ લમ્હોં કી કસક સાથ&quot; – ''નિકાહ'' (૧૯૮૨)
* &quot;ચેહરા છુપા લિયા હૈ કિસી&quot; – ''નિકાહ'' (૧૯૮૨)
* &quot;દિલ કી યે આરસૂ થી કોઇ&quot; – ''નિકાહ'' (૧૯૮૨)
* &quot;માંગી થી એક દુઆ જો&quot; – ''શક્તિ'' (૧૯૮૨)
* &quot;કબ તલક શમા જલી&quot; – ''પેઇન્ટર બાબુ'' (૧૯૮૩)
* &quot;જબ યાદ કી બદલી છાતી હૈ&quot; – ''પેઇન્ટર બાબુ'' (૧૯૮૩)
* &quot;દિલ હી દિલ મેં લે લિયા&quot; – ''આજ કી અવાજ'' (૧૯૮૪)
* &quot;તેરે પ્યાર કી તમન્ના&quot; – ''તવાઇફ'' (૧૯૮૪)
* &quot;દે દારૂ દે દારૂ&quot; – ''કર્મા'' (૧૯૮૬)
* &quot;દેખ તમાશા લકડી કા&quot; – ''ઇન્સાફ કી મંઝિલ'' (૧૯૮૮)
* ''મહાભારત'' ધારાવાહિકનું શીર્ષક ગીત (૧૯૮૮)

=== ગુજરાતી ગીતો ===
* &quot;ધૂણી રે ધખાવી બેલી અમે તારા નામની&quot; – ''જેસલ તોરલ'' (૧૯૭૧)
* &quot;પેલા પેલા જુગમાં રાણી તું હતી પોપટી ને&quot;
* &quot;ભિક્ષા દે ને મૈયા પિંગળા&quot;
* &quot;આંખિયુંમાં ગોરી&quot; – ''વીર માંગડાવાળો'' (૧૯૭૬)
* &quot;રૂપેરી રાતમાં&quot; – ''વીર માંગડાવાળો'' (૧૯૭૬)
* &quot;સૂરજ ઉગતા સંતાણી&quot; – ''વીર માંગડાવાળો'' (૧૯૭૬)
* &quot;આશક માશૂક સામસામે&quot; – ''વીર માંગડાવાળો'' (૧૯૭૬)

== પુરસ્કાર ==
* ૧૯૭૨ – ભારત સરકાર દ્વારા [[પદ્મશ્રી]]
* શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટેનો રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર
** ૧૯૬૮ (વિજેતા) – &quot;મેરે દેશ કી ધરતી&quot; – ''ઉપકાર''&lt;ref name=&quot;National Awards Winners 1967: Complete list of winners of National Awards 1967&quot;&gt;{{cite news|last1=The Times of India|first1=Entertainment|title=National Awards Winners 1967: Complete list of winners of National Awards 1967|work=timesofindia.indiatimes.com|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-awards/national-awards-winners/1967/108|accessdate=11 August 2021}}&lt;/ref&gt;
* શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટેનો ફિલ્મફેર પુરસ્કાર
** ૧૯૬૪ (વિજેતા) – &quot;ચલો એક બાર&quot; – ''ગુમરાહ''
** ૧૯૬૮ (વિજેતા) – &quot;નીલે ગગન કે તલે&quot; – ''હમરાઝ''
** ૧૯૬૮ (નામાંકિત) – &quot;મેરે દેશ કી ધરતી&quot; – ''ઉપકાર''
** ૧૯૭૫ (વિજેતા) – &quot;ઔર નહીં બસ ઔર નહીં&quot; – ''રોટી કપડા ઔર મકાન''
** ૧૯૭૭ (નામાંકિત) – &quot;સુનકે તેરી પુકાર&quot; – ''ફકીરા''
* મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય ફિલ્મ પુરસ્કાર
** શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટેનો મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય ફિલ્મ પુરસ્કાર – &quot;સાંગ કધી કળનાર તુલા&quot; ગીત માટે
** શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટેનો મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય ફિલ્મ પુરસ્કાર – &quot;અંજનીચા સુતા&quot; ગીત માટે

=== અન્ય ===
* ૧૯૬૭ (વિજેતા) – &quot;મિયાં તાનસેન એવોર્ડ&quot; – સતી નારી – &quot;તુમ નાચો રસ બરસે&quot; ગીત માટે
* ૨૦૦૦ (વિજેતા) – &quot;બોલિવૂડ મ્યુઝિક એવોર્ડ્સ - ન્યૂ યોર્ક&quot; – લાઈફ ટાઈમ અચીવમેન્ટ એવોર્ડ
* ૨૦૦૨ (વિજેતા) – &quot;લતા મંગેશકર પુરસ્કાર&quot; – મધ્ય પ્રદેશ રાજ્ય એવોર્ડ
* ૨૦૦૮ (વિજેતા) – &quot;મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય એવોર્ડ&quot; – લાઈફ ટાઈમ અચીવમેન્ટ

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:૧૯૩૪માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:૨૦૦૮માં મૃત્યુ]]
[[શ્રેણી:ભારતીય ગાયકો]]</text>
      <sha1>j1ei03b0asuayi1azvq2dkx7r6mzl9q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903534</id>
      <parentid>903533</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T03:46:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>903534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15538" sha1="daytge19g6frzxq2h5vqzo07h2h3v9z" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = મહેન્દ્ર કપૂર
| image = Mahendra Kapoor.jpg
| caption =
| birth_name =
| alias =
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1934|1|9}}
| birth_place = [[અમૃતસર]], પંજાબ પ્રાંત, બ્રિટીશ ભારત
| death_date = {{Death date and age|df=yes|2008|9|27|1934|1|9}}
| death_place = [[મુંબઈ]], [[મહારાષ્ટ્ર]], ભારત
| children = રોહન કપૂર
| relatives = સિદ્ધાંત કપૂર (પૌત્ર)
| module = {{infobox musical artist
| embed = yes
| background   = એકલ ગાયક
| instrument   = ગાયક
| genre        = [[મોહમ્મદ રફી|રફી મેલોડી]]
| occupation   = પાર્શ્વ ગાયક
| years_active = ૧૯૫૬–૨૦૦૨
}}}}

'''મહેન્દ્ર કપૂર''' (૯ જાન્યુઆરી ૧૯૩૪ – ૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૮) એક ભારતીય પાર્શ્વગાયક હતા. પાંચ દાયકાથી પણ વધુ સમય સુધી વિસ્તરેલી તેમની સંગીત કારકિર્દીમાં તેમણે હિન્દી, ગુજરાતી, મરાઠી, પંજાબી અને ભોજપુરી જેવી વિવિધ ભાષાઓમાં હજારો ગીતો ગાયા છે. તેમના બુલંદ અવાજમાં ગવાયેલા દેશભક્તિના ગીતો, ભક્તિગીતો અને રોમેન્ટિક યુગલગીતોએ તેમને ભારતીય સંગીત જગતમાં મહત્વનું સ્થાન અપાવ્યું છે.

== જીવન ==
મહેન્દ્ર કપૂરનો જન્મ અમૃતસરમાં થયો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેઓ બોમ્બે (મુંબઈ) આવી ગયા હતા. નાની ઉંમરે જ તેઓ પ્રખ્યાત ગાયક મોહમ્મદ રફીથી પ્રેરિત થયા હતા અને તેમને પોતાના માર્ગદર્શક માનતા હતા. તેમણે પંડિત હુસ્નલાલ, પંડિત જગન્નાથ બુઆ, ઉસ્તાદ નિયાઝ અહમદ ખાન, ઉસ્તાદ અબ્દુલ રહમાન ખાન અને પંડિત તુલસીદાસ શર્મા જેવા શાસ્ત્રીય ગાયકો પાસેથી શાસ્ત્રીય સંગીત શીખવાનું શરૂ કર્યું. કપૂરે મોટાભાગે રફી સાહેબની શૈલી પરથી પ્રેરણા લઈને પોતાની એક આગવી ગાયકી વિકસાવી અને 'મેટ્રો મર્ફી ઓલ-ઈન્ડિયા સિંગિંગ કોમ્પિટિશન' જીતી. આ સફળતાને કારણે ૧૯૫૮માં સી. રામચંદ્રના સંગીત નિર્દેશન હેઠળ વી. શાંતારામની ફિલ્મ નવરંગમાં &quot;આધા હૈ ચંદ્રમા રાત આધી&quot; ગીત ગાઈને પાર્શ્વગાયક તરીકે તેમના ડેબ્યૂનો માર્ગ મોકળો થયો.&lt;ref name=&quot;TOI&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20121025201456/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-28/mumbai/27946493_1_raj-kapoor-mahendra-kapoor-lata-mangeshkar-award] Mere desh ki dharti' will always be with us&lt;/ref&gt; કપૂરના કેટલાક સૌથી નોંધપાત્ર ગીતો બી. આર. ચોપરાની ફિલ્મો 'ધૂલ કા ફૂલ', 'ગુમરાહ', 'વક્ત', 'હમરાઝ', 'ધૂંધ', 'નિકાહ', 'આવામ' અને ટીવી શ્રેણી 'મહાભારત' તથા મનોજ કુમારની ફિલ્મો 'ઉપકાર', 'પૂરબ ઔર પશ્ચિમ' માટેના હતા.

== કારકિર્દી અને અંગત જીવન ==
કપૂરે અનેક ભારતીય ભાષાઓમાં ગીતો ગાયા હતા અને તેઓ ગુજરાતી, પંજાબી, ભોજપુરી અને મરાઠી ફિલ્મોમાં સૌથી વધુ સંખ્યામાં ગીતો ગાનારા પાર્શ્વગાયક છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/keeping-score/|title=Keeping Score|date=27 December 2015}}&lt;/ref&gt; મરાઠી સિનેમામાં, તેઓ દાદા કોંડકેની તમામ ફિલ્મોમાં તેમનો પ્રમુખ અવાજ બનવા માટે ખૂબ જ લોકપ્રિય થયા હતા. દાદા કોંડકેની તળપદી શૈલીના ગીતો સાથે જોડાયેલા હોવા છતાં, મરાઠી ફિલ્મોમાં તેમનું ગાયન માત્ર દાદા કોંડકેની ફિલ્મો પૂરતું સીમીત નહોતું.
મહેન્દ્ર કપૂર પરિણિત હતા અને તેમને ત્રણ પુત્રીઓ તથા એક પુત્ર છે. તેમના પુત્ર રોહન કપૂર એક અભિનેતા અને ગાયક છે, જેમણે ૧૯૮૦ના દાયકામાં યશ ચોપરાની 'ફાસલે' (૧૯૮૫), 'લવ ૮૬' (૧૯૮૬) અને પ્રકાશ મહેરાની 'ઈમાનદાર' જેવી કેટલીક ફિલ્મોમાં અભિનય કર્યો હતો, અને બાદમાં તેમણે તેમના પિતા સાથે સ્ટેજ શો પણ કર્યા હતા.

૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૮ના રોજ, ૭૪ વર્ષની વયે મુંબઈ સ્થિત તેમના નિવાસસ્થાને હૃદયરોગના હુમલાને કારણે તેમનું અવસાન થયું હતું. તેમના પરિવારમાં પત્ની, બાળકો, પુત્રવધૂઓ-જમાઈઓ અને પૌત્ર-પૌત્રીઓ/દોહિત્રોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/Singer-Mahendra-Kapoor-dies-of-heart-attack/366869|title=Singer Mahendra Kapoor dies of heart attack - Indian Express|website=archive.indianexpress.com|access-date=19 September 2020|archive-date=3 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203182118/http://archive.indianexpress.com/news/singer-mahendra-kapoor-dies-of-heart-attack/366869|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== નોંધપાત્ર ગીતો ==
=== હિન્દી ગીતો ===
* &quot;ઉન્હેં દેખેં તો&quot; – ''મદમસ્ત'' (૧૯૫૩) (મહેન્દ્ર કપૂરનું પંડિત શિવ દયાલ બતિશ (એસ.ડી. બતિશ) સાથે પોતાનું પદાર્પણ ચલચિત્રનું ગીત)
* &quot;કિસી કે ઝુલ્મ કી&quot; – ''મદમસ્ત'' (૧૯૫૩) (ધન ઇન્દોરેવાલા સાથે)
* &quot;તેરે પ્યાર કા આસરા&quot; – ''ધૂલ કા ફૂલ'' (૧૯૫૯)
* &quot;આધા હૈ ચંદ્રમા રાત આધી&quot; – ''નવરંગ'' (૧૯૫૯)
* &quot;આપ આયે તો ખયાલ&quot; – ''ગુમરાહ'' (૧૯૬૩)
* &quot;ચલો એક બાર&quot; – ''ગુમરાહ'' (૧૯૬૩)
* &quot;છોડ કર તેરે પ્યાર&quot; – ''વો કૌન થી'' (૧૯૬૪)
* &quot;હર દિલ જો પ્યાર કરેગા&quot; – ''સંગમ'' (૧૯૬૪) ([[લતા મંગેશકર]] અને [[મુકેશ]] સાથે)
* &quot;મેરા પ્યાર વો હૈ&quot; – ''યહ રાત ફિર ના આયેગી'' (૧૯૬૫)
* &quot;બદલ જાયે અગર માલી&quot; – ''બહારાઁ ફિર ભી આયેંગી'' (૧૯૬૬)
* &quot;યે કલી જબ તલક ફૂલ બનકે ખીલે&quot; – ''આયે દિન બહાર કે'' (૧૯૬૬)
* &quot;કિસી પથ્થર કી મુરત સે&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;ના મુહ છુપા કે જીયો&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;નીલે ગગન કે તલે&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;તુમ અગર સાથ દેને કા વાદા કરો&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;તૂ હુસ્ન હૈ મૈં તુઝમેં&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;મેરે દેશ કી ધરતી&quot; – ''ઉપકાર'' (૧૯૬૭)
* &quot;લાખોં હૈં યહાં દિલવાલે&quot; – ''કિશ્મત'' (૧૯૬૮)
* &quot;જિસકે સપને હમેં રોઝ આતે રહે&quot; – ''ગીત'' (૧૯૭૦)
* &quot;ઇક્તારા બોલે&quot; – ''યાદગાર'' (૧૯૭૦)
* &quot;ભારત કા રહેનેવાલા હૂં&quot; – ''પૂરબ ઔર પશ્ચિમ'' (૧૯૭૦)
* &quot;હે રામચંદર કહ ગયે સિયા સે&quot; – ''ગોપી'' (૧૯૭૦)
* &quot;સંસાર કી હર શૈ&quot; – ''ધુંધ'' (૧૯૭૩)
* &quot;ઔર નહીં બસ ઔર નહીં&quot; – ''રોટી ક૫ડા ઔર મકાન'' (૧૯૭૪)
* &quot;ફકીરા ચલ ચલા ચલ&quot; – ''ફકીરા'' (૧૯૭૬)
* &quot;અબ કે બરસ&quot; – ''ક્રાંતિ'' (૧૯૮૧)
* &quot;અંધેરે મેં જો બેઠે&quot; – ''સંબંઘ'' (૧૯૮૨)
* &quot;બીતે હુએ લમ્હોં કી કસક સાથ&quot; – ''નિકાહ'' (૧૯૮૨)
* &quot;ચેહરા છુપા લિયા હૈ કિસી&quot; – ''નિકાહ'' (૧૯૮૨)
* &quot;દિલ કી યે આરસૂ થી કોઇ&quot; – ''નિકાહ'' (૧૯૮૨)
* &quot;માંગી થી એક દુઆ જો&quot; – ''શક્તિ'' (૧૯૮૨)
* &quot;કબ તલક શમા જલી&quot; – ''પેઇન્ટર બાબુ'' (૧૯૮૩)
* &quot;જબ યાદ કી બદલી છાતી હૈ&quot; – ''પેઇન્ટર બાબુ'' (૧૯૮૩)
* &quot;દિલ હી દિલ મેં લે લિયા&quot; – ''આજ કી અવાજ'' (૧૯૮૪)
* &quot;તેરે પ્યાર કી તમન્ના&quot; – ''તવાઇફ'' (૧૯૮૪)
* &quot;દે દારૂ દે દારૂ&quot; – ''કર્મા'' (૧૯૮૬)
* &quot;દેખ તમાશા લકડી કા&quot; – ''ઇન્સાફ કી મંઝિલ'' (૧૯૮૮)
* ''મહાભારત'' ધારાવાહિકનું શીર્ષક ગીત (૧૯૮૮)

=== ગુજરાતી ગીતો ===
* &quot;ધૂણી રે ધખાવી બેલી અમે તારા નામની&quot; – ''જેસલ તોરલ'' (૧૯૭૧)
* &quot;પેલા પેલા જુગમાં રાણી તું હતી પોપટી ને&quot;
* &quot;ભિક્ષા દે ને મૈયા પિંગળા&quot;
* &quot;આંખિયુંમાં ગોરી&quot; – ''વીર માંગડાવાળો'' (૧૯૭૬)
* &quot;રૂપેરી રાતમાં&quot; – ''વીર માંગડાવાળો'' (૧૯૭૬)
* &quot;સૂરજ ઉગતા સંતાણી&quot; – ''વીર માંગડાવાળો'' (૧૯૭૬)
* &quot;આશક માશૂક સામસામે&quot; – ''વીર માંગડાવાળો'' (૧૯૭૬)

== પુરસ્કાર ==
* ૧૯૭૨ – ભારત સરકાર દ્વારા [[પદ્મશ્રી]]
* શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટેનો રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર
** ૧૯૬૮ (વિજેતા) – &quot;મેરે દેશ કી ધરતી&quot; – ''ઉપકાર''&lt;ref name=&quot;National Awards Winners 1967: Complete list of winners of National Awards 1967&quot;&gt;{{cite news|last1=The Times of India|first1=Entertainment|title=National Awards Winners 1967: Complete list of winners of National Awards 1967|work=timesofindia.indiatimes.com|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-awards/national-awards-winners/1967/108|accessdate=11 August 2021}}&lt;/ref&gt;
* શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટેનો ફિલ્મફેર પુરસ્કાર
** ૧૯૬૪ (વિજેતા) – &quot;ચલો એક બાર&quot; – ''ગુમરાહ''
** ૧૯૬૮ (વિજેતા) – &quot;નીલે ગગન કે તલે&quot; – ''હમરાઝ''
** ૧૯૬૮ (નામાંકિત) – &quot;મેરે દેશ કી ધરતી&quot; – ''ઉપકાર''
** ૧૯૭૫ (વિજેતા) – &quot;ઔર નહીં બસ ઔર નહીં&quot; – ''રોટી કપડા ઔર મકાન''
** ૧૯૭૭ (નામાંકિત) – &quot;સુનકે તેરી પુકાર&quot; – ''ફકીરા''
* મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય ફિલ્મ પુરસ્કાર
** શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટેનો મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય ફિલ્મ પુરસ્કાર – &quot;સાંગ કધી કળનાર તુલા&quot; ગીત માટે
** શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટેનો મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય ફિલ્મ પુરસ્કાર – &quot;અંજનીચા સુતા&quot; ગીત માટે

=== અન્ય ===
* ૧૯૬૭ (વિજેતા) – &quot;મિયાં તાનસેન એવોર્ડ&quot; – સતી નારી – &quot;તુમ નાચો રસ બરસે&quot; ગીત માટે
* ૨૦૦૦ (વિજેતા) – &quot;બોલિવૂડ મ્યુઝિક એવોર્ડ્સ - ન્યૂ યોર્ક&quot; – લાઈફ ટાઈમ અચીવમેન્ટ એવોર્ડ
* ૨૦૦૨ (વિજેતા) – &quot;લતા મંગેશકર પુરસ્કાર&quot; – મધ્ય પ્રદેશ રાજ્ય એવોર્ડ
* ૨૦૦૮ (વિજેતા) – &quot;મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય એવોર્ડ&quot; – લાઈફ ટાઈમ અચીવમેન્ટ

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:૧૯૩૪માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:૨૦૦૮માં મૃત્યુ]]
[[શ્રેણી:ભારતીય ગાયકો]]
[[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]]</text>
      <sha1>daytge19g6frzxq2h5vqzo07h2h3v9z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903535</id>
      <parentid>903534</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T03:51:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <origin>903535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16981" sha1="gslqk8zh54kf0sr83iall1na0g7lbns" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = મહેન્દ્ર કપૂર
| image = Mahendra Kapoor.jpg
| caption =
| birth_name =
| alias =
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1934|1|9}}
| birth_place = [[અમૃતસર]], પંજાબ પ્રાંત, બ્રિટીશ ભારત
| death_date = {{Death date and age|df=yes|2008|9|27|1934|1|9}}
| death_place = [[મુંબઈ]], [[મહારાષ્ટ્ર]], ભારત
| children = રોહન કપૂર
| relatives = સિદ્ધાંત કપૂર (પૌત્ર)
| module = {{infobox musical artist
| embed = yes
| background   = એકલ ગાયક
| instrument   = ગાયક
| genre        = [[મોહમ્મદ રફી|રફી મેલોડી]]
| occupation   = પાર્શ્વ ગાયક
| years_active = ૧૯૫૬–૨૦૦૨
}}}}

'''મહેન્દ્ર કપૂર''' (૯ જાન્યુઆરી ૧૯૩૪ – ૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૮) એક ભારતીય પાર્શ્વગાયક હતા. પાંચ દાયકાથી પણ વધુ સમય સુધી વિસ્તરેલી તેમની સંગીત કારકિર્દીમાં તેમણે હિન્દી, ગુજરાતી, મરાઠી, પંજાબી અને ભોજપુરી જેવી વિવિધ ભાષાઓમાં હજારો ગીતો ગાયા છે. તેમના બુલંદ અવાજમાં ગવાયેલા દેશભક્તિના ગીતો, ભક્તિગીતો અને રોમેન્ટિક યુગલગીતોએ તેમને ભારતીય સંગીત જગતમાં મહત્વનું સ્થાન અપાવ્યું છે. ૧૯૭૨માં ભારત સરકાર દ્વારા તેમને પદ્મશ્રી એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. 

== જીવન ==
મહેન્દ્ર કપૂરનો જન્મ અમૃતસરમાં થયો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેઓ બોમ્બે (મુંબઈ) આવી ગયા હતા. નાની ઉંમરે જ તેઓ પ્રખ્યાત ગાયક મોહમ્મદ રફીથી પ્રેરિત થયા હતા અને તેમને પોતાના માર્ગદર્શક માનતા હતા. તેમણે પંડિત હુસ્નલાલ, પંડિત જગન્નાથ બુઆ, ઉસ્તાદ નિયાઝ અહમદ ખાન, ઉસ્તાદ અબ્દુલ રહમાન ખાન અને પંડિત તુલસીદાસ શર્મા જેવા શાસ્ત્રીય ગાયકો પાસેથી શાસ્ત્રીય સંગીત શીખવાનું શરૂ કર્યું. કપૂરે મોટાભાગે રફી સાહેબની શૈલી પરથી પ્રેરણા લઈને પોતાની એક આગવી ગાયકી વિકસાવી અને 'મેટ્રો મર્ફી ઓલ-ઈન્ડિયા સિંગિંગ કોમ્પિટિશન' જીતી. આ સફળતાને કારણે ૧૯૫૮માં સી. રામચંદ્રના સંગીત નિર્દેશન હેઠળ વી. શાંતારામની ફિલ્મ નવરંગમાં &quot;આધા હૈ ચંદ્રમા રાત આધી&quot; ગીત ગાઈને પાર્શ્વગાયક તરીકે તેમના ડેબ્યૂનો માર્ગ મોકળો થયો.&lt;ref name=&quot;TOI&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20121025201456/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-28/mumbai/27946493_1_raj-kapoor-mahendra-kapoor-lata-mangeshkar-award] Mere desh ki dharti' will always be with us&lt;/ref&gt; કપૂરના કેટલાક સૌથી નોંધપાત્ર ગીતો બી. આર. ચોપરાની ફિલ્મો 'ધૂલ કા ફૂલ', 'ગુમરાહ', 'વક્ત', 'હમરાઝ', 'ધૂંધ', 'નિકાહ', 'આવામ' અને ટીવી શ્રેણી 'મહાભારત' તથા મનોજ કુમારની ફિલ્મો 'ઉપકાર', 'પૂરબ ઔર પશ્ચિમ' માટેના હતા.

== કારકિર્દી અને અંગત જીવન ==
કપૂરે અનેક ભારતીય ભાષાઓમાં ગીતો ગાયા હતા અને તેઓ ગુજરાતી, પંજાબી, ભોજપુરી અને મરાઠી ફિલ્મોમાં સૌથી વધુ સંખ્યામાં ગીતો ગાનારા પાર્શ્વગાયક છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/keeping-score/|title=Keeping Score|date=27 December 2015}}&lt;/ref&gt; મરાઠી સિનેમામાં, તેઓ દાદા કોંડકેની તમામ ફિલ્મોમાં તેમનો પ્રમુખ અવાજ બનવા માટે ખૂબ જ લોકપ્રિય થયા હતા. દાદા કોંડકેની તળપદી શૈલીના ગીતો સાથે જોડાયેલા હોવા છતાં, મરાઠી ફિલ્મોમાં તેમનું ગાયન માત્ર દાદા કોંડકેની ફિલ્મો પૂરતું સીમીત નહોતું.

તેમણે મનોજ કુમાર અને સુનીલ દત્ત જેવા મોટાભાગના કલાકારોની ચલચિત્રોમાં પોતાનો અવાજ આપ્યો હતો, તથા નિર્માતા-નિર્દેશક બલદેવ રાજ ચોપરા સાથે પણ તેમનો લાંબો સહયોગ રહ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/mahendra-kapoor-the-voice-of-patriotism/story-IJiZ7pkV9YNMuwhzNfu49O.html|title=Mahendra Kapoor: The voice of patriotism|date=2010-01-08|work=Hindustan Times|access-date=2018-09-13|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rediff.com/movies/report/mk/20050525.htm|title='I have lost a brother' |website=Rediff.com |date=25 May 2005 |access-date=20 May 2025}}&lt;/ref&gt; તેઓ મોહમ્મદ રફીને પોતાના ગુરુ માનતા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mahendra Kapoor: Not a pushover or an 'also-ran' |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/mahendrakapoor-not-a-pushover-or-an-also-ran-2837597 |access-date=2025-02-04 |website=Deccan Herald |language=en }}&lt;/ref&gt;

મહેન્દ્ર કપૂર પરિણિત હતા અને તેમને ત્રણ પુત્રીઓ તથા એક પુત્ર છે. તેમના પુત્ર રોહન કપૂર એક અભિનેતા અને ગાયક છે, જેમણે ૧૯૮૦ના દાયકામાં યશ ચોપરાની 'ફાસલે' (૧૯૮૫), 'લવ ૮૬' (૧૯૮૬) અને પ્રકાશ મહેરાની 'ઈમાનદાર' જેવી કેટલીક ફિલ્મોમાં અભિનય કર્યો હતો, અને બાદમાં તેમણે તેમના પિતા સાથે સ્ટેજ શો પણ કર્યા હતા.

૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૮ના રોજ, ૭૪ વર્ષની વયે મુંબઈ સ્થિત તેમના નિવાસસ્થાને હૃદયરોગના હુમલાને કારણે તેમનું અવસાન થયું હતું. તેમના પરિવારમાં પત્ની, બાળકો, પુત્રવધૂઓ-જમાઈઓ અને પૌત્ર-પૌત્રીઓ/દોહિત્રોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/Singer-Mahendra-Kapoor-dies-of-heart-attack/366869|title=Singer Mahendra Kapoor dies of heart attack - Indian Express|website=archive.indianexpress.com|access-date=19 September 2020|archive-date=3 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203182118/http://archive.indianexpress.com/news/singer-mahendra-kapoor-dies-of-heart-attack/366869|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== નોંધપાત્ર ગીતો ==
=== હિન્દી ગીતો ===
* &quot;ઉન્હેં દેખેં તો&quot; – ''મદમસ્ત'' (૧૯૫૩) (મહેન્દ્ર કપૂરનું પંડિત શિવ દયાલ બતિશ (એસ.ડી. બતિશ) સાથે પોતાનું પદાર્પણ ચલચિત્રનું ગીત)
* &quot;કિસી કે ઝુલ્મ કી&quot; – ''મદમસ્ત'' (૧૯૫૩) (ધન ઇન્દોરેવાલા સાથે)
* &quot;તેરે પ્યાર કા આસરા&quot; – ''ધૂલ કા ફૂલ'' (૧૯૫૯)
* &quot;આધા હૈ ચંદ્રમા રાત આધી&quot; – ''નવરંગ'' (૧૯૫૯)
* &quot;આપ આયે તો ખયાલ&quot; – ''ગુમરાહ'' (૧૯૬૩)
* &quot;ચલો એક બાર&quot; – ''ગુમરાહ'' (૧૯૬૩)
* &quot;છોડ કર તેરે પ્યાર&quot; – ''વો કૌન થી'' (૧૯૬૪)
* &quot;હર દિલ જો પ્યાર કરેગા&quot; – ''સંગમ'' (૧૯૬૪) ([[લતા મંગેશકર]] અને [[મુકેશ]] સાથે)
* &quot;મેરા પ્યાર વો હૈ&quot; – ''યહ રાત ફિર ના આયેગી'' (૧૯૬૫)
* &quot;બદલ જાયે અગર માલી&quot; – ''બહારાઁ ફિર ભી આયેંગી'' (૧૯૬૬)
* &quot;યે કલી જબ તલક ફૂલ બનકે ખીલે&quot; – ''આયે દિન બહાર કે'' (૧૯૬૬)
* &quot;કિસી પથ્થર કી મુરત સે&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;ના મુહ છુપા કે જીયો&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;નીલે ગગન કે તલે&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;તુમ અગર સાથ દેને કા વાદા કરો&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;તૂ હુસ્ન હૈ મૈં તુઝમેં&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;મેરે દેશ કી ધરતી&quot; – ''ઉપકાર'' (૧૯૬૭)
* &quot;લાખોં હૈં યહાં દિલવાલે&quot; – ''કિશ્મત'' (૧૯૬૮)
* &quot;જિસકે સપને હમેં રોઝ આતે રહે&quot; – ''ગીત'' (૧૯૭૦)
* &quot;ઇક્તારા બોલે&quot; – ''યાદગાર'' (૧૯૭૦)
* &quot;ભારત કા રહેનેવાલા હૂં&quot; – ''પૂરબ ઔર પશ્ચિમ'' (૧૯૭૦)
* &quot;હે રામચંદર કહ ગયે સિયા સે&quot; – ''ગોપી'' (૧૯૭૦)
* &quot;સંસાર કી હર શૈ&quot; – ''ધુંધ'' (૧૯૭૩)
* &quot;ઔર નહીં બસ ઔર નહીં&quot; – ''રોટી ક૫ડા ઔર મકાન'' (૧૯૭૪)
* &quot;ફકીરા ચલ ચલા ચલ&quot; – ''ફકીરા'' (૧૯૭૬)
* &quot;અબ કે બરસ&quot; – ''ક્રાંતિ'' (૧૯૮૧)
* &quot;અંધેરે મેં જો બેઠે&quot; – ''સંબંઘ'' (૧૯૮૨)
* &quot;બીતે હુએ લમ્હોં કી કસક સાથ&quot; – ''નિકાહ'' (૧૯૮૨)
* &quot;ચેહરા છુપા લિયા હૈ કિસી&quot; – ''નિકાહ'' (૧૯૮૨)
* &quot;દિલ કી યે આરસૂ થી કોઇ&quot; – ''નિકાહ'' (૧૯૮૨)
* &quot;માંગી થી એક દુઆ જો&quot; – ''શક્તિ'' (૧૯૮૨)
* &quot;કબ તલક શમા જલી&quot; – ''પેઇન્ટર બાબુ'' (૧૯૮૩)
* &quot;જબ યાદ કી બદલી છાતી હૈ&quot; – ''પેઇન્ટર બાબુ'' (૧૯૮૩)
* &quot;દિલ હી દિલ મેં લે લિયા&quot; – ''આજ કી અવાજ'' (૧૯૮૪)
* &quot;તેરે પ્યાર કી તમન્ના&quot; – ''તવાઇફ'' (૧૯૮૪)
* &quot;દે દારૂ દે દારૂ&quot; – ''કર્મા'' (૧૯૮૬)
* &quot;દેખ તમાશા લકડી કા&quot; – ''ઇન્સાફ કી મંઝિલ'' (૧૯૮૮)
* ''મહાભારત'' ધારાવાહિકનું શીર્ષક ગીત (૧૯૮૮)

=== ગુજરાતી ગીતો ===
* &quot;ધૂણી રે ધખાવી બેલી અમે તારા નામની&quot; – ''જેસલ તોરલ'' (૧૯૭૧)
* &quot;પેલા પેલા જુગમાં રાણી તું હતી પોપટી ને&quot;
* &quot;ભિક્ષા દે ને મૈયા પિંગળા&quot;
* &quot;આંખિયુંમાં ગોરી&quot; – ''વીર માંગડાવાળો'' (૧૯૭૬)
* &quot;રૂપેરી રાતમાં&quot; – ''વીર માંગડાવાળો'' (૧૯૭૬)
* &quot;સૂરજ ઉગતા સંતાણી&quot; – ''વીર માંગડાવાળો'' (૧૯૭૬)
* &quot;આશક માશૂક સામસામે&quot; – ''વીર માંગડાવાળો'' (૧૯૭૬)

== પુરસ્કાર ==
* ૧૯૭૨ – ભારત સરકાર દ્વારા [[પદ્મશ્રી]]
* શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટેનો રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર
** ૧૯૬૮ (વિજેતા) – &quot;મેરે દેશ કી ધરતી&quot; – ''ઉપકાર''&lt;ref name=&quot;National Awards Winners 1967: Complete list of winners of National Awards 1967&quot;&gt;{{cite news|last1=The Times of India|first1=Entertainment|title=National Awards Winners 1967: Complete list of winners of National Awards 1967|work=timesofindia.indiatimes.com|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-awards/national-awards-winners/1967/108|accessdate=11 August 2021}}&lt;/ref&gt;
* શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટેનો ફિલ્મફેર પુરસ્કાર
** ૧૯૬૪ (વિજેતા) – &quot;ચલો એક બાર&quot; – ''ગુમરાહ''
** ૧૯૬૮ (વિજેતા) – &quot;નીલે ગગન કે તલે&quot; – ''હમરાઝ''
** ૧૯૬૮ (નામાંકિત) – &quot;મેરે દેશ કી ધરતી&quot; – ''ઉપકાર''
** ૧૯૭૫ (વિજેતા) – &quot;ઔર નહીં બસ ઔર નહીં&quot; – ''રોટી કપડા ઔર મકાન''
** ૧૯૭૭ (નામાંકિત) – &quot;સુનકે તેરી પુકાર&quot; – ''ફકીરા''
* મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય ફિલ્મ પુરસ્કાર
** શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટેનો મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય ફિલ્મ પુરસ્કાર – &quot;સાંગ કધી કળનાર તુલા&quot; ગીત માટે
** શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટેનો મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય ફિલ્મ પુરસ્કાર – &quot;અંજનીચા સુતા&quot; ગીત માટે

=== અન્ય ===
* ૧૯૬૭ (વિજેતા) – &quot;મિયાં તાનસેન એવોર્ડ&quot; – સતી નારી – &quot;તુમ નાચો રસ બરસે&quot; ગીત માટે
* ૨૦૦૦ (વિજેતા) – &quot;બોલિવૂડ મ્યુઝિક એવોર્ડ્સ - ન્યૂ યોર્ક&quot; – લાઈફ ટાઈમ અચીવમેન્ટ એવોર્ડ
* ૨૦૦૨ (વિજેતા) – &quot;લતા મંગેશકર પુરસ્કાર&quot; – મધ્ય પ્રદેશ રાજ્ય એવોર્ડ
* ૨૦૦૮ (વિજેતા) – &quot;મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય એવોર્ડ&quot; – લાઈફ ટાઈમ અચીવમેન્ટ

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:૧૯૩૪માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:૨૦૦૮માં મૃત્યુ]]
[[શ્રેણી:ભારતીય ગાયકો]]
[[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]]</text>
      <sha1>gslqk8zh54kf0sr83iall1na0g7lbns</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903536</id>
      <parentid>903535</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T03:55:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* કારકિર્દી અને અંગત જીવન */</comment>
      <origin>903536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19036" sha1="6hvpsgoertqs22prvusaqzoytq92yu4" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = મહેન્દ્ર કપૂર
| image = Mahendra Kapoor.jpg
| caption =
| birth_name =
| alias =
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1934|1|9}}
| birth_place = [[અમૃતસર]], પંજાબ પ્રાંત, બ્રિટીશ ભારત
| death_date = {{Death date and age|df=yes|2008|9|27|1934|1|9}}
| death_place = [[મુંબઈ]], [[મહારાષ્ટ્ર]], ભારત
| children = રોહન કપૂર
| relatives = સિદ્ધાંત કપૂર (પૌત્ર)
| module = {{infobox musical artist
| embed = yes
| background   = એકલ ગાયક
| instrument   = ગાયક
| genre        = [[મોહમ્મદ રફી|રફી મેલોડી]]
| occupation   = પાર્શ્વ ગાયક
| years_active = ૧૯૫૬–૨૦૦૨
}}}}

'''મહેન્દ્ર કપૂર''' (૯ જાન્યુઆરી ૧૯૩૪ – ૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૮) એક ભારતીય પાર્શ્વગાયક હતા. પાંચ દાયકાથી પણ વધુ સમય સુધી વિસ્તરેલી તેમની સંગીત કારકિર્દીમાં તેમણે હિન્દી, ગુજરાતી, મરાઠી, પંજાબી અને ભોજપુરી જેવી વિવિધ ભાષાઓમાં હજારો ગીતો ગાયા છે. તેમના બુલંદ અવાજમાં ગવાયેલા દેશભક્તિના ગીતો, ભક્તિગીતો અને રોમેન્ટિક યુગલગીતોએ તેમને ભારતીય સંગીત જગતમાં મહત્વનું સ્થાન અપાવ્યું છે. ૧૯૭૨માં ભારત સરકાર દ્વારા તેમને પદ્મશ્રી એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. 

== જીવન ==
મહેન્દ્ર કપૂરનો જન્મ અમૃતસરમાં થયો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેઓ બોમ્બે (મુંબઈ) આવી ગયા હતા. નાની ઉંમરે જ તેઓ પ્રખ્યાત ગાયક મોહમ્મદ રફીથી પ્રેરિત થયા હતા અને તેમને પોતાના માર્ગદર્શક માનતા હતા. તેમણે પંડિત હુસ્નલાલ, પંડિત જગન્નાથ બુઆ, ઉસ્તાદ નિયાઝ અહમદ ખાન, ઉસ્તાદ અબ્દુલ રહમાન ખાન અને પંડિત તુલસીદાસ શર્મા જેવા શાસ્ત્રીય ગાયકો પાસેથી શાસ્ત્રીય સંગીત શીખવાનું શરૂ કર્યું. કપૂરે મોટાભાગે રફી સાહેબની શૈલી પરથી પ્રેરણા લઈને પોતાની એક આગવી ગાયકી વિકસાવી અને 'મેટ્રો મર્ફી ઓલ-ઈન્ડિયા સિંગિંગ કોમ્પિટિશન' જીતી. આ સફળતાને કારણે ૧૯૫૮માં સી. રામચંદ્રના સંગીત નિર્દેશન હેઠળ વી. શાંતારામની ફિલ્મ નવરંગમાં &quot;આધા હૈ ચંદ્રમા રાત આધી&quot; ગીત ગાઈને પાર્શ્વગાયક તરીકે તેમના ડેબ્યૂનો માર્ગ મોકળો થયો.&lt;ref name=&quot;TOI&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20121025201456/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-28/mumbai/27946493_1_raj-kapoor-mahendra-kapoor-lata-mangeshkar-award] Mere desh ki dharti' will always be with us&lt;/ref&gt; કપૂરના કેટલાક સૌથી નોંધપાત્ર ગીતો બી. આર. ચોપરાની ફિલ્મો 'ધૂલ કા ફૂલ', 'ગુમરાહ', 'વક્ત', 'હમરાઝ', 'ધૂંધ', 'નિકાહ', 'આવામ' અને ટીવી શ્રેણી 'મહાભારત' તથા મનોજ કુમારની ફિલ્મો 'ઉપકાર', 'પૂરબ ઔર પશ્ચિમ' માટેના હતા.

== કારકિર્દી અને અંગત જીવન ==
કપૂરે અનેક ભારતીય ભાષાઓમાં ગીતો ગાયા હતા અને તેઓ ગુજરાતી, પંજાબી, ભોજપુરી અને મરાઠી ફિલ્મોમાં સૌથી વધુ સંખ્યામાં ગીતો ગાનારા પાર્શ્વગાયક છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/keeping-score/|title=Keeping Score|date=27 December 2015}}&lt;/ref&gt; મરાઠી સિનેમામાં, તેઓ દાદા કોંડકેની તમામ ફિલ્મોમાં તેમનો પ્રમુખ અવાજ બનવા માટે ખૂબ જ લોકપ્રિય થયા હતા. દાદા કોંડકેની તળપદી શૈલીના ગીતો સાથે જોડાયેલા હોવા છતાં, મરાઠી ફિલ્મોમાં તેમનું ગાયન માત્ર દાદા કોંડકેની ફિલ્મો પૂરતું સીમીત નહોતું.

મહેન્દ્ર કપૂર ખૂબ જ વિશાળ સ્વર મર્યાદા (વોકલ રેન્જ) ધરાવતા હતા, અને તેઓ &quot;ધ વાઇબ્રન્ટ વોઇસ ઓફ ઇન્ડિયા&quot; તરીકે પણ ઓળખાય છે. અંગ્રેજીમાં મ્યુઝિક રેકોર્ડ કરનારા તેઓ પ્રથમ ભારતીય પાર્શ્વગાયક હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-01-09 |title=Remembering The Versatile Singer Mahendra Kapoor |url=https://www.saregama.com/blog/mahendra-kapoor-birthday/#:~:text=In%20his%20five-decade%20spanning,songs,%20Qawwalis,%20and%20Naats. |access-date=2025-02-04 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; પ્રસિદ્ધ પૉપ ગ્રુપ 'બોની એમ' (Boney M) દ્વારા તેમને પાકિસ્તાનના ગાયિકા મુસર્રત સાથે તેમના ગીતો હિન્દીમાં ગાવા માટે કહેવામાં આવ્યું હતું, જેના પરિણામે 'M-3' નામનું પૉપ આલ્બમ બન્યું હતું. આ આલ્બમના કેટલાક જાણીતા ગીતોમાં &quot;ચોરી ચોરી ચલો!!&quot; (મૂળ ગીત: બોની એમનું 'Hoorray! Hoorray!') અને &quot;ઓ મેરી ચંપે કી ડાલી&quot; સામેલ છે. મહેન્દ્ર કપૂરના મોટાભાગના હિટ અને પ્રખ્યાત ગીતો બી. આર. ચોપરાની ફિલ્મો અથવા મનોજ કુમારની ફિલ્મોના છે. આ સિવાય બંધન, શક્તિ, ડોલી, એક નઝર, આદમી ઔર ઇન્સાન, સંગમ અને તવાઇફ ફિલ્મોના તેમના ગીતો પણ ખૂબ જ લોકપ્રિય છે. તેમણે મનોજ કુમાર અને સુનીલ દત્ત જેવા મોટાભાગના કલાકારોની ચલચિત્રોમાં પોતાનો અવાજ આપ્યો હતો, તથા નિર્માતા-નિર્દેશક બલદેવ રાજ ચોપરા સાથે પણ તેમનો લાંબો સહયોગ રહ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/mahendra-kapoor-the-voice-of-patriotism/story-IJiZ7pkV9YNMuwhzNfu49O.html|title=Mahendra Kapoor: The voice of patriotism|date=2010-01-08|work=Hindustan Times|access-date=2018-09-13|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rediff.com/movies/report/mk/20050525.htm|title='I have lost a brother' |website=Rediff.com |date=25 May 2005 |access-date=20 May 2025}}&lt;/ref&gt; તેઓ મોહમ્મદ રફીને પોતાના ગુરુ માનતા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mahendra Kapoor: Not a pushover or an 'also-ran' |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/mahendrakapoor-not-a-pushover-or-an-also-ran-2837597 |access-date=2025-02-04 |website=Deccan Herald |language=en }}&lt;/ref&gt;

મહેન્દ્ર કપૂર પરિણિત હતા અને તેમને ત્રણ પુત્રીઓ તથા એક પુત્ર છે. તેમના પુત્ર રોહન કપૂર એક અભિનેતા અને ગાયક છે, જેમણે ૧૯૮૦ના દાયકામાં યશ ચોપરાની 'ફાસલે' (૧૯૮૫), 'લવ ૮૬' (૧૯૮૬) અને પ્રકાશ મહેરાની 'ઈમાનદાર' જેવી કેટલીક ફિલ્મોમાં અભિનય કર્યો હતો, અને બાદમાં તેમણે તેમના પિતા સાથે સ્ટેજ શો પણ કર્યા હતા.

૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૮ના રોજ, ૭૪ વર્ષની વયે મુંબઈ સ્થિત તેમના નિવાસસ્થાને હૃદયરોગના હુમલાને કારણે તેમનું અવસાન થયું હતું. તેમના પરિવારમાં પત્ની, બાળકો, પુત્રવધૂઓ-જમાઈઓ અને પૌત્ર-પૌત્રીઓ/દોહિત્રોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/Singer-Mahendra-Kapoor-dies-of-heart-attack/366869|title=Singer Mahendra Kapoor dies of heart attack - Indian Express|website=archive.indianexpress.com|access-date=19 September 2020|archive-date=3 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203182118/http://archive.indianexpress.com/news/singer-mahendra-kapoor-dies-of-heart-attack/366869|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== નોંધપાત્ર ગીતો ==
=== હિન્દી ગીતો ===
* &quot;ઉન્હેં દેખેં તો&quot; – ''મદમસ્ત'' (૧૯૫૩) (મહેન્દ્ર કપૂરનું પંડિત શિવ દયાલ બતિશ (એસ.ડી. બતિશ) સાથે પોતાનું પદાર્પણ ચલચિત્રનું ગીત)
* &quot;કિસી કે ઝુલ્મ કી&quot; – ''મદમસ્ત'' (૧૯૫૩) (ધન ઇન્દોરેવાલા સાથે)
* &quot;તેરે પ્યાર કા આસરા&quot; – ''ધૂલ કા ફૂલ'' (૧૯૫૯)
* &quot;આધા હૈ ચંદ્રમા રાત આધી&quot; – ''નવરંગ'' (૧૯૫૯)
* &quot;આપ આયે તો ખયાલ&quot; – ''ગુમરાહ'' (૧૯૬૩)
* &quot;ચલો એક બાર&quot; – ''ગુમરાહ'' (૧૯૬૩)
* &quot;છોડ કર તેરે પ્યાર&quot; – ''વો કૌન થી'' (૧૯૬૪)
* &quot;હર દિલ જો પ્યાર કરેગા&quot; – ''સંગમ'' (૧૯૬૪) ([[લતા મંગેશકર]] અને [[મુકેશ]] સાથે)
* &quot;મેરા પ્યાર વો હૈ&quot; – ''યહ રાત ફિર ના આયેગી'' (૧૯૬૫)
* &quot;બદલ જાયે અગર માલી&quot; – ''બહારાઁ ફિર ભી આયેંગી'' (૧૯૬૬)
* &quot;યે કલી જબ તલક ફૂલ બનકે ખીલે&quot; – ''આયે દિન બહાર કે'' (૧૯૬૬)
* &quot;કિસી પથ્થર કી મુરત સે&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;ના મુહ છુપા કે જીયો&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;નીલે ગગન કે તલે&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;તુમ અગર સાથ દેને કા વાદા કરો&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;તૂ હુસ્ન હૈ મૈં તુઝમેં&quot; – ''હમરાઝ'' (૧૯૬૭)
* &quot;મેરે દેશ કી ધરતી&quot; – ''ઉપકાર'' (૧૯૬૭)
* &quot;લાખોં હૈં યહાં દિલવાલે&quot; – ''કિશ્મત'' (૧૯૬૮)
* &quot;જિસકે સપને હમેં રોઝ આતે રહે&quot; – ''ગીત'' (૧૯૭૦)
* &quot;ઇક્તારા બોલે&quot; – ''યાદગાર'' (૧૯૭૦)
* &quot;ભારત કા રહેનેવાલા હૂં&quot; – ''પૂરબ ઔર પશ્ચિમ'' (૧૯૭૦)
* &quot;હે રામચંદર કહ ગયે સિયા સે&quot; – ''ગોપી'' (૧૯૭૦)
* &quot;સંસાર કી હર શૈ&quot; – ''ધુંધ'' (૧૯૭૩)
* &quot;ઔર નહીં બસ ઔર નહીં&quot; – ''રોટી ક૫ડા ઔર મકાન'' (૧૯૭૪)
* &quot;ફકીરા ચલ ચલા ચલ&quot; – ''ફકીરા'' (૧૯૭૬)
* &quot;અબ કે બરસ&quot; – ''ક્રાંતિ'' (૧૯૮૧)
* &quot;અંધેરે મેં જો બેઠે&quot; – ''સંબંઘ'' (૧૯૮૨)
* &quot;બીતે હુએ લમ્હોં કી કસક સાથ&quot; – ''નિકાહ'' (૧૯૮૨)
* &quot;ચેહરા છુપા લિયા હૈ કિસી&quot; – ''નિકાહ'' (૧૯૮૨)
* &quot;દિલ કી યે આરસૂ થી કોઇ&quot; – ''નિકાહ'' (૧૯૮૨)
* &quot;માંગી થી એક દુઆ જો&quot; – ''શક્તિ'' (૧૯૮૨)
* &quot;કબ તલક શમા જલી&quot; – ''પેઇન્ટર બાબુ'' (૧૯૮૩)
* &quot;જબ યાદ કી બદલી છાતી હૈ&quot; – ''પેઇન્ટર બાબુ'' (૧૯૮૩)
* &quot;દિલ હી દિલ મેં લે લિયા&quot; – ''આજ કી અવાજ'' (૧૯૮૪)
* &quot;તેરે પ્યાર કી તમન્ના&quot; – ''તવાઇફ'' (૧૯૮૪)
* &quot;દે દારૂ દે દારૂ&quot; – ''કર્મા'' (૧૯૮૬)
* &quot;દેખ તમાશા લકડી કા&quot; – ''ઇન્સાફ કી મંઝિલ'' (૧૯૮૮)
* ''મહાભારત'' ધારાવાહિકનું શીર્ષક ગીત (૧૯૮૮)

=== ગુજરાતી ગીતો ===
* &quot;ધૂણી રે ધખાવી બેલી અમે તારા નામની&quot; – ''જેસલ તોરલ'' (૧૯૭૧)
* &quot;પેલા પેલા જુગમાં રાણી તું હતી પોપટી ને&quot;
* &quot;ભિક્ષા દે ને મૈયા પિંગળા&quot;
* &quot;આંખિયુંમાં ગોરી&quot; – ''વીર માંગડાવાળો'' (૧૯૭૬)
* &quot;રૂપેરી રાતમાં&quot; – ''વીર માંગડાવાળો'' (૧૯૭૬)
* &quot;સૂરજ ઉગતા સંતાણી&quot; – ''વીર માંગડાવાળો'' (૧૯૭૬)
* &quot;આશક માશૂક સામસામે&quot; – ''વીર માંગડાવાળો'' (૧૯૭૬)

== પુરસ્કાર ==
* ૧૯૭૨ – ભારત સરકાર દ્વારા [[પદ્મશ્રી]]
* શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટેનો રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર
** ૧૯૬૮ (વિજેતા) – &quot;મેરે દેશ કી ધરતી&quot; – ''ઉપકાર''&lt;ref name=&quot;National Awards Winners 1967: Complete list of winners of National Awards 1967&quot;&gt;{{cite news|last1=The Times of India|first1=Entertainment|title=National Awards Winners 1967: Complete list of winners of National Awards 1967|work=timesofindia.indiatimes.com|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-awards/national-awards-winners/1967/108|accessdate=11 August 2021}}&lt;/ref&gt;
* શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટેનો ફિલ્મફેર પુરસ્કાર
** ૧૯૬૪ (વિજેતા) – &quot;ચલો એક બાર&quot; – ''ગુમરાહ''
** ૧૯૬૮ (વિજેતા) – &quot;નીલે ગગન કે તલે&quot; – ''હમરાઝ''
** ૧૯૬૮ (નામાંકિત) – &quot;મેરે દેશ કી ધરતી&quot; – ''ઉપકાર''
** ૧૯૭૫ (વિજેતા) – &quot;ઔર નહીં બસ ઔર નહીં&quot; – ''રોટી કપડા ઔર મકાન''
** ૧૯૭૭ (નામાંકિત) – &quot;સુનકે તેરી પુકાર&quot; – ''ફકીરા''
* મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય ફિલ્મ પુરસ્કાર
** શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટેનો મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય ફિલ્મ પુરસ્કાર – &quot;સાંગ કધી કળનાર તુલા&quot; ગીત માટે
** શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટેનો મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય ફિલ્મ પુરસ્કાર – &quot;અંજનીચા સુતા&quot; ગીત માટે

=== અન્ય ===
* ૧૯૬૭ (વિજેતા) – &quot;મિયાં તાનસેન એવોર્ડ&quot; – સતી નારી – &quot;તુમ નાચો રસ બરસે&quot; ગીત માટે
* ૨૦૦૦ (વિજેતા) – &quot;બોલિવૂડ મ્યુઝિક એવોર્ડ્સ - ન્યૂ યોર્ક&quot; – લાઈફ ટાઈમ અચીવમેન્ટ એવોર્ડ
* ૨૦૦૨ (વિજેતા) – &quot;લતા મંગેશકર પુરસ્કાર&quot; – મધ્ય પ્રદેશ રાજ્ય એવોર્ડ
* ૨૦૦૮ (વિજેતા) – &quot;મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય એવોર્ડ&quot; – લાઈફ ટાઈમ અચીવમેન્ટ

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:૧૯૩૪માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:૨૦૦૮માં મૃત્યુ]]
[[શ્રેણી:ભારતીય ગાયકો]]
[[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]]</text>
      <sha1>6hvpsgoertqs22prvusaqzoytq92yu4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:B G Vaghela</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154955</id>
    <revision>
      <id>903530</id>
      <timestamp>2026-08-12T03:35:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>903530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="221" sha1="h3bjb9poq7r270u9a509z50s8kn4n68" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=B G Vaghela}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૦૯:૦૫, ૧૨ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>h3bjb9poq7r270u9a509z50s8kn4n68</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Khasiya Vivek</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154956</id>
    <revision>
      <id>903539</id>
      <timestamp>2026-08-12T06:15:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>903539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="294" sha1="h9ha8nf65psgkf2j0iw0shv1ha07pjz" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Khasiya Vivek}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૧:૪૫, ૧૨ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>h9ha8nf65psgkf2j0iw0shv1ha07pjz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Khasiya Vivek v</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154957</id>
    <revision>
      <id>903540</id>
      <timestamp>2026-08-12T06:25:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>903540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="225" sha1="rg8ajormj2y70o845s13mqtu3pwwoq1" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Khasiya Vivek v}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૧:૫૫, ૧૨ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>rg8ajormj2y70o845s13mqtu3pwwoq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:THAKOR GANPATJI PUJAJI</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154958</id>
    <revision>
      <id>903541</id>
      <timestamp>2026-08-12T06:31:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>903541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="232" sha1="d05uc7lab7c2rc88j5trcz2vob6o0yk" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=THAKOR GANPATJI PUJAJI}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૨:૦૧, ૧૨ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>d05uc7lab7c2rc88j5trcz2vob6o0yk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Desai0001</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154959</id>
    <revision>
      <id>903543</id>
      <timestamp>2026-08-12T07:58:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>903543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="290" sha1="evi7hh2889itkt4lwxs0rl2a8dnu1k8" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Desai0001}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૩:૨૮, ૧૨ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>evi7hh2889itkt4lwxs0rl2a8dnu1k8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Sankalp Foundation Bharuch</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154960</id>
    <revision>
      <id>903553</id>
      <timestamp>2026-08-12T11:10:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>903553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="307" sha1="dgbqsxo0ag1qqbyryo02gyotzm9tmzl" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Sankalp Foundation Bharuch}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૬:૪૦, ૧૨ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>dgbqsxo0ag1qqbyryo02gyotzm9tmzl</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>