વિકિપીડિયા:ચોતરો

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="gu">
  <siteinfo>
    <sitename>વિકિપીડિયા</sitename>
    <dbname>guwiki</dbname>
    <base>https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.15</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા)</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">વિશેષ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">સભ્ય</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">સભ્યની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">વિકિપીડિયા</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">વિકિપીડિયા ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ચિત્ર</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ચિત્રની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">મીડિયાવિકિ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">મીડિયાવિકિ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ઢાંચો</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ઢાંચાની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">મદદ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">મદદની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">શ્રેણી</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">શ્રેણીની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">વિભાગ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">વિભાગ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>વિકિપીડિયા:ચોતરો</title>
    <ns>4</ns>
    <id>774</id>
    <revision>
      <id>903672</id>
      <parentid>903604</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T11:05:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>74987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing typo in previous message / corrigendum</comment>
      <origin>903672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="169502" sha1="kmerlfdqnknivf9yrvqk86b7x45kz8h" xml:space="preserve">&lt;!-- --&gt;{{/શીર્ષક}}&lt;!-- --&gt;
&lt;!-- મહેરબાની કરી આ લીટી અને તેની ઉપરનું લખાણ હટાવવું નહી --&gt;


== Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey ==

Dear Community Members,

I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity.

We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal.

This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference.

Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6

We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations.

Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025

Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input.

Warm regards,&lt;br&gt;
[[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]]
&lt;!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&amp;oldid=28074658 --&gt;

== Open Community Call - [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedians, 

Happy 2025.. 😊

As you must have seen, members from Wikimedians of Kerala and Odia Wikimedia User Groups initiated preliminary discussions around submitting an Expression of Interest (EoI) to have Wikimania 2027 in India. You can find out more on the [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|Meta Page]]. 
 
Our aim is to seek input and assess the overall community sentiment and thoughts from the Indian community before we proceed further with the steps involved in submitting the formal EOI. 
 
As part of the same, we are hosting an '''open community call regarding India's Expression of Interest (EOI) to host Wikimania 2027'''. This is an opportunity to gather your valuable feedback, opinions, and suggestions to shape a strong and inclusive proposal.

* 📅 Date: Wednesday, January 15th 2025  
* ⏰ Time: 7pm-8pm IST 
* 📍 Platform: https://meet.google.com/sns-qebp-hck
 
Your participation is key to ensuring the EOI reflects the collective aspirations and potential of the vibrant South Asian community. 
 
Let’s join together to make this a milestone event for the Wikimedia movement in South Asia. 
 
We look forward to your presence! 
&lt;br&gt;
Warm regards,
&lt;br&gt;
[[:m:Wikimedians of Kerala|Wikimedians of Kerala]] and [[:m:Odia Wikimedians User Group|Odia Wikimedians]] User Group's
&lt;br&gt;
This message was sent with [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) at ૧૧:૨૫, ૧૪ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_VPs&amp;oldid=28100038 --&gt;

== શું મુખપૃષ્ઠ પર કુંભ મેળા વિશે મૂકી શકાય? ==

અત્યારે [[૨૦૨૫ પ્રયાગ કુંભ મેળો]] ચાલી રહ્યો છે તો શું મુખપૃષ્ઠ પર વર્તમાન ઘટનાઓનું નાનું સેક્શન બનાવી કે પછી હંગામી ધોરણે ઉમદાલેખમાં પૃષ્ઠ ઉમેરી કુંભ મેળા વિશે મૂકી શકાય? --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|&lt;sup&gt;મારી સાથે વાત કરો&lt;/sup&gt;]] ૧૧:૪૫, ૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST)

:ફેબ્રુઆરીમાં આ માસના ઉમદા લેખ તરીકે મૂકીએ. ત્યાં સુધી લેખમાં જરુરી સુધારા કરી રાખીએ. લગભગ આખો ફેબ્રુઆરી મહિનો કુંભમેળો ચાલવાનો છે એટલે તે સમયે મુખપૃષ્ઠ પર રહે તો યાદો તાજી રહે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૬:૫૨, ૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST)
::જી. ચોક્કસ. માહિતી ઉમેરવામાં મદદ કરવા વિનંતી. [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|&lt;sup&gt;મારી સાથે વાત કરો&lt;/sup&gt;]] ૧૫:૨૧, ૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST)

== Launching! Join Us for Wiki Loves Ramadan 2025! ==

Dear All,

We’re happy to announce the launch of [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|Wiki Loves Ramadan 2025]], an annual international campaign dedicated to celebrating and preserving Islamic cultures and history through the power of Wikipedia. As an active contributor to the Local Wikipedia, you are specially invited to participate in the launch. 

This year’s campaign will be launched for you to join us write, edit, and improve articles that showcase the richness and diversity of Islamic traditions, history, and culture.

* Topic: [[m:Event:Wiki Loves Ramadan 2025 Campaign Launch|Wiki Loves Ramadan 2025 Campaign Launch]]
* When: Jan 19, 2025 
* Time: 16:00 Universal Time UTC and runs throughout Ramadan (starting February 25, 2025).
* Join Zoom Meeting: https://us02web.zoom.us/j/88420056597?pwd=NdrpqIhrwAVPeWB8FNb258n7qngqqo.1 
* Zoom meeting hosted by [[m:Wikimedia Bangladesh|Wikimedia Bangladesh]]

To get started, visit the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|campaign page]] for details, resources, and guidelines: Wiki Loves Ramadan 2025.

Add [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Participant|your community here]], and organized Wiki Loves Ramadan 2025 in your local language.

Whether you’re a first-time editor or an experienced Wikipedian, your contributions matter. Together, we can ensure Islamic cultures and traditions are well-represented and accessible to all.

Feel free to invite your community and friends too. Kindly reach out if you have any questions or need support as you prepare to participate.

Let’s make Wiki Loves Ramadan 2025 a success!

For the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Team|International Team]] ૧૭:૩૮, ૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=27568454 --&gt;

== New Wikimedia Campaign Launching Tomorrow: Indic Writing Systems Campaign 2025 ==

Dear Wikimedians,

We are excited to announce the launch of the [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems/Indic writing systems campaign 2025|Indic writing systems campaign 2025]], which will take place from 23 January 2025 (World Endangered Writing Day) to 21 February 2025 (International Mother Language Day). This initiative is part of the ongoing efforts of [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems|WikiProject writing Systems]] to raise awareness about the documentation and revitalization of writing systems, many of which are currently underrepresented or endangered.

Representatives from important organizations that work with writing systems, such as Endangered Alphabets and the Script Encoding Initiative, support the campaign. The campaign will feature two primary activities focused on the [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems/Indic writing systems campaign 2025/Lists|list of target scripts]]:

* '''Wikidata Labelathon''': A focused effort to improve and expand the information related to South Asian scripts on Wikidata.

* '''Wikipedia Translatathon''': A collaborative activity aimed at enhancing the coverage of South Asian writing systems and their cultural significance on Wikipedia.


We are looking for local organizers to engage their respective communities. If you are interested in organizing, kindly sign-up [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems/Indic writing systems campaign 2025/Local Organizers|here]]. We also encourage all Indic Wikimedians to [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems/Indic writing systems campaign 2025/Participate|join us]] in this important campaign to help document and celebrate the diverse writing systems of South Asia. 


Thank you for your support, and we look forward to your active participation. 


Regards [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૨:૫૯, ૨૨ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST)
Navya sri Kalli
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Titodutta/lists/Indic_VPs&amp;oldid=22433435 --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૬:૪૧, ૨૪ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27746256 --&gt;

== Feminism and Folklore 2025 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;center&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/center&gt;

Dear Wiki Community,

You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
 
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles.
 
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a campaign on '''CampWiz''' tool.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]].

This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools''']

Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
 
We look forward to your immense coordination.
 
Thank you and Best wishes,

'''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]'''

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૮:૦૫, ૨૯ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST)

== Wiki Loves Folklore is back! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

{{int:please-translate}}

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]

Dear Wiki Community,
You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March.

You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&amp;campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest.

You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language.

Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance. 

'''Kind regards,'''

'''Wiki loves Folklore International Team'''
--[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૮:૦૫, ૨૯ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=26503019 --&gt;

== Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. 

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૬:૧૮, ૩ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28198931 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt; Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone!
[[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]]
We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''.

This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba.

'''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''.

Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language &amp; Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]].

We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there!
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ૧૩:૫૯, ૨૨ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28217779 --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ૦૦:૨૧, ૮ માર્ચ ૨૦૨૫ (IST)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28307738 --&gt;

== An improved dashboard for the Content Translation tool ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{Int:hello}} Wikipedians,

Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}.

The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device.

With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below.
[[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the &quot;For you&quot; and &quot;...More&quot; buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic).  Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard  in two groups (&quot;Create new pages&quot; and &quot;Expand with new sections&quot;)-one for each activity.]]
[[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]]
We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''.
Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread. 

Thank you!

On behalf of the Language and Product Localization team.
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]&lt;/bdi&gt; ૦૮:૨૫, ૧૩ માર્ચ ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&amp;oldid=28382282 --&gt;

== Your wiki will be in read-only soon ==

&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|આ સંદેશો અન્ય ભાષામાં વાંચો]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

&lt;span class=&quot;mw-translate-fuzzy&quot;&gt;[[foundation:|વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશન]] તેના પ્રાથમિક અને સહાયક ડેટા સેન્ટરની અદલાબદલીનું પરિક્ષણ કરવા જઈ રહ્યું છે.&lt;/span&gt; આમ કરવાથી એ વાતની ખાતરી થશે કે આપત્તિના સમયે પણ વિકિપીડિયા અને અન્ય વિકિમીડિયા જાળસ્થળો (સાઇટો) ઉપલબ્ધ હોય.

તમામ ટ્રાફિક '''{{#time:j xg|2025-03-19|gu}}''' પર સ્વિચ થશે. ભારતીય સમય મુજબ ૧૯:૩૦ કલાકે '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-03-19T14:00|en}} {{#time:H:i e|2025-03-19T14:00}}]''' પરિક્ષણની શરુઆત થશે.

દુર્ભાગ્યવશ, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]]ની અમુક મર્યાદાઓને કારણે આ પરિક્ષણના સમય દરમ્યાન બધું જ સંપાદન કાર્ય અટકાવવું પડે તેમ છે. ખલેલ બદલ અમે દિલગીર છીએ અને ભવિષ્યમાં આવી ખલેલ ઓછામાં ઓછી પડે તે દિશામાં અમે કાર્યરત છીએ. 

પરિક્ષણ શરુ થવાની ૩૦ મિનિટ પહેલાથી બધાં જ વિકિ સંસ્કરણોમાં બેનર મૂકવામાં આવશે. &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;This banner will remain visible until the end of the operation.&lt;/span&gt; 

'''ટૂંકા સમયગાળા માટે તમે બધાં જ વિકિપીડિયા સંસ્કરણો ફક્ત વાંચી શકશો, તેમાં ફેરફાર નહિ કરી શકો.'''

*{{#time:l j xg Y|2025-03-19|gu}} ના રોજ, તમે લગભગ એક કલાક કે તેથી વધુ સમય સુધી વિકિપીડિયામાં કોઈ ફેરફાર કરી શકશો નહીં.
*જો આ સમયગાળામાં તમે કોઈ સંપાદન કરવાનો અને તે ફેરફારો સાચવવાનો પ્રયત્ન કરશો તો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળશે. અમે આશા રાખીએ છીએ કે આ પરિક્ષણ દરમ્યાન કોઈ પણ સંપાદન ખોવાશે નહિ પરંતુ એ વાતની બાંહેધરી આપી શકાય એમ નથી. જો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળે તો બધું જ પૂર્વવત થાય ત્યાં સુધી રાહ જોશો. પછી તમે કરેલા ફેરફારો સાચવી શકાશે. પણ અમારું સુચન છે કે તમે આવા કોઈ પણ ફેરફારોને કોપી કરી ને રાખી લો જેથી કાંઈ અનિચ્છનિય બને તો તમારી મહેનત બાતલ ન જાય.

''અન્ય અસરો'':

*પૃષ્ઠભૂમિમાં ચાલતાં કામો ધીમાં પડશે કે પછી અટકી જશે. લાલ (મૃત) કડીઓ સામન્ય ઝડપથી અપડેટ ન પણ થાય. તમે એવો કોઈ નવો લેખ બનાવો જે અન્યત્ર જોડાતો હોય તો પહેલાનાં તે પાના પર આ લેખની કડી થોડા વધુ સમય માટે હજુ લાલ જ બતાવે તેમ બને. અમુક લાંબા સમયથી ચાલતી સ્ક્રિપ્ટ અટકાવવી પડશે.
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;We expect the code deployments to happen as any other week.&lt;/span&gt; &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.&lt;/span&gt;
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;[[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.&lt;/span&gt;

જરુર પડે તો આ પરિક્ષણ પાછું પણ ઠેલવામાં આવે. [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org પર જઈ ને તમે સમયપત્રક]] જોઈ શકો છો. જો કોઈ પણ ફેરફાર હશે તો સમયપત્રકમાં જાણ કરવામાં આવશે. 

'''આ માહિતીને તમારા સમુદાય સાથે વહેંચવા વિનંતી છે.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ૦૪:૪૫, ૧૫ માર્ચ ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=28307742 --&gt;

== Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon.

Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. 

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૭:૩૪, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== Editing contest about Norway ==
Hello! Please excuse me from writing in English. If this post should be posted on a different page instead, please feel free to move it (or tell me to move it).

I am Jon Harald Søby from the Norwegian Wikimedia chapter, [[wmno:|Wikimedia Norge]]. During the month of April, we are holding [[:no:Wikipedia:Konkurranser/Månedens konkurranse/2025-04|an editing contest]] about India on the Wikipedias in [[:nb:|Norwegian Bokmål]], [[:nn:|Norwegian Nynorsk]], [[:se:|Northern Sámi]] and [[:smn:|Inari Sámi]]̩, and we had the idea to also organize an &quot;inverse&quot; contest where contributors to Indian-language Wikipedias can write about Norway and Sápmi.

Therefore, I would like to invite interested participants from the Gujarati-language Wikipedia (it doesn't matter if you're from India or not) to join the contest by visiting [[:no:Wikipedia:Konkurranser/Månedens konkurranse/2025-04/For Indians|this page in the Norwegian Bokmål Wikipedia]] and following the instructions that are there.

Hope to see you there! [[સભ્ય:Jon Harald Søby (WMNO)|Jon Harald Søby (WMNO)]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Jon Harald Søby (WMNO)|ચર્ચા]]) ૧૫:૫૦, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)

== ચિત્ર મુકવામાં સમસ્યા ==

નમસ્તે, [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%A2%E0%AA%BE%E0%AA%82%E0%AA%9A%E0%AB%8B:%E0%AA%AE%E0%AA%BE%E0%AA%B9%E0%AA%BF%E0%AA%A4%E0%AB%80%E0%AA%9A%E0%AB%8B%E0%AA%95%E0%AA%A0%E0%AB%81%E0%AA%82_%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%B6%E0%AB%8D%E0%AA%B5%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%A6%E0%AB%8D%E0%AA%AF%E0%AA%BE%E0%AA%B2%E0%AA%AF%E2%80%8C આ ઢાંચા]માં ઇમેજ કામ નથી કરતી. કૃપયા સહયતા કરવા વિનંતિ. &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;border:1px dashed DarkOrange;padding:0.25em;margin:0.1em;text-shadow:2px 2px 3px Gray;font-size=75%;&quot;&gt;લિ., [[સભ્ય:NehalDaveND|&lt;font color=&quot;Red&quot;&gt;નેહલ&lt;/font&gt;]]&amp;nbsp;[[User talk:NehalDaveND|&lt;font color=&quot;DodgerBlue&quot;&gt;દવે&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/b&gt; ૧૦:૧૨, ૧૪ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)

:@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] @[[સભ્ય:KartikMistry|KartikMistry]] please help. &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;border:1px dashed DarkOrange;padding:0.25em;margin:0.1em;text-shadow:2px 2px 3px Gray;font-size=75%;&quot;&gt;લિ., [[સભ્ય:NehalDaveND|&lt;font color=&quot;Red&quot;&gt;નેહલ&lt;/font&gt;]]&amp;nbsp;[[User talk:NehalDaveND|&lt;font color=&quot;DodgerBlue&quot;&gt;દવે&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/b&gt; ૦૭:૧૫, ૧૭ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)
::{{ping|NehalDaveND}} સૌ પ્રથમ તો જવાબ આપવામાં મોડું થયું તે બદલ ક્ષમાપ્રાર્થી છું. મેં હમણાં જ આ માહિતીચોકઠામાં ચિત્ર ઉમેરવાનો પ્રયત્ન કર્યો તો એણે સફળતાથી કામ કર્યું. તમારે '''image = ''' પરિમાણમાં '''='''ની નિશાનીની સામે ફક્ત ચિત્રનું નામ જ લખવાનું છે, દા.ત. '''image = વિશ્વવિદ્યાલય‌.PNG'''. ચિત્રના નામની આગળ File, Image, વગેરે જેવું કશું લખવાનું નથી. જો આમ કરતા પણ તમારું કામ ન થાય તો મને જણાવો કે તમે કયા લેખમાં આ માહિતીચોકઠામાં ચિત્ર ઉમેરવાનો પ્રયત્ન કરો છો અને એ ચિત્ર કયું છે. હું પ્રયત્ન કરી જોઈશ. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૨:૩૦, ૨૨ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)

== Invitation for the next South Asia Open Community Call (SAOCC) with a focus on WMF's Annual Plans (27th April, 2025) ==

Dear All,

The [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call (SAOCC)]] is a monthly call where South Asian communities come together to participate, share community activities, receive important updates and ask questions in the moderated discussions. 

The next SAOCC is scheduled for 27th April, 6:00 PM-7:00 PM (1230-1330 UTC) and will have a section with representatives from WMF who will be sharing more about their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|Annual Plans]] for the next year, in addition to Open Community Updates. 

We request you all to please attend the call and you can find the joining details [https://meta.wikimedia.org/wiki/South_Asia_Open_Community_Call#27_April_2025 here]. 

Thank you! [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૩:૫૫, ૧૪ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=28543211 --&gt;

== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]]
{{int:please-translate}}

Hello, dear Wikipedians!&lt;br/&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! 

The most active contesters will receive prizes.

If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.
&lt;br/&gt;

We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]])
&lt;/div&gt;

૨૧:૪૧, ૧૬ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Hide on Rosé@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines (&quot;UCoC EG&quot;) and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૬:૦૪, ૧૭ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== Sub-referencing: User testing ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]]
&lt;small&gt;''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''&lt;/small&gt;

Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further:

#'''Try it out and share your feedback'''
#:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. 
#'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs'''
#:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''.

We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well.

Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! &lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])&lt;/bdi&gt; ૨૦:૩૪, ૨૮ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&amp;oldid=28628657 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- &lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૯:૧૧, ૨૯ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! ==

''(Apologies for posting in English)''

Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them.

As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]].

After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki.

The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org.

If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]].

Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૨૦:૩૮, ૬ મે ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28663781 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]].

You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC.

If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, &lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|ચર્ચા]])&lt;/bdi&gt; ૦૩:૩૭, ૧૬ મે ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)''

Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. 

We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) ૨૦:૫૬, ૨૨ મે ૨૦૨૫ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28768453 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection &amp; Call for Questions&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats.

The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4].

Here are the key planned dates:

* May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6]
* June 17 – July 1, 2025: Call for candidates
* July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5]
* August 2025: Campaign period
* August – September 2025: Two-week community voting period
* October – November 2025: Background check of selected candidates
* Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated

Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]].

'''Call for Questions'''

In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]]

'''Election Volunteers'''

Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]]

Thank you!

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter

[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024

[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles

[5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ

[6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates

Best regards,

Victoria Doronina

Board Liaison to the Elections Committee

Governance Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૮:૩૭, ૨૮ મે ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== Update from A2K team: May 2025 ==

Hello everyone,

We’re happy to share that the ''Access to Knowledge'' (A2K) program has now formally become part of the '''Raj Reddy Centre for Technology and Society''' at '''IIIT-Hyderabad'''. Going forward, our work will continue under the name [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]].

The new team includes most members from the former A2K team, along with colleagues from IIIT-H already involved in Wikimedia and Open Knowledge work. Through this integration, our commitment to partnering with Indic Wikimedia communities, the GLAM sector, and broader open knowledge networks remains strong and ongoing. Learn more at our Team’s page on Meta-Wiki.

We’ll also be hosting an open session during the upcoming [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] on 6 - 7 pm, and we look forward to connecting with you there.

Thanks for your continued support! Thank you 

Pavan Santhosh,

On behalf of the Open Knowledge Initiatives Team.
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=28543211 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;  Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,  

''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)''

The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''.

This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable.

The three main features of this extension are:

* '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki.
*  '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''.
*  '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions.

'''Note''': The extension comes with a new user right called '''&quot;Event Organizer&quot;''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment.

The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]])

If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout.

Thank you! &lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|ચર્ચા]]) ૨૨:૧૭, ૨૯ મે ૨૦૨૫ (IST)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Udehb-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&amp;oldid=28803829 --&gt;

== મુખપૃષ્ઠ પર આજનું ચિત્ર બદલવું જોઈએ? ==

ગયા વર્ષે મે મહિનામાં આપણે '''આજનું ચિત્ર'''માં દર્શાવાતાં ચિત્રો બદલ્યાં હતાં. શું હવે ફરીથી તેને પૂર્ણ કે આંશિક રીતે બદલવા જોઈએ? સૌ કોઈ પોતાનો મત વ્યક્ત કરશો.
—[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|&lt;sup&gt;મારી સાથે વાત કરો&lt;/sup&gt;]] ૦૦:૩૯, ૩ જૂન ૨૦૨૫ (IST)

:હા. સહમત. સમયે સમયે નવા ચિત્રો મૂકવા જોઈએ.- [[સભ્ય:Nizil Shah|Nizil Shah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nizil Shah|ચર્ચા]]) ૧૨:૫૪, ૯ જૂન ૨૦૨૫ (IST)
::@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]]@[[સભ્ય:KartikMistry|KartikMistry]]@[[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ચર્ચાને તારણ પર લઈ જવા વિનંતી. [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|&lt;sup&gt;મારી સાથે વાત કરો&lt;/sup&gt;]] ૧૧:૪૮, ૧૫ જૂન ૨૦૨૫ (IST)
:::{{સમર્થન}} -- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] &lt;sup&gt;[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]&lt;/sup&gt; ૧૩:૦૮, ૧૬ જૂન ૨૦૨૫ (IST)
:::{{સમર્થન}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૪૫, ૧૬ જૂન ૨૦૨૫ (IST)
:::{{સમર્થન}} --[[સભ્ય:Aniket|અ ને કાંઈ નહી અ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૯:૦૧, ૧૬ જૂન ૨૦૨૫ (IST)

== 📣 Announcing the South Asia Newsletter – Get Involved! 🌏 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

''{{int:please-translate}}''

Hello Wikimedians of South Asia! 👋

We’re excited to launch the planning phase for the '''South Asia Newsletter''' – a bi-monthly, community-driven publication that brings news, updates, and original stories from across our vibrant region, to one page!

We’re looking for passionate contributors to join us in shaping this initiative:

* Editors/Reviewers – Craft and curate impactful content
* Technical Contributors – Build and maintain templates, modules, and other magic on meta.
* Community Representatives – Represent your Wikimedia Affiliate or community

If you're excited to contribute and help build a strong regional voice, we’d love to have you on board!

👉 Express your interest though [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfhk4NIe3YwbX88SG5hJzcF3GjEeh5B1dMgKE3JGSFZ1vtrZw/viewform this link].

Please share this with your community members.. Let’s build this together! 💬

This message was sent with [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) at ૨૧:૧૨, ૬ જૂન ૨૦૨૫ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/South_Asia_Village_Pumps&amp;oldid=25720607 --&gt;

== Vote now in the 2025 U4C Election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}

Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૪:૩૦, ૧૪ જૂન ૨૦૨૫ (IST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28848819 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;
Hello all,

The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position.

This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3]

Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election.

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;
Chair of the Elections Committee

On behalf of the Elections Committee and Governance Committee

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term.

[3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૩:૧૩, ૧૭ જૂન ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28866958 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Dear Wikimedia Community,

The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]]  of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]].

A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity.

Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact.

Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement.

Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate.

Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended.

=== Wikispore ===

The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects.

After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. 

We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future.

As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting.

Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed.

=== Wikinews ===

We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways.

Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 &lt;nowiki&gt;[2]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[3]&lt;/nowiki&gt;] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years.

While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews &lt;nowiki&gt;[4]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[5]&lt;/nowiki&gt;, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? &lt;nowiki&gt;[6]&lt;/nowiki&gt;].

[[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews.

Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs.

SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives.

'''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to:
*Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects,
*Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace,
*Merge content into compatibly licensed external projects,
*Archive Wikinews projects.
Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels.

=== Feedback and next steps ===

We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language.

I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. 
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, ૦૨:૨૬, ૨૮ જૂન ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&amp;oldid=28911188 --&gt;

== Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes ==

''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)''

Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations.

The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''.
The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below:
[[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]]

These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages.

Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change.

Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]].

Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૧૫, ૧૪ જુલાઇ ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=28981877 --&gt;

== આંતરવિકિ સહયોગ માટે સામુદાયિક વિચાર-વિમર્શ ==

કેમ છો? હું અત્યારે વિકિમેનિયા ૨૦૨૫માં આવ્યો છું અને આંતરવિકિ સહયોગ અંગે વાતચીત કરી રહ્યો છું. મારી અત્યાર સુધી મૈથિલી, તમિળ, અને યુક્રેનિયીન સદસ્યો સાથે વાત થઈ છે. પ્રથમ ભાગ રૂપે આપણા ગુજરાતી વારસા અને સ્થાપત્યોને લગતા ૩૦ મહત્ત્વના વિષયોની યાદી બનાવીને તેમને ચોતરા પર આપીશું. તેનો તેઓ તેમની ભાષામાં અનુવાદ કરશે. આપણે તેમના તેવા ૩૦ વિષયોનો અનુવાદ કરી આપીશું. આ યોજના સફળ રહે તો લાંબા ગાળાના સહયોગ માટે પ્રયત્ન કરી શકાય. મહેરબાની કરીને આ વિશે આપના વિચારો જણાવો. --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|&lt;sup&gt;મારી સાથે વાત કરો&lt;/sup&gt;]] ૧૦:૦૪, ૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)
===ટિપ્પણીઓ===
* સરસ વિચાર. સહમતિ. -- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] &lt;sup&gt;[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]&lt;/sup&gt; ૧૩:૧૩, ૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)
* સહમત. સહયોગ બંને વિકિપીડીયા માટે લાભદાયી જ છે. -[[સભ્ય:Nizil Shah|Nizil Shah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nizil Shah|ચર્ચા]]) ૧૩:૨૨, ૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)
* {{સમર્થન}} સુંદર વિચાર. (જો કે આપણા સક્રિય સભ્યોનું સંખ્યાબળ ધ્યાનમાં રાખી ને આગળ વધવું કે, આપણા ૩૦ લેખો પાંચ ભાષામાં ભાષાંતરિત થાય એની સાથે આપણી પાસે ૧૫૦ નવા લેખો બનાવવાની જવાબદારી આવે. એનો અર્થ એ થયો કે દરેક નવી ભાષાની સાથે આપણે વધારાના ૩૦ લેખો બનાવવાના થાય. એ યાદ રાખવું કે બે મહિનાની ફેમિનિઝમ અને ફોકલોર સ્પર્ધામાં ઈનામની લાલચે પણ આપણે બધાં ભેગાં થઈ ને પણ ૩૦ નવા લેખો બનાવી નથી શક્યા.) --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૪૭, ૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)
* {{સમર્થન}} આવકારદાયક. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૮:૦૪, ૧૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)
* {{સાંભળો|Snehrashmi|Dsvyas|Nizil Shah|KartikMistry}} કૃપા કરીની આ [[વિકિપીડિયા:વારસા માટે આંતરવિકિ સહયોગ પરિયોજના/અગત્યના વિષયો]] યાદીમાં જોઈતા અગત્યના વિષયો ઉમેરતાં રહેશો. --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|&lt;sup&gt;મારી સાથે વાત કરો&lt;/sup&gt;]] ૧૯:૦૮, ૧૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)

== Call for Expression of Interest – Advanced Train the Trainer 2025 (ATTT) ==

''Sorry for writing in English. Please feel free to translate it into your language.''

The [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]] (OKI) team at IIIT-Hyderabad is organising [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer (ATTT) 2025]], tentatively in the second week of October 2025 at IIIT-Hyderabad. 

The program is for experienced Wikimedians who have attended TTT earlier and wish to deepen their leadership, thematic expertise, and practical skills. It will run in parallel [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Tracks|tracks]]: 

* ''' Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Measure, analyse, and communicate the impact of Wikimedia initiatives. 
* '''Project Design Challenge''' – Develop a 3-month project with mentoring and planning tools. 

Info about the event:
* Deadline: 20 August 2025 
* Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]]

If you cannot apply directly on Meta, email your proposal (following the Meta template) with a valid reason to nitesh@research.iiit.ac.in. 

— Open Knowledge Initiatives Team, IIIT-Hyderabad 

[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૩:૩૦, ૧૪ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=29127818 --&gt;

== Expression of Interest Extended: Advanced Train the Trainer 2025 ==

Dear all,

We are pleased to inform you that the deadline to submit your Expression of Interest has been extended until '''26 August'''. The [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer]] (ATTT) 2025 will be held on '''10, 11, and 12 October 2025 at IIIT-Hyderabad'''.
ATTT is designed for experienced Wikimedians who have or have not previously participated in Train the Trainer, but wish to develop further their leadership, thematic expertise, and practical application skills. The training will run in two thematic tracks:
* '''Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Learn to measure, analyse, and narrate the impact of Wikimedia initiatives through hands-on labs and peer feedback.
* '''Project Design: From Learning to Action''' – Work on a 3-month project with mentoring and planning tools, turning learning into impactful, context-driven initiatives.
**  Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]]
**  Deadline to apply (extended): 26 August 2025
**  Event Dates: 10-12 October 2025
We will share further updates with you soon.

''Note: If you are unsure about which track to choose, please still submit your application by answering the questions thoroughly. Our team will review it and assign you to the most suitable track. If you are not comfortable applying directly on Meta, you may send your proposal (using the Meta template and with a valid reason) to nitesh@research.iiit.ac.in. If selected, the OKI team will publish it on Meta on your behalf.''

We look forward to receiving your applications and working together to shape impactful Wikimedia leadership! 

Regards,  

Open Knowledge Initiatives Team

IIIT-Hyderabad 
[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૦:૧૨, ૨૦ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=29127818 --&gt;

== Final Call: Apply for Advanced Train the Trainer 2025 by Today ==

Dear all,

This is a kind reminder that today is the '''last day''' to submit your '''Expression of Interest for Advanced Train the Trainer 2025'''. If you are interested, we warmly encourage you to complete your application at the earliest using the link below: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Here]]

''Please note that we will not be able to accommodate requests for reopening the form after the deadline. Once submissions close, our team will begin the review process.''

We look forward to your participation and thank you for your continued interest in strengthening leadership within our communities.

Regards, IIITH-OKI 
[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૪:૦૫, ૨૬ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=29127818 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Temporary accounts will be rolled out soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;body&quot;/&gt;
Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''.

Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. 

'''Why we are building temporary accounts'''

Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. 

Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users.

'''How temporary accounts work'''
[[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: &lt;code dir=ltr&gt;~2025-12345-67&lt;/code&gt; (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it.

'''What does this mean for different groups of users?'''

'''For logged-out editors'''

* This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki.
* If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice.

'''For community members interacting with logged-out editors'''

* A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address).
* Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community.

'''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki'''

* '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.)
* '''For admins blocking logged-out editors''':
** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option.
** It will still be possible to block an IP address or IP range.
* Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this.

'''Our requests for you, and next steps'''

* If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]].
* If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in.
* Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options.
* Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses.

To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!&lt;section end=&quot;body&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]&lt;/bdi&gt; ૦૩:૦૫, ૨૭ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&amp;oldid=29181713 --&gt;

== Global discussion on Welcome messages ==

&lt;div lang{{=}}&quot;en&quot; dir{{=}}&quot;ltr&quot;&gt;Sorry that this message is in English. {{int:please-translate}}. There is a request for comment at [[:m:Special:MyLanguage/Requests for comment/Welcoming policy]] on a proposal to forbid sending [[:m:welcome messages|welcome messages]] to users who have not made an edit, which is currently in practice at your wiki. Your comment on this matter would be appreciated.&lt;/div&gt;
[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૮:૦૯, ૧૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:DreamRimmer/MMS_list&amp;oldid=29262336 --&gt;

== Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon ==

&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|આ સંદેશો અન્ય ભાષામાં વાંચો]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

&lt;span class=&quot;mw-translate-fuzzy&quot;&gt;[[foundation:|વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશન]] તેના પ્રાથમિક અને સહાયક ડેટા સેન્ટરની અદલાબદલીનું પરિક્ષણ કરવા જઈ રહ્યું છે.&lt;/span&gt; આમ કરવાથી એ વાતની ખાતરી થશે કે આપત્તિના સમયે પણ વિકિપીડિયા અને અન્ય વિકિમીડિયા જાળસ્થળો (સાઇટો) ઉપલબ્ધ હોય.

તમામ ટ્રાફિક '''{{#time:j xg|2025-09-24|gu}}''' પર સ્વિચ થશે. ભારતીય સમય મુજબ 20:30 કલાકે '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-09-24T15:00|en}} {{#time:H:i e|2025-09-24T15:00}}]''' પરિક્ષણની શરુઆત થશે.

દુર્ભાગ્યવશ, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]]ની અમુક મર્યાદાઓને કારણે આ પરિક્ષણના સમય દરમ્યાન બધું જ સંપાદન કાર્ય અટકાવવું પડે તેમ છે. ખલેલ બદલ અમે દિલગીર છીએ અને ભવિષ્યમાં આવી ખલેલ ઓછામાં ઓછી પડે તે દિશામાં અમે કાર્યરત છીએ. 

પરિક્ષણ શરુ થવાની ૩૦ મિનિટ પહેલાથી બધાં જ વિકિ સંસ્કરણોમાં બેનર મૂકવામાં આવશે. &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;This banner will remain visible until the end of the operation.&lt;/span&gt; 
&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate translation or proofreading] of this banner text.&lt;/span&gt;

'''ટૂંકા સમયગાળા માટે તમે બધાં જ વિકિપીડિયા સંસ્કરણો ફક્ત વાંચી શકશો, તેમાં ફેરફાર નહિ કરી શકો.'''

*{{#time:l j xg Y|2025-09-24|gu}} ના રોજ, તમે લગભગ એક કલાક કે તેથી વધુ સમય સુધી વિકિપીડિયામાં કોઈ ફેરફાર કરી શકશો નહીં.
*જો આ સમયગાળામાં તમે કોઈ સંપાદન કરવાનો અને તે ફેરફારો સાચવવાનો પ્રયત્ન કરશો તો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળશે. અમે આશા રાખીએ છીએ કે આ પરિક્ષણ દરમ્યાન કોઈ પણ સંપાદન ખોવાશે નહિ પરંતુ એ વાતની બાંહેધરી આપી શકાય એમ નથી. જો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળે તો બધું જ પૂર્વવત થાય ત્યાં સુધી રાહ જોશો. પછી તમે કરેલા ફેરફારો સાચવી શકાશે. પણ અમારું સુચન છે કે તમે આવા કોઈ પણ ફેરફારોને કોપી કરી ને રાખી લો જેથી કાંઈ અનિચ્છનિય બને તો તમારી મહેનત બાતલ ન જાય.

''અન્ય અસરો'':

*પૃષ્ઠભૂમિમાં ચાલતાં કામો ધીમાં પડશે કે પછી અટકી જશે. લાલ (મૃત) કડીઓ સામન્ય ઝડપથી અપડેટ ન પણ થાય. તમે એવો કોઈ નવો લેખ બનાવો જે અન્યત્ર જોડાતો હોય તો પહેલાનાં તે પાના પર આ લેખની કડી થોડા વધુ સમય માટે હજુ લાલ જ બતાવે તેમ બને. અમુક લાંબા સમયથી ચાલતી સ્ક્રિપ્ટ અટકાવવી પડશે.
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;We expect the code deployments to happen as any other week.&lt;/span&gt; &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.&lt;/span&gt;
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;[[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.&lt;/span&gt;

જરુર પડે તો આ પરિક્ષણ પાછું પણ ઠેલવામાં આવે. [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org પર જઈ ને તમે સમયપત્રક]] જોઈ શકો છો. જો કોઈ પણ ફેરફાર હશે તો સમયપત્રકમાં જાણ કરવામાં આવશે. 

'''આ માહિતીને તમારા સમુદાય સાથે વહેંચવા વિનંતી છે.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;

&lt;span dir=ltr&gt;[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])&lt;/span&gt; ૨૧:૧૨, ૧૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29170715 --&gt;

== Upcoming Dark Mode user interface rollout for anonymous Wikimedia sites users ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{int:Hello}} Wikimedians,

Apologies if this message is not in your language. {{int:please-translate}}.

The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will launch the Dark mode feature for anonymous users on all Wikimedia sites, including yours, on October 29, 2025.

[[:en:Special:MyLanguage/Light-on-dark color scheme|Dark mode]] is an option that allows users to view pages in light-coloured text, and icons on a dark background. Once it is available for anonymous users, they can enable it when using various devices. More information on ways to enable it can be found on [[:en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Dark mode#Options for anyone|this page]].
Given many pages are still not compatible with dark mode this will be an opt-in feature and not automatically apply to pages.

Dark mode requires modifications to content pages and templates, and since our initial launch [https://diff.wikimedia.org/2024/07/17/dark-modes-bright-future-how-dark-mode-will-transform-wikipedias-accessibility/ in July 2024], we have been working with communities and helping them prepare for dark mode. Before the rollout, it is essential that template authors and technical contributors test dark mode and read [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|this page]] to learn how to make pages Dark mode-ready and address any compatibility issues found in templates.

We will fix most color compatibility issues only on the most-viewed pages on projects with over 5 million monthly page views. Technical contributors with an account should opt into dark mode currently using preferences or settings and test pages and seek help before the release to ensure everything complies before the enablement.

If you have any questions or need help, please [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|contact the Reader Experience team]] for support.

Thank you!
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]&lt;/bdi&gt; ૦૭:૩૮, ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_Dark_mode_deployment_mass_message_list_(October_2025)&amp;oldid=29358561 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Confidence_Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt;  ૦૧:૧૯, ૩ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-10-06_Wikipedias&amp;oldid=29381387 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board.

To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]].

Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]].

When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]].

'''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.'''

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;Chair, Elections Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૦:૧૮, ૯ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29360896 --&gt;

== શું &quot;બહુ ભાસા&quot; શબ્દને &quot;બહુ ભાષા&quot;ની અવેજીમાં ચલાવવો જોઈએ? ==

વિકિમીડિયા મૂવમેન્ટના એક એફિલિયેટ OKI-IIITH દ્વારા મને પ્રશ્ન કરવામાં આવ્યો કે &quot;બહુ ભાસા&quot; શબ્દ સાચો છે કે કેમ. આ પ્રશ્ન બીબી૨૫ સ્પર્ધા માટે લોગો ડિઝાઈન કરવા સંદર્ભે હતો. મારા સુધારવાથી સામે જવાબ આવ્યો કે હાથે કરીને &quot;બહુ ભાસા&quot; શબ્દનો પ્રયોગ કરવામાં આવે છે જેથી વનવાસીઓના શબ્દને પ્રાધાન્ય મળે. પણ ગુજરાતીમાં &quot;ભાષા&quot; શબ્દ જ ખરો પ્રયોગ છે, &quot;ભાસા&quot; શબ્દનો અર્થ અલગ છે, તેમજ આ શબ્દની ચકાસણી કરવી શક્ય નથી તેમજ આ શબ્દનો પ્રયોગ પ્રારંભિક સંશોધનની અંદર આવે છે. તો શું ગુજરાતી લિપીમાં &quot;બહુ ભાસા&quot; શબ્દનો ઉપયોગ વિકિપીડિયા માટે ચાલુ રાખવા દેવો જોઈએ? સમુદાય એકમત થઈને કોઈ નિર્ણય ઠરાવે અને આ વિશે ઘટતો જવાબ આપે. --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|&lt;sup&gt;મારી સાથે વાત કરો&lt;/sup&gt;]] ૧૨:૪૪, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
===સમર્થન===
===વિરોધ===
* {{વિરોધ}}--[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|&lt;sup&gt;મારી સાથે વાત કરો&lt;/sup&gt;]] ૧૨:૪૫, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
* {{વિરોધ}} (નીચે ટિપ્પણીઓ જુઓ) --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૭:૩૫, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
* {{વિરોધ}} --[[સભ્ય:Aniket|અ ને કાંઈ નહી અ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૨૦:૧૮, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
* {{વિરોધ}} &lt;small&gt;&quot;હવે પછી કોઈને સ્વેચ્છાએ જોડણી કરવાનો અધિકાર નથી.&quot; - સાર્થ જોડણી કોશના પ્રકાશન પ્રસંગે મહાત્મા ગાંધી.&lt;/small&gt;
:ભાષા જેમ જે તે પ્રાંતની અસ્મિતા છે તેમ જોડણી પણ જે તે ભાષાની અસ્મિતા જ છે. મંતવ્યો મંગાવીને બહુમતી મંતવ્યોની તદ્દન અવગણના કરી પૂર્વગ્રહયુક્ત દૃષ્ટિકોણવાળા અલ્પમત (સ્વઘોષિત) મંતવ્યને પ્રાધાન્ય આપવાની ચેષ્ટાનો પણ આ સાથે વિરોધ.  [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૯:૧૬, ૧૮ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)

===ટિપ્પણી===
બીબી૨૫ સ્પર્ધા શું છે અને આ '''બહુ ભાસા''' શબ્દ ક્યાં, કયા સંદર્ભમાં અને શેના માટે વપરાયો છે તે જણાવી શકશો?--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૫૯, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
:બીબી૨૫ સ્પર્ધા બહુ ભાષા માટેની સ્પર્ધા છે અને તેના લોગો માટે આ શબ્દનો આધિકારીક ઉપયોગ કરવામાં આવશે.--[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|&lt;sup&gt;મારી સાથે વાત કરો&lt;/sup&gt;]] ૧૫:૧૯, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
::અને આ બહુ ભાસામાં '''બહુ''' શું છે? હિંદી ભાષાની બહુ, એટલે કે વહુ? કે પછી ગુજરાતી ભાષાનું બહુ, એટલે કે ઘણું? [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૨૭, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
:::બહુ એટલે કે ઘણી. [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|&lt;sup&gt;મારી સાથે વાત કરો&lt;/sup&gt;]] ૧૬:૨૬, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
::::જો આ '''બહુ ભાસા''' એના ગુજરાતી અર્થ અને સંદર્ભમાં વપરાતો હોય તો એના માટે સંપૂર્ણપણે અસહમત. જોડણી અને ભાષા બન્નેની દૃષ્ટિએ ખોટું છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૮:૫૮, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
:::::મને લાગે છે કે માત્ર transliteration કરવા માટે એમણે પૂછ્યું છે. સ્પર્ધાનું નામ જ આવું છે. એટલે ગુજરાતી સાથે કશું બંધબેસે નહીં. [[સભ્ય:Nizil Shah|Nizil Shah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nizil Shah|ચર્ચા]]) ૧૫:૨૧, ૧૮ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૧૭:૧૨, ૨૦ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 --&gt;

== સર્વ મિત્રોને નવા વર્ષના અભિનંદન ==

ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર કાર્યરત તેવા તમામ સ્વયંસેવક મિત્રોને આજથી શરૂ થતા નવા વિક્રમ સંવત ૨૦૮૨ તથા વીર સંવત ૨૫૫૨નાં અભિનંદન તથા સાલ મુબારક. આવનારૂં વર્ષ આપના જીવનમાં સુખ,શાંતિ તથા સમૃદ્ધિની લહેર લાવે તેવી અંતરકામના. આશા રાખીએ કે આ સંવતમાં આપણે વિકિપીડિયાને નવી ઉંચાઈ પર લઈ જઈએ. --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|&lt;sup&gt;મારી સાથે વાત કરો&lt;/sup&gt;]] ૦૮:૧૭, ૨૨ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] ૧૯:૪૨, ૩૦ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 --&gt;

== આજનું ચિત્ર ==

નમસ્તે ધવલભાઈ,
છેલ્લા થોડા એક દિવસોથી ધ્યાને આવ્યું છે કે મુખપૃષ્ઠ પર આજનું ચિત્ર બદલાતું નથી. લગભગ દિવાળીના સમયથી '''અકોટા કાંસ્ય'''નું ચિત્ર જ આજના ચિત્ર તરીકે મુખપૃષ્ઠ પર નજરે પડે છે એક નજર કરવા વિનંતી. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૧:૩૩, ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)

:હા, હું પણ રોજે જોઉં છું પણ આજે તમે કહ્યું ત્યારે જ ધ્યાને આવ્યું કે એ બદલાવું જોઈએ જે નથી થતું. મેં ઢાંચો અને રચના ચકાસી તો બધું જ બરોબર જ દેખાય છે. કદાચ બેક-એન્ડમાં કોઈક ત્રુટિ હોય. ઢાંચો '''CURRENTDAY''' પેરામિટર વાપરે છે અને તો તમે &lt;nowiki&gt;{{CURRENTDAY}}&lt;/nowiki&gt; ચકાસશો તો એ સાચી તારીખ જ બતાવશે. પણ {{tl|Template:Potd/દિન-{{CURRENTDAY}}}} જે ટ્રાન્સ્ક્લુડ થઈ ને મુખપૃષ્ઠ પર આવે છે તે ઢાંચામાં દિન-૩૧ હોવા છતાં દિન-૩નું જ ચિત્ર બતાવે છે. {{ping|KartikMistry}} કે {{ping|Aniket}} કદાચ વધારે તપાસ કરી જુએ તો મેળ પડે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૩:૨૫, ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
:: જી, ઢાંચો:Potd/દિન-૧ પ્રમાણે તો આજે સોમનાથ મંદિરની છબી આવવી જોઇએ. આવતી કાલે વધારે ચોકકસ પ્રયત્ન કરી જોઈશ. --[[સભ્ય:Aniket|અ ને કાંઈ નહી અ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૭:૧૦, ૧ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
:::'''આ માસનો ઉમદા લેખ''' પણ હજુ બદલાયો નથી. મુખપૃષ્ઠ સાથે સંકળાયેલા ઢાંચા ખોટકાયા હોય એવું લાગે છે. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૦:૦૯, ૧ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
::::બધું જ ૩ ઓક્ટોબર ઉપર સ્થગિત થઈ ગયું છે. મુખપૃષ્ઠની ઉપરની જમણી બાજુએ વિકિગોળાની નીચે જે તારીખ અને સમય ડિસ્પ્લે થાય છે તેમાં પણ શુક્રવાર, ૩ ઓક્ટોબર સમય બતાવે છે. ૩ ઓક્ટોબરે કદાચ પાર્સોઇડ રિલિઝ થયું હશે એના કારણે આવું થયું છે. મેં [[mw:Parsoid/Feedback#guwiki:મુખપૃષ્ઠ|અહિં બગ]] રિપોર્ટ કરી દીધો છે, જોઈએ હવે ક્યારે નિવેડો આવે છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૨:૫૭, ૧ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
:::::{{ping|Snehrashmi|Aniket}} આ સમસ્યાનું આંશિક નિરાકરણ આવ્યું લાગે છે. મુખપૃષ્ઠ પર આજનું ચિત્ર અને આ માસનો ઉમદા લેખ હવે બદલાઈ ગયાં છે. પણ વિધિની વક્રતા જુઓ, કે આજે ત્રણ તારીખ થઈ અને આજે પાછું એ જ અકોટા કાંસ્યનું ચિત્ર વિદ્યમાન હોવું જોઈએ એના બદલે દલપતરામ ભાસે છે. એટલે કે, ગઈ કાલે કોઈક પરિવર્તન આવ્યું જે ફરી પાછું ત્યાં જ સ્થગિત થઈ ગયું છે. આવું થયું હોવાનું બીજું કારણ એ છે કે ઉપર જે તારીખ અને વાર બતાવીએ છીએ તેમાં પણ ૨ નવેમ્બર અને રવિવાર છે. હું ફૉલો-અપ કરતો રહીશ અને ઝડપથી કાયમી ઉકેલ આવે તેવો પ્રયત્ન કરતો રહીશ. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૫૦, ૩ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
::::::આજે પાંચ તારીખે ચાર તારીખનું ચિત્ર દેખાય છે. કદાચ તમે બગ રિપોર્ટ કર્યો હતો ત્યાંથી સુધારો થઈ ગયો લાગે છે પરંતુ ટાઇમઝોનમાં GMT+5:30: ની જગ્યાએ 0:00 પ્રમાણે કામ કરતું હોય એવું બને? [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૯:૪૭, ૫ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
:::::::આમ તો એવું નથી લાગતું કેમ કે, હું GMT સમયક્ષેત્રમાં છું અને મને પણ ઉપર પાંચ તારીખ દેખાય છે પણ ચિત્ર ૪ તારીખનું જ દેખાય છે. ગઈકાલ સુધી ૨ તારીખ હતી આજે સીધી પાંચ થઈ છે, જોઈએ ચિત્ર પણ એકબે દિવસમાં લાઇન પર આવી જાય. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૧૭, ૫ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
::::::::તારીખ ૧૫થી આજનું ચિત્ર રાબેતા મુજબ બદલાઈ રહ્યું છે. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૧:૫૧, ૧૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
:::::::::હા, એનો પ્રોપર બગ ફાઇલ થયો હતો, જો કે હજુ થોડા દિવસ ચિત્ર અને તારીખ-વાર, વગેરે બધું જ રાબેતા મુજબ બદલાય છે કે નહીં એ જોઈએ. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૨:૪૦, ૧૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
::::::::::મારા મુખપૃષ્ઠ પર આજે લગભગ દસ દિવસે પાછું ચિત્ર અને તારીખ બદલાયાં છે, બીજા કોઈને એ તારીખ/ચિત્ર ૧૬-૧૮ તારીખની વચ્ચે અટવાયેલું હતું અને આજે જ બદલાયું છે? [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૬:૨૨, ૨૬ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૧૯:૫૨, ૨૦ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' ૦૧:૧૫, ૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૫૧, ૧૮ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

૦૨:૩૧, ૨૦ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ચર્ચા]])&lt;/bdi&gt; ૧૬:૪૫, ૧૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ માટે શિષ્યવૃત્તિ અરજીઓ ખુલ્લી ==

સૌને નમસ્કાર,

વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ માટે શિષ્યવૃત્તિ માટેની અરજીઓ હવે શરૂ થઈ ગઈ છે. આ પરિષદ ૪ થી ૬ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ દરમિયાન કોચી, ભારત ખાતે યોજાશે.

વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ભારત, દક્ષિણ એશિયા અને અન્ય વિસ્તારોના વિકિમીડિયન્સ, સમુદાય આયોજકો અને યોગદાનકારોને એકત્રિત કરે છે. આ પરિષદ જોડાવા, શીખવા, અનુભવો વહેંચવા અને મુક્ત જ્ઞાન ચળવળને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે સહકાર આપવાનો ઉત્તમ અવસર છે.

જો તમે વિકિમીડિયા પ્રોજેક્ટ્સમાં સક્રિય યોગદાનકાર છો અથવા સમુદાય પ્રવૃત્તિઓમાં જોડાયેલા છો, તો તમને સ્કોલરશિપ માટે અરજી કરવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે. વિગતવાર જાહેરાત અહીં ઉપલબ્ધ છે. 🙂

અરજી કરવાની છેલ્લી તારીખ: ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૬ રાત્રે ૧૧:૫૯ (IST)

અરજી કડી: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform

વધુ માહિતી: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship]]

કૃપા કરીને આ જાહેરાત તમારા સમુદાયના અન્ય સભ્યો સાથે પણ શેર કરો.

આભાર.

વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ આયોજક ટીમ

-[[સભ્ય:Gnoeee|Gnoeee]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gnoeee|ચર્ચા]]) ૦૨:૨૮, ૨૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૨:૪૨, ૩ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF ==

&quot;Kindly feel free to translate this text into your own language.&quot;

Dear Community member,

We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. 

The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. 

This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning.

Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. 

* Platform: Google Meet
* Date: 17th April, 2026
* Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC)
* Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]

Note: Only those who have registered will receive the joining link. 

Look forward to seeing you on the call,

Best, [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૦:૧૧, ૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=29127818 --&gt;


== Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications ==

The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]].

Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects.

'''The hackathon is intended for:'''
* Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc.
* Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc.
* Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces.

Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach.

To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses.

'''Apply here:'''

* Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form]


'''More information:'''

We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page.

* Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]]

If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}.

Best Regards,
On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૬:૨૭, ૨૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) ==

''&lt;small&gt;Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.&lt;/small&gt;''

Hello everyone,

We hope you are doing well.

We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills.

We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&amp;pli=1 apply].

We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants.

Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૩૨, ૧૭ મે ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=30361720 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૨૨:૪૪, ૨૭ મે ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ચર્ચા]])&lt;/bdi&gt; ૨૨:૪૧, ૨૩ જૂન ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Message&quot;/&gt;
'''Legal &amp; Safety Contacts'''

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]].

&lt;section end=&quot;Message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૧૮:૫૯, ૨૫ જૂન ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=30731267 --&gt;

== અમને આનંદ છે કે WikiConference India 2026 માટે સ્વ-ભંડોળ નોંધણી (Self-Funded Registration) અને પ્રસ્તાવ આમંત્રણ (Call for Submissions) હવે શરૂ થઈ ગયા છે ==


પ્રિય સમુદાય સભ્યો,

અમને આનંદ છે કે WikiConference India 2026 માટે '''સ્વ-ભંડોળ નોંધણી (Self-Funded Registration)''' અને '''પ્રસ્તાવ આમંત્રણ (Call for Submissions)''' હવે શરૂ થઈ ગયા છે.

WikiConference India 2026 નું આયોજન 4 થી 6 સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન કેરળના કોચીમાં થશે. આ પરિષદમાં ભારત અને દક્ષિણ એશિયાના વિવિધ વિસ્તારોમાંથી વિકિમીડિયન, સમુદાય નેતાઓ, ડેવલપર, સંશોધકો અને મુક્ત જ્ઞાનમાં રસ ધરાવતા લોકો એકત્રિત થશે, જેથી તેઓ પરસ્પર જોડાઈ શકે, સહકાર આપી શકે અને પોતાના અનુભવ વહેંચી શકે.

આ વર્ષની પરિષદની મુખ્ય થીમ છે:

'''“જ્ઞાન કોમન્સનું પુનઃકલ્પન: વિકસતા વિકિમીડિયા પરિતંત્રમાં સમુદાય નેતૃત્વ”'''

કૃત્રિમ બુદ્ધિ (AI) ના વધતા પ્રભાવ અને જ્ઞાન નિર્માણની નવી પદ્ધતિઓ જેવા ઝડપી ટેક્નોલોજીકલ પરિવર્તનો વચ્ચે, આ પરિષદ સમુદાય નેતૃત્વ, જ્ઞાન સમાનતા, પ્રાદેશિક ભાષાઓ, મુક્ત જ્ઞાન અને ભારત તથા દક્ષિણ એશિયામાં વિકિમીડિયાના ભવિષ્ય અંગે ચર્ચા કરવા માટે એક મંચ પૂરું પાડશે.

=== સ્વ-ભંડોળ નોંધણી ===
સ્વ-ભંડોળ નોંધણી માટેની અરજી હવે Pretix પર ખુલ્લી છે.

'''નોંધણી ફોર્મ:''' &lt;nowiki&gt;https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/&lt;/nowiki&gt;

'''વિગતો અને પાત્રતા:''' &lt;nowiki&gt;https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration&lt;/nowiki&gt;

=== પ્રસ્તાવ આમંત્રણ ===
પ્રસ્તાવ આમંત્રણ હવે Eventyay પર ખુલ્લું છે.

અમે વર્કશોપ, ચર્ચા સત્રો, પેનલ ચર્ચાઓ, પરસ્પર ક્રિયાત્મક સત્રો, લાઇટનિંગ ટોક્સ અને પોસ્ટર પ્રસ્તુતિઓ માટે પ્રસ્તાવો આમંત્રિત કરીએ છીએ.

તમે અનુભવી યોગદાનકર્તા હો કે નવા સમુદાય સભ્ય, તમારા વિચારો, અનુભવો અને શીખણો પરિષદના કાર્યક્રમને વધુ સમૃદ્ધ બનાવી શકે છે અને આંદોલનની મહત્વપૂર્ણ ચર્ચાઓમાં યોગદાન આપી શકે છે.

'''વિગતો અને માર્ગદર્શિકા:''' &lt;nowiki&gt;https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions&lt;/nowiki&gt;

'''પ્રસ્તાવ મોકલવાની છેલ્લી તારીખ:''' 15 જુલાઈ 2026

WikiConference India 2026 વિશેની સંપૂર્ણ માહિતી, જેમાં ભાગીદારીની વિગતો, મહત્વપૂર્ણ તારીખો, પરિષદના અપડેટ્સ અને પ્રસ્તાવ સંબંધિત માર્ગદર્શિકાઓ સામેલ છે, તે માટે કૃપા કરીને સત્તાવાર જાહેરાત જુઓ.

'''વિસ્તૃત જાહેરાત:''' &lt;nowiki&gt;https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/&lt;/nowiki&gt;

અમે તમામ સમુદાય સભ્યોને નોંધણી કરવા, પોતાના પ્રસ્તાવો મોકલવા અને આ જાહેરાતને પોતાના સમુદાય અને નેટવર્કમાં શેર કરવા વિનંતી કરીએ છીએ.

સાદર,

'''WikiConference India 2026 આયોજન ટીમ''' [[સભ્ય:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Amrit Sufi|ચર્ચા]]) ૧૫:૪૩, ૩૦ જૂન ૨૦૨૬ (IST)

== Reminder: WikiConference India 2026 – Deadline on 15 July 2026 ==

Dear Community Members,

This is a friendly reminder that the deadline for '''Self-funded Registration''' and the '''Call for Submissions''' for '''WikiConference India 2026''' is '''15 July 2026'''.

=== Self-funded Registration ===
https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/

=== Call for Submissions ===
https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions

We invite proposals for workshops, discussions, panel sessions, interactive sessions, lightning talks, and poster presentations.

=== For more information ===
https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026

We encourage everyone to register, submit proposals, and share this reminder within your communities.

Regards,

'''WikiConference India 2026 Organizing Team'''

[[સભ્ય:Gauri Guptaa|Gauri Guptaa]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gauri Guptaa|ચર્ચા]]) ૧૯:૨૯, ૭ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST)

== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]])  ૧૭:૫૪, ૨૪ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 ==

Dear Wikimedia Contributors,

We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base.

'''Campaign Focus:'''

* Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages

* Improve content quality with citations, images, and comprehensive information

* Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media

* Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics

We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters.

For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project.

Best regards,

''Communications Team, WCI 2026''

&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt; [[સભ્ય:Shadabgdg|Shadabgdg]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Shadabgdg|ચર્ચા]]) ૨૧:૩૧, ૨૫ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST)

== Community Tech Task Force: Technical needs assessment for Indic communities ==
''Please feel free to translate it into your language.''
&lt;/br&gt;
&lt;/br&gt;
Hello everyone,
&lt;/br&gt;
&lt;/br&gt;
We hope you're doing well!
&lt;/br&gt;
&lt;/br&gt;
The [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_MediaWiki_Developers_User_Group Indic_MediaWiki_Developers_User_Group] (IMDUG) is reaching out to Wikimedia communities across India to strengthen collaboration and better understand the technical needs of different language communities.
Last year, we piloted [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_Community_Task_Force_2025 Indic_Community_Task_Force_2025] initiative by engaging with two language communities to understand their technical challenges and identify opportunities for collaboration. Based on our learnings, experience, and the valuable insights we received, we are expanding the initiative this year to reach all Indic communities. Our goal is to reach every community and understand where technical support is most needed.
=== What are we looking for? ===
We invite your community to nominate one or two points of contact and share:
*The name of your Wikimedia community.
*A primary and alternate community contact.
*Telegram usernames of the nominated contacts.
*A brief overview of your community's technical challenges, needs, or priorities.
&lt;/br&gt;
This could include areas such as:
*Editing or patrolling workflows that could be improved.
*Gadgets, tools, or bots that your community needs.
*Template or interface-related challenges.
*Technical barriers faced by contributors.
*Any other broad technical priorities for your community.
=== How to participate ===
Please fill out the community response [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] by '''18th August'''.

If your community prefers, you are also welcome to reply directly on this message.
=== What happens next? ===
The information collected will help us:
*Build a network of community contacts for future technical collaboration.
*Understand and prioritize the technical needs of Indic Wikimedia communities.
*Plan focused technical support and community engagement activities.
*Connect communities with developers and relevant technical initiatives where appropriate.
&lt;/br&gt;
Please note that while we will carefully review every submission, our ability to provide support will depend on the complexity of the request, available expertise within the User Group, volunteer bandwidth, and available resources. Although we may not be able to address every request immediately, we will make every effort to prioritize and support as many community needs as possible, and where appropriate, connect communities with the relevant developers or technical channels.
We look forward to working more closely with your community!
&lt;/br&gt;

'''Best wishes,'''
&lt;/br&gt;
[[User:Kalli navya|Navya sri Kalli]]
&lt;/br&gt;
''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)''

== Invitation to pre-conference activities for WikiConference India 2026 ==

Dear Wikimedia contributors,

As the Wikiconference India 2026 draws nearer, the excitement is soaring as well! We are sending this message to inform you that two pre-conference activities are being held as a part of this meetup. The Wiki Loves Villages campaign 2026 starts on 15th August 2026, so get ready to contribute! This initiative aims to expand and enhance content and media about villages across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base.
Campaign Focus:
A. Expand Wikipedia articles about Villages in India in multiple languages
B. Improve content quality with citations, images, and comprehensive information
C. Populate Wikimedia Commons with freely licensed media about a village
D. Enrich Wikidata with structured information about Village-related topics
We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters.
For more information and to get involved, visit the campaign page ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026](https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026)) on your preferred Wikimedia project.

Another way to contribute to a pre-conference activity is the innovative Wiki Loves Medicinal Plants 2026- it is a photography campaign hosted by WikiConference India 2026. The activity already started on 1st August and ends on 31st August 2026, so gear up to document local medicinal knowledge and fill the knowledge gaps.
This initiative aims to expand and enhance freely licensed images and other media of medicinal plants in and around our surroundings.
Campaign Focus:
A. Add freely licensed images of medicinal plants.
B. Improve description of existing medicinal plants.
C. Improve depictions of images.
D. Improve wikidata items.
We invite you to contribute by adding new photos, videos or enhancing existing ones. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters.
To know more about how to contribute, rules, and tips head to the Meta page to find information ([https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants](https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants)) on your preferred Wikimedia project.

Best regards,&lt;br&gt;WikiConference India 2026 pre-conference organizing team

-- [[સભ્ય:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Kuldeepburjbhalaike|ચર્ચા]]) ૧૭:૨૫, ૧૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>kmerlfdqnknivf9yrvqk86b7x45kz8h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>એલેપ્પી જિલ્લો</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5311</id>
    <revision>
      <id>903618</id>
      <parentid>360739</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T16:08:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* માહિતી ચોકઠું */</comment>
      <origin>903618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4881" sha1="k21bx56w3y357l3hdnre72hvcuf7ij1" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = અલપ્પુઝા જિલ્લો
| other_name = એલેપ્પી જિલ્લો
| settlement_type = જિલ્લો
| nickname = પૂર્વીય વિશ્વ નું વેનિસ&lt;ref name=&quot;Venice&quot;/&gt; પર્શ્વજળનો રાજા
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Alappuzha Boat Beauty W.jpg
 | photo2a      = Krishnapuram palace1.jpg
 | photo2b      = Thottappally.jpg
 | photo3a      = Alappuzha Bypass Aerial View 1.jpg
 | photo3b      = Alleppey beach.jpg
 | photo4a      = Cherthala infopark.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt; કેટ્ટુવલ્લમ, થોટ્ટપ્પલ્લી, અલપ્પુઝા બીચ, ઈન્ફોપાર્ક કેમ્પસ, ચેરથલા, અલપ્પુઝા બાયપાસ અને કૃષ્ણપુરમ પેલેસથી કયામકુલમ.
}}
| image_map = 
| mapframe = yes
| map_caption = [[કેરળ]] માં સ્થાન
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|9.49|76.49|display=inline,title}}
| subdivision_type = દેશ
| subdivision_name = {{Flag|ભારત}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = [[કેરળ]]
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| named_for = 
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = [[એલેપ્પી|અલપ્પુઝા]]
| parts_type = પેટાવિભાગો
| parts_style = Para
| parts = {{collapsible list|title=મહેસૂલ વિભાગો (૨)|અલાપ્પુઝા|ચેંગન્નુર|}}
{{collapsible list|title=તાલુકાઓ (૬)|ચેરથલા | અંબાલપ્પુઝા | કુટ્ટનાડુ | કાર્તિકપલ્લી | ચેંગન્નુર| માવેલીક્કારા|}}
| government_type = 
| governing_body = 
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = શાજી વી. નાયર, (IAS)
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| leader_name2 = પી. મોહન ચંદ્ર (IPS)
 &lt;ref name=&quot;Alappuzha Home&quot;&gt;{{cite web |title=Home |url=https://alappuzha.nic.in |website=Alappuzha District |access-date=21 February 2021}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = &lt;ref name=&quot;AlappuzhaProfile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141447/https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |archive-date=2018-06-12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_rank = ૧૪મો
| area_total_km2 = ૧,૪૧૪
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = ૨,૧૨૭,૭૮૯
| population_as_of = ૨૦૧૧
| population_rank = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_note = 
| demographics_type1 = ભાષા
| demographics1_title1 = સત્તાવાર
| demographics1_info1 = [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = IN-KL
| registration_plate = '''KL-04''' અલપ્પુઝા,&lt;br/&gt; '''KL-29''' કાયમકુલમ,&lt;br/&gt; '''KL-30''' ચેંગન્નુર,&lt;br/&gt; '''KL-31''' માવેલીક્કારા,&lt;br/&gt; '''KL-32''' ચેરથલા,&lt;br/&gt; '''KL-66''' કુટ્ટાનાડ
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૯૪&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=UNDP}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}}
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(૨૦૦૫)}}
| website = [https://alappuzha.nic.in alappuzha.nic.in]
| footnotes = 
}}

'''એલેપ્પી જિલ્લો''' [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા  [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. એલેપ્પી જિલ્લાનું મુખ્યાલય [[એલેપ્પી]] નગર ખાતે આવેલું છે. 

{{સ્ટબ}}
{{કેરળના જિલ્લાઓ}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]</text>
      <sha1>k21bx56w3y357l3hdnre72hvcuf7ij1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903626</id>
      <parentid>903618</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T16:37:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* પ્રસ્તાવના */</comment>
      <origin>903626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10221" sha1="lqbh9lhwxbgui6i7byppo63k7uv0674" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = અલપ્પુઝા જિલ્લો
| other_name = એલેપ્પી જિલ્લો
| settlement_type = જિલ્લો
| nickname = પૂર્વીય વિશ્વ નું વેનિસ&lt;ref name=&quot;Venice&quot;/&gt; પર્શ્વજળનો રાજા
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Alappuzha Boat Beauty W.jpg
 | photo2a      = Krishnapuram palace1.jpg
 | photo2b      = Thottappally.jpg
 | photo3a      = Alappuzha Bypass Aerial View 1.jpg
 | photo3b      = Alleppey beach.jpg
 | photo4a      = Cherthala infopark.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt; કેટ્ટુવલ્લમ, થોટ્ટપ્પલ્લી, અલપ્પુઝા બીચ, ઈન્ફોપાર્ક કેમ્પસ, ચેરથલા, અલપ્પુઝા બાયપાસ અને કૃષ્ણપુરમ પેલેસથી કયામકુલમ.
}}
| image_map = 
| mapframe = yes
| map_caption = [[કેરળ]] માં સ્થાન
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|9.49|76.49|display=inline,title}}
| subdivision_type = દેશ
| subdivision_name = {{Flag|ભારત}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = [[કેરળ]]
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| named_for = 
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = [[એલેપ્પી|અલપ્પુઝા]]
| parts_type = પેટાવિભાગો
| parts_style = Para
| parts = {{collapsible list|title=મહેસૂલ વિભાગો (૨)|અલાપ્પુઝા|ચેંગન્નુર|}}
{{collapsible list|title=તાલુકાઓ (૬)|ચેરથલા | અંબાલપ્પુઝા | કુટ્ટનાડુ | કાર્તિકપલ્લી | ચેંગન્નુર| માવેલીક્કારા|}}
| government_type = 
| governing_body = 
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = શાજી વી. નાયર, (IAS)
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| leader_name2 = પી. મોહન ચંદ્ર (IPS)
 &lt;ref name=&quot;Alappuzha Home&quot;&gt;{{cite web |title=Home |url=https://alappuzha.nic.in |website=Alappuzha District |access-date=21 February 2021}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = &lt;ref name=&quot;AlappuzhaProfile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141447/https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |archive-date=2018-06-12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_rank = ૧૪મો
| area_total_km2 = ૧,૪૧૪
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = ૨,૧૨૭,૭૮૯
| population_as_of = ૨૦૧૧
| population_rank = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_note = 
| demographics_type1 = ભાષા
| demographics1_title1 = સત્તાવાર
| demographics1_info1 = [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = IN-KL
| registration_plate = '''KL-04''' અલપ્પુઝા,&lt;br/&gt; '''KL-29''' કાયમકુલમ,&lt;br/&gt; '''KL-30''' ચેંગન્નુર,&lt;br/&gt; '''KL-31''' માવેલીક્કારા,&lt;br/&gt; '''KL-32''' ચેરથલા,&lt;br/&gt; '''KL-66''' કુટ્ટાનાડ
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૯૪&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=UNDP}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}}
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(૨૦૦૫)}}
| website = [https://alappuzha.nic.in alappuzha.nic.in]
| footnotes = 
}}

'''એલેપ્પી જિલ્લો''' અથવા અલાપ્પુઝા જિલ્લો એ [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. તેની રચના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ અલેપ્પી જિલ્લા તરીકે કરવામાં આવી હતી, અને ૧૯૯૦માં જિલ્લાનું નામ બદલીને અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;&gt;{{cite web |title=History |url=https://alappuzha.gov.in/history/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018}}&lt;/ref&gt; અલાપ્પુઝા કેરળનો સૌથી નાનો જિલ્લો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-alappuzha |date=2015 |website=Kerala State Planning Board – District Planning Office, Alappuzha |access-date=9 March 2020 }}&lt;/ref&gt; જિલ્લા મુખ્યાલય અલેપ્પી શહેરનું નામ બદલીને ૨૦૧૨માં અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.

કેનાલો (નહેરો), બેકવોટર્સ, સમુદ્રતટો અને સરોવરો ધરાવતા અલાપ્પુઝા શહેરનું વર્ણન ૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં ભારતના બ્રિટિશ ગવર્નર-જનરલ જ્યોર્જ કર્ઝન દ્વારા '''&quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot;''' તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Venice&quot;&gt;{{cite web|title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/history/|access-date=2020-09-08|language=en-US}}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લો તેના મનોરમ કેરળ બેકવોટર્સ માટે વિશેષ રૂપે જાણીતો છે, જેના દ્વારા તે કુમરાકોમ જેવા લોકપ્રિય પ્રવાસી સ્થળ સહિત કેરળના અન્ય ભાગો સાથે સુસજ્જ રીતે જોડાયેલો છે. આ જિલ્લો ભારતમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત પ્રવાસન સ્થળ છે. તે તેના કાથી (કોઇર) ના કારખાનાઓ માટે પણ ઓળખાય છે, કારણ કે કેરળના મોટાભાગના કાથી ઉદ્યોગો અલાપ્પુઝા શહેર અને તેની આસપાસના વિસ્તારમાં સ્થિત છે.

વેમ્બનાડ સરોવર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે ભારતીય દ્વીપકલ્પનું સૌથી લાંબુ સરોવર છે, અને અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ સરોવર અને અરબી સમુદ્રની વચ્ચે આવેલો છે.[૭] અલાપ્પુઝા જિલ્લાનો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે સમગ્ર ભારતનો સૌથી ઓછી ઊંચાઈ ધરાવતો વિસ્તાર છે.[૭] કુટ્ટનાડ, જે '''&quot;કેરળના ચોખાના કટોરા&quot;''' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે ભારતમાં સૌથી નીચી ઊંચાઈ ધરાવે છે અને તે વિશ્વના એવા બહુ ઓછા સ્થળોમાંનું એક છે જ્યાં દરિયાઈ સપાટીથી નીચે ખેતી કરવામાં આવે છે..&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|agency=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=2003-08-13|work=The Hindu|access-date=2020-11-17}}&lt;/ref&gt;

આ જિલ્લો ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ શાસન હેઠળના ત્રાવણકોર રજવાડાના દિવાન સામે થયેલા કમ્યુનિસ્ટોની આગેવાની હેઠળના ''પુન્નપ્રા-વયાલાર આંદોલન'' (વિદ્રોહ)નું સ્થળ હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Manorama Yearbook 2011, ISSN 0970-9096&lt;/ref&gt;

મર્ચન્ટ નેવીમાં સેવા આપતા નાવિકોના એક સમૂહ દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૪માં ''મેરિનર્સ ક્લબ આલેપ્પી (MCA)'' ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/mca_alleppey?igsh=MWV2c2R2ZWZndDZ0dg==]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;


== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}
{{સ્ટબ}}
{{કેરળના જિલ્લાઓ}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]</text>
      <sha1>lqbh9lhwxbgui6i7byppo63k7uv0674</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903627</id>
      <parentid>903626</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T16:49:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* ઇતિહાસ */ પ્રાચીન કાળ</comment>
      <origin>903627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16197" sha1="japnuevg26whhxf64o080x9mxl8rwit" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = અલપ્પુઝા જિલ્લો
| other_name = એલેપ્પી જિલ્લો
| settlement_type = જિલ્લો
| nickname = પૂર્વીય વિશ્વ નું વેનિસ&lt;ref name=&quot;Venice&quot;/&gt; પર્શ્વજળનો રાજા
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Alappuzha Boat Beauty W.jpg
 | photo2a      = Krishnapuram palace1.jpg
 | photo2b      = Thottappally.jpg
 | photo3a      = Alappuzha Bypass Aerial View 1.jpg
 | photo3b      = Alleppey beach.jpg
 | photo4a      = Cherthala infopark.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt; કેટ્ટુવલ્લમ, થોટ્ટપ્પલ્લી, અલપ્પુઝા બીચ, ઈન્ફોપાર્ક કેમ્પસ, ચેરથલા, અલપ્પુઝા બાયપાસ અને કૃષ્ણપુરમ પેલેસથી કયામકુલમ.
}}
| image_map = 
| mapframe = yes
| map_caption = [[કેરળ]] માં સ્થાન
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|9.49|76.49|display=inline,title}}
| subdivision_type = દેશ
| subdivision_name = {{Flag|ભારત}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = [[કેરળ]]
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| named_for = 
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = [[એલેપ્પી|અલપ્પુઝા]]
| parts_type = પેટાવિભાગો
| parts_style = Para
| parts = {{collapsible list|title=મહેસૂલ વિભાગો (૨)|અલાપ્પુઝા|ચેંગન્નુર|}}
{{collapsible list|title=તાલુકાઓ (૬)|ચેરથલા | અંબાલપ્પુઝા | કુટ્ટનાડુ | કાર્તિકપલ્લી | ચેંગન્નુર| માવેલીક્કારા|}}
| government_type = 
| governing_body = 
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = શાજી વી. નાયર, (IAS)
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| leader_name2 = પી. મોહન ચંદ્ર (IPS)
 &lt;ref name=&quot;Alappuzha Home&quot;&gt;{{cite web |title=Home |url=https://alappuzha.nic.in |website=Alappuzha District |access-date=21 February 2021}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = &lt;ref name=&quot;AlappuzhaProfile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141447/https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |archive-date=2018-06-12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_rank = ૧૪મો
| area_total_km2 = ૧,૪૧૪
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = ૨,૧૨૭,૭૮૯
| population_as_of = ૨૦૧૧
| population_rank = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_note = 
| demographics_type1 = ભાષા
| demographics1_title1 = સત્તાવાર
| demographics1_info1 = [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = IN-KL
| registration_plate = '''KL-04''' અલપ્પુઝા,&lt;br/&gt; '''KL-29''' કાયમકુલમ,&lt;br/&gt; '''KL-30''' ચેંગન્નુર,&lt;br/&gt; '''KL-31''' માવેલીક્કારા,&lt;br/&gt; '''KL-32''' ચેરથલા,&lt;br/&gt; '''KL-66''' કુટ્ટાનાડ
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૯૪&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=UNDP}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}}
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(૨૦૦૫)}}
| website = [https://alappuzha.nic.in alappuzha.nic.in]
| footnotes = 
}}

'''એલેપ્પી જિલ્લો''' અથવા અલાપ્પુઝા જિલ્લો એ [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. તેની રચના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ અલેપ્પી જિલ્લા તરીકે કરવામાં આવી હતી, અને ૧૯૯૦માં જિલ્લાનું નામ બદલીને અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;&gt;{{cite web |title=History |url=https://alappuzha.gov.in/history/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018}}&lt;/ref&gt; અલાપ્પુઝા કેરળનો સૌથી નાનો જિલ્લો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-alappuzha |date=2015 |website=Kerala State Planning Board – District Planning Office, Alappuzha |access-date=9 March 2020 }}&lt;/ref&gt; જિલ્લા મુખ્યાલય અલેપ્પી શહેરનું નામ બદલીને ૨૦૧૨માં અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.

કેનાલો (નહેરો), બેકવોટર્સ, સમુદ્રતટો અને સરોવરો ધરાવતા અલાપ્પુઝા શહેરનું વર્ણન ૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં ભારતના બ્રિટિશ ગવર્નર-જનરલ જ્યોર્જ કર્ઝન દ્વારા '''&quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot;''' તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Venice&quot;&gt;{{cite web|title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/history/|access-date=2020-09-08|language=en-US}}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લો તેના મનોરમ કેરળ બેકવોટર્સ માટે વિશેષ રૂપે જાણીતો છે, જેના દ્વારા તે કુમરાકોમ જેવા લોકપ્રિય પ્રવાસી સ્થળ સહિત કેરળના અન્ય ભાગો સાથે સુસજ્જ રીતે જોડાયેલો છે. આ જિલ્લો ભારતમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત પ્રવાસન સ્થળ છે. તે તેના કાથી (કોઇર) ના કારખાનાઓ માટે પણ ઓળખાય છે, કારણ કે કેરળના મોટાભાગના કાથી ઉદ્યોગો અલાપ્પુઝા શહેર અને તેની આસપાસના વિસ્તારમાં સ્થિત છે.

વેમ્બનાડ સરોવર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે ભારતીય દ્વીપકલ્પનું સૌથી લાંબુ સરોવર છે, અને અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ સરોવર અને અરબી સમુદ્રની વચ્ચે આવેલો છે.[૭] અલાપ્પુઝા જિલ્લાનો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે સમગ્ર ભારતનો સૌથી ઓછી ઊંચાઈ ધરાવતો વિસ્તાર છે.[૭] કુટ્ટનાડ, જે '''&quot;કેરળના ચોખાના કટોરા&quot;''' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે ભારતમાં સૌથી નીચી ઊંચાઈ ધરાવે છે અને તે વિશ્વના એવા બહુ ઓછા સ્થળોમાંનું એક છે જ્યાં દરિયાઈ સપાટીથી નીચે ખેતી કરવામાં આવે છે..&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|agency=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=2003-08-13|work=The Hindu|access-date=2020-11-17}}&lt;/ref&gt;

આ જિલ્લો ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ શાસન હેઠળના ત્રાવણકોર રજવાડાના દિવાન સામે થયેલા કમ્યુનિસ્ટોની આગેવાની હેઠળના ''પુન્નપ્રા-વયાલાર આંદોલન'' (વિદ્રોહ)નું સ્થળ હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Manorama Yearbook 2011, ISSN 0970-9096&lt;/ref&gt;

મર્ચન્ટ નેવીમાં સેવા આપતા નાવિકોના એક સમૂહ દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૪માં ''મેરિનર્સ ક્લબ આલેપ્પી (MCA)'' ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/mca_alleppey?igsh=MWV2c2R2ZWZndDZ0dg==]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== ઇતિહાસ ==
[[File:Raja Kesava Das Statue in Alleppey - Changanassery Road @ Changananassery Junction.jpg|thumb|ચાંગણસેરી ખાતે રાજા કેશવદાસની પ્રતિમા]]

અર્વાચીન અલાપ્પુઝા શહેરનું અસ્તિત્વ ૧૮મી સદીના ઉત્તરાધમાં રાજા કેશવદાસના આભારી છે. જોકે, અલાપ્પુઝા જિલ્લો પ્રાચીન મલયાલમ સાહિત્યમાં પહેલેથી જ મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતો હતો. કેરળનો 'ચોખાનો કટોરો' ગણાતો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર પ્રારંભિક સંગમ કાળથી જ જાણીતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India | url= https://alappuzha.nic.in/en/history/ |access-date=2025-01-06 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== પ્રાચીન કાળ ===
[[File:Light House Alleppey,Kerala.jpg|left|thumbnail|પુરાક્કડ ખાતે દીવાદાંડી]]

સંગમ કાળ દરમિયાન, સામાન્ય યુગની પ્રારંભિક સદીઓમાં વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારને પ્રાચીન ગ્રીસ, પ્રાચીન રોમ, પ્રાચીન લેવન્ટ (મધ્ય પૂર્વનો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર), પ્રાચીન અરબી દ્વીપકલ્પ અને પ્રાચીન ઇજિપ્ત સાથે વેપારી સંબંધો હોવાનું ઇતિહાસમાં નોંધાયેલું છે.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld&gt;{{cite web |title=History |url=http://alappuzha.gov.in/pages/aboutalpy-history.htm |website=Official Web Site of Alappuzha District, Kerala State, India |publisher=Collectorate, Alappuzha District, Kerala State, India |access-date=3 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

'પેરિપ્લસ ઓફ ધ એરિથ્રિયન સી' (ઇ.સ. આશરે ૫૦માં લખાયેલ) જેવા પ્રાચીન ગ્રીક-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં હિંદ મહાસાગરના વેપારના એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે નોંધાયેલું પ્રાચીન બંદર 'બારાકે' (Barace) અવારનવાર અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં પંબા નદીના મુખ પર આવેલા આધુનિક દરિયાકાંઠાના નગર પુરક્કાડ તરીકે ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ પંબા નદી પેરિયાર અને ભરતપુઝા નદીઓ પછી કેરળની ત્રીજી સૌથી લાંબી નદી છે.&lt;ref name=&quot;Mathrubhumi&quot;&gt;{{cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing &amp; Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|last=Chandran |first=VP |language=ml|edition=Malayalam }}&lt;/ref&gt;

ચેરા વંશના પ્રારંભિક શાસકોનું મૂળ ઘર કુટ્ટનાડમાં હતું અને તેઓ ક્યારેક 'કુટ્ટુવન' તરીકે પણ ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; જોકે, પ્રાચીન સમયમાં પંબા નદીના દક્ષિણના વિસ્તારો પર 'આય' (Ay) સામ્રાજ્યનું શાસન હતું. પ્રાચીન ગ્રીકો-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં પંબા નદીનો ઉલ્લેખ 'બારિસ' (Baris) તરીકે કરવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાના પ્રારંભિક સમયગાળાના પુરાતત્વીય પુરાવાઓ ઉત્ખનન સ્થળો, ગુફાઓ, મંદિરો વગેરે જેવા સ્થળોએ પ્રાચીન અશ્મિઓ, શિલાલેખો અને સ્મારકોના રૂપમાં મળ્યા છે. સંગમ કાળની સાહિત્યિક કૃતિઓ પણ જિલ્લાના પ્રાચીન સમયગાળાની ઝાંખી મેળવવામાં મદદ કરે છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ ક્ષેત્રમાં નંબરુદિરી બ્રાહ્મણોના આગમન પહેલાં દક્ષિણ ભારતમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક અગ્રણી કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તે સમયે 'શ્રી મુલાવાસમ' ભારતીય દ્વીપકલ્પમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક પ્રમુખ તીર્થધામ હતું. અંબાલાપ્પુઝા અને માવેલીકારા તાલુકાઓમાંથી એક સમયે અહીં ફેલાયેલા બૌદ્ધ ધર્મના અનેક અવશેષો મળી આવ્યા છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;


== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}
{{સ્ટબ}}
{{કેરળના જિલ્લાઓ}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]</text>
      <sha1>japnuevg26whhxf64o080x9mxl8rwit</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903628</id>
      <parentid>903627</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T16:53:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* ઇતિહાસ */ મધ્યકાલીન ઇતિહાસ</comment>
      <origin>903628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18932" sha1="kcwkntuhmxuem57il89xcmxazf6d1hj" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = અલપ્પુઝા જિલ્લો
| other_name = એલેપ્પી જિલ્લો
| settlement_type = જિલ્લો
| nickname = પૂર્વીય વિશ્વ નું વેનિસ&lt;ref name=&quot;Venice&quot;/&gt; પર્શ્વજળનો રાજા
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Alappuzha Boat Beauty W.jpg
 | photo2a      = Krishnapuram palace1.jpg
 | photo2b      = Thottappally.jpg
 | photo3a      = Alappuzha Bypass Aerial View 1.jpg
 | photo3b      = Alleppey beach.jpg
 | photo4a      = Cherthala infopark.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt; કેટ્ટુવલ્લમ, થોટ્ટપ્પલ્લી, અલપ્પુઝા બીચ, ઈન્ફોપાર્ક કેમ્પસ, ચેરથલા, અલપ્પુઝા બાયપાસ અને કૃષ્ણપુરમ પેલેસથી કયામકુલમ.
}}
| image_map = 
| mapframe = yes
| map_caption = [[કેરળ]] માં સ્થાન
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|9.49|76.49|display=inline,title}}
| subdivision_type = દેશ
| subdivision_name = {{Flag|ભારત}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = [[કેરળ]]
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| named_for = 
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = [[એલેપ્પી|અલપ્પુઝા]]
| parts_type = પેટાવિભાગો
| parts_style = Para
| parts = {{collapsible list|title=મહેસૂલ વિભાગો (૨)|અલાપ્પુઝા|ચેંગન્નુર|}}
{{collapsible list|title=તાલુકાઓ (૬)|ચેરથલા | અંબાલપ્પુઝા | કુટ્ટનાડુ | કાર્તિકપલ્લી | ચેંગન્નુર| માવેલીક્કારા|}}
| government_type = 
| governing_body = 
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = શાજી વી. નાયર, (IAS)
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| leader_name2 = પી. મોહન ચંદ્ર (IPS)
 &lt;ref name=&quot;Alappuzha Home&quot;&gt;{{cite web |title=Home |url=https://alappuzha.nic.in |website=Alappuzha District |access-date=21 February 2021}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = &lt;ref name=&quot;AlappuzhaProfile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141447/https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |archive-date=2018-06-12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_rank = ૧૪મો
| area_total_km2 = ૧,૪૧૪
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = ૨,૧૨૭,૭૮૯
| population_as_of = ૨૦૧૧
| population_rank = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_note = 
| demographics_type1 = ભાષા
| demographics1_title1 = સત્તાવાર
| demographics1_info1 = [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = IN-KL
| registration_plate = '''KL-04''' અલપ્પુઝા,&lt;br/&gt; '''KL-29''' કાયમકુલમ,&lt;br/&gt; '''KL-30''' ચેંગન્નુર,&lt;br/&gt; '''KL-31''' માવેલીક્કારા,&lt;br/&gt; '''KL-32''' ચેરથલા,&lt;br/&gt; '''KL-66''' કુટ્ટાનાડ
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૯૪&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=UNDP}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}}
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(૨૦૦૫)}}
| website = [https://alappuzha.nic.in alappuzha.nic.in]
| footnotes = 
}}

'''એલેપ્પી જિલ્લો''' અથવા અલાપ્પુઝા જિલ્લો એ [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. તેની રચના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ અલેપ્પી જિલ્લા તરીકે કરવામાં આવી હતી, અને ૧૯૯૦માં જિલ્લાનું નામ બદલીને અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;&gt;{{cite web |title=History |url=https://alappuzha.gov.in/history/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018}}&lt;/ref&gt; અલાપ્પુઝા કેરળનો સૌથી નાનો જિલ્લો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-alappuzha |date=2015 |website=Kerala State Planning Board – District Planning Office, Alappuzha |access-date=9 March 2020 }}&lt;/ref&gt; જિલ્લા મુખ્યાલય અલેપ્પી શહેરનું નામ બદલીને ૨૦૧૨માં અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.

કેનાલો (નહેરો), બેકવોટર્સ, સમુદ્રતટો અને સરોવરો ધરાવતા અલાપ્પુઝા શહેરનું વર્ણન ૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં ભારતના બ્રિટિશ ગવર્નર-જનરલ જ્યોર્જ કર્ઝન દ્વારા '''&quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot;''' તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Venice&quot;&gt;{{cite web|title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/history/|access-date=2020-09-08|language=en-US}}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લો તેના મનોરમ કેરળ બેકવોટર્સ માટે વિશેષ રૂપે જાણીતો છે, જેના દ્વારા તે કુમરાકોમ જેવા લોકપ્રિય પ્રવાસી સ્થળ સહિત કેરળના અન્ય ભાગો સાથે સુસજ્જ રીતે જોડાયેલો છે. આ જિલ્લો ભારતમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત પ્રવાસન સ્થળ છે. તે તેના કાથી (કોઇર) ના કારખાનાઓ માટે પણ ઓળખાય છે, કારણ કે કેરળના મોટાભાગના કાથી ઉદ્યોગો અલાપ્પુઝા શહેર અને તેની આસપાસના વિસ્તારમાં સ્થિત છે.

વેમ્બનાડ સરોવર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે ભારતીય દ્વીપકલ્પનું સૌથી લાંબુ સરોવર છે, અને અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ સરોવર અને અરબી સમુદ્રની વચ્ચે આવેલો છે.[૭] અલાપ્પુઝા જિલ્લાનો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે સમગ્ર ભારતનો સૌથી ઓછી ઊંચાઈ ધરાવતો વિસ્તાર છે.[૭] કુટ્ટનાડ, જે '''&quot;કેરળના ચોખાના કટોરા&quot;''' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે ભારતમાં સૌથી નીચી ઊંચાઈ ધરાવે છે અને તે વિશ્વના એવા બહુ ઓછા સ્થળોમાંનું એક છે જ્યાં દરિયાઈ સપાટીથી નીચે ખેતી કરવામાં આવે છે..&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|agency=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=2003-08-13|work=The Hindu|access-date=2020-11-17}}&lt;/ref&gt;

આ જિલ્લો ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ શાસન હેઠળના ત્રાવણકોર રજવાડાના દિવાન સામે થયેલા કમ્યુનિસ્ટોની આગેવાની હેઠળના ''પુન્નપ્રા-વયાલાર આંદોલન'' (વિદ્રોહ)નું સ્થળ હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Manorama Yearbook 2011, ISSN 0970-9096&lt;/ref&gt;

મર્ચન્ટ નેવીમાં સેવા આપતા નાવિકોના એક સમૂહ દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૪માં ''મેરિનર્સ ક્લબ આલેપ્પી (MCA)'' ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/mca_alleppey?igsh=MWV2c2R2ZWZndDZ0dg==]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== ઇતિહાસ ==
[[File:Raja Kesava Das Statue in Alleppey - Changanassery Road @ Changananassery Junction.jpg|thumb|ચાંગણસેરી ખાતે રાજા કેશવદાસની પ્રતિમા]]

અર્વાચીન અલાપ્પુઝા શહેરનું અસ્તિત્વ ૧૮મી સદીના ઉત્તરાધમાં રાજા કેશવદાસના આભારી છે. જોકે, અલાપ્પુઝા જિલ્લો પ્રાચીન મલયાલમ સાહિત્યમાં પહેલેથી જ મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતો હતો. કેરળનો 'ચોખાનો કટોરો' ગણાતો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર પ્રારંભિક સંગમ કાળથી જ જાણીતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India | url= https://alappuzha.nic.in/en/history/ |access-date=2025-01-06 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== પ્રાચીન કાળ ===
[[File:Light House Alleppey,Kerala.jpg|left|thumbnail|પુરાક્કડ ખાતે દીવાદાંડી]]

સંગમ કાળ દરમિયાન, સામાન્ય યુગની પ્રારંભિક સદીઓમાં વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારને પ્રાચીન ગ્રીસ, પ્રાચીન રોમ, પ્રાચીન લેવન્ટ (મધ્ય પૂર્વનો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર), પ્રાચીન અરબી દ્વીપકલ્પ અને પ્રાચીન ઇજિપ્ત સાથે વેપારી સંબંધો હોવાનું ઇતિહાસમાં નોંધાયેલું છે.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld&gt;{{cite web |title=History |url=http://alappuzha.gov.in/pages/aboutalpy-history.htm |website=Official Web Site of Alappuzha District, Kerala State, India |publisher=Collectorate, Alappuzha District, Kerala State, India |access-date=3 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

'પેરિપ્લસ ઓફ ધ એરિથ્રિયન સી' (ઇ.સ. આશરે ૫૦માં લખાયેલ) જેવા પ્રાચીન ગ્રીક-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં હિંદ મહાસાગરના વેપારના એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે નોંધાયેલું પ્રાચીન બંદર 'બારાકે' (Barace) અવારનવાર અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં પંબા નદીના મુખ પર આવેલા આધુનિક દરિયાકાંઠાના નગર પુરક્કાડ તરીકે ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ પંબા નદી પેરિયાર અને ભરતપુઝા નદીઓ પછી કેરળની ત્રીજી સૌથી લાંબી નદી છે.&lt;ref name=&quot;Mathrubhumi&quot;&gt;{{cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing &amp; Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|last=Chandran |first=VP |language=ml|edition=Malayalam }}&lt;/ref&gt;

ચેરા વંશના પ્રારંભિક શાસકોનું મૂળ ઘર કુટ્ટનાડમાં હતું અને તેઓ ક્યારેક 'કુટ્ટુવન' તરીકે પણ ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; જોકે, પ્રાચીન સમયમાં પંબા નદીના દક્ષિણના વિસ્તારો પર 'આય' (Ay) સામ્રાજ્યનું શાસન હતું. પ્રાચીન ગ્રીકો-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં પંબા નદીનો ઉલ્લેખ 'બારિસ' (Baris) તરીકે કરવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાના પ્રારંભિક સમયગાળાના પુરાતત્વીય પુરાવાઓ ઉત્ખનન સ્થળો, ગુફાઓ, મંદિરો વગેરે જેવા સ્થળોએ પ્રાચીન અશ્મિઓ, શિલાલેખો અને સ્મારકોના રૂપમાં મળ્યા છે. સંગમ કાળની સાહિત્યિક કૃતિઓ પણ જિલ્લાના પ્રાચીન સમયગાળાની ઝાંખી મેળવવામાં મદદ કરે છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ ક્ષેત્રમાં નંબરુદિરી બ્રાહ્મણોના આગમન પહેલાં દક્ષિણ ભારતમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક અગ્રણી કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તે સમયે 'શ્રી મુલાવાસમ' ભારતીય દ્વીપકલ્પમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક પ્રમુખ તીર્થધામ હતું. અંબાલાપ્પુઝા અને માવેલીકારા તાલુકાઓમાંથી એક સમયે અહીં ફેલાયેલા બૌદ્ધ ધર્મના અનેક અવશેષો મળી આવ્યા છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== મધ્યકાલીન ઇતિહાસ ===
આ જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારો 'ઉન્નૂનીલી સંદેશમ' જેવા મધ્યકાલીન મલયાલમ સાહિત્યિક કાર્યોમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ સમયગાળાની પ્રખ્યાત સાહિત્યિક કૃતિઓમાંથી એક 'આશ્ચર્ય ચૂડામણિ' હતી, જે ચંગન્નુરના વિદ્વાન શક્તિભદ્ર દ્વારા લખાયેલું સંસ્કૃત નાટક હતું.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Nayar|first=V. R. Prabodhachandran|date=2011-02-11|title=Gem of a play|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/Gem-of-a-play/article15379095.ece|access-date=2020-09-08|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

ચેમ્બકાસ્સેરીનું સામંતવાદી શાસન પૂરાદમ થિરુનાલ દેવનારાયણનના શાસનકાળ દરમિયાન તેના ચરમસીમા પર હતું. તેઓ એક મહાન વિદ્વાન અને કવિ હતા, જેમણે 'વેદાંત રત્નમાલા' નામના સાહિત્યિક ગ્રંથની રચના કરી હતી. એવું કહેવાય છે કે તે સમયે અંબાલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ મંદિર બનાવવામાં આવ્યું હતું અને ભગવાન કૃષ્ણની મૂર્તિની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવી હતી. મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન ચેમ્બકાસ્સેરી પર બ્રાહ્મણ શાસકોનું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;  એવું માનવામાં આવે છે કે મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, કુમારન નંબૂથિરી અને નીલકંઠ દીક્ષિત જેવા પ્રખ્યાત વિદ્વાનો તેમના દરબારને શોભાવતા હતા અને તેમના દ્વારા સંરક્ષણ પામ્યા હતા.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld /&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}
{{સ્ટબ}}
{{કેરળના જિલ્લાઓ}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]</text>
      <sha1>kcwkntuhmxuem57il89xcmxazf6d1hj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903629</id>
      <parentid>903628</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T17:00:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* ઇતિહાસ */ મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન સામંતવાદી રજવાડાં</comment>
      <origin>903629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24784" sha1="eev890rsrkngofkxkp3x5ykciilir1q" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = અલપ્પુઝા જિલ્લો
| other_name = એલેપ્પી જિલ્લો
| settlement_type = જિલ્લો
| nickname = પૂર્વીય વિશ્વ નું વેનિસ&lt;ref name=&quot;Venice&quot;/&gt; પર્શ્વજળનો રાજા
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Alappuzha Boat Beauty W.jpg
 | photo2a      = Krishnapuram palace1.jpg
 | photo2b      = Thottappally.jpg
 | photo3a      = Alappuzha Bypass Aerial View 1.jpg
 | photo3b      = Alleppey beach.jpg
 | photo4a      = Cherthala infopark.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt; કેટ્ટુવલ્લમ, થોટ્ટપ્પલ્લી, અલપ્પુઝા બીચ, ઈન્ફોપાર્ક કેમ્પસ, ચેરથલા, અલપ્પુઝા બાયપાસ અને કૃષ્ણપુરમ પેલેસથી કયામકુલમ.
}}
| image_map = 
| mapframe = yes
| map_caption = [[કેરળ]] માં સ્થાન
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|9.49|76.49|display=inline,title}}
| subdivision_type = દેશ
| subdivision_name = {{Flag|ભારત}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = [[કેરળ]]
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| named_for = 
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = [[એલેપ્પી|અલપ્પુઝા]]
| parts_type = પેટાવિભાગો
| parts_style = Para
| parts = {{collapsible list|title=મહેસૂલ વિભાગો (૨)|અલાપ્પુઝા|ચેંગન્નુર|}}
{{collapsible list|title=તાલુકાઓ (૬)|ચેરથલા | અંબાલપ્પુઝા | કુટ્ટનાડુ | કાર્તિકપલ્લી | ચેંગન્નુર| માવેલીક્કારા|}}
| government_type = 
| governing_body = 
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = શાજી વી. નાયર, (IAS)
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| leader_name2 = પી. મોહન ચંદ્ર (IPS)
 &lt;ref name=&quot;Alappuzha Home&quot;&gt;{{cite web |title=Home |url=https://alappuzha.nic.in |website=Alappuzha District |access-date=21 February 2021}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = &lt;ref name=&quot;AlappuzhaProfile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141447/https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |archive-date=2018-06-12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_rank = ૧૪મો
| area_total_km2 = ૧,૪૧૪
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = ૨,૧૨૭,૭૮૯
| population_as_of = ૨૦૧૧
| population_rank = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_note = 
| demographics_type1 = ભાષા
| demographics1_title1 = સત્તાવાર
| demographics1_info1 = [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = IN-KL
| registration_plate = '''KL-04''' અલપ્પુઝા,&lt;br/&gt; '''KL-29''' કાયમકુલમ,&lt;br/&gt; '''KL-30''' ચેંગન્નુર,&lt;br/&gt; '''KL-31''' માવેલીક્કારા,&lt;br/&gt; '''KL-32''' ચેરથલા,&lt;br/&gt; '''KL-66''' કુટ્ટાનાડ
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૯૪&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=UNDP}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}}
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(૨૦૦૫)}}
| website = [https://alappuzha.nic.in alappuzha.nic.in]
| footnotes = 
}}

'''એલેપ્પી જિલ્લો''' અથવા અલાપ્પુઝા જિલ્લો એ [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. તેની રચના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ અલેપ્પી જિલ્લા તરીકે કરવામાં આવી હતી, અને ૧૯૯૦માં જિલ્લાનું નામ બદલીને અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;&gt;{{cite web |title=History |url=https://alappuzha.gov.in/history/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018}}&lt;/ref&gt; અલાપ્પુઝા કેરળનો સૌથી નાનો જિલ્લો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-alappuzha |date=2015 |website=Kerala State Planning Board – District Planning Office, Alappuzha |access-date=9 March 2020 }}&lt;/ref&gt; જિલ્લા મુખ્યાલય અલેપ્પી શહેરનું નામ બદલીને ૨૦૧૨માં અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.

કેનાલો (નહેરો), બેકવોટર્સ, સમુદ્રતટો અને સરોવરો ધરાવતા અલાપ્પુઝા શહેરનું વર્ણન ૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં ભારતના બ્રિટિશ ગવર્નર-જનરલ જ્યોર્જ કર્ઝન દ્વારા '''&quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot;''' તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Venice&quot;&gt;{{cite web|title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/history/|access-date=2020-09-08|language=en-US}}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લો તેના મનોરમ કેરળ બેકવોટર્સ માટે વિશેષ રૂપે જાણીતો છે, જેના દ્વારા તે કુમરાકોમ જેવા લોકપ્રિય પ્રવાસી સ્થળ સહિત કેરળના અન્ય ભાગો સાથે સુસજ્જ રીતે જોડાયેલો છે. આ જિલ્લો ભારતમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત પ્રવાસન સ્થળ છે. તે તેના કાથી (કોઇર) ના કારખાનાઓ માટે પણ ઓળખાય છે, કારણ કે કેરળના મોટાભાગના કાથી ઉદ્યોગો અલાપ્પુઝા શહેર અને તેની આસપાસના વિસ્તારમાં સ્થિત છે.

વેમ્બનાડ સરોવર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે ભારતીય દ્વીપકલ્પનું સૌથી લાંબુ સરોવર છે, અને અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ સરોવર અને અરબી સમુદ્રની વચ્ચે આવેલો છે.[૭] અલાપ્પુઝા જિલ્લાનો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે સમગ્ર ભારતનો સૌથી ઓછી ઊંચાઈ ધરાવતો વિસ્તાર છે.[૭] કુટ્ટનાડ, જે '''&quot;કેરળના ચોખાના કટોરા&quot;''' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે ભારતમાં સૌથી નીચી ઊંચાઈ ધરાવે છે અને તે વિશ્વના એવા બહુ ઓછા સ્થળોમાંનું એક છે જ્યાં દરિયાઈ સપાટીથી નીચે ખેતી કરવામાં આવે છે..&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|agency=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=2003-08-13|work=The Hindu|access-date=2020-11-17}}&lt;/ref&gt;

આ જિલ્લો ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ શાસન હેઠળના ત્રાવણકોર રજવાડાના દિવાન સામે થયેલા કમ્યુનિસ્ટોની આગેવાની હેઠળના ''પુન્નપ્રા-વયાલાર આંદોલન'' (વિદ્રોહ)નું સ્થળ હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Manorama Yearbook 2011, ISSN 0970-9096&lt;/ref&gt;

મર્ચન્ટ નેવીમાં સેવા આપતા નાવિકોના એક સમૂહ દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૪માં ''મેરિનર્સ ક્લબ આલેપ્પી (MCA)'' ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/mca_alleppey?igsh=MWV2c2R2ZWZndDZ0dg==]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== ઇતિહાસ ==
[[File:Raja Kesava Das Statue in Alleppey - Changanassery Road @ Changananassery Junction.jpg|thumb|ચાંગણસેરી ખાતે રાજા કેશવદાસની પ્રતિમા]]

અર્વાચીન અલાપ્પુઝા શહેરનું અસ્તિત્વ ૧૮મી સદીના ઉત્તરાધમાં રાજા કેશવદાસના આભારી છે. જોકે, અલાપ્પુઝા જિલ્લો પ્રાચીન મલયાલમ સાહિત્યમાં પહેલેથી જ મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતો હતો. કેરળનો 'ચોખાનો કટોરો' ગણાતો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર પ્રારંભિક સંગમ કાળથી જ જાણીતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India | url= https://alappuzha.nic.in/en/history/ |access-date=2025-01-06 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== પ્રાચીન કાળ ===
[[File:Light House Alleppey,Kerala.jpg|left|thumbnail|પુરાક્કડ ખાતે દીવાદાંડી]]

સંગમ કાળ દરમિયાન, સામાન્ય યુગની પ્રારંભિક સદીઓમાં વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારને પ્રાચીન ગ્રીસ, પ્રાચીન રોમ, પ્રાચીન લેવન્ટ (મધ્ય પૂર્વનો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર), પ્રાચીન અરબી દ્વીપકલ્પ અને પ્રાચીન ઇજિપ્ત સાથે વેપારી સંબંધો હોવાનું ઇતિહાસમાં નોંધાયેલું છે.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld&gt;{{cite web |title=History |url=http://alappuzha.gov.in/pages/aboutalpy-history.htm |website=Official Web Site of Alappuzha District, Kerala State, India |publisher=Collectorate, Alappuzha District, Kerala State, India |access-date=3 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

'પેરિપ્લસ ઓફ ધ એરિથ્રિયન સી' (ઇ.સ. આશરે ૫૦માં લખાયેલ) જેવા પ્રાચીન ગ્રીક-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં હિંદ મહાસાગરના વેપારના એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે નોંધાયેલું પ્રાચીન બંદર 'બારાકે' (Barace) અવારનવાર અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં પંબા નદીના મુખ પર આવેલા આધુનિક દરિયાકાંઠાના નગર પુરક્કાડ તરીકે ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ પંબા નદી પેરિયાર અને ભરતપુઝા નદીઓ પછી કેરળની ત્રીજી સૌથી લાંબી નદી છે.&lt;ref name=&quot;Mathrubhumi&quot;&gt;{{cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing &amp; Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|last=Chandran |first=VP |language=ml|edition=Malayalam }}&lt;/ref&gt;

ચેરા વંશના પ્રારંભિક શાસકોનું મૂળ ઘર કુટ્ટનાડમાં હતું અને તેઓ ક્યારેક 'કુટ્ટુવન' તરીકે પણ ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; જોકે, પ્રાચીન સમયમાં પંબા નદીના દક્ષિણના વિસ્તારો પર 'આય' (Ay) સામ્રાજ્યનું શાસન હતું. પ્રાચીન ગ્રીકો-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં પંબા નદીનો ઉલ્લેખ 'બારિસ' (Baris) તરીકે કરવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાના પ્રારંભિક સમયગાળાના પુરાતત્વીય પુરાવાઓ ઉત્ખનન સ્થળો, ગુફાઓ, મંદિરો વગેરે જેવા સ્થળોએ પ્રાચીન અશ્મિઓ, શિલાલેખો અને સ્મારકોના રૂપમાં મળ્યા છે. સંગમ કાળની સાહિત્યિક કૃતિઓ પણ જિલ્લાના પ્રાચીન સમયગાળાની ઝાંખી મેળવવામાં મદદ કરે છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ ક્ષેત્રમાં નંબરુદિરી બ્રાહ્મણોના આગમન પહેલાં દક્ષિણ ભારતમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક અગ્રણી કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તે સમયે 'શ્રી મુલાવાસમ' ભારતીય દ્વીપકલ્પમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક પ્રમુખ તીર્થધામ હતું. અંબાલાપ્પુઝા અને માવેલીકારા તાલુકાઓમાંથી એક સમયે અહીં ફેલાયેલા બૌદ્ધ ધર્મના અનેક અવશેષો મળી આવ્યા છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== મધ્યકાલીન ઇતિહાસ ===
આ જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારો 'ઉન્નૂનીલી સંદેશમ' જેવા મધ્યકાલીન મલયાલમ સાહિત્યિક કાર્યોમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ સમયગાળાની પ્રખ્યાત સાહિત્યિક કૃતિઓમાંથી એક 'આશ્ચર્ય ચૂડામણિ' હતી, જે ચંગન્નુરના વિદ્વાન શક્તિભદ્ર દ્વારા લખાયેલું સંસ્કૃત નાટક હતું.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Nayar|first=V. R. Prabodhachandran|date=2011-02-11|title=Gem of a play|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/Gem-of-a-play/article15379095.ece|access-date=2020-09-08|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

ચેમ્બકાસ્સેરીનું સામંતવાદી શાસન પૂરાદમ થિરુનાલ દેવનારાયણનના શાસનકાળ દરમિયાન તેના ચરમસીમા પર હતું. તેઓ એક મહાન વિદ્વાન અને કવિ હતા, જેમણે 'વેદાંત રત્નમાલા' નામના સાહિત્યિક ગ્રંથની રચના કરી હતી. એવું કહેવાય છે કે તે સમયે અંબાલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ મંદિર બનાવવામાં આવ્યું હતું અને ભગવાન કૃષ્ણની મૂર્તિની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવી હતી. મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન ચેમ્બકાસ્સેરી પર બ્રાહ્મણ શાસકોનું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;  એવું માનવામાં આવે છે કે મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, કુમારન નંબૂથિરી અને નીલકંઠ દીક્ષિત જેવા પ્રખ્યાત વિદ્વાનો તેમના દરબારને શોભાવતા હતા અને તેમના દ્વારા સંરક્ષણ પામ્યા હતા.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld /&gt;

=== મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન સામંતવાદી રજવાડાં ===
વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લાના દક્ષિણ વિસ્તારો એક સમયે તત્કાલીન ''&quot;ઓડાનાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' (જે &quot;કાયમકુલમ સામ્રાજ્ય&quot; અથવા &quot;ઓનાત્તુકારા&quot; તરીકે પણ ઓળખાતું હતું) નો ભાગ હતા, જેના પર બાદમાં ઈ.સ. ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોરના સૈન્ય દ્વારા આક્રમણ કરીને કબજો કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;&gt;{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&amp;q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=10 June 2022|language=ml}}&lt;/ref&gt; તે પ્રાચીન આય (Ay) સામ્રાજ્યની જ એક શાખા હતી.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ રાજ્ય 'ચિરાવા સ્વરૂપમ' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું, જ્યાં 'ચિરાવા' શબ્દ બે મલયાલમ શબ્દો 'ચેરુ' અને 'આયી'ના સંયોજનથી બન્યો છે, જેનો અર્થ ''&quot;આય સામ્રાજ્યની નાની શાખા&quot;'' થાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તેમાં આધુનિક સમયના ચંગન્નુર, માવેલીકારા, કાર્તિકાપલ્લી અને કરુનાગપલ્લી તાલુકાઓના કેટલાક ભાગોનો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

આ જિલ્લાનો ઉત્તરનો સૌથી છેવાડાનો વિસ્તાર, જે આજના ચેરથલા તાલુકા સાથે સુસંગત છે, તેના પર ૧૭૬૨માં ત્રાવણકોર સામ્રાજ્ય અને કોચિન સામ્રાજ્ય વચ્ચે થયેલી સંધિ પહેલા &quot;કારપ્પુરમ સામ્રાજ્ય&quot;નું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; કારપ્પુરમ ૧૭૬૨ સુધી કોચિન સામ્રાજ્યનું એક કરદ રાજ્ય (મંડલિક) હતું, ત્યારબાદ તે ત્રાવણકોર સામ્રાજ્યને સોંપી દેવામાં આવ્યું હતું. કોચિન રાજપરિવારની 'મડાથીંગલ શાખા'નું મુખ્યાલય કારપ્પુરમના મડાથીનકારા ખાતે આવેલું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કારપ્પુરમની દક્ષિણે ''&quot;ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્ય&quot;'' આવેલું હતું, જે ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોર દ્વારા કરવામાં આવેલા વિજય પહેલા ''&quot;પુરક્કાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યમાં આજના અંબાલાપ્પુઝા અને કુટ્ટનાડ તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો. ચેમ્બકાસ્સેરીના રાજા &quot;ચેમ્બકાસ્સેરી દેવ નારાયણન&quot; ના ખિતાબથી ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; દક્ષિણ મલબાર પ્રદેશના મૂળ નિવાસી એવા મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી અને કુંચન નંબિયાર સમયાંતરે ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યના દરબારી કવિઓ રહ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કાર્તિકાપલ્લી એક નાનું સામંતવાદી રજવાડું હતું જે ૧૮મી સદીના મધ્યમાં ત્રાવણકોરના આક્રમણ સુધી ઓડનાડ અને ચેમ્બકાસ્સેરીના સામંતવાદી રાજ્યોની વચ્ચે આવેલું હતું, જે આજના કાર્તિકાપલ્લી તાલુકા સાથે સુસંગત છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાનો દક્ષિણનો સૌથી છેવાડાનો ભાગ એક સમયે તત્કાલીન કરુનાગપલ્લીના સામંતવાદી રજવાડાનો ભાગ હતો, જે સમયાંતરે ચિરાવા સ્વરૂપમ (કાયમકુલમ) ના તાબેદાર રહ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}
{{સ્ટબ}}
{{કેરળના જિલ્લાઓ}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]</text>
      <sha1>eev890rsrkngofkxkp3x5ykciilir1q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903630</id>
      <parentid>903629</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T17:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન સામંતવાદી રજવાડાં */ ત્રાવણકોર યુગ</comment>
      <origin>903630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29155" sha1="l19yy8ksfwbq5csplljqn99yyzge087" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = અલપ્પુઝા જિલ્લો
| other_name = એલેપ્પી જિલ્લો
| settlement_type = જિલ્લો
| nickname = પૂર્વીય વિશ્વ નું વેનિસ&lt;ref name=&quot;Venice&quot;/&gt; પર્શ્વજળનો રાજા
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Alappuzha Boat Beauty W.jpg
 | photo2a      = Krishnapuram palace1.jpg
 | photo2b      = Thottappally.jpg
 | photo3a      = Alappuzha Bypass Aerial View 1.jpg
 | photo3b      = Alleppey beach.jpg
 | photo4a      = Cherthala infopark.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt; કેટ્ટુવલ્લમ, થોટ્ટપ્પલ્લી, અલપ્પુઝા બીચ, ઈન્ફોપાર્ક કેમ્પસ, ચેરથલા, અલપ્પુઝા બાયપાસ અને કૃષ્ણપુરમ પેલેસથી કયામકુલમ.
}}
| image_map = 
| mapframe = yes
| map_caption = [[કેરળ]] માં સ્થાન
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|9.49|76.49|display=inline,title}}
| subdivision_type = દેશ
| subdivision_name = {{Flag|ભારત}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = [[કેરળ]]
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| named_for = 
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = [[એલેપ્પી|અલપ્પુઝા]]
| parts_type = પેટાવિભાગો
| parts_style = Para
| parts = {{collapsible list|title=મહેસૂલ વિભાગો (૨)|અલાપ્પુઝા|ચેંગન્નુર|}}
{{collapsible list|title=તાલુકાઓ (૬)|ચેરથલા | અંબાલપ્પુઝા | કુટ્ટનાડુ | કાર્તિકપલ્લી | ચેંગન્નુર| માવેલીક્કારા|}}
| government_type = 
| governing_body = 
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = શાજી વી. નાયર, (IAS)
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| leader_name2 = પી. મોહન ચંદ્ર (IPS)
 &lt;ref name=&quot;Alappuzha Home&quot;&gt;{{cite web |title=Home |url=https://alappuzha.nic.in |website=Alappuzha District |access-date=21 February 2021}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = &lt;ref name=&quot;AlappuzhaProfile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141447/https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |archive-date=2018-06-12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_rank = ૧૪મો
| area_total_km2 = ૧,૪૧૪
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = ૨,૧૨૭,૭૮૯
| population_as_of = ૨૦૧૧
| population_rank = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_note = 
| demographics_type1 = ભાષા
| demographics1_title1 = સત્તાવાર
| demographics1_info1 = [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = IN-KL
| registration_plate = '''KL-04''' અલપ્પુઝા,&lt;br/&gt; '''KL-29''' કાયમકુલમ,&lt;br/&gt; '''KL-30''' ચેંગન્નુર,&lt;br/&gt; '''KL-31''' માવેલીક્કારા,&lt;br/&gt; '''KL-32''' ચેરથલા,&lt;br/&gt; '''KL-66''' કુટ્ટાનાડ
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૯૪&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=UNDP}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}}
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(૨૦૦૫)}}
| website = [https://alappuzha.nic.in alappuzha.nic.in]
| footnotes = 
}}

'''એલેપ્પી જિલ્લો''' અથવા અલાપ્પુઝા જિલ્લો એ [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. તેની રચના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ અલેપ્પી જિલ્લા તરીકે કરવામાં આવી હતી, અને ૧૯૯૦માં જિલ્લાનું નામ બદલીને અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;&gt;{{cite web |title=History |url=https://alappuzha.gov.in/history/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018}}&lt;/ref&gt; અલાપ્પુઝા કેરળનો સૌથી નાનો જિલ્લો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-alappuzha |date=2015 |website=Kerala State Planning Board – District Planning Office, Alappuzha |access-date=9 March 2020 }}&lt;/ref&gt; જિલ્લા મુખ્યાલય અલેપ્પી શહેરનું નામ બદલીને ૨૦૧૨માં અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.

કેનાલો (નહેરો), બેકવોટર્સ, સમુદ્રતટો અને સરોવરો ધરાવતા અલાપ્પુઝા શહેરનું વર્ણન ૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં ભારતના બ્રિટિશ ગવર્નર-જનરલ જ્યોર્જ કર્ઝન દ્વારા '''&quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot;''' તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Venice&quot;&gt;{{cite web|title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/history/|access-date=2020-09-08|language=en-US}}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લો તેના મનોરમ કેરળ બેકવોટર્સ માટે વિશેષ રૂપે જાણીતો છે, જેના દ્વારા તે કુમરાકોમ જેવા લોકપ્રિય પ્રવાસી સ્થળ સહિત કેરળના અન્ય ભાગો સાથે સુસજ્જ રીતે જોડાયેલો છે. આ જિલ્લો ભારતમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત પ્રવાસન સ્થળ છે. તે તેના કાથી (કોઇર) ના કારખાનાઓ માટે પણ ઓળખાય છે, કારણ કે કેરળના મોટાભાગના કાથી ઉદ્યોગો અલાપ્પુઝા શહેર અને તેની આસપાસના વિસ્તારમાં સ્થિત છે.

વેમ્બનાડ સરોવર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે ભારતીય દ્વીપકલ્પનું સૌથી લાંબુ સરોવર છે, અને અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ સરોવર અને અરબી સમુદ્રની વચ્ચે આવેલો છે.[૭] અલાપ્પુઝા જિલ્લાનો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે સમગ્ર ભારતનો સૌથી ઓછી ઊંચાઈ ધરાવતો વિસ્તાર છે.[૭] કુટ્ટનાડ, જે '''&quot;કેરળના ચોખાના કટોરા&quot;''' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે ભારતમાં સૌથી નીચી ઊંચાઈ ધરાવે છે અને તે વિશ્વના એવા બહુ ઓછા સ્થળોમાંનું એક છે જ્યાં દરિયાઈ સપાટીથી નીચે ખેતી કરવામાં આવે છે..&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|agency=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=2003-08-13|work=The Hindu|access-date=2020-11-17}}&lt;/ref&gt;

આ જિલ્લો ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ શાસન હેઠળના ત્રાવણકોર રજવાડાના દિવાન સામે થયેલા કમ્યુનિસ્ટોની આગેવાની હેઠળના ''પુન્નપ્રા-વયાલાર આંદોલન'' (વિદ્રોહ)નું સ્થળ હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Manorama Yearbook 2011, ISSN 0970-9096&lt;/ref&gt;

મર્ચન્ટ નેવીમાં સેવા આપતા નાવિકોના એક સમૂહ દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૪માં ''મેરિનર્સ ક્લબ આલેપ્પી (MCA)'' ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/mca_alleppey?igsh=MWV2c2R2ZWZndDZ0dg==]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== ઇતિહાસ ==
[[File:Raja Kesava Das Statue in Alleppey - Changanassery Road @ Changananassery Junction.jpg|thumb|ચાંગણસેરી ખાતે રાજા કેશવદાસની પ્રતિમા]]

અર્વાચીન અલાપ્પુઝા શહેરનું અસ્તિત્વ ૧૮મી સદીના ઉત્તરાધમાં રાજા કેશવદાસના આભારી છે. જોકે, અલાપ્પુઝા જિલ્લો પ્રાચીન મલયાલમ સાહિત્યમાં પહેલેથી જ મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતો હતો. કેરળનો 'ચોખાનો કટોરો' ગણાતો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર પ્રારંભિક સંગમ કાળથી જ જાણીતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India | url= https://alappuzha.nic.in/en/history/ |access-date=2025-01-06 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== પ્રાચીન કાળ ===
[[File:Light House Alleppey,Kerala.jpg|left|thumbnail|પુરાક્કડ ખાતે દીવાદાંડી]]

સંગમ કાળ દરમિયાન, સામાન્ય યુગની પ્રારંભિક સદીઓમાં વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારને પ્રાચીન ગ્રીસ, પ્રાચીન રોમ, પ્રાચીન લેવન્ટ (મધ્ય પૂર્વનો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર), પ્રાચીન અરબી દ્વીપકલ્પ અને પ્રાચીન ઇજિપ્ત સાથે વેપારી સંબંધો હોવાનું ઇતિહાસમાં નોંધાયેલું છે.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld&gt;{{cite web |title=History |url=http://alappuzha.gov.in/pages/aboutalpy-history.htm |website=Official Web Site of Alappuzha District, Kerala State, India |publisher=Collectorate, Alappuzha District, Kerala State, India |access-date=3 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

'પેરિપ્લસ ઓફ ધ એરિથ્રિયન સી' (ઇ.સ. આશરે ૫૦માં લખાયેલ) જેવા પ્રાચીન ગ્રીક-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં હિંદ મહાસાગરના વેપારના એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે નોંધાયેલું પ્રાચીન બંદર 'બારાકે' (Barace) અવારનવાર અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં પંબા નદીના મુખ પર આવેલા આધુનિક દરિયાકાંઠાના નગર પુરક્કાડ તરીકે ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ પંબા નદી પેરિયાર અને ભરતપુઝા નદીઓ પછી કેરળની ત્રીજી સૌથી લાંબી નદી છે.&lt;ref name=&quot;Mathrubhumi&quot;&gt;{{cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing &amp; Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|last=Chandran |first=VP |language=ml|edition=Malayalam }}&lt;/ref&gt;

ચેરા વંશના પ્રારંભિક શાસકોનું મૂળ ઘર કુટ્ટનાડમાં હતું અને તેઓ ક્યારેક 'કુટ્ટુવન' તરીકે પણ ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; જોકે, પ્રાચીન સમયમાં પંબા નદીના દક્ષિણના વિસ્તારો પર 'આય' (Ay) સામ્રાજ્યનું શાસન હતું. પ્રાચીન ગ્રીકો-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં પંબા નદીનો ઉલ્લેખ 'બારિસ' (Baris) તરીકે કરવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાના પ્રારંભિક સમયગાળાના પુરાતત્વીય પુરાવાઓ ઉત્ખનન સ્થળો, ગુફાઓ, મંદિરો વગેરે જેવા સ્થળોએ પ્રાચીન અશ્મિઓ, શિલાલેખો અને સ્મારકોના રૂપમાં મળ્યા છે. સંગમ કાળની સાહિત્યિક કૃતિઓ પણ જિલ્લાના પ્રાચીન સમયગાળાની ઝાંખી મેળવવામાં મદદ કરે છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ ક્ષેત્રમાં નંબરુદિરી બ્રાહ્મણોના આગમન પહેલાં દક્ષિણ ભારતમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક અગ્રણી કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તે સમયે 'શ્રી મુલાવાસમ' ભારતીય દ્વીપકલ્પમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક પ્રમુખ તીર્થધામ હતું. અંબાલાપ્પુઝા અને માવેલીકારા તાલુકાઓમાંથી એક સમયે અહીં ફેલાયેલા બૌદ્ધ ધર્મના અનેક અવશેષો મળી આવ્યા છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== મધ્યકાલીન ઇતિહાસ ===
આ જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારો 'ઉન્નૂનીલી સંદેશમ' જેવા મધ્યકાલીન મલયાલમ સાહિત્યિક કાર્યોમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ સમયગાળાની પ્રખ્યાત સાહિત્યિક કૃતિઓમાંથી એક 'આશ્ચર્ય ચૂડામણિ' હતી, જે ચંગન્નુરના વિદ્વાન શક્તિભદ્ર દ્વારા લખાયેલું સંસ્કૃત નાટક હતું.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Nayar|first=V. R. Prabodhachandran|date=2011-02-11|title=Gem of a play|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/Gem-of-a-play/article15379095.ece|access-date=2020-09-08|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

ચેમ્બકાસ્સેરીનું સામંતવાદી શાસન પૂરાદમ થિરુનાલ દેવનારાયણનના શાસનકાળ દરમિયાન તેના ચરમસીમા પર હતું. તેઓ એક મહાન વિદ્વાન અને કવિ હતા, જેમણે 'વેદાંત રત્નમાલા' નામના સાહિત્યિક ગ્રંથની રચના કરી હતી. એવું કહેવાય છે કે તે સમયે અંબાલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ મંદિર બનાવવામાં આવ્યું હતું અને ભગવાન કૃષ્ણની મૂર્તિની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવી હતી. મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન ચેમ્બકાસ્સેરી પર બ્રાહ્મણ શાસકોનું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;  એવું માનવામાં આવે છે કે મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, કુમારન નંબૂથિરી અને નીલકંઠ દીક્ષિત જેવા પ્રખ્યાત વિદ્વાનો તેમના દરબારને શોભાવતા હતા અને તેમના દ્વારા સંરક્ષણ પામ્યા હતા.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld /&gt;

=== મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન સામંતવાદી રજવાડાં ===
વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લાના દક્ષિણ વિસ્તારો એક સમયે તત્કાલીન ''&quot;ઓડાનાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' (જે &quot;કાયમકુલમ સામ્રાજ્ય&quot; અથવા &quot;ઓનાત્તુકારા&quot; તરીકે પણ ઓળખાતું હતું) નો ભાગ હતા, જેના પર બાદમાં ઈ.સ. ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોરના સૈન્ય દ્વારા આક્રમણ કરીને કબજો કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;&gt;{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&amp;q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=10 June 2022|language=ml}}&lt;/ref&gt; તે પ્રાચીન આય (Ay) સામ્રાજ્યની જ એક શાખા હતી.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ રાજ્ય 'ચિરાવા સ્વરૂપમ' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું, જ્યાં 'ચિરાવા' શબ્દ બે મલયાલમ શબ્દો 'ચેરુ' અને 'આયી'ના સંયોજનથી બન્યો છે, જેનો અર્થ ''&quot;આય સામ્રાજ્યની નાની શાખા&quot;'' થાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તેમાં આધુનિક સમયના ચંગન્નુર, માવેલીકારા, કાર્તિકાપલ્લી અને કરુનાગપલ્લી તાલુકાઓના કેટલાક ભાગોનો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

આ જિલ્લાનો ઉત્તરનો સૌથી છેવાડાનો વિસ્તાર, જે આજના ચેરથલા તાલુકા સાથે સુસંગત છે, તેના પર ૧૭૬૨માં ત્રાવણકોર સામ્રાજ્ય અને કોચિન સામ્રાજ્ય વચ્ચે થયેલી સંધિ પહેલા &quot;કારપ્પુરમ સામ્રાજ્ય&quot;નું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; કારપ્પુરમ ૧૭૬૨ સુધી કોચિન સામ્રાજ્યનું એક કરદ રાજ્ય (મંડલિક) હતું, ત્યારબાદ તે ત્રાવણકોર સામ્રાજ્યને સોંપી દેવામાં આવ્યું હતું. કોચિન રાજપરિવારની 'મડાથીંગલ શાખા'નું મુખ્યાલય કારપ્પુરમના મડાથીનકારા ખાતે આવેલું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કારપ્પુરમની દક્ષિણે ''&quot;ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્ય&quot;'' આવેલું હતું, જે ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોર દ્વારા કરવામાં આવેલા વિજય પહેલા ''&quot;પુરક્કાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યમાં આજના અંબાલાપ્પુઝા અને કુટ્ટનાડ તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો. ચેમ્બકાસ્સેરીના રાજા &quot;ચેમ્બકાસ્સેરી દેવ નારાયણન&quot; ના ખિતાબથી ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; દક્ષિણ મલબાર પ્રદેશના મૂળ નિવાસી એવા મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી અને કુંચન નંબિયાર સમયાંતરે ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યના દરબારી કવિઓ રહ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કાર્તિકાપલ્લી એક નાનું સામંતવાદી રજવાડું હતું જે ૧૮મી સદીના મધ્યમાં ત્રાવણકોરના આક્રમણ સુધી ઓડનાડ અને ચેમ્બકાસ્સેરીના સામંતવાદી રાજ્યોની વચ્ચે આવેલું હતું, જે આજના કાર્તિકાપલ્લી તાલુકા સાથે સુસંગત છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાનો દક્ષિણનો સૌથી છેવાડાનો ભાગ એક સમયે તત્કાલીન કરુનાગપલ્લીના સામંતવાદી રજવાડાનો ભાગ હતો, જે સમયાંતરે ચિરાવા સ્વરૂપમ (કાયમકુલમ) ના તાબેદાર રહ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== ત્રાવણકોર યુગ (૧૭૪૬–૧૯૪૭) દરમિયાન પ્રગતિ અને સામાજિક સુધારણા ===
[[File:Travancore 1871.JPG|thumb|૧૮૭૧માં પ્રકાશિત થયેલ બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના નકશા.]]

૧૭મી સદીમાં મલબાર દરિયાકાંઠે પોર્ટુગીઝ સત્તાનો અસ્ત થયો અને આ જિલ્લાની રિયાસતોમાં ડચ મલબાર પ્રભુત્વ ધરાવતું સ્થાન પ્રાપ્ત કરવામાં સફળ રહ્યું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; મૌખિક પરંપરાઓ અનુસાર, કોક્કામંગલમ અથવા કોક્કોથમંગલમ ખાતે આવેલું ચર્ચ ઇસુ ખ્રિસ્તના બાર શિષ્યોમાંના એક એવા સેન્ટ થૉમસ ધ અપોસ્સલ દ્વારા સ્થાપિત સાત ચર્ચોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. અલાપ્પુઝા શહેરનું મનોહર સીએસઆઈ ક્રાઇસ્ટ ચર્ચ ૧૮૧૬માં ભારતમાં પ્રથમ ચર્ચ મિશનરી સોસાયટી મિશનરી રેવરન્ડ થૉમસ નોર્ટન દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. તે તત્કાલીન ત્રાવણકોર રાજ્યમાં સ્થપાયેલું પ્રથમ એંગ્લિકન ચર્ચ હતું.

૧૮મી સદીના મધ્યમાં મહારાજા માર્તંડ વર્મા, જેઓ ''&quot;આધુનિક ત્રાવણકોરના શિલ્પી&quot;'' તરીકે જાણીતા છે, તેમણે જિલ્લાના વિવિધ ભાગો પર શાસન કરતા નાના સામંતવાદી રજવાડાઓની રાજકીય બાબતોમાં હસ્તક્ષેપ કર્યો હતો. જિલ્લાના આંતરિક વિકાસ અને પ્રગતિમાં માર્તંડ વર્મા મહારાજાનું અસાધારણ પ્રદાન રહ્યું હતું. કૃષ્ણાપુરમ પેલેસ (રાજમહેલ), જે હાલમાં રાજ્યના પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા સંરક્ષિત સ્મારક છે, તેનું નિર્માણ પણ તેમના શાસનકાળ દરમિયાન કરવામાં આવ્યું હતું. તેઓ ''&quot;આધુનિક એલેપ્પીના શિલ્પી&quot;'' તરીકે ઓળખાતા હતા અને અલાપ્પુઝાને ત્રાવણકોરના એક અગ્રણી બંદર શહેર તરીકે વિકસાવવામાં તેમણે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

બલરામ વર્મા મહારાજાના શાસનકાળ દરમિયાન, વેલુ થમ્પી દળવાએ શહેર અને બંદરના વિકાસમાં વિશેષ રસ લીધો હતો. તેમણે પથિરામનલ ટાપુના સમગ્ર વિસ્તારમાં નાળિયેરની ખેતી અને તેના મોટા ભાગોમાં ડાંગરની (ચોખાની) ખેતી શરૂ કરાવી હતી. આલાપ્પુઝાના વિકાસમાં વેલુ થમ્પી દળવા યોગદાન અત્યંત નોંધપાત્ર છે. ૧૯મી સદીમાં આ જિલ્લાએ તમામ ક્ષેત્રોમાં અભૂતપૂર્વ પ્રગતિ હાંસલ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}
{{સ્ટબ}}
{{કેરળના જિલ્લાઓ}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]</text>
      <sha1>l19yy8ksfwbq5csplljqn99yyzge087</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903631</id>
      <parentid>903630</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T17:14:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* ત્રાવણકોર યુગ (૧૭૪૬–૧૯૪૭) દરમિયાન પ્રગતિ અને સામાજિક સુધારણા */</comment>
      <origin>903631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34127" sha1="adau1yj3a6wipvcdvc8craj0q7v44r6" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = અલપ્પુઝા જિલ્લો
| other_name = એલેપ્પી જિલ્લો
| settlement_type = જિલ્લો
| nickname = પૂર્વીય વિશ્વ નું વેનિસ&lt;ref name=&quot;Venice&quot;/&gt; પર્શ્વજળનો રાજા
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Alappuzha Boat Beauty W.jpg
 | photo2a      = Krishnapuram palace1.jpg
 | photo2b      = Thottappally.jpg
 | photo3a      = Alappuzha Bypass Aerial View 1.jpg
 | photo3b      = Alleppey beach.jpg
 | photo4a      = Cherthala infopark.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt; કેટ્ટુવલ્લમ, થોટ્ટપ્પલ્લી, અલપ્પુઝા બીચ, ઈન્ફોપાર્ક કેમ્પસ, ચેરથલા, અલપ્પુઝા બાયપાસ અને કૃષ્ણપુરમ પેલેસથી કયામકુલમ.
}}
| image_map = 
| mapframe = yes
| map_caption = [[કેરળ]] માં સ્થાન
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|9.49|76.49|display=inline,title}}
| subdivision_type = દેશ
| subdivision_name = {{Flag|ભારત}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = [[કેરળ]]
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| named_for = 
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = [[એલેપ્પી|અલપ્પુઝા]]
| parts_type = પેટાવિભાગો
| parts_style = Para
| parts = {{collapsible list|title=મહેસૂલ વિભાગો (૨)|અલાપ્પુઝા|ચેંગન્નુર|}}
{{collapsible list|title=તાલુકાઓ (૬)|ચેરથલા | અંબાલપ્પુઝા | કુટ્ટનાડુ | કાર્તિકપલ્લી | ચેંગન્નુર| માવેલીક્કારા|}}
| government_type = 
| governing_body = 
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = શાજી વી. નાયર, (IAS)
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| leader_name2 = પી. મોહન ચંદ્ર (IPS)
 &lt;ref name=&quot;Alappuzha Home&quot;&gt;{{cite web |title=Home |url=https://alappuzha.nic.in |website=Alappuzha District |access-date=21 February 2021}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = &lt;ref name=&quot;AlappuzhaProfile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141447/https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |archive-date=2018-06-12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_rank = ૧૪મો
| area_total_km2 = ૧,૪૧૪
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = ૨,૧૨૭,૭૮૯
| population_as_of = ૨૦૧૧
| population_rank = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_note = 
| demographics_type1 = ભાષા
| demographics1_title1 = સત્તાવાર
| demographics1_info1 = [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = IN-KL
| registration_plate = '''KL-04''' અલપ્પુઝા,&lt;br/&gt; '''KL-29''' કાયમકુલમ,&lt;br/&gt; '''KL-30''' ચેંગન્નુર,&lt;br/&gt; '''KL-31''' માવેલીક્કારા,&lt;br/&gt; '''KL-32''' ચેરથલા,&lt;br/&gt; '''KL-66''' કુટ્ટાનાડ
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૯૪&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=UNDP}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}}
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(૨૦૦૫)}}
| website = [https://alappuzha.nic.in alappuzha.nic.in]
| footnotes = 
}}

'''એલેપ્પી જિલ્લો''' અથવા અલાપ્પુઝા જિલ્લો એ [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. તેની રચના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ અલેપ્પી જિલ્લા તરીકે કરવામાં આવી હતી, અને ૧૯૯૦માં જિલ્લાનું નામ બદલીને અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;&gt;{{cite web |title=History |url=https://alappuzha.gov.in/history/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018}}&lt;/ref&gt; અલાપ્પુઝા કેરળનો સૌથી નાનો જિલ્લો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-alappuzha |date=2015 |website=Kerala State Planning Board – District Planning Office, Alappuzha |access-date=9 March 2020 }}&lt;/ref&gt; જિલ્લા મુખ્યાલય અલેપ્પી શહેરનું નામ બદલીને ૨૦૧૨માં અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.

કેનાલો (નહેરો), બેકવોટર્સ, સમુદ્રતટો અને સરોવરો ધરાવતા અલાપ્પુઝા શહેરનું વર્ણન ૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં ભારતના બ્રિટિશ ગવર્નર-જનરલ જ્યોર્જ કર્ઝન દ્વારા '''&quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot;''' તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Venice&quot;&gt;{{cite web|title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/history/|access-date=2020-09-08|language=en-US}}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લો તેના મનોરમ કેરળ બેકવોટર્સ માટે વિશેષ રૂપે જાણીતો છે, જેના દ્વારા તે કુમરાકોમ જેવા લોકપ્રિય પ્રવાસી સ્થળ સહિત કેરળના અન્ય ભાગો સાથે સુસજ્જ રીતે જોડાયેલો છે. આ જિલ્લો ભારતમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત પ્રવાસન સ્થળ છે. તે તેના કાથી (કોઇર) ના કારખાનાઓ માટે પણ ઓળખાય છે, કારણ કે કેરળના મોટાભાગના કાથી ઉદ્યોગો અલાપ્પુઝા શહેર અને તેની આસપાસના વિસ્તારમાં સ્થિત છે.

વેમ્બનાડ સરોવર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે ભારતીય દ્વીપકલ્પનું સૌથી લાંબુ સરોવર છે, અને અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ સરોવર અને અરબી સમુદ્રની વચ્ચે આવેલો છે.[૭] અલાપ્પુઝા જિલ્લાનો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે સમગ્ર ભારતનો સૌથી ઓછી ઊંચાઈ ધરાવતો વિસ્તાર છે.[૭] કુટ્ટનાડ, જે '''&quot;કેરળના ચોખાના કટોરા&quot;''' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે ભારતમાં સૌથી નીચી ઊંચાઈ ધરાવે છે અને તે વિશ્વના એવા બહુ ઓછા સ્થળોમાંનું એક છે જ્યાં દરિયાઈ સપાટીથી નીચે ખેતી કરવામાં આવે છે..&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|agency=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=2003-08-13|work=The Hindu|access-date=2020-11-17}}&lt;/ref&gt;

આ જિલ્લો ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ શાસન હેઠળના ત્રાવણકોર રજવાડાના દિવાન સામે થયેલા કમ્યુનિસ્ટોની આગેવાની હેઠળના ''પુન્નપ્રા-વયાલાર આંદોલન'' (વિદ્રોહ)નું સ્થળ હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Manorama Yearbook 2011, ISSN 0970-9096&lt;/ref&gt;

મર્ચન્ટ નેવીમાં સેવા આપતા નાવિકોના એક સમૂહ દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૪માં ''મેરિનર્સ ક્લબ આલેપ્પી (MCA)'' ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/mca_alleppey?igsh=MWV2c2R2ZWZndDZ0dg==]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== ઇતિહાસ ==
[[File:Raja Kesava Das Statue in Alleppey - Changanassery Road @ Changananassery Junction.jpg|thumb|ચાંગણસેરી ખાતે રાજા કેશવદાસની પ્રતિમા]]

અર્વાચીન અલાપ્પુઝા શહેરનું અસ્તિત્વ ૧૮મી સદીના ઉત્તરાધમાં રાજા કેશવદાસના આભારી છે. જોકે, અલાપ્પુઝા જિલ્લો પ્રાચીન મલયાલમ સાહિત્યમાં પહેલેથી જ મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતો હતો. કેરળનો 'ચોખાનો કટોરો' ગણાતો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર પ્રારંભિક સંગમ કાળથી જ જાણીતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India | url= https://alappuzha.nic.in/en/history/ |access-date=2025-01-06 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== પ્રાચીન કાળ ===
[[File:Light House Alleppey,Kerala.jpg|left|thumbnail|પુરાક્કડ ખાતે દીવાદાંડી]]

સંગમ કાળ દરમિયાન, સામાન્ય યુગની પ્રારંભિક સદીઓમાં વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારને પ્રાચીન ગ્રીસ, પ્રાચીન રોમ, પ્રાચીન લેવન્ટ (મધ્ય પૂર્વનો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર), પ્રાચીન અરબી દ્વીપકલ્પ અને પ્રાચીન ઇજિપ્ત સાથે વેપારી સંબંધો હોવાનું ઇતિહાસમાં નોંધાયેલું છે.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld&gt;{{cite web |title=History |url=http://alappuzha.gov.in/pages/aboutalpy-history.htm |website=Official Web Site of Alappuzha District, Kerala State, India |publisher=Collectorate, Alappuzha District, Kerala State, India |access-date=3 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

'પેરિપ્લસ ઓફ ધ એરિથ્રિયન સી' (ઇ.સ. આશરે ૫૦માં લખાયેલ) જેવા પ્રાચીન ગ્રીક-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં હિંદ મહાસાગરના વેપારના એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે નોંધાયેલું પ્રાચીન બંદર 'બારાકે' (Barace) અવારનવાર અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં પંબા નદીના મુખ પર આવેલા આધુનિક દરિયાકાંઠાના નગર પુરક્કાડ તરીકે ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ પંબા નદી પેરિયાર અને ભરતપુઝા નદીઓ પછી કેરળની ત્રીજી સૌથી લાંબી નદી છે.&lt;ref name=&quot;Mathrubhumi&quot;&gt;{{cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing &amp; Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|last=Chandran |first=VP |language=ml|edition=Malayalam }}&lt;/ref&gt;

ચેરા વંશના પ્રારંભિક શાસકોનું મૂળ ઘર કુટ્ટનાડમાં હતું અને તેઓ ક્યારેક 'કુટ્ટુવન' તરીકે પણ ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; જોકે, પ્રાચીન સમયમાં પંબા નદીના દક્ષિણના વિસ્તારો પર 'આય' (Ay) સામ્રાજ્યનું શાસન હતું. પ્રાચીન ગ્રીકો-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં પંબા નદીનો ઉલ્લેખ 'બારિસ' (Baris) તરીકે કરવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાના પ્રારંભિક સમયગાળાના પુરાતત્વીય પુરાવાઓ ઉત્ખનન સ્થળો, ગુફાઓ, મંદિરો વગેરે જેવા સ્થળોએ પ્રાચીન અશ્મિઓ, શિલાલેખો અને સ્મારકોના રૂપમાં મળ્યા છે. સંગમ કાળની સાહિત્યિક કૃતિઓ પણ જિલ્લાના પ્રાચીન સમયગાળાની ઝાંખી મેળવવામાં મદદ કરે છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ ક્ષેત્રમાં નંબરુદિરી બ્રાહ્મણોના આગમન પહેલાં દક્ષિણ ભારતમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક અગ્રણી કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તે સમયે 'શ્રી મુલાવાસમ' ભારતીય દ્વીપકલ્પમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક પ્રમુખ તીર્થધામ હતું. અંબાલાપ્પુઝા અને માવેલીકારા તાલુકાઓમાંથી એક સમયે અહીં ફેલાયેલા બૌદ્ધ ધર્મના અનેક અવશેષો મળી આવ્યા છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== મધ્યકાલીન ઇતિહાસ ===
આ જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારો 'ઉન્નૂનીલી સંદેશમ' જેવા મધ્યકાલીન મલયાલમ સાહિત્યિક કાર્યોમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ સમયગાળાની પ્રખ્યાત સાહિત્યિક કૃતિઓમાંથી એક 'આશ્ચર્ય ચૂડામણિ' હતી, જે ચંગન્નુરના વિદ્વાન શક્તિભદ્ર દ્વારા લખાયેલું સંસ્કૃત નાટક હતું.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Nayar|first=V. R. Prabodhachandran|date=2011-02-11|title=Gem of a play|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/Gem-of-a-play/article15379095.ece|access-date=2020-09-08|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

ચેમ્બકાસ્સેરીનું સામંતવાદી શાસન પૂરાદમ થિરુનાલ દેવનારાયણનના શાસનકાળ દરમિયાન તેના ચરમસીમા પર હતું. તેઓ એક મહાન વિદ્વાન અને કવિ હતા, જેમણે 'વેદાંત રત્નમાલા' નામના સાહિત્યિક ગ્રંથની રચના કરી હતી. એવું કહેવાય છે કે તે સમયે અંબાલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ મંદિર બનાવવામાં આવ્યું હતું અને ભગવાન કૃષ્ણની મૂર્તિની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવી હતી. મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન ચેમ્બકાસ્સેરી પર બ્રાહ્મણ શાસકોનું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;  એવું માનવામાં આવે છે કે મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, કુમારન નંબૂથિરી અને નીલકંઠ દીક્ષિત જેવા પ્રખ્યાત વિદ્વાનો તેમના દરબારને શોભાવતા હતા અને તેમના દ્વારા સંરક્ષણ પામ્યા હતા.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld /&gt;

=== મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન સામંતવાદી રજવાડાં ===
વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લાના દક્ષિણ વિસ્તારો એક સમયે તત્કાલીન ''&quot;ઓડાનાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' (જે &quot;કાયમકુલમ સામ્રાજ્ય&quot; અથવા &quot;ઓનાત્તુકારા&quot; તરીકે પણ ઓળખાતું હતું) નો ભાગ હતા, જેના પર બાદમાં ઈ.સ. ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોરના સૈન્ય દ્વારા આક્રમણ કરીને કબજો કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;&gt;{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&amp;q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=10 June 2022|language=ml}}&lt;/ref&gt; તે પ્રાચીન આય (Ay) સામ્રાજ્યની જ એક શાખા હતી.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ રાજ્ય 'ચિરાવા સ્વરૂપમ' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું, જ્યાં 'ચિરાવા' શબ્દ બે મલયાલમ શબ્દો 'ચેરુ' અને 'આયી'ના સંયોજનથી બન્યો છે, જેનો અર્થ ''&quot;આય સામ્રાજ્યની નાની શાખા&quot;'' થાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તેમાં આધુનિક સમયના ચંગન્નુર, માવેલીકારા, કાર્તિકાપલ્લી અને કરુનાગપલ્લી તાલુકાઓના કેટલાક ભાગોનો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

આ જિલ્લાનો ઉત્તરનો સૌથી છેવાડાનો વિસ્તાર, જે આજના ચેરથલા તાલુકા સાથે સુસંગત છે, તેના પર ૧૭૬૨માં ત્રાવણકોર સામ્રાજ્ય અને કોચિન સામ્રાજ્ય વચ્ચે થયેલી સંધિ પહેલા &quot;કારપ્પુરમ સામ્રાજ્ય&quot;નું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; કારપ્પુરમ ૧૭૬૨ સુધી કોચિન સામ્રાજ્યનું એક કરદ રાજ્ય (મંડલિક) હતું, ત્યારબાદ તે ત્રાવણકોર સામ્રાજ્યને સોંપી દેવામાં આવ્યું હતું. કોચિન રાજપરિવારની 'મડાથીંગલ શાખા'નું મુખ્યાલય કારપ્પુરમના મડાથીનકારા ખાતે આવેલું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કારપ્પુરમની દક્ષિણે ''&quot;ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્ય&quot;'' આવેલું હતું, જે ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોર દ્વારા કરવામાં આવેલા વિજય પહેલા ''&quot;પુરક્કાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યમાં આજના અંબાલાપ્પુઝા અને કુટ્ટનાડ તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો. ચેમ્બકાસ્સેરીના રાજા &quot;ચેમ્બકાસ્સેરી દેવ નારાયણન&quot; ના ખિતાબથી ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; દક્ષિણ મલબાર પ્રદેશના મૂળ નિવાસી એવા મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી અને કુંચન નંબિયાર સમયાંતરે ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યના દરબારી કવિઓ રહ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કાર્તિકાપલ્લી એક નાનું સામંતવાદી રજવાડું હતું જે ૧૮મી સદીના મધ્યમાં ત્રાવણકોરના આક્રમણ સુધી ઓડનાડ અને ચેમ્બકાસ્સેરીના સામંતવાદી રાજ્યોની વચ્ચે આવેલું હતું, જે આજના કાર્તિકાપલ્લી તાલુકા સાથે સુસંગત છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાનો દક્ષિણનો સૌથી છેવાડાનો ભાગ એક સમયે તત્કાલીન કરુનાગપલ્લીના સામંતવાદી રજવાડાનો ભાગ હતો, જે સમયાંતરે ચિરાવા સ્વરૂપમ (કાયમકુલમ) ના તાબેદાર રહ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== ત્રાવણકોર યુગ (૧૭૪૬–૧૯૪૭) દરમિયાન પ્રગતિ અને સામાજિક સુધારણા ===
[[File:Travancore 1871.JPG|thumb|૧૮૭૧માં પ્રકાશિત થયેલ બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના નકશા.]]

૧૭મી સદીમાં મલબાર દરિયાકાંઠે પોર્ટુગીઝ સત્તાનો અસ્ત થયો અને આ જિલ્લાની રિયાસતોમાં ડચ મલબાર પ્રભુત્વ ધરાવતું સ્થાન પ્રાપ્ત કરવામાં સફળ રહ્યું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; મૌખિક પરંપરાઓ અનુસાર, કોક્કામંગલમ અથવા કોક્કોથમંગલમ ખાતે આવેલું ચર્ચ ઇસુ ખ્રિસ્તના બાર શિષ્યોમાંના એક એવા સેન્ટ થૉમસ ધ અપોસ્સલ દ્વારા સ્થાપિત સાત ચર્ચોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. અલાપ્પુઝા શહેરનું મનોહર સીએસઆઈ ક્રાઇસ્ટ ચર્ચ ૧૮૧૬માં ભારતમાં પ્રથમ ચર્ચ મિશનરી સોસાયટી મિશનરી રેવરન્ડ થૉમસ નોર્ટન દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. તે તત્કાલીન ત્રાવણકોર રાજ્યમાં સ્થપાયેલું પ્રથમ એંગ્લિકન ચર્ચ હતું.

૧૮મી સદીના મધ્યમાં મહારાજા માર્તંડ વર્મા, જેઓ ''&quot;આધુનિક ત્રાવણકોરના શિલ્પી&quot;'' તરીકે જાણીતા છે, તેમણે જિલ્લાના વિવિધ ભાગો પર શાસન કરતા નાના સામંતવાદી રજવાડાઓની રાજકીય બાબતોમાં હસ્તક્ષેપ કર્યો હતો. જિલ્લાના આંતરિક વિકાસ અને પ્રગતિમાં માર્તંડ વર્મા મહારાજાનું અસાધારણ પ્રદાન રહ્યું હતું. કૃષ્ણાપુરમ પેલેસ (રાજમહેલ), જે હાલમાં રાજ્યના પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા સંરક્ષિત સ્મારક છે, તેનું નિર્માણ પણ તેમના શાસનકાળ દરમિયાન કરવામાં આવ્યું હતું. તેઓ ''&quot;આધુનિક એલેપ્પીના શિલ્પી&quot;'' તરીકે ઓળખાતા હતા અને અલાપ્પુઝાને ત્રાવણકોરના એક અગ્રણી બંદર શહેર તરીકે વિકસાવવામાં તેમણે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

બલરામ વર્મા મહારાજાના શાસનકાળ દરમિયાન, વેલુ થમ્પી દળવાએ શહેર અને બંદરના વિકાસમાં વિશેષ રસ લીધો હતો. તેમણે પથિરામનલ ટાપુના સમગ્ર વિસ્તારમાં નાળિયેરની ખેતી અને તેના મોટા ભાગોમાં ડાંગરની (ચોખાની) ખેતી શરૂ કરાવી હતી. આલાપ્પુઝાના વિકાસમાં વેલુ થમ્પી દળવા યોગદાન અત્યંત નોંધપાત્ર છે. ૧૯મી સદીમાં આ જિલ્લાએ તમામ ક્ષેત્રોમાં અભૂતપૂર્વ પ્રગતિ હાંસલ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

કાયમકુલમ કોચુન્ની ૧૯મી સદીમાં થઈ ગયેલા કાયમકુલમના એક સાહસિક અને લોકપ્રિય બહારવટિયા (રોબિન હૂડ જેવા નાયક) હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%95%E0%B5%8A%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%81%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%A3%E0%B4%BF |title=Wikibooks Malayalam- Aithihyamala- Kayamkulam Kochunni |publisher=Wikibooks-Malayalam |date=7 June 2011 |access-date=10 June 2011}}&lt;/ref&gt; ૧૯મી સદીના પ્રખ્યાત સામાજિક સુધારક અરાત્તુપુઝા વેલાયુધ પાનિકર પણ આજના આલાપ્પુઝા જિલ્લાના જ મૂળ નિવાસી હતા.&lt;ref name=&quot;osella&quot;&gt;{{cite book |title=Social Mobility In Kerala: Modernity and Identity in Conflict |first1=Filippo |last1=Osella |first2=Caroline |last2=Osella |publisher=Pluto Press |year=2000 |url=https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC |pages=156–157|isbn=9780745316932 }}&lt;/ref&gt;

કાથી (કોઇર) ની સાદડીઓ અને ચટાઈઓના ઉત્પાદન માટેનું પ્રથમ આધુનિક કારખાનું પણ ૧૮૫૯માં અલાપ્પુઝા ખાતે સ્થાપવામાં આવ્યું હતું. આલાપ્પુઝા શહેર સુધારણા સમિતિ (ટાઉન ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ કમિટી) ની સ્થાપના ૧૮૯૪માં કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ત્રાવણકોરના શાસનકાળ દરમિયાન, ચેરથલા તાલુકાનો સમાવેશ ઉત્તરીય વિભાગ (કોટ્ટાયમ વિભાગ) માં કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે આજના અલાપ્પુઝા જિલ્લાના બાકીના તમામ તાલુકાઓને બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના મધ્ય વિભાગ (કોલ્લમ વિભાગ) હેઠળ રાખવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;1931_census&quot;&gt;{{cite book|title=Census of India, 1931, VOLUME XXVIII, Travancore, Part-I Report|publisher=Government of Travancore|year=1932|location=Trivandrum|url=https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/handle/10973/18998 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Allepeymartyrscolumn.JPG|thumbnail|૧૯૪૬માં બ્રિટિશ રજવાડાના ત્રાવણકોરના દિવાન સામે થયેલા પુન્નાપરા-વાયલર બળવાની યાદમાં સામ્યવાદી સ્મારક સ્તંભ..&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;]]

આ જિલ્લાએ ત્રાવણકોરના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. અસ્પૃશ્યતા નાબૂદી માટેનું અભિયાન આ જિલ્લામાં પત્રકાર ટી. કે. માધવન દ્વારા ઘણું વહેલું આયોજિત કરવામાં આવ્યું હતું, અને ૧૯૨૫માં મંદિરોના પહોંચ માર્ગો, ખાસ કરીને અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ સ્વામી મંદિર તરફ જતા રસ્તાઓ તમામ જ્ઞાતિના હિંદુઓ માટે ખુલ્લા મૂકવામાં આવ્યા હતા.

આ જિલ્લામાં ૧૯૩૨માં બંધારણીય દમનના વિરોધ તરીકે શરૂ થયેલા 'નિવર્તન' (Nivarthana) આંદોલન પણ જોવા મળ્યું હતું. કેરળમાં સૌપ્રથમ રાજકીય હડતાળ ૧૯૩૮માં અલાપ્પુઝા ખાતે જ યોજાઈ હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના દીવાન સામે કોમ્યુનિસ્ટોના નેતૃત્વ હેઠળ થયેલા 'પુન્નાપ્રા-વયાલાર આંદોલન'નું કેન્દ્ર પણ આ જ જિલ્લો હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}
{{સ્ટબ}}
{{કેરળના જિલ્લાઓ}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]</text>
      <sha1>adau1yj3a6wipvcdvc8craj0q7v44r6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903633</id>
      <parentid>903631</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T17:17:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* ભૂગોળ */</comment>
      <origin>903633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35138" sha1="28iv9dk0j3w7mqcffjj2vc0f214bbmb" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = અલપ્પુઝા જિલ્લો
| other_name = એલેપ્પી જિલ્લો
| settlement_type = જિલ્લો
| nickname = પૂર્વીય વિશ્વ નું વેનિસ&lt;ref name=&quot;Venice&quot;/&gt; પર્શ્વજળનો રાજા
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Alappuzha Boat Beauty W.jpg
 | photo2a      = Krishnapuram palace1.jpg
 | photo2b      = Thottappally.jpg
 | photo3a      = Alappuzha Bypass Aerial View 1.jpg
 | photo3b      = Alleppey beach.jpg
 | photo4a      = Cherthala infopark.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt; કેટ્ટુવલ્લમ, થોટ્ટપ્પલ્લી, અલપ્પુઝા બીચ, ઈન્ફોપાર્ક કેમ્પસ, ચેરથલા, અલપ્પુઝા બાયપાસ અને કૃષ્ણપુરમ પેલેસથી કયામકુલમ.
}}
| image_map = 
| mapframe = yes
| map_caption = [[કેરળ]] માં સ્થાન
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|9.49|76.49|display=inline,title}}
| subdivision_type = દેશ
| subdivision_name = {{Flag|ભારત}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = [[કેરળ]]
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| named_for = 
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = [[એલેપ્પી|અલપ્પુઝા]]
| parts_type = પેટાવિભાગો
| parts_style = Para
| parts = {{collapsible list|title=મહેસૂલ વિભાગો (૨)|અલાપ્પુઝા|ચેંગન્નુર|}}
{{collapsible list|title=તાલુકાઓ (૬)|ચેરથલા | અંબાલપ્પુઝા | કુટ્ટનાડુ | કાર્તિકપલ્લી | ચેંગન્નુર| માવેલીક્કારા|}}
| government_type = 
| governing_body = 
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = શાજી વી. નાયર, (IAS)
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| leader_name2 = પી. મોહન ચંદ્ર (IPS)
 &lt;ref name=&quot;Alappuzha Home&quot;&gt;{{cite web |title=Home |url=https://alappuzha.nic.in |website=Alappuzha District |access-date=21 February 2021}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = &lt;ref name=&quot;AlappuzhaProfile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141447/https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |archive-date=2018-06-12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_rank = ૧૪મો
| area_total_km2 = ૧,૪૧૪
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = ૨,૧૨૭,૭૮૯
| population_as_of = ૨૦૧૧
| population_rank = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_note = 
| demographics_type1 = ભાષા
| demographics1_title1 = સત્તાવાર
| demographics1_info1 = [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = IN-KL
| registration_plate = '''KL-04''' અલપ્પુઝા,&lt;br/&gt; '''KL-29''' કાયમકુલમ,&lt;br/&gt; '''KL-30''' ચેંગન્નુર,&lt;br/&gt; '''KL-31''' માવેલીક્કારા,&lt;br/&gt; '''KL-32''' ચેરથલા,&lt;br/&gt; '''KL-66''' કુટ્ટાનાડ
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૯૪&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=UNDP}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}}
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(૨૦૦૫)}}
| website = [https://alappuzha.nic.in alappuzha.nic.in]
| footnotes = 
}}

'''એલેપ્પી જિલ્લો''' અથવા અલાપ્પુઝા જિલ્લો એ [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. તેની રચના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ અલેપ્પી જિલ્લા તરીકે કરવામાં આવી હતી, અને ૧૯૯૦માં જિલ્લાનું નામ બદલીને અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;&gt;{{cite web |title=History |url=https://alappuzha.gov.in/history/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018}}&lt;/ref&gt; અલાપ્પુઝા કેરળનો સૌથી નાનો જિલ્લો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-alappuzha |date=2015 |website=Kerala State Planning Board – District Planning Office, Alappuzha |access-date=9 March 2020 }}&lt;/ref&gt; જિલ્લા મુખ્યાલય અલેપ્પી શહેરનું નામ બદલીને ૨૦૧૨માં અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.

કેનાલો (નહેરો), બેકવોટર્સ, સમુદ્રતટો અને સરોવરો ધરાવતા અલાપ્પુઝા શહેરનું વર્ણન ૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં ભારતના બ્રિટિશ ગવર્નર-જનરલ જ્યોર્જ કર્ઝન દ્વારા '''&quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot;''' તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Venice&quot;&gt;{{cite web|title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/history/|access-date=2020-09-08|language=en-US}}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લો તેના મનોરમ કેરળ બેકવોટર્સ માટે વિશેષ રૂપે જાણીતો છે, જેના દ્વારા તે કુમરાકોમ જેવા લોકપ્રિય પ્રવાસી સ્થળ સહિત કેરળના અન્ય ભાગો સાથે સુસજ્જ રીતે જોડાયેલો છે. આ જિલ્લો ભારતમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત પ્રવાસન સ્થળ છે. તે તેના કાથી (કોઇર) ના કારખાનાઓ માટે પણ ઓળખાય છે, કારણ કે કેરળના મોટાભાગના કાથી ઉદ્યોગો અલાપ્પુઝા શહેર અને તેની આસપાસના વિસ્તારમાં સ્થિત છે.

વેમ્બનાડ સરોવર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે ભારતીય દ્વીપકલ્પનું સૌથી લાંબુ સરોવર છે, અને અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ સરોવર અને અરબી સમુદ્રની વચ્ચે આવેલો છે.[૭] અલાપ્પુઝા જિલ્લાનો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે સમગ્ર ભારતનો સૌથી ઓછી ઊંચાઈ ધરાવતો વિસ્તાર છે.[૭] કુટ્ટનાડ, જે '''&quot;કેરળના ચોખાના કટોરા&quot;''' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે ભારતમાં સૌથી નીચી ઊંચાઈ ધરાવે છે અને તે વિશ્વના એવા બહુ ઓછા સ્થળોમાંનું એક છે જ્યાં દરિયાઈ સપાટીથી નીચે ખેતી કરવામાં આવે છે..&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|agency=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=2003-08-13|work=The Hindu|access-date=2020-11-17}}&lt;/ref&gt;

આ જિલ્લો ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ શાસન હેઠળના ત્રાવણકોર રજવાડાના દિવાન સામે થયેલા કમ્યુનિસ્ટોની આગેવાની હેઠળના ''પુન્નપ્રા-વયાલાર આંદોલન'' (વિદ્રોહ)નું સ્થળ હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Manorama Yearbook 2011, ISSN 0970-9096&lt;/ref&gt;

મર્ચન્ટ નેવીમાં સેવા આપતા નાવિકોના એક સમૂહ દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૪માં ''મેરિનર્સ ક્લબ આલેપ્પી (MCA)'' ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/mca_alleppey?igsh=MWV2c2R2ZWZndDZ0dg==]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== ઇતિહાસ ==
[[File:Raja Kesava Das Statue in Alleppey - Changanassery Road @ Changananassery Junction.jpg|thumb|ચાંગણસેરી ખાતે રાજા કેશવદાસની પ્રતિમા]]

અર્વાચીન અલાપ્પુઝા શહેરનું અસ્તિત્વ ૧૮મી સદીના ઉત્તરાધમાં રાજા કેશવદાસના આભારી છે. જોકે, અલાપ્પુઝા જિલ્લો પ્રાચીન મલયાલમ સાહિત્યમાં પહેલેથી જ મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતો હતો. કેરળનો 'ચોખાનો કટોરો' ગણાતો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર પ્રારંભિક સંગમ કાળથી જ જાણીતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India | url= https://alappuzha.nic.in/en/history/ |access-date=2025-01-06 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== પ્રાચીન કાળ ===
[[File:Light House Alleppey,Kerala.jpg|left|thumbnail|પુરાક્કડ ખાતે દીવાદાંડી]]

સંગમ કાળ દરમિયાન, સામાન્ય યુગની પ્રારંભિક સદીઓમાં વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારને પ્રાચીન ગ્રીસ, પ્રાચીન રોમ, પ્રાચીન લેવન્ટ (મધ્ય પૂર્વનો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર), પ્રાચીન અરબી દ્વીપકલ્પ અને પ્રાચીન ઇજિપ્ત સાથે વેપારી સંબંધો હોવાનું ઇતિહાસમાં નોંધાયેલું છે.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld&gt;{{cite web |title=History |url=http://alappuzha.gov.in/pages/aboutalpy-history.htm |website=Official Web Site of Alappuzha District, Kerala State, India |publisher=Collectorate, Alappuzha District, Kerala State, India |access-date=3 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

'પેરિપ્લસ ઓફ ધ એરિથ્રિયન સી' (ઇ.સ. આશરે ૫૦માં લખાયેલ) જેવા પ્રાચીન ગ્રીક-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં હિંદ મહાસાગરના વેપારના એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે નોંધાયેલું પ્રાચીન બંદર 'બારાકે' (Barace) અવારનવાર અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં પંબા નદીના મુખ પર આવેલા આધુનિક દરિયાકાંઠાના નગર પુરક્કાડ તરીકે ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ પંબા નદી પેરિયાર અને ભરતપુઝા નદીઓ પછી કેરળની ત્રીજી સૌથી લાંબી નદી છે.&lt;ref name=&quot;Mathrubhumi&quot;&gt;{{cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing &amp; Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|last=Chandran |first=VP |language=ml|edition=Malayalam }}&lt;/ref&gt;

ચેરા વંશના પ્રારંભિક શાસકોનું મૂળ ઘર કુટ્ટનાડમાં હતું અને તેઓ ક્યારેક 'કુટ્ટુવન' તરીકે પણ ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; જોકે, પ્રાચીન સમયમાં પંબા નદીના દક્ષિણના વિસ્તારો પર 'આય' (Ay) સામ્રાજ્યનું શાસન હતું. પ્રાચીન ગ્રીકો-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં પંબા નદીનો ઉલ્લેખ 'બારિસ' (Baris) તરીકે કરવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાના પ્રારંભિક સમયગાળાના પુરાતત્વીય પુરાવાઓ ઉત્ખનન સ્થળો, ગુફાઓ, મંદિરો વગેરે જેવા સ્થળોએ પ્રાચીન અશ્મિઓ, શિલાલેખો અને સ્મારકોના રૂપમાં મળ્યા છે. સંગમ કાળની સાહિત્યિક કૃતિઓ પણ જિલ્લાના પ્રાચીન સમયગાળાની ઝાંખી મેળવવામાં મદદ કરે છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ ક્ષેત્રમાં નંબરુદિરી બ્રાહ્મણોના આગમન પહેલાં દક્ષિણ ભારતમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક અગ્રણી કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તે સમયે 'શ્રી મુલાવાસમ' ભારતીય દ્વીપકલ્પમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક પ્રમુખ તીર્થધામ હતું. અંબાલાપ્પુઝા અને માવેલીકારા તાલુકાઓમાંથી એક સમયે અહીં ફેલાયેલા બૌદ્ધ ધર્મના અનેક અવશેષો મળી આવ્યા છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== મધ્યકાલીન ઇતિહાસ ===
આ જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારો 'ઉન્નૂનીલી સંદેશમ' જેવા મધ્યકાલીન મલયાલમ સાહિત્યિક કાર્યોમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ સમયગાળાની પ્રખ્યાત સાહિત્યિક કૃતિઓમાંથી એક 'આશ્ચર્ય ચૂડામણિ' હતી, જે ચંગન્નુરના વિદ્વાન શક્તિભદ્ર દ્વારા લખાયેલું સંસ્કૃત નાટક હતું.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Nayar|first=V. R. Prabodhachandran|date=2011-02-11|title=Gem of a play|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/Gem-of-a-play/article15379095.ece|access-date=2020-09-08|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

ચેમ્બકાસ્સેરીનું સામંતવાદી શાસન પૂરાદમ થિરુનાલ દેવનારાયણનના શાસનકાળ દરમિયાન તેના ચરમસીમા પર હતું. તેઓ એક મહાન વિદ્વાન અને કવિ હતા, જેમણે 'વેદાંત રત્નમાલા' નામના સાહિત્યિક ગ્રંથની રચના કરી હતી. એવું કહેવાય છે કે તે સમયે અંબાલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ મંદિર બનાવવામાં આવ્યું હતું અને ભગવાન કૃષ્ણની મૂર્તિની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવી હતી. મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન ચેમ્બકાસ્સેરી પર બ્રાહ્મણ શાસકોનું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;  એવું માનવામાં આવે છે કે મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, કુમારન નંબૂથિરી અને નીલકંઠ દીક્ષિત જેવા પ્રખ્યાત વિદ્વાનો તેમના દરબારને શોભાવતા હતા અને તેમના દ્વારા સંરક્ષણ પામ્યા હતા.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld /&gt;

=== મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન સામંતવાદી રજવાડાં ===
વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લાના દક્ષિણ વિસ્તારો એક સમયે તત્કાલીન ''&quot;ઓડાનાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' (જે &quot;કાયમકુલમ સામ્રાજ્ય&quot; અથવા &quot;ઓનાત્તુકારા&quot; તરીકે પણ ઓળખાતું હતું) નો ભાગ હતા, જેના પર બાદમાં ઈ.સ. ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોરના સૈન્ય દ્વારા આક્રમણ કરીને કબજો કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;&gt;{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&amp;q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=10 June 2022|language=ml}}&lt;/ref&gt; તે પ્રાચીન આય (Ay) સામ્રાજ્યની જ એક શાખા હતી.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ રાજ્ય 'ચિરાવા સ્વરૂપમ' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું, જ્યાં 'ચિરાવા' શબ્દ બે મલયાલમ શબ્દો 'ચેરુ' અને 'આયી'ના સંયોજનથી બન્યો છે, જેનો અર્થ ''&quot;આય સામ્રાજ્યની નાની શાખા&quot;'' થાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તેમાં આધુનિક સમયના ચંગન્નુર, માવેલીકારા, કાર્તિકાપલ્લી અને કરુનાગપલ્લી તાલુકાઓના કેટલાક ભાગોનો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

આ જિલ્લાનો ઉત્તરનો સૌથી છેવાડાનો વિસ્તાર, જે આજના ચેરથલા તાલુકા સાથે સુસંગત છે, તેના પર ૧૭૬૨માં ત્રાવણકોર સામ્રાજ્ય અને કોચિન સામ્રાજ્ય વચ્ચે થયેલી સંધિ પહેલા &quot;કારપ્પુરમ સામ્રાજ્ય&quot;નું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; કારપ્પુરમ ૧૭૬૨ સુધી કોચિન સામ્રાજ્યનું એક કરદ રાજ્ય (મંડલિક) હતું, ત્યારબાદ તે ત્રાવણકોર સામ્રાજ્યને સોંપી દેવામાં આવ્યું હતું. કોચિન રાજપરિવારની 'મડાથીંગલ શાખા'નું મુખ્યાલય કારપ્પુરમના મડાથીનકારા ખાતે આવેલું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કારપ્પુરમની દક્ષિણે ''&quot;ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્ય&quot;'' આવેલું હતું, જે ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોર દ્વારા કરવામાં આવેલા વિજય પહેલા ''&quot;પુરક્કાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યમાં આજના અંબાલાપ્પુઝા અને કુટ્ટનાડ તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો. ચેમ્બકાસ્સેરીના રાજા &quot;ચેમ્બકાસ્સેરી દેવ નારાયણન&quot; ના ખિતાબથી ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; દક્ષિણ મલબાર પ્રદેશના મૂળ નિવાસી એવા મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી અને કુંચન નંબિયાર સમયાંતરે ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યના દરબારી કવિઓ રહ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કાર્તિકાપલ્લી એક નાનું સામંતવાદી રજવાડું હતું જે ૧૮મી સદીના મધ્યમાં ત્રાવણકોરના આક્રમણ સુધી ઓડનાડ અને ચેમ્બકાસ્સેરીના સામંતવાદી રાજ્યોની વચ્ચે આવેલું હતું, જે આજના કાર્તિકાપલ્લી તાલુકા સાથે સુસંગત છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાનો દક્ષિણનો સૌથી છેવાડાનો ભાગ એક સમયે તત્કાલીન કરુનાગપલ્લીના સામંતવાદી રજવાડાનો ભાગ હતો, જે સમયાંતરે ચિરાવા સ્વરૂપમ (કાયમકુલમ) ના તાબેદાર રહ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== ત્રાવણકોર યુગ (૧૭૪૬–૧૯૪૭) દરમિયાન પ્રગતિ અને સામાજિક સુધારણા ===
[[File:Travancore 1871.JPG|thumb|૧૮૭૧માં પ્રકાશિત થયેલ બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના નકશા.]]

૧૭મી સદીમાં મલબાર દરિયાકાંઠે પોર્ટુગીઝ સત્તાનો અસ્ત થયો અને આ જિલ્લાની રિયાસતોમાં ડચ મલબાર પ્રભુત્વ ધરાવતું સ્થાન પ્રાપ્ત કરવામાં સફળ રહ્યું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; મૌખિક પરંપરાઓ અનુસાર, કોક્કામંગલમ અથવા કોક્કોથમંગલમ ખાતે આવેલું ચર્ચ ઇસુ ખ્રિસ્તના બાર શિષ્યોમાંના એક એવા સેન્ટ થૉમસ ધ અપોસ્સલ દ્વારા સ્થાપિત સાત ચર્ચોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. અલાપ્પુઝા શહેરનું મનોહર સીએસઆઈ ક્રાઇસ્ટ ચર્ચ ૧૮૧૬માં ભારતમાં પ્રથમ ચર્ચ મિશનરી સોસાયટી મિશનરી રેવરન્ડ થૉમસ નોર્ટન દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. તે તત્કાલીન ત્રાવણકોર રાજ્યમાં સ્થપાયેલું પ્રથમ એંગ્લિકન ચર્ચ હતું.

૧૮મી સદીના મધ્યમાં મહારાજા માર્તંડ વર્મા, જેઓ ''&quot;આધુનિક ત્રાવણકોરના શિલ્પી&quot;'' તરીકે જાણીતા છે, તેમણે જિલ્લાના વિવિધ ભાગો પર શાસન કરતા નાના સામંતવાદી રજવાડાઓની રાજકીય બાબતોમાં હસ્તક્ષેપ કર્યો હતો. જિલ્લાના આંતરિક વિકાસ અને પ્રગતિમાં માર્તંડ વર્મા મહારાજાનું અસાધારણ પ્રદાન રહ્યું હતું. કૃષ્ણાપુરમ પેલેસ (રાજમહેલ), જે હાલમાં રાજ્યના પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા સંરક્ષિત સ્મારક છે, તેનું નિર્માણ પણ તેમના શાસનકાળ દરમિયાન કરવામાં આવ્યું હતું. તેઓ ''&quot;આધુનિક એલેપ્પીના શિલ્પી&quot;'' તરીકે ઓળખાતા હતા અને અલાપ્પુઝાને ત્રાવણકોરના એક અગ્રણી બંદર શહેર તરીકે વિકસાવવામાં તેમણે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

બલરામ વર્મા મહારાજાના શાસનકાળ દરમિયાન, વેલુ થમ્પી દળવાએ શહેર અને બંદરના વિકાસમાં વિશેષ રસ લીધો હતો. તેમણે પથિરામનલ ટાપુના સમગ્ર વિસ્તારમાં નાળિયેરની ખેતી અને તેના મોટા ભાગોમાં ડાંગરની (ચોખાની) ખેતી શરૂ કરાવી હતી. આલાપ્પુઝાના વિકાસમાં વેલુ થમ્પી દળવા યોગદાન અત્યંત નોંધપાત્ર છે. ૧૯મી સદીમાં આ જિલ્લાએ તમામ ક્ષેત્રોમાં અભૂતપૂર્વ પ્રગતિ હાંસલ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

કાયમકુલમ કોચુન્ની ૧૯મી સદીમાં થઈ ગયેલા કાયમકુલમના એક સાહસિક અને લોકપ્રિય બહારવટિયા (રોબિન હૂડ જેવા નાયક) હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%95%E0%B5%8A%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%81%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%A3%E0%B4%BF |title=Wikibooks Malayalam- Aithihyamala- Kayamkulam Kochunni |publisher=Wikibooks-Malayalam |date=7 June 2011 |access-date=10 June 2011}}&lt;/ref&gt; ૧૯મી સદીના પ્રખ્યાત સામાજિક સુધારક અરાત્તુપુઝા વેલાયુધ પાનિકર પણ આજના આલાપ્પુઝા જિલ્લાના જ મૂળ નિવાસી હતા.&lt;ref name=&quot;osella&quot;&gt;{{cite book |title=Social Mobility In Kerala: Modernity and Identity in Conflict |first1=Filippo |last1=Osella |first2=Caroline |last2=Osella |publisher=Pluto Press |year=2000 |url=https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC |pages=156–157|isbn=9780745316932 }}&lt;/ref&gt;

કાથી (કોઇર) ની સાદડીઓ અને ચટાઈઓના ઉત્પાદન માટેનું પ્રથમ આધુનિક કારખાનું પણ ૧૮૫૯માં અલાપ્પુઝા ખાતે સ્થાપવામાં આવ્યું હતું. આલાપ્પુઝા શહેર સુધારણા સમિતિ (ટાઉન ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ કમિટી) ની સ્થાપના ૧૮૯૪માં કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ત્રાવણકોરના શાસનકાળ દરમિયાન, ચેરથલા તાલુકાનો સમાવેશ ઉત્તરીય વિભાગ (કોટ્ટાયમ વિભાગ) માં કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે આજના અલાપ્પુઝા જિલ્લાના બાકીના તમામ તાલુકાઓને બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના મધ્ય વિભાગ (કોલ્લમ વિભાગ) હેઠળ રાખવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;1931_census&quot;&gt;{{cite book|title=Census of India, 1931, VOLUME XXVIII, Travancore, Part-I Report|publisher=Government of Travancore|year=1932|location=Trivandrum|url=https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/handle/10973/18998 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Allepeymartyrscolumn.JPG|thumbnail|૧૯૪૬માં બ્રિટિશ રજવાડાના ત્રાવણકોરના દિવાન સામે થયેલા પુન્નાપરા-વાયલર બળવાની યાદમાં સામ્યવાદી સ્મારક સ્તંભ..&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;]]

આ જિલ્લાએ ત્રાવણકોરના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. અસ્પૃશ્યતા નાબૂદી માટેનું અભિયાન આ જિલ્લામાં પત્રકાર ટી. કે. માધવન દ્વારા ઘણું વહેલું આયોજિત કરવામાં આવ્યું હતું, અને ૧૯૨૫માં મંદિરોના પહોંચ માર્ગો, ખાસ કરીને અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ સ્વામી મંદિર તરફ જતા રસ્તાઓ તમામ જ્ઞાતિના હિંદુઓ માટે ખુલ્લા મૂકવામાં આવ્યા હતા.

આ જિલ્લામાં ૧૯૩૨માં બંધારણીય દમનના વિરોધ તરીકે શરૂ થયેલા 'નિવર્તન' (Nivarthana) આંદોલન પણ જોવા મળ્યું હતું. કેરળમાં સૌપ્રથમ રાજકીય હડતાળ ૧૯૩૮માં અલાપ્પુઝા ખાતે જ યોજાઈ હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના દીવાન સામે કોમ્યુનિસ્ટોના નેતૃત્વ હેઠળ થયેલા 'પુન્નાપ્રા-વયાલાર આંદોલન'નું કેન્દ્ર પણ આ જ જિલ્લો હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== ભૂગોળ ==
[[File:Kerala backwaters, Vembanad Lake, India.jpg|left|thumbnail|વેમ્બનાડ તળાવ]]

અલપ્પુઝા અરબી સમુદ્ર અને વેમ્બનાડ સરોવરની વચ્ચે આવેલો એક દ્વીપકલ્પીય ભૂમિભાગ છે. મણિમાલા, પંબા અને અચનકોવિલ અહીંની મુખ્ય નદીઓ છે; તેમની શાખાઓ અને ઉપનદીઓ અલપ્પુઝામાંથી વહીને વેમ્બનાડ સરોવરમાં ઠલવાય છે. આ પ્રદેશનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ સરોવર વેમ્બનાડ છે.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaRiversLakes&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers and Lakes |url=https://alappuzha.gov.in/about-district/rivers-lakes/ |date=12 June 2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=18 March 2021}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}
{{સ્ટબ}}
{{કેરળના જિલ્લાઓ}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]</text>
      <sha1>28iv9dk0j3w7mqcffjj2vc0f214bbmb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903634</id>
      <parentid>903633</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T17:21:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* જંગલો અને વન્યજીવો */</comment>
      <origin>903634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36753" sha1="ogl059t2l3j8e0fduvjk1qqytk3tazh" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = અલપ્પુઝા જિલ્લો
| other_name = એલેપ્પી જિલ્લો
| settlement_type = જિલ્લો
| nickname = પૂર્વીય વિશ્વ નું વેનિસ&lt;ref name=&quot;Venice&quot;/&gt; પર્શ્વજળનો રાજા
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Alappuzha Boat Beauty W.jpg
 | photo2a      = Krishnapuram palace1.jpg
 | photo2b      = Thottappally.jpg
 | photo3a      = Alappuzha Bypass Aerial View 1.jpg
 | photo3b      = Alleppey beach.jpg
 | photo4a      = Cherthala infopark.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt; કેટ્ટુવલ્લમ, થોટ્ટપ્પલ્લી, અલપ્પુઝા બીચ, ઈન્ફોપાર્ક કેમ્પસ, ચેરથલા, અલપ્પુઝા બાયપાસ અને કૃષ્ણપુરમ પેલેસથી કયામકુલમ.
}}
| image_map = 
| mapframe = yes
| map_caption = [[કેરળ]] માં સ્થાન
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|9.49|76.49|display=inline,title}}
| subdivision_type = દેશ
| subdivision_name = {{Flag|ભારત}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = [[કેરળ]]
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| named_for = 
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = [[એલેપ્પી|અલપ્પુઝા]]
| parts_type = પેટાવિભાગો
| parts_style = Para
| parts = {{collapsible list|title=મહેસૂલ વિભાગો (૨)|અલાપ્પુઝા|ચેંગન્નુર|}}
{{collapsible list|title=તાલુકાઓ (૬)|ચેરથલા | અંબાલપ્પુઝા | કુટ્ટનાડુ | કાર્તિકપલ્લી | ચેંગન્નુર| માવેલીક્કારા|}}
| government_type = 
| governing_body = 
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = શાજી વી. નાયર, (IAS)
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| leader_name2 = પી. મોહન ચંદ્ર (IPS)
 &lt;ref name=&quot;Alappuzha Home&quot;&gt;{{cite web |title=Home |url=https://alappuzha.nic.in |website=Alappuzha District |access-date=21 February 2021}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = &lt;ref name=&quot;AlappuzhaProfile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141447/https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |archive-date=2018-06-12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_rank = ૧૪મો
| area_total_km2 = ૧,૪૧૪
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = ૨,૧૨૭,૭૮૯
| population_as_of = ૨૦૧૧
| population_rank = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_note = 
| demographics_type1 = ભાષા
| demographics1_title1 = સત્તાવાર
| demographics1_info1 = [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = IN-KL
| registration_plate = '''KL-04''' અલપ્પુઝા,&lt;br/&gt; '''KL-29''' કાયમકુલમ,&lt;br/&gt; '''KL-30''' ચેંગન્નુર,&lt;br/&gt; '''KL-31''' માવેલીક્કારા,&lt;br/&gt; '''KL-32''' ચેરથલા,&lt;br/&gt; '''KL-66''' કુટ્ટાનાડ
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૯૪&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=UNDP}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}}
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(૨૦૦૫)}}
| website = [https://alappuzha.nic.in alappuzha.nic.in]
| footnotes = 
}}

'''એલેપ્પી જિલ્લો''' અથવા અલાપ્પુઝા જિલ્લો એ [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. તેની રચના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ અલેપ્પી જિલ્લા તરીકે કરવામાં આવી હતી, અને ૧૯૯૦માં જિલ્લાનું નામ બદલીને અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;&gt;{{cite web |title=History |url=https://alappuzha.gov.in/history/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018}}&lt;/ref&gt; અલાપ્પુઝા કેરળનો સૌથી નાનો જિલ્લો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-alappuzha |date=2015 |website=Kerala State Planning Board – District Planning Office, Alappuzha |access-date=9 March 2020 }}&lt;/ref&gt; જિલ્લા મુખ્યાલય અલેપ્પી શહેરનું નામ બદલીને ૨૦૧૨માં અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.

કેનાલો (નહેરો), બેકવોટર્સ, સમુદ્રતટો અને સરોવરો ધરાવતા અલાપ્પુઝા શહેરનું વર્ણન ૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં ભારતના બ્રિટિશ ગવર્નર-જનરલ જ્યોર્જ કર્ઝન દ્વારા '''&quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot;''' તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Venice&quot;&gt;{{cite web|title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/history/|access-date=2020-09-08|language=en-US}}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લો તેના મનોરમ કેરળ બેકવોટર્સ માટે વિશેષ રૂપે જાણીતો છે, જેના દ્વારા તે કુમરાકોમ જેવા લોકપ્રિય પ્રવાસી સ્થળ સહિત કેરળના અન્ય ભાગો સાથે સુસજ્જ રીતે જોડાયેલો છે. આ જિલ્લો ભારતમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત પ્રવાસન સ્થળ છે. તે તેના કાથી (કોઇર) ના કારખાનાઓ માટે પણ ઓળખાય છે, કારણ કે કેરળના મોટાભાગના કાથી ઉદ્યોગો અલાપ્પુઝા શહેર અને તેની આસપાસના વિસ્તારમાં સ્થિત છે.

વેમ્બનાડ સરોવર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે ભારતીય દ્વીપકલ્પનું સૌથી લાંબુ સરોવર છે, અને અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ સરોવર અને અરબી સમુદ્રની વચ્ચે આવેલો છે.[૭] અલાપ્પુઝા જિલ્લાનો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે સમગ્ર ભારતનો સૌથી ઓછી ઊંચાઈ ધરાવતો વિસ્તાર છે.[૭] કુટ્ટનાડ, જે '''&quot;કેરળના ચોખાના કટોરા&quot;''' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે ભારતમાં સૌથી નીચી ઊંચાઈ ધરાવે છે અને તે વિશ્વના એવા બહુ ઓછા સ્થળોમાંનું એક છે જ્યાં દરિયાઈ સપાટીથી નીચે ખેતી કરવામાં આવે છે..&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|agency=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=2003-08-13|work=The Hindu|access-date=2020-11-17}}&lt;/ref&gt;

આ જિલ્લો ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ શાસન હેઠળના ત્રાવણકોર રજવાડાના દિવાન સામે થયેલા કમ્યુનિસ્ટોની આગેવાની હેઠળના ''પુન્નપ્રા-વયાલાર આંદોલન'' (વિદ્રોહ)નું સ્થળ હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Manorama Yearbook 2011, ISSN 0970-9096&lt;/ref&gt;

મર્ચન્ટ નેવીમાં સેવા આપતા નાવિકોના એક સમૂહ દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૪માં ''મેરિનર્સ ક્લબ આલેપ્પી (MCA)'' ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/mca_alleppey?igsh=MWV2c2R2ZWZndDZ0dg==]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== ઇતિહાસ ==
[[File:Raja Kesava Das Statue in Alleppey - Changanassery Road @ Changananassery Junction.jpg|thumb|ચાંગણસેરી ખાતે રાજા કેશવદાસની પ્રતિમા]]

અર્વાચીન અલાપ્પુઝા શહેરનું અસ્તિત્વ ૧૮મી સદીના ઉત્તરાધમાં રાજા કેશવદાસના આભારી છે. જોકે, અલાપ્પુઝા જિલ્લો પ્રાચીન મલયાલમ સાહિત્યમાં પહેલેથી જ મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતો હતો. કેરળનો 'ચોખાનો કટોરો' ગણાતો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર પ્રારંભિક સંગમ કાળથી જ જાણીતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India | url= https://alappuzha.nic.in/en/history/ |access-date=2025-01-06 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== પ્રાચીન કાળ ===
[[File:Light House Alleppey,Kerala.jpg|left|thumbnail|પુરાક્કડ ખાતે દીવાદાંડી]]

સંગમ કાળ દરમિયાન, સામાન્ય યુગની પ્રારંભિક સદીઓમાં વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારને પ્રાચીન ગ્રીસ, પ્રાચીન રોમ, પ્રાચીન લેવન્ટ (મધ્ય પૂર્વનો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર), પ્રાચીન અરબી દ્વીપકલ્પ અને પ્રાચીન ઇજિપ્ત સાથે વેપારી સંબંધો હોવાનું ઇતિહાસમાં નોંધાયેલું છે.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld&gt;{{cite web |title=History |url=http://alappuzha.gov.in/pages/aboutalpy-history.htm |website=Official Web Site of Alappuzha District, Kerala State, India |publisher=Collectorate, Alappuzha District, Kerala State, India |access-date=3 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

'પેરિપ્લસ ઓફ ધ એરિથ્રિયન સી' (ઇ.સ. આશરે ૫૦માં લખાયેલ) જેવા પ્રાચીન ગ્રીક-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં હિંદ મહાસાગરના વેપારના એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે નોંધાયેલું પ્રાચીન બંદર 'બારાકે' (Barace) અવારનવાર અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં પંબા નદીના મુખ પર આવેલા આધુનિક દરિયાકાંઠાના નગર પુરક્કાડ તરીકે ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ પંબા નદી પેરિયાર અને ભરતપુઝા નદીઓ પછી કેરળની ત્રીજી સૌથી લાંબી નદી છે.&lt;ref name=&quot;Mathrubhumi&quot;&gt;{{cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing &amp; Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|last=Chandran |first=VP |language=ml|edition=Malayalam }}&lt;/ref&gt;

ચેરા વંશના પ્રારંભિક શાસકોનું મૂળ ઘર કુટ્ટનાડમાં હતું અને તેઓ ક્યારેક 'કુટ્ટુવન' તરીકે પણ ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; જોકે, પ્રાચીન સમયમાં પંબા નદીના દક્ષિણના વિસ્તારો પર 'આય' (Ay) સામ્રાજ્યનું શાસન હતું. પ્રાચીન ગ્રીકો-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં પંબા નદીનો ઉલ્લેખ 'બારિસ' (Baris) તરીકે કરવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાના પ્રારંભિક સમયગાળાના પુરાતત્વીય પુરાવાઓ ઉત્ખનન સ્થળો, ગુફાઓ, મંદિરો વગેરે જેવા સ્થળોએ પ્રાચીન અશ્મિઓ, શિલાલેખો અને સ્મારકોના રૂપમાં મળ્યા છે. સંગમ કાળની સાહિત્યિક કૃતિઓ પણ જિલ્લાના પ્રાચીન સમયગાળાની ઝાંખી મેળવવામાં મદદ કરે છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ ક્ષેત્રમાં નંબરુદિરી બ્રાહ્મણોના આગમન પહેલાં દક્ષિણ ભારતમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક અગ્રણી કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તે સમયે 'શ્રી મુલાવાસમ' ભારતીય દ્વીપકલ્પમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક પ્રમુખ તીર્થધામ હતું. અંબાલાપ્પુઝા અને માવેલીકારા તાલુકાઓમાંથી એક સમયે અહીં ફેલાયેલા બૌદ્ધ ધર્મના અનેક અવશેષો મળી આવ્યા છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== મધ્યકાલીન ઇતિહાસ ===
આ જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારો 'ઉન્નૂનીલી સંદેશમ' જેવા મધ્યકાલીન મલયાલમ સાહિત્યિક કાર્યોમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ સમયગાળાની પ્રખ્યાત સાહિત્યિક કૃતિઓમાંથી એક 'આશ્ચર્ય ચૂડામણિ' હતી, જે ચંગન્નુરના વિદ્વાન શક્તિભદ્ર દ્વારા લખાયેલું સંસ્કૃત નાટક હતું.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Nayar|first=V. R. Prabodhachandran|date=2011-02-11|title=Gem of a play|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/Gem-of-a-play/article15379095.ece|access-date=2020-09-08|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

ચેમ્બકાસ્સેરીનું સામંતવાદી શાસન પૂરાદમ થિરુનાલ દેવનારાયણનના શાસનકાળ દરમિયાન તેના ચરમસીમા પર હતું. તેઓ એક મહાન વિદ્વાન અને કવિ હતા, જેમણે 'વેદાંત રત્નમાલા' નામના સાહિત્યિક ગ્રંથની રચના કરી હતી. એવું કહેવાય છે કે તે સમયે અંબાલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ મંદિર બનાવવામાં આવ્યું હતું અને ભગવાન કૃષ્ણની મૂર્તિની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવી હતી. મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન ચેમ્બકાસ્સેરી પર બ્રાહ્મણ શાસકોનું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;  એવું માનવામાં આવે છે કે મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, કુમારન નંબૂથિરી અને નીલકંઠ દીક્ષિત જેવા પ્રખ્યાત વિદ્વાનો તેમના દરબારને શોભાવતા હતા અને તેમના દ્વારા સંરક્ષણ પામ્યા હતા.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld /&gt;

=== મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન સામંતવાદી રજવાડાં ===
વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લાના દક્ષિણ વિસ્તારો એક સમયે તત્કાલીન ''&quot;ઓડાનાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' (જે &quot;કાયમકુલમ સામ્રાજ્ય&quot; અથવા &quot;ઓનાત્તુકારા&quot; તરીકે પણ ઓળખાતું હતું) નો ભાગ હતા, જેના પર બાદમાં ઈ.સ. ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોરના સૈન્ય દ્વારા આક્રમણ કરીને કબજો કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;&gt;{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&amp;q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=10 June 2022|language=ml}}&lt;/ref&gt; તે પ્રાચીન આય (Ay) સામ્રાજ્યની જ એક શાખા હતી.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ રાજ્ય 'ચિરાવા સ્વરૂપમ' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું, જ્યાં 'ચિરાવા' શબ્દ બે મલયાલમ શબ્દો 'ચેરુ' અને 'આયી'ના સંયોજનથી બન્યો છે, જેનો અર્થ ''&quot;આય સામ્રાજ્યની નાની શાખા&quot;'' થાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તેમાં આધુનિક સમયના ચંગન્નુર, માવેલીકારા, કાર્તિકાપલ્લી અને કરુનાગપલ્લી તાલુકાઓના કેટલાક ભાગોનો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

આ જિલ્લાનો ઉત્તરનો સૌથી છેવાડાનો વિસ્તાર, જે આજના ચેરથલા તાલુકા સાથે સુસંગત છે, તેના પર ૧૭૬૨માં ત્રાવણકોર સામ્રાજ્ય અને કોચિન સામ્રાજ્ય વચ્ચે થયેલી સંધિ પહેલા &quot;કારપ્પુરમ સામ્રાજ્ય&quot;નું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; કારપ્પુરમ ૧૭૬૨ સુધી કોચિન સામ્રાજ્યનું એક કરદ રાજ્ય (મંડલિક) હતું, ત્યારબાદ તે ત્રાવણકોર સામ્રાજ્યને સોંપી દેવામાં આવ્યું હતું. કોચિન રાજપરિવારની 'મડાથીંગલ શાખા'નું મુખ્યાલય કારપ્પુરમના મડાથીનકારા ખાતે આવેલું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કારપ્પુરમની દક્ષિણે ''&quot;ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્ય&quot;'' આવેલું હતું, જે ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોર દ્વારા કરવામાં આવેલા વિજય પહેલા ''&quot;પુરક્કાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યમાં આજના અંબાલાપ્પુઝા અને કુટ્ટનાડ તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો. ચેમ્બકાસ્સેરીના રાજા &quot;ચેમ્બકાસ્સેરી દેવ નારાયણન&quot; ના ખિતાબથી ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; દક્ષિણ મલબાર પ્રદેશના મૂળ નિવાસી એવા મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી અને કુંચન નંબિયાર સમયાંતરે ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યના દરબારી કવિઓ રહ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કાર્તિકાપલ્લી એક નાનું સામંતવાદી રજવાડું હતું જે ૧૮મી સદીના મધ્યમાં ત્રાવણકોરના આક્રમણ સુધી ઓડનાડ અને ચેમ્બકાસ્સેરીના સામંતવાદી રાજ્યોની વચ્ચે આવેલું હતું, જે આજના કાર્તિકાપલ્લી તાલુકા સાથે સુસંગત છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાનો દક્ષિણનો સૌથી છેવાડાનો ભાગ એક સમયે તત્કાલીન કરુનાગપલ્લીના સામંતવાદી રજવાડાનો ભાગ હતો, જે સમયાંતરે ચિરાવા સ્વરૂપમ (કાયમકુલમ) ના તાબેદાર રહ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== ત્રાવણકોર યુગ (૧૭૪૬–૧૯૪૭) દરમિયાન પ્રગતિ અને સામાજિક સુધારણા ===
[[File:Travancore 1871.JPG|thumb|૧૮૭૧માં પ્રકાશિત થયેલ બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના નકશા.]]

૧૭મી સદીમાં મલબાર દરિયાકાંઠે પોર્ટુગીઝ સત્તાનો અસ્ત થયો અને આ જિલ્લાની રિયાસતોમાં ડચ મલબાર પ્રભુત્વ ધરાવતું સ્થાન પ્રાપ્ત કરવામાં સફળ રહ્યું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; મૌખિક પરંપરાઓ અનુસાર, કોક્કામંગલમ અથવા કોક્કોથમંગલમ ખાતે આવેલું ચર્ચ ઇસુ ખ્રિસ્તના બાર શિષ્યોમાંના એક એવા સેન્ટ થૉમસ ધ અપોસ્સલ દ્વારા સ્થાપિત સાત ચર્ચોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. અલાપ્પુઝા શહેરનું મનોહર સીએસઆઈ ક્રાઇસ્ટ ચર્ચ ૧૮૧૬માં ભારતમાં પ્રથમ ચર્ચ મિશનરી સોસાયટી મિશનરી રેવરન્ડ થૉમસ નોર્ટન દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. તે તત્કાલીન ત્રાવણકોર રાજ્યમાં સ્થપાયેલું પ્રથમ એંગ્લિકન ચર્ચ હતું.

૧૮મી સદીના મધ્યમાં મહારાજા માર્તંડ વર્મા, જેઓ ''&quot;આધુનિક ત્રાવણકોરના શિલ્પી&quot;'' તરીકે જાણીતા છે, તેમણે જિલ્લાના વિવિધ ભાગો પર શાસન કરતા નાના સામંતવાદી રજવાડાઓની રાજકીય બાબતોમાં હસ્તક્ષેપ કર્યો હતો. જિલ્લાના આંતરિક વિકાસ અને પ્રગતિમાં માર્તંડ વર્મા મહારાજાનું અસાધારણ પ્રદાન રહ્યું હતું. કૃષ્ણાપુરમ પેલેસ (રાજમહેલ), જે હાલમાં રાજ્યના પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા સંરક્ષિત સ્મારક છે, તેનું નિર્માણ પણ તેમના શાસનકાળ દરમિયાન કરવામાં આવ્યું હતું. તેઓ ''&quot;આધુનિક એલેપ્પીના શિલ્પી&quot;'' તરીકે ઓળખાતા હતા અને અલાપ્પુઝાને ત્રાવણકોરના એક અગ્રણી બંદર શહેર તરીકે વિકસાવવામાં તેમણે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

બલરામ વર્મા મહારાજાના શાસનકાળ દરમિયાન, વેલુ થમ્પી દળવાએ શહેર અને બંદરના વિકાસમાં વિશેષ રસ લીધો હતો. તેમણે પથિરામનલ ટાપુના સમગ્ર વિસ્તારમાં નાળિયેરની ખેતી અને તેના મોટા ભાગોમાં ડાંગરની (ચોખાની) ખેતી શરૂ કરાવી હતી. આલાપ્પુઝાના વિકાસમાં વેલુ થમ્પી દળવા યોગદાન અત્યંત નોંધપાત્ર છે. ૧૯મી સદીમાં આ જિલ્લાએ તમામ ક્ષેત્રોમાં અભૂતપૂર્વ પ્રગતિ હાંસલ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

કાયમકુલમ કોચુન્ની ૧૯મી સદીમાં થઈ ગયેલા કાયમકુલમના એક સાહસિક અને લોકપ્રિય બહારવટિયા (રોબિન હૂડ જેવા નાયક) હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%95%E0%B5%8A%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%81%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%A3%E0%B4%BF |title=Wikibooks Malayalam- Aithihyamala- Kayamkulam Kochunni |publisher=Wikibooks-Malayalam |date=7 June 2011 |access-date=10 June 2011}}&lt;/ref&gt; ૧૯મી સદીના પ્રખ્યાત સામાજિક સુધારક અરાત્તુપુઝા વેલાયુધ પાનિકર પણ આજના આલાપ્પુઝા જિલ્લાના જ મૂળ નિવાસી હતા.&lt;ref name=&quot;osella&quot;&gt;{{cite book |title=Social Mobility In Kerala: Modernity and Identity in Conflict |first1=Filippo |last1=Osella |first2=Caroline |last2=Osella |publisher=Pluto Press |year=2000 |url=https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC |pages=156–157|isbn=9780745316932 }}&lt;/ref&gt;

કાથી (કોઇર) ની સાદડીઓ અને ચટાઈઓના ઉત્પાદન માટેનું પ્રથમ આધુનિક કારખાનું પણ ૧૮૫૯માં અલાપ્પુઝા ખાતે સ્થાપવામાં આવ્યું હતું. આલાપ્પુઝા શહેર સુધારણા સમિતિ (ટાઉન ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ કમિટી) ની સ્થાપના ૧૮૯૪માં કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ત્રાવણકોરના શાસનકાળ દરમિયાન, ચેરથલા તાલુકાનો સમાવેશ ઉત્તરીય વિભાગ (કોટ્ટાયમ વિભાગ) માં કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે આજના અલાપ્પુઝા જિલ્લાના બાકીના તમામ તાલુકાઓને બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના મધ્ય વિભાગ (કોલ્લમ વિભાગ) હેઠળ રાખવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;1931_census&quot;&gt;{{cite book|title=Census of India, 1931, VOLUME XXVIII, Travancore, Part-I Report|publisher=Government of Travancore|year=1932|location=Trivandrum|url=https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/handle/10973/18998 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Allepeymartyrscolumn.JPG|thumbnail|૧૯૪૬માં બ્રિટિશ રજવાડાના ત્રાવણકોરના દિવાન સામે થયેલા પુન્નાપરા-વાયલર બળવાની યાદમાં સામ્યવાદી સ્મારક સ્તંભ..&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;]]

આ જિલ્લાએ ત્રાવણકોરના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. અસ્પૃશ્યતા નાબૂદી માટેનું અભિયાન આ જિલ્લામાં પત્રકાર ટી. કે. માધવન દ્વારા ઘણું વહેલું આયોજિત કરવામાં આવ્યું હતું, અને ૧૯૨૫માં મંદિરોના પહોંચ માર્ગો, ખાસ કરીને અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ સ્વામી મંદિર તરફ જતા રસ્તાઓ તમામ જ્ઞાતિના હિંદુઓ માટે ખુલ્લા મૂકવામાં આવ્યા હતા.

આ જિલ્લામાં ૧૯૩૨માં બંધારણીય દમનના વિરોધ તરીકે શરૂ થયેલા 'નિવર્તન' (Nivarthana) આંદોલન પણ જોવા મળ્યું હતું. કેરળમાં સૌપ્રથમ રાજકીય હડતાળ ૧૯૩૮માં અલાપ્પુઝા ખાતે જ યોજાઈ હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના દીવાન સામે કોમ્યુનિસ્ટોના નેતૃત્વ હેઠળ થયેલા 'પુન્નાપ્રા-વયાલાર આંદોલન'નું કેન્દ્ર પણ આ જ જિલ્લો હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== ભૂગોળ ==
[[File:Kerala backwaters, Vembanad Lake, India.jpg|left|thumbnail|વેમ્બનાડ તળાવ]]

અલપ્પુઝા અરબી સમુદ્ર અને વેમ્બનાડ સરોવરની વચ્ચે આવેલો એક દ્વીપકલ્પીય ભૂમિભાગ છે. મણિમાલા, પંબા અને અચનકોવિલ અહીંની મુખ્ય નદીઓ છે; તેમની શાખાઓ અને ઉપનદીઓ અલપ્પુઝામાંથી વહીને વેમ્બનાડ સરોવરમાં ઠલવાય છે. આ પ્રદેશનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ સરોવર વેમ્બનાડ છે.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaRiversLakes&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers and Lakes |url=https://alappuzha.gov.in/about-district/rivers-lakes/ |date=12 June 2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=18 March 2021}}&lt;/ref&gt;

== જંગલો અને વન્યજીવો ==
[[File:Pathiramanal island - view from muhamma.jpg|thumbnail|પથિરામનલ ટાપુ – મુહમ્મા તરફથી એક દ્રશ્ય]]

અલપ્પુઝા કેરળનો એકમાત્ર એવો જિલ્લો હતો જ્યાં કોઈ સરકારી જંગલ નહોતું. પરંતુ ૨૦૧૩માં આ પરિસ્થિતિ બદલાઈ, જ્યારે વન અને વન્યજીવ વિભાગ દ્વારા વીય્યાપુરમ ખાતેની ૧૪.૫ એકર (૫.૯ હેક્ટર) જમીનને અનામત જંગલ તરીકે જાહેર કરવામાં આવી.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Paul |first=Biju E |title=Alappuzha gets a canopy |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/jun/05/alappuzha-gets-a-canopy-1986058.html |date=5 June 2019 |newspaper=The New Indian Express |access-date=9 March 2020}}&lt;/ref&gt;

અલપ્પુઝા જિલ્લાના વેમ્બનાડ સરોવરમાં આવેલો ''પથિરામનલ ટાપુ'' તેના દુર્લભ સ્થળાંતર કરનારા પક્ષીઓ (Migrating birds) માટે ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pathiramanal in Alappuzha |url=https://www.keralatourism.org/destination/pathiramanal-alappuzha/536 |date=2017 |website=Department of Tourism, Government of Kerala |access-date=9 March 2020}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}
{{સ્ટબ}}
{{કેરળના જિલ્લાઓ}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]</text>
      <sha1>ogl059t2l3j8e0fduvjk1qqytk3tazh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903653</id>
      <parentid>903634</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T02:19:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* નામવ્યુત્પત્તિ */</comment>
      <origin>903653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40907" sha1="fjmxm8i0om72vlwpz7dh3mxdt8ne6l4" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = અલપ્પુઝા જિલ્લો
| other_name = એલેપ્પી જિલ્લો
| settlement_type = જિલ્લો
| nickname = પૂર્વીય વિશ્વ નું વેનિસ&lt;ref name=&quot;Venice&quot;/&gt; પર્શ્વજળનો રાજા
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Alappuzha Boat Beauty W.jpg
 | photo2a      = Krishnapuram palace1.jpg
 | photo2b      = Thottappally.jpg
 | photo3a      = Alappuzha Bypass Aerial View 1.jpg
 | photo3b      = Alleppey beach.jpg
 | photo4a      = Cherthala infopark.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt; કેટ્ટુવલ્લમ, થોટ્ટપ્પલ્લી, અલપ્પુઝા બીચ, ઈન્ફોપાર્ક કેમ્પસ, ચેરથલા, અલપ્પુઝા બાયપાસ અને કૃષ્ણપુરમ પેલેસથી કયામકુલમ.
}}
| image_map = 
| mapframe = yes
| map_caption = [[કેરળ]] માં સ્થાન
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|9.49|76.49|display=inline,title}}
| subdivision_type = દેશ
| subdivision_name = {{Flag|ભારત}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = [[કેરળ]]
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| named_for = 
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = [[એલેપ્પી|અલપ્પુઝા]]
| parts_type = પેટાવિભાગો
| parts_style = Para
| parts = {{collapsible list|title=મહેસૂલ વિભાગો (૨)|અલાપ્પુઝા|ચેંગન્નુર|}}
{{collapsible list|title=તાલુકાઓ (૬)|ચેરથલા | અંબાલપ્પુઝા | કુટ્ટનાડુ | કાર્તિકપલ્લી | ચેંગન્નુર| માવેલીક્કારા|}}
| government_type = 
| governing_body = 
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = શાજી વી. નાયર, (IAS)
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| leader_name2 = પી. મોહન ચંદ્ર (IPS)
 &lt;ref name=&quot;Alappuzha Home&quot;&gt;{{cite web |title=Home |url=https://alappuzha.nic.in |website=Alappuzha District |access-date=21 February 2021}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = &lt;ref name=&quot;AlappuzhaProfile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141447/https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |archive-date=2018-06-12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_rank = ૧૪મો
| area_total_km2 = ૧,૪૧૪
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = ૨,૧૨૭,૭૮૯
| population_as_of = ૨૦૧૧
| population_rank = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_note = 
| demographics_type1 = ભાષા
| demographics1_title1 = સત્તાવાર
| demographics1_info1 = [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = IN-KL
| registration_plate = '''KL-04''' અલપ્પુઝા,&lt;br/&gt; '''KL-29''' કાયમકુલમ,&lt;br/&gt; '''KL-30''' ચેંગન્નુર,&lt;br/&gt; '''KL-31''' માવેલીક્કારા,&lt;br/&gt; '''KL-32''' ચેરથલા,&lt;br/&gt; '''KL-66''' કુટ્ટાનાડ
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૯૪&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=UNDP}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}}
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(૨૦૦૫)}}
| website = [https://alappuzha.nic.in alappuzha.nic.in]
| footnotes = 
}}

'''એલેપ્પી જિલ્લો''' અથવા અલાપ્પુઝા જિલ્લો એ [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. તેની રચના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ અલેપ્પી જિલ્લા તરીકે કરવામાં આવી હતી, અને ૧૯૯૦માં જિલ્લાનું નામ બદલીને અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;&gt;{{cite web |title=History |url=https://alappuzha.gov.in/history/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018}}&lt;/ref&gt; અલાપ્પુઝા કેરળનો સૌથી નાનો જિલ્લો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-alappuzha |date=2015 |website=Kerala State Planning Board – District Planning Office, Alappuzha |access-date=9 March 2020 }}&lt;/ref&gt; જિલ્લા મુખ્યાલય અલેપ્પી શહેરનું નામ બદલીને ૨૦૧૨માં અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.

કેનાલો (નહેરો), બેકવોટર્સ, સમુદ્રતટો અને સરોવરો ધરાવતા અલાપ્પુઝા શહેરનું વર્ણન ૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં ભારતના બ્રિટિશ ગવર્નર-જનરલ જ્યોર્જ કર્ઝન દ્વારા '''&quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot;''' તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Venice&quot;&gt;{{cite web|title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/history/|access-date=2020-09-08|language=en-US}}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લો તેના મનોરમ કેરળ બેકવોટર્સ માટે વિશેષ રૂપે જાણીતો છે, જેના દ્વારા તે કુમરાકોમ જેવા લોકપ્રિય પ્રવાસી સ્થળ સહિત કેરળના અન્ય ભાગો સાથે સુસજ્જ રીતે જોડાયેલો છે. આ જિલ્લો ભારતમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત પ્રવાસન સ્થળ છે. તે તેના કાથી (કોઇર) ના કારખાનાઓ માટે પણ ઓળખાય છે, કારણ કે કેરળના મોટાભાગના કાથી ઉદ્યોગો અલાપ્પુઝા શહેર અને તેની આસપાસના વિસ્તારમાં સ્થિત છે.

વેમ્બનાડ સરોવર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે ભારતીય દ્વીપકલ્પનું સૌથી લાંબુ સરોવર છે, અને અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ સરોવર અને અરબી સમુદ્રની વચ્ચે આવેલો છે.[૭] અલાપ્પુઝા જિલ્લાનો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે સમગ્ર ભારતનો સૌથી ઓછી ઊંચાઈ ધરાવતો વિસ્તાર છે.[૭] કુટ્ટનાડ, જે '''&quot;કેરળના ચોખાના કટોરા&quot;''' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે ભારતમાં સૌથી નીચી ઊંચાઈ ધરાવે છે અને તે વિશ્વના એવા બહુ ઓછા સ્થળોમાંનું એક છે જ્યાં દરિયાઈ સપાટીથી નીચે ખેતી કરવામાં આવે છે..&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|agency=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=2003-08-13|work=The Hindu|access-date=2020-11-17}}&lt;/ref&gt;

આ જિલ્લો ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ શાસન હેઠળના ત્રાવણકોર રજવાડાના દિવાન સામે થયેલા કમ્યુનિસ્ટોની આગેવાની હેઠળના ''પુન્નપ્રા-વયાલાર આંદોલન'' (વિદ્રોહ)નું સ્થળ હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Manorama Yearbook 2011, ISSN 0970-9096&lt;/ref&gt;

મર્ચન્ટ નેવીમાં સેવા આપતા નાવિકોના એક સમૂહ દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૪માં ''મેરિનર્સ ક્લબ આલેપ્પી (MCA)'' ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/mca_alleppey?igsh=MWV2c2R2ZWZndDZ0dg==]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== નામવ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Alappuzha Bypass Aerial View 2.jpg|thumb|આલાપ્પુઝા બીચ રોડ વ્યૂ]]

તત્કાલીન કોલ્લમ (Quilon) અને કોટ્ટાયમ જિલ્લાઓમાંથી અલગ કરીને આ જિલ્લાની રચના કરવામાં આવી હતી. આજના આધુનિક આલાપ્પુઝા જિલ્લાનો મોટાભાગનો વિસ્તાર ત્રાવણકોર રજવાડાના ક્વિલોન (કોલ્લમ) જિલ્લાનો ભાગ હતો, જ્યારે ઉત્તર આલાપ્પુઝાનો નાનો ભાગ ૧૯૫૭ સુધી કોટ્ટાયમ જિલ્લા હેઠળ આવતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shungoonny Menon |first=P. |url=http://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog |title=A history of Travancore from the earliest times |date=1878 |publisher=Madras, Higginbotham |others=University of California}}&lt;/ref&gt; આધુનિક આલાપ્પુઝા જિલ્લાની સ્થાપના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ કરવામાં આવી હતી. શરૂઆતમાં તેમાં સાત તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો: ચેરથલા, અંબાલાપ્પુઝા, કુટ્ટનાડ, ચંગન્નુર, કાર્તિકાપલ્લી અને માવેલીકારા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com|title=taluks in Alappuzha 1957|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;

'આલાપ્પુઝા' નામ એ એક સ્થાનનામ (Toponym) છે. 'આલાયમ' નો અર્થ 'ઘર' થાય છે અને ડો. હર્મન ગંડર્ટના શબ્દકોશ અનુસાર 'પુઝા' (Puzha) નો અર્થ 'જળમાર્ગ' અથવા 'નદી' થાય છે. આ નામ આલાપ્પુઝા અને તેના આસપાસના વિસ્તારોમાં ફેલાયેલા જળમાર્ગો અને પશ્ચજળ (Backwaters) ના નેટવર્કને દર્શાવે છે.

આ જિલ્લાની ઉત્તરે એર્નાકુલમ જિલ્લાના કોચી અને કનાયન્નુર તાલુકા, પૂર્વમાં કોટ્ટાયમ જિલ્લાના વૈકોમ, કોટ્ટાયમ અને ચંગનાસ્સેરી તાલુકા તથા પથાનમથિટ્ટા જિલ્લાના થિરૂવલ્લા, કોઝેનચેરી અને અદૂર તાલુકા, દક્ષિણે કોલ્લમ જિલ્લાના કુન્નથુર અને કરુનાગપલ્લી તાલુકા અને પશ્ચિમે લક્ષદ્વીપ સાગર (અરબી સમુદ્ર) આવેલા છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com|title=boundaries |publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;

વર્તમાન આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં છ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે: ચેરથલા, અંબાલાપ્પુઝા, કુટ્ટનાડ, કાર્તિકાપલ્લી, ચંગન્નુર અને માવેલીકારા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com/|title=taluks in Alappuzha|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt; The area of the district is {{cvt|1414|km2}} આ જિલ્લાનું ક્ષેત્રફળ ૧,૪૧૪ ચોરસ કિલોમીટર (૫૪૬ ચોરસ માઇલ) છે. તેનું વડું મથક (મુખ્યાલય) આલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું છે.

== ઇતિહાસ ==
[[File:Raja Kesava Das Statue in Alleppey - Changanassery Road @ Changananassery Junction.jpg|thumb|ચાંગણસેરી ખાતે રાજા કેશવદાસની પ્રતિમા]]

અર્વાચીન અલાપ્પુઝા શહેરનું અસ્તિત્વ ૧૮મી સદીના ઉત્તરાધમાં રાજા કેશવદાસના આભારી છે. જોકે, અલાપ્પુઝા જિલ્લો પ્રાચીન મલયાલમ સાહિત્યમાં પહેલેથી જ મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતો હતો. કેરળનો 'ચોખાનો કટોરો' ગણાતો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર પ્રારંભિક સંગમ કાળથી જ જાણીતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India | url= https://alappuzha.nic.in/en/history/ |access-date=2025-01-06 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== પ્રાચીન કાળ ===
[[File:Light House Alleppey,Kerala.jpg|left|thumbnail|પુરાક્કડ ખાતે દીવાદાંડી]]

સંગમ કાળ દરમિયાન, સામાન્ય યુગની પ્રારંભિક સદીઓમાં વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારને પ્રાચીન ગ્રીસ, પ્રાચીન રોમ, પ્રાચીન લેવન્ટ (મધ્ય પૂર્વનો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર), પ્રાચીન અરબી દ્વીપકલ્પ અને પ્રાચીન ઇજિપ્ત સાથે વેપારી સંબંધો હોવાનું ઇતિહાસમાં નોંધાયેલું છે.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld&gt;{{cite web |title=History |url=http://alappuzha.gov.in/pages/aboutalpy-history.htm |website=Official Web Site of Alappuzha District, Kerala State, India |publisher=Collectorate, Alappuzha District, Kerala State, India |access-date=3 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

'પેરિપ્લસ ઓફ ધ એરિથ્રિયન સી' (ઇ.સ. આશરે ૫૦માં લખાયેલ) જેવા પ્રાચીન ગ્રીક-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં હિંદ મહાસાગરના વેપારના એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે નોંધાયેલું પ્રાચીન બંદર 'બારાકે' (Barace) અવારનવાર અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં પંબા નદીના મુખ પર આવેલા આધુનિક દરિયાકાંઠાના નગર પુરક્કાડ તરીકે ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ પંબા નદી પેરિયાર અને ભરતપુઝા નદીઓ પછી કેરળની ત્રીજી સૌથી લાંબી નદી છે.&lt;ref name=&quot;Mathrubhumi&quot;&gt;{{cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing &amp; Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|last=Chandran |first=VP |language=ml|edition=Malayalam }}&lt;/ref&gt;

ચેરા વંશના પ્રારંભિક શાસકોનું મૂળ ઘર કુટ્ટનાડમાં હતું અને તેઓ ક્યારેક 'કુટ્ટુવન' તરીકે પણ ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; જોકે, પ્રાચીન સમયમાં પંબા નદીના દક્ષિણના વિસ્તારો પર 'આય' (Ay) સામ્રાજ્યનું શાસન હતું. પ્રાચીન ગ્રીકો-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં પંબા નદીનો ઉલ્લેખ 'બારિસ' (Baris) તરીકે કરવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાના પ્રારંભિક સમયગાળાના પુરાતત્વીય પુરાવાઓ ઉત્ખનન સ્થળો, ગુફાઓ, મંદિરો વગેરે જેવા સ્થળોએ પ્રાચીન અશ્મિઓ, શિલાલેખો અને સ્મારકોના રૂપમાં મળ્યા છે. સંગમ કાળની સાહિત્યિક કૃતિઓ પણ જિલ્લાના પ્રાચીન સમયગાળાની ઝાંખી મેળવવામાં મદદ કરે છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ ક્ષેત્રમાં નંબરુદિરી બ્રાહ્મણોના આગમન પહેલાં દક્ષિણ ભારતમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક અગ્રણી કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તે સમયે 'શ્રી મુલાવાસમ' ભારતીય દ્વીપકલ્પમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક પ્રમુખ તીર્થધામ હતું. અંબાલાપ્પુઝા અને માવેલીકારા તાલુકાઓમાંથી એક સમયે અહીં ફેલાયેલા બૌદ્ધ ધર્મના અનેક અવશેષો મળી આવ્યા છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== મધ્યકાલીન ઇતિહાસ ===
આ જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારો 'ઉન્નૂનીલી સંદેશમ' જેવા મધ્યકાલીન મલયાલમ સાહિત્યિક કાર્યોમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ સમયગાળાની પ્રખ્યાત સાહિત્યિક કૃતિઓમાંથી એક 'આશ્ચર્ય ચૂડામણિ' હતી, જે ચંગન્નુરના વિદ્વાન શક્તિભદ્ર દ્વારા લખાયેલું સંસ્કૃત નાટક હતું.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Nayar|first=V. R. Prabodhachandran|date=2011-02-11|title=Gem of a play|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/Gem-of-a-play/article15379095.ece|access-date=2020-09-08|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

ચેમ્બકાસ્સેરીનું સામંતવાદી શાસન પૂરાદમ થિરુનાલ દેવનારાયણનના શાસનકાળ દરમિયાન તેના ચરમસીમા પર હતું. તેઓ એક મહાન વિદ્વાન અને કવિ હતા, જેમણે 'વેદાંત રત્નમાલા' નામના સાહિત્યિક ગ્રંથની રચના કરી હતી. એવું કહેવાય છે કે તે સમયે અંબાલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ મંદિર બનાવવામાં આવ્યું હતું અને ભગવાન કૃષ્ણની મૂર્તિની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવી હતી. મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન ચેમ્બકાસ્સેરી પર બ્રાહ્મણ શાસકોનું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;  એવું માનવામાં આવે છે કે મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, કુમારન નંબૂથિરી અને નીલકંઠ દીક્ષિત જેવા પ્રખ્યાત વિદ્વાનો તેમના દરબારને શોભાવતા હતા અને તેમના દ્વારા સંરક્ષણ પામ્યા હતા.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld /&gt;

=== મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન સામંતવાદી રજવાડાં ===
વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લાના દક્ષિણ વિસ્તારો એક સમયે તત્કાલીન ''&quot;ઓડાનાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' (જે &quot;કાયમકુલમ સામ્રાજ્ય&quot; અથવા &quot;ઓનાત્તુકારા&quot; તરીકે પણ ઓળખાતું હતું) નો ભાગ હતા, જેના પર બાદમાં ઈ.સ. ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોરના સૈન્ય દ્વારા આક્રમણ કરીને કબજો કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;&gt;{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&amp;q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=10 June 2022|language=ml}}&lt;/ref&gt; તે પ્રાચીન આય (Ay) સામ્રાજ્યની જ એક શાખા હતી.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ રાજ્ય 'ચિરાવા સ્વરૂપમ' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું, જ્યાં 'ચિરાવા' શબ્દ બે મલયાલમ શબ્દો 'ચેરુ' અને 'આયી'ના સંયોજનથી બન્યો છે, જેનો અર્થ ''&quot;આય સામ્રાજ્યની નાની શાખા&quot;'' થાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તેમાં આધુનિક સમયના ચંગન્નુર, માવેલીકારા, કાર્તિકાપલ્લી અને કરુનાગપલ્લી તાલુકાઓના કેટલાક ભાગોનો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

આ જિલ્લાનો ઉત્તરનો સૌથી છેવાડાનો વિસ્તાર, જે આજના ચેરથલા તાલુકા સાથે સુસંગત છે, તેના પર ૧૭૬૨માં ત્રાવણકોર સામ્રાજ્ય અને કોચિન સામ્રાજ્ય વચ્ચે થયેલી સંધિ પહેલા &quot;કારપ્પુરમ સામ્રાજ્ય&quot;નું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; કારપ્પુરમ ૧૭૬૨ સુધી કોચિન સામ્રાજ્યનું એક કરદ રાજ્ય (મંડલિક) હતું, ત્યારબાદ તે ત્રાવણકોર સામ્રાજ્યને સોંપી દેવામાં આવ્યું હતું. કોચિન રાજપરિવારની 'મડાથીંગલ શાખા'નું મુખ્યાલય કારપ્પુરમના મડાથીનકારા ખાતે આવેલું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કારપ્પુરમની દક્ષિણે ''&quot;ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્ય&quot;'' આવેલું હતું, જે ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોર દ્વારા કરવામાં આવેલા વિજય પહેલા ''&quot;પુરક્કાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યમાં આજના અંબાલાપ્પુઝા અને કુટ્ટનાડ તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો. ચેમ્બકાસ્સેરીના રાજા &quot;ચેમ્બકાસ્સેરી દેવ નારાયણન&quot; ના ખિતાબથી ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; દક્ષિણ મલબાર પ્રદેશના મૂળ નિવાસી એવા મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી અને કુંચન નંબિયાર સમયાંતરે ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યના દરબારી કવિઓ રહ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કાર્તિકાપલ્લી એક નાનું સામંતવાદી રજવાડું હતું જે ૧૮મી સદીના મધ્યમાં ત્રાવણકોરના આક્રમણ સુધી ઓડનાડ અને ચેમ્બકાસ્સેરીના સામંતવાદી રાજ્યોની વચ્ચે આવેલું હતું, જે આજના કાર્તિકાપલ્લી તાલુકા સાથે સુસંગત છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાનો દક્ષિણનો સૌથી છેવાડાનો ભાગ એક સમયે તત્કાલીન કરુનાગપલ્લીના સામંતવાદી રજવાડાનો ભાગ હતો, જે સમયાંતરે ચિરાવા સ્વરૂપમ (કાયમકુલમ) ના તાબેદાર રહ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== ત્રાવણકોર યુગ (૧૭૪૬–૧૯૪૭) દરમિયાન પ્રગતિ અને સામાજિક સુધારણા ===
[[File:Travancore 1871.JPG|thumb|૧૮૭૧માં પ્રકાશિત થયેલ બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના નકશા.]]

૧૭મી સદીમાં મલબાર દરિયાકાંઠે પોર્ટુગીઝ સત્તાનો અસ્ત થયો અને આ જિલ્લાની રિયાસતોમાં ડચ મલબાર પ્રભુત્વ ધરાવતું સ્થાન પ્રાપ્ત કરવામાં સફળ રહ્યું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; મૌખિક પરંપરાઓ અનુસાર, કોક્કામંગલમ અથવા કોક્કોથમંગલમ ખાતે આવેલું ચર્ચ ઇસુ ખ્રિસ્તના બાર શિષ્યોમાંના એક એવા સેન્ટ થૉમસ ધ અપોસ્સલ દ્વારા સ્થાપિત સાત ચર્ચોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. અલાપ્પુઝા શહેરનું મનોહર સીએસઆઈ ક્રાઇસ્ટ ચર્ચ ૧૮૧૬માં ભારતમાં પ્રથમ ચર્ચ મિશનરી સોસાયટી મિશનરી રેવરન્ડ થૉમસ નોર્ટન દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. તે તત્કાલીન ત્રાવણકોર રાજ્યમાં સ્થપાયેલું પ્રથમ એંગ્લિકન ચર્ચ હતું.

૧૮મી સદીના મધ્યમાં મહારાજા માર્તંડ વર્મા, જેઓ ''&quot;આધુનિક ત્રાવણકોરના શિલ્પી&quot;'' તરીકે જાણીતા છે, તેમણે જિલ્લાના વિવિધ ભાગો પર શાસન કરતા નાના સામંતવાદી રજવાડાઓની રાજકીય બાબતોમાં હસ્તક્ષેપ કર્યો હતો. જિલ્લાના આંતરિક વિકાસ અને પ્રગતિમાં માર્તંડ વર્મા મહારાજાનું અસાધારણ પ્રદાન રહ્યું હતું. કૃષ્ણાપુરમ પેલેસ (રાજમહેલ), જે હાલમાં રાજ્યના પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા સંરક્ષિત સ્મારક છે, તેનું નિર્માણ પણ તેમના શાસનકાળ દરમિયાન કરવામાં આવ્યું હતું. તેઓ ''&quot;આધુનિક એલેપ્પીના શિલ્પી&quot;'' તરીકે ઓળખાતા હતા અને અલાપ્પુઝાને ત્રાવણકોરના એક અગ્રણી બંદર શહેર તરીકે વિકસાવવામાં તેમણે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

બલરામ વર્મા મહારાજાના શાસનકાળ દરમિયાન, વેલુ થમ્પી દળવાએ શહેર અને બંદરના વિકાસમાં વિશેષ રસ લીધો હતો. તેમણે પથિરામનલ ટાપુના સમગ્ર વિસ્તારમાં નાળિયેરની ખેતી અને તેના મોટા ભાગોમાં ડાંગરની (ચોખાની) ખેતી શરૂ કરાવી હતી. આલાપ્પુઝાના વિકાસમાં વેલુ થમ્પી દળવા યોગદાન અત્યંત નોંધપાત્ર છે. ૧૯મી સદીમાં આ જિલ્લાએ તમામ ક્ષેત્રોમાં અભૂતપૂર્વ પ્રગતિ હાંસલ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

કાયમકુલમ કોચુન્ની ૧૯મી સદીમાં થઈ ગયેલા કાયમકુલમના એક સાહસિક અને લોકપ્રિય બહારવટિયા (રોબિન હૂડ જેવા નાયક) હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%95%E0%B5%8A%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%81%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%A3%E0%B4%BF |title=Wikibooks Malayalam- Aithihyamala- Kayamkulam Kochunni |publisher=Wikibooks-Malayalam |date=7 June 2011 |access-date=10 June 2011}}&lt;/ref&gt; ૧૯મી સદીના પ્રખ્યાત સામાજિક સુધારક અરાત્તુપુઝા વેલાયુધ પાનિકર પણ આજના આલાપ્પુઝા જિલ્લાના જ મૂળ નિવાસી હતા.&lt;ref name=&quot;osella&quot;&gt;{{cite book |title=Social Mobility In Kerala: Modernity and Identity in Conflict |first1=Filippo |last1=Osella |first2=Caroline |last2=Osella |publisher=Pluto Press |year=2000 |url=https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC |pages=156–157|isbn=9780745316932 }}&lt;/ref&gt;

કાથી (કોઇર) ની સાદડીઓ અને ચટાઈઓના ઉત્પાદન માટેનું પ્રથમ આધુનિક કારખાનું પણ ૧૮૫૯માં અલાપ્પુઝા ખાતે સ્થાપવામાં આવ્યું હતું. આલાપ્પુઝા શહેર સુધારણા સમિતિ (ટાઉન ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ કમિટી) ની સ્થાપના ૧૮૯૪માં કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ત્રાવણકોરના શાસનકાળ દરમિયાન, ચેરથલા તાલુકાનો સમાવેશ ઉત્તરીય વિભાગ (કોટ્ટાયમ વિભાગ) માં કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે આજના અલાપ્પુઝા જિલ્લાના બાકીના તમામ તાલુકાઓને બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના મધ્ય વિભાગ (કોલ્લમ વિભાગ) હેઠળ રાખવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;1931_census&quot;&gt;{{cite book|title=Census of India, 1931, VOLUME XXVIII, Travancore, Part-I Report|publisher=Government of Travancore|year=1932|location=Trivandrum|url=https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/handle/10973/18998 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Allepeymartyrscolumn.JPG|thumbnail|૧૯૪૬માં બ્રિટિશ રજવાડાના ત્રાવણકોરના દિવાન સામે થયેલા પુન્નાપરા-વાયલર બળવાની યાદમાં સામ્યવાદી સ્મારક સ્તંભ..&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;]]

આ જિલ્લાએ ત્રાવણકોરના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. અસ્પૃશ્યતા નાબૂદી માટેનું અભિયાન આ જિલ્લામાં પત્રકાર ટી. કે. માધવન દ્વારા ઘણું વહેલું આયોજિત કરવામાં આવ્યું હતું, અને ૧૯૨૫માં મંદિરોના પહોંચ માર્ગો, ખાસ કરીને અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ સ્વામી મંદિર તરફ જતા રસ્તાઓ તમામ જ્ઞાતિના હિંદુઓ માટે ખુલ્લા મૂકવામાં આવ્યા હતા.

આ જિલ્લામાં ૧૯૩૨માં બંધારણીય દમનના વિરોધ તરીકે શરૂ થયેલા 'નિવર્તન' (Nivarthana) આંદોલન પણ જોવા મળ્યું હતું. કેરળમાં સૌપ્રથમ રાજકીય હડતાળ ૧૯૩૮માં અલાપ્પુઝા ખાતે જ યોજાઈ હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના દીવાન સામે કોમ્યુનિસ્ટોના નેતૃત્વ હેઠળ થયેલા 'પુન્નાપ્રા-વયાલાર આંદોલન'નું કેન્દ્ર પણ આ જ જિલ્લો હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== ભૂગોળ ==
[[File:Kerala backwaters, Vembanad Lake, India.jpg|left|thumbnail|વેમ્બનાડ તળાવ]]

અલપ્પુઝા અરબી સમુદ્ર અને વેમ્બનાડ સરોવરની વચ્ચે આવેલો એક દ્વીપકલ્પીય ભૂમિભાગ છે. મણિમાલા, પંબા અને અચનકોવિલ અહીંની મુખ્ય નદીઓ છે; તેમની શાખાઓ અને ઉપનદીઓ અલપ્પુઝામાંથી વહીને વેમ્બનાડ સરોવરમાં ઠલવાય છે. આ પ્રદેશનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ સરોવર વેમ્બનાડ છે.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaRiversLakes&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers and Lakes |url=https://alappuzha.gov.in/about-district/rivers-lakes/ |date=12 June 2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=18 March 2021}}&lt;/ref&gt;

== જંગલો અને વન્યજીવો ==
[[File:Pathiramanal island - view from muhamma.jpg|thumbnail|પથિરામનલ ટાપુ – મુહમ્મા તરફથી એક દ્રશ્ય]]

અલપ્પુઝા કેરળનો એકમાત્ર એવો જિલ્લો હતો જ્યાં કોઈ સરકારી જંગલ નહોતું. પરંતુ ૨૦૧૩માં આ પરિસ્થિતિ બદલાઈ, જ્યારે વન અને વન્યજીવ વિભાગ દ્વારા વીય્યાપુરમ ખાતેની ૧૪.૫ એકર (૫.૯ હેક્ટર) જમીનને અનામત જંગલ તરીકે જાહેર કરવામાં આવી.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Paul |first=Biju E |title=Alappuzha gets a canopy |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/jun/05/alappuzha-gets-a-canopy-1986058.html |date=5 June 2019 |newspaper=The New Indian Express |access-date=9 March 2020}}&lt;/ref&gt;

અલપ્પુઝા જિલ્લાના વેમ્બનાડ સરોવરમાં આવેલો ''પથિરામનલ ટાપુ'' તેના દુર્લભ સ્થળાંતર કરનારા પક્ષીઓ (Migrating birds) માટે ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pathiramanal in Alappuzha |url=https://www.keralatourism.org/destination/pathiramanal-alappuzha/536 |date=2017 |website=Department of Tourism, Government of Kerala |access-date=9 March 2020}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}
{{સ્ટબ}}
{{કેરળના જિલ્લાઓ}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]</text>
      <sha1>fjmxm8i0om72vlwpz7dh3mxdt8ne6l4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903654</id>
      <parentid>903653</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T02:29:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* વહીવટ */</comment>
      <origin>903654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42823" sha1="brqa6e7d8uo6gtkgf9ndi2kxh8usv5l" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = અલપ્પુઝા જિલ્લો
| other_name = એલેપ્પી જિલ્લો
| settlement_type = જિલ્લો
| nickname = પૂર્વીય વિશ્વ નું વેનિસ&lt;ref name=&quot;Venice&quot;/&gt; પર્શ્વજળનો રાજા
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Alappuzha Boat Beauty W.jpg
 | photo2a      = Krishnapuram palace1.jpg
 | photo2b      = Thottappally.jpg
 | photo3a      = Alappuzha Bypass Aerial View 1.jpg
 | photo3b      = Alleppey beach.jpg
 | photo4a      = Cherthala infopark.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt; કેટ્ટુવલ્લમ, થોટ્ટપ્પલ્લી, અલપ્પુઝા બીચ, ઈન્ફોપાર્ક કેમ્પસ, ચેરથલા, અલપ્પુઝા બાયપાસ અને કૃષ્ણપુરમ પેલેસથી કયામકુલમ.
}}
| image_map = 
| mapframe = yes
| map_caption = [[કેરળ]] માં સ્થાન
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|9.49|76.49|display=inline,title}}
| subdivision_type = દેશ
| subdivision_name = {{Flag|ભારત}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = [[કેરળ]]
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| named_for = 
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = [[એલેપ્પી|અલપ્પુઝા]]
| parts_type = પેટાવિભાગો
| parts_style = Para
| parts = {{collapsible list|title=મહેસૂલ વિભાગો (૨)|અલાપ્પુઝા|ચેંગન્નુર|}}
{{collapsible list|title=તાલુકાઓ (૬)|ચેરથલા | અંબાલપ્પુઝા | કુટ્ટનાડુ | કાર્તિકપલ્લી | ચેંગન્નુર| માવેલીક્કારા|}}
| government_type = 
| governing_body = 
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = શાજી વી. નાયર, (IAS)
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| leader_name2 = પી. મોહન ચંદ્ર (IPS)
 &lt;ref name=&quot;Alappuzha Home&quot;&gt;{{cite web |title=Home |url=https://alappuzha.nic.in |website=Alappuzha District |access-date=21 February 2021}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = &lt;ref name=&quot;AlappuzhaProfile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141447/https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |archive-date=2018-06-12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_rank = ૧૪મો
| area_total_km2 = ૧,૪૧૪
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = ૨,૧૨૭,૭૮૯
| population_as_of = ૨૦૧૧
| population_rank = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_note = 
| demographics_type1 = ભાષા
| demographics1_title1 = સત્તાવાર
| demographics1_info1 = [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = IN-KL
| registration_plate = '''KL-04''' અલપ્પુઝા,&lt;br/&gt; '''KL-29''' કાયમકુલમ,&lt;br/&gt; '''KL-30''' ચેંગન્નુર,&lt;br/&gt; '''KL-31''' માવેલીક્કારા,&lt;br/&gt; '''KL-32''' ચેરથલા,&lt;br/&gt; '''KL-66''' કુટ્ટાનાડ
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૯૪&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=UNDP}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}}
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(૨૦૦૫)}}
| website = [https://alappuzha.nic.in alappuzha.nic.in]
| footnotes = 
}}

'''એલેપ્પી જિલ્લો''' અથવા અલાપ્પુઝા જિલ્લો એ [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. તેની રચના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ અલેપ્પી જિલ્લા તરીકે કરવામાં આવી હતી, અને ૧૯૯૦માં જિલ્લાનું નામ બદલીને અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;&gt;{{cite web |title=History |url=https://alappuzha.gov.in/history/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018}}&lt;/ref&gt; અલાપ્પુઝા કેરળનો સૌથી નાનો જિલ્લો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-alappuzha |date=2015 |website=Kerala State Planning Board – District Planning Office, Alappuzha |access-date=9 March 2020 }}&lt;/ref&gt; જિલ્લા મુખ્યાલય અલેપ્પી શહેરનું નામ બદલીને ૨૦૧૨માં અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.

કેનાલો (નહેરો), બેકવોટર્સ, સમુદ્રતટો અને સરોવરો ધરાવતા અલાપ્પુઝા શહેરનું વર્ણન ૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં ભારતના બ્રિટિશ ગવર્નર-જનરલ જ્યોર્જ કર્ઝન દ્વારા '''&quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot;''' તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Venice&quot;&gt;{{cite web|title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/history/|access-date=2020-09-08|language=en-US}}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લો તેના મનોરમ કેરળ બેકવોટર્સ માટે વિશેષ રૂપે જાણીતો છે, જેના દ્વારા તે કુમરાકોમ જેવા લોકપ્રિય પ્રવાસી સ્થળ સહિત કેરળના અન્ય ભાગો સાથે સુસજ્જ રીતે જોડાયેલો છે. આ જિલ્લો ભારતમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત પ્રવાસન સ્થળ છે. તે તેના કાથી (કોઇર) ના કારખાનાઓ માટે પણ ઓળખાય છે, કારણ કે કેરળના મોટાભાગના કાથી ઉદ્યોગો અલાપ્પુઝા શહેર અને તેની આસપાસના વિસ્તારમાં સ્થિત છે.

વેમ્બનાડ સરોવર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે ભારતીય દ્વીપકલ્પનું સૌથી લાંબુ સરોવર છે, અને અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ સરોવર અને અરબી સમુદ્રની વચ્ચે આવેલો છે.[૭] અલાપ્પુઝા જિલ્લાનો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે સમગ્ર ભારતનો સૌથી ઓછી ઊંચાઈ ધરાવતો વિસ્તાર છે.[૭] કુટ્ટનાડ, જે '''&quot;કેરળના ચોખાના કટોરા&quot;''' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે ભારતમાં સૌથી નીચી ઊંચાઈ ધરાવે છે અને તે વિશ્વના એવા બહુ ઓછા સ્થળોમાંનું એક છે જ્યાં દરિયાઈ સપાટીથી નીચે ખેતી કરવામાં આવે છે..&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|agency=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=2003-08-13|work=The Hindu|access-date=2020-11-17}}&lt;/ref&gt;

આ જિલ્લો ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ શાસન હેઠળના ત્રાવણકોર રજવાડાના દિવાન સામે થયેલા કમ્યુનિસ્ટોની આગેવાની હેઠળના ''પુન્નપ્રા-વયાલાર આંદોલન'' (વિદ્રોહ)નું સ્થળ હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Manorama Yearbook 2011, ISSN 0970-9096&lt;/ref&gt;

મર્ચન્ટ નેવીમાં સેવા આપતા નાવિકોના એક સમૂહ દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૪માં ''મેરિનર્સ ક્લબ આલેપ્પી (MCA)'' ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/mca_alleppey?igsh=MWV2c2R2ZWZndDZ0dg==]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== નામવ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Alappuzha Bypass Aerial View 2.jpg|thumb|આલાપ્પુઝા બીચ રોડ વ્યૂ]]

તત્કાલીન કોલ્લમ (Quilon) અને કોટ્ટાયમ જિલ્લાઓમાંથી અલગ કરીને આ જિલ્લાની રચના કરવામાં આવી હતી. આજના આધુનિક આલાપ્પુઝા જિલ્લાનો મોટાભાગનો વિસ્તાર ત્રાવણકોર રજવાડાના ક્વિલોન (કોલ્લમ) જિલ્લાનો ભાગ હતો, જ્યારે ઉત્તર આલાપ્પુઝાનો નાનો ભાગ ૧૯૫૭ સુધી કોટ્ટાયમ જિલ્લા હેઠળ આવતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shungoonny Menon |first=P. |url=http://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog |title=A history of Travancore from the earliest times |date=1878 |publisher=Madras, Higginbotham |others=University of California}}&lt;/ref&gt; આધુનિક આલાપ્પુઝા જિલ્લાની સ્થાપના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ કરવામાં આવી હતી. શરૂઆતમાં તેમાં સાત તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો: ચેરથલા, અંબાલાપ્પુઝા, કુટ્ટનાડ, ચંગન્નુર, કાર્તિકાપલ્લી અને માવેલીકારા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com|title=taluks in Alappuzha 1957|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;

'આલાપ્પુઝા' નામ એ એક સ્થાનનામ (Toponym) છે. 'આલાયમ' નો અર્થ 'ઘર' થાય છે અને ડો. હર્મન ગંડર્ટના શબ્દકોશ અનુસાર 'પુઝા' (Puzha) નો અર્થ 'જળમાર્ગ' અથવા 'નદી' થાય છે. આ નામ આલાપ્પુઝા અને તેના આસપાસના વિસ્તારોમાં ફેલાયેલા જળમાર્ગો અને પશ્ચજળ (Backwaters) ના નેટવર્કને દર્શાવે છે.

આ જિલ્લાની ઉત્તરે એર્નાકુલમ જિલ્લાના કોચી અને કનાયન્નુર તાલુકા, પૂર્વમાં કોટ્ટાયમ જિલ્લાના વૈકોમ, કોટ્ટાયમ અને ચંગનાસ્સેરી તાલુકા તથા પથાનમથિટ્ટા જિલ્લાના થિરૂવલ્લા, કોઝેનચેરી અને અદૂર તાલુકા, દક્ષિણે કોલ્લમ જિલ્લાના કુન્નથુર અને કરુનાગપલ્લી તાલુકા અને પશ્ચિમે લક્ષદ્વીપ સાગર (અરબી સમુદ્ર) આવેલા છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com|title=boundaries |publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;

વર્તમાન આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં છ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે: ચેરથલા, અંબાલાપ્પુઝા, કુટ્ટનાડ, કાર્તિકાપલ્લી, ચંગન્નુર અને માવેલીકારા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com/|title=taluks in Alappuzha|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt; The area of the district is {{cvt|1414|km2}} આ જિલ્લાનું ક્ષેત્રફળ ૧,૪૧૪ ચોરસ કિલોમીટર (૫૪૬ ચોરસ માઇલ) છે. તેનું વડું મથક (મુખ્યાલય) આલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું છે.

== ઇતિહાસ ==
[[File:Raja Kesava Das Statue in Alleppey - Changanassery Road @ Changananassery Junction.jpg|thumb|ચાંગણસેરી ખાતે રાજા કેશવદાસની પ્રતિમા]]

અર્વાચીન અલાપ્પુઝા શહેરનું અસ્તિત્વ ૧૮મી સદીના ઉત્તરાધમાં રાજા કેશવદાસના આભારી છે. જોકે, અલાપ્પુઝા જિલ્લો પ્રાચીન મલયાલમ સાહિત્યમાં પહેલેથી જ મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતો હતો. કેરળનો 'ચોખાનો કટોરો' ગણાતો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર પ્રારંભિક સંગમ કાળથી જ જાણીતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India | url= https://alappuzha.nic.in/en/history/ |access-date=2025-01-06 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== પ્રાચીન કાળ ===
[[File:Light House Alleppey,Kerala.jpg|left|thumbnail|પુરાક્કડ ખાતે દીવાદાંડી]]

સંગમ કાળ દરમિયાન, સામાન્ય યુગની પ્રારંભિક સદીઓમાં વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારને પ્રાચીન ગ્રીસ, પ્રાચીન રોમ, પ્રાચીન લેવન્ટ (મધ્ય પૂર્વનો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર), પ્રાચીન અરબી દ્વીપકલ્પ અને પ્રાચીન ઇજિપ્ત સાથે વેપારી સંબંધો હોવાનું ઇતિહાસમાં નોંધાયેલું છે.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld&gt;{{cite web |title=History |url=http://alappuzha.gov.in/pages/aboutalpy-history.htm |website=Official Web Site of Alappuzha District, Kerala State, India |publisher=Collectorate, Alappuzha District, Kerala State, India |access-date=3 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

'પેરિપ્લસ ઓફ ધ એરિથ્રિયન સી' (ઇ.સ. આશરે ૫૦માં લખાયેલ) જેવા પ્રાચીન ગ્રીક-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં હિંદ મહાસાગરના વેપારના એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે નોંધાયેલું પ્રાચીન બંદર 'બારાકે' (Barace) અવારનવાર અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં પંબા નદીના મુખ પર આવેલા આધુનિક દરિયાકાંઠાના નગર પુરક્કાડ તરીકે ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ પંબા નદી પેરિયાર અને ભરતપુઝા નદીઓ પછી કેરળની ત્રીજી સૌથી લાંબી નદી છે.&lt;ref name=&quot;Mathrubhumi&quot;&gt;{{cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing &amp; Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|last=Chandran |first=VP |language=ml|edition=Malayalam }}&lt;/ref&gt;

ચેરા વંશના પ્રારંભિક શાસકોનું મૂળ ઘર કુટ્ટનાડમાં હતું અને તેઓ ક્યારેક 'કુટ્ટુવન' તરીકે પણ ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; જોકે, પ્રાચીન સમયમાં પંબા નદીના દક્ષિણના વિસ્તારો પર 'આય' (Ay) સામ્રાજ્યનું શાસન હતું. પ્રાચીન ગ્રીકો-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં પંબા નદીનો ઉલ્લેખ 'બારિસ' (Baris) તરીકે કરવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાના પ્રારંભિક સમયગાળાના પુરાતત્વીય પુરાવાઓ ઉત્ખનન સ્થળો, ગુફાઓ, મંદિરો વગેરે જેવા સ્થળોએ પ્રાચીન અશ્મિઓ, શિલાલેખો અને સ્મારકોના રૂપમાં મળ્યા છે. સંગમ કાળની સાહિત્યિક કૃતિઓ પણ જિલ્લાના પ્રાચીન સમયગાળાની ઝાંખી મેળવવામાં મદદ કરે છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ ક્ષેત્રમાં નંબરુદિરી બ્રાહ્મણોના આગમન પહેલાં દક્ષિણ ભારતમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક અગ્રણી કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તે સમયે 'શ્રી મુલાવાસમ' ભારતીય દ્વીપકલ્પમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક પ્રમુખ તીર્થધામ હતું. અંબાલાપ્પુઝા અને માવેલીકારા તાલુકાઓમાંથી એક સમયે અહીં ફેલાયેલા બૌદ્ધ ધર્મના અનેક અવશેષો મળી આવ્યા છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== મધ્યકાલીન ઇતિહાસ ===
આ જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારો 'ઉન્નૂનીલી સંદેશમ' જેવા મધ્યકાલીન મલયાલમ સાહિત્યિક કાર્યોમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ સમયગાળાની પ્રખ્યાત સાહિત્યિક કૃતિઓમાંથી એક 'આશ્ચર્ય ચૂડામણિ' હતી, જે ચંગન્નુરના વિદ્વાન શક્તિભદ્ર દ્વારા લખાયેલું સંસ્કૃત નાટક હતું.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Nayar|first=V. R. Prabodhachandran|date=2011-02-11|title=Gem of a play|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/Gem-of-a-play/article15379095.ece|access-date=2020-09-08|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

ચેમ્બકાસ્સેરીનું સામંતવાદી શાસન પૂરાદમ થિરુનાલ દેવનારાયણનના શાસનકાળ દરમિયાન તેના ચરમસીમા પર હતું. તેઓ એક મહાન વિદ્વાન અને કવિ હતા, જેમણે 'વેદાંત રત્નમાલા' નામના સાહિત્યિક ગ્રંથની રચના કરી હતી. એવું કહેવાય છે કે તે સમયે અંબાલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ મંદિર બનાવવામાં આવ્યું હતું અને ભગવાન કૃષ્ણની મૂર્તિની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવી હતી. મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન ચેમ્બકાસ્સેરી પર બ્રાહ્મણ શાસકોનું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;  એવું માનવામાં આવે છે કે મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, કુમારન નંબૂથિરી અને નીલકંઠ દીક્ષિત જેવા પ્રખ્યાત વિદ્વાનો તેમના દરબારને શોભાવતા હતા અને તેમના દ્વારા સંરક્ષણ પામ્યા હતા.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld /&gt;

=== મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન સામંતવાદી રજવાડાં ===
વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લાના દક્ષિણ વિસ્તારો એક સમયે તત્કાલીન ''&quot;ઓડાનાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' (જે &quot;કાયમકુલમ સામ્રાજ્ય&quot; અથવા &quot;ઓનાત્તુકારા&quot; તરીકે પણ ઓળખાતું હતું) નો ભાગ હતા, જેના પર બાદમાં ઈ.સ. ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોરના સૈન્ય દ્વારા આક્રમણ કરીને કબજો કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;&gt;{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&amp;q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=10 June 2022|language=ml}}&lt;/ref&gt; તે પ્રાચીન આય (Ay) સામ્રાજ્યની જ એક શાખા હતી.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ રાજ્ય 'ચિરાવા સ્વરૂપમ' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું, જ્યાં 'ચિરાવા' શબ્દ બે મલયાલમ શબ્દો 'ચેરુ' અને 'આયી'ના સંયોજનથી બન્યો છે, જેનો અર્થ ''&quot;આય સામ્રાજ્યની નાની શાખા&quot;'' થાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તેમાં આધુનિક સમયના ચંગન્નુર, માવેલીકારા, કાર્તિકાપલ્લી અને કરુનાગપલ્લી તાલુકાઓના કેટલાક ભાગોનો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

આ જિલ્લાનો ઉત્તરનો સૌથી છેવાડાનો વિસ્તાર, જે આજના ચેરથલા તાલુકા સાથે સુસંગત છે, તેના પર ૧૭૬૨માં ત્રાવણકોર સામ્રાજ્ય અને કોચિન સામ્રાજ્ય વચ્ચે થયેલી સંધિ પહેલા &quot;કારપ્પુરમ સામ્રાજ્ય&quot;નું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; કારપ્પુરમ ૧૭૬૨ સુધી કોચિન સામ્રાજ્યનું એક કરદ રાજ્ય (મંડલિક) હતું, ત્યારબાદ તે ત્રાવણકોર સામ્રાજ્યને સોંપી દેવામાં આવ્યું હતું. કોચિન રાજપરિવારની 'મડાથીંગલ શાખા'નું મુખ્યાલય કારપ્પુરમના મડાથીનકારા ખાતે આવેલું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કારપ્પુરમની દક્ષિણે ''&quot;ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્ય&quot;'' આવેલું હતું, જે ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોર દ્વારા કરવામાં આવેલા વિજય પહેલા ''&quot;પુરક્કાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યમાં આજના અંબાલાપ્પુઝા અને કુટ્ટનાડ તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો. ચેમ્બકાસ્સેરીના રાજા &quot;ચેમ્બકાસ્સેરી દેવ નારાયણન&quot; ના ખિતાબથી ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; દક્ષિણ મલબાર પ્રદેશના મૂળ નિવાસી એવા મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી અને કુંચન નંબિયાર સમયાંતરે ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યના દરબારી કવિઓ રહ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કાર્તિકાપલ્લી એક નાનું સામંતવાદી રજવાડું હતું જે ૧૮મી સદીના મધ્યમાં ત્રાવણકોરના આક્રમણ સુધી ઓડનાડ અને ચેમ્બકાસ્સેરીના સામંતવાદી રાજ્યોની વચ્ચે આવેલું હતું, જે આજના કાર્તિકાપલ્લી તાલુકા સાથે સુસંગત છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાનો દક્ષિણનો સૌથી છેવાડાનો ભાગ એક સમયે તત્કાલીન કરુનાગપલ્લીના સામંતવાદી રજવાડાનો ભાગ હતો, જે સમયાંતરે ચિરાવા સ્વરૂપમ (કાયમકુલમ) ના તાબેદાર રહ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== ત્રાવણકોર યુગ (૧૭૪૬–૧૯૪૭) દરમિયાન પ્રગતિ અને સામાજિક સુધારણા ===
[[File:Travancore 1871.JPG|thumb|૧૮૭૧માં પ્રકાશિત થયેલ બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના નકશા.]]

૧૭મી સદીમાં મલબાર દરિયાકાંઠે પોર્ટુગીઝ સત્તાનો અસ્ત થયો અને આ જિલ્લાની રિયાસતોમાં ડચ મલબાર પ્રભુત્વ ધરાવતું સ્થાન પ્રાપ્ત કરવામાં સફળ રહ્યું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; મૌખિક પરંપરાઓ અનુસાર, કોક્કામંગલમ અથવા કોક્કોથમંગલમ ખાતે આવેલું ચર્ચ ઇસુ ખ્રિસ્તના બાર શિષ્યોમાંના એક એવા સેન્ટ થૉમસ ધ અપોસ્સલ દ્વારા સ્થાપિત સાત ચર્ચોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. અલાપ્પુઝા શહેરનું મનોહર સીએસઆઈ ક્રાઇસ્ટ ચર્ચ ૧૮૧૬માં ભારતમાં પ્રથમ ચર્ચ મિશનરી સોસાયટી મિશનરી રેવરન્ડ થૉમસ નોર્ટન દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. તે તત્કાલીન ત્રાવણકોર રાજ્યમાં સ્થપાયેલું પ્રથમ એંગ્લિકન ચર્ચ હતું.

૧૮મી સદીના મધ્યમાં મહારાજા માર્તંડ વર્મા, જેઓ ''&quot;આધુનિક ત્રાવણકોરના શિલ્પી&quot;'' તરીકે જાણીતા છે, તેમણે જિલ્લાના વિવિધ ભાગો પર શાસન કરતા નાના સામંતવાદી રજવાડાઓની રાજકીય બાબતોમાં હસ્તક્ષેપ કર્યો હતો. જિલ્લાના આંતરિક વિકાસ અને પ્રગતિમાં માર્તંડ વર્મા મહારાજાનું અસાધારણ પ્રદાન રહ્યું હતું. કૃષ્ણાપુરમ પેલેસ (રાજમહેલ), જે હાલમાં રાજ્યના પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા સંરક્ષિત સ્મારક છે, તેનું નિર્માણ પણ તેમના શાસનકાળ દરમિયાન કરવામાં આવ્યું હતું. તેઓ ''&quot;આધુનિક એલેપ્પીના શિલ્પી&quot;'' તરીકે ઓળખાતા હતા અને અલાપ્પુઝાને ત્રાવણકોરના એક અગ્રણી બંદર શહેર તરીકે વિકસાવવામાં તેમણે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

બલરામ વર્મા મહારાજાના શાસનકાળ દરમિયાન, વેલુ થમ્પી દળવાએ શહેર અને બંદરના વિકાસમાં વિશેષ રસ લીધો હતો. તેમણે પથિરામનલ ટાપુના સમગ્ર વિસ્તારમાં નાળિયેરની ખેતી અને તેના મોટા ભાગોમાં ડાંગરની (ચોખાની) ખેતી શરૂ કરાવી હતી. આલાપ્પુઝાના વિકાસમાં વેલુ થમ્પી દળવા યોગદાન અત્યંત નોંધપાત્ર છે. ૧૯મી સદીમાં આ જિલ્લાએ તમામ ક્ષેત્રોમાં અભૂતપૂર્વ પ્રગતિ હાંસલ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

કાયમકુલમ કોચુન્ની ૧૯મી સદીમાં થઈ ગયેલા કાયમકુલમના એક સાહસિક અને લોકપ્રિય બહારવટિયા (રોબિન હૂડ જેવા નાયક) હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%95%E0%B5%8A%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%81%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%A3%E0%B4%BF |title=Wikibooks Malayalam- Aithihyamala- Kayamkulam Kochunni |publisher=Wikibooks-Malayalam |date=7 June 2011 |access-date=10 June 2011}}&lt;/ref&gt; ૧૯મી સદીના પ્રખ્યાત સામાજિક સુધારક અરાત્તુપુઝા વેલાયુધ પાનિકર પણ આજના આલાપ્પુઝા જિલ્લાના જ મૂળ નિવાસી હતા.&lt;ref name=&quot;osella&quot;&gt;{{cite book |title=Social Mobility In Kerala: Modernity and Identity in Conflict |first1=Filippo |last1=Osella |first2=Caroline |last2=Osella |publisher=Pluto Press |year=2000 |url=https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC |pages=156–157|isbn=9780745316932 }}&lt;/ref&gt;

કાથી (કોઇર) ની સાદડીઓ અને ચટાઈઓના ઉત્પાદન માટેનું પ્રથમ આધુનિક કારખાનું પણ ૧૮૫૯માં અલાપ્પુઝા ખાતે સ્થાપવામાં આવ્યું હતું. આલાપ્પુઝા શહેર સુધારણા સમિતિ (ટાઉન ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ કમિટી) ની સ્થાપના ૧૮૯૪માં કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ત્રાવણકોરના શાસનકાળ દરમિયાન, ચેરથલા તાલુકાનો સમાવેશ ઉત્તરીય વિભાગ (કોટ્ટાયમ વિભાગ) માં કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે આજના અલાપ્પુઝા જિલ્લાના બાકીના તમામ તાલુકાઓને બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના મધ્ય વિભાગ (કોલ્લમ વિભાગ) હેઠળ રાખવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;1931_census&quot;&gt;{{cite book|title=Census of India, 1931, VOLUME XXVIII, Travancore, Part-I Report|publisher=Government of Travancore|year=1932|location=Trivandrum|url=https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/handle/10973/18998 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Allepeymartyrscolumn.JPG|thumbnail|૧૯૪૬માં બ્રિટિશ રજવાડાના ત્રાવણકોરના દિવાન સામે થયેલા પુન્નાપરા-વાયલર બળવાની યાદમાં સામ્યવાદી સ્મારક સ્તંભ..&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;]]

આ જિલ્લાએ ત્રાવણકોરના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. અસ્પૃશ્યતા નાબૂદી માટેનું અભિયાન આ જિલ્લામાં પત્રકાર ટી. કે. માધવન દ્વારા ઘણું વહેલું આયોજિત કરવામાં આવ્યું હતું, અને ૧૯૨૫માં મંદિરોના પહોંચ માર્ગો, ખાસ કરીને અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ સ્વામી મંદિર તરફ જતા રસ્તાઓ તમામ જ્ઞાતિના હિંદુઓ માટે ખુલ્લા મૂકવામાં આવ્યા હતા.

આ જિલ્લામાં ૧૯૩૨માં બંધારણીય દમનના વિરોધ તરીકે શરૂ થયેલા 'નિવર્તન' (Nivarthana) આંદોલન પણ જોવા મળ્યું હતું. કેરળમાં સૌપ્રથમ રાજકીય હડતાળ ૧૯૩૮માં અલાપ્પુઝા ખાતે જ યોજાઈ હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના દીવાન સામે કોમ્યુનિસ્ટોના નેતૃત્વ હેઠળ થયેલા 'પુન્નાપ્રા-વયાલાર આંદોલન'નું કેન્દ્ર પણ આ જ જિલ્લો હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== ભૂગોળ ==
[[File:Kerala backwaters, Vembanad Lake, India.jpg|left|thumbnail|વેમ્બનાડ તળાવ]]

અલપ્પુઝા અરબી સમુદ્ર અને વેમ્બનાડ સરોવરની વચ્ચે આવેલો એક દ્વીપકલ્પીય ભૂમિભાગ છે. મણિમાલા, પંબા અને અચનકોવિલ અહીંની મુખ્ય નદીઓ છે; તેમની શાખાઓ અને ઉપનદીઓ અલપ્પુઝામાંથી વહીને વેમ્બનાડ સરોવરમાં ઠલવાય છે. આ પ્રદેશનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ સરોવર વેમ્બનાડ છે.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaRiversLakes&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers and Lakes |url=https://alappuzha.gov.in/about-district/rivers-lakes/ |date=12 June 2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=18 March 2021}}&lt;/ref&gt;

== જંગલો અને વન્યજીવો ==
[[File:Pathiramanal island - view from muhamma.jpg|thumbnail|પથિરામનલ ટાપુ – મુહમ્મા તરફથી એક દ્રશ્ય]]

અલપ્પુઝા કેરળનો એકમાત્ર એવો જિલ્લો હતો જ્યાં કોઈ સરકારી જંગલ નહોતું. પરંતુ ૨૦૧૩માં આ પરિસ્થિતિ બદલાઈ, જ્યારે વન અને વન્યજીવ વિભાગ દ્વારા વીય્યાપુરમ ખાતેની ૧૪.૫ એકર (૫.૯ હેક્ટર) જમીનને અનામત જંગલ તરીકે જાહેર કરવામાં આવી.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Paul |first=Biju E |title=Alappuzha gets a canopy |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/jun/05/alappuzha-gets-a-canopy-1986058.html |date=5 June 2019 |newspaper=The New Indian Express |access-date=9 March 2020}}&lt;/ref&gt;

અલપ્પુઝા જિલ્લાના વેમ્બનાડ સરોવરમાં આવેલો ''પથિરામનલ ટાપુ'' તેના દુર્લભ સ્થળાંતર કરનારા પક્ષીઓ (Migrating birds) માટે ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pathiramanal in Alappuzha |url=https://www.keralatourism.org/destination/pathiramanal-alappuzha/536 |date=2017 |website=Department of Tourism, Government of Kerala |access-date=9 March 2020}}&lt;/ref&gt;

== વહીવટ ==
[[File:Alappuzha loves Wikimedia IMG 7589.JPG|thumb|આલાપ્પુઝા જિલ્લા અદાલત]]
[[File:Alappuzha loves Wikimedia IMG 7599.JPG|thumb|એલેપ્પી બાર અસોશીએશન]]

આલાપ્પુઝા શહેર આલાપ્પુઝા જિલ્લાનું વહીવટી મુખ્યાલય છે. આ જિલ્લાને આલાપ્પુઝા અને ચંગન્નુર એમ બે મહેસૂલી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot; /&gt;

=== નગરપાલિકાઓ ===
જિલ્લામાં ૬ નગરપાલિકાઓ (મ્યુનિસિપલ ટાઉન) આવેલી છે:&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Municipalities {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/municipalities/|access-date=2021-11-22|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

{{columns-list|colwidth=20em|
* આલાપ્પુઝા
* ચંગન્નુર
* ચેરથલા
* હરિપાદ
* કાયમકુલમ
* માવેલીકારા
}}

=== વિધાનસભા અને લોકસભા પ્રતિનિધિત્વ ===
આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં બે લોકસભા મતવિસ્તારો આવેલા છે:

# આલાપ્પુઝા 
# માવેલીકારા 

જિલ્લામાં ૯ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે:
{{columns-list|colwidth=20em|
* અરોર 
* ચેરથલા 
* અંબાલાપ્પુઝા 
* આલાપ્પુઝા 
* કુટ્ટનાડ 
* હરિપાદ 
* કાયમકુલમ 
* માવેલીકારા 
* ચંગન્નુર
}}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}
{{સ્ટબ}}
{{કેરળના જિલ્લાઓ}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]</text>
      <sha1>brqa6e7d8uo6gtkgf9ndi2kxh8usv5l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903655</id>
      <parentid>903654</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T02:34:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* વહીવટ */ તાલુકા</comment>
      <origin>903655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43808" sha1="qvxal3spfautimz4z5zgkymr0txm41o" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = અલપ્પુઝા જિલ્લો
| other_name = એલેપ્પી જિલ્લો
| settlement_type = જિલ્લો
| nickname = પૂર્વીય વિશ્વ નું વેનિસ&lt;ref name=&quot;Venice&quot;/&gt; પર્શ્વજળનો રાજા
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Alappuzha Boat Beauty W.jpg
 | photo2a      = Krishnapuram palace1.jpg
 | photo2b      = Thottappally.jpg
 | photo3a      = Alappuzha Bypass Aerial View 1.jpg
 | photo3b      = Alleppey beach.jpg
 | photo4a      = Cherthala infopark.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt; કેટ્ટુવલ્લમ, થોટ્ટપ્પલ્લી, અલપ્પુઝા બીચ, ઈન્ફોપાર્ક કેમ્પસ, ચેરથલા, અલપ્પુઝા બાયપાસ અને કૃષ્ણપુરમ પેલેસથી કયામકુલમ.
}}
| image_map = 
| mapframe = yes
| map_caption = [[કેરળ]] માં સ્થાન
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|9.49|76.49|display=inline,title}}
| subdivision_type = દેશ
| subdivision_name = {{Flag|ભારત}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = [[કેરળ]]
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| named_for = 
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = [[એલેપ્પી|અલપ્પુઝા]]
| parts_type = પેટાવિભાગો
| parts_style = Para
| parts = {{collapsible list|title=મહેસૂલ વિભાગો (૨)|અલાપ્પુઝા|ચેંગન્નુર|}}
{{collapsible list|title=તાલુકાઓ (૬)|ચેરથલા | અંબાલપ્પુઝા | કુટ્ટનાડુ | કાર્તિકપલ્લી | ચેંગન્નુર| માવેલીક્કારા|}}
| government_type = 
| governing_body = 
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = શાજી વી. નાયર, (IAS)
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| leader_name2 = પી. મોહન ચંદ્ર (IPS)
 &lt;ref name=&quot;Alappuzha Home&quot;&gt;{{cite web |title=Home |url=https://alappuzha.nic.in |website=Alappuzha District |access-date=21 February 2021}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = &lt;ref name=&quot;AlappuzhaProfile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141447/https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |archive-date=2018-06-12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_rank = ૧૪મો
| area_total_km2 = ૧,૪૧૪
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = ૨,૧૨૭,૭૮૯
| population_as_of = ૨૦૧૧
| population_rank = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_note = 
| demographics_type1 = ભાષા
| demographics1_title1 = સત્તાવાર
| demographics1_info1 = [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = IN-KL
| registration_plate = '''KL-04''' અલપ્પુઝા,&lt;br/&gt; '''KL-29''' કાયમકુલમ,&lt;br/&gt; '''KL-30''' ચેંગન્નુર,&lt;br/&gt; '''KL-31''' માવેલીક્કારા,&lt;br/&gt; '''KL-32''' ચેરથલા,&lt;br/&gt; '''KL-66''' કુટ્ટાનાડ
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૯૪&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=UNDP}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}}
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(૨૦૦૫)}}
| website = [https://alappuzha.nic.in alappuzha.nic.in]
| footnotes = 
}}

'''એલેપ્પી જિલ્લો''' અથવા અલાપ્પુઝા જિલ્લો એ [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. તેની રચના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ અલેપ્પી જિલ્લા તરીકે કરવામાં આવી હતી, અને ૧૯૯૦માં જિલ્લાનું નામ બદલીને અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;&gt;{{cite web |title=History |url=https://alappuzha.gov.in/history/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018}}&lt;/ref&gt; અલાપ્પુઝા કેરળનો સૌથી નાનો જિલ્લો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-alappuzha |date=2015 |website=Kerala State Planning Board – District Planning Office, Alappuzha |access-date=9 March 2020 }}&lt;/ref&gt; જિલ્લા મુખ્યાલય અલેપ્પી શહેરનું નામ બદલીને ૨૦૧૨માં અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.

કેનાલો (નહેરો), બેકવોટર્સ, સમુદ્રતટો અને સરોવરો ધરાવતા અલાપ્પુઝા શહેરનું વર્ણન ૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં ભારતના બ્રિટિશ ગવર્નર-જનરલ જ્યોર્જ કર્ઝન દ્વારા '''&quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot;''' તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Venice&quot;&gt;{{cite web|title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/history/|access-date=2020-09-08|language=en-US}}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લો તેના મનોરમ કેરળ બેકવોટર્સ માટે વિશેષ રૂપે જાણીતો છે, જેના દ્વારા તે કુમરાકોમ જેવા લોકપ્રિય પ્રવાસી સ્થળ સહિત કેરળના અન્ય ભાગો સાથે સુસજ્જ રીતે જોડાયેલો છે. આ જિલ્લો ભારતમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત પ્રવાસન સ્થળ છે. તે તેના કાથી (કોઇર) ના કારખાનાઓ માટે પણ ઓળખાય છે, કારણ કે કેરળના મોટાભાગના કાથી ઉદ્યોગો અલાપ્પુઝા શહેર અને તેની આસપાસના વિસ્તારમાં સ્થિત છે.

વેમ્બનાડ સરોવર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે ભારતીય દ્વીપકલ્પનું સૌથી લાંબુ સરોવર છે, અને અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ સરોવર અને અરબી સમુદ્રની વચ્ચે આવેલો છે.[૭] અલાપ્પુઝા જિલ્લાનો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે સમગ્ર ભારતનો સૌથી ઓછી ઊંચાઈ ધરાવતો વિસ્તાર છે.[૭] કુટ્ટનાડ, જે '''&quot;કેરળના ચોખાના કટોરા&quot;''' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે ભારતમાં સૌથી નીચી ઊંચાઈ ધરાવે છે અને તે વિશ્વના એવા બહુ ઓછા સ્થળોમાંનું એક છે જ્યાં દરિયાઈ સપાટીથી નીચે ખેતી કરવામાં આવે છે..&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|agency=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=2003-08-13|work=The Hindu|access-date=2020-11-17}}&lt;/ref&gt;

આ જિલ્લો ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ શાસન હેઠળના ત્રાવણકોર રજવાડાના દિવાન સામે થયેલા કમ્યુનિસ્ટોની આગેવાની હેઠળના ''પુન્નપ્રા-વયાલાર આંદોલન'' (વિદ્રોહ)નું સ્થળ હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Manorama Yearbook 2011, ISSN 0970-9096&lt;/ref&gt;

મર્ચન્ટ નેવીમાં સેવા આપતા નાવિકોના એક સમૂહ દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૪માં ''મેરિનર્સ ક્લબ આલેપ્પી (MCA)'' ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/mca_alleppey?igsh=MWV2c2R2ZWZndDZ0dg==]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== નામવ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Alappuzha Bypass Aerial View 2.jpg|thumb|આલાપ્પુઝા બીચ રોડ વ્યૂ]]

તત્કાલીન કોલ્લમ (Quilon) અને કોટ્ટાયમ જિલ્લાઓમાંથી અલગ કરીને આ જિલ્લાની રચના કરવામાં આવી હતી. આજના આધુનિક આલાપ્પુઝા જિલ્લાનો મોટાભાગનો વિસ્તાર ત્રાવણકોર રજવાડાના ક્વિલોન (કોલ્લમ) જિલ્લાનો ભાગ હતો, જ્યારે ઉત્તર આલાપ્પુઝાનો નાનો ભાગ ૧૯૫૭ સુધી કોટ્ટાયમ જિલ્લા હેઠળ આવતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shungoonny Menon |first=P. |url=http://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog |title=A history of Travancore from the earliest times |date=1878 |publisher=Madras, Higginbotham |others=University of California}}&lt;/ref&gt; આધુનિક આલાપ્પુઝા જિલ્લાની સ્થાપના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ કરવામાં આવી હતી. શરૂઆતમાં તેમાં સાત તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો: ચેરથલા, અંબાલાપ્પુઝા, કુટ્ટનાડ, ચંગન્નુર, કાર્તિકાપલ્લી અને માવેલીકારા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com|title=taluks in Alappuzha 1957|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;

'આલાપ્પુઝા' નામ એ એક સ્થાનનામ (Toponym) છે. 'આલાયમ' નો અર્થ 'ઘર' થાય છે અને ડો. હર્મન ગંડર્ટના શબ્દકોશ અનુસાર 'પુઝા' (Puzha) નો અર્થ 'જળમાર્ગ' અથવા 'નદી' થાય છે. આ નામ આલાપ્પુઝા અને તેના આસપાસના વિસ્તારોમાં ફેલાયેલા જળમાર્ગો અને પશ્ચજળ (Backwaters) ના નેટવર્કને દર્શાવે છે.

આ જિલ્લાની ઉત્તરે એર્નાકુલમ જિલ્લાના કોચી અને કનાયન્નુર તાલુકા, પૂર્વમાં કોટ્ટાયમ જિલ્લાના વૈકોમ, કોટ્ટાયમ અને ચંગનાસ્સેરી તાલુકા તથા પથાનમથિટ્ટા જિલ્લાના થિરૂવલ્લા, કોઝેનચેરી અને અદૂર તાલુકા, દક્ષિણે કોલ્લમ જિલ્લાના કુન્નથુર અને કરુનાગપલ્લી તાલુકા અને પશ્ચિમે લક્ષદ્વીપ સાગર (અરબી સમુદ્ર) આવેલા છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com|title=boundaries |publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;

વર્તમાન આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં છ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે: ચેરથલા, અંબાલાપ્પુઝા, કુટ્ટનાડ, કાર્તિકાપલ્લી, ચંગન્નુર અને માવેલીકારા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com/|title=taluks in Alappuzha|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt; The area of the district is {{cvt|1414|km2}} આ જિલ્લાનું ક્ષેત્રફળ ૧,૪૧૪ ચોરસ કિલોમીટર (૫૪૬ ચોરસ માઇલ) છે. તેનું વડું મથક (મુખ્યાલય) આલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું છે.

== ઇતિહાસ ==
[[File:Raja Kesava Das Statue in Alleppey - Changanassery Road @ Changananassery Junction.jpg|thumb|ચાંગણસેરી ખાતે રાજા કેશવદાસની પ્રતિમા]]

અર્વાચીન અલાપ્પુઝા શહેરનું અસ્તિત્વ ૧૮મી સદીના ઉત્તરાધમાં રાજા કેશવદાસના આભારી છે. જોકે, અલાપ્પુઝા જિલ્લો પ્રાચીન મલયાલમ સાહિત્યમાં પહેલેથી જ મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતો હતો. કેરળનો 'ચોખાનો કટોરો' ગણાતો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર પ્રારંભિક સંગમ કાળથી જ જાણીતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India | url= https://alappuzha.nic.in/en/history/ |access-date=2025-01-06 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== પ્રાચીન કાળ ===
[[File:Light House Alleppey,Kerala.jpg|left|thumbnail|પુરાક્કડ ખાતે દીવાદાંડી]]

સંગમ કાળ દરમિયાન, સામાન્ય યુગની પ્રારંભિક સદીઓમાં વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારને પ્રાચીન ગ્રીસ, પ્રાચીન રોમ, પ્રાચીન લેવન્ટ (મધ્ય પૂર્વનો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર), પ્રાચીન અરબી દ્વીપકલ્પ અને પ્રાચીન ઇજિપ્ત સાથે વેપારી સંબંધો હોવાનું ઇતિહાસમાં નોંધાયેલું છે.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld&gt;{{cite web |title=History |url=http://alappuzha.gov.in/pages/aboutalpy-history.htm |website=Official Web Site of Alappuzha District, Kerala State, India |publisher=Collectorate, Alappuzha District, Kerala State, India |access-date=3 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

'પેરિપ્લસ ઓફ ધ એરિથ્રિયન સી' (ઇ.સ. આશરે ૫૦માં લખાયેલ) જેવા પ્રાચીન ગ્રીક-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં હિંદ મહાસાગરના વેપારના એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે નોંધાયેલું પ્રાચીન બંદર 'બારાકે' (Barace) અવારનવાર અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં પંબા નદીના મુખ પર આવેલા આધુનિક દરિયાકાંઠાના નગર પુરક્કાડ તરીકે ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ પંબા નદી પેરિયાર અને ભરતપુઝા નદીઓ પછી કેરળની ત્રીજી સૌથી લાંબી નદી છે.&lt;ref name=&quot;Mathrubhumi&quot;&gt;{{cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing &amp; Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|last=Chandran |first=VP |language=ml|edition=Malayalam }}&lt;/ref&gt;

ચેરા વંશના પ્રારંભિક શાસકોનું મૂળ ઘર કુટ્ટનાડમાં હતું અને તેઓ ક્યારેક 'કુટ્ટુવન' તરીકે પણ ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; જોકે, પ્રાચીન સમયમાં પંબા નદીના દક્ષિણના વિસ્તારો પર 'આય' (Ay) સામ્રાજ્યનું શાસન હતું. પ્રાચીન ગ્રીકો-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં પંબા નદીનો ઉલ્લેખ 'બારિસ' (Baris) તરીકે કરવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાના પ્રારંભિક સમયગાળાના પુરાતત્વીય પુરાવાઓ ઉત્ખનન સ્થળો, ગુફાઓ, મંદિરો વગેરે જેવા સ્થળોએ પ્રાચીન અશ્મિઓ, શિલાલેખો અને સ્મારકોના રૂપમાં મળ્યા છે. સંગમ કાળની સાહિત્યિક કૃતિઓ પણ જિલ્લાના પ્રાચીન સમયગાળાની ઝાંખી મેળવવામાં મદદ કરે છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ ક્ષેત્રમાં નંબરુદિરી બ્રાહ્મણોના આગમન પહેલાં દક્ષિણ ભારતમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક અગ્રણી કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તે સમયે 'શ્રી મુલાવાસમ' ભારતીય દ્વીપકલ્પમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક પ્રમુખ તીર્થધામ હતું. અંબાલાપ્પુઝા અને માવેલીકારા તાલુકાઓમાંથી એક સમયે અહીં ફેલાયેલા બૌદ્ધ ધર્મના અનેક અવશેષો મળી આવ્યા છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== મધ્યકાલીન ઇતિહાસ ===
આ જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારો 'ઉન્નૂનીલી સંદેશમ' જેવા મધ્યકાલીન મલયાલમ સાહિત્યિક કાર્યોમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ સમયગાળાની પ્રખ્યાત સાહિત્યિક કૃતિઓમાંથી એક 'આશ્ચર્ય ચૂડામણિ' હતી, જે ચંગન્નુરના વિદ્વાન શક્તિભદ્ર દ્વારા લખાયેલું સંસ્કૃત નાટક હતું.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Nayar|first=V. R. Prabodhachandran|date=2011-02-11|title=Gem of a play|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/Gem-of-a-play/article15379095.ece|access-date=2020-09-08|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

ચેમ્બકાસ્સેરીનું સામંતવાદી શાસન પૂરાદમ થિરુનાલ દેવનારાયણનના શાસનકાળ દરમિયાન તેના ચરમસીમા પર હતું. તેઓ એક મહાન વિદ્વાન અને કવિ હતા, જેમણે 'વેદાંત રત્નમાલા' નામના સાહિત્યિક ગ્રંથની રચના કરી હતી. એવું કહેવાય છે કે તે સમયે અંબાલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ મંદિર બનાવવામાં આવ્યું હતું અને ભગવાન કૃષ્ણની મૂર્તિની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવી હતી. મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન ચેમ્બકાસ્સેરી પર બ્રાહ્મણ શાસકોનું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;  એવું માનવામાં આવે છે કે મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, કુમારન નંબૂથિરી અને નીલકંઠ દીક્ષિત જેવા પ્રખ્યાત વિદ્વાનો તેમના દરબારને શોભાવતા હતા અને તેમના દ્વારા સંરક્ષણ પામ્યા હતા.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld /&gt;

=== મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન સામંતવાદી રજવાડાં ===
વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લાના દક્ષિણ વિસ્તારો એક સમયે તત્કાલીન ''&quot;ઓડાનાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' (જે &quot;કાયમકુલમ સામ્રાજ્ય&quot; અથવા &quot;ઓનાત્તુકારા&quot; તરીકે પણ ઓળખાતું હતું) નો ભાગ હતા, જેના પર બાદમાં ઈ.સ. ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોરના સૈન્ય દ્વારા આક્રમણ કરીને કબજો કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;&gt;{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&amp;q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=10 June 2022|language=ml}}&lt;/ref&gt; તે પ્રાચીન આય (Ay) સામ્રાજ્યની જ એક શાખા હતી.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ રાજ્ય 'ચિરાવા સ્વરૂપમ' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું, જ્યાં 'ચિરાવા' શબ્દ બે મલયાલમ શબ્દો 'ચેરુ' અને 'આયી'ના સંયોજનથી બન્યો છે, જેનો અર્થ ''&quot;આય સામ્રાજ્યની નાની શાખા&quot;'' થાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તેમાં આધુનિક સમયના ચંગન્નુર, માવેલીકારા, કાર્તિકાપલ્લી અને કરુનાગપલ્લી તાલુકાઓના કેટલાક ભાગોનો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

આ જિલ્લાનો ઉત્તરનો સૌથી છેવાડાનો વિસ્તાર, જે આજના ચેરથલા તાલુકા સાથે સુસંગત છે, તેના પર ૧૭૬૨માં ત્રાવણકોર સામ્રાજ્ય અને કોચિન સામ્રાજ્ય વચ્ચે થયેલી સંધિ પહેલા &quot;કારપ્પુરમ સામ્રાજ્ય&quot;નું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; કારપ્પુરમ ૧૭૬૨ સુધી કોચિન સામ્રાજ્યનું એક કરદ રાજ્ય (મંડલિક) હતું, ત્યારબાદ તે ત્રાવણકોર સામ્રાજ્યને સોંપી દેવામાં આવ્યું હતું. કોચિન રાજપરિવારની 'મડાથીંગલ શાખા'નું મુખ્યાલય કારપ્પુરમના મડાથીનકારા ખાતે આવેલું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કારપ્પુરમની દક્ષિણે ''&quot;ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્ય&quot;'' આવેલું હતું, જે ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોર દ્વારા કરવામાં આવેલા વિજય પહેલા ''&quot;પુરક્કાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યમાં આજના અંબાલાપ્પુઝા અને કુટ્ટનાડ તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો. ચેમ્બકાસ્સેરીના રાજા &quot;ચેમ્બકાસ્સેરી દેવ નારાયણન&quot; ના ખિતાબથી ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; દક્ષિણ મલબાર પ્રદેશના મૂળ નિવાસી એવા મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી અને કુંચન નંબિયાર સમયાંતરે ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યના દરબારી કવિઓ રહ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કાર્તિકાપલ્લી એક નાનું સામંતવાદી રજવાડું હતું જે ૧૮મી સદીના મધ્યમાં ત્રાવણકોરના આક્રમણ સુધી ઓડનાડ અને ચેમ્બકાસ્સેરીના સામંતવાદી રાજ્યોની વચ્ચે આવેલું હતું, જે આજના કાર્તિકાપલ્લી તાલુકા સાથે સુસંગત છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાનો દક્ષિણનો સૌથી છેવાડાનો ભાગ એક સમયે તત્કાલીન કરુનાગપલ્લીના સામંતવાદી રજવાડાનો ભાગ હતો, જે સમયાંતરે ચિરાવા સ્વરૂપમ (કાયમકુલમ) ના તાબેદાર રહ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== ત્રાવણકોર યુગ (૧૭૪૬–૧૯૪૭) દરમિયાન પ્રગતિ અને સામાજિક સુધારણા ===
[[File:Travancore 1871.JPG|thumb|૧૮૭૧માં પ્રકાશિત થયેલ બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના નકશા.]]

૧૭મી સદીમાં મલબાર દરિયાકાંઠે પોર્ટુગીઝ સત્તાનો અસ્ત થયો અને આ જિલ્લાની રિયાસતોમાં ડચ મલબાર પ્રભુત્વ ધરાવતું સ્થાન પ્રાપ્ત કરવામાં સફળ રહ્યું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; મૌખિક પરંપરાઓ અનુસાર, કોક્કામંગલમ અથવા કોક્કોથમંગલમ ખાતે આવેલું ચર્ચ ઇસુ ખ્રિસ્તના બાર શિષ્યોમાંના એક એવા સેન્ટ થૉમસ ધ અપોસ્સલ દ્વારા સ્થાપિત સાત ચર્ચોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. અલાપ્પુઝા શહેરનું મનોહર સીએસઆઈ ક્રાઇસ્ટ ચર્ચ ૧૮૧૬માં ભારતમાં પ્રથમ ચર્ચ મિશનરી સોસાયટી મિશનરી રેવરન્ડ થૉમસ નોર્ટન દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. તે તત્કાલીન ત્રાવણકોર રાજ્યમાં સ્થપાયેલું પ્રથમ એંગ્લિકન ચર્ચ હતું.

૧૮મી સદીના મધ્યમાં મહારાજા માર્તંડ વર્મા, જેઓ ''&quot;આધુનિક ત્રાવણકોરના શિલ્પી&quot;'' તરીકે જાણીતા છે, તેમણે જિલ્લાના વિવિધ ભાગો પર શાસન કરતા નાના સામંતવાદી રજવાડાઓની રાજકીય બાબતોમાં હસ્તક્ષેપ કર્યો હતો. જિલ્લાના આંતરિક વિકાસ અને પ્રગતિમાં માર્તંડ વર્મા મહારાજાનું અસાધારણ પ્રદાન રહ્યું હતું. કૃષ્ણાપુરમ પેલેસ (રાજમહેલ), જે હાલમાં રાજ્યના પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા સંરક્ષિત સ્મારક છે, તેનું નિર્માણ પણ તેમના શાસનકાળ દરમિયાન કરવામાં આવ્યું હતું. તેઓ ''&quot;આધુનિક એલેપ્પીના શિલ્પી&quot;'' તરીકે ઓળખાતા હતા અને અલાપ્પુઝાને ત્રાવણકોરના એક અગ્રણી બંદર શહેર તરીકે વિકસાવવામાં તેમણે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

બલરામ વર્મા મહારાજાના શાસનકાળ દરમિયાન, વેલુ થમ્પી દળવાએ શહેર અને બંદરના વિકાસમાં વિશેષ રસ લીધો હતો. તેમણે પથિરામનલ ટાપુના સમગ્ર વિસ્તારમાં નાળિયેરની ખેતી અને તેના મોટા ભાગોમાં ડાંગરની (ચોખાની) ખેતી શરૂ કરાવી હતી. આલાપ્પુઝાના વિકાસમાં વેલુ થમ્પી દળવા યોગદાન અત્યંત નોંધપાત્ર છે. ૧૯મી સદીમાં આ જિલ્લાએ તમામ ક્ષેત્રોમાં અભૂતપૂર્વ પ્રગતિ હાંસલ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

કાયમકુલમ કોચુન્ની ૧૯મી સદીમાં થઈ ગયેલા કાયમકુલમના એક સાહસિક અને લોકપ્રિય બહારવટિયા (રોબિન હૂડ જેવા નાયક) હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%95%E0%B5%8A%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%81%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%A3%E0%B4%BF |title=Wikibooks Malayalam- Aithihyamala- Kayamkulam Kochunni |publisher=Wikibooks-Malayalam |date=7 June 2011 |access-date=10 June 2011}}&lt;/ref&gt; ૧૯મી સદીના પ્રખ્યાત સામાજિક સુધારક અરાત્તુપુઝા વેલાયુધ પાનિકર પણ આજના આલાપ્પુઝા જિલ્લાના જ મૂળ નિવાસી હતા.&lt;ref name=&quot;osella&quot;&gt;{{cite book |title=Social Mobility In Kerala: Modernity and Identity in Conflict |first1=Filippo |last1=Osella |first2=Caroline |last2=Osella |publisher=Pluto Press |year=2000 |url=https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC |pages=156–157|isbn=9780745316932 }}&lt;/ref&gt;

કાથી (કોઇર) ની સાદડીઓ અને ચટાઈઓના ઉત્પાદન માટેનું પ્રથમ આધુનિક કારખાનું પણ ૧૮૫૯માં અલાપ્પુઝા ખાતે સ્થાપવામાં આવ્યું હતું. આલાપ્પુઝા શહેર સુધારણા સમિતિ (ટાઉન ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ કમિટી) ની સ્થાપના ૧૮૯૪માં કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ત્રાવણકોરના શાસનકાળ દરમિયાન, ચેરથલા તાલુકાનો સમાવેશ ઉત્તરીય વિભાગ (કોટ્ટાયમ વિભાગ) માં કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે આજના અલાપ્પુઝા જિલ્લાના બાકીના તમામ તાલુકાઓને બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના મધ્ય વિભાગ (કોલ્લમ વિભાગ) હેઠળ રાખવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;1931_census&quot;&gt;{{cite book|title=Census of India, 1931, VOLUME XXVIII, Travancore, Part-I Report|publisher=Government of Travancore|year=1932|location=Trivandrum|url=https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/handle/10973/18998 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Allepeymartyrscolumn.JPG|thumbnail|૧૯૪૬માં બ્રિટિશ રજવાડાના ત્રાવણકોરના દિવાન સામે થયેલા પુન્નાપરા-વાયલર બળવાની યાદમાં સામ્યવાદી સ્મારક સ્તંભ..&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;]]

આ જિલ્લાએ ત્રાવણકોરના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. અસ્પૃશ્યતા નાબૂદી માટેનું અભિયાન આ જિલ્લામાં પત્રકાર ટી. કે. માધવન દ્વારા ઘણું વહેલું આયોજિત કરવામાં આવ્યું હતું, અને ૧૯૨૫માં મંદિરોના પહોંચ માર્ગો, ખાસ કરીને અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ સ્વામી મંદિર તરફ જતા રસ્તાઓ તમામ જ્ઞાતિના હિંદુઓ માટે ખુલ્લા મૂકવામાં આવ્યા હતા.

આ જિલ્લામાં ૧૯૩૨માં બંધારણીય દમનના વિરોધ તરીકે શરૂ થયેલા 'નિવર્તન' (Nivarthana) આંદોલન પણ જોવા મળ્યું હતું. કેરળમાં સૌપ્રથમ રાજકીય હડતાળ ૧૯૩૮માં અલાપ્પુઝા ખાતે જ યોજાઈ હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના દીવાન સામે કોમ્યુનિસ્ટોના નેતૃત્વ હેઠળ થયેલા 'પુન્નાપ્રા-વયાલાર આંદોલન'નું કેન્દ્ર પણ આ જ જિલ્લો હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== ભૂગોળ ==
[[File:Kerala backwaters, Vembanad Lake, India.jpg|left|thumbnail|વેમ્બનાડ તળાવ]]

અલપ્પુઝા અરબી સમુદ્ર અને વેમ્બનાડ સરોવરની વચ્ચે આવેલો એક દ્વીપકલ્પીય ભૂમિભાગ છે. મણિમાલા, પંબા અને અચનકોવિલ અહીંની મુખ્ય નદીઓ છે; તેમની શાખાઓ અને ઉપનદીઓ અલપ્પુઝામાંથી વહીને વેમ્બનાડ સરોવરમાં ઠલવાય છે. આ પ્રદેશનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ સરોવર વેમ્બનાડ છે.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaRiversLakes&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers and Lakes |url=https://alappuzha.gov.in/about-district/rivers-lakes/ |date=12 June 2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=18 March 2021}}&lt;/ref&gt;

== જંગલો અને વન્યજીવો ==
[[File:Pathiramanal island - view from muhamma.jpg|thumbnail|પથિરામનલ ટાપુ – મુહમ્મા તરફથી એક દ્રશ્ય]]

અલપ્પુઝા કેરળનો એકમાત્ર એવો જિલ્લો હતો જ્યાં કોઈ સરકારી જંગલ નહોતું. પરંતુ ૨૦૧૩માં આ પરિસ્થિતિ બદલાઈ, જ્યારે વન અને વન્યજીવ વિભાગ દ્વારા વીય્યાપુરમ ખાતેની ૧૪.૫ એકર (૫.૯ હેક્ટર) જમીનને અનામત જંગલ તરીકે જાહેર કરવામાં આવી.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Paul |first=Biju E |title=Alappuzha gets a canopy |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/jun/05/alappuzha-gets-a-canopy-1986058.html |date=5 June 2019 |newspaper=The New Indian Express |access-date=9 March 2020}}&lt;/ref&gt;

અલપ્પુઝા જિલ્લાના વેમ્બનાડ સરોવરમાં આવેલો ''પથિરામનલ ટાપુ'' તેના દુર્લભ સ્થળાંતર કરનારા પક્ષીઓ (Migrating birds) માટે ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pathiramanal in Alappuzha |url=https://www.keralatourism.org/destination/pathiramanal-alappuzha/536 |date=2017 |website=Department of Tourism, Government of Kerala |access-date=9 March 2020}}&lt;/ref&gt;

== વહીવટ ==
[[File:Alappuzha loves Wikimedia IMG 7589.JPG|thumb|આલાપ્પુઝા જિલ્લા અદાલત]]
[[File:Alappuzha loves Wikimedia IMG 7599.JPG|thumb|એલેપ્પી બાર અસોશીએશન]]

આલાપ્પુઝા શહેર આલાપ્પુઝા જિલ્લાનું વહીવટી મુખ્યાલય છે. આ જિલ્લાને આલાપ્પુઝા અને ચંગન્નુર એમ બે મહેસૂલી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot; /&gt;

=== નગરપાલિકાઓ ===
જિલ્લામાં ૬ નગરપાલિકાઓ (મ્યુનિસિપલ ટાઉન) આવેલી છે:&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Municipalities {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/municipalities/|access-date=2021-11-22|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

{{columns-list|colwidth=20em|
* આલાપ્પુઝા
* ચંગન્નુર
* ચેરથલા
* હરિપાદ
* કાયમકુલમ
* માવેલીકારા
}}

=== વિધાનસભા અને લોકસભા પ્રતિનિધિત્વ ===
આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં બે લોકસભા મતવિસ્તારો આવેલા છે:

# આલાપ્પુઝા 
# માવેલીકારા 

જિલ્લામાં ૯ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે:
{{columns-list|colwidth=20em|
* અરોર 
* ચેરથલા 
* અંબાલાપ્પુઝા 
* આલાપ્પુઝા 
* કુટ્ટનાડ 
* હરિપાદ 
* કાયમકુલમ 
* માવેલીકારા 
* ચંગન્નુર
}}

=== તાલુકાઓ ===
આલાપ્પુઝા જિલ્લાને બે મહેસૂલી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે, જે અંતર્ગત કુલ છ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે:&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;&gt;{{cite web |url=https://alappuzha.nic.in/en/villages/ |title=Revenue villages, Taluks, and Revenue divisions in Alappuzha district |website= |publisher=National Informatics Centre, Ministry of Electronics and Information Technology, Government of India |access-date=10 June 2022}}&lt;/ref&gt;

* આલાપ્પુઝા મહેસૂલી વિભાગ&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt; 
** ચેરથલા 
** અંબાલાપ્પુઝા 
** કુટ્ટનાડ 

* ચંગન્નુર મહેસૂલી વિભાગ&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt;
** કાર્તિકાપલ્લી 
** માવેલીકારા 
** ચંગન્નુર

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}
{{સ્ટબ}}
{{કેરળના જિલ્લાઓ}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]</text>
      <sha1>qvxal3spfautimz4z5zgkymr0txm41o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903656</id>
      <parentid>903655</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T02:48:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* પરિવહન */ જમીન માર્ગ</comment>
      <origin>903656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50676" sha1="q9grcbp4bs12mokfkanc3zwagetxbbu" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = અલપ્પુઝા જિલ્લો
| other_name = એલેપ્પી જિલ્લો
| settlement_type = જિલ્લો
| nickname = પૂર્વીય વિશ્વ નું વેનિસ&lt;ref name=&quot;Venice&quot;/&gt; પર્શ્વજળનો રાજા
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Alappuzha Boat Beauty W.jpg
 | photo2a      = Krishnapuram palace1.jpg
 | photo2b      = Thottappally.jpg
 | photo3a      = Alappuzha Bypass Aerial View 1.jpg
 | photo3b      = Alleppey beach.jpg
 | photo4a      = Cherthala infopark.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt; કેટ્ટુવલ્લમ, થોટ્ટપ્પલ્લી, અલપ્પુઝા બીચ, ઈન્ફોપાર્ક કેમ્પસ, ચેરથલા, અલપ્પુઝા બાયપાસ અને કૃષ્ણપુરમ પેલેસથી કયામકુલમ.
}}
| image_map = 
| mapframe = yes
| map_caption = [[કેરળ]] માં સ્થાન
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|9.49|76.49|display=inline,title}}
| subdivision_type = દેશ
| subdivision_name = {{Flag|ભારત}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = [[કેરળ]]
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| named_for = 
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = [[એલેપ્પી|અલપ્પુઝા]]
| parts_type = પેટાવિભાગો
| parts_style = Para
| parts = {{collapsible list|title=મહેસૂલ વિભાગો (૨)|અલાપ્પુઝા|ચેંગન્નુર|}}
{{collapsible list|title=તાલુકાઓ (૬)|ચેરથલા | અંબાલપ્પુઝા | કુટ્ટનાડુ | કાર્તિકપલ્લી | ચેંગન્નુર| માવેલીક્કારા|}}
| government_type = 
| governing_body = 
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = શાજી વી. નાયર, (IAS)
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| leader_name2 = પી. મોહન ચંદ્ર (IPS)
 &lt;ref name=&quot;Alappuzha Home&quot;&gt;{{cite web |title=Home |url=https://alappuzha.nic.in |website=Alappuzha District |access-date=21 February 2021}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = &lt;ref name=&quot;AlappuzhaProfile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141447/https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |archive-date=2018-06-12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_rank = ૧૪મો
| area_total_km2 = ૧,૪૧૪
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = ૨,૧૨૭,૭૮૯
| population_as_of = ૨૦૧૧
| population_rank = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_note = 
| demographics_type1 = ભાષા
| demographics1_title1 = સત્તાવાર
| demographics1_info1 = [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = IN-KL
| registration_plate = '''KL-04''' અલપ્પુઝા,&lt;br/&gt; '''KL-29''' કાયમકુલમ,&lt;br/&gt; '''KL-30''' ચેંગન્નુર,&lt;br/&gt; '''KL-31''' માવેલીક્કારા,&lt;br/&gt; '''KL-32''' ચેરથલા,&lt;br/&gt; '''KL-66''' કુટ્ટાનાડ
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૯૪&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=UNDP}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}}
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(૨૦૦૫)}}
| website = [https://alappuzha.nic.in alappuzha.nic.in]
| footnotes = 
}}

'''એલેપ્પી જિલ્લો''' અથવા અલાપ્પુઝા જિલ્લો એ [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. તેની રચના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ અલેપ્પી જિલ્લા તરીકે કરવામાં આવી હતી, અને ૧૯૯૦માં જિલ્લાનું નામ બદલીને અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;&gt;{{cite web |title=History |url=https://alappuzha.gov.in/history/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018}}&lt;/ref&gt; અલાપ્પુઝા કેરળનો સૌથી નાનો જિલ્લો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-alappuzha |date=2015 |website=Kerala State Planning Board – District Planning Office, Alappuzha |access-date=9 March 2020 }}&lt;/ref&gt; જિલ્લા મુખ્યાલય અલેપ્પી શહેરનું નામ બદલીને ૨૦૧૨માં અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.

કેનાલો (નહેરો), બેકવોટર્સ, સમુદ્રતટો અને સરોવરો ધરાવતા અલાપ્પુઝા શહેરનું વર્ણન ૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં ભારતના બ્રિટિશ ગવર્નર-જનરલ જ્યોર્જ કર્ઝન દ્વારા '''&quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot;''' તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Venice&quot;&gt;{{cite web|title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/history/|access-date=2020-09-08|language=en-US}}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લો તેના મનોરમ કેરળ બેકવોટર્સ માટે વિશેષ રૂપે જાણીતો છે, જેના દ્વારા તે કુમરાકોમ જેવા લોકપ્રિય પ્રવાસી સ્થળ સહિત કેરળના અન્ય ભાગો સાથે સુસજ્જ રીતે જોડાયેલો છે. આ જિલ્લો ભારતમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત પ્રવાસન સ્થળ છે. તે તેના કાથી (કોઇર) ના કારખાનાઓ માટે પણ ઓળખાય છે, કારણ કે કેરળના મોટાભાગના કાથી ઉદ્યોગો અલાપ્પુઝા શહેર અને તેની આસપાસના વિસ્તારમાં સ્થિત છે.

વેમ્બનાડ સરોવર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે ભારતીય દ્વીપકલ્પનું સૌથી લાંબુ સરોવર છે, અને અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ સરોવર અને અરબી સમુદ્રની વચ્ચે આવેલો છે.[૭] અલાપ્પુઝા જિલ્લાનો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે સમગ્ર ભારતનો સૌથી ઓછી ઊંચાઈ ધરાવતો વિસ્તાર છે.[૭] કુટ્ટનાડ, જે '''&quot;કેરળના ચોખાના કટોરા&quot;''' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે ભારતમાં સૌથી નીચી ઊંચાઈ ધરાવે છે અને તે વિશ્વના એવા બહુ ઓછા સ્થળોમાંનું એક છે જ્યાં દરિયાઈ સપાટીથી નીચે ખેતી કરવામાં આવે છે..&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|agency=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=2003-08-13|work=The Hindu|access-date=2020-11-17}}&lt;/ref&gt;

આ જિલ્લો ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ શાસન હેઠળના ત્રાવણકોર રજવાડાના દિવાન સામે થયેલા કમ્યુનિસ્ટોની આગેવાની હેઠળના ''પુન્નપ્રા-વયાલાર આંદોલન'' (વિદ્રોહ)નું સ્થળ હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Manorama Yearbook 2011, ISSN 0970-9096&lt;/ref&gt;

મર્ચન્ટ નેવીમાં સેવા આપતા નાવિકોના એક સમૂહ દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૪માં ''મેરિનર્સ ક્લબ આલેપ્પી (MCA)'' ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/mca_alleppey?igsh=MWV2c2R2ZWZndDZ0dg==]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== નામવ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Alappuzha Bypass Aerial View 2.jpg|thumb|આલાપ્પુઝા બીચ રોડ વ્યૂ]]

તત્કાલીન કોલ્લમ (Quilon) અને કોટ્ટાયમ જિલ્લાઓમાંથી અલગ કરીને આ જિલ્લાની રચના કરવામાં આવી હતી. આજના આધુનિક આલાપ્પુઝા જિલ્લાનો મોટાભાગનો વિસ્તાર ત્રાવણકોર રજવાડાના ક્વિલોન (કોલ્લમ) જિલ્લાનો ભાગ હતો, જ્યારે ઉત્તર આલાપ્પુઝાનો નાનો ભાગ ૧૯૫૭ સુધી કોટ્ટાયમ જિલ્લા હેઠળ આવતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shungoonny Menon |first=P. |url=http://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog |title=A history of Travancore from the earliest times |date=1878 |publisher=Madras, Higginbotham |others=University of California}}&lt;/ref&gt; આધુનિક આલાપ્પુઝા જિલ્લાની સ્થાપના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ કરવામાં આવી હતી. શરૂઆતમાં તેમાં સાત તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો: ચેરથલા, અંબાલાપ્પુઝા, કુટ્ટનાડ, ચંગન્નુર, કાર્તિકાપલ્લી અને માવેલીકારા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com|title=taluks in Alappuzha 1957|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;

'આલાપ્પુઝા' નામ એ એક સ્થાનનામ (Toponym) છે. 'આલાયમ' નો અર્થ 'ઘર' થાય છે અને ડો. હર્મન ગંડર્ટના શબ્દકોશ અનુસાર 'પુઝા' (Puzha) નો અર્થ 'જળમાર્ગ' અથવા 'નદી' થાય છે. આ નામ આલાપ્પુઝા અને તેના આસપાસના વિસ્તારોમાં ફેલાયેલા જળમાર્ગો અને પશ્ચજળ (Backwaters) ના નેટવર્કને દર્શાવે છે.

આ જિલ્લાની ઉત્તરે એર્નાકુલમ જિલ્લાના કોચી અને કનાયન્નુર તાલુકા, પૂર્વમાં કોટ્ટાયમ જિલ્લાના વૈકોમ, કોટ્ટાયમ અને ચંગનાસ્સેરી તાલુકા તથા પથાનમથિટ્ટા જિલ્લાના થિરૂવલ્લા, કોઝેનચેરી અને અદૂર તાલુકા, દક્ષિણે કોલ્લમ જિલ્લાના કુન્નથુર અને કરુનાગપલ્લી તાલુકા અને પશ્ચિમે લક્ષદ્વીપ સાગર (અરબી સમુદ્ર) આવેલા છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com|title=boundaries |publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;

વર્તમાન આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં છ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે: ચેરથલા, અંબાલાપ્પુઝા, કુટ્ટનાડ, કાર્તિકાપલ્લી, ચંગન્નુર અને માવેલીકારા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com/|title=taluks in Alappuzha|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt; The area of the district is {{cvt|1414|km2}} આ જિલ્લાનું ક્ષેત્રફળ ૧,૪૧૪ ચોરસ કિલોમીટર (૫૪૬ ચોરસ માઇલ) છે. તેનું વડું મથક (મુખ્યાલય) આલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું છે.

== ઇતિહાસ ==
[[File:Raja Kesava Das Statue in Alleppey - Changanassery Road @ Changananassery Junction.jpg|thumb|ચાંગણસેરી ખાતે રાજા કેશવદાસની પ્રતિમા]]

અર્વાચીન અલાપ્પુઝા શહેરનું અસ્તિત્વ ૧૮મી સદીના ઉત્તરાધમાં રાજા કેશવદાસના આભારી છે. જોકે, અલાપ્પુઝા જિલ્લો પ્રાચીન મલયાલમ સાહિત્યમાં પહેલેથી જ મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતો હતો. કેરળનો 'ચોખાનો કટોરો' ગણાતો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર પ્રારંભિક સંગમ કાળથી જ જાણીતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India | url= https://alappuzha.nic.in/en/history/ |access-date=2025-01-06 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== પ્રાચીન કાળ ===
[[File:Light House Alleppey,Kerala.jpg|left|thumbnail|પુરાક્કડ ખાતે દીવાદાંડી]]

સંગમ કાળ દરમિયાન, સામાન્ય યુગની પ્રારંભિક સદીઓમાં વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારને પ્રાચીન ગ્રીસ, પ્રાચીન રોમ, પ્રાચીન લેવન્ટ (મધ્ય પૂર્વનો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર), પ્રાચીન અરબી દ્વીપકલ્પ અને પ્રાચીન ઇજિપ્ત સાથે વેપારી સંબંધો હોવાનું ઇતિહાસમાં નોંધાયેલું છે.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld&gt;{{cite web |title=History |url=http://alappuzha.gov.in/pages/aboutalpy-history.htm |website=Official Web Site of Alappuzha District, Kerala State, India |publisher=Collectorate, Alappuzha District, Kerala State, India |access-date=3 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

'પેરિપ્લસ ઓફ ધ એરિથ્રિયન સી' (ઇ.સ. આશરે ૫૦માં લખાયેલ) જેવા પ્રાચીન ગ્રીક-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં હિંદ મહાસાગરના વેપારના એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે નોંધાયેલું પ્રાચીન બંદર 'બારાકે' (Barace) અવારનવાર અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં પંબા નદીના મુખ પર આવેલા આધુનિક દરિયાકાંઠાના નગર પુરક્કાડ તરીકે ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ પંબા નદી પેરિયાર અને ભરતપુઝા નદીઓ પછી કેરળની ત્રીજી સૌથી લાંબી નદી છે.&lt;ref name=&quot;Mathrubhumi&quot;&gt;{{cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing &amp; Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|last=Chandran |first=VP |language=ml|edition=Malayalam }}&lt;/ref&gt;

ચેરા વંશના પ્રારંભિક શાસકોનું મૂળ ઘર કુટ્ટનાડમાં હતું અને તેઓ ક્યારેક 'કુટ્ટુવન' તરીકે પણ ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; જોકે, પ્રાચીન સમયમાં પંબા નદીના દક્ષિણના વિસ્તારો પર 'આય' (Ay) સામ્રાજ્યનું શાસન હતું. પ્રાચીન ગ્રીકો-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં પંબા નદીનો ઉલ્લેખ 'બારિસ' (Baris) તરીકે કરવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાના પ્રારંભિક સમયગાળાના પુરાતત્વીય પુરાવાઓ ઉત્ખનન સ્થળો, ગુફાઓ, મંદિરો વગેરે જેવા સ્થળોએ પ્રાચીન અશ્મિઓ, શિલાલેખો અને સ્મારકોના રૂપમાં મળ્યા છે. સંગમ કાળની સાહિત્યિક કૃતિઓ પણ જિલ્લાના પ્રાચીન સમયગાળાની ઝાંખી મેળવવામાં મદદ કરે છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ ક્ષેત્રમાં નંબરુદિરી બ્રાહ્મણોના આગમન પહેલાં દક્ષિણ ભારતમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક અગ્રણી કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તે સમયે 'શ્રી મુલાવાસમ' ભારતીય દ્વીપકલ્પમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક પ્રમુખ તીર્થધામ હતું. અંબાલાપ્પુઝા અને માવેલીકારા તાલુકાઓમાંથી એક સમયે અહીં ફેલાયેલા બૌદ્ધ ધર્મના અનેક અવશેષો મળી આવ્યા છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== મધ્યકાલીન ઇતિહાસ ===
આ જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારો 'ઉન્નૂનીલી સંદેશમ' જેવા મધ્યકાલીન મલયાલમ સાહિત્યિક કાર્યોમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ સમયગાળાની પ્રખ્યાત સાહિત્યિક કૃતિઓમાંથી એક 'આશ્ચર્ય ચૂડામણિ' હતી, જે ચંગન્નુરના વિદ્વાન શક્તિભદ્ર દ્વારા લખાયેલું સંસ્કૃત નાટક હતું.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Nayar|first=V. R. Prabodhachandran|date=2011-02-11|title=Gem of a play|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/Gem-of-a-play/article15379095.ece|access-date=2020-09-08|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

ચેમ્બકાસ્સેરીનું સામંતવાદી શાસન પૂરાદમ થિરુનાલ દેવનારાયણનના શાસનકાળ દરમિયાન તેના ચરમસીમા પર હતું. તેઓ એક મહાન વિદ્વાન અને કવિ હતા, જેમણે 'વેદાંત રત્નમાલા' નામના સાહિત્યિક ગ્રંથની રચના કરી હતી. એવું કહેવાય છે કે તે સમયે અંબાલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ મંદિર બનાવવામાં આવ્યું હતું અને ભગવાન કૃષ્ણની મૂર્તિની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવી હતી. મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન ચેમ્બકાસ્સેરી પર બ્રાહ્મણ શાસકોનું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;  એવું માનવામાં આવે છે કે મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, કુમારન નંબૂથિરી અને નીલકંઠ દીક્ષિત જેવા પ્રખ્યાત વિદ્વાનો તેમના દરબારને શોભાવતા હતા અને તેમના દ્વારા સંરક્ષણ પામ્યા હતા.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld /&gt;

=== મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન સામંતવાદી રજવાડાં ===
વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લાના દક્ષિણ વિસ્તારો એક સમયે તત્કાલીન ''&quot;ઓડાનાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' (જે &quot;કાયમકુલમ સામ્રાજ્ય&quot; અથવા &quot;ઓનાત્તુકારા&quot; તરીકે પણ ઓળખાતું હતું) નો ભાગ હતા, જેના પર બાદમાં ઈ.સ. ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોરના સૈન્ય દ્વારા આક્રમણ કરીને કબજો કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;&gt;{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&amp;q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=10 June 2022|language=ml}}&lt;/ref&gt; તે પ્રાચીન આય (Ay) સામ્રાજ્યની જ એક શાખા હતી.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ રાજ્ય 'ચિરાવા સ્વરૂપમ' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું, જ્યાં 'ચિરાવા' શબ્દ બે મલયાલમ શબ્દો 'ચેરુ' અને 'આયી'ના સંયોજનથી બન્યો છે, જેનો અર્થ ''&quot;આય સામ્રાજ્યની નાની શાખા&quot;'' થાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તેમાં આધુનિક સમયના ચંગન્નુર, માવેલીકારા, કાર્તિકાપલ્લી અને કરુનાગપલ્લી તાલુકાઓના કેટલાક ભાગોનો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

આ જિલ્લાનો ઉત્તરનો સૌથી છેવાડાનો વિસ્તાર, જે આજના ચેરથલા તાલુકા સાથે સુસંગત છે, તેના પર ૧૭૬૨માં ત્રાવણકોર સામ્રાજ્ય અને કોચિન સામ્રાજ્ય વચ્ચે થયેલી સંધિ પહેલા &quot;કારપ્પુરમ સામ્રાજ્ય&quot;નું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; કારપ્પુરમ ૧૭૬૨ સુધી કોચિન સામ્રાજ્યનું એક કરદ રાજ્ય (મંડલિક) હતું, ત્યારબાદ તે ત્રાવણકોર સામ્રાજ્યને સોંપી દેવામાં આવ્યું હતું. કોચિન રાજપરિવારની 'મડાથીંગલ શાખા'નું મુખ્યાલય કારપ્પુરમના મડાથીનકારા ખાતે આવેલું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કારપ્પુરમની દક્ષિણે ''&quot;ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્ય&quot;'' આવેલું હતું, જે ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોર દ્વારા કરવામાં આવેલા વિજય પહેલા ''&quot;પુરક્કાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યમાં આજના અંબાલાપ્પુઝા અને કુટ્ટનાડ તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો. ચેમ્બકાસ્સેરીના રાજા &quot;ચેમ્બકાસ્સેરી દેવ નારાયણન&quot; ના ખિતાબથી ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; દક્ષિણ મલબાર પ્રદેશના મૂળ નિવાસી એવા મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી અને કુંચન નંબિયાર સમયાંતરે ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યના દરબારી કવિઓ રહ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કાર્તિકાપલ્લી એક નાનું સામંતવાદી રજવાડું હતું જે ૧૮મી સદીના મધ્યમાં ત્રાવણકોરના આક્રમણ સુધી ઓડનાડ અને ચેમ્બકાસ્સેરીના સામંતવાદી રાજ્યોની વચ્ચે આવેલું હતું, જે આજના કાર્તિકાપલ્લી તાલુકા સાથે સુસંગત છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાનો દક્ષિણનો સૌથી છેવાડાનો ભાગ એક સમયે તત્કાલીન કરુનાગપલ્લીના સામંતવાદી રજવાડાનો ભાગ હતો, જે સમયાંતરે ચિરાવા સ્વરૂપમ (કાયમકુલમ) ના તાબેદાર રહ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== ત્રાવણકોર યુગ (૧૭૪૬–૧૯૪૭) દરમિયાન પ્રગતિ અને સામાજિક સુધારણા ===
[[File:Travancore 1871.JPG|thumb|૧૮૭૧માં પ્રકાશિત થયેલ બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના નકશા.]]

૧૭મી સદીમાં મલબાર દરિયાકાંઠે પોર્ટુગીઝ સત્તાનો અસ્ત થયો અને આ જિલ્લાની રિયાસતોમાં ડચ મલબાર પ્રભુત્વ ધરાવતું સ્થાન પ્રાપ્ત કરવામાં સફળ રહ્યું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; મૌખિક પરંપરાઓ અનુસાર, કોક્કામંગલમ અથવા કોક્કોથમંગલમ ખાતે આવેલું ચર્ચ ઇસુ ખ્રિસ્તના બાર શિષ્યોમાંના એક એવા સેન્ટ થૉમસ ધ અપોસ્સલ દ્વારા સ્થાપિત સાત ચર્ચોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. અલાપ્પુઝા શહેરનું મનોહર સીએસઆઈ ક્રાઇસ્ટ ચર્ચ ૧૮૧૬માં ભારતમાં પ્રથમ ચર્ચ મિશનરી સોસાયટી મિશનરી રેવરન્ડ થૉમસ નોર્ટન દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. તે તત્કાલીન ત્રાવણકોર રાજ્યમાં સ્થપાયેલું પ્રથમ એંગ્લિકન ચર્ચ હતું.

૧૮મી સદીના મધ્યમાં મહારાજા માર્તંડ વર્મા, જેઓ ''&quot;આધુનિક ત્રાવણકોરના શિલ્પી&quot;'' તરીકે જાણીતા છે, તેમણે જિલ્લાના વિવિધ ભાગો પર શાસન કરતા નાના સામંતવાદી રજવાડાઓની રાજકીય બાબતોમાં હસ્તક્ષેપ કર્યો હતો. જિલ્લાના આંતરિક વિકાસ અને પ્રગતિમાં માર્તંડ વર્મા મહારાજાનું અસાધારણ પ્રદાન રહ્યું હતું. કૃષ્ણાપુરમ પેલેસ (રાજમહેલ), જે હાલમાં રાજ્યના પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા સંરક્ષિત સ્મારક છે, તેનું નિર્માણ પણ તેમના શાસનકાળ દરમિયાન કરવામાં આવ્યું હતું. તેઓ ''&quot;આધુનિક એલેપ્પીના શિલ્પી&quot;'' તરીકે ઓળખાતા હતા અને અલાપ્પુઝાને ત્રાવણકોરના એક અગ્રણી બંદર શહેર તરીકે વિકસાવવામાં તેમણે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

બલરામ વર્મા મહારાજાના શાસનકાળ દરમિયાન, વેલુ થમ્પી દળવાએ શહેર અને બંદરના વિકાસમાં વિશેષ રસ લીધો હતો. તેમણે પથિરામનલ ટાપુના સમગ્ર વિસ્તારમાં નાળિયેરની ખેતી અને તેના મોટા ભાગોમાં ડાંગરની (ચોખાની) ખેતી શરૂ કરાવી હતી. આલાપ્પુઝાના વિકાસમાં વેલુ થમ્પી દળવા યોગદાન અત્યંત નોંધપાત્ર છે. ૧૯મી સદીમાં આ જિલ્લાએ તમામ ક્ષેત્રોમાં અભૂતપૂર્વ પ્રગતિ હાંસલ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

કાયમકુલમ કોચુન્ની ૧૯મી સદીમાં થઈ ગયેલા કાયમકુલમના એક સાહસિક અને લોકપ્રિય બહારવટિયા (રોબિન હૂડ જેવા નાયક) હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%95%E0%B5%8A%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%81%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%A3%E0%B4%BF |title=Wikibooks Malayalam- Aithihyamala- Kayamkulam Kochunni |publisher=Wikibooks-Malayalam |date=7 June 2011 |access-date=10 June 2011}}&lt;/ref&gt; ૧૯મી સદીના પ્રખ્યાત સામાજિક સુધારક અરાત્તુપુઝા વેલાયુધ પાનિકર પણ આજના આલાપ્પુઝા જિલ્લાના જ મૂળ નિવાસી હતા.&lt;ref name=&quot;osella&quot;&gt;{{cite book |title=Social Mobility In Kerala: Modernity and Identity in Conflict |first1=Filippo |last1=Osella |first2=Caroline |last2=Osella |publisher=Pluto Press |year=2000 |url=https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC |pages=156–157|isbn=9780745316932 }}&lt;/ref&gt;

કાથી (કોઇર) ની સાદડીઓ અને ચટાઈઓના ઉત્પાદન માટેનું પ્રથમ આધુનિક કારખાનું પણ ૧૮૫૯માં અલાપ્પુઝા ખાતે સ્થાપવામાં આવ્યું હતું. આલાપ્પુઝા શહેર સુધારણા સમિતિ (ટાઉન ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ કમિટી) ની સ્થાપના ૧૮૯૪માં કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ત્રાવણકોરના શાસનકાળ દરમિયાન, ચેરથલા તાલુકાનો સમાવેશ ઉત્તરીય વિભાગ (કોટ્ટાયમ વિભાગ) માં કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે આજના અલાપ્પુઝા જિલ્લાના બાકીના તમામ તાલુકાઓને બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના મધ્ય વિભાગ (કોલ્લમ વિભાગ) હેઠળ રાખવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;1931_census&quot;&gt;{{cite book|title=Census of India, 1931, VOLUME XXVIII, Travancore, Part-I Report|publisher=Government of Travancore|year=1932|location=Trivandrum|url=https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/handle/10973/18998 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Allepeymartyrscolumn.JPG|thumbnail|૧૯૪૬માં બ્રિટિશ રજવાડાના ત્રાવણકોરના દિવાન સામે થયેલા પુન્નાપરા-વાયલર બળવાની યાદમાં સામ્યવાદી સ્મારક સ્તંભ..&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;]]

આ જિલ્લાએ ત્રાવણકોરના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. અસ્પૃશ્યતા નાબૂદી માટેનું અભિયાન આ જિલ્લામાં પત્રકાર ટી. કે. માધવન દ્વારા ઘણું વહેલું આયોજિત કરવામાં આવ્યું હતું, અને ૧૯૨૫માં મંદિરોના પહોંચ માર્ગો, ખાસ કરીને અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ સ્વામી મંદિર તરફ જતા રસ્તાઓ તમામ જ્ઞાતિના હિંદુઓ માટે ખુલ્લા મૂકવામાં આવ્યા હતા.

આ જિલ્લામાં ૧૯૩૨માં બંધારણીય દમનના વિરોધ તરીકે શરૂ થયેલા 'નિવર્તન' (Nivarthana) આંદોલન પણ જોવા મળ્યું હતું. કેરળમાં સૌપ્રથમ રાજકીય હડતાળ ૧૯૩૮માં અલાપ્પુઝા ખાતે જ યોજાઈ હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના દીવાન સામે કોમ્યુનિસ્ટોના નેતૃત્વ હેઠળ થયેલા 'પુન્નાપ્રા-વયાલાર આંદોલન'નું કેન્દ્ર પણ આ જ જિલ્લો હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== ભૂગોળ ==
[[File:Kerala backwaters, Vembanad Lake, India.jpg|left|thumbnail|વેમ્બનાડ તળાવ]]

અલપ્પુઝા અરબી સમુદ્ર અને વેમ્બનાડ સરોવરની વચ્ચે આવેલો એક દ્વીપકલ્પીય ભૂમિભાગ છે. મણિમાલા, પંબા અને અચનકોવિલ અહીંની મુખ્ય નદીઓ છે; તેમની શાખાઓ અને ઉપનદીઓ અલપ્પુઝામાંથી વહીને વેમ્બનાડ સરોવરમાં ઠલવાય છે. આ પ્રદેશનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ સરોવર વેમ્બનાડ છે.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaRiversLakes&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers and Lakes |url=https://alappuzha.gov.in/about-district/rivers-lakes/ |date=12 June 2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=18 March 2021}}&lt;/ref&gt;

== જંગલો અને વન્યજીવો ==
[[File:Pathiramanal island - view from muhamma.jpg|thumbnail|પથિરામનલ ટાપુ – મુહમ્મા તરફથી એક દ્રશ્ય]]

અલપ્પુઝા કેરળનો એકમાત્ર એવો જિલ્લો હતો જ્યાં કોઈ સરકારી જંગલ નહોતું. પરંતુ ૨૦૧૩માં આ પરિસ્થિતિ બદલાઈ, જ્યારે વન અને વન્યજીવ વિભાગ દ્વારા વીય્યાપુરમ ખાતેની ૧૪.૫ એકર (૫.૯ હેક્ટર) જમીનને અનામત જંગલ તરીકે જાહેર કરવામાં આવી.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Paul |first=Biju E |title=Alappuzha gets a canopy |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/jun/05/alappuzha-gets-a-canopy-1986058.html |date=5 June 2019 |newspaper=The New Indian Express |access-date=9 March 2020}}&lt;/ref&gt;

અલપ્પુઝા જિલ્લાના વેમ્બનાડ સરોવરમાં આવેલો ''પથિરામનલ ટાપુ'' તેના દુર્લભ સ્થળાંતર કરનારા પક્ષીઓ (Migrating birds) માટે ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pathiramanal in Alappuzha |url=https://www.keralatourism.org/destination/pathiramanal-alappuzha/536 |date=2017 |website=Department of Tourism, Government of Kerala |access-date=9 March 2020}}&lt;/ref&gt;

== વહીવટ ==
[[File:Alappuzha loves Wikimedia IMG 7589.JPG|thumb|આલાપ્પુઝા જિલ્લા અદાલત]]
[[File:Alappuzha loves Wikimedia IMG 7599.JPG|thumb|એલેપ્પી બાર અસોશીએશન]]

આલાપ્પુઝા શહેર આલાપ્પુઝા જિલ્લાનું વહીવટી મુખ્યાલય છે. આ જિલ્લાને આલાપ્પુઝા અને ચંગન્નુર એમ બે મહેસૂલી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot; /&gt;

=== નગરપાલિકાઓ ===
જિલ્લામાં ૬ નગરપાલિકાઓ (મ્યુનિસિપલ ટાઉન) આવેલી છે:&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Municipalities {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/municipalities/|access-date=2021-11-22|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

{{columns-list|colwidth=20em|
* આલાપ્પુઝા
* ચંગન્નુર
* ચેરથલા
* હરિપાદ
* કાયમકુલમ
* માવેલીકારા
}}

=== વિધાનસભા અને લોકસભા પ્રતિનિધિત્વ ===
આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં બે લોકસભા મતવિસ્તારો આવેલા છે:

# આલાપ્પુઝા 
# માવેલીકારા 

જિલ્લામાં ૯ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે:
{{columns-list|colwidth=20em|
* અરોર 
* ચેરથલા 
* અંબાલાપ્પુઝા 
* આલાપ્પુઝા 
* કુટ્ટનાડ 
* હરિપાદ 
* કાયમકુલમ 
* માવેલીકારા 
* ચંગન્નુર
}}

=== તાલુકાઓ ===
આલાપ્પુઝા જિલ્લાને બે મહેસૂલી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે, જે અંતર્ગત કુલ છ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે:&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;&gt;{{cite web |url=https://alappuzha.nic.in/en/villages/ |title=Revenue villages, Taluks, and Revenue divisions in Alappuzha district |website= |publisher=National Informatics Centre, Ministry of Electronics and Information Technology, Government of India |access-date=10 June 2022}}&lt;/ref&gt;

* આલાપ્પુઝા મહેસૂલી વિભાગ&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt; 
** ચેરથલા 
** અંબાલાપ્પુઝા 
** કુટ્ટનાડ 

* ચંગન્નુર મહેસૂલી વિભાગ&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt;
** કાર્તિકાપલ્લી 
** માવેલીકારા 
** ચંગન્નુર

=== મહેસૂલી ગામો ===
મહેસૂલી વહીવટની સરળતા અને વિકેન્દ્રીકરણ માટે આલાપ્પુઝા જિલ્લાને કુલ ૯૩ મહેસૂલી ગામોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt;

== પરિવહન ==
=== જમીનમાર્ગ ===
{{wide image|Pallathuruthi bridge pano small.jpg|1200px|align-cap=center|પલ્લથુરુથી પુલ}}

==== રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો  ====
રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૬૬ (NH 66) એ ભારતના સૌથી લાંબા રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોમાંનો એક છે. તે પનવેલ (મુંબઈ નજીક) થી કન્યાકુમારી સુધી જાય છે અને આલાપ્પુઝા શહેરમાંથી પસાર થાય છે. આ હાઈવે મુંબઈ, ગોવા, ઉડુપી, મંગલુરુ, કન્નુર, કોઝિકોડ, ગુરુવાયુર, એર્નાકુલમ, કોલ્લમ અને ત્રિવેન્દ્રમ (તિરુવનંતપુરમ) જેવા અન્ય મુખ્ય શહેરોને સાંકળે છે. શહેરના મધ્ય ભાગમાં ટ્રાફિકનું ભારણ ઘટાડવા માટે કોમ્માડી થી કલારકોડ વચ્ચે રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ માટે બનાવવામાં આવેલ આલાપ્પુઝા બાયપાસનું નિર્માણ કાર્ય પૂર્ણ થઈ ચૂક્યું છે, અને આ એલિવેટેડ હાઈવે ૨૮ જાન્યુઆરી ૨૦૨૧ના રોજ વાહનવ્યવહાર માટે ખુલ્લો મૂકવામાં આવ્યો હતો. આલાપ્પુઝા માર્ગ પરિવહન દ્વારા ખૂબ સારી રીતે જોડાયેલું છે. દરિયાકાંઠા અને પહાડી વિસ્તારના પ્રવાસનને પ્રોત્સાહન આપવાના ભાગરૂપે રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૧ (SH 11) ને રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ તરીકે અપગ્રેડ કરવાની યોજના છે, જેથી આલાપ્પુઝાને તમિલનાડુના તમિલનાડુ સ્થિત કોડાઈકેનાલ સાથે સીધું જોડી શકાશે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/150809/nation-current-affairs/article/jawahar-thayankari-lifts-nehru-trophy|title=Jawahar Thayankari lifts Nehru trophy|date=9 August 2015|website=Deccan Chronicle|access-date=24 April 2018}}&lt;/ref&gt;

==== રાજ્ય ધોરીમાર્ગો  ====
[[File:AC Road SH-11.JPG|thumb|રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૧ (કેરળ)]]

આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં કુલ આઠ રાજ્ય ધોરીમાર્ગો આવેલા છે, જેમાંથી ત્રણ ધોરીમાર્ગો આલાપ્પુઝા શહેરથી જ શરૂ થાય છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૧ (SH 11) આલાપ્પુઝાના કલારકોડ થી શરૂ થઈને ચંગનાસ્સેરીના પેરુન્ના ખાતે પૂરો થાય છે. આ રસ્તો લોકપ્રિય રીતે AC રોડ (આલાપ્પુઝા-ચંગનાસ્સેરી માર્ગ) તરીકે ઓળખાય છે અને તેની લંબાઈ ૨૪.૨ કિમી છે. આ એક અત્યંત વ્યસ્ત અને મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે જે આલાપ્પુઝા શહેરને કોટ્ટાયમ જિલ્લા સાથે જોડે છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૪૦ (SH 40) એકમાત્ર અંતરરાજ્ય રાજ્ય ધોરીમાર્ગ છે. તે આલાપ્પુઝા શહેરને તમિલનાડુના મદુરાઈ શહેર સાથે જોડે છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૬૬ (SH 66) આલાપ્પુઝા શહેરથી શરૂ થાય છે અને એર્નાકુલમના થોપ્પુમ્પડી ખાતે પૂર્ણ થાય છે.

એમ. સી. રોડ / રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧ (મુખ્ય કેન્દ્રિય માર્ગ - SH 1) એ કેરળના ત્રાવણકોર વિસ્તારની મુખ્ય ધમની સમાન રાજ્ય ધોરીમાર્ગ છે. કેરળ લોક નિર્માણ વિભાગ (PWD) દ્વારા તેને SH 1 તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યો છે. તે આલાપ્પુઝા જિલ્લાના ચંગન્નુર શહેરમાંથી પસાર થાય છે અને તેને કેરળના અન્ય ભાગો સાથે જોડે છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૫ (SH 5) કાયમકુલમથી શરૂ થઈને પુલીમુક્કુ જંકશન ખાતે પૂરો થાય છે. આ હાઈવેની લંબાઈ ૪૨.૫ કિમી છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૬ (SH 6) કાયમકુલમથી શરૂ થઈને થિરૂવલ્લા ખાતે પૂર્ણ થાય છે, જેની લંબાઈ ૩૦.૮ કિમી છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૦ (SH 10) માવેલીકારા થી શરૂ થઈને કોઝેનચેરી સુધી જાય છે અને તે ૨૮.૭ કિમી લાંબો છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૨ (SH 12) અંબાલાપ્પુઝા થી શરૂ થઈને થિરૂવલ્લા ખાતે પૂરો થાય છે અને તેની લંબાઈ ૨૭.૨ કિમી છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=State Highways in Kerala |url=http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=SH&amp;pageId=249 |date=2008 |website=Kerala Public Works Department |access-date=11 December 2020}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}
{{સ્ટબ}}
{{કેરળના જિલ્લાઓ}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]</text>
      <sha1>q9grcbp4bs12mokfkanc3zwagetxbbu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903657</id>
      <parentid>903656</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T02:52:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* જમીનમાર્ગ */ રેલવે</comment>
      <origin>903657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51994" sha1="6devbc9dlffp7hbxkidc4ucair12jqy" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = અલપ્પુઝા જિલ્લો
| other_name = એલેપ્પી જિલ્લો
| settlement_type = જિલ્લો
| nickname = પૂર્વીય વિશ્વ નું વેનિસ&lt;ref name=&quot;Venice&quot;/&gt; પર્શ્વજળનો રાજા
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Alappuzha Boat Beauty W.jpg
 | photo2a      = Krishnapuram palace1.jpg
 | photo2b      = Thottappally.jpg
 | photo3a      = Alappuzha Bypass Aerial View 1.jpg
 | photo3b      = Alleppey beach.jpg
 | photo4a      = Cherthala infopark.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt; કેટ્ટુવલ્લમ, થોટ્ટપ્પલ્લી, અલપ્પુઝા બીચ, ઈન્ફોપાર્ક કેમ્પસ, ચેરથલા, અલપ્પુઝા બાયપાસ અને કૃષ્ણપુરમ પેલેસથી કયામકુલમ.
}}
| image_map = 
| mapframe = yes
| map_caption = [[કેરળ]] માં સ્થાન
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|9.49|76.49|display=inline,title}}
| subdivision_type = દેશ
| subdivision_name = {{Flag|ભારત}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = [[કેરળ]]
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| named_for = 
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = [[એલેપ્પી|અલપ્પુઝા]]
| parts_type = પેટાવિભાગો
| parts_style = Para
| parts = {{collapsible list|title=મહેસૂલ વિભાગો (૨)|અલાપ્પુઝા|ચેંગન્નુર|}}
{{collapsible list|title=તાલુકાઓ (૬)|ચેરથલા | અંબાલપ્પુઝા | કુટ્ટનાડુ | કાર્તિકપલ્લી | ચેંગન્નુર| માવેલીક્કારા|}}
| government_type = 
| governing_body = 
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = શાજી વી. નાયર, (IAS)
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| leader_name2 = પી. મોહન ચંદ્ર (IPS)
 &lt;ref name=&quot;Alappuzha Home&quot;&gt;{{cite web |title=Home |url=https://alappuzha.nic.in |website=Alappuzha District |access-date=21 February 2021}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = &lt;ref name=&quot;AlappuzhaProfile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141447/https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |archive-date=2018-06-12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_rank = ૧૪મો
| area_total_km2 = ૧,૪૧૪
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = ૨,૧૨૭,૭૮૯
| population_as_of = ૨૦૧૧
| population_rank = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_note = 
| demographics_type1 = ભાષા
| demographics1_title1 = સત્તાવાર
| demographics1_info1 = [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = IN-KL
| registration_plate = '''KL-04''' અલપ્પુઝા,&lt;br/&gt; '''KL-29''' કાયમકુલમ,&lt;br/&gt; '''KL-30''' ચેંગન્નુર,&lt;br/&gt; '''KL-31''' માવેલીક્કારા,&lt;br/&gt; '''KL-32''' ચેરથલા,&lt;br/&gt; '''KL-66''' કુટ્ટાનાડ
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૯૪&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=UNDP}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}}
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(૨૦૦૫)}}
| website = [https://alappuzha.nic.in alappuzha.nic.in]
| footnotes = 
}}

'''એલેપ્પી જિલ્લો''' અથવા અલાપ્પુઝા જિલ્લો એ [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. તેની રચના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ અલેપ્પી જિલ્લા તરીકે કરવામાં આવી હતી, અને ૧૯૯૦માં જિલ્લાનું નામ બદલીને અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;&gt;{{cite web |title=History |url=https://alappuzha.gov.in/history/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018}}&lt;/ref&gt; અલાપ્પુઝા કેરળનો સૌથી નાનો જિલ્લો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-alappuzha |date=2015 |website=Kerala State Planning Board – District Planning Office, Alappuzha |access-date=9 March 2020 }}&lt;/ref&gt; જિલ્લા મુખ્યાલય અલેપ્પી શહેરનું નામ બદલીને ૨૦૧૨માં અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.

કેનાલો (નહેરો), બેકવોટર્સ, સમુદ્રતટો અને સરોવરો ધરાવતા અલાપ્પુઝા શહેરનું વર્ણન ૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં ભારતના બ્રિટિશ ગવર્નર-જનરલ જ્યોર્જ કર્ઝન દ્વારા '''&quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot;''' તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Venice&quot;&gt;{{cite web|title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/history/|access-date=2020-09-08|language=en-US}}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લો તેના મનોરમ કેરળ બેકવોટર્સ માટે વિશેષ રૂપે જાણીતો છે, જેના દ્વારા તે કુમરાકોમ જેવા લોકપ્રિય પ્રવાસી સ્થળ સહિત કેરળના અન્ય ભાગો સાથે સુસજ્જ રીતે જોડાયેલો છે. આ જિલ્લો ભારતમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત પ્રવાસન સ્થળ છે. તે તેના કાથી (કોઇર) ના કારખાનાઓ માટે પણ ઓળખાય છે, કારણ કે કેરળના મોટાભાગના કાથી ઉદ્યોગો અલાપ્પુઝા શહેર અને તેની આસપાસના વિસ્તારમાં સ્થિત છે.

વેમ્બનાડ સરોવર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે ભારતીય દ્વીપકલ્પનું સૌથી લાંબુ સરોવર છે, અને અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ સરોવર અને અરબી સમુદ્રની વચ્ચે આવેલો છે.[૭] અલાપ્પુઝા જિલ્લાનો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે સમગ્ર ભારતનો સૌથી ઓછી ઊંચાઈ ધરાવતો વિસ્તાર છે.[૭] કુટ્ટનાડ, જે '''&quot;કેરળના ચોખાના કટોરા&quot;''' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે ભારતમાં સૌથી નીચી ઊંચાઈ ધરાવે છે અને તે વિશ્વના એવા બહુ ઓછા સ્થળોમાંનું એક છે જ્યાં દરિયાઈ સપાટીથી નીચે ખેતી કરવામાં આવે છે..&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|agency=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=2003-08-13|work=The Hindu|access-date=2020-11-17}}&lt;/ref&gt;

આ જિલ્લો ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ શાસન હેઠળના ત્રાવણકોર રજવાડાના દિવાન સામે થયેલા કમ્યુનિસ્ટોની આગેવાની હેઠળના ''પુન્નપ્રા-વયાલાર આંદોલન'' (વિદ્રોહ)નું સ્થળ હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Manorama Yearbook 2011, ISSN 0970-9096&lt;/ref&gt;

મર્ચન્ટ નેવીમાં સેવા આપતા નાવિકોના એક સમૂહ દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૪માં ''મેરિનર્સ ક્લબ આલેપ્પી (MCA)'' ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/mca_alleppey?igsh=MWV2c2R2ZWZndDZ0dg==]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== નામવ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Alappuzha Bypass Aerial View 2.jpg|thumb|આલાપ્પુઝા બીચ રોડ વ્યૂ]]

તત્કાલીન કોલ્લમ (Quilon) અને કોટ્ટાયમ જિલ્લાઓમાંથી અલગ કરીને આ જિલ્લાની રચના કરવામાં આવી હતી. આજના આધુનિક આલાપ્પુઝા જિલ્લાનો મોટાભાગનો વિસ્તાર ત્રાવણકોર રજવાડાના ક્વિલોન (કોલ્લમ) જિલ્લાનો ભાગ હતો, જ્યારે ઉત્તર આલાપ્પુઝાનો નાનો ભાગ ૧૯૫૭ સુધી કોટ્ટાયમ જિલ્લા હેઠળ આવતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shungoonny Menon |first=P. |url=http://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog |title=A history of Travancore from the earliest times |date=1878 |publisher=Madras, Higginbotham |others=University of California}}&lt;/ref&gt; આધુનિક આલાપ્પુઝા જિલ્લાની સ્થાપના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ કરવામાં આવી હતી. શરૂઆતમાં તેમાં સાત તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો: ચેરથલા, અંબાલાપ્પુઝા, કુટ્ટનાડ, ચંગન્નુર, કાર્તિકાપલ્લી અને માવેલીકારા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com|title=taluks in Alappuzha 1957|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;

'આલાપ્પુઝા' નામ એ એક સ્થાનનામ (Toponym) છે. 'આલાયમ' નો અર્થ 'ઘર' થાય છે અને ડો. હર્મન ગંડર્ટના શબ્દકોશ અનુસાર 'પુઝા' (Puzha) નો અર્થ 'જળમાર્ગ' અથવા 'નદી' થાય છે. આ નામ આલાપ્પુઝા અને તેના આસપાસના વિસ્તારોમાં ફેલાયેલા જળમાર્ગો અને પશ્ચજળ (Backwaters) ના નેટવર્કને દર્શાવે છે.

આ જિલ્લાની ઉત્તરે એર્નાકુલમ જિલ્લાના કોચી અને કનાયન્નુર તાલુકા, પૂર્વમાં કોટ્ટાયમ જિલ્લાના વૈકોમ, કોટ્ટાયમ અને ચંગનાસ્સેરી તાલુકા તથા પથાનમથિટ્ટા જિલ્લાના થિરૂવલ્લા, કોઝેનચેરી અને અદૂર તાલુકા, દક્ષિણે કોલ્લમ જિલ્લાના કુન્નથુર અને કરુનાગપલ્લી તાલુકા અને પશ્ચિમે લક્ષદ્વીપ સાગર (અરબી સમુદ્ર) આવેલા છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com|title=boundaries |publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;

વર્તમાન આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં છ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે: ચેરથલા, અંબાલાપ્પુઝા, કુટ્ટનાડ, કાર્તિકાપલ્લી, ચંગન્નુર અને માવેલીકારા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com/|title=taluks in Alappuzha|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt; The area of the district is {{cvt|1414|km2}} આ જિલ્લાનું ક્ષેત્રફળ ૧,૪૧૪ ચોરસ કિલોમીટર (૫૪૬ ચોરસ માઇલ) છે. તેનું વડું મથક (મુખ્યાલય) આલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું છે.

== ઇતિહાસ ==
[[File:Raja Kesava Das Statue in Alleppey - Changanassery Road @ Changananassery Junction.jpg|thumb|ચાંગણસેરી ખાતે રાજા કેશવદાસની પ્રતિમા]]

અર્વાચીન અલાપ્પુઝા શહેરનું અસ્તિત્વ ૧૮મી સદીના ઉત્તરાધમાં રાજા કેશવદાસના આભારી છે. જોકે, અલાપ્પુઝા જિલ્લો પ્રાચીન મલયાલમ સાહિત્યમાં પહેલેથી જ મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતો હતો. કેરળનો 'ચોખાનો કટોરો' ગણાતો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર પ્રારંભિક સંગમ કાળથી જ જાણીતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India | url= https://alappuzha.nic.in/en/history/ |access-date=2025-01-06 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== પ્રાચીન કાળ ===
[[File:Light House Alleppey,Kerala.jpg|left|thumbnail|પુરાક્કડ ખાતે દીવાદાંડી]]

સંગમ કાળ દરમિયાન, સામાન્ય યુગની પ્રારંભિક સદીઓમાં વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારને પ્રાચીન ગ્રીસ, પ્રાચીન રોમ, પ્રાચીન લેવન્ટ (મધ્ય પૂર્વનો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર), પ્રાચીન અરબી દ્વીપકલ્પ અને પ્રાચીન ઇજિપ્ત સાથે વેપારી સંબંધો હોવાનું ઇતિહાસમાં નોંધાયેલું છે.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld&gt;{{cite web |title=History |url=http://alappuzha.gov.in/pages/aboutalpy-history.htm |website=Official Web Site of Alappuzha District, Kerala State, India |publisher=Collectorate, Alappuzha District, Kerala State, India |access-date=3 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

'પેરિપ્લસ ઓફ ધ એરિથ્રિયન સી' (ઇ.સ. આશરે ૫૦માં લખાયેલ) જેવા પ્રાચીન ગ્રીક-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં હિંદ મહાસાગરના વેપારના એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે નોંધાયેલું પ્રાચીન બંદર 'બારાકે' (Barace) અવારનવાર અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં પંબા નદીના મુખ પર આવેલા આધુનિક દરિયાકાંઠાના નગર પુરક્કાડ તરીકે ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ પંબા નદી પેરિયાર અને ભરતપુઝા નદીઓ પછી કેરળની ત્રીજી સૌથી લાંબી નદી છે.&lt;ref name=&quot;Mathrubhumi&quot;&gt;{{cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing &amp; Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|last=Chandran |first=VP |language=ml|edition=Malayalam }}&lt;/ref&gt;

ચેરા વંશના પ્રારંભિક શાસકોનું મૂળ ઘર કુટ્ટનાડમાં હતું અને તેઓ ક્યારેક 'કુટ્ટુવન' તરીકે પણ ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; જોકે, પ્રાચીન સમયમાં પંબા નદીના દક્ષિણના વિસ્તારો પર 'આય' (Ay) સામ્રાજ્યનું શાસન હતું. પ્રાચીન ગ્રીકો-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં પંબા નદીનો ઉલ્લેખ 'બારિસ' (Baris) તરીકે કરવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાના પ્રારંભિક સમયગાળાના પુરાતત્વીય પુરાવાઓ ઉત્ખનન સ્થળો, ગુફાઓ, મંદિરો વગેરે જેવા સ્થળોએ પ્રાચીન અશ્મિઓ, શિલાલેખો અને સ્મારકોના રૂપમાં મળ્યા છે. સંગમ કાળની સાહિત્યિક કૃતિઓ પણ જિલ્લાના પ્રાચીન સમયગાળાની ઝાંખી મેળવવામાં મદદ કરે છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ ક્ષેત્રમાં નંબરુદિરી બ્રાહ્મણોના આગમન પહેલાં દક્ષિણ ભારતમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક અગ્રણી કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તે સમયે 'શ્રી મુલાવાસમ' ભારતીય દ્વીપકલ્પમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક પ્રમુખ તીર્થધામ હતું. અંબાલાપ્પુઝા અને માવેલીકારા તાલુકાઓમાંથી એક સમયે અહીં ફેલાયેલા બૌદ્ધ ધર્મના અનેક અવશેષો મળી આવ્યા છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== મધ્યકાલીન ઇતિહાસ ===
આ જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારો 'ઉન્નૂનીલી સંદેશમ' જેવા મધ્યકાલીન મલયાલમ સાહિત્યિક કાર્યોમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ સમયગાળાની પ્રખ્યાત સાહિત્યિક કૃતિઓમાંથી એક 'આશ્ચર્ય ચૂડામણિ' હતી, જે ચંગન્નુરના વિદ્વાન શક્તિભદ્ર દ્વારા લખાયેલું સંસ્કૃત નાટક હતું.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Nayar|first=V. R. Prabodhachandran|date=2011-02-11|title=Gem of a play|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/Gem-of-a-play/article15379095.ece|access-date=2020-09-08|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

ચેમ્બકાસ્સેરીનું સામંતવાદી શાસન પૂરાદમ થિરુનાલ દેવનારાયણનના શાસનકાળ દરમિયાન તેના ચરમસીમા પર હતું. તેઓ એક મહાન વિદ્વાન અને કવિ હતા, જેમણે 'વેદાંત રત્નમાલા' નામના સાહિત્યિક ગ્રંથની રચના કરી હતી. એવું કહેવાય છે કે તે સમયે અંબાલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ મંદિર બનાવવામાં આવ્યું હતું અને ભગવાન કૃષ્ણની મૂર્તિની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવી હતી. મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન ચેમ્બકાસ્સેરી પર બ્રાહ્મણ શાસકોનું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;  એવું માનવામાં આવે છે કે મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, કુમારન નંબૂથિરી અને નીલકંઠ દીક્ષિત જેવા પ્રખ્યાત વિદ્વાનો તેમના દરબારને શોભાવતા હતા અને તેમના દ્વારા સંરક્ષણ પામ્યા હતા.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld /&gt;

=== મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન સામંતવાદી રજવાડાં ===
વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લાના દક્ષિણ વિસ્તારો એક સમયે તત્કાલીન ''&quot;ઓડાનાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' (જે &quot;કાયમકુલમ સામ્રાજ્ય&quot; અથવા &quot;ઓનાત્તુકારા&quot; તરીકે પણ ઓળખાતું હતું) નો ભાગ હતા, જેના પર બાદમાં ઈ.સ. ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોરના સૈન્ય દ્વારા આક્રમણ કરીને કબજો કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;&gt;{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&amp;q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=10 June 2022|language=ml}}&lt;/ref&gt; તે પ્રાચીન આય (Ay) સામ્રાજ્યની જ એક શાખા હતી.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ રાજ્ય 'ચિરાવા સ્વરૂપમ' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું, જ્યાં 'ચિરાવા' શબ્દ બે મલયાલમ શબ્દો 'ચેરુ' અને 'આયી'ના સંયોજનથી બન્યો છે, જેનો અર્થ ''&quot;આય સામ્રાજ્યની નાની શાખા&quot;'' થાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તેમાં આધુનિક સમયના ચંગન્નુર, માવેલીકારા, કાર્તિકાપલ્લી અને કરુનાગપલ્લી તાલુકાઓના કેટલાક ભાગોનો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

આ જિલ્લાનો ઉત્તરનો સૌથી છેવાડાનો વિસ્તાર, જે આજના ચેરથલા તાલુકા સાથે સુસંગત છે, તેના પર ૧૭૬૨માં ત્રાવણકોર સામ્રાજ્ય અને કોચિન સામ્રાજ્ય વચ્ચે થયેલી સંધિ પહેલા &quot;કારપ્પુરમ સામ્રાજ્ય&quot;નું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; કારપ્પુરમ ૧૭૬૨ સુધી કોચિન સામ્રાજ્યનું એક કરદ રાજ્ય (મંડલિક) હતું, ત્યારબાદ તે ત્રાવણકોર સામ્રાજ્યને સોંપી દેવામાં આવ્યું હતું. કોચિન રાજપરિવારની 'મડાથીંગલ શાખા'નું મુખ્યાલય કારપ્પુરમના મડાથીનકારા ખાતે આવેલું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કારપ્પુરમની દક્ષિણે ''&quot;ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્ય&quot;'' આવેલું હતું, જે ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોર દ્વારા કરવામાં આવેલા વિજય પહેલા ''&quot;પુરક્કાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યમાં આજના અંબાલાપ્પુઝા અને કુટ્ટનાડ તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો. ચેમ્બકાસ્સેરીના રાજા &quot;ચેમ્બકાસ્સેરી દેવ નારાયણન&quot; ના ખિતાબથી ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; દક્ષિણ મલબાર પ્રદેશના મૂળ નિવાસી એવા મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી અને કુંચન નંબિયાર સમયાંતરે ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યના દરબારી કવિઓ રહ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કાર્તિકાપલ્લી એક નાનું સામંતવાદી રજવાડું હતું જે ૧૮મી સદીના મધ્યમાં ત્રાવણકોરના આક્રમણ સુધી ઓડનાડ અને ચેમ્બકાસ્સેરીના સામંતવાદી રાજ્યોની વચ્ચે આવેલું હતું, જે આજના કાર્તિકાપલ્લી તાલુકા સાથે સુસંગત છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાનો દક્ષિણનો સૌથી છેવાડાનો ભાગ એક સમયે તત્કાલીન કરુનાગપલ્લીના સામંતવાદી રજવાડાનો ભાગ હતો, જે સમયાંતરે ચિરાવા સ્વરૂપમ (કાયમકુલમ) ના તાબેદાર રહ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== ત્રાવણકોર યુગ (૧૭૪૬–૧૯૪૭) દરમિયાન પ્રગતિ અને સામાજિક સુધારણા ===
[[File:Travancore 1871.JPG|thumb|૧૮૭૧માં પ્રકાશિત થયેલ બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના નકશા.]]

૧૭મી સદીમાં મલબાર દરિયાકાંઠે પોર્ટુગીઝ સત્તાનો અસ્ત થયો અને આ જિલ્લાની રિયાસતોમાં ડચ મલબાર પ્રભુત્વ ધરાવતું સ્થાન પ્રાપ્ત કરવામાં સફળ રહ્યું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; મૌખિક પરંપરાઓ અનુસાર, કોક્કામંગલમ અથવા કોક્કોથમંગલમ ખાતે આવેલું ચર્ચ ઇસુ ખ્રિસ્તના બાર શિષ્યોમાંના એક એવા સેન્ટ થૉમસ ધ અપોસ્સલ દ્વારા સ્થાપિત સાત ચર્ચોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. અલાપ્પુઝા શહેરનું મનોહર સીએસઆઈ ક્રાઇસ્ટ ચર્ચ ૧૮૧૬માં ભારતમાં પ્રથમ ચર્ચ મિશનરી સોસાયટી મિશનરી રેવરન્ડ થૉમસ નોર્ટન દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. તે તત્કાલીન ત્રાવણકોર રાજ્યમાં સ્થપાયેલું પ્રથમ એંગ્લિકન ચર્ચ હતું.

૧૮મી સદીના મધ્યમાં મહારાજા માર્તંડ વર્મા, જેઓ ''&quot;આધુનિક ત્રાવણકોરના શિલ્પી&quot;'' તરીકે જાણીતા છે, તેમણે જિલ્લાના વિવિધ ભાગો પર શાસન કરતા નાના સામંતવાદી રજવાડાઓની રાજકીય બાબતોમાં હસ્તક્ષેપ કર્યો હતો. જિલ્લાના આંતરિક વિકાસ અને પ્રગતિમાં માર્તંડ વર્મા મહારાજાનું અસાધારણ પ્રદાન રહ્યું હતું. કૃષ્ણાપુરમ પેલેસ (રાજમહેલ), જે હાલમાં રાજ્યના પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા સંરક્ષિત સ્મારક છે, તેનું નિર્માણ પણ તેમના શાસનકાળ દરમિયાન કરવામાં આવ્યું હતું. તેઓ ''&quot;આધુનિક એલેપ્પીના શિલ્પી&quot;'' તરીકે ઓળખાતા હતા અને અલાપ્પુઝાને ત્રાવણકોરના એક અગ્રણી બંદર શહેર તરીકે વિકસાવવામાં તેમણે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

બલરામ વર્મા મહારાજાના શાસનકાળ દરમિયાન, વેલુ થમ્પી દળવાએ શહેર અને બંદરના વિકાસમાં વિશેષ રસ લીધો હતો. તેમણે પથિરામનલ ટાપુના સમગ્ર વિસ્તારમાં નાળિયેરની ખેતી અને તેના મોટા ભાગોમાં ડાંગરની (ચોખાની) ખેતી શરૂ કરાવી હતી. આલાપ્પુઝાના વિકાસમાં વેલુ થમ્પી દળવા યોગદાન અત્યંત નોંધપાત્ર છે. ૧૯મી સદીમાં આ જિલ્લાએ તમામ ક્ષેત્રોમાં અભૂતપૂર્વ પ્રગતિ હાંસલ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

કાયમકુલમ કોચુન્ની ૧૯મી સદીમાં થઈ ગયેલા કાયમકુલમના એક સાહસિક અને લોકપ્રિય બહારવટિયા (રોબિન હૂડ જેવા નાયક) હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%95%E0%B5%8A%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%81%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%A3%E0%B4%BF |title=Wikibooks Malayalam- Aithihyamala- Kayamkulam Kochunni |publisher=Wikibooks-Malayalam |date=7 June 2011 |access-date=10 June 2011}}&lt;/ref&gt; ૧૯મી સદીના પ્રખ્યાત સામાજિક સુધારક અરાત્તુપુઝા વેલાયુધ પાનિકર પણ આજના આલાપ્પુઝા જિલ્લાના જ મૂળ નિવાસી હતા.&lt;ref name=&quot;osella&quot;&gt;{{cite book |title=Social Mobility In Kerala: Modernity and Identity in Conflict |first1=Filippo |last1=Osella |first2=Caroline |last2=Osella |publisher=Pluto Press |year=2000 |url=https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC |pages=156–157|isbn=9780745316932 }}&lt;/ref&gt;

કાથી (કોઇર) ની સાદડીઓ અને ચટાઈઓના ઉત્પાદન માટેનું પ્રથમ આધુનિક કારખાનું પણ ૧૮૫૯માં અલાપ્પુઝા ખાતે સ્થાપવામાં આવ્યું હતું. આલાપ્પુઝા શહેર સુધારણા સમિતિ (ટાઉન ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ કમિટી) ની સ્થાપના ૧૮૯૪માં કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ત્રાવણકોરના શાસનકાળ દરમિયાન, ચેરથલા તાલુકાનો સમાવેશ ઉત્તરીય વિભાગ (કોટ્ટાયમ વિભાગ) માં કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે આજના અલાપ્પુઝા જિલ્લાના બાકીના તમામ તાલુકાઓને બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના મધ્ય વિભાગ (કોલ્લમ વિભાગ) હેઠળ રાખવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;1931_census&quot;&gt;{{cite book|title=Census of India, 1931, VOLUME XXVIII, Travancore, Part-I Report|publisher=Government of Travancore|year=1932|location=Trivandrum|url=https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/handle/10973/18998 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Allepeymartyrscolumn.JPG|thumbnail|૧૯૪૬માં બ્રિટિશ રજવાડાના ત્રાવણકોરના દિવાન સામે થયેલા પુન્નાપરા-વાયલર બળવાની યાદમાં સામ્યવાદી સ્મારક સ્તંભ..&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;]]

આ જિલ્લાએ ત્રાવણકોરના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. અસ્પૃશ્યતા નાબૂદી માટેનું અભિયાન આ જિલ્લામાં પત્રકાર ટી. કે. માધવન દ્વારા ઘણું વહેલું આયોજિત કરવામાં આવ્યું હતું, અને ૧૯૨૫માં મંદિરોના પહોંચ માર્ગો, ખાસ કરીને અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ સ્વામી મંદિર તરફ જતા રસ્તાઓ તમામ જ્ઞાતિના હિંદુઓ માટે ખુલ્લા મૂકવામાં આવ્યા હતા.

આ જિલ્લામાં ૧૯૩૨માં બંધારણીય દમનના વિરોધ તરીકે શરૂ થયેલા 'નિવર્તન' (Nivarthana) આંદોલન પણ જોવા મળ્યું હતું. કેરળમાં સૌપ્રથમ રાજકીય હડતાળ ૧૯૩૮માં અલાપ્પુઝા ખાતે જ યોજાઈ હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના દીવાન સામે કોમ્યુનિસ્ટોના નેતૃત્વ હેઠળ થયેલા 'પુન્નાપ્રા-વયાલાર આંદોલન'નું કેન્દ્ર પણ આ જ જિલ્લો હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== ભૂગોળ ==
[[File:Kerala backwaters, Vembanad Lake, India.jpg|left|thumbnail|વેમ્બનાડ તળાવ]]

અલપ્પુઝા અરબી સમુદ્ર અને વેમ્બનાડ સરોવરની વચ્ચે આવેલો એક દ્વીપકલ્પીય ભૂમિભાગ છે. મણિમાલા, પંબા અને અચનકોવિલ અહીંની મુખ્ય નદીઓ છે; તેમની શાખાઓ અને ઉપનદીઓ અલપ્પુઝામાંથી વહીને વેમ્બનાડ સરોવરમાં ઠલવાય છે. આ પ્રદેશનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ સરોવર વેમ્બનાડ છે.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaRiversLakes&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers and Lakes |url=https://alappuzha.gov.in/about-district/rivers-lakes/ |date=12 June 2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=18 March 2021}}&lt;/ref&gt;

== જંગલો અને વન્યજીવો ==
[[File:Pathiramanal island - view from muhamma.jpg|thumbnail|પથિરામનલ ટાપુ – મુહમ્મા તરફથી એક દ્રશ્ય]]

અલપ્પુઝા કેરળનો એકમાત્ર એવો જિલ્લો હતો જ્યાં કોઈ સરકારી જંગલ નહોતું. પરંતુ ૨૦૧૩માં આ પરિસ્થિતિ બદલાઈ, જ્યારે વન અને વન્યજીવ વિભાગ દ્વારા વીય્યાપુરમ ખાતેની ૧૪.૫ એકર (૫.૯ હેક્ટર) જમીનને અનામત જંગલ તરીકે જાહેર કરવામાં આવી.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Paul |first=Biju E |title=Alappuzha gets a canopy |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/jun/05/alappuzha-gets-a-canopy-1986058.html |date=5 June 2019 |newspaper=The New Indian Express |access-date=9 March 2020}}&lt;/ref&gt;

અલપ્પુઝા જિલ્લાના વેમ્બનાડ સરોવરમાં આવેલો ''પથિરામનલ ટાપુ'' તેના દુર્લભ સ્થળાંતર કરનારા પક્ષીઓ (Migrating birds) માટે ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pathiramanal in Alappuzha |url=https://www.keralatourism.org/destination/pathiramanal-alappuzha/536 |date=2017 |website=Department of Tourism, Government of Kerala |access-date=9 March 2020}}&lt;/ref&gt;

== વહીવટ ==
[[File:Alappuzha loves Wikimedia IMG 7589.JPG|thumb|આલાપ્પુઝા જિલ્લા અદાલત]]
[[File:Alappuzha loves Wikimedia IMG 7599.JPG|thumb|એલેપ્પી બાર અસોશીએશન]]

આલાપ્પુઝા શહેર આલાપ્પુઝા જિલ્લાનું વહીવટી મુખ્યાલય છે. આ જિલ્લાને આલાપ્પુઝા અને ચંગન્નુર એમ બે મહેસૂલી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot; /&gt;

=== નગરપાલિકાઓ ===
જિલ્લામાં ૬ નગરપાલિકાઓ (મ્યુનિસિપલ ટાઉન) આવેલી છે:&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Municipalities {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/municipalities/|access-date=2021-11-22|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

{{columns-list|colwidth=20em|
* આલાપ્પુઝા
* ચંગન્નુર
* ચેરથલા
* હરિપાદ
* કાયમકુલમ
* માવેલીકારા
}}

=== વિધાનસભા અને લોકસભા પ્રતિનિધિત્વ ===
આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં બે લોકસભા મતવિસ્તારો આવેલા છે:

# આલાપ્પુઝા 
# માવેલીકારા 

જિલ્લામાં ૯ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે:
{{columns-list|colwidth=20em|
* અરોર 
* ચેરથલા 
* અંબાલાપ્પુઝા 
* આલાપ્પુઝા 
* કુટ્ટનાડ 
* હરિપાદ 
* કાયમકુલમ 
* માવેલીકારા 
* ચંગન્નુર
}}

=== તાલુકાઓ ===
આલાપ્પુઝા જિલ્લાને બે મહેસૂલી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે, જે અંતર્ગત કુલ છ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે:&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;&gt;{{cite web |url=https://alappuzha.nic.in/en/villages/ |title=Revenue villages, Taluks, and Revenue divisions in Alappuzha district |website= |publisher=National Informatics Centre, Ministry of Electronics and Information Technology, Government of India |access-date=10 June 2022}}&lt;/ref&gt;

* આલાપ્પુઝા મહેસૂલી વિભાગ&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt; 
** ચેરથલા 
** અંબાલાપ્પુઝા 
** કુટ્ટનાડ 

* ચંગન્નુર મહેસૂલી વિભાગ&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt;
** કાર્તિકાપલ્લી 
** માવેલીકારા 
** ચંગન્નુર

=== મહેસૂલી ગામો ===
મહેસૂલી વહીવટની સરળતા અને વિકેન્દ્રીકરણ માટે આલાપ્પુઝા જિલ્લાને કુલ ૯૩ મહેસૂલી ગામોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt;

== પરિવહન ==
=== જમીનમાર્ગ ===
{{wide image|Pallathuruthi bridge pano small.jpg|1200px|align-cap=center|પલ્લથુરુથી પુલ}}

==== રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો  ====
રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૬૬ (NH 66) એ ભારતના સૌથી લાંબા રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોમાંનો એક છે. તે પનવેલ (મુંબઈ નજીક) થી કન્યાકુમારી સુધી જાય છે અને આલાપ્પુઝા શહેરમાંથી પસાર થાય છે. આ હાઈવે મુંબઈ, ગોવા, ઉડુપી, મંગલુરુ, કન્નુર, કોઝિકોડ, ગુરુવાયુર, એર્નાકુલમ, કોલ્લમ અને ત્રિવેન્દ્રમ (તિરુવનંતપુરમ) જેવા અન્ય મુખ્ય શહેરોને સાંકળે છે. શહેરના મધ્ય ભાગમાં ટ્રાફિકનું ભારણ ઘટાડવા માટે કોમ્માડી થી કલારકોડ વચ્ચે રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ માટે બનાવવામાં આવેલ આલાપ્પુઝા બાયપાસનું નિર્માણ કાર્ય પૂર્ણ થઈ ચૂક્યું છે, અને આ એલિવેટેડ હાઈવે ૨૮ જાન્યુઆરી ૨૦૨૧ના રોજ વાહનવ્યવહાર માટે ખુલ્લો મૂકવામાં આવ્યો હતો. આલાપ્પુઝા માર્ગ પરિવહન દ્વારા ખૂબ સારી રીતે જોડાયેલું છે. દરિયાકાંઠા અને પહાડી વિસ્તારના પ્રવાસનને પ્રોત્સાહન આપવાના ભાગરૂપે રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૧ (SH 11) ને રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ તરીકે અપગ્રેડ કરવાની યોજના છે, જેથી આલાપ્પુઝાને તમિલનાડુના તમિલનાડુ સ્થિત કોડાઈકેનાલ સાથે સીધું જોડી શકાશે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/150809/nation-current-affairs/article/jawahar-thayankari-lifts-nehru-trophy|title=Jawahar Thayankari lifts Nehru trophy|date=9 August 2015|website=Deccan Chronicle|access-date=24 April 2018}}&lt;/ref&gt;

==== રાજ્ય ધોરીમાર્ગો  ====
[[File:AC Road SH-11.JPG|thumb|રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૧ (કેરળ)]]

આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં કુલ આઠ રાજ્ય ધોરીમાર્ગો આવેલા છે, જેમાંથી ત્રણ ધોરીમાર્ગો આલાપ્પુઝા શહેરથી જ શરૂ થાય છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૧ (SH 11) આલાપ્પુઝાના કલારકોડ થી શરૂ થઈને ચંગનાસ્સેરીના પેરુન્ના ખાતે પૂરો થાય છે. આ રસ્તો લોકપ્રિય રીતે AC રોડ (આલાપ્પુઝા-ચંગનાસ્સેરી માર્ગ) તરીકે ઓળખાય છે અને તેની લંબાઈ ૨૪.૨ કિમી છે. આ એક અત્યંત વ્યસ્ત અને મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે જે આલાપ્પુઝા શહેરને કોટ્ટાયમ જિલ્લા સાથે જોડે છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૪૦ (SH 40) એકમાત્ર અંતરરાજ્ય રાજ્ય ધોરીમાર્ગ છે. તે આલાપ્પુઝા શહેરને તમિલનાડુના મદુરાઈ શહેર સાથે જોડે છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૬૬ (SH 66) આલાપ્પુઝા શહેરથી શરૂ થાય છે અને એર્નાકુલમના થોપ્પુમ્પડી ખાતે પૂર્ણ થાય છે.

[[File:Main Central Road - SH1.JPG|thumb|ચેંગન્નુર પાસે મુખ્ય સેન્ટ્રલ રોડ]]

એમ. સી. રોડ / રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧ (મુખ્ય કેન્દ્રિય માર્ગ - SH 1) એ કેરળના ત્રાવણકોર વિસ્તારની મુખ્ય ધમની સમાન રાજ્ય ધોરીમાર્ગ છે. કેરળ લોક નિર્માણ વિભાગ (PWD) દ્વારા તેને SH 1 તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યો છે. તે આલાપ્પુઝા જિલ્લાના ચંગન્નુર શહેરમાંથી પસાર થાય છે અને તેને કેરળના અન્ય ભાગો સાથે જોડે છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૫ (SH 5) કાયમકુલમથી શરૂ થઈને પુલીમુક્કુ જંકશન ખાતે પૂરો થાય છે. આ હાઈવેની લંબાઈ ૪૨.૫ કિમી છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૬ (SH 6) કાયમકુલમથી શરૂ થઈને થિરૂવલ્લા ખાતે પૂર્ણ થાય છે, જેની લંબાઈ ૩૦.૮ કિમી છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૦ (SH 10) માવેલીકારા થી શરૂ થઈને કોઝેનચેરી સુધી જાય છે અને તે ૨૮.૭ કિમી લાંબો છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૨ (SH 12) અંબાલાપ્પુઝા થી શરૂ થઈને થિરૂવલ્લા ખાતે પૂરો થાય છે અને તેની લંબાઈ ૨૭.૨ કિમી છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=State Highways in Kerala |url=http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=SH&amp;pageId=249 |date=2008 |website=Kerala Public Works Department |access-date=11 December 2020}}&lt;/ref&gt;

[[File:Aroor bypass.jpg|thumb|અરૂર બાયપાસ]]

==== રેલવે ====
[[File:Kayamkulam Railway Station.jpg|thumb|કયામકુલમ જંકશન રેલ્વે સ્ટેશન]]

આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં મુખ્ય બે રેલવે લાઈનો આવેલી છે.

એર્નાકુલમ-કાયમકુલમ કોસ્ટલ (તટીય) રેલવે લાઈન મુખ્યત્વે જિલ્લાના પશ્ચિમ અને દરિયાકાંઠાના ભાગોને સાંકળે છે. તેમાં હરિપાદ, આલાપ્પુઝા, ચેરથલા અને કાયમકુલમ જંકશન રેલવે સ્ટેશનોનો સમાવેશ થાય છે. એર્નાકુલમ-કોટ્ટાયમ-કોલ્લમ રેલવે લાઈન જિલ્લાના પૂર્વ ભાગને જોડે છે, જેમાં ચંગન્નુર અને માવેલીકારા રેલવે સ્ટેશનો આવેલા છે.[૪૪]

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}
{{સ્ટબ}}
{{કેરળના જિલ્લાઓ}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]</text>
      <sha1>6devbc9dlffp7hbxkidc4ucair12jqy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903658</id>
      <parentid>903657</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T02:58:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* પરિવહન */  જળપરિવહ અને હવાઈમાર્ગ</comment>
      <origin>903658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55150" sha1="junt4p2vkkft9ox0r2wnb0lwkckejcx" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = અલપ્પુઝા જિલ્લો
| other_name = એલેપ્પી જિલ્લો
| settlement_type = જિલ્લો
| nickname = પૂર્વીય વિશ્વ નું વેનિસ&lt;ref name=&quot;Venice&quot;/&gt; પર્શ્વજળનો રાજા
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Alappuzha Boat Beauty W.jpg
 | photo2a      = Krishnapuram palace1.jpg
 | photo2b      = Thottappally.jpg
 | photo3a      = Alappuzha Bypass Aerial View 1.jpg
 | photo3b      = Alleppey beach.jpg
 | photo4a      = Cherthala infopark.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt; કેટ્ટુવલ્લમ, થોટ્ટપ્પલ્લી, અલપ્પુઝા બીચ, ઈન્ફોપાર્ક કેમ્પસ, ચેરથલા, અલપ્પુઝા બાયપાસ અને કૃષ્ણપુરમ પેલેસથી કયામકુલમ.
}}
| image_map = 
| mapframe = yes
| map_caption = [[કેરળ]] માં સ્થાન
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|9.49|76.49|display=inline,title}}
| subdivision_type = દેશ
| subdivision_name = {{Flag|ભારત}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = [[કેરળ]]
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| named_for = 
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = [[એલેપ્પી|અલપ્પુઝા]]
| parts_type = પેટાવિભાગો
| parts_style = Para
| parts = {{collapsible list|title=મહેસૂલ વિભાગો (૨)|અલાપ્પુઝા|ચેંગન્નુર|}}
{{collapsible list|title=તાલુકાઓ (૬)|ચેરથલા | અંબાલપ્પુઝા | કુટ્ટનાડુ | કાર્તિકપલ્લી | ચેંગન્નુર| માવેલીક્કારા|}}
| government_type = 
| governing_body = 
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = શાજી વી. નાયર, (IAS)
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| leader_name2 = પી. મોહન ચંદ્ર (IPS)
 &lt;ref name=&quot;Alappuzha Home&quot;&gt;{{cite web |title=Home |url=https://alappuzha.nic.in |website=Alappuzha District |access-date=21 February 2021}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = &lt;ref name=&quot;AlappuzhaProfile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141447/https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |archive-date=2018-06-12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_rank = ૧૪મો
| area_total_km2 = ૧,૪૧૪
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = ૨,૧૨૭,૭૮૯
| population_as_of = ૨૦૧૧
| population_rank = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_note = 
| demographics_type1 = ભાષા
| demographics1_title1 = સત્તાવાર
| demographics1_info1 = [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = IN-KL
| registration_plate = '''KL-04''' અલપ્પુઝા,&lt;br/&gt; '''KL-29''' કાયમકુલમ,&lt;br/&gt; '''KL-30''' ચેંગન્નુર,&lt;br/&gt; '''KL-31''' માવેલીક્કારા,&lt;br/&gt; '''KL-32''' ચેરથલા,&lt;br/&gt; '''KL-66''' કુટ્ટાનાડ
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૯૪&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=UNDP}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}}
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(૨૦૦૫)}}
| website = [https://alappuzha.nic.in alappuzha.nic.in]
| footnotes = 
}}

'''એલેપ્પી જિલ્લો''' અથવા અલાપ્પુઝા જિલ્લો એ [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. તેની રચના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ અલેપ્પી જિલ્લા તરીકે કરવામાં આવી હતી, અને ૧૯૯૦માં જિલ્લાનું નામ બદલીને અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;&gt;{{cite web |title=History |url=https://alappuzha.gov.in/history/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018}}&lt;/ref&gt; અલાપ્પુઝા કેરળનો સૌથી નાનો જિલ્લો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-alappuzha |date=2015 |website=Kerala State Planning Board – District Planning Office, Alappuzha |access-date=9 March 2020 }}&lt;/ref&gt; જિલ્લા મુખ્યાલય અલેપ્પી શહેરનું નામ બદલીને ૨૦૧૨માં અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.

કેનાલો (નહેરો), બેકવોટર્સ, સમુદ્રતટો અને સરોવરો ધરાવતા અલાપ્પુઝા શહેરનું વર્ણન ૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં ભારતના બ્રિટિશ ગવર્નર-જનરલ જ્યોર્જ કર્ઝન દ્વારા '''&quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot;''' તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Venice&quot;&gt;{{cite web|title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/history/|access-date=2020-09-08|language=en-US}}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લો તેના મનોરમ કેરળ બેકવોટર્સ માટે વિશેષ રૂપે જાણીતો છે, જેના દ્વારા તે કુમરાકોમ જેવા લોકપ્રિય પ્રવાસી સ્થળ સહિત કેરળના અન્ય ભાગો સાથે સુસજ્જ રીતે જોડાયેલો છે. આ જિલ્લો ભારતમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત પ્રવાસન સ્થળ છે. તે તેના કાથી (કોઇર) ના કારખાનાઓ માટે પણ ઓળખાય છે, કારણ કે કેરળના મોટાભાગના કાથી ઉદ્યોગો અલાપ્પુઝા શહેર અને તેની આસપાસના વિસ્તારમાં સ્થિત છે.

વેમ્બનાડ સરોવર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે ભારતીય દ્વીપકલ્પનું સૌથી લાંબુ સરોવર છે, અને અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ સરોવર અને અરબી સમુદ્રની વચ્ચે આવેલો છે.[૭] અલાપ્પુઝા જિલ્લાનો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે સમગ્ર ભારતનો સૌથી ઓછી ઊંચાઈ ધરાવતો વિસ્તાર છે.[૭] કુટ્ટનાડ, જે '''&quot;કેરળના ચોખાના કટોરા&quot;''' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે ભારતમાં સૌથી નીચી ઊંચાઈ ધરાવે છે અને તે વિશ્વના એવા બહુ ઓછા સ્થળોમાંનું એક છે જ્યાં દરિયાઈ સપાટીથી નીચે ખેતી કરવામાં આવે છે..&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|agency=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=2003-08-13|work=The Hindu|access-date=2020-11-17}}&lt;/ref&gt;

આ જિલ્લો ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ શાસન હેઠળના ત્રાવણકોર રજવાડાના દિવાન સામે થયેલા કમ્યુનિસ્ટોની આગેવાની હેઠળના ''પુન્નપ્રા-વયાલાર આંદોલન'' (વિદ્રોહ)નું સ્થળ હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Manorama Yearbook 2011, ISSN 0970-9096&lt;/ref&gt;

મર્ચન્ટ નેવીમાં સેવા આપતા નાવિકોના એક સમૂહ દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૪માં ''મેરિનર્સ ક્લબ આલેપ્પી (MCA)'' ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/mca_alleppey?igsh=MWV2c2R2ZWZndDZ0dg==]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== નામવ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Alappuzha Bypass Aerial View 2.jpg|thumb|આલાપ્પુઝા બીચ રોડ વ્યૂ]]

તત્કાલીન કોલ્લમ (Quilon) અને કોટ્ટાયમ જિલ્લાઓમાંથી અલગ કરીને આ જિલ્લાની રચના કરવામાં આવી હતી. આજના આધુનિક આલાપ્પુઝા જિલ્લાનો મોટાભાગનો વિસ્તાર ત્રાવણકોર રજવાડાના ક્વિલોન (કોલ્લમ) જિલ્લાનો ભાગ હતો, જ્યારે ઉત્તર આલાપ્પુઝાનો નાનો ભાગ ૧૯૫૭ સુધી કોટ્ટાયમ જિલ્લા હેઠળ આવતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shungoonny Menon |first=P. |url=http://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog |title=A history of Travancore from the earliest times |date=1878 |publisher=Madras, Higginbotham |others=University of California}}&lt;/ref&gt; આધુનિક આલાપ્પુઝા જિલ્લાની સ્થાપના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ કરવામાં આવી હતી. શરૂઆતમાં તેમાં સાત તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો: ચેરથલા, અંબાલાપ્પુઝા, કુટ્ટનાડ, ચંગન્નુર, કાર્તિકાપલ્લી અને માવેલીકારા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com|title=taluks in Alappuzha 1957|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;

'આલાપ્પુઝા' નામ એ એક સ્થાનનામ (Toponym) છે. 'આલાયમ' નો અર્થ 'ઘર' થાય છે અને ડો. હર્મન ગંડર્ટના શબ્દકોશ અનુસાર 'પુઝા' (Puzha) નો અર્થ 'જળમાર્ગ' અથવા 'નદી' થાય છે. આ નામ આલાપ્પુઝા અને તેના આસપાસના વિસ્તારોમાં ફેલાયેલા જળમાર્ગો અને પશ્ચજળ (Backwaters) ના નેટવર્કને દર્શાવે છે.

આ જિલ્લાની ઉત્તરે એર્નાકુલમ જિલ્લાના કોચી અને કનાયન્નુર તાલુકા, પૂર્વમાં કોટ્ટાયમ જિલ્લાના વૈકોમ, કોટ્ટાયમ અને ચંગનાસ્સેરી તાલુકા તથા પથાનમથિટ્ટા જિલ્લાના થિરૂવલ્લા, કોઝેનચેરી અને અદૂર તાલુકા, દક્ષિણે કોલ્લમ જિલ્લાના કુન્નથુર અને કરુનાગપલ્લી તાલુકા અને પશ્ચિમે લક્ષદ્વીપ સાગર (અરબી સમુદ્ર) આવેલા છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com|title=boundaries |publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;

વર્તમાન આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં છ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે: ચેરથલા, અંબાલાપ્પુઝા, કુટ્ટનાડ, કાર્તિકાપલ્લી, ચંગન્નુર અને માવેલીકારા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com/|title=taluks in Alappuzha|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt; The area of the district is {{cvt|1414|km2}} આ જિલ્લાનું ક્ષેત્રફળ ૧,૪૧૪ ચોરસ કિલોમીટર (૫૪૬ ચોરસ માઇલ) છે. તેનું વડું મથક (મુખ્યાલય) આલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું છે.

== ઇતિહાસ ==
[[File:Raja Kesava Das Statue in Alleppey - Changanassery Road @ Changananassery Junction.jpg|thumb|ચાંગણસેરી ખાતે રાજા કેશવદાસની પ્રતિમા]]

અર્વાચીન અલાપ્પુઝા શહેરનું અસ્તિત્વ ૧૮મી સદીના ઉત્તરાધમાં રાજા કેશવદાસના આભારી છે. જોકે, અલાપ્પુઝા જિલ્લો પ્રાચીન મલયાલમ સાહિત્યમાં પહેલેથી જ મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતો હતો. કેરળનો 'ચોખાનો કટોરો' ગણાતો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર પ્રારંભિક સંગમ કાળથી જ જાણીતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India | url= https://alappuzha.nic.in/en/history/ |access-date=2025-01-06 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== પ્રાચીન કાળ ===
[[File:Light House Alleppey,Kerala.jpg|left|thumbnail|પુરાક્કડ ખાતે દીવાદાંડી]]

સંગમ કાળ દરમિયાન, સામાન્ય યુગની પ્રારંભિક સદીઓમાં વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારને પ્રાચીન ગ્રીસ, પ્રાચીન રોમ, પ્રાચીન લેવન્ટ (મધ્ય પૂર્વનો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર), પ્રાચીન અરબી દ્વીપકલ્પ અને પ્રાચીન ઇજિપ્ત સાથે વેપારી સંબંધો હોવાનું ઇતિહાસમાં નોંધાયેલું છે.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld&gt;{{cite web |title=History |url=http://alappuzha.gov.in/pages/aboutalpy-history.htm |website=Official Web Site of Alappuzha District, Kerala State, India |publisher=Collectorate, Alappuzha District, Kerala State, India |access-date=3 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

'પેરિપ્લસ ઓફ ધ એરિથ્રિયન સી' (ઇ.સ. આશરે ૫૦માં લખાયેલ) જેવા પ્રાચીન ગ્રીક-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં હિંદ મહાસાગરના વેપારના એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે નોંધાયેલું પ્રાચીન બંદર 'બારાકે' (Barace) અવારનવાર અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં પંબા નદીના મુખ પર આવેલા આધુનિક દરિયાકાંઠાના નગર પુરક્કાડ તરીકે ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ પંબા નદી પેરિયાર અને ભરતપુઝા નદીઓ પછી કેરળની ત્રીજી સૌથી લાંબી નદી છે.&lt;ref name=&quot;Mathrubhumi&quot;&gt;{{cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing &amp; Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|last=Chandran |first=VP |language=ml|edition=Malayalam }}&lt;/ref&gt;

ચેરા વંશના પ્રારંભિક શાસકોનું મૂળ ઘર કુટ્ટનાડમાં હતું અને તેઓ ક્યારેક 'કુટ્ટુવન' તરીકે પણ ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; જોકે, પ્રાચીન સમયમાં પંબા નદીના દક્ષિણના વિસ્તારો પર 'આય' (Ay) સામ્રાજ્યનું શાસન હતું. પ્રાચીન ગ્રીકો-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં પંબા નદીનો ઉલ્લેખ 'બારિસ' (Baris) તરીકે કરવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાના પ્રારંભિક સમયગાળાના પુરાતત્વીય પુરાવાઓ ઉત્ખનન સ્થળો, ગુફાઓ, મંદિરો વગેરે જેવા સ્થળોએ પ્રાચીન અશ્મિઓ, શિલાલેખો અને સ્મારકોના રૂપમાં મળ્યા છે. સંગમ કાળની સાહિત્યિક કૃતિઓ પણ જિલ્લાના પ્રાચીન સમયગાળાની ઝાંખી મેળવવામાં મદદ કરે છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ ક્ષેત્રમાં નંબરુદિરી બ્રાહ્મણોના આગમન પહેલાં દક્ષિણ ભારતમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક અગ્રણી કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તે સમયે 'શ્રી મુલાવાસમ' ભારતીય દ્વીપકલ્પમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક પ્રમુખ તીર્થધામ હતું. અંબાલાપ્પુઝા અને માવેલીકારા તાલુકાઓમાંથી એક સમયે અહીં ફેલાયેલા બૌદ્ધ ધર્મના અનેક અવશેષો મળી આવ્યા છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== મધ્યકાલીન ઇતિહાસ ===
આ જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારો 'ઉન્નૂનીલી સંદેશમ' જેવા મધ્યકાલીન મલયાલમ સાહિત્યિક કાર્યોમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ સમયગાળાની પ્રખ્યાત સાહિત્યિક કૃતિઓમાંથી એક 'આશ્ચર્ય ચૂડામણિ' હતી, જે ચંગન્નુરના વિદ્વાન શક્તિભદ્ર દ્વારા લખાયેલું સંસ્કૃત નાટક હતું.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Nayar|first=V. R. Prabodhachandran|date=2011-02-11|title=Gem of a play|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/Gem-of-a-play/article15379095.ece|access-date=2020-09-08|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

ચેમ્બકાસ્સેરીનું સામંતવાદી શાસન પૂરાદમ થિરુનાલ દેવનારાયણનના શાસનકાળ દરમિયાન તેના ચરમસીમા પર હતું. તેઓ એક મહાન વિદ્વાન અને કવિ હતા, જેમણે 'વેદાંત રત્નમાલા' નામના સાહિત્યિક ગ્રંથની રચના કરી હતી. એવું કહેવાય છે કે તે સમયે અંબાલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ મંદિર બનાવવામાં આવ્યું હતું અને ભગવાન કૃષ્ણની મૂર્તિની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવી હતી. મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન ચેમ્બકાસ્સેરી પર બ્રાહ્મણ શાસકોનું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;  એવું માનવામાં આવે છે કે મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, કુમારન નંબૂથિરી અને નીલકંઠ દીક્ષિત જેવા પ્રખ્યાત વિદ્વાનો તેમના દરબારને શોભાવતા હતા અને તેમના દ્વારા સંરક્ષણ પામ્યા હતા.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld /&gt;

=== મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન સામંતવાદી રજવાડાં ===
વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લાના દક્ષિણ વિસ્તારો એક સમયે તત્કાલીન ''&quot;ઓડાનાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' (જે &quot;કાયમકુલમ સામ્રાજ્ય&quot; અથવા &quot;ઓનાત્તુકારા&quot; તરીકે પણ ઓળખાતું હતું) નો ભાગ હતા, જેના પર બાદમાં ઈ.સ. ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોરના સૈન્ય દ્વારા આક્રમણ કરીને કબજો કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;&gt;{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&amp;q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=10 June 2022|language=ml}}&lt;/ref&gt; તે પ્રાચીન આય (Ay) સામ્રાજ્યની જ એક શાખા હતી.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ રાજ્ય 'ચિરાવા સ્વરૂપમ' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું, જ્યાં 'ચિરાવા' શબ્દ બે મલયાલમ શબ્દો 'ચેરુ' અને 'આયી'ના સંયોજનથી બન્યો છે, જેનો અર્થ ''&quot;આય સામ્રાજ્યની નાની શાખા&quot;'' થાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તેમાં આધુનિક સમયના ચંગન્નુર, માવેલીકારા, કાર્તિકાપલ્લી અને કરુનાગપલ્લી તાલુકાઓના કેટલાક ભાગોનો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

આ જિલ્લાનો ઉત્તરનો સૌથી છેવાડાનો વિસ્તાર, જે આજના ચેરથલા તાલુકા સાથે સુસંગત છે, તેના પર ૧૭૬૨માં ત્રાવણકોર સામ્રાજ્ય અને કોચિન સામ્રાજ્ય વચ્ચે થયેલી સંધિ પહેલા &quot;કારપ્પુરમ સામ્રાજ્ય&quot;નું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; કારપ્પુરમ ૧૭૬૨ સુધી કોચિન સામ્રાજ્યનું એક કરદ રાજ્ય (મંડલિક) હતું, ત્યારબાદ તે ત્રાવણકોર સામ્રાજ્યને સોંપી દેવામાં આવ્યું હતું. કોચિન રાજપરિવારની 'મડાથીંગલ શાખા'નું મુખ્યાલય કારપ્પુરમના મડાથીનકારા ખાતે આવેલું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કારપ્પુરમની દક્ષિણે ''&quot;ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્ય&quot;'' આવેલું હતું, જે ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોર દ્વારા કરવામાં આવેલા વિજય પહેલા ''&quot;પુરક્કાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યમાં આજના અંબાલાપ્પુઝા અને કુટ્ટનાડ તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો. ચેમ્બકાસ્સેરીના રાજા &quot;ચેમ્બકાસ્સેરી દેવ નારાયણન&quot; ના ખિતાબથી ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; દક્ષિણ મલબાર પ્રદેશના મૂળ નિવાસી એવા મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી અને કુંચન નંબિયાર સમયાંતરે ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યના દરબારી કવિઓ રહ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કાર્તિકાપલ્લી એક નાનું સામંતવાદી રજવાડું હતું જે ૧૮મી સદીના મધ્યમાં ત્રાવણકોરના આક્રમણ સુધી ઓડનાડ અને ચેમ્બકાસ્સેરીના સામંતવાદી રાજ્યોની વચ્ચે આવેલું હતું, જે આજના કાર્તિકાપલ્લી તાલુકા સાથે સુસંગત છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાનો દક્ષિણનો સૌથી છેવાડાનો ભાગ એક સમયે તત્કાલીન કરુનાગપલ્લીના સામંતવાદી રજવાડાનો ભાગ હતો, જે સમયાંતરે ચિરાવા સ્વરૂપમ (કાયમકુલમ) ના તાબેદાર રહ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== ત્રાવણકોર યુગ (૧૭૪૬–૧૯૪૭) દરમિયાન પ્રગતિ અને સામાજિક સુધારણા ===
[[File:Travancore 1871.JPG|thumb|૧૮૭૧માં પ્રકાશિત થયેલ બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના નકશા.]]

૧૭મી સદીમાં મલબાર દરિયાકાંઠે પોર્ટુગીઝ સત્તાનો અસ્ત થયો અને આ જિલ્લાની રિયાસતોમાં ડચ મલબાર પ્રભુત્વ ધરાવતું સ્થાન પ્રાપ્ત કરવામાં સફળ રહ્યું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; મૌખિક પરંપરાઓ અનુસાર, કોક્કામંગલમ અથવા કોક્કોથમંગલમ ખાતે આવેલું ચર્ચ ઇસુ ખ્રિસ્તના બાર શિષ્યોમાંના એક એવા સેન્ટ થૉમસ ધ અપોસ્સલ દ્વારા સ્થાપિત સાત ચર્ચોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. અલાપ્પુઝા શહેરનું મનોહર સીએસઆઈ ક્રાઇસ્ટ ચર્ચ ૧૮૧૬માં ભારતમાં પ્રથમ ચર્ચ મિશનરી સોસાયટી મિશનરી રેવરન્ડ થૉમસ નોર્ટન દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. તે તત્કાલીન ત્રાવણકોર રાજ્યમાં સ્થપાયેલું પ્રથમ એંગ્લિકન ચર્ચ હતું.

૧૮મી સદીના મધ્યમાં મહારાજા માર્તંડ વર્મા, જેઓ ''&quot;આધુનિક ત્રાવણકોરના શિલ્પી&quot;'' તરીકે જાણીતા છે, તેમણે જિલ્લાના વિવિધ ભાગો પર શાસન કરતા નાના સામંતવાદી રજવાડાઓની રાજકીય બાબતોમાં હસ્તક્ષેપ કર્યો હતો. જિલ્લાના આંતરિક વિકાસ અને પ્રગતિમાં માર્તંડ વર્મા મહારાજાનું અસાધારણ પ્રદાન રહ્યું હતું. કૃષ્ણાપુરમ પેલેસ (રાજમહેલ), જે હાલમાં રાજ્યના પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા સંરક્ષિત સ્મારક છે, તેનું નિર્માણ પણ તેમના શાસનકાળ દરમિયાન કરવામાં આવ્યું હતું. તેઓ ''&quot;આધુનિક એલેપ્પીના શિલ્પી&quot;'' તરીકે ઓળખાતા હતા અને અલાપ્પુઝાને ત્રાવણકોરના એક અગ્રણી બંદર શહેર તરીકે વિકસાવવામાં તેમણે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

બલરામ વર્મા મહારાજાના શાસનકાળ દરમિયાન, વેલુ થમ્પી દળવાએ શહેર અને બંદરના વિકાસમાં વિશેષ રસ લીધો હતો. તેમણે પથિરામનલ ટાપુના સમગ્ર વિસ્તારમાં નાળિયેરની ખેતી અને તેના મોટા ભાગોમાં ડાંગરની (ચોખાની) ખેતી શરૂ કરાવી હતી. આલાપ્પુઝાના વિકાસમાં વેલુ થમ્પી દળવા યોગદાન અત્યંત નોંધપાત્ર છે. ૧૯મી સદીમાં આ જિલ્લાએ તમામ ક્ષેત્રોમાં અભૂતપૂર્વ પ્રગતિ હાંસલ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

કાયમકુલમ કોચુન્ની ૧૯મી સદીમાં થઈ ગયેલા કાયમકુલમના એક સાહસિક અને લોકપ્રિય બહારવટિયા (રોબિન હૂડ જેવા નાયક) હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%95%E0%B5%8A%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%81%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%A3%E0%B4%BF |title=Wikibooks Malayalam- Aithihyamala- Kayamkulam Kochunni |publisher=Wikibooks-Malayalam |date=7 June 2011 |access-date=10 June 2011}}&lt;/ref&gt; ૧૯મી સદીના પ્રખ્યાત સામાજિક સુધારક અરાત્તુપુઝા વેલાયુધ પાનિકર પણ આજના આલાપ્પુઝા જિલ્લાના જ મૂળ નિવાસી હતા.&lt;ref name=&quot;osella&quot;&gt;{{cite book |title=Social Mobility In Kerala: Modernity and Identity in Conflict |first1=Filippo |last1=Osella |first2=Caroline |last2=Osella |publisher=Pluto Press |year=2000 |url=https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC |pages=156–157|isbn=9780745316932 }}&lt;/ref&gt;

કાથી (કોઇર) ની સાદડીઓ અને ચટાઈઓના ઉત્પાદન માટેનું પ્રથમ આધુનિક કારખાનું પણ ૧૮૫૯માં અલાપ્પુઝા ખાતે સ્થાપવામાં આવ્યું હતું. આલાપ્પુઝા શહેર સુધારણા સમિતિ (ટાઉન ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ કમિટી) ની સ્થાપના ૧૮૯૪માં કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ત્રાવણકોરના શાસનકાળ દરમિયાન, ચેરથલા તાલુકાનો સમાવેશ ઉત્તરીય વિભાગ (કોટ્ટાયમ વિભાગ) માં કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે આજના અલાપ્પુઝા જિલ્લાના બાકીના તમામ તાલુકાઓને બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના મધ્ય વિભાગ (કોલ્લમ વિભાગ) હેઠળ રાખવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;1931_census&quot;&gt;{{cite book|title=Census of India, 1931, VOLUME XXVIII, Travancore, Part-I Report|publisher=Government of Travancore|year=1932|location=Trivandrum|url=https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/handle/10973/18998 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Allepeymartyrscolumn.JPG|thumbnail|૧૯૪૬માં બ્રિટિશ રજવાડાના ત્રાવણકોરના દિવાન સામે થયેલા પુન્નાપરા-વાયલર બળવાની યાદમાં સામ્યવાદી સ્મારક સ્તંભ..&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;]]

આ જિલ્લાએ ત્રાવણકોરના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. અસ્પૃશ્યતા નાબૂદી માટેનું અભિયાન આ જિલ્લામાં પત્રકાર ટી. કે. માધવન દ્વારા ઘણું વહેલું આયોજિત કરવામાં આવ્યું હતું, અને ૧૯૨૫માં મંદિરોના પહોંચ માર્ગો, ખાસ કરીને અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ સ્વામી મંદિર તરફ જતા રસ્તાઓ તમામ જ્ઞાતિના હિંદુઓ માટે ખુલ્લા મૂકવામાં આવ્યા હતા.

આ જિલ્લામાં ૧૯૩૨માં બંધારણીય દમનના વિરોધ તરીકે શરૂ થયેલા 'નિવર્તન' (Nivarthana) આંદોલન પણ જોવા મળ્યું હતું. કેરળમાં સૌપ્રથમ રાજકીય હડતાળ ૧૯૩૮માં અલાપ્પુઝા ખાતે જ યોજાઈ હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના દીવાન સામે કોમ્યુનિસ્ટોના નેતૃત્વ હેઠળ થયેલા 'પુન્નાપ્રા-વયાલાર આંદોલન'નું કેન્દ્ર પણ આ જ જિલ્લો હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== ભૂગોળ ==
[[File:Kerala backwaters, Vembanad Lake, India.jpg|left|thumbnail|વેમ્બનાડ તળાવ]]

અલપ્પુઝા અરબી સમુદ્ર અને વેમ્બનાડ સરોવરની વચ્ચે આવેલો એક દ્વીપકલ્પીય ભૂમિભાગ છે. મણિમાલા, પંબા અને અચનકોવિલ અહીંની મુખ્ય નદીઓ છે; તેમની શાખાઓ અને ઉપનદીઓ અલપ્પુઝામાંથી વહીને વેમ્બનાડ સરોવરમાં ઠલવાય છે. આ પ્રદેશનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ સરોવર વેમ્બનાડ છે.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaRiversLakes&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers and Lakes |url=https://alappuzha.gov.in/about-district/rivers-lakes/ |date=12 June 2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=18 March 2021}}&lt;/ref&gt;

== જંગલો અને વન્યજીવો ==
[[File:Pathiramanal island - view from muhamma.jpg|thumbnail|પથિરામનલ ટાપુ – મુહમ્મા તરફથી એક દ્રશ્ય]]

અલપ્પુઝા કેરળનો એકમાત્ર એવો જિલ્લો હતો જ્યાં કોઈ સરકારી જંગલ નહોતું. પરંતુ ૨૦૧૩માં આ પરિસ્થિતિ બદલાઈ, જ્યારે વન અને વન્યજીવ વિભાગ દ્વારા વીય્યાપુરમ ખાતેની ૧૪.૫ એકર (૫.૯ હેક્ટર) જમીનને અનામત જંગલ તરીકે જાહેર કરવામાં આવી.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Paul |first=Biju E |title=Alappuzha gets a canopy |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/jun/05/alappuzha-gets-a-canopy-1986058.html |date=5 June 2019 |newspaper=The New Indian Express |access-date=9 March 2020}}&lt;/ref&gt;

અલપ્પુઝા જિલ્લાના વેમ્બનાડ સરોવરમાં આવેલો ''પથિરામનલ ટાપુ'' તેના દુર્લભ સ્થળાંતર કરનારા પક્ષીઓ (Migrating birds) માટે ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pathiramanal in Alappuzha |url=https://www.keralatourism.org/destination/pathiramanal-alappuzha/536 |date=2017 |website=Department of Tourism, Government of Kerala |access-date=9 March 2020}}&lt;/ref&gt;

== વહીવટ ==
[[File:Alappuzha loves Wikimedia IMG 7589.JPG|thumb|આલાપ્પુઝા જિલ્લા અદાલત]]
[[File:Alappuzha loves Wikimedia IMG 7599.JPG|thumb|એલેપ્પી બાર અસોશીએશન]]

આલાપ્પુઝા શહેર આલાપ્પુઝા જિલ્લાનું વહીવટી મુખ્યાલય છે. આ જિલ્લાને આલાપ્પુઝા અને ચંગન્નુર એમ બે મહેસૂલી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot; /&gt;

=== નગરપાલિકાઓ ===
જિલ્લામાં ૬ નગરપાલિકાઓ (મ્યુનિસિપલ ટાઉન) આવેલી છે:&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Municipalities {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/municipalities/|access-date=2021-11-22|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

{{columns-list|colwidth=20em|
* આલાપ્પુઝા
* ચંગન્નુર
* ચેરથલા
* હરિપાદ
* કાયમકુલમ
* માવેલીકારા
}}

=== વિધાનસભા અને લોકસભા પ્રતિનિધિત્વ ===
આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં બે લોકસભા મતવિસ્તારો આવેલા છે:

# આલાપ્પુઝા 
# માવેલીકારા 

જિલ્લામાં ૯ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે:
{{columns-list|colwidth=20em|
* અરોર 
* ચેરથલા 
* અંબાલાપ્પુઝા 
* આલાપ્પુઝા 
* કુટ્ટનાડ 
* હરિપાદ 
* કાયમકુલમ 
* માવેલીકારા 
* ચંગન્નુર
}}

=== તાલુકાઓ ===
આલાપ્પુઝા જિલ્લાને બે મહેસૂલી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે, જે અંતર્ગત કુલ છ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે:&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;&gt;{{cite web |url=https://alappuzha.nic.in/en/villages/ |title=Revenue villages, Taluks, and Revenue divisions in Alappuzha district |website= |publisher=National Informatics Centre, Ministry of Electronics and Information Technology, Government of India |access-date=10 June 2022}}&lt;/ref&gt;

* આલાપ્પુઝા મહેસૂલી વિભાગ&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt; 
** ચેરથલા 
** અંબાલાપ્પુઝા 
** કુટ્ટનાડ 

* ચંગન્નુર મહેસૂલી વિભાગ&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt;
** કાર્તિકાપલ્લી 
** માવેલીકારા 
** ચંગન્નુર

=== મહેસૂલી ગામો ===
મહેસૂલી વહીવટની સરળતા અને વિકેન્દ્રીકરણ માટે આલાપ્પુઝા જિલ્લાને કુલ ૯૩ મહેસૂલી ગામોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt;

== પરિવહન ==
=== જમીનમાર્ગ ===
{{wide image|Pallathuruthi bridge pano small.jpg|1200px|align-cap=center|પલ્લથુરુથી પુલ}}

==== રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો  ====
રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૬૬ (NH 66) એ ભારતના સૌથી લાંબા રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોમાંનો એક છે. તે પનવેલ (મુંબઈ નજીક) થી કન્યાકુમારી સુધી જાય છે અને આલાપ્પુઝા શહેરમાંથી પસાર થાય છે. આ હાઈવે મુંબઈ, ગોવા, ઉડુપી, મંગલુરુ, કન્નુર, કોઝિકોડ, ગુરુવાયુર, એર્નાકુલમ, કોલ્લમ અને ત્રિવેન્દ્રમ (તિરુવનંતપુરમ) જેવા અન્ય મુખ્ય શહેરોને સાંકળે છે. શહેરના મધ્ય ભાગમાં ટ્રાફિકનું ભારણ ઘટાડવા માટે કોમ્માડી થી કલારકોડ વચ્ચે રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ માટે બનાવવામાં આવેલ આલાપ્પુઝા બાયપાસનું નિર્માણ કાર્ય પૂર્ણ થઈ ચૂક્યું છે, અને આ એલિવેટેડ હાઈવે ૨૮ જાન્યુઆરી ૨૦૨૧ના રોજ વાહનવ્યવહાર માટે ખુલ્લો મૂકવામાં આવ્યો હતો. આલાપ્પુઝા માર્ગ પરિવહન દ્વારા ખૂબ સારી રીતે જોડાયેલું છે. દરિયાકાંઠા અને પહાડી વિસ્તારના પ્રવાસનને પ્રોત્સાહન આપવાના ભાગરૂપે રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૧ (SH 11) ને રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ તરીકે અપગ્રેડ કરવાની યોજના છે, જેથી આલાપ્પુઝાને તમિલનાડુના તમિલનાડુ સ્થિત કોડાઈકેનાલ સાથે સીધું જોડી શકાશે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/150809/nation-current-affairs/article/jawahar-thayankari-lifts-nehru-trophy|title=Jawahar Thayankari lifts Nehru trophy|date=9 August 2015|website=Deccan Chronicle|access-date=24 April 2018}}&lt;/ref&gt;

==== રાજ્ય ધોરીમાર્ગો  ====
[[File:AC Road SH-11.JPG|thumb|રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૧ (કેરળ)]]

આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં કુલ આઠ રાજ્ય ધોરીમાર્ગો આવેલા છે, જેમાંથી ત્રણ ધોરીમાર્ગો આલાપ્પુઝા શહેરથી જ શરૂ થાય છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૧ (SH 11) આલાપ્પુઝાના કલારકોડ થી શરૂ થઈને ચંગનાસ્સેરીના પેરુન્ના ખાતે પૂરો થાય છે. આ રસ્તો લોકપ્રિય રીતે AC રોડ (આલાપ્પુઝા-ચંગનાસ્સેરી માર્ગ) તરીકે ઓળખાય છે અને તેની લંબાઈ ૨૪.૨ કિમી છે. આ એક અત્યંત વ્યસ્ત અને મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે જે આલાપ્પુઝા શહેરને કોટ્ટાયમ જિલ્લા સાથે જોડે છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૪૦ (SH 40) એકમાત્ર અંતરરાજ્ય રાજ્ય ધોરીમાર્ગ છે. તે આલાપ્પુઝા શહેરને તમિલનાડુના મદુરાઈ શહેર સાથે જોડે છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૬૬ (SH 66) આલાપ્પુઝા શહેરથી શરૂ થાય છે અને એર્નાકુલમના થોપ્પુમ્પડી ખાતે પૂર્ણ થાય છે.

[[File:Main Central Road - SH1.JPG|thumb|ચેંગન્નુર પાસે મુખ્ય સેન્ટ્રલ રોડ]]

એમ. સી. રોડ / રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧ (મુખ્ય કેન્દ્રિય માર્ગ - SH 1) એ કેરળના ત્રાવણકોર વિસ્તારની મુખ્ય ધમની સમાન રાજ્ય ધોરીમાર્ગ છે. કેરળ લોક નિર્માણ વિભાગ (PWD) દ્વારા તેને SH 1 તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યો છે. તે આલાપ્પુઝા જિલ્લાના ચંગન્નુર શહેરમાંથી પસાર થાય છે અને તેને કેરળના અન્ય ભાગો સાથે જોડે છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૫ (SH 5) કાયમકુલમથી શરૂ થઈને પુલીમુક્કુ જંકશન ખાતે પૂરો થાય છે. આ હાઈવેની લંબાઈ ૪૨.૫ કિમી છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૬ (SH 6) કાયમકુલમથી શરૂ થઈને થિરૂવલ્લા ખાતે પૂર્ણ થાય છે, જેની લંબાઈ ૩૦.૮ કિમી છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૦ (SH 10) માવેલીકારા થી શરૂ થઈને કોઝેનચેરી સુધી જાય છે અને તે ૨૮.૭ કિમી લાંબો છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૨ (SH 12) અંબાલાપ્પુઝા થી શરૂ થઈને થિરૂવલ્લા ખાતે પૂરો થાય છે અને તેની લંબાઈ ૨૭.૨ કિમી છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=State Highways in Kerala |url=http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=SH&amp;pageId=249 |date=2008 |website=Kerala Public Works Department |access-date=11 December 2020}}&lt;/ref&gt;

[[File:Aroor bypass.jpg|thumb|અરૂર બાયપાસ]]

==== રેલવે ====
[[File:Kayamkulam Railway Station.jpg|thumb|કયામકુલમ જંકશન રેલ્વે સ્ટેશન]]

આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં મુખ્ય બે રેલવે લાઈનો આવેલી છે.

એર્નાકુલમ-કાયમકુલમ કોસ્ટલ (તટીય) રેલવે લાઈન મુખ્યત્વે જિલ્લાના પશ્ચિમ અને દરિયાકાંઠાના ભાગોને સાંકળે છે. તેમાં હરિપાદ, આલાપ્પુઝા, ચેરથલા અને કાયમકુલમ જંકશન રેલવે સ્ટેશનોનો સમાવેશ થાય છે. એર્નાકુલમ-કોટ્ટાયમ-કોલ્લમ રેલવે લાઈન જિલ્લાના પૂર્વ ભાગને જોડે છે, જેમાં ચંગન્નુર અને માવેલીકારા રેલવે સ્ટેશનો આવેલા છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=State Highways in Kerala |url= http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=SH&amp;pageId=249 |date=2008 |website=Kerala Public Works Department |access-date=11 December 2020}}&lt;/ref&gt;

=== જળપરિવહન ===
આલાપ્પુઝામાં જળમાર્ગોની વિપુલતાને કારણે બોટ અને ફેરી (હલેસાં તથા મોટર બોટ) અહીંની પરિવહન વ્યવસ્થાનો એક અભિન્ન ભાગ છે.[૪૩] રાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ ૩ (NW 3) પણ આ વિસ્તારમાંથી પસાર થાય છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Koshy |first=Sara |date=17 January 2025 |title=Photo essay: A deep dive into Alappuzha's water transport system |url=https://idronline.org/article/livelihoods/photo-essay-a-deep-dive-into-alappuzhas-water-transport-system/ |access-date=2025-01-26 |website=India Development Review |language=en-US}}&lt;/ref&gt; આલાપ્પુઝા શહેરમાં KSRTC બસ સ્ટેન્ડની સામે જ રાજ્ય જળ પરિવહન વિભાગ (SWTD - State Water Transport Department) નું બોટ જેટી આવેલું છે. અહીંથી કોટ્ટાયમ, કોલ્લમ અને ચંગનાસ્સેરી જેવા મોટા શહેરો ઉપરાંત અસંખ્ય નાના નગરો અને નાની જેટીઓ સુધી દૈનિક બોટ સેવાઓ ઉપલબ્ધ છે.

=== હવાઈ માર્ગ ===
આલાપ્પુઝા શહેર હવાઈ, રેલ, સડક અને જળમાર્ગો દ્વારા સરળતાથી પહોંચી શકાય તેવું સ્થળ છે. ઉત્તરમાં ૭૮ કિલોમીટર (૪૮ માઇલ) અંતરે આવેલું કોચિન ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ (COK) આલાપ્પુઝાનું સૌથી નજીકનું એરપોર્ટ છે. દક્ષિણમાં ૧૫૯ કિલોમીટર (૯૯ માઇલ) દૂર આવેલું તિરુવનંતપુરમ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ (TRV) આ જિલ્લાને અન્ય દેશો સાથે જોડે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસીઓ આલાપ્પુઝા પહોંચવા માટે આ સુવિધાનો બહોળો ઉપયોગ કરે છે. આ ઉપરાંત કોઝિકોડ (૨૩૬ કિલોમીટર) અને કોયમ્બતૂર (૨૫૪ કિલોમીટર)ના એરપોર્ટ પણ નજીકમાં આવેલા છે. આલાપ્પુઝા શહેરમાં એક હેલિપેડ પણ આવેલું છે, જે સરકારી ઉપયોગ માટે અનામત રાખવામાં આવ્યું છે.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}
{{સ્ટબ}}
{{કેરળના જિલ્લાઓ}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]</text>
      <sha1>junt4p2vkkft9ox0r2wnb0lwkckejcx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903659</id>
      <parentid>903658</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T03:28:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* સંસ્કૃતિ */ પ્રવાસન</comment>
      <origin>903659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64334" sha1="7d8iy1rm8m7rdjkjall7w1km3puc2hs" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = અલપ્પુઝા જિલ્લો
| other_name = એલેપ્પી જિલ્લો
| settlement_type = જિલ્લો
| nickname = પૂર્વીય વિશ્વ નું વેનિસ&lt;ref name=&quot;Venice&quot;/&gt; પર્શ્વજળનો રાજા
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Alappuzha Boat Beauty W.jpg
 | photo2a      = Krishnapuram palace1.jpg
 | photo2b      = Thottappally.jpg
 | photo3a      = Alappuzha Bypass Aerial View 1.jpg
 | photo3b      = Alleppey beach.jpg
 | photo4a      = Cherthala infopark.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt; કેટ્ટુવલ્લમ, થોટ્ટપ્પલ્લી, અલપ્પુઝા બીચ, ઈન્ફોપાર્ક કેમ્પસ, ચેરથલા, અલપ્પુઝા બાયપાસ અને કૃષ્ણપુરમ પેલેસથી કયામકુલમ.
}}
| image_map = 
| mapframe = yes
| map_caption = [[કેરળ]] માં સ્થાન
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|9.49|76.49|display=inline,title}}
| subdivision_type = દેશ
| subdivision_name = {{Flag|ભારત}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = [[કેરળ]]
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| named_for = 
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = [[એલેપ્પી|અલપ્પુઝા]]
| parts_type = પેટાવિભાગો
| parts_style = Para
| parts = {{collapsible list|title=મહેસૂલ વિભાગો (૨)|અલાપ્પુઝા|ચેંગન્નુર|}}
{{collapsible list|title=તાલુકાઓ (૬)|ચેરથલા | અંબાલપ્પુઝા | કુટ્ટનાડુ | કાર્તિકપલ્લી | ચેંગન્નુર| માવેલીક્કારા|}}
| government_type = 
| governing_body = 
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = શાજી વી. નાયર, (IAS)
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| leader_name2 = પી. મોહન ચંદ્ર (IPS)
 &lt;ref name=&quot;Alappuzha Home&quot;&gt;{{cite web |title=Home |url=https://alappuzha.nic.in |website=Alappuzha District |access-date=21 February 2021}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = &lt;ref name=&quot;AlappuzhaProfile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141447/https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |archive-date=2018-06-12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_rank = ૧૪મો
| area_total_km2 = ૧,૪૧૪
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = ૨,૧૨૭,૭૮૯
| population_as_of = ૨૦૧૧
| population_rank = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_note = 
| demographics_type1 = ભાષા
| demographics1_title1 = સત્તાવાર
| demographics1_info1 = [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = IN-KL
| registration_plate = '''KL-04''' અલપ્પુઝા,&lt;br/&gt; '''KL-29''' કાયમકુલમ,&lt;br/&gt; '''KL-30''' ચેંગન્નુર,&lt;br/&gt; '''KL-31''' માવેલીક્કારા,&lt;br/&gt; '''KL-32''' ચેરથલા,&lt;br/&gt; '''KL-66''' કુટ્ટાનાડ
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૯૪&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=UNDP}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}}
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(૨૦૦૫)}}
| website = [https://alappuzha.nic.in alappuzha.nic.in]
| footnotes = 
}}

'''એલેપ્પી જિલ્લો''' અથવા અલાપ્પુઝા જિલ્લો એ [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. તેની રચના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ અલેપ્પી જિલ્લા તરીકે કરવામાં આવી હતી, અને ૧૯૯૦માં જિલ્લાનું નામ બદલીને અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;&gt;{{cite web |title=History |url=https://alappuzha.gov.in/history/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018}}&lt;/ref&gt; અલાપ્પુઝા કેરળનો સૌથી નાનો જિલ્લો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-alappuzha |date=2015 |website=Kerala State Planning Board – District Planning Office, Alappuzha |access-date=9 March 2020 }}&lt;/ref&gt; જિલ્લા મુખ્યાલય અલેપ્પી શહેરનું નામ બદલીને ૨૦૧૨માં અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.

કેનાલો (નહેરો), બેકવોટર્સ, સમુદ્રતટો અને સરોવરો ધરાવતા અલાપ્પુઝા શહેરનું વર્ણન ૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં ભારતના બ્રિટિશ ગવર્નર-જનરલ જ્યોર્જ કર્ઝન દ્વારા '''&quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot;''' તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Venice&quot;&gt;{{cite web|title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/history/|access-date=2020-09-08|language=en-US}}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લો તેના મનોરમ કેરળ બેકવોટર્સ માટે વિશેષ રૂપે જાણીતો છે, જેના દ્વારા તે કુમરાકોમ જેવા લોકપ્રિય પ્રવાસી સ્થળ સહિત કેરળના અન્ય ભાગો સાથે સુસજ્જ રીતે જોડાયેલો છે. આ જિલ્લો ભારતમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત પ્રવાસન સ્થળ છે. તે તેના કાથી (કોઇર) ના કારખાનાઓ માટે પણ ઓળખાય છે, કારણ કે કેરળના મોટાભાગના કાથી ઉદ્યોગો અલાપ્પુઝા શહેર અને તેની આસપાસના વિસ્તારમાં સ્થિત છે.

વેમ્બનાડ સરોવર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે ભારતીય દ્વીપકલ્પનું સૌથી લાંબુ સરોવર છે, અને અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ સરોવર અને અરબી સમુદ્રની વચ્ચે આવેલો છે.[૭] અલાપ્પુઝા જિલ્લાનો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે સમગ્ર ભારતનો સૌથી ઓછી ઊંચાઈ ધરાવતો વિસ્તાર છે.[૭] કુટ્ટનાડ, જે '''&quot;કેરળના ચોખાના કટોરા&quot;''' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે ભારતમાં સૌથી નીચી ઊંચાઈ ધરાવે છે અને તે વિશ્વના એવા બહુ ઓછા સ્થળોમાંનું એક છે જ્યાં દરિયાઈ સપાટીથી નીચે ખેતી કરવામાં આવે છે..&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|agency=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=2003-08-13|work=The Hindu|access-date=2020-11-17}}&lt;/ref&gt;

આ જિલ્લો ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ શાસન હેઠળના ત્રાવણકોર રજવાડાના દિવાન સામે થયેલા કમ્યુનિસ્ટોની આગેવાની હેઠળના ''પુન્નપ્રા-વયાલાર આંદોલન'' (વિદ્રોહ)નું સ્થળ હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Manorama Yearbook 2011, ISSN 0970-9096&lt;/ref&gt;

મર્ચન્ટ નેવીમાં સેવા આપતા નાવિકોના એક સમૂહ દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૪માં ''મેરિનર્સ ક્લબ આલેપ્પી (MCA)'' ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/mca_alleppey?igsh=MWV2c2R2ZWZndDZ0dg==]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== નામવ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Alappuzha Bypass Aerial View 2.jpg|thumb|આલાપ્પુઝા બીચ રોડ વ્યૂ]]

તત્કાલીન કોલ્લમ (Quilon) અને કોટ્ટાયમ જિલ્લાઓમાંથી અલગ કરીને આ જિલ્લાની રચના કરવામાં આવી હતી. આજના આધુનિક આલાપ્પુઝા જિલ્લાનો મોટાભાગનો વિસ્તાર ત્રાવણકોર રજવાડાના ક્વિલોન (કોલ્લમ) જિલ્લાનો ભાગ હતો, જ્યારે ઉત્તર આલાપ્પુઝાનો નાનો ભાગ ૧૯૫૭ સુધી કોટ્ટાયમ જિલ્લા હેઠળ આવતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shungoonny Menon |first=P. |url=http://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog |title=A history of Travancore from the earliest times |date=1878 |publisher=Madras, Higginbotham |others=University of California}}&lt;/ref&gt; આધુનિક આલાપ્પુઝા જિલ્લાની સ્થાપના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ કરવામાં આવી હતી. શરૂઆતમાં તેમાં સાત તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો: ચેરથલા, અંબાલાપ્પુઝા, કુટ્ટનાડ, ચંગન્નુર, કાર્તિકાપલ્લી અને માવેલીકારા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com|title=taluks in Alappuzha 1957|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;

'આલાપ્પુઝા' નામ એ એક સ્થાનનામ (Toponym) છે. 'આલાયમ' નો અર્થ 'ઘર' થાય છે અને ડો. હર્મન ગંડર્ટના શબ્દકોશ અનુસાર 'પુઝા' (Puzha) નો અર્થ 'જળમાર્ગ' અથવા 'નદી' થાય છે. આ નામ આલાપ્પુઝા અને તેના આસપાસના વિસ્તારોમાં ફેલાયેલા જળમાર્ગો અને પશ્ચજળ (Backwaters) ના નેટવર્કને દર્શાવે છે.

આ જિલ્લાની ઉત્તરે એર્નાકુલમ જિલ્લાના કોચી અને કનાયન્નુર તાલુકા, પૂર્વમાં કોટ્ટાયમ જિલ્લાના વૈકોમ, કોટ્ટાયમ અને ચંગનાસ્સેરી તાલુકા તથા પથાનમથિટ્ટા જિલ્લાના થિરૂવલ્લા, કોઝેનચેરી અને અદૂર તાલુકા, દક્ષિણે કોલ્લમ જિલ્લાના કુન્નથુર અને કરુનાગપલ્લી તાલુકા અને પશ્ચિમે લક્ષદ્વીપ સાગર (અરબી સમુદ્ર) આવેલા છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com|title=boundaries |publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;

વર્તમાન આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં છ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે: ચેરથલા, અંબાલાપ્પુઝા, કુટ્ટનાડ, કાર્તિકાપલ્લી, ચંગન્નુર અને માવેલીકારા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com/|title=taluks in Alappuzha|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt; The area of the district is {{cvt|1414|km2}} આ જિલ્લાનું ક્ષેત્રફળ ૧,૪૧૪ ચોરસ કિલોમીટર (૫૪૬ ચોરસ માઇલ) છે. તેનું વડું મથક (મુખ્યાલય) આલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું છે.

== ઇતિહાસ ==
[[File:Raja Kesava Das Statue in Alleppey - Changanassery Road @ Changananassery Junction.jpg|thumb|ચાંગણસેરી ખાતે રાજા કેશવદાસની પ્રતિમા]]

અર્વાચીન અલાપ્પુઝા શહેરનું અસ્તિત્વ ૧૮મી સદીના ઉત્તરાધમાં રાજા કેશવદાસના આભારી છે. જોકે, અલાપ્પુઝા જિલ્લો પ્રાચીન મલયાલમ સાહિત્યમાં પહેલેથી જ મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતો હતો. કેરળનો 'ચોખાનો કટોરો' ગણાતો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર પ્રારંભિક સંગમ કાળથી જ જાણીતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India | url= https://alappuzha.nic.in/en/history/ |access-date=2025-01-06 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== પ્રાચીન કાળ ===
[[File:Light House Alleppey,Kerala.jpg|left|thumbnail|પુરાક્કડ ખાતે દીવાદાંડી]]

સંગમ કાળ દરમિયાન, સામાન્ય યુગની પ્રારંભિક સદીઓમાં વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારને પ્રાચીન ગ્રીસ, પ્રાચીન રોમ, પ્રાચીન લેવન્ટ (મધ્ય પૂર્વનો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર), પ્રાચીન અરબી દ્વીપકલ્પ અને પ્રાચીન ઇજિપ્ત સાથે વેપારી સંબંધો હોવાનું ઇતિહાસમાં નોંધાયેલું છે.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld&gt;{{cite web |title=History |url=http://alappuzha.gov.in/pages/aboutalpy-history.htm |website=Official Web Site of Alappuzha District, Kerala State, India |publisher=Collectorate, Alappuzha District, Kerala State, India |access-date=3 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

'પેરિપ્લસ ઓફ ધ એરિથ્રિયન સી' (ઇ.સ. આશરે ૫૦માં લખાયેલ) જેવા પ્રાચીન ગ્રીક-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં હિંદ મહાસાગરના વેપારના એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે નોંધાયેલું પ્રાચીન બંદર 'બારાકે' (Barace) અવારનવાર અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં પંબા નદીના મુખ પર આવેલા આધુનિક દરિયાકાંઠાના નગર પુરક્કાડ તરીકે ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ પંબા નદી પેરિયાર અને ભરતપુઝા નદીઓ પછી કેરળની ત્રીજી સૌથી લાંબી નદી છે.&lt;ref name=&quot;Mathrubhumi&quot;&gt;{{cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing &amp; Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|last=Chandran |first=VP |language=ml|edition=Malayalam }}&lt;/ref&gt;

ચેરા વંશના પ્રારંભિક શાસકોનું મૂળ ઘર કુટ્ટનાડમાં હતું અને તેઓ ક્યારેક 'કુટ્ટુવન' તરીકે પણ ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; જોકે, પ્રાચીન સમયમાં પંબા નદીના દક્ષિણના વિસ્તારો પર 'આય' (Ay) સામ્રાજ્યનું શાસન હતું. પ્રાચીન ગ્રીકો-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં પંબા નદીનો ઉલ્લેખ 'બારિસ' (Baris) તરીકે કરવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાના પ્રારંભિક સમયગાળાના પુરાતત્વીય પુરાવાઓ ઉત્ખનન સ્થળો, ગુફાઓ, મંદિરો વગેરે જેવા સ્થળોએ પ્રાચીન અશ્મિઓ, શિલાલેખો અને સ્મારકોના રૂપમાં મળ્યા છે. સંગમ કાળની સાહિત્યિક કૃતિઓ પણ જિલ્લાના પ્રાચીન સમયગાળાની ઝાંખી મેળવવામાં મદદ કરે છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ ક્ષેત્રમાં નંબરુદિરી બ્રાહ્મણોના આગમન પહેલાં દક્ષિણ ભારતમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક અગ્રણી કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તે સમયે 'શ્રી મુલાવાસમ' ભારતીય દ્વીપકલ્પમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક પ્રમુખ તીર્થધામ હતું. અંબાલાપ્પુઝા અને માવેલીકારા તાલુકાઓમાંથી એક સમયે અહીં ફેલાયેલા બૌદ્ધ ધર્મના અનેક અવશેષો મળી આવ્યા છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== મધ્યકાલીન ઇતિહાસ ===
આ જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારો 'ઉન્નૂનીલી સંદેશમ' જેવા મધ્યકાલીન મલયાલમ સાહિત્યિક કાર્યોમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ સમયગાળાની પ્રખ્યાત સાહિત્યિક કૃતિઓમાંથી એક 'આશ્ચર્ય ચૂડામણિ' હતી, જે ચંગન્નુરના વિદ્વાન શક્તિભદ્ર દ્વારા લખાયેલું સંસ્કૃત નાટક હતું.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Nayar|first=V. R. Prabodhachandran|date=2011-02-11|title=Gem of a play|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/Gem-of-a-play/article15379095.ece|access-date=2020-09-08|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

ચેમ્બકાસ્સેરીનું સામંતવાદી શાસન પૂરાદમ થિરુનાલ દેવનારાયણનના શાસનકાળ દરમિયાન તેના ચરમસીમા પર હતું. તેઓ એક મહાન વિદ્વાન અને કવિ હતા, જેમણે 'વેદાંત રત્નમાલા' નામના સાહિત્યિક ગ્રંથની રચના કરી હતી. એવું કહેવાય છે કે તે સમયે અંબાલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ મંદિર બનાવવામાં આવ્યું હતું અને ભગવાન કૃષ્ણની મૂર્તિની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવી હતી. મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન ચેમ્બકાસ્સેરી પર બ્રાહ્મણ શાસકોનું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;  એવું માનવામાં આવે છે કે મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, કુમારન નંબૂથિરી અને નીલકંઠ દીક્ષિત જેવા પ્રખ્યાત વિદ્વાનો તેમના દરબારને શોભાવતા હતા અને તેમના દ્વારા સંરક્ષણ પામ્યા હતા.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld /&gt;

=== મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન સામંતવાદી રજવાડાં ===
વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લાના દક્ષિણ વિસ્તારો એક સમયે તત્કાલીન ''&quot;ઓડાનાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' (જે &quot;કાયમકુલમ સામ્રાજ્ય&quot; અથવા &quot;ઓનાત્તુકારા&quot; તરીકે પણ ઓળખાતું હતું) નો ભાગ હતા, જેના પર બાદમાં ઈ.સ. ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોરના સૈન્ય દ્વારા આક્રમણ કરીને કબજો કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;&gt;{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&amp;q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=10 June 2022|language=ml}}&lt;/ref&gt; તે પ્રાચીન આય (Ay) સામ્રાજ્યની જ એક શાખા હતી.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ રાજ્ય 'ચિરાવા સ્વરૂપમ' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું, જ્યાં 'ચિરાવા' શબ્દ બે મલયાલમ શબ્દો 'ચેરુ' અને 'આયી'ના સંયોજનથી બન્યો છે, જેનો અર્થ ''&quot;આય સામ્રાજ્યની નાની શાખા&quot;'' થાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તેમાં આધુનિક સમયના ચંગન્નુર, માવેલીકારા, કાર્તિકાપલ્લી અને કરુનાગપલ્લી તાલુકાઓના કેટલાક ભાગોનો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

આ જિલ્લાનો ઉત્તરનો સૌથી છેવાડાનો વિસ્તાર, જે આજના ચેરથલા તાલુકા સાથે સુસંગત છે, તેના પર ૧૭૬૨માં ત્રાવણકોર સામ્રાજ્ય અને કોચિન સામ્રાજ્ય વચ્ચે થયેલી સંધિ પહેલા &quot;કારપ્પુરમ સામ્રાજ્ય&quot;નું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; કારપ્પુરમ ૧૭૬૨ સુધી કોચિન સામ્રાજ્યનું એક કરદ રાજ્ય (મંડલિક) હતું, ત્યારબાદ તે ત્રાવણકોર સામ્રાજ્યને સોંપી દેવામાં આવ્યું હતું. કોચિન રાજપરિવારની 'મડાથીંગલ શાખા'નું મુખ્યાલય કારપ્પુરમના મડાથીનકારા ખાતે આવેલું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કારપ્પુરમની દક્ષિણે ''&quot;ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્ય&quot;'' આવેલું હતું, જે ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોર દ્વારા કરવામાં આવેલા વિજય પહેલા ''&quot;પુરક્કાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યમાં આજના અંબાલાપ્પુઝા અને કુટ્ટનાડ તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો. ચેમ્બકાસ્સેરીના રાજા &quot;ચેમ્બકાસ્સેરી દેવ નારાયણન&quot; ના ખિતાબથી ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; દક્ષિણ મલબાર પ્રદેશના મૂળ નિવાસી એવા મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી અને કુંચન નંબિયાર સમયાંતરે ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યના દરબારી કવિઓ રહ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કાર્તિકાપલ્લી એક નાનું સામંતવાદી રજવાડું હતું જે ૧૮મી સદીના મધ્યમાં ત્રાવણકોરના આક્રમણ સુધી ઓડનાડ અને ચેમ્બકાસ્સેરીના સામંતવાદી રાજ્યોની વચ્ચે આવેલું હતું, જે આજના કાર્તિકાપલ્લી તાલુકા સાથે સુસંગત છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાનો દક્ષિણનો સૌથી છેવાડાનો ભાગ એક સમયે તત્કાલીન કરુનાગપલ્લીના સામંતવાદી રજવાડાનો ભાગ હતો, જે સમયાંતરે ચિરાવા સ્વરૂપમ (કાયમકુલમ) ના તાબેદાર રહ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== ત્રાવણકોર યુગ (૧૭૪૬–૧૯૪૭) દરમિયાન પ્રગતિ અને સામાજિક સુધારણા ===
[[File:Travancore 1871.JPG|thumb|૧૮૭૧માં પ્રકાશિત થયેલ બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના નકશા.]]

૧૭મી સદીમાં મલબાર દરિયાકાંઠે પોર્ટુગીઝ સત્તાનો અસ્ત થયો અને આ જિલ્લાની રિયાસતોમાં ડચ મલબાર પ્રભુત્વ ધરાવતું સ્થાન પ્રાપ્ત કરવામાં સફળ રહ્યું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; મૌખિક પરંપરાઓ અનુસાર, કોક્કામંગલમ અથવા કોક્કોથમંગલમ ખાતે આવેલું ચર્ચ ઇસુ ખ્રિસ્તના બાર શિષ્યોમાંના એક એવા સેન્ટ થૉમસ ધ અપોસ્સલ દ્વારા સ્થાપિત સાત ચર્ચોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. અલાપ્પુઝા શહેરનું મનોહર સીએસઆઈ ક્રાઇસ્ટ ચર્ચ ૧૮૧૬માં ભારતમાં પ્રથમ ચર્ચ મિશનરી સોસાયટી મિશનરી રેવરન્ડ થૉમસ નોર્ટન દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. તે તત્કાલીન ત્રાવણકોર રાજ્યમાં સ્થપાયેલું પ્રથમ એંગ્લિકન ચર્ચ હતું.

૧૮મી સદીના મધ્યમાં મહારાજા માર્તંડ વર્મા, જેઓ ''&quot;આધુનિક ત્રાવણકોરના શિલ્પી&quot;'' તરીકે જાણીતા છે, તેમણે જિલ્લાના વિવિધ ભાગો પર શાસન કરતા નાના સામંતવાદી રજવાડાઓની રાજકીય બાબતોમાં હસ્તક્ષેપ કર્યો હતો. જિલ્લાના આંતરિક વિકાસ અને પ્રગતિમાં માર્તંડ વર્મા મહારાજાનું અસાધારણ પ્રદાન રહ્યું હતું. કૃષ્ણાપુરમ પેલેસ (રાજમહેલ), જે હાલમાં રાજ્યના પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા સંરક્ષિત સ્મારક છે, તેનું નિર્માણ પણ તેમના શાસનકાળ દરમિયાન કરવામાં આવ્યું હતું. તેઓ ''&quot;આધુનિક એલેપ્પીના શિલ્પી&quot;'' તરીકે ઓળખાતા હતા અને અલાપ્પુઝાને ત્રાવણકોરના એક અગ્રણી બંદર શહેર તરીકે વિકસાવવામાં તેમણે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

બલરામ વર્મા મહારાજાના શાસનકાળ દરમિયાન, વેલુ થમ્પી દળવાએ શહેર અને બંદરના વિકાસમાં વિશેષ રસ લીધો હતો. તેમણે પથિરામનલ ટાપુના સમગ્ર વિસ્તારમાં નાળિયેરની ખેતી અને તેના મોટા ભાગોમાં ડાંગરની (ચોખાની) ખેતી શરૂ કરાવી હતી. આલાપ્પુઝાના વિકાસમાં વેલુ થમ્પી દળવા યોગદાન અત્યંત નોંધપાત્ર છે. ૧૯મી સદીમાં આ જિલ્લાએ તમામ ક્ષેત્રોમાં અભૂતપૂર્વ પ્રગતિ હાંસલ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

કાયમકુલમ કોચુન્ની ૧૯મી સદીમાં થઈ ગયેલા કાયમકુલમના એક સાહસિક અને લોકપ્રિય બહારવટિયા (રોબિન હૂડ જેવા નાયક) હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%95%E0%B5%8A%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%81%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%A3%E0%B4%BF |title=Wikibooks Malayalam- Aithihyamala- Kayamkulam Kochunni |publisher=Wikibooks-Malayalam |date=7 June 2011 |access-date=10 June 2011}}&lt;/ref&gt; ૧૯મી સદીના પ્રખ્યાત સામાજિક સુધારક અરાત્તુપુઝા વેલાયુધ પાનિકર પણ આજના આલાપ્પુઝા જિલ્લાના જ મૂળ નિવાસી હતા.&lt;ref name=&quot;osella&quot;&gt;{{cite book |title=Social Mobility In Kerala: Modernity and Identity in Conflict |first1=Filippo |last1=Osella |first2=Caroline |last2=Osella |publisher=Pluto Press |year=2000 |url=https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC |pages=156–157|isbn=9780745316932 }}&lt;/ref&gt;

કાથી (કોઇર) ની સાદડીઓ અને ચટાઈઓના ઉત્પાદન માટેનું પ્રથમ આધુનિક કારખાનું પણ ૧૮૫૯માં અલાપ્પુઝા ખાતે સ્થાપવામાં આવ્યું હતું. આલાપ્પુઝા શહેર સુધારણા સમિતિ (ટાઉન ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ કમિટી) ની સ્થાપના ૧૮૯૪માં કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ત્રાવણકોરના શાસનકાળ દરમિયાન, ચેરથલા તાલુકાનો સમાવેશ ઉત્તરીય વિભાગ (કોટ્ટાયમ વિભાગ) માં કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે આજના અલાપ્પુઝા જિલ્લાના બાકીના તમામ તાલુકાઓને બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના મધ્ય વિભાગ (કોલ્લમ વિભાગ) હેઠળ રાખવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;1931_census&quot;&gt;{{cite book|title=Census of India, 1931, VOLUME XXVIII, Travancore, Part-I Report|publisher=Government of Travancore|year=1932|location=Trivandrum|url=https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/handle/10973/18998 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Allepeymartyrscolumn.JPG|thumbnail|૧૯૪૬માં બ્રિટિશ રજવાડાના ત્રાવણકોરના દિવાન સામે થયેલા પુન્નાપરા-વાયલર બળવાની યાદમાં સામ્યવાદી સ્મારક સ્તંભ..&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;]]

આ જિલ્લાએ ત્રાવણકોરના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. અસ્પૃશ્યતા નાબૂદી માટેનું અભિયાન આ જિલ્લામાં પત્રકાર ટી. કે. માધવન દ્વારા ઘણું વહેલું આયોજિત કરવામાં આવ્યું હતું, અને ૧૯૨૫માં મંદિરોના પહોંચ માર્ગો, ખાસ કરીને અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ સ્વામી મંદિર તરફ જતા રસ્તાઓ તમામ જ્ઞાતિના હિંદુઓ માટે ખુલ્લા મૂકવામાં આવ્યા હતા.

આ જિલ્લામાં ૧૯૩૨માં બંધારણીય દમનના વિરોધ તરીકે શરૂ થયેલા 'નિવર્તન' (Nivarthana) આંદોલન પણ જોવા મળ્યું હતું. કેરળમાં સૌપ્રથમ રાજકીય હડતાળ ૧૯૩૮માં અલાપ્પુઝા ખાતે જ યોજાઈ હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના દીવાન સામે કોમ્યુનિસ્ટોના નેતૃત્વ હેઠળ થયેલા 'પુન્નાપ્રા-વયાલાર આંદોલન'નું કેન્દ્ર પણ આ જ જિલ્લો હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== ભૂગોળ ==
[[File:Kerala backwaters, Vembanad Lake, India.jpg|left|thumbnail|વેમ્બનાડ તળાવ]]

અલપ્પુઝા અરબી સમુદ્ર અને વેમ્બનાડ સરોવરની વચ્ચે આવેલો એક દ્વીપકલ્પીય ભૂમિભાગ છે. મણિમાલા, પંબા અને અચનકોવિલ અહીંની મુખ્ય નદીઓ છે; તેમની શાખાઓ અને ઉપનદીઓ અલપ્પુઝામાંથી વહીને વેમ્બનાડ સરોવરમાં ઠલવાય છે. આ પ્રદેશનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ સરોવર વેમ્બનાડ છે.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaRiversLakes&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers and Lakes |url=https://alappuzha.gov.in/about-district/rivers-lakes/ |date=12 June 2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=18 March 2021}}&lt;/ref&gt;

== જંગલો અને વન્યજીવો ==
[[File:Pathiramanal island - view from muhamma.jpg|thumbnail|પથિરામનલ ટાપુ – મુહમ્મા તરફથી એક દ્રશ્ય]]

અલપ્પુઝા કેરળનો એકમાત્ર એવો જિલ્લો હતો જ્યાં કોઈ સરકારી જંગલ નહોતું. પરંતુ ૨૦૧૩માં આ પરિસ્થિતિ બદલાઈ, જ્યારે વન અને વન્યજીવ વિભાગ દ્વારા વીય્યાપુરમ ખાતેની ૧૪.૫ એકર (૫.૯ હેક્ટર) જમીનને અનામત જંગલ તરીકે જાહેર કરવામાં આવી.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Paul |first=Biju E |title=Alappuzha gets a canopy |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/jun/05/alappuzha-gets-a-canopy-1986058.html |date=5 June 2019 |newspaper=The New Indian Express |access-date=9 March 2020}}&lt;/ref&gt;

અલપ્પુઝા જિલ્લાના વેમ્બનાડ સરોવરમાં આવેલો ''પથિરામનલ ટાપુ'' તેના દુર્લભ સ્થળાંતર કરનારા પક્ષીઓ (Migrating birds) માટે ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pathiramanal in Alappuzha |url=https://www.keralatourism.org/destination/pathiramanal-alappuzha/536 |date=2017 |website=Department of Tourism, Government of Kerala |access-date=9 March 2020}}&lt;/ref&gt;

== વહીવટ ==
[[File:Alappuzha loves Wikimedia IMG 7589.JPG|thumb|આલાપ્પુઝા જિલ્લા અદાલત]]
[[File:Alappuzha loves Wikimedia IMG 7599.JPG|thumb|એલેપ્પી બાર અસોશીએશન]]

આલાપ્પુઝા શહેર આલાપ્પુઝા જિલ્લાનું વહીવટી મુખ્યાલય છે. આ જિલ્લાને આલાપ્પુઝા અને ચંગન્નુર એમ બે મહેસૂલી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot; /&gt;

=== નગરપાલિકાઓ ===
જિલ્લામાં ૬ નગરપાલિકાઓ (મ્યુનિસિપલ ટાઉન) આવેલી છે:&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Municipalities {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/municipalities/|access-date=2021-11-22|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

{{columns-list|colwidth=20em|
* આલાપ્પુઝા
* ચંગન્નુર
* ચેરથલા
* હરિપાદ
* કાયમકુલમ
* માવેલીકારા
}}

=== વિધાનસભા અને લોકસભા પ્રતિનિધિત્વ ===
આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં બે લોકસભા મતવિસ્તારો આવેલા છે:

# આલાપ્પુઝા 
# માવેલીકારા 

જિલ્લામાં ૯ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે:
{{columns-list|colwidth=20em|
* અરોર 
* ચેરથલા 
* અંબાલાપ્પુઝા 
* આલાપ્પુઝા 
* કુટ્ટનાડ 
* હરિપાદ 
* કાયમકુલમ 
* માવેલીકારા 
* ચંગન્નુર
}}

=== તાલુકાઓ ===
આલાપ્પુઝા જિલ્લાને બે મહેસૂલી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે, જે અંતર્ગત કુલ છ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે:&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;&gt;{{cite web |url=https://alappuzha.nic.in/en/villages/ |title=Revenue villages, Taluks, and Revenue divisions in Alappuzha district |website= |publisher=National Informatics Centre, Ministry of Electronics and Information Technology, Government of India |access-date=10 June 2022}}&lt;/ref&gt;

* આલાપ્પુઝા મહેસૂલી વિભાગ&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt; 
** ચેરથલા 
** અંબાલાપ્પુઝા 
** કુટ્ટનાડ 

* ચંગન્નુર મહેસૂલી વિભાગ&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt;
** કાર્તિકાપલ્લી 
** માવેલીકારા 
** ચંગન્નુર

=== મહેસૂલી ગામો ===
મહેસૂલી વહીવટની સરળતા અને વિકેન્દ્રીકરણ માટે આલાપ્પુઝા જિલ્લાને કુલ ૯૩ મહેસૂલી ગામોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt;

== પરિવહન ==
=== જમીનમાર્ગ ===
{{wide image|Pallathuruthi bridge pano small.jpg|1200px|align-cap=center|પલ્લથુરુથી પુલ}}

==== રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો  ====
રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૬૬ (NH 66) એ ભારતના સૌથી લાંબા રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોમાંનો એક છે. તે પનવેલ (મુંબઈ નજીક) થી કન્યાકુમારી સુધી જાય છે અને આલાપ્પુઝા શહેરમાંથી પસાર થાય છે. આ હાઈવે મુંબઈ, ગોવા, ઉડુપી, મંગલુરુ, કન્નુર, કોઝિકોડ, ગુરુવાયુર, એર્નાકુલમ, કોલ્લમ અને ત્રિવેન્દ્રમ (તિરુવનંતપુરમ) જેવા અન્ય મુખ્ય શહેરોને સાંકળે છે. શહેરના મધ્ય ભાગમાં ટ્રાફિકનું ભારણ ઘટાડવા માટે કોમ્માડી થી કલારકોડ વચ્ચે રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ માટે બનાવવામાં આવેલ આલાપ્પુઝા બાયપાસનું નિર્માણ કાર્ય પૂર્ણ થઈ ચૂક્યું છે, અને આ એલિવેટેડ હાઈવે ૨૮ જાન્યુઆરી ૨૦૨૧ના રોજ વાહનવ્યવહાર માટે ખુલ્લો મૂકવામાં આવ્યો હતો. આલાપ્પુઝા માર્ગ પરિવહન દ્વારા ખૂબ સારી રીતે જોડાયેલું છે. દરિયાકાંઠા અને પહાડી વિસ્તારના પ્રવાસનને પ્રોત્સાહન આપવાના ભાગરૂપે રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૧ (SH 11) ને રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ તરીકે અપગ્રેડ કરવાની યોજના છે, જેથી આલાપ્પુઝાને તમિલનાડુના તમિલનાડુ સ્થિત કોડાઈકેનાલ સાથે સીધું જોડી શકાશે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/150809/nation-current-affairs/article/jawahar-thayankari-lifts-nehru-trophy|title=Jawahar Thayankari lifts Nehru trophy|date=9 August 2015|website=Deccan Chronicle|access-date=24 April 2018}}&lt;/ref&gt;

==== રાજ્ય ધોરીમાર્ગો  ====
[[File:AC Road SH-11.JPG|thumb|રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૧ (કેરળ)]]

આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં કુલ આઠ રાજ્ય ધોરીમાર્ગો આવેલા છે, જેમાંથી ત્રણ ધોરીમાર્ગો આલાપ્પુઝા શહેરથી જ શરૂ થાય છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૧ (SH 11) આલાપ્પુઝાના કલારકોડ થી શરૂ થઈને ચંગનાસ્સેરીના પેરુન્ના ખાતે પૂરો થાય છે. આ રસ્તો લોકપ્રિય રીતે AC રોડ (આલાપ્પુઝા-ચંગનાસ્સેરી માર્ગ) તરીકે ઓળખાય છે અને તેની લંબાઈ ૨૪.૨ કિમી છે. આ એક અત્યંત વ્યસ્ત અને મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે જે આલાપ્પુઝા શહેરને કોટ્ટાયમ જિલ્લા સાથે જોડે છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૪૦ (SH 40) એકમાત્ર અંતરરાજ્ય રાજ્ય ધોરીમાર્ગ છે. તે આલાપ્પુઝા શહેરને તમિલનાડુના મદુરાઈ શહેર સાથે જોડે છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૬૬ (SH 66) આલાપ્પુઝા શહેરથી શરૂ થાય છે અને એર્નાકુલમના થોપ્પુમ્પડી ખાતે પૂર્ણ થાય છે.

[[File:Main Central Road - SH1.JPG|thumb|ચેંગન્નુર પાસે મુખ્ય સેન્ટ્રલ રોડ]]

એમ. સી. રોડ / રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧ (મુખ્ય કેન્દ્રિય માર્ગ - SH 1) એ કેરળના ત્રાવણકોર વિસ્તારની મુખ્ય ધમની સમાન રાજ્ય ધોરીમાર્ગ છે. કેરળ લોક નિર્માણ વિભાગ (PWD) દ્વારા તેને SH 1 તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યો છે. તે આલાપ્પુઝા જિલ્લાના ચંગન્નુર શહેરમાંથી પસાર થાય છે અને તેને કેરળના અન્ય ભાગો સાથે જોડે છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૫ (SH 5) કાયમકુલમથી શરૂ થઈને પુલીમુક્કુ જંકશન ખાતે પૂરો થાય છે. આ હાઈવેની લંબાઈ ૪૨.૫ કિમી છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૬ (SH 6) કાયમકુલમથી શરૂ થઈને થિરૂવલ્લા ખાતે પૂર્ણ થાય છે, જેની લંબાઈ ૩૦.૮ કિમી છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૦ (SH 10) માવેલીકારા થી શરૂ થઈને કોઝેનચેરી સુધી જાય છે અને તે ૨૮.૭ કિમી લાંબો છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૨ (SH 12) અંબાલાપ્પુઝા થી શરૂ થઈને થિરૂવલ્લા ખાતે પૂરો થાય છે અને તેની લંબાઈ ૨૭.૨ કિમી છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=State Highways in Kerala |url=http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=SH&amp;pageId=249 |date=2008 |website=Kerala Public Works Department |access-date=11 December 2020}}&lt;/ref&gt;

[[File:Aroor bypass.jpg|thumb|અરૂર બાયપાસ]]

==== રેલવે ====
[[File:Kayamkulam Railway Station.jpg|thumb|કયામકુલમ જંકશન રેલ્વે સ્ટેશન]]

આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં મુખ્ય બે રેલવે લાઈનો આવેલી છે.

એર્નાકુલમ-કાયમકુલમ કોસ્ટલ (તટીય) રેલવે લાઈન મુખ્યત્વે જિલ્લાના પશ્ચિમ અને દરિયાકાંઠાના ભાગોને સાંકળે છે. તેમાં હરિપાદ, આલાપ્પુઝા, ચેરથલા અને કાયમકુલમ જંકશન રેલવે સ્ટેશનોનો સમાવેશ થાય છે. એર્નાકુલમ-કોટ્ટાયમ-કોલ્લમ રેલવે લાઈન જિલ્લાના પૂર્વ ભાગને જોડે છે, જેમાં ચંગન્નુર અને માવેલીકારા રેલવે સ્ટેશનો આવેલા છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=State Highways in Kerala |url= http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=SH&amp;pageId=249 |date=2008 |website=Kerala Public Works Department |access-date=11 December 2020}}&lt;/ref&gt;

=== જળપરિવહન ===
આલાપ્પુઝામાં જળમાર્ગોની વિપુલતાને કારણે બોટ અને ફેરી (હલેસાં તથા મોટર બોટ) અહીંની પરિવહન વ્યવસ્થાનો એક અભિન્ન ભાગ છે.[૪૩] રાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ ૩ (NW 3) પણ આ વિસ્તારમાંથી પસાર થાય છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Koshy |first=Sara |date=17 January 2025 |title=Photo essay: A deep dive into Alappuzha's water transport system |url=https://idronline.org/article/livelihoods/photo-essay-a-deep-dive-into-alappuzhas-water-transport-system/ |access-date=2025-01-26 |website=India Development Review |language=en-US}}&lt;/ref&gt; આલાપ્પુઝા શહેરમાં KSRTC બસ સ્ટેન્ડની સામે જ રાજ્ય જળ પરિવહન વિભાગ (SWTD - State Water Transport Department) નું બોટ જેટી આવેલું છે. અહીંથી કોટ્ટાયમ, કોલ્લમ અને ચંગનાસ્સેરી જેવા મોટા શહેરો ઉપરાંત અસંખ્ય નાના નગરો અને નાની જેટીઓ સુધી દૈનિક બોટ સેવાઓ ઉપલબ્ધ છે.

=== હવાઈ માર્ગ ===
આલાપ્પુઝા શહેર હવાઈ, રેલ, સડક અને જળમાર્ગો દ્વારા સરળતાથી પહોંચી શકાય તેવું સ્થળ છે. ઉત્તરમાં ૭૮ કિલોમીટર (૪૮ માઇલ) અંતરે આવેલું કોચિન ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ (COK) આલાપ્પુઝાનું સૌથી નજીકનું એરપોર્ટ છે. દક્ષિણમાં ૧૫૯ કિલોમીટર (૯૯ માઇલ) દૂર આવેલું તિરુવનંતપુરમ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ (TRV) આ જિલ્લાને અન્ય દેશો સાથે જોડે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસીઓ આલાપ્પુઝા પહોંચવા માટે આ સુવિધાનો બહોળો ઉપયોગ કરે છે. આ ઉપરાંત કોઝિકોડ (૨૩૬ કિલોમીટર) અને કોયમ્બતૂર (૨૫૪ કિલોમીટર)ના એરપોર્ટ પણ નજીકમાં આવેલા છે. આલાપ્પુઝા શહેરમાં એક હેલિપેડ પણ આવેલું છે, જે સરકારી ઉપયોગ માટે અનામત રાખવામાં આવ્યું છે.

== સંસ્કૃતિ ==
સાપ આકારની નૌકાઓની સ્પર્ધા (Snake boat races) એ અલેપ્પી (આલાપ્પુઝા) નો સૌથી મહત્વપૂર્ણ પરંપરાગત ઉત્સવ છે. આ રેગટા (નૌકા સ્પર્ધાઓ) સામાન્ય રીતે ઓગસ્ટ અને ઓક્ટોબર વચ્ચે યોજાય છે, જેમાં ૧૨૦ જેટલા નાવિકો દ્વારા ચલાવવામાં આવતી લાંબી અને પાતળી બોટનો ઉપયોગ થાય છે. નેહરુ ટ્રોફી બોટ રેસ એ આ પ્રકારની નૌકા સ્પર્ધામાં સૌથી જાણીતી સ્નેક બોટ રેસ છે.

=== પ્રવાસન ===
[[File:Alleppey canal 3.jpg|thumb|અલેપ્પીના પશ્ચિમમાં વાણિજ્યિક નહેરનો માર્ગ]]
[[File:Sunrise Beauty of Nature.jpg|thumb|અરૂર પુલ પરથી સૂર્યોદય]]

'આલાપ્પુઝા' નામ મલયાલમ શબ્દો 'આલ' (સમુદ્ર) + 'પુઝા' (નદીનું મુખ) પરથી ઉતરી આવ્યું છે, જેનો અર્થ થાય છે &quot;નદી અને સમુદ્રનું મિલન સ્થાન&quot;. આલાપ્પુઝા એ રાજ્યના સૌથી મહત્વપૂર્ણ પ્રવાસન કેન્દ્રોમાંનું એક છે. અહીં આંતરિક નહેરોનું વિશાળ નેટવર્ક આવેલું હોવાથી તેને &quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot; (Venice of the East) ઉપનામ મળેલું છે. નહેરોનું આ વિશાળ નેટવર્ક અલેપ્પીની જીવાદોરી સમાન છે. આલાપ્પુઝા ભૂતકાળમાં વેપારના સૌથી વ્યસ્ત કેન્દ્રોમાંનું એક હતું, અને મલબાર કિનારે આવેલું એક ખૂબ જ જાણીતું બંદર હતું. આજે પણ તે નાળિયેરના રેસાના કાર્પેટ ઉદ્યોગ અને ઝીંગા ઉછેરના મુખ્ય કેન્દ્ર તરીકે પોતાનું આકર્ષણ જાળવી રાખે છે.

આલાપ્પુઝા એ પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) પ્રવાસન માટે, તેમજ ચર્ચોથી ભરેલા કોટ્ટાયમ શહેર અને આરનમુલા નગરની મુલાકાત લેવા માટેનું આદર્શ કેન્દ્ર (વડું મથક) છે. આરનમુલા નગર તેની ઐતિહાસિક વાર્ષિક 'આરનમુલા સ્નેક બોટ રેસ' માટે જાણીતું છે. આલાપ્પુઝામાં આવેલું ચંગન્નુર એ સબરીમાલા મંદિરનું સૌથી નજીકનું રેલવે સ્ટેશન છે.

માવેલીકારાના મુખ્ય આકર્ષણોમાં બુદ્ધની મૂર્તિ અને 'શારદા મંદિરમ'નો સમાવેશ થાય છે.

બુદ્ધની આ પ્રતિમા પદ્માસન મુદ્રામાં બેઠેલી જોવા મળે છે. અહીંની મૂર્તિઓનું એક સામાન્ય લક્ષણ એ છે કે તેમના મસ્તક પર વાળનું કોતરકામ કરવામાં આવ્યું નથી. પુરાતત્વ વિભાગના અભ્યાસો પણ વાળ ગાયબ હોવાના આ કારણને સ્પષ્ટ કરી શક્યા નથી, જ્યારે ગાંધાર અને મથુરા શૈલીની સામાન્ય બુદ્ધ પ્રતિમાઓમાં વાળનું કોતરકામ જોવા મળતું હોય છે. મસ્તકના ભાગે હેડગિયર (શિરોભૂષણ) જેવા ચિહ્નો કે નિશાનો બનેલા છે.

જોકે પુરાતત્વ વિભાગે આ પ્રતિમા માટે પેગોડા જેવું માળખું (છત) બનાવ્યું છે, છતાં અહીં આવતા પ્રવાસીઓ માટે મૂર્તિ વિશેની કોઈ ચોક્કસ માહિતી કે વિગતો ઉપલબ્ધ નથી. સ્થાનિક લોકો આ બુદ્ધ પ્રતિમા સામે દીવા પ્રગટાવે છે. માવેલીકારા ખાતે આવેલી આ બુદ્ધ મૂર્તિ ૪ ફીટ (૧.૨ મીટર) ઊંચી છે અને તે કદાચ સૌથી મોટી બુદ્ધ પ્રતિમા છે. મસ્તક પરનું કોતરકામ ગ્રીક પ્રતિમાઓના હેલ્મેટ જેવું દેખાય છે. શરીર પર જનોઈનું નિશાન સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાય છે. બીજી એક વિશેષતા એ છે કે એક ખભા પર શાલ (ઓઢાડી હોય તેવું) નિશાન બનેલું છે. અહીં પુરાતત્વ વિભાગે આ પ્રતિમાના સમયગાળાનો ઉલ્લેખ કરતું એક સૂચના બોર્ડ પણ લગાવ્યું છે. શારદા મંદિરમ (Saradha Mandiram) એ 'કેરળ પાણિની' (એ. આર. રાજરાજ વર્મા) નું નિવાસસ્થાન હતું.

આલાપ્પુઝા દર વર્ષે ઓગસ્ટના બીજા શનિવારે યોજાતી તેની સ્નેક-બોટ રેસ માટે પણ પ્રખ્યાત છે. આ સ્પર્ધા — નેહરુ બોટ રેસનો પ્રારંભ ઈ.સ. ૧૯૫૨માં થયો હતો અને તેનું નામ ભારતના પ્રથમ વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. જ્યારે સો કરતાં પણ વધુ નાવિકો દ્વારા ચલાવવામાં આવતી આ સ્નેક-બોટ્સ પવનની ઝડપે પાણીને કાપીને આગળ ધપે છે, ત્યારે સમગ્ર વાતાવરણ રોમાંચ અને ઉત્સાહથી ભરી દે તેવું હોય છે.

રેવી કરુણાકરન મેમોરિયલ મ્યુઝિયમમાં કલા અને કલાકૃતિઓનું પ્રદર્શન પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યું છે. રેવી કરુણાકરન આધુનિક નાળિયેર રેસા (Coir) ઉદ્યોગના આર્કિટેક્ટ (ઘડવૈયા) હતા, જે ઉદ્યોગ આજે પણ કેરળ રાજ્યમાં ૫,૦૦૦,૦૦૦ (૫ લાખ) થી વધુ લોકોને રોજગારી આપે છે. આ મ્યુઝિયમમાં મૂકવામાં આવેલી વસ્તુઓ તેમના પરિવાર દ્વારા ત્રણ પેઢીઓથી એકત્રિત કરવામાં આવી હતી, જેમાં વિશ્વના તમામ ખૂણાઓથી લવાયેલી અનોખી અને દુર્લભ કલાત્મક ચીજવસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે. આલાપ્પુઝા, જે આ જિલ્લાનું વડું મથક છે, તે નયનરમ્ય નહેરો, પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) અને સરોવરો (લાગુન) ધરાવતું શહેર છે. તેને લોર્ડ કર્ઝન દ્વારા &quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot; (Venice of the East) તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://alappuzha.nic.in/|title=Official Website of Alappuzha District, Kerala State, India|website=alappuzha.nic.in|access-date=24 April 2018}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}
{{સ્ટબ}}
{{કેરળના જિલ્લાઓ}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]</text>
      <sha1>7d8iy1rm8m7rdjkjall7w1km3puc2hs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903660</id>
      <parentid>903659</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T03:41:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* પ્રવાસન */ તહેવાર</comment>
      <origin>903660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73959" sha1="nral2fz9kheqqapdnf5ewaefsuca17l" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = અલપ્પુઝા જિલ્લો
| other_name = એલેપ્પી જિલ્લો
| settlement_type = જિલ્લો
| nickname = પૂર્વીય વિશ્વ નું વેનિસ&lt;ref name=&quot;Venice&quot;/&gt; પર્શ્વજળનો રાજા
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Alappuzha Boat Beauty W.jpg
 | photo2a      = Krishnapuram palace1.jpg
 | photo2b      = Thottappally.jpg
 | photo3a      = Alappuzha Bypass Aerial View 1.jpg
 | photo3b      = Alleppey beach.jpg
 | photo4a      = Cherthala infopark.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt; કેટ્ટુવલ્લમ, થોટ્ટપ્પલ્લી, અલપ્પુઝા બીચ, ઈન્ફોપાર્ક કેમ્પસ, ચેરથલા, અલપ્પુઝા બાયપાસ અને કૃષ્ણપુરમ પેલેસથી કયામકુલમ.
}}
| image_map = 
| mapframe = yes
| map_caption = [[કેરળ]] માં સ્થાન
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|9.49|76.49|display=inline,title}}
| subdivision_type = દેશ
| subdivision_name = {{Flag|ભારત}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = [[કેરળ]]
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| named_for = 
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = [[એલેપ્પી|અલપ્પુઝા]]
| parts_type = પેટાવિભાગો
| parts_style = Para
| parts = {{collapsible list|title=મહેસૂલ વિભાગો (૨)|અલાપ્પુઝા|ચેંગન્નુર|}}
{{collapsible list|title=તાલુકાઓ (૬)|ચેરથલા | અંબાલપ્પુઝા | કુટ્ટનાડુ | કાર્તિકપલ્લી | ચેંગન્નુર| માવેલીક્કારા|}}
| government_type = 
| governing_body = 
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = શાજી વી. નાયર, (IAS)
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| leader_name2 = પી. મોહન ચંદ્ર (IPS)
 &lt;ref name=&quot;Alappuzha Home&quot;&gt;{{cite web |title=Home |url=https://alappuzha.nic.in |website=Alappuzha District |access-date=21 February 2021}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = &lt;ref name=&quot;AlappuzhaProfile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141447/https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |archive-date=2018-06-12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_rank = ૧૪મો
| area_total_km2 = ૧,૪૧૪
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = ૨,૧૨૭,૭૮૯
| population_as_of = ૨૦૧૧
| population_rank = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_note = 
| demographics_type1 = ભાષા
| demographics1_title1 = સત્તાવાર
| demographics1_info1 = [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = IN-KL
| registration_plate = '''KL-04''' અલપ્પુઝા,&lt;br/&gt; '''KL-29''' કાયમકુલમ,&lt;br/&gt; '''KL-30''' ચેંગન્નુર,&lt;br/&gt; '''KL-31''' માવેલીક્કારા,&lt;br/&gt; '''KL-32''' ચેરથલા,&lt;br/&gt; '''KL-66''' કુટ્ટાનાડ
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૯૪&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=UNDP}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}}
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(૨૦૦૫)}}
| website = [https://alappuzha.nic.in alappuzha.nic.in]
| footnotes = 
}}

'''એલેપ્પી જિલ્લો''' અથવા અલાપ્પુઝા જિલ્લો એ [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. તેની રચના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ અલેપ્પી જિલ્લા તરીકે કરવામાં આવી હતી, અને ૧૯૯૦માં જિલ્લાનું નામ બદલીને અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;&gt;{{cite web |title=History |url=https://alappuzha.gov.in/history/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018}}&lt;/ref&gt; અલાપ્પુઝા કેરળનો સૌથી નાનો જિલ્લો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-alappuzha |date=2015 |website=Kerala State Planning Board – District Planning Office, Alappuzha |access-date=9 March 2020 }}&lt;/ref&gt; જિલ્લા મુખ્યાલય અલેપ્પી શહેરનું નામ બદલીને ૨૦૧૨માં અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.

કેનાલો (નહેરો), બેકવોટર્સ, સમુદ્રતટો અને સરોવરો ધરાવતા અલાપ્પુઝા શહેરનું વર્ણન ૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં ભારતના બ્રિટિશ ગવર્નર-જનરલ જ્યોર્જ કર્ઝન દ્વારા '''&quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot;''' તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Venice&quot;&gt;{{cite web|title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/history/|access-date=2020-09-08|language=en-US}}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લો તેના મનોરમ કેરળ બેકવોટર્સ માટે વિશેષ રૂપે જાણીતો છે, જેના દ્વારા તે કુમરાકોમ જેવા લોકપ્રિય પ્રવાસી સ્થળ સહિત કેરળના અન્ય ભાગો સાથે સુસજ્જ રીતે જોડાયેલો છે. આ જિલ્લો ભારતમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત પ્રવાસન સ્થળ છે. તે તેના કાથી (કોઇર) ના કારખાનાઓ માટે પણ ઓળખાય છે, કારણ કે કેરળના મોટાભાગના કાથી ઉદ્યોગો અલાપ્પુઝા શહેર અને તેની આસપાસના વિસ્તારમાં સ્થિત છે.

વેમ્બનાડ સરોવર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે ભારતીય દ્વીપકલ્પનું સૌથી લાંબુ સરોવર છે, અને અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ સરોવર અને અરબી સમુદ્રની વચ્ચે આવેલો છે.[૭] અલાપ્પુઝા જિલ્લાનો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે સમગ્ર ભારતનો સૌથી ઓછી ઊંચાઈ ધરાવતો વિસ્તાર છે.[૭] કુટ્ટનાડ, જે '''&quot;કેરળના ચોખાના કટોરા&quot;''' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે ભારતમાં સૌથી નીચી ઊંચાઈ ધરાવે છે અને તે વિશ્વના એવા બહુ ઓછા સ્થળોમાંનું એક છે જ્યાં દરિયાઈ સપાટીથી નીચે ખેતી કરવામાં આવે છે..&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|agency=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=2003-08-13|work=The Hindu|access-date=2020-11-17}}&lt;/ref&gt;

આ જિલ્લો ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ શાસન હેઠળના ત્રાવણકોર રજવાડાના દિવાન સામે થયેલા કમ્યુનિસ્ટોની આગેવાની હેઠળના ''પુન્નપ્રા-વયાલાર આંદોલન'' (વિદ્રોહ)નું સ્થળ હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Manorama Yearbook 2011, ISSN 0970-9096&lt;/ref&gt;

મર્ચન્ટ નેવીમાં સેવા આપતા નાવિકોના એક સમૂહ દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૪માં ''મેરિનર્સ ક્લબ આલેપ્પી (MCA)'' ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/mca_alleppey?igsh=MWV2c2R2ZWZndDZ0dg==]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== નામવ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Alappuzha Bypass Aerial View 2.jpg|thumb|આલાપ્પુઝા બીચ રોડ વ્યૂ]]

તત્કાલીન કોલ્લમ (Quilon) અને કોટ્ટાયમ જિલ્લાઓમાંથી અલગ કરીને આ જિલ્લાની રચના કરવામાં આવી હતી. આજના આધુનિક આલાપ્પુઝા જિલ્લાનો મોટાભાગનો વિસ્તાર ત્રાવણકોર રજવાડાના ક્વિલોન (કોલ્લમ) જિલ્લાનો ભાગ હતો, જ્યારે ઉત્તર આલાપ્પુઝાનો નાનો ભાગ ૧૯૫૭ સુધી કોટ્ટાયમ જિલ્લા હેઠળ આવતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shungoonny Menon |first=P. |url=http://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog |title=A history of Travancore from the earliest times |date=1878 |publisher=Madras, Higginbotham |others=University of California}}&lt;/ref&gt; આધુનિક આલાપ્પુઝા જિલ્લાની સ્થાપના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ કરવામાં આવી હતી. શરૂઆતમાં તેમાં સાત તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો: ચેરથલા, અંબાલાપ્પુઝા, કુટ્ટનાડ, ચંગન્નુર, કાર્તિકાપલ્લી અને માવેલીકારા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com|title=taluks in Alappuzha 1957|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;

'આલાપ્પુઝા' નામ એ એક સ્થાનનામ (Toponym) છે. 'આલાયમ' નો અર્થ 'ઘર' થાય છે અને ડો. હર્મન ગંડર્ટના શબ્દકોશ અનુસાર 'પુઝા' (Puzha) નો અર્થ 'જળમાર્ગ' અથવા 'નદી' થાય છે. આ નામ આલાપ્પુઝા અને તેના આસપાસના વિસ્તારોમાં ફેલાયેલા જળમાર્ગો અને પશ્ચજળ (Backwaters) ના નેટવર્કને દર્શાવે છે.

આ જિલ્લાની ઉત્તરે એર્નાકુલમ જિલ્લાના કોચી અને કનાયન્નુર તાલુકા, પૂર્વમાં કોટ્ટાયમ જિલ્લાના વૈકોમ, કોટ્ટાયમ અને ચંગનાસ્સેરી તાલુકા તથા પથાનમથિટ્ટા જિલ્લાના થિરૂવલ્લા, કોઝેનચેરી અને અદૂર તાલુકા, દક્ષિણે કોલ્લમ જિલ્લાના કુન્નથુર અને કરુનાગપલ્લી તાલુકા અને પશ્ચિમે લક્ષદ્વીપ સાગર (અરબી સમુદ્ર) આવેલા છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com|title=boundaries |publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;

વર્તમાન આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં છ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે: ચેરથલા, અંબાલાપ્પુઝા, કુટ્ટનાડ, કાર્તિકાપલ્લી, ચંગન્નુર અને માવેલીકારા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com/|title=taluks in Alappuzha|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt; The area of the district is {{cvt|1414|km2}} આ જિલ્લાનું ક્ષેત્રફળ ૧,૪૧૪ ચોરસ કિલોમીટર (૫૪૬ ચોરસ માઇલ) છે. તેનું વડું મથક (મુખ્યાલય) આલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું છે.

== ઇતિહાસ ==
[[File:Raja Kesava Das Statue in Alleppey - Changanassery Road @ Changananassery Junction.jpg|thumb|ચાંગણસેરી ખાતે રાજા કેશવદાસની પ્રતિમા]]

અર્વાચીન અલાપ્પુઝા શહેરનું અસ્તિત્વ ૧૮મી સદીના ઉત્તરાધમાં રાજા કેશવદાસના આભારી છે. જોકે, અલાપ્પુઝા જિલ્લો પ્રાચીન મલયાલમ સાહિત્યમાં પહેલેથી જ મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતો હતો. કેરળનો 'ચોખાનો કટોરો' ગણાતો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર પ્રારંભિક સંગમ કાળથી જ જાણીતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India | url= https://alappuzha.nic.in/en/history/ |access-date=2025-01-06 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== પ્રાચીન કાળ ===
[[File:Light House Alleppey,Kerala.jpg|left|thumbnail|પુરાક્કડ ખાતે દીવાદાંડી]]

સંગમ કાળ દરમિયાન, સામાન્ય યુગની પ્રારંભિક સદીઓમાં વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારને પ્રાચીન ગ્રીસ, પ્રાચીન રોમ, પ્રાચીન લેવન્ટ (મધ્ય પૂર્વનો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર), પ્રાચીન અરબી દ્વીપકલ્પ અને પ્રાચીન ઇજિપ્ત સાથે વેપારી સંબંધો હોવાનું ઇતિહાસમાં નોંધાયેલું છે.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld&gt;{{cite web |title=History |url=http://alappuzha.gov.in/pages/aboutalpy-history.htm |website=Official Web Site of Alappuzha District, Kerala State, India |publisher=Collectorate, Alappuzha District, Kerala State, India |access-date=3 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

'પેરિપ્લસ ઓફ ધ એરિથ્રિયન સી' (ઇ.સ. આશરે ૫૦માં લખાયેલ) જેવા પ્રાચીન ગ્રીક-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં હિંદ મહાસાગરના વેપારના એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે નોંધાયેલું પ્રાચીન બંદર 'બારાકે' (Barace) અવારનવાર અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં પંબા નદીના મુખ પર આવેલા આધુનિક દરિયાકાંઠાના નગર પુરક્કાડ તરીકે ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ પંબા નદી પેરિયાર અને ભરતપુઝા નદીઓ પછી કેરળની ત્રીજી સૌથી લાંબી નદી છે.&lt;ref name=&quot;Mathrubhumi&quot;&gt;{{cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing &amp; Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|last=Chandran |first=VP |language=ml|edition=Malayalam }}&lt;/ref&gt;

ચેરા વંશના પ્રારંભિક શાસકોનું મૂળ ઘર કુટ્ટનાડમાં હતું અને તેઓ ક્યારેક 'કુટ્ટુવન' તરીકે પણ ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; જોકે, પ્રાચીન સમયમાં પંબા નદીના દક્ષિણના વિસ્તારો પર 'આય' (Ay) સામ્રાજ્યનું શાસન હતું. પ્રાચીન ગ્રીકો-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં પંબા નદીનો ઉલ્લેખ 'બારિસ' (Baris) તરીકે કરવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાના પ્રારંભિક સમયગાળાના પુરાતત્વીય પુરાવાઓ ઉત્ખનન સ્થળો, ગુફાઓ, મંદિરો વગેરે જેવા સ્થળોએ પ્રાચીન અશ્મિઓ, શિલાલેખો અને સ્મારકોના રૂપમાં મળ્યા છે. સંગમ કાળની સાહિત્યિક કૃતિઓ પણ જિલ્લાના પ્રાચીન સમયગાળાની ઝાંખી મેળવવામાં મદદ કરે છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ ક્ષેત્રમાં નંબરુદિરી બ્રાહ્મણોના આગમન પહેલાં દક્ષિણ ભારતમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક અગ્રણી કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તે સમયે 'શ્રી મુલાવાસમ' ભારતીય દ્વીપકલ્પમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક પ્રમુખ તીર્થધામ હતું. અંબાલાપ્પુઝા અને માવેલીકારા તાલુકાઓમાંથી એક સમયે અહીં ફેલાયેલા બૌદ્ધ ધર્મના અનેક અવશેષો મળી આવ્યા છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== મધ્યકાલીન ઇતિહાસ ===
આ જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારો 'ઉન્નૂનીલી સંદેશમ' જેવા મધ્યકાલીન મલયાલમ સાહિત્યિક કાર્યોમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ સમયગાળાની પ્રખ્યાત સાહિત્યિક કૃતિઓમાંથી એક 'આશ્ચર્ય ચૂડામણિ' હતી, જે ચંગન્નુરના વિદ્વાન શક્તિભદ્ર દ્વારા લખાયેલું સંસ્કૃત નાટક હતું.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Nayar|first=V. R. Prabodhachandran|date=2011-02-11|title=Gem of a play|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/Gem-of-a-play/article15379095.ece|access-date=2020-09-08|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

ચેમ્બકાસ્સેરીનું સામંતવાદી શાસન પૂરાદમ થિરુનાલ દેવનારાયણનના શાસનકાળ દરમિયાન તેના ચરમસીમા પર હતું. તેઓ એક મહાન વિદ્વાન અને કવિ હતા, જેમણે 'વેદાંત રત્નમાલા' નામના સાહિત્યિક ગ્રંથની રચના કરી હતી. એવું કહેવાય છે કે તે સમયે અંબાલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ મંદિર બનાવવામાં આવ્યું હતું અને ભગવાન કૃષ્ણની મૂર્તિની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવી હતી. મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન ચેમ્બકાસ્સેરી પર બ્રાહ્મણ શાસકોનું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;  એવું માનવામાં આવે છે કે મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, કુમારન નંબૂથિરી અને નીલકંઠ દીક્ષિત જેવા પ્રખ્યાત વિદ્વાનો તેમના દરબારને શોભાવતા હતા અને તેમના દ્વારા સંરક્ષણ પામ્યા હતા.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld /&gt;

=== મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન સામંતવાદી રજવાડાં ===
વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લાના દક્ષિણ વિસ્તારો એક સમયે તત્કાલીન ''&quot;ઓડાનાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' (જે &quot;કાયમકુલમ સામ્રાજ્ય&quot; અથવા &quot;ઓનાત્તુકારા&quot; તરીકે પણ ઓળખાતું હતું) નો ભાગ હતા, જેના પર બાદમાં ઈ.સ. ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોરના સૈન્ય દ્વારા આક્રમણ કરીને કબજો કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;&gt;{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&amp;q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=10 June 2022|language=ml}}&lt;/ref&gt; તે પ્રાચીન આય (Ay) સામ્રાજ્યની જ એક શાખા હતી.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ રાજ્ય 'ચિરાવા સ્વરૂપમ' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું, જ્યાં 'ચિરાવા' શબ્દ બે મલયાલમ શબ્દો 'ચેરુ' અને 'આયી'ના સંયોજનથી બન્યો છે, જેનો અર્થ ''&quot;આય સામ્રાજ્યની નાની શાખા&quot;'' થાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તેમાં આધુનિક સમયના ચંગન્નુર, માવેલીકારા, કાર્તિકાપલ્લી અને કરુનાગપલ્લી તાલુકાઓના કેટલાક ભાગોનો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

આ જિલ્લાનો ઉત્તરનો સૌથી છેવાડાનો વિસ્તાર, જે આજના ચેરથલા તાલુકા સાથે સુસંગત છે, તેના પર ૧૭૬૨માં ત્રાવણકોર સામ્રાજ્ય અને કોચિન સામ્રાજ્ય વચ્ચે થયેલી સંધિ પહેલા &quot;કારપ્પુરમ સામ્રાજ્ય&quot;નું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; કારપ્પુરમ ૧૭૬૨ સુધી કોચિન સામ્રાજ્યનું એક કરદ રાજ્ય (મંડલિક) હતું, ત્યારબાદ તે ત્રાવણકોર સામ્રાજ્યને સોંપી દેવામાં આવ્યું હતું. કોચિન રાજપરિવારની 'મડાથીંગલ શાખા'નું મુખ્યાલય કારપ્પુરમના મડાથીનકારા ખાતે આવેલું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કારપ્પુરમની દક્ષિણે ''&quot;ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્ય&quot;'' આવેલું હતું, જે ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોર દ્વારા કરવામાં આવેલા વિજય પહેલા ''&quot;પુરક્કાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યમાં આજના અંબાલાપ્પુઝા અને કુટ્ટનાડ તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો. ચેમ્બકાસ્સેરીના રાજા &quot;ચેમ્બકાસ્સેરી દેવ નારાયણન&quot; ના ખિતાબથી ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; દક્ષિણ મલબાર પ્રદેશના મૂળ નિવાસી એવા મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી અને કુંચન નંબિયાર સમયાંતરે ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યના દરબારી કવિઓ રહ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કાર્તિકાપલ્લી એક નાનું સામંતવાદી રજવાડું હતું જે ૧૮મી સદીના મધ્યમાં ત્રાવણકોરના આક્રમણ સુધી ઓડનાડ અને ચેમ્બકાસ્સેરીના સામંતવાદી રાજ્યોની વચ્ચે આવેલું હતું, જે આજના કાર્તિકાપલ્લી તાલુકા સાથે સુસંગત છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાનો દક્ષિણનો સૌથી છેવાડાનો ભાગ એક સમયે તત્કાલીન કરુનાગપલ્લીના સામંતવાદી રજવાડાનો ભાગ હતો, જે સમયાંતરે ચિરાવા સ્વરૂપમ (કાયમકુલમ) ના તાબેદાર રહ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== ત્રાવણકોર યુગ (૧૭૪૬–૧૯૪૭) દરમિયાન પ્રગતિ અને સામાજિક સુધારણા ===
[[File:Travancore 1871.JPG|thumb|૧૮૭૧માં પ્રકાશિત થયેલ બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના નકશા.]]

૧૭મી સદીમાં મલબાર દરિયાકાંઠે પોર્ટુગીઝ સત્તાનો અસ્ત થયો અને આ જિલ્લાની રિયાસતોમાં ડચ મલબાર પ્રભુત્વ ધરાવતું સ્થાન પ્રાપ્ત કરવામાં સફળ રહ્યું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; મૌખિક પરંપરાઓ અનુસાર, કોક્કામંગલમ અથવા કોક્કોથમંગલમ ખાતે આવેલું ચર્ચ ઇસુ ખ્રિસ્તના બાર શિષ્યોમાંના એક એવા સેન્ટ થૉમસ ધ અપોસ્સલ દ્વારા સ્થાપિત સાત ચર્ચોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. અલાપ્પુઝા શહેરનું મનોહર સીએસઆઈ ક્રાઇસ્ટ ચર્ચ ૧૮૧૬માં ભારતમાં પ્રથમ ચર્ચ મિશનરી સોસાયટી મિશનરી રેવરન્ડ થૉમસ નોર્ટન દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. તે તત્કાલીન ત્રાવણકોર રાજ્યમાં સ્થપાયેલું પ્રથમ એંગ્લિકન ચર્ચ હતું.

૧૮મી સદીના મધ્યમાં મહારાજા માર્તંડ વર્મા, જેઓ ''&quot;આધુનિક ત્રાવણકોરના શિલ્પી&quot;'' તરીકે જાણીતા છે, તેમણે જિલ્લાના વિવિધ ભાગો પર શાસન કરતા નાના સામંતવાદી રજવાડાઓની રાજકીય બાબતોમાં હસ્તક્ષેપ કર્યો હતો. જિલ્લાના આંતરિક વિકાસ અને પ્રગતિમાં માર્તંડ વર્મા મહારાજાનું અસાધારણ પ્રદાન રહ્યું હતું. કૃષ્ણાપુરમ પેલેસ (રાજમહેલ), જે હાલમાં રાજ્યના પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા સંરક્ષિત સ્મારક છે, તેનું નિર્માણ પણ તેમના શાસનકાળ દરમિયાન કરવામાં આવ્યું હતું. તેઓ ''&quot;આધુનિક એલેપ્પીના શિલ્પી&quot;'' તરીકે ઓળખાતા હતા અને અલાપ્પુઝાને ત્રાવણકોરના એક અગ્રણી બંદર શહેર તરીકે વિકસાવવામાં તેમણે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

બલરામ વર્મા મહારાજાના શાસનકાળ દરમિયાન, વેલુ થમ્પી દળવાએ શહેર અને બંદરના વિકાસમાં વિશેષ રસ લીધો હતો. તેમણે પથિરામનલ ટાપુના સમગ્ર વિસ્તારમાં નાળિયેરની ખેતી અને તેના મોટા ભાગોમાં ડાંગરની (ચોખાની) ખેતી શરૂ કરાવી હતી. આલાપ્પુઝાના વિકાસમાં વેલુ થમ્પી દળવા યોગદાન અત્યંત નોંધપાત્ર છે. ૧૯મી સદીમાં આ જિલ્લાએ તમામ ક્ષેત્રોમાં અભૂતપૂર્વ પ્રગતિ હાંસલ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

કાયમકુલમ કોચુન્ની ૧૯મી સદીમાં થઈ ગયેલા કાયમકુલમના એક સાહસિક અને લોકપ્રિય બહારવટિયા (રોબિન હૂડ જેવા નાયક) હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%95%E0%B5%8A%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%81%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%A3%E0%B4%BF |title=Wikibooks Malayalam- Aithihyamala- Kayamkulam Kochunni |publisher=Wikibooks-Malayalam |date=7 June 2011 |access-date=10 June 2011}}&lt;/ref&gt; ૧૯મી સદીના પ્રખ્યાત સામાજિક સુધારક અરાત્તુપુઝા વેલાયુધ પાનિકર પણ આજના આલાપ્પુઝા જિલ્લાના જ મૂળ નિવાસી હતા.&lt;ref name=&quot;osella&quot;&gt;{{cite book |title=Social Mobility In Kerala: Modernity and Identity in Conflict |first1=Filippo |last1=Osella |first2=Caroline |last2=Osella |publisher=Pluto Press |year=2000 |url=https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC |pages=156–157|isbn=9780745316932 }}&lt;/ref&gt;

કાથી (કોઇર) ની સાદડીઓ અને ચટાઈઓના ઉત્પાદન માટેનું પ્રથમ આધુનિક કારખાનું પણ ૧૮૫૯માં અલાપ્પુઝા ખાતે સ્થાપવામાં આવ્યું હતું. આલાપ્પુઝા શહેર સુધારણા સમિતિ (ટાઉન ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ કમિટી) ની સ્થાપના ૧૮૯૪માં કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ત્રાવણકોરના શાસનકાળ દરમિયાન, ચેરથલા તાલુકાનો સમાવેશ ઉત્તરીય વિભાગ (કોટ્ટાયમ વિભાગ) માં કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે આજના અલાપ્પુઝા જિલ્લાના બાકીના તમામ તાલુકાઓને બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના મધ્ય વિભાગ (કોલ્લમ વિભાગ) હેઠળ રાખવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;1931_census&quot;&gt;{{cite book|title=Census of India, 1931, VOLUME XXVIII, Travancore, Part-I Report|publisher=Government of Travancore|year=1932|location=Trivandrum|url=https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/handle/10973/18998 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Allepeymartyrscolumn.JPG|thumbnail|૧૯૪૬માં બ્રિટિશ રજવાડાના ત્રાવણકોરના દિવાન સામે થયેલા પુન્નાપરા-વાયલર બળવાની યાદમાં સામ્યવાદી સ્મારક સ્તંભ..&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;]]

આ જિલ્લાએ ત્રાવણકોરના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. અસ્પૃશ્યતા નાબૂદી માટેનું અભિયાન આ જિલ્લામાં પત્રકાર ટી. કે. માધવન દ્વારા ઘણું વહેલું આયોજિત કરવામાં આવ્યું હતું, અને ૧૯૨૫માં મંદિરોના પહોંચ માર્ગો, ખાસ કરીને અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ સ્વામી મંદિર તરફ જતા રસ્તાઓ તમામ જ્ઞાતિના હિંદુઓ માટે ખુલ્લા મૂકવામાં આવ્યા હતા.

આ જિલ્લામાં ૧૯૩૨માં બંધારણીય દમનના વિરોધ તરીકે શરૂ થયેલા 'નિવર્તન' (Nivarthana) આંદોલન પણ જોવા મળ્યું હતું. કેરળમાં સૌપ્રથમ રાજકીય હડતાળ ૧૯૩૮માં અલાપ્પુઝા ખાતે જ યોજાઈ હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના દીવાન સામે કોમ્યુનિસ્ટોના નેતૃત્વ હેઠળ થયેલા 'પુન્નાપ્રા-વયાલાર આંદોલન'નું કેન્દ્ર પણ આ જ જિલ્લો હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== ભૂગોળ ==
[[File:Kerala backwaters, Vembanad Lake, India.jpg|left|thumbnail|વેમ્બનાડ તળાવ]]

અલપ્પુઝા અરબી સમુદ્ર અને વેમ્બનાડ સરોવરની વચ્ચે આવેલો એક દ્વીપકલ્પીય ભૂમિભાગ છે. મણિમાલા, પંબા અને અચનકોવિલ અહીંની મુખ્ય નદીઓ છે; તેમની શાખાઓ અને ઉપનદીઓ અલપ્પુઝામાંથી વહીને વેમ્બનાડ સરોવરમાં ઠલવાય છે. આ પ્રદેશનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ સરોવર વેમ્બનાડ છે.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaRiversLakes&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers and Lakes |url=https://alappuzha.gov.in/about-district/rivers-lakes/ |date=12 June 2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=18 March 2021}}&lt;/ref&gt;

== જંગલો અને વન્યજીવો ==
[[File:Pathiramanal island - view from muhamma.jpg|thumbnail|પથિરામનલ ટાપુ – મુહમ્મા તરફથી એક દ્રશ્ય]]

અલપ્પુઝા કેરળનો એકમાત્ર એવો જિલ્લો હતો જ્યાં કોઈ સરકારી જંગલ નહોતું. પરંતુ ૨૦૧૩માં આ પરિસ્થિતિ બદલાઈ, જ્યારે વન અને વન્યજીવ વિભાગ દ્વારા વીય્યાપુરમ ખાતેની ૧૪.૫ એકર (૫.૯ હેક્ટર) જમીનને અનામત જંગલ તરીકે જાહેર કરવામાં આવી.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Paul |first=Biju E |title=Alappuzha gets a canopy |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/jun/05/alappuzha-gets-a-canopy-1986058.html |date=5 June 2019 |newspaper=The New Indian Express |access-date=9 March 2020}}&lt;/ref&gt;

અલપ્પુઝા જિલ્લાના વેમ્બનાડ સરોવરમાં આવેલો ''પથિરામનલ ટાપુ'' તેના દુર્લભ સ્થળાંતર કરનારા પક્ષીઓ (Migrating birds) માટે ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pathiramanal in Alappuzha |url=https://www.keralatourism.org/destination/pathiramanal-alappuzha/536 |date=2017 |website=Department of Tourism, Government of Kerala |access-date=9 March 2020}}&lt;/ref&gt;

== વહીવટ ==
[[File:Alappuzha loves Wikimedia IMG 7589.JPG|thumb|આલાપ્પુઝા જિલ્લા અદાલત]]
[[File:Alappuzha loves Wikimedia IMG 7599.JPG|thumb|એલેપ્પી બાર અસોશીએશન]]

આલાપ્પુઝા શહેર આલાપ્પુઝા જિલ્લાનું વહીવટી મુખ્યાલય છે. આ જિલ્લાને આલાપ્પુઝા અને ચંગન્નુર એમ બે મહેસૂલી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot; /&gt;

=== નગરપાલિકાઓ ===
જિલ્લામાં ૬ નગરપાલિકાઓ (મ્યુનિસિપલ ટાઉન) આવેલી છે:&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Municipalities {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/municipalities/|access-date=2021-11-22|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

{{columns-list|colwidth=20em|
* આલાપ્પુઝા
* ચંગન્નુર
* ચેરથલા
* હરિપાદ
* કાયમકુલમ
* માવેલીકારા
}}

=== વિધાનસભા અને લોકસભા પ્રતિનિધિત્વ ===
આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં બે લોકસભા મતવિસ્તારો આવેલા છે:

# આલાપ્પુઝા 
# માવેલીકારા 

જિલ્લામાં ૯ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે:
{{columns-list|colwidth=20em|
* અરોર 
* ચેરથલા 
* અંબાલાપ્પુઝા 
* આલાપ્પુઝા 
* કુટ્ટનાડ 
* હરિપાદ 
* કાયમકુલમ 
* માવેલીકારા 
* ચંગન્નુર
}}

=== તાલુકાઓ ===
આલાપ્પુઝા જિલ્લાને બે મહેસૂલી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે, જે અંતર્ગત કુલ છ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે:&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;&gt;{{cite web |url=https://alappuzha.nic.in/en/villages/ |title=Revenue villages, Taluks, and Revenue divisions in Alappuzha district |website= |publisher=National Informatics Centre, Ministry of Electronics and Information Technology, Government of India |access-date=10 June 2022}}&lt;/ref&gt;

* આલાપ્પુઝા મહેસૂલી વિભાગ&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt; 
** ચેરથલા 
** અંબાલાપ્પુઝા 
** કુટ્ટનાડ 

* ચંગન્નુર મહેસૂલી વિભાગ&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt;
** કાર્તિકાપલ્લી 
** માવેલીકારા 
** ચંગન્નુર

=== મહેસૂલી ગામો ===
મહેસૂલી વહીવટની સરળતા અને વિકેન્દ્રીકરણ માટે આલાપ્પુઝા જિલ્લાને કુલ ૯૩ મહેસૂલી ગામોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt;

== પરિવહન ==
=== જમીનમાર્ગ ===
{{wide image|Pallathuruthi bridge pano small.jpg|1200px|align-cap=center|પલ્લથુરુથી પુલ}}

==== રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો  ====
રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૬૬ (NH 66) એ ભારતના સૌથી લાંબા રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોમાંનો એક છે. તે પનવેલ (મુંબઈ નજીક) થી કન્યાકુમારી સુધી જાય છે અને આલાપ્પુઝા શહેરમાંથી પસાર થાય છે. આ હાઈવે મુંબઈ, ગોવા, ઉડુપી, મંગલુરુ, કન્નુર, કોઝિકોડ, ગુરુવાયુર, એર્નાકુલમ, કોલ્લમ અને ત્રિવેન્દ્રમ (તિરુવનંતપુરમ) જેવા અન્ય મુખ્ય શહેરોને સાંકળે છે. શહેરના મધ્ય ભાગમાં ટ્રાફિકનું ભારણ ઘટાડવા માટે કોમ્માડી થી કલારકોડ વચ્ચે રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ માટે બનાવવામાં આવેલ આલાપ્પુઝા બાયપાસનું નિર્માણ કાર્ય પૂર્ણ થઈ ચૂક્યું છે, અને આ એલિવેટેડ હાઈવે ૨૮ જાન્યુઆરી ૨૦૨૧ના રોજ વાહનવ્યવહાર માટે ખુલ્લો મૂકવામાં આવ્યો હતો. આલાપ્પુઝા માર્ગ પરિવહન દ્વારા ખૂબ સારી રીતે જોડાયેલું છે. દરિયાકાંઠા અને પહાડી વિસ્તારના પ્રવાસનને પ્રોત્સાહન આપવાના ભાગરૂપે રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૧ (SH 11) ને રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ તરીકે અપગ્રેડ કરવાની યોજના છે, જેથી આલાપ્પુઝાને તમિલનાડુના તમિલનાડુ સ્થિત કોડાઈકેનાલ સાથે સીધું જોડી શકાશે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/150809/nation-current-affairs/article/jawahar-thayankari-lifts-nehru-trophy|title=Jawahar Thayankari lifts Nehru trophy|date=9 August 2015|website=Deccan Chronicle|access-date=24 April 2018}}&lt;/ref&gt;

==== રાજ્ય ધોરીમાર્ગો  ====
[[File:AC Road SH-11.JPG|thumb|રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૧ (કેરળ)]]

આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં કુલ આઠ રાજ્ય ધોરીમાર્ગો આવેલા છે, જેમાંથી ત્રણ ધોરીમાર્ગો આલાપ્પુઝા શહેરથી જ શરૂ થાય છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૧ (SH 11) આલાપ્પુઝાના કલારકોડ થી શરૂ થઈને ચંગનાસ્સેરીના પેરુન્ના ખાતે પૂરો થાય છે. આ રસ્તો લોકપ્રિય રીતે AC રોડ (આલાપ્પુઝા-ચંગનાસ્સેરી માર્ગ) તરીકે ઓળખાય છે અને તેની લંબાઈ ૨૪.૨ કિમી છે. આ એક અત્યંત વ્યસ્ત અને મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે જે આલાપ્પુઝા શહેરને કોટ્ટાયમ જિલ્લા સાથે જોડે છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૪૦ (SH 40) એકમાત્ર અંતરરાજ્ય રાજ્ય ધોરીમાર્ગ છે. તે આલાપ્પુઝા શહેરને તમિલનાડુના મદુરાઈ શહેર સાથે જોડે છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૬૬ (SH 66) આલાપ્પુઝા શહેરથી શરૂ થાય છે અને એર્નાકુલમના થોપ્પુમ્પડી ખાતે પૂર્ણ થાય છે.

[[File:Main Central Road - SH1.JPG|thumb|ચેંગન્નુર પાસે મુખ્ય સેન્ટ્રલ રોડ]]

એમ. સી. રોડ / રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧ (મુખ્ય કેન્દ્રિય માર્ગ - SH 1) એ કેરળના ત્રાવણકોર વિસ્તારની મુખ્ય ધમની સમાન રાજ્ય ધોરીમાર્ગ છે. કેરળ લોક નિર્માણ વિભાગ (PWD) દ્વારા તેને SH 1 તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યો છે. તે આલાપ્પુઝા જિલ્લાના ચંગન્નુર શહેરમાંથી પસાર થાય છે અને તેને કેરળના અન્ય ભાગો સાથે જોડે છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૫ (SH 5) કાયમકુલમથી શરૂ થઈને પુલીમુક્કુ જંકશન ખાતે પૂરો થાય છે. આ હાઈવેની લંબાઈ ૪૨.૫ કિમી છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૬ (SH 6) કાયમકુલમથી શરૂ થઈને થિરૂવલ્લા ખાતે પૂર્ણ થાય છે, જેની લંબાઈ ૩૦.૮ કિમી છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૦ (SH 10) માવેલીકારા થી શરૂ થઈને કોઝેનચેરી સુધી જાય છે અને તે ૨૮.૭ કિમી લાંબો છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૨ (SH 12) અંબાલાપ્પુઝા થી શરૂ થઈને થિરૂવલ્લા ખાતે પૂરો થાય છે અને તેની લંબાઈ ૨૭.૨ કિમી છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=State Highways in Kerala |url=http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=SH&amp;pageId=249 |date=2008 |website=Kerala Public Works Department |access-date=11 December 2020}}&lt;/ref&gt;

[[File:Aroor bypass.jpg|thumb|અરૂર બાયપાસ]]

==== રેલવે ====
[[File:Kayamkulam Railway Station.jpg|thumb|કયામકુલમ જંકશન રેલ્વે સ્ટેશન]]

આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં મુખ્ય બે રેલવે લાઈનો આવેલી છે.

એર્નાકુલમ-કાયમકુલમ કોસ્ટલ (તટીય) રેલવે લાઈન મુખ્યત્વે જિલ્લાના પશ્ચિમ અને દરિયાકાંઠાના ભાગોને સાંકળે છે. તેમાં હરિપાદ, આલાપ્પુઝા, ચેરથલા અને કાયમકુલમ જંકશન રેલવે સ્ટેશનોનો સમાવેશ થાય છે. એર્નાકુલમ-કોટ્ટાયમ-કોલ્લમ રેલવે લાઈન જિલ્લાના પૂર્વ ભાગને જોડે છે, જેમાં ચંગન્નુર અને માવેલીકારા રેલવે સ્ટેશનો આવેલા છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=State Highways in Kerala |url= http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=SH&amp;pageId=249 |date=2008 |website=Kerala Public Works Department |access-date=11 December 2020}}&lt;/ref&gt;

=== જળપરિવહન ===
આલાપ્પુઝામાં જળમાર્ગોની વિપુલતાને કારણે બોટ અને ફેરી (હલેસાં તથા મોટર બોટ) અહીંની પરિવહન વ્યવસ્થાનો એક અભિન્ન ભાગ છે.[૪૩] રાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ ૩ (NW 3) પણ આ વિસ્તારમાંથી પસાર થાય છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Koshy |first=Sara |date=17 January 2025 |title=Photo essay: A deep dive into Alappuzha's water transport system |url=https://idronline.org/article/livelihoods/photo-essay-a-deep-dive-into-alappuzhas-water-transport-system/ |access-date=2025-01-26 |website=India Development Review |language=en-US}}&lt;/ref&gt; આલાપ્પુઝા શહેરમાં KSRTC બસ સ્ટેન્ડની સામે જ રાજ્ય જળ પરિવહન વિભાગ (SWTD - State Water Transport Department) નું બોટ જેટી આવેલું છે. અહીંથી કોટ્ટાયમ, કોલ્લમ અને ચંગનાસ્સેરી જેવા મોટા શહેરો ઉપરાંત અસંખ્ય નાના નગરો અને નાની જેટીઓ સુધી દૈનિક બોટ સેવાઓ ઉપલબ્ધ છે.

=== હવાઈ માર્ગ ===
આલાપ્પુઝા શહેર હવાઈ, રેલ, સડક અને જળમાર્ગો દ્વારા સરળતાથી પહોંચી શકાય તેવું સ્થળ છે. ઉત્તરમાં ૭૮ કિલોમીટર (૪૮ માઇલ) અંતરે આવેલું કોચિન ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ (COK) આલાપ્પુઝાનું સૌથી નજીકનું એરપોર્ટ છે. દક્ષિણમાં ૧૫૯ કિલોમીટર (૯૯ માઇલ) દૂર આવેલું તિરુવનંતપુરમ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ (TRV) આ જિલ્લાને અન્ય દેશો સાથે જોડે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસીઓ આલાપ્પુઝા પહોંચવા માટે આ સુવિધાનો બહોળો ઉપયોગ કરે છે. આ ઉપરાંત કોઝિકોડ (૨૩૬ કિલોમીટર) અને કોયમ્બતૂર (૨૫૪ કિલોમીટર)ના એરપોર્ટ પણ નજીકમાં આવેલા છે. આલાપ્પુઝા શહેરમાં એક હેલિપેડ પણ આવેલું છે, જે સરકારી ઉપયોગ માટે અનામત રાખવામાં આવ્યું છે.

== સંસ્કૃતિ ==
સાપ આકારની નૌકાઓની સ્પર્ધા (Snake boat races) એ અલેપ્પી (આલાપ્પુઝા) નો સૌથી મહત્વપૂર્ણ પરંપરાગત ઉત્સવ છે. આ રેગટા (નૌકા સ્પર્ધાઓ) સામાન્ય રીતે ઓગસ્ટ અને ઓક્ટોબર વચ્ચે યોજાય છે, જેમાં ૧૨૦ જેટલા નાવિકો દ્વારા ચલાવવામાં આવતી લાંબી અને પાતળી બોટનો ઉપયોગ થાય છે. નેહરુ ટ્રોફી બોટ રેસ એ આ પ્રકારની નૌકા સ્પર્ધામાં સૌથી જાણીતી સ્નેક બોટ રેસ છે.

=== પ્રવાસન ===
[[File:Alleppey canal 3.jpg|thumb|અલેપ્પીના પશ્ચિમમાં વાણિજ્યિક નહેરનો માર્ગ]]
[[File:Sunrise Beauty of Nature.jpg|thumb|અરૂર પુલ પરથી સૂર્યોદય]]

'આલાપ્પુઝા' નામ મલયાલમ શબ્દો 'આલ' (સમુદ્ર) + 'પુઝા' (નદીનું મુખ) પરથી ઉતરી આવ્યું છે, જેનો અર્થ થાય છે &quot;નદી અને સમુદ્રનું મિલન સ્થાન&quot;. આલાપ્પુઝા એ રાજ્યના સૌથી મહત્વપૂર્ણ પ્રવાસન કેન્દ્રોમાંનું એક છે. અહીં આંતરિક નહેરોનું વિશાળ નેટવર્ક આવેલું હોવાથી તેને &quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot; (Venice of the East) ઉપનામ મળેલું છે. નહેરોનું આ વિશાળ નેટવર્ક અલેપ્પીની જીવાદોરી સમાન છે. આલાપ્પુઝા ભૂતકાળમાં વેપારના સૌથી વ્યસ્ત કેન્દ્રોમાંનું એક હતું, અને મલબાર કિનારે આવેલું એક ખૂબ જ જાણીતું બંદર હતું. આજે પણ તે નાળિયેરના રેસાના કાર્પેટ ઉદ્યોગ અને ઝીંગા ઉછેરના મુખ્ય કેન્દ્ર તરીકે પોતાનું આકર્ષણ જાળવી રાખે છે.

આલાપ્પુઝા એ પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) પ્રવાસન માટે, તેમજ ચર્ચોથી ભરેલા કોટ્ટાયમ શહેર અને આરનમુલા નગરની મુલાકાત લેવા માટેનું આદર્શ કેન્દ્ર (વડું મથક) છે. આરનમુલા નગર તેની ઐતિહાસિક વાર્ષિક 'આરનમુલા સ્નેક બોટ રેસ' માટે જાણીતું છે. આલાપ્પુઝામાં આવેલું ચંગન્નુર એ સબરીમાલા મંદિરનું સૌથી નજીકનું રેલવે સ્ટેશન છે.

માવેલીકારાના મુખ્ય આકર્ષણોમાં બુદ્ધની મૂર્તિ અને 'શારદા મંદિરમ'નો સમાવેશ થાય છે.

બુદ્ધની આ પ્રતિમા પદ્માસન મુદ્રામાં બેઠેલી જોવા મળે છે. અહીંની મૂર્તિઓનું એક સામાન્ય લક્ષણ એ છે કે તેમના મસ્તક પર વાળનું કોતરકામ કરવામાં આવ્યું નથી. પુરાતત્વ વિભાગના અભ્યાસો પણ વાળ ગાયબ હોવાના આ કારણને સ્પષ્ટ કરી શક્યા નથી, જ્યારે ગાંધાર અને મથુરા શૈલીની સામાન્ય બુદ્ધ પ્રતિમાઓમાં વાળનું કોતરકામ જોવા મળતું હોય છે. મસ્તકના ભાગે હેડગિયર (શિરોભૂષણ) જેવા ચિહ્નો કે નિશાનો બનેલા છે.

જોકે પુરાતત્વ વિભાગે આ પ્રતિમા માટે પેગોડા જેવું માળખું (છત) બનાવ્યું છે, છતાં અહીં આવતા પ્રવાસીઓ માટે મૂર્તિ વિશેની કોઈ ચોક્કસ માહિતી કે વિગતો ઉપલબ્ધ નથી. સ્થાનિક લોકો આ બુદ્ધ પ્રતિમા સામે દીવા પ્રગટાવે છે. માવેલીકારા ખાતે આવેલી આ બુદ્ધ મૂર્તિ ૪ ફીટ (૧.૨ મીટર) ઊંચી છે અને તે કદાચ સૌથી મોટી બુદ્ધ પ્રતિમા છે. મસ્તક પરનું કોતરકામ ગ્રીક પ્રતિમાઓના હેલ્મેટ જેવું દેખાય છે. શરીર પર જનોઈનું નિશાન સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાય છે. બીજી એક વિશેષતા એ છે કે એક ખભા પર શાલ (ઓઢાડી હોય તેવું) નિશાન બનેલું છે. અહીં પુરાતત્વ વિભાગે આ પ્રતિમાના સમયગાળાનો ઉલ્લેખ કરતું એક સૂચના બોર્ડ પણ લગાવ્યું છે. શારદા મંદિરમ (Saradha Mandiram) એ 'કેરળ પાણિની' (એ. આર. રાજરાજ વર્મા) નું નિવાસસ્થાન હતું.

આલાપ્પુઝા દર વર્ષે ઓગસ્ટના બીજા શનિવારે યોજાતી તેની સ્નેક-બોટ રેસ માટે પણ પ્રખ્યાત છે. આ સ્પર્ધા — નેહરુ બોટ રેસનો પ્રારંભ ઈ.સ. ૧૯૫૨માં થયો હતો અને તેનું નામ ભારતના પ્રથમ વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. જ્યારે સો કરતાં પણ વધુ નાવિકો દ્વારા ચલાવવામાં આવતી આ સ્નેક-બોટ્સ પવનની ઝડપે પાણીને કાપીને આગળ ધપે છે, ત્યારે સમગ્ર વાતાવરણ રોમાંચ અને ઉત્સાહથી ભરી દે તેવું હોય છે.

રેવી કરુણાકરન મેમોરિયલ મ્યુઝિયમમાં કલા અને કલાકૃતિઓનું પ્રદર્શન પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યું છે. રેવી કરુણાકરન આધુનિક નાળિયેર રેસા (Coir) ઉદ્યોગના આર્કિટેક્ટ (ઘડવૈયા) હતા, જે ઉદ્યોગ આજે પણ કેરળ રાજ્યમાં ૫,૦૦૦,૦૦૦ (૫ લાખ) થી વધુ લોકોને રોજગારી આપે છે. આ મ્યુઝિયમમાં મૂકવામાં આવેલી વસ્તુઓ તેમના પરિવાર દ્વારા ત્રણ પેઢીઓથી એકત્રિત કરવામાં આવી હતી, જેમાં વિશ્વના તમામ ખૂણાઓથી લવાયેલી અનોખી અને દુર્લભ કલાત્મક ચીજવસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે. આલાપ્પુઝા, જે આ જિલ્લાનું વડું મથક છે, તે નયનરમ્ય નહેરો, પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) અને સરોવરો (લાગુન) ધરાવતું શહેર છે. તેને લોર્ડ કર્ઝન દ્વારા &quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot; (Venice of the East) તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://alappuzha.nic.in/|title=Official Website of Alappuzha District, Kerala State, India|website=alappuzha.nic.in|access-date=24 April 2018}}&lt;/ref&gt;

=== તહેવાર ===
''ચેટ્ટીકુલંગરા ભરણી''એ આલાપ્પુઝા જિલ્લાનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ તહેવાર છે. આ ઉત્સવ કેરળના અગ્રણી મંદિર ઉત્સવોમાંનો એક છે. ભગવતી દેવીને સમર્પિત 'ચેટ્ટીકુલંગરા ભગવતી મંદિર' માવેલીકારાથી લગભગ ૪ કિલોમીટર અને કાયમકુલમથી ૬ કિલોમીટરના અંતરે આવેલું છે. આ તહેવાર ફેબ્રુઆરી/માર્ચ મહિનામાં 'ભરણી' નક્ષત્ર દરમિયાન ઉજવવામાં આવે છે. આ ઉત્સવની મુખ્ય વિધિઓ 'કુથિયોત્તમ' અને 'કેત્તુકવચ'નો સમાવેશ થાય છે. 
કુથિયોત્તમમાં કઠિન ધાર્મિક તપસ્યા અને વ્રત કરનારા નાના છોકરાઓની એક શોભાયાત્રા (સરઘસ) નીકળે છે. પરંપરાગત ઢોલ-નગારા, સંગીત અને ઝળહળતી સુશોભિત છતરીઓ સાથે આ છોકરાઓ ભાવવિભોર થઈને નૃત્ય કરતા આ સરઘસમાં આગળ વધે છે.

આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં આવેલું સેન્ટ અંડ્રુઝ બેસિલિકા (અર્થુંકલ) અને સેન્ટ થોમસ ચર્ચ (થુમ્પોલી) તેમના વાર્ષિક ઉત્સવ માટે જાણીતા છે, જે લોકપ્રિય રીતે અર્થુંકલ પેરુન્નાલ અને થુમ્પોલી પેરુન્નાલ તરીકે ઓળખાય છે ('પેરુન્નાલ' નો અર્થ તહેવાર કે ઉત્સવ થાય છે).

'ચિરાપ્પુ મહોત્સવ' એ ડિસેમ્બર મહિનામાં આલાપ્પુઝાના પ્રસિદ્ધ મુલ્લાક્કલ રાજરાજેશ્વરી મંદિરમાં ઉજવાતો એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પ્રસંગ છે. આ મહોત્સવની વચ્ચે જ ક્રિસમસ (નાતાલ) પણ આવતી હોવાથી તે સમયે આલાપ્પુઝા શહેર ખૂબ જ ઉત્સાહ અને રોનકથી ભરાઈ જાય છે. આખો મહિનો રસ્તાઓ પર લોકોની ભારે ભીડ જોવા મળે છે, જ્યાં હરતા-ફરતા બજારો અને સર્કસ તેમજ વિવિધ પ્રદર્શનો જેવી મનોરંજક પ્રવૃત્તિઓથી શેરીઓ ધમધમે છે. આ ઉત્સવનું મુખ્ય આકર્ષણ 'શીવેલી'ની વિધિ છે, જેમાં પરંપરાગત 'ચેંડા' અને 'પંચવાદ્યમ' સંગીતના ભવ્ય તાલ સાથે ૯ સુશોભિત ગજરાજો (હાથીઓ)નું ભવ્ય પ્રદર્શન યોજાય છે.

પડનિલમ શિવરાત્રિ એ આલાપ્પુઝા જિલ્લાની બીજી એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ધાર્મિક ઘટના અને તહેવાર છે. આ ઉત્સવ દર વર્ષે પદાનિલમ પરબ્રહ્મ મંદિરમાં ખૂબ જ શ્રદ્ધાપૂર્વક ઉજવવામાં આવે છે. આ મંદિર પદાનિલમ નામના નાના નગરમાં આવેલું છે, જે માવેલીકારા શહેરથી આશરે ૧૬ કિલોમીટરના અંતરે સ્થિત છે.

[[File:Edappon Nandikeshan Padanilam.jpg|thumbnail|right|નૂરનાદ પડનિલમ શિવરાત્રી]]

અનન્ય નાગરાજ મંદિર (મન્નરસાળા મંદિર, વેટ્ટીકોડુ નાગરાજ મંદિર) ખાતે ઓક્ટોબર/નવેમ્બર મહિનામાં એક ભવ્ય વાર્ષિક મહોત્સવ ઉજવવામાં આવે છે. આ મંદિર દ્વારા ઉજવાતો અન્ય એક તહેવાર એક દિવસીય 'થાઈપુયમ કાવડી' છે. દર વર્ષે ડિસેમ્બર મહિના દરમિયાન કીડંગમ-પારમ્પુ મંદિર ખાતે 'ચંદનકુડમ' ઉત્સવ ઉજવાય છે. આલાપ્પુઝાના કોટ્ટમકુલંગરા મંદિરમાં ફેબ્રુઆરી અને માર્ચ એમ બે તહેવારોની સિઝન (ઉત્સવો) યોજાય છે, કારણ કે એક જ કમ્પાઉન્ડ વોલ (પ્રાંગણ) ની અંદર અલગ-અલગ ધ્વજસ્તંભ ધરાવતા બે અલગ-અલગ દેવી-દેવતાઓ બિરાજમાન છે.

કંડમંગલમ રાજરાજેશ્વરી મંદિર ચેરથલાના કડક્કરપ્પલ્લીમાં, રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૪૭ (NH 47) પર થાંકે જંકશનથી ૧ કિમી પશ્ચિમ દિશામાં આવેલું છે. આ મંદિરનો વાર્ષિક ઉત્સવ માર્ચ-એપ્રિલ મહિનામાં યોજાય છે. આ તહેવાર દરમિયાન દેવી માતાને બાળકો અર્પણ કરવાની પ્રથા, જેને 'ચિક્કારા' કહેવામાં આવે છે, તે અહીનું મુખ્ય આકર્ષણ છે. બાળકોનો 'ચમંજુ વલાથુ' ઉત્સવના બીજા દિવસે શરૂ થાય છે અને આઠમા દિવસ સુધી ચાલે છે. 'થલપ્પોલી' નામની શોભાયાત્રા ધ્વજારોહણના દિવસે જ શરૂ થઈ જાય છે. ઉત્સવના ૧૦મા દિવસે મંદિરના પ્રાંગણમાં આવેલા એક કુંડમાં (તળાવમાં) દેવીનો પવિત્ર સ્નાન સમારોહ યોજવામાં આવે છે, જેને 'આરાટ્ટુ' કહેવાય છે. હાથીઓની ભવ્ય શોભાયાત્રા, આતશબાજી, અને સ્ટેજ શો વગેરે અહીંના અન્ય મુખ્ય કાર્યક્રમો છે, જે હજારો ભક્તો અને પ્રવાસીઓને આકર્ષે છે.

અહીંના ચર્ચો ભવ્ય વાર્ષિક ઉત્સવો (પેરુન્નાલ) ની ઉજવણી કરે છે. 'અર્થુંકલ પેરુન્નાલ' ઉત્સવ અર્થુંકલ ચર્ચ ખાતે ધામધૂમથી ઉજવાય છે. આ ઉપરાંત, ઈડાથુઆ ચર્ચ, થુમ્પોલી ચર્ચ (આલાપ્પુઝા) અને પલ્લીપુરમ ચર્ચ (ચેરથલા) ના તહેવારો અહીંના મુખ્ય અને મોટા ખ્રિસ્તી ઉત્સવો છે. અહીંના ઘણા તહેવારોમાં બોટ રેસ (Regatta) એક વિશેષ ભાગ ભજવે છે. ઓણમના તહેવાર સાથે જોડાયેલી વાર્ષિક વલ્લમ કલી / નેહરુ ટ્રોફી બોટ રેસ સપ્ટેમ્બર મહિનામાં પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) માં યોજાય છે. તેનું મુખ્ય આકર્ષણ 'ચુંદર વલ્લમ' (સ્નેક બોટ) ની સ્પર્ધા છે, જેમાં વડાપ્રધાનની ટ્રોફી મેળવવા માટે અસંખ્ય દાવોદારો ભાગ લે છે.

આલાપ્પુઝામાં અન્ય એક લોકપ્રિય ઉજવણી &quot;બીચ ફેસ્ટિવલ&quot; છે, જે ૩૦ ડિસેમ્બરથી ૨ જાન્યુઆરી દરમિયાન યોજાય છે. આ ઉપરાંત, ચાંપાકુલમની &quot;વલિયા પલ્લી&quot; ચર્ચ ખાતે ઉજવાતો વાર્ષિક ઉત્સવ પણ અહીંનો બીજો એક મોટો અને ભવ્ય તહેવાર છે.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}
{{સ્ટબ}}
{{કેરળના જિલ્લાઓ}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]</text>
      <sha1>nral2fz9kheqqapdnf5ewaefsuca17l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903661</id>
      <parentid>903660</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T03:44:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* ચિત્રો */</comment>
      <origin>903661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74745" sha1="m43idi3udnphlqvezvrek99pnquq7z2" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = અલપ્પુઝા જિલ્લો
| other_name = એલેપ્પી જિલ્લો
| settlement_type = જિલ્લો
| nickname = પૂર્વીય વિશ્વ નું વેનિસ&lt;ref name=&quot;Venice&quot;/&gt; પર્શ્વજળનો રાજા
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Alappuzha Boat Beauty W.jpg
 | photo2a      = Krishnapuram palace1.jpg
 | photo2b      = Thottappally.jpg
 | photo3a      = Alappuzha Bypass Aerial View 1.jpg
 | photo3b      = Alleppey beach.jpg
 | photo4a      = Cherthala infopark.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt; કેટ્ટુવલ્લમ, થોટ્ટપ્પલ્લી, અલપ્પુઝા બીચ, ઈન્ફોપાર્ક કેમ્પસ, ચેરથલા, અલપ્પુઝા બાયપાસ અને કૃષ્ણપુરમ પેલેસથી કયામકુલમ.
}}
| image_map = 
| mapframe = yes
| map_caption = [[કેરળ]] માં સ્થાન
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|9.49|76.49|display=inline,title}}
| subdivision_type = દેશ
| subdivision_name = {{Flag|ભારત}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = [[કેરળ]]
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| named_for = 
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = [[એલેપ્પી|અલપ્પુઝા]]
| parts_type = પેટાવિભાગો
| parts_style = Para
| parts = {{collapsible list|title=મહેસૂલ વિભાગો (૨)|અલાપ્પુઝા|ચેંગન્નુર|}}
{{collapsible list|title=તાલુકાઓ (૬)|ચેરથલા | અંબાલપ્પુઝા | કુટ્ટનાડુ | કાર્તિકપલ્લી | ચેંગન્નુર| માવેલીક્કારા|}}
| government_type = 
| governing_body = 
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = શાજી વી. નાયર, (IAS)
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| leader_name2 = પી. મોહન ચંદ્ર (IPS)
 &lt;ref name=&quot;Alappuzha Home&quot;&gt;{{cite web |title=Home |url=https://alappuzha.nic.in |website=Alappuzha District |access-date=21 February 2021}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = &lt;ref name=&quot;AlappuzhaProfile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141447/https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |archive-date=2018-06-12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_rank = ૧૪મો
| area_total_km2 = ૧,૪૧૪
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = ૨,૧૨૭,૭૮૯
| population_as_of = ૨૦૧૧
| population_rank = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_note = 
| demographics_type1 = ભાષા
| demographics1_title1 = સત્તાવાર
| demographics1_info1 = [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = IN-KL
| registration_plate = '''KL-04''' અલપ્પુઝા,&lt;br/&gt; '''KL-29''' કાયમકુલમ,&lt;br/&gt; '''KL-30''' ચેંગન્નુર,&lt;br/&gt; '''KL-31''' માવેલીક્કારા,&lt;br/&gt; '''KL-32''' ચેરથલા,&lt;br/&gt; '''KL-66''' કુટ્ટાનાડ
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૯૪&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=UNDP}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}}
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(૨૦૦૫)}}
| website = [https://alappuzha.nic.in alappuzha.nic.in]
| footnotes = 
}}

'''એલેપ્પી જિલ્લો''' અથવા અલાપ્પુઝા જિલ્લો એ [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. તેની રચના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ અલેપ્પી જિલ્લા તરીકે કરવામાં આવી હતી, અને ૧૯૯૦માં જિલ્લાનું નામ બદલીને અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;&gt;{{cite web |title=History |url=https://alappuzha.gov.in/history/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018}}&lt;/ref&gt; અલાપ્પુઝા કેરળનો સૌથી નાનો જિલ્લો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-alappuzha |date=2015 |website=Kerala State Planning Board – District Planning Office, Alappuzha |access-date=9 March 2020 }}&lt;/ref&gt; જિલ્લા મુખ્યાલય અલેપ્પી શહેરનું નામ બદલીને ૨૦૧૨માં અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.

કેનાલો (નહેરો), બેકવોટર્સ, સમુદ્રતટો અને સરોવરો ધરાવતા અલાપ્પુઝા શહેરનું વર્ણન ૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં ભારતના બ્રિટિશ ગવર્નર-જનરલ જ્યોર્જ કર્ઝન દ્વારા '''&quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot;''' તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Venice&quot;&gt;{{cite web|title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/history/|access-date=2020-09-08|language=en-US}}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લો તેના મનોરમ કેરળ બેકવોટર્સ માટે વિશેષ રૂપે જાણીતો છે, જેના દ્વારા તે કુમરાકોમ જેવા લોકપ્રિય પ્રવાસી સ્થળ સહિત કેરળના અન્ય ભાગો સાથે સુસજ્જ રીતે જોડાયેલો છે. આ જિલ્લો ભારતમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત પ્રવાસન સ્થળ છે. તે તેના કાથી (કોઇર) ના કારખાનાઓ માટે પણ ઓળખાય છે, કારણ કે કેરળના મોટાભાગના કાથી ઉદ્યોગો અલાપ્પુઝા શહેર અને તેની આસપાસના વિસ્તારમાં સ્થિત છે.

વેમ્બનાડ સરોવર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે ભારતીય દ્વીપકલ્પનું સૌથી લાંબુ સરોવર છે, અને અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ સરોવર અને અરબી સમુદ્રની વચ્ચે આવેલો છે.[૭] અલાપ્પુઝા જિલ્લાનો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે સમગ્ર ભારતનો સૌથી ઓછી ઊંચાઈ ધરાવતો વિસ્તાર છે.[૭] કુટ્ટનાડ, જે '''&quot;કેરળના ચોખાના કટોરા&quot;''' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે ભારતમાં સૌથી નીચી ઊંચાઈ ધરાવે છે અને તે વિશ્વના એવા બહુ ઓછા સ્થળોમાંનું એક છે જ્યાં દરિયાઈ સપાટીથી નીચે ખેતી કરવામાં આવે છે..&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|agency=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=2003-08-13|work=The Hindu|access-date=2020-11-17}}&lt;/ref&gt;

આ જિલ્લો ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ શાસન હેઠળના ત્રાવણકોર રજવાડાના દિવાન સામે થયેલા કમ્યુનિસ્ટોની આગેવાની હેઠળના ''પુન્નપ્રા-વયાલાર આંદોલન'' (વિદ્રોહ)નું સ્થળ હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Manorama Yearbook 2011, ISSN 0970-9096&lt;/ref&gt;

મર્ચન્ટ નેવીમાં સેવા આપતા નાવિકોના એક સમૂહ દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૪માં ''મેરિનર્સ ક્લબ આલેપ્પી (MCA)'' ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/mca_alleppey?igsh=MWV2c2R2ZWZndDZ0dg==]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== નામવ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Alappuzha Bypass Aerial View 2.jpg|thumb|આલાપ્પુઝા બીચ રોડ વ્યૂ]]

તત્કાલીન કોલ્લમ (Quilon) અને કોટ્ટાયમ જિલ્લાઓમાંથી અલગ કરીને આ જિલ્લાની રચના કરવામાં આવી હતી. આજના આધુનિક આલાપ્પુઝા જિલ્લાનો મોટાભાગનો વિસ્તાર ત્રાવણકોર રજવાડાના ક્વિલોન (કોલ્લમ) જિલ્લાનો ભાગ હતો, જ્યારે ઉત્તર આલાપ્પુઝાનો નાનો ભાગ ૧૯૫૭ સુધી કોટ્ટાયમ જિલ્લા હેઠળ આવતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shungoonny Menon |first=P. |url=http://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog |title=A history of Travancore from the earliest times |date=1878 |publisher=Madras, Higginbotham |others=University of California}}&lt;/ref&gt; આધુનિક આલાપ્પુઝા જિલ્લાની સ્થાપના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ કરવામાં આવી હતી. શરૂઆતમાં તેમાં સાત તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો: ચેરથલા, અંબાલાપ્પુઝા, કુટ્ટનાડ, ચંગન્નુર, કાર્તિકાપલ્લી અને માવેલીકારા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com|title=taluks in Alappuzha 1957|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;

'આલાપ્પુઝા' નામ એ એક સ્થાનનામ (Toponym) છે. 'આલાયમ' નો અર્થ 'ઘર' થાય છે અને ડો. હર્મન ગંડર્ટના શબ્દકોશ અનુસાર 'પુઝા' (Puzha) નો અર્થ 'જળમાર્ગ' અથવા 'નદી' થાય છે. આ નામ આલાપ્પુઝા અને તેના આસપાસના વિસ્તારોમાં ફેલાયેલા જળમાર્ગો અને પશ્ચજળ (Backwaters) ના નેટવર્કને દર્શાવે છે.

આ જિલ્લાની ઉત્તરે એર્નાકુલમ જિલ્લાના કોચી અને કનાયન્નુર તાલુકા, પૂર્વમાં કોટ્ટાયમ જિલ્લાના વૈકોમ, કોટ્ટાયમ અને ચંગનાસ્સેરી તાલુકા તથા પથાનમથિટ્ટા જિલ્લાના થિરૂવલ્લા, કોઝેનચેરી અને અદૂર તાલુકા, દક્ષિણે કોલ્લમ જિલ્લાના કુન્નથુર અને કરુનાગપલ્લી તાલુકા અને પશ્ચિમે લક્ષદ્વીપ સાગર (અરબી સમુદ્ર) આવેલા છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com|title=boundaries |publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;

વર્તમાન આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં છ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે: ચેરથલા, અંબાલાપ્પુઝા, કુટ્ટનાડ, કાર્તિકાપલ્લી, ચંગન્નુર અને માવેલીકારા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com/|title=taluks in Alappuzha|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt; The area of the district is {{cvt|1414|km2}} આ જિલ્લાનું ક્ષેત્રફળ ૧,૪૧૪ ચોરસ કિલોમીટર (૫૪૬ ચોરસ માઇલ) છે. તેનું વડું મથક (મુખ્યાલય) આલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું છે.

== ઇતિહાસ ==
[[File:Raja Kesava Das Statue in Alleppey - Changanassery Road @ Changananassery Junction.jpg|thumb|ચાંગણસેરી ખાતે રાજા કેશવદાસની પ્રતિમા]]

અર્વાચીન અલાપ્પુઝા શહેરનું અસ્તિત્વ ૧૮મી સદીના ઉત્તરાધમાં રાજા કેશવદાસના આભારી છે. જોકે, અલાપ્પુઝા જિલ્લો પ્રાચીન મલયાલમ સાહિત્યમાં પહેલેથી જ મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતો હતો. કેરળનો 'ચોખાનો કટોરો' ગણાતો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર પ્રારંભિક સંગમ કાળથી જ જાણીતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India | url= https://alappuzha.nic.in/en/history/ |access-date=2025-01-06 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== પ્રાચીન કાળ ===
[[File:Light House Alleppey,Kerala.jpg|left|thumbnail|પુરાક્કડ ખાતે દીવાદાંડી]]

સંગમ કાળ દરમિયાન, સામાન્ય યુગની પ્રારંભિક સદીઓમાં વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારને પ્રાચીન ગ્રીસ, પ્રાચીન રોમ, પ્રાચીન લેવન્ટ (મધ્ય પૂર્વનો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર), પ્રાચીન અરબી દ્વીપકલ્પ અને પ્રાચીન ઇજિપ્ત સાથે વેપારી સંબંધો હોવાનું ઇતિહાસમાં નોંધાયેલું છે.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld&gt;{{cite web |title=History |url=http://alappuzha.gov.in/pages/aboutalpy-history.htm |website=Official Web Site of Alappuzha District, Kerala State, India |publisher=Collectorate, Alappuzha District, Kerala State, India |access-date=3 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

'પેરિપ્લસ ઓફ ધ એરિથ્રિયન સી' (ઇ.સ. આશરે ૫૦માં લખાયેલ) જેવા પ્રાચીન ગ્રીક-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં હિંદ મહાસાગરના વેપારના એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે નોંધાયેલું પ્રાચીન બંદર 'બારાકે' (Barace) અવારનવાર અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં પંબા નદીના મુખ પર આવેલા આધુનિક દરિયાકાંઠાના નગર પુરક્કાડ તરીકે ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ પંબા નદી પેરિયાર અને ભરતપુઝા નદીઓ પછી કેરળની ત્રીજી સૌથી લાંબી નદી છે.&lt;ref name=&quot;Mathrubhumi&quot;&gt;{{cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing &amp; Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|last=Chandran |first=VP |language=ml|edition=Malayalam }}&lt;/ref&gt;

ચેરા વંશના પ્રારંભિક શાસકોનું મૂળ ઘર કુટ્ટનાડમાં હતું અને તેઓ ક્યારેક 'કુટ્ટુવન' તરીકે પણ ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; જોકે, પ્રાચીન સમયમાં પંબા નદીના દક્ષિણના વિસ્તારો પર 'આય' (Ay) સામ્રાજ્યનું શાસન હતું. પ્રાચીન ગ્રીકો-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં પંબા નદીનો ઉલ્લેખ 'બારિસ' (Baris) તરીકે કરવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાના પ્રારંભિક સમયગાળાના પુરાતત્વીય પુરાવાઓ ઉત્ખનન સ્થળો, ગુફાઓ, મંદિરો વગેરે જેવા સ્થળોએ પ્રાચીન અશ્મિઓ, શિલાલેખો અને સ્મારકોના રૂપમાં મળ્યા છે. સંગમ કાળની સાહિત્યિક કૃતિઓ પણ જિલ્લાના પ્રાચીન સમયગાળાની ઝાંખી મેળવવામાં મદદ કરે છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ ક્ષેત્રમાં નંબરુદિરી બ્રાહ્મણોના આગમન પહેલાં દક્ષિણ ભારતમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક અગ્રણી કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તે સમયે 'શ્રી મુલાવાસમ' ભારતીય દ્વીપકલ્પમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક પ્રમુખ તીર્થધામ હતું. અંબાલાપ્પુઝા અને માવેલીકારા તાલુકાઓમાંથી એક સમયે અહીં ફેલાયેલા બૌદ્ધ ધર્મના અનેક અવશેષો મળી આવ્યા છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== મધ્યકાલીન ઇતિહાસ ===
આ જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારો 'ઉન્નૂનીલી સંદેશમ' જેવા મધ્યકાલીન મલયાલમ સાહિત્યિક કાર્યોમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ સમયગાળાની પ્રખ્યાત સાહિત્યિક કૃતિઓમાંથી એક 'આશ્ચર્ય ચૂડામણિ' હતી, જે ચંગન્નુરના વિદ્વાન શક્તિભદ્ર દ્વારા લખાયેલું સંસ્કૃત નાટક હતું.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Nayar|first=V. R. Prabodhachandran|date=2011-02-11|title=Gem of a play|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/Gem-of-a-play/article15379095.ece|access-date=2020-09-08|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

ચેમ્બકાસ્સેરીનું સામંતવાદી શાસન પૂરાદમ થિરુનાલ દેવનારાયણનના શાસનકાળ દરમિયાન તેના ચરમસીમા પર હતું. તેઓ એક મહાન વિદ્વાન અને કવિ હતા, જેમણે 'વેદાંત રત્નમાલા' નામના સાહિત્યિક ગ્રંથની રચના કરી હતી. એવું કહેવાય છે કે તે સમયે અંબાલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ મંદિર બનાવવામાં આવ્યું હતું અને ભગવાન કૃષ્ણની મૂર્તિની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવી હતી. મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન ચેમ્બકાસ્સેરી પર બ્રાહ્મણ શાસકોનું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;  એવું માનવામાં આવે છે કે મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, કુમારન નંબૂથિરી અને નીલકંઠ દીક્ષિત જેવા પ્રખ્યાત વિદ્વાનો તેમના દરબારને શોભાવતા હતા અને તેમના દ્વારા સંરક્ષણ પામ્યા હતા.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld /&gt;

=== મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન સામંતવાદી રજવાડાં ===
વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લાના દક્ષિણ વિસ્તારો એક સમયે તત્કાલીન ''&quot;ઓડાનાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' (જે &quot;કાયમકુલમ સામ્રાજ્ય&quot; અથવા &quot;ઓનાત્તુકારા&quot; તરીકે પણ ઓળખાતું હતું) નો ભાગ હતા, જેના પર બાદમાં ઈ.સ. ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોરના સૈન્ય દ્વારા આક્રમણ કરીને કબજો કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;&gt;{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&amp;q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=10 June 2022|language=ml}}&lt;/ref&gt; તે પ્રાચીન આય (Ay) સામ્રાજ્યની જ એક શાખા હતી.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ રાજ્ય 'ચિરાવા સ્વરૂપમ' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું, જ્યાં 'ચિરાવા' શબ્દ બે મલયાલમ શબ્દો 'ચેરુ' અને 'આયી'ના સંયોજનથી બન્યો છે, જેનો અર્થ ''&quot;આય સામ્રાજ્યની નાની શાખા&quot;'' થાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તેમાં આધુનિક સમયના ચંગન્નુર, માવેલીકારા, કાર્તિકાપલ્લી અને કરુનાગપલ્લી તાલુકાઓના કેટલાક ભાગોનો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

આ જિલ્લાનો ઉત્તરનો સૌથી છેવાડાનો વિસ્તાર, જે આજના ચેરથલા તાલુકા સાથે સુસંગત છે, તેના પર ૧૭૬૨માં ત્રાવણકોર સામ્રાજ્ય અને કોચિન સામ્રાજ્ય વચ્ચે થયેલી સંધિ પહેલા &quot;કારપ્પુરમ સામ્રાજ્ય&quot;નું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; કારપ્પુરમ ૧૭૬૨ સુધી કોચિન સામ્રાજ્યનું એક કરદ રાજ્ય (મંડલિક) હતું, ત્યારબાદ તે ત્રાવણકોર સામ્રાજ્યને સોંપી દેવામાં આવ્યું હતું. કોચિન રાજપરિવારની 'મડાથીંગલ શાખા'નું મુખ્યાલય કારપ્પુરમના મડાથીનકારા ખાતે આવેલું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કારપ્પુરમની દક્ષિણે ''&quot;ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્ય&quot;'' આવેલું હતું, જે ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોર દ્વારા કરવામાં આવેલા વિજય પહેલા ''&quot;પુરક્કાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યમાં આજના અંબાલાપ્પુઝા અને કુટ્ટનાડ તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો. ચેમ્બકાસ્સેરીના રાજા &quot;ચેમ્બકાસ્સેરી દેવ નારાયણન&quot; ના ખિતાબથી ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; દક્ષિણ મલબાર પ્રદેશના મૂળ નિવાસી એવા મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી અને કુંચન નંબિયાર સમયાંતરે ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યના દરબારી કવિઓ રહ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કાર્તિકાપલ્લી એક નાનું સામંતવાદી રજવાડું હતું જે ૧૮મી સદીના મધ્યમાં ત્રાવણકોરના આક્રમણ સુધી ઓડનાડ અને ચેમ્બકાસ્સેરીના સામંતવાદી રાજ્યોની વચ્ચે આવેલું હતું, જે આજના કાર્તિકાપલ્લી તાલુકા સાથે સુસંગત છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાનો દક્ષિણનો સૌથી છેવાડાનો ભાગ એક સમયે તત્કાલીન કરુનાગપલ્લીના સામંતવાદી રજવાડાનો ભાગ હતો, જે સમયાંતરે ચિરાવા સ્વરૂપમ (કાયમકુલમ) ના તાબેદાર રહ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== ત્રાવણકોર યુગ (૧૭૪૬–૧૯૪૭) દરમિયાન પ્રગતિ અને સામાજિક સુધારણા ===
[[File:Travancore 1871.JPG|thumb|૧૮૭૧માં પ્રકાશિત થયેલ બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના નકશા.]]

૧૭મી સદીમાં મલબાર દરિયાકાંઠે પોર્ટુગીઝ સત્તાનો અસ્ત થયો અને આ જિલ્લાની રિયાસતોમાં ડચ મલબાર પ્રભુત્વ ધરાવતું સ્થાન પ્રાપ્ત કરવામાં સફળ રહ્યું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; મૌખિક પરંપરાઓ અનુસાર, કોક્કામંગલમ અથવા કોક્કોથમંગલમ ખાતે આવેલું ચર્ચ ઇસુ ખ્રિસ્તના બાર શિષ્યોમાંના એક એવા સેન્ટ થૉમસ ધ અપોસ્સલ દ્વારા સ્થાપિત સાત ચર્ચોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. અલાપ્પુઝા શહેરનું મનોહર સીએસઆઈ ક્રાઇસ્ટ ચર્ચ ૧૮૧૬માં ભારતમાં પ્રથમ ચર્ચ મિશનરી સોસાયટી મિશનરી રેવરન્ડ થૉમસ નોર્ટન દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. તે તત્કાલીન ત્રાવણકોર રાજ્યમાં સ્થપાયેલું પ્રથમ એંગ્લિકન ચર્ચ હતું.

૧૮મી સદીના મધ્યમાં મહારાજા માર્તંડ વર્મા, જેઓ ''&quot;આધુનિક ત્રાવણકોરના શિલ્પી&quot;'' તરીકે જાણીતા છે, તેમણે જિલ્લાના વિવિધ ભાગો પર શાસન કરતા નાના સામંતવાદી રજવાડાઓની રાજકીય બાબતોમાં હસ્તક્ષેપ કર્યો હતો. જિલ્લાના આંતરિક વિકાસ અને પ્રગતિમાં માર્તંડ વર્મા મહારાજાનું અસાધારણ પ્રદાન રહ્યું હતું. કૃષ્ણાપુરમ પેલેસ (રાજમહેલ), જે હાલમાં રાજ્યના પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા સંરક્ષિત સ્મારક છે, તેનું નિર્માણ પણ તેમના શાસનકાળ દરમિયાન કરવામાં આવ્યું હતું. તેઓ ''&quot;આધુનિક એલેપ્પીના શિલ્પી&quot;'' તરીકે ઓળખાતા હતા અને અલાપ્પુઝાને ત્રાવણકોરના એક અગ્રણી બંદર શહેર તરીકે વિકસાવવામાં તેમણે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

બલરામ વર્મા મહારાજાના શાસનકાળ દરમિયાન, વેલુ થમ્પી દળવાએ શહેર અને બંદરના વિકાસમાં વિશેષ રસ લીધો હતો. તેમણે પથિરામનલ ટાપુના સમગ્ર વિસ્તારમાં નાળિયેરની ખેતી અને તેના મોટા ભાગોમાં ડાંગરની (ચોખાની) ખેતી શરૂ કરાવી હતી. આલાપ્પુઝાના વિકાસમાં વેલુ થમ્પી દળવા યોગદાન અત્યંત નોંધપાત્ર છે. ૧૯મી સદીમાં આ જિલ્લાએ તમામ ક્ષેત્રોમાં અભૂતપૂર્વ પ્રગતિ હાંસલ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

કાયમકુલમ કોચુન્ની ૧૯મી સદીમાં થઈ ગયેલા કાયમકુલમના એક સાહસિક અને લોકપ્રિય બહારવટિયા (રોબિન હૂડ જેવા નાયક) હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%95%E0%B5%8A%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%81%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%A3%E0%B4%BF |title=Wikibooks Malayalam- Aithihyamala- Kayamkulam Kochunni |publisher=Wikibooks-Malayalam |date=7 June 2011 |access-date=10 June 2011}}&lt;/ref&gt; ૧૯મી સદીના પ્રખ્યાત સામાજિક સુધારક અરાત્તુપુઝા વેલાયુધ પાનિકર પણ આજના આલાપ્પુઝા જિલ્લાના જ મૂળ નિવાસી હતા.&lt;ref name=&quot;osella&quot;&gt;{{cite book |title=Social Mobility In Kerala: Modernity and Identity in Conflict |first1=Filippo |last1=Osella |first2=Caroline |last2=Osella |publisher=Pluto Press |year=2000 |url=https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC |pages=156–157|isbn=9780745316932 }}&lt;/ref&gt;

કાથી (કોઇર) ની સાદડીઓ અને ચટાઈઓના ઉત્પાદન માટેનું પ્રથમ આધુનિક કારખાનું પણ ૧૮૫૯માં અલાપ્પુઝા ખાતે સ્થાપવામાં આવ્યું હતું. આલાપ્પુઝા શહેર સુધારણા સમિતિ (ટાઉન ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ કમિટી) ની સ્થાપના ૧૮૯૪માં કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ત્રાવણકોરના શાસનકાળ દરમિયાન, ચેરથલા તાલુકાનો સમાવેશ ઉત્તરીય વિભાગ (કોટ્ટાયમ વિભાગ) માં કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે આજના અલાપ્પુઝા જિલ્લાના બાકીના તમામ તાલુકાઓને બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના મધ્ય વિભાગ (કોલ્લમ વિભાગ) હેઠળ રાખવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;1931_census&quot;&gt;{{cite book|title=Census of India, 1931, VOLUME XXVIII, Travancore, Part-I Report|publisher=Government of Travancore|year=1932|location=Trivandrum|url=https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/handle/10973/18998 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Allepeymartyrscolumn.JPG|thumbnail|૧૯૪૬માં બ્રિટિશ રજવાડાના ત્રાવણકોરના દિવાન સામે થયેલા પુન્નાપરા-વાયલર બળવાની યાદમાં સામ્યવાદી સ્મારક સ્તંભ..&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;]]

આ જિલ્લાએ ત્રાવણકોરના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. અસ્પૃશ્યતા નાબૂદી માટેનું અભિયાન આ જિલ્લામાં પત્રકાર ટી. કે. માધવન દ્વારા ઘણું વહેલું આયોજિત કરવામાં આવ્યું હતું, અને ૧૯૨૫માં મંદિરોના પહોંચ માર્ગો, ખાસ કરીને અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ સ્વામી મંદિર તરફ જતા રસ્તાઓ તમામ જ્ઞાતિના હિંદુઓ માટે ખુલ્લા મૂકવામાં આવ્યા હતા.

આ જિલ્લામાં ૧૯૩૨માં બંધારણીય દમનના વિરોધ તરીકે શરૂ થયેલા 'નિવર્તન' (Nivarthana) આંદોલન પણ જોવા મળ્યું હતું. કેરળમાં સૌપ્રથમ રાજકીય હડતાળ ૧૯૩૮માં અલાપ્પુઝા ખાતે જ યોજાઈ હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના દીવાન સામે કોમ્યુનિસ્ટોના નેતૃત્વ હેઠળ થયેલા 'પુન્નાપ્રા-વયાલાર આંદોલન'નું કેન્દ્ર પણ આ જ જિલ્લો હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== ભૂગોળ ==
[[File:Kerala backwaters, Vembanad Lake, India.jpg|left|thumbnail|વેમ્બનાડ તળાવ]]

અલપ્પુઝા અરબી સમુદ્ર અને વેમ્બનાડ સરોવરની વચ્ચે આવેલો એક દ્વીપકલ્પીય ભૂમિભાગ છે. મણિમાલા, પંબા અને અચનકોવિલ અહીંની મુખ્ય નદીઓ છે; તેમની શાખાઓ અને ઉપનદીઓ અલપ્પુઝામાંથી વહીને વેમ્બનાડ સરોવરમાં ઠલવાય છે. આ પ્રદેશનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ સરોવર વેમ્બનાડ છે.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaRiversLakes&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers and Lakes |url=https://alappuzha.gov.in/about-district/rivers-lakes/ |date=12 June 2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=18 March 2021}}&lt;/ref&gt;

== જંગલો અને વન્યજીવો ==
[[File:Pathiramanal island - view from muhamma.jpg|thumbnail|પથિરામનલ ટાપુ – મુહમ્મા તરફથી એક દ્રશ્ય]]

અલપ્પુઝા કેરળનો એકમાત્ર એવો જિલ્લો હતો જ્યાં કોઈ સરકારી જંગલ નહોતું. પરંતુ ૨૦૧૩માં આ પરિસ્થિતિ બદલાઈ, જ્યારે વન અને વન્યજીવ વિભાગ દ્વારા વીય્યાપુરમ ખાતેની ૧૪.૫ એકર (૫.૯ હેક્ટર) જમીનને અનામત જંગલ તરીકે જાહેર કરવામાં આવી.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Paul |first=Biju E |title=Alappuzha gets a canopy |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/jun/05/alappuzha-gets-a-canopy-1986058.html |date=5 June 2019 |newspaper=The New Indian Express |access-date=9 March 2020}}&lt;/ref&gt;

અલપ્પુઝા જિલ્લાના વેમ્બનાડ સરોવરમાં આવેલો ''પથિરામનલ ટાપુ'' તેના દુર્લભ સ્થળાંતર કરનારા પક્ષીઓ (Migrating birds) માટે ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pathiramanal in Alappuzha |url=https://www.keralatourism.org/destination/pathiramanal-alappuzha/536 |date=2017 |website=Department of Tourism, Government of Kerala |access-date=9 March 2020}}&lt;/ref&gt;

== વહીવટ ==
[[File:Alappuzha loves Wikimedia IMG 7589.JPG|thumb|આલાપ્પુઝા જિલ્લા અદાલત]]
[[File:Alappuzha loves Wikimedia IMG 7599.JPG|thumb|એલેપ્પી બાર અસોશીએશન]]

આલાપ્પુઝા શહેર આલાપ્પુઝા જિલ્લાનું વહીવટી મુખ્યાલય છે. આ જિલ્લાને આલાપ્પુઝા અને ચંગન્નુર એમ બે મહેસૂલી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot; /&gt;

=== નગરપાલિકાઓ ===
જિલ્લામાં ૬ નગરપાલિકાઓ (મ્યુનિસિપલ ટાઉન) આવેલી છે:&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Municipalities {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/municipalities/|access-date=2021-11-22|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

{{columns-list|colwidth=20em|
* આલાપ્પુઝા
* ચંગન્નુર
* ચેરથલા
* હરિપાદ
* કાયમકુલમ
* માવેલીકારા
}}

=== વિધાનસભા અને લોકસભા પ્રતિનિધિત્વ ===
આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં બે લોકસભા મતવિસ્તારો આવેલા છે:

# આલાપ્પુઝા 
# માવેલીકારા 

જિલ્લામાં ૯ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે:
{{columns-list|colwidth=20em|
* અરોર 
* ચેરથલા 
* અંબાલાપ્પુઝા 
* આલાપ્પુઝા 
* કુટ્ટનાડ 
* હરિપાદ 
* કાયમકુલમ 
* માવેલીકારા 
* ચંગન્નુર
}}

=== તાલુકાઓ ===
આલાપ્પુઝા જિલ્લાને બે મહેસૂલી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે, જે અંતર્ગત કુલ છ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે:&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;&gt;{{cite web |url=https://alappuzha.nic.in/en/villages/ |title=Revenue villages, Taluks, and Revenue divisions in Alappuzha district |website= |publisher=National Informatics Centre, Ministry of Electronics and Information Technology, Government of India |access-date=10 June 2022}}&lt;/ref&gt;

* આલાપ્પુઝા મહેસૂલી વિભાગ&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt; 
** ચેરથલા 
** અંબાલાપ્પુઝા 
** કુટ્ટનાડ 

* ચંગન્નુર મહેસૂલી વિભાગ&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt;
** કાર્તિકાપલ્લી 
** માવેલીકારા 
** ચંગન્નુર

=== મહેસૂલી ગામો ===
મહેસૂલી વહીવટની સરળતા અને વિકેન્દ્રીકરણ માટે આલાપ્પુઝા જિલ્લાને કુલ ૯૩ મહેસૂલી ગામોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt;

== પરિવહન ==
=== જમીનમાર્ગ ===
{{wide image|Pallathuruthi bridge pano small.jpg|1200px|align-cap=center|પલ્લથુરુથી પુલ}}

==== રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો  ====
રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૬૬ (NH 66) એ ભારતના સૌથી લાંબા રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોમાંનો એક છે. તે પનવેલ (મુંબઈ નજીક) થી કન્યાકુમારી સુધી જાય છે અને આલાપ્પુઝા શહેરમાંથી પસાર થાય છે. આ હાઈવે મુંબઈ, ગોવા, ઉડુપી, મંગલુરુ, કન્નુર, કોઝિકોડ, ગુરુવાયુર, એર્નાકુલમ, કોલ્લમ અને ત્રિવેન્દ્રમ (તિરુવનંતપુરમ) જેવા અન્ય મુખ્ય શહેરોને સાંકળે છે. શહેરના મધ્ય ભાગમાં ટ્રાફિકનું ભારણ ઘટાડવા માટે કોમ્માડી થી કલારકોડ વચ્ચે રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ માટે બનાવવામાં આવેલ આલાપ્પુઝા બાયપાસનું નિર્માણ કાર્ય પૂર્ણ થઈ ચૂક્યું છે, અને આ એલિવેટેડ હાઈવે ૨૮ જાન્યુઆરી ૨૦૨૧ના રોજ વાહનવ્યવહાર માટે ખુલ્લો મૂકવામાં આવ્યો હતો. આલાપ્પુઝા માર્ગ પરિવહન દ્વારા ખૂબ સારી રીતે જોડાયેલું છે. દરિયાકાંઠા અને પહાડી વિસ્તારના પ્રવાસનને પ્રોત્સાહન આપવાના ભાગરૂપે રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૧ (SH 11) ને રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ તરીકે અપગ્રેડ કરવાની યોજના છે, જેથી આલાપ્પુઝાને તમિલનાડુના તમિલનાડુ સ્થિત કોડાઈકેનાલ સાથે સીધું જોડી શકાશે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/150809/nation-current-affairs/article/jawahar-thayankari-lifts-nehru-trophy|title=Jawahar Thayankari lifts Nehru trophy|date=9 August 2015|website=Deccan Chronicle|access-date=24 April 2018}}&lt;/ref&gt;

==== રાજ્ય ધોરીમાર્ગો  ====
[[File:AC Road SH-11.JPG|thumb|રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૧ (કેરળ)]]

આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં કુલ આઠ રાજ્ય ધોરીમાર્ગો આવેલા છે, જેમાંથી ત્રણ ધોરીમાર્ગો આલાપ્પુઝા શહેરથી જ શરૂ થાય છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૧ (SH 11) આલાપ્પુઝાના કલારકોડ થી શરૂ થઈને ચંગનાસ્સેરીના પેરુન્ના ખાતે પૂરો થાય છે. આ રસ્તો લોકપ્રિય રીતે AC રોડ (આલાપ્પુઝા-ચંગનાસ્સેરી માર્ગ) તરીકે ઓળખાય છે અને તેની લંબાઈ ૨૪.૨ કિમી છે. આ એક અત્યંત વ્યસ્ત અને મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે જે આલાપ્પુઝા શહેરને કોટ્ટાયમ જિલ્લા સાથે જોડે છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૪૦ (SH 40) એકમાત્ર અંતરરાજ્ય રાજ્ય ધોરીમાર્ગ છે. તે આલાપ્પુઝા શહેરને તમિલનાડુના મદુરાઈ શહેર સાથે જોડે છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૬૬ (SH 66) આલાપ્પુઝા શહેરથી શરૂ થાય છે અને એર્નાકુલમના થોપ્પુમ્પડી ખાતે પૂર્ણ થાય છે.

[[File:Main Central Road - SH1.JPG|thumb|ચેંગન્નુર પાસે મુખ્ય સેન્ટ્રલ રોડ]]

એમ. સી. રોડ / રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧ (મુખ્ય કેન્દ્રિય માર્ગ - SH 1) એ કેરળના ત્રાવણકોર વિસ્તારની મુખ્ય ધમની સમાન રાજ્ય ધોરીમાર્ગ છે. કેરળ લોક નિર્માણ વિભાગ (PWD) દ્વારા તેને SH 1 તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યો છે. તે આલાપ્પુઝા જિલ્લાના ચંગન્નુર શહેરમાંથી પસાર થાય છે અને તેને કેરળના અન્ય ભાગો સાથે જોડે છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૫ (SH 5) કાયમકુલમથી શરૂ થઈને પુલીમુક્કુ જંકશન ખાતે પૂરો થાય છે. આ હાઈવેની લંબાઈ ૪૨.૫ કિમી છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૬ (SH 6) કાયમકુલમથી શરૂ થઈને થિરૂવલ્લા ખાતે પૂર્ણ થાય છે, જેની લંબાઈ ૩૦.૮ કિમી છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૦ (SH 10) માવેલીકારા થી શરૂ થઈને કોઝેનચેરી સુધી જાય છે અને તે ૨૮.૭ કિમી લાંબો છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૨ (SH 12) અંબાલાપ્પુઝા થી શરૂ થઈને થિરૂવલ્લા ખાતે પૂરો થાય છે અને તેની લંબાઈ ૨૭.૨ કિમી છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=State Highways in Kerala |url=http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=SH&amp;pageId=249 |date=2008 |website=Kerala Public Works Department |access-date=11 December 2020}}&lt;/ref&gt;

[[File:Aroor bypass.jpg|thumb|અરૂર બાયપાસ]]

==== રેલવે ====
[[File:Kayamkulam Railway Station.jpg|thumb|કયામકુલમ જંકશન રેલ્વે સ્ટેશન]]

આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં મુખ્ય બે રેલવે લાઈનો આવેલી છે.

એર્નાકુલમ-કાયમકુલમ કોસ્ટલ (તટીય) રેલવે લાઈન મુખ્યત્વે જિલ્લાના પશ્ચિમ અને દરિયાકાંઠાના ભાગોને સાંકળે છે. તેમાં હરિપાદ, આલાપ્પુઝા, ચેરથલા અને કાયમકુલમ જંકશન રેલવે સ્ટેશનોનો સમાવેશ થાય છે. એર્નાકુલમ-કોટ્ટાયમ-કોલ્લમ રેલવે લાઈન જિલ્લાના પૂર્વ ભાગને જોડે છે, જેમાં ચંગન્નુર અને માવેલીકારા રેલવે સ્ટેશનો આવેલા છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=State Highways in Kerala |url= http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=SH&amp;pageId=249 |date=2008 |website=Kerala Public Works Department |access-date=11 December 2020}}&lt;/ref&gt;

=== જળપરિવહન ===
આલાપ્પુઝામાં જળમાર્ગોની વિપુલતાને કારણે બોટ અને ફેરી (હલેસાં તથા મોટર બોટ) અહીંની પરિવહન વ્યવસ્થાનો એક અભિન્ન ભાગ છે.[૪૩] રાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ ૩ (NW 3) પણ આ વિસ્તારમાંથી પસાર થાય છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Koshy |first=Sara |date=17 January 2025 |title=Photo essay: A deep dive into Alappuzha's water transport system |url=https://idronline.org/article/livelihoods/photo-essay-a-deep-dive-into-alappuzhas-water-transport-system/ |access-date=2025-01-26 |website=India Development Review |language=en-US}}&lt;/ref&gt; આલાપ્પુઝા શહેરમાં KSRTC બસ સ્ટેન્ડની સામે જ રાજ્ય જળ પરિવહન વિભાગ (SWTD - State Water Transport Department) નું બોટ જેટી આવેલું છે. અહીંથી કોટ્ટાયમ, કોલ્લમ અને ચંગનાસ્સેરી જેવા મોટા શહેરો ઉપરાંત અસંખ્ય નાના નગરો અને નાની જેટીઓ સુધી દૈનિક બોટ સેવાઓ ઉપલબ્ધ છે.

=== હવાઈ માર્ગ ===
આલાપ્પુઝા શહેર હવાઈ, રેલ, સડક અને જળમાર્ગો દ્વારા સરળતાથી પહોંચી શકાય તેવું સ્થળ છે. ઉત્તરમાં ૭૮ કિલોમીટર (૪૮ માઇલ) અંતરે આવેલું કોચિન ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ (COK) આલાપ્પુઝાનું સૌથી નજીકનું એરપોર્ટ છે. દક્ષિણમાં ૧૫૯ કિલોમીટર (૯૯ માઇલ) દૂર આવેલું તિરુવનંતપુરમ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ (TRV) આ જિલ્લાને અન્ય દેશો સાથે જોડે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસીઓ આલાપ્પુઝા પહોંચવા માટે આ સુવિધાનો બહોળો ઉપયોગ કરે છે. આ ઉપરાંત કોઝિકોડ (૨૩૬ કિલોમીટર) અને કોયમ્બતૂર (૨૫૪ કિલોમીટર)ના એરપોર્ટ પણ નજીકમાં આવેલા છે. આલાપ્પુઝા શહેરમાં એક હેલિપેડ પણ આવેલું છે, જે સરકારી ઉપયોગ માટે અનામત રાખવામાં આવ્યું છે.

== સંસ્કૃતિ ==
સાપ આકારની નૌકાઓની સ્પર્ધા (Snake boat races) એ અલેપ્પી (આલાપ્પુઝા) નો સૌથી મહત્વપૂર્ણ પરંપરાગત ઉત્સવ છે. આ રેગટા (નૌકા સ્પર્ધાઓ) સામાન્ય રીતે ઓગસ્ટ અને ઓક્ટોબર વચ્ચે યોજાય છે, જેમાં ૧૨૦ જેટલા નાવિકો દ્વારા ચલાવવામાં આવતી લાંબી અને પાતળી બોટનો ઉપયોગ થાય છે. નેહરુ ટ્રોફી બોટ રેસ એ આ પ્રકારની નૌકા સ્પર્ધામાં સૌથી જાણીતી સ્નેક બોટ રેસ છે.

=== પ્રવાસન ===
[[File:Alleppey canal 3.jpg|thumb|અલેપ્પીના પશ્ચિમમાં વાણિજ્યિક નહેરનો માર્ગ]]
[[File:Sunrise Beauty of Nature.jpg|thumb|અરૂર પુલ પરથી સૂર્યોદય]]

'આલાપ્પુઝા' નામ મલયાલમ શબ્દો 'આલ' (સમુદ્ર) + 'પુઝા' (નદીનું મુખ) પરથી ઉતરી આવ્યું છે, જેનો અર્થ થાય છે &quot;નદી અને સમુદ્રનું મિલન સ્થાન&quot;. આલાપ્પુઝા એ રાજ્યના સૌથી મહત્વપૂર્ણ પ્રવાસન કેન્દ્રોમાંનું એક છે. અહીં આંતરિક નહેરોનું વિશાળ નેટવર્ક આવેલું હોવાથી તેને &quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot; (Venice of the East) ઉપનામ મળેલું છે. નહેરોનું આ વિશાળ નેટવર્ક અલેપ્પીની જીવાદોરી સમાન છે. આલાપ્પુઝા ભૂતકાળમાં વેપારના સૌથી વ્યસ્ત કેન્દ્રોમાંનું એક હતું, અને મલબાર કિનારે આવેલું એક ખૂબ જ જાણીતું બંદર હતું. આજે પણ તે નાળિયેરના રેસાના કાર્પેટ ઉદ્યોગ અને ઝીંગા ઉછેરના મુખ્ય કેન્દ્ર તરીકે પોતાનું આકર્ષણ જાળવી રાખે છે.

આલાપ્પુઝા એ પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) પ્રવાસન માટે, તેમજ ચર્ચોથી ભરેલા કોટ્ટાયમ શહેર અને આરનમુલા નગરની મુલાકાત લેવા માટેનું આદર્શ કેન્દ્ર (વડું મથક) છે. આરનમુલા નગર તેની ઐતિહાસિક વાર્ષિક 'આરનમુલા સ્નેક બોટ રેસ' માટે જાણીતું છે. આલાપ્પુઝામાં આવેલું ચંગન્નુર એ સબરીમાલા મંદિરનું સૌથી નજીકનું રેલવે સ્ટેશન છે.

માવેલીકારાના મુખ્ય આકર્ષણોમાં બુદ્ધની મૂર્તિ અને 'શારદા મંદિરમ'નો સમાવેશ થાય છે.

બુદ્ધની આ પ્રતિમા પદ્માસન મુદ્રામાં બેઠેલી જોવા મળે છે. અહીંની મૂર્તિઓનું એક સામાન્ય લક્ષણ એ છે કે તેમના મસ્તક પર વાળનું કોતરકામ કરવામાં આવ્યું નથી. પુરાતત્વ વિભાગના અભ્યાસો પણ વાળ ગાયબ હોવાના આ કારણને સ્પષ્ટ કરી શક્યા નથી, જ્યારે ગાંધાર અને મથુરા શૈલીની સામાન્ય બુદ્ધ પ્રતિમાઓમાં વાળનું કોતરકામ જોવા મળતું હોય છે. મસ્તકના ભાગે હેડગિયર (શિરોભૂષણ) જેવા ચિહ્નો કે નિશાનો બનેલા છે.

જોકે પુરાતત્વ વિભાગે આ પ્રતિમા માટે પેગોડા જેવું માળખું (છત) બનાવ્યું છે, છતાં અહીં આવતા પ્રવાસીઓ માટે મૂર્તિ વિશેની કોઈ ચોક્કસ માહિતી કે વિગતો ઉપલબ્ધ નથી. સ્થાનિક લોકો આ બુદ્ધ પ્રતિમા સામે દીવા પ્રગટાવે છે. માવેલીકારા ખાતે આવેલી આ બુદ્ધ મૂર્તિ ૪ ફીટ (૧.૨ મીટર) ઊંચી છે અને તે કદાચ સૌથી મોટી બુદ્ધ પ્રતિમા છે. મસ્તક પરનું કોતરકામ ગ્રીક પ્રતિમાઓના હેલ્મેટ જેવું દેખાય છે. શરીર પર જનોઈનું નિશાન સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાય છે. બીજી એક વિશેષતા એ છે કે એક ખભા પર શાલ (ઓઢાડી હોય તેવું) નિશાન બનેલું છે. અહીં પુરાતત્વ વિભાગે આ પ્રતિમાના સમયગાળાનો ઉલ્લેખ કરતું એક સૂચના બોર્ડ પણ લગાવ્યું છે. શારદા મંદિરમ (Saradha Mandiram) એ 'કેરળ પાણિની' (એ. આર. રાજરાજ વર્મા) નું નિવાસસ્થાન હતું.

આલાપ્પુઝા દર વર્ષે ઓગસ્ટના બીજા શનિવારે યોજાતી તેની સ્નેક-બોટ રેસ માટે પણ પ્રખ્યાત છે. આ સ્પર્ધા — નેહરુ બોટ રેસનો પ્રારંભ ઈ.સ. ૧૯૫૨માં થયો હતો અને તેનું નામ ભારતના પ્રથમ વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. જ્યારે સો કરતાં પણ વધુ નાવિકો દ્વારા ચલાવવામાં આવતી આ સ્નેક-બોટ્સ પવનની ઝડપે પાણીને કાપીને આગળ ધપે છે, ત્યારે સમગ્ર વાતાવરણ રોમાંચ અને ઉત્સાહથી ભરી દે તેવું હોય છે.

રેવી કરુણાકરન મેમોરિયલ મ્યુઝિયમમાં કલા અને કલાકૃતિઓનું પ્રદર્શન પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યું છે. રેવી કરુણાકરન આધુનિક નાળિયેર રેસા (Coir) ઉદ્યોગના આર્કિટેક્ટ (ઘડવૈયા) હતા, જે ઉદ્યોગ આજે પણ કેરળ રાજ્યમાં ૫,૦૦૦,૦૦૦ (૫ લાખ) થી વધુ લોકોને રોજગારી આપે છે. આ મ્યુઝિયમમાં મૂકવામાં આવેલી વસ્તુઓ તેમના પરિવાર દ્વારા ત્રણ પેઢીઓથી એકત્રિત કરવામાં આવી હતી, જેમાં વિશ્વના તમામ ખૂણાઓથી લવાયેલી અનોખી અને દુર્લભ કલાત્મક ચીજવસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે. આલાપ્પુઝા, જે આ જિલ્લાનું વડું મથક છે, તે નયનરમ્ય નહેરો, પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) અને સરોવરો (લાગુન) ધરાવતું શહેર છે. તેને લોર્ડ કર્ઝન દ્વારા &quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot; (Venice of the East) તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://alappuzha.nic.in/|title=Official Website of Alappuzha District, Kerala State, India|website=alappuzha.nic.in|access-date=24 April 2018}}&lt;/ref&gt;

=== તહેવાર ===
''ચેટ્ટીકુલંગરા ભરણી''એ આલાપ્પુઝા જિલ્લાનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ તહેવાર છે. આ ઉત્સવ કેરળના અગ્રણી મંદિર ઉત્સવોમાંનો એક છે. ભગવતી દેવીને સમર્પિત 'ચેટ્ટીકુલંગરા ભગવતી મંદિર' માવેલીકારાથી લગભગ ૪ કિલોમીટર અને કાયમકુલમથી ૬ કિલોમીટરના અંતરે આવેલું છે. આ તહેવાર ફેબ્રુઆરી/માર્ચ મહિનામાં 'ભરણી' નક્ષત્ર દરમિયાન ઉજવવામાં આવે છે. આ ઉત્સવની મુખ્ય વિધિઓ 'કુથિયોત્તમ' અને 'કેત્તુકવચ'નો સમાવેશ થાય છે. 
કુથિયોત્તમમાં કઠિન ધાર્મિક તપસ્યા અને વ્રત કરનારા નાના છોકરાઓની એક શોભાયાત્રા (સરઘસ) નીકળે છે. પરંપરાગત ઢોલ-નગારા, સંગીત અને ઝળહળતી સુશોભિત છતરીઓ સાથે આ છોકરાઓ ભાવવિભોર થઈને નૃત્ય કરતા આ સરઘસમાં આગળ વધે છે.

આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં આવેલું સેન્ટ અંડ્રુઝ બેસિલિકા (અર્થુંકલ) અને સેન્ટ થોમસ ચર્ચ (થુમ્પોલી) તેમના વાર્ષિક ઉત્સવ માટે જાણીતા છે, જે લોકપ્રિય રીતે અર્થુંકલ પેરુન્નાલ અને થુમ્પોલી પેરુન્નાલ તરીકે ઓળખાય છે ('પેરુન્નાલ' નો અર્થ તહેવાર કે ઉત્સવ થાય છે).

'ચિરાપ્પુ મહોત્સવ' એ ડિસેમ્બર મહિનામાં આલાપ્પુઝાના પ્રસિદ્ધ મુલ્લાક્કલ રાજરાજેશ્વરી મંદિરમાં ઉજવાતો એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પ્રસંગ છે. આ મહોત્સવની વચ્ચે જ ક્રિસમસ (નાતાલ) પણ આવતી હોવાથી તે સમયે આલાપ્પુઝા શહેર ખૂબ જ ઉત્સાહ અને રોનકથી ભરાઈ જાય છે. આખો મહિનો રસ્તાઓ પર લોકોની ભારે ભીડ જોવા મળે છે, જ્યાં હરતા-ફરતા બજારો અને સર્કસ તેમજ વિવિધ પ્રદર્શનો જેવી મનોરંજક પ્રવૃત્તિઓથી શેરીઓ ધમધમે છે. આ ઉત્સવનું મુખ્ય આકર્ષણ 'શીવેલી'ની વિધિ છે, જેમાં પરંપરાગત 'ચેંડા' અને 'પંચવાદ્યમ' સંગીતના ભવ્ય તાલ સાથે ૯ સુશોભિત ગજરાજો (હાથીઓ)નું ભવ્ય પ્રદર્શન યોજાય છે.

પડનિલમ શિવરાત્રિ એ આલાપ્પુઝા જિલ્લાની બીજી એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ધાર્મિક ઘટના અને તહેવાર છે. આ ઉત્સવ દર વર્ષે પદાનિલમ પરબ્રહ્મ મંદિરમાં ખૂબ જ શ્રદ્ધાપૂર્વક ઉજવવામાં આવે છે. આ મંદિર પદાનિલમ નામના નાના નગરમાં આવેલું છે, જે માવેલીકારા શહેરથી આશરે ૧૬ કિલોમીટરના અંતરે સ્થિત છે.

[[File:Edappon Nandikeshan Padanilam.jpg|thumbnail|right|નૂરનાદ પડનિલમ શિવરાત્રી]]

અનન્ય નાગરાજ મંદિર (મન્નરસાળા મંદિર, વેટ્ટીકોડુ નાગરાજ મંદિર) ખાતે ઓક્ટોબર/નવેમ્બર મહિનામાં એક ભવ્ય વાર્ષિક મહોત્સવ ઉજવવામાં આવે છે. આ મંદિર દ્વારા ઉજવાતો અન્ય એક તહેવાર એક દિવસીય 'થાઈપુયમ કાવડી' છે. દર વર્ષે ડિસેમ્બર મહિના દરમિયાન કીડંગમ-પારમ્પુ મંદિર ખાતે 'ચંદનકુડમ' ઉત્સવ ઉજવાય છે. આલાપ્પુઝાના કોટ્ટમકુલંગરા મંદિરમાં ફેબ્રુઆરી અને માર્ચ એમ બે તહેવારોની સિઝન (ઉત્સવો) યોજાય છે, કારણ કે એક જ કમ્પાઉન્ડ વોલ (પ્રાંગણ) ની અંદર અલગ-અલગ ધ્વજસ્તંભ ધરાવતા બે અલગ-અલગ દેવી-દેવતાઓ બિરાજમાન છે.

કંડમંગલમ રાજરાજેશ્વરી મંદિર ચેરથલાના કડક્કરપ્પલ્લીમાં, રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૪૭ (NH 47) પર થાંકે જંકશનથી ૧ કિમી પશ્ચિમ દિશામાં આવેલું છે. આ મંદિરનો વાર્ષિક ઉત્સવ માર્ચ-એપ્રિલ મહિનામાં યોજાય છે. આ તહેવાર દરમિયાન દેવી માતાને બાળકો અર્પણ કરવાની પ્રથા, જેને 'ચિક્કારા' કહેવામાં આવે છે, તે અહીનું મુખ્ય આકર્ષણ છે. બાળકોનો 'ચમંજુ વલાથુ' ઉત્સવના બીજા દિવસે શરૂ થાય છે અને આઠમા દિવસ સુધી ચાલે છે. 'થલપ્પોલી' નામની શોભાયાત્રા ધ્વજારોહણના દિવસે જ શરૂ થઈ જાય છે. ઉત્સવના ૧૦મા દિવસે મંદિરના પ્રાંગણમાં આવેલા એક કુંડમાં (તળાવમાં) દેવીનો પવિત્ર સ્નાન સમારોહ યોજવામાં આવે છે, જેને 'આરાટ્ટુ' કહેવાય છે. હાથીઓની ભવ્ય શોભાયાત્રા, આતશબાજી, અને સ્ટેજ શો વગેરે અહીંના અન્ય મુખ્ય કાર્યક્રમો છે, જે હજારો ભક્તો અને પ્રવાસીઓને આકર્ષે છે.

અહીંના ચર્ચો ભવ્ય વાર્ષિક ઉત્સવો (પેરુન્નાલ) ની ઉજવણી કરે છે. 'અર્થુંકલ પેરુન્નાલ' ઉત્સવ અર્થુંકલ ચર્ચ ખાતે ધામધૂમથી ઉજવાય છે. આ ઉપરાંત, ઈડાથુઆ ચર્ચ, થુમ્પોલી ચર્ચ (આલાપ્પુઝા) અને પલ્લીપુરમ ચર્ચ (ચેરથલા) ના તહેવારો અહીંના મુખ્ય અને મોટા ખ્રિસ્તી ઉત્સવો છે. અહીંના ઘણા તહેવારોમાં બોટ રેસ (Regatta) એક વિશેષ ભાગ ભજવે છે. ઓણમના તહેવાર સાથે જોડાયેલી વાર્ષિક વલ્લમ કલી / નેહરુ ટ્રોફી બોટ રેસ સપ્ટેમ્બર મહિનામાં પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) માં યોજાય છે. તેનું મુખ્ય આકર્ષણ 'ચુંદર વલ્લમ' (સ્નેક બોટ) ની સ્પર્ધા છે, જેમાં વડાપ્રધાનની ટ્રોફી મેળવવા માટે અસંખ્ય દાવોદારો ભાગ લે છે.

આલાપ્પુઝામાં અન્ય એક લોકપ્રિય ઉજવણી &quot;બીચ ફેસ્ટિવલ&quot; છે, જે ૩૦ ડિસેમ્બરથી ૨ જાન્યુઆરી દરમિયાન યોજાય છે. આ ઉપરાંત, ચાંપાકુલમની &quot;વલિયા પલ્લી&quot; ચર્ચ ખાતે ઉજવાતો વાર્ષિક ઉત્સવ પણ અહીંનો બીજો એક મોટો અને ભવ્ય તહેવાર છે.

== ચિત્ર વિથિકા ==
&lt;gallery&gt;
File:Kerala backwaters, Vembanad Lake, Houseboats, India.jpg|વાંબનાડ તળાવ પર હાઉસબોટ્સ
File:Kerala backwaters, Canal, Palm trees, India.jpg|અલાપ્પુઝામાં બેકવોટર્સ.
File:Kerala backwaters, Cruise, India.jpg|અલાપ્પુઝામાં હાઉસબોટ
File:Kerala Water Transport DS.jpg|કેરળમાં જાહેર પરિવહન બોટ સેવા.
File:CSIALP.jpg|{{center|ચર્ચ ઓફ સાઉથ ઈન્ડિયા (CSI) ક્રાઈસ્ટ ચર્ચ, અલાપ્પુઝા}}
File:Palamel_kara_nandikeshan.jpg|નૂરનાદ પડનિલમ શિવરાત્રી.
&lt;/gallery&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}
{{સ્ટબ}}
{{કેરળના જિલ્લાઓ}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]</text>
      <sha1>m43idi3udnphlqvezvrek99pnquq7z2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903662</id>
      <parentid>903661</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T03:47:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* પૂરક વાંચન */ અને /* બાહ્ય કડીઓ */</comment>
      <origin>903662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76925" sha1="jzciwv1ti35v0nh05ygqkda1nnrqyg2" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = અલપ્પુઝા જિલ્લો
| other_name = એલેપ્પી જિલ્લો
| settlement_type = જિલ્લો
| nickname = પૂર્વીય વિશ્વ નું વેનિસ&lt;ref name=&quot;Venice&quot;/&gt; પર્શ્વજળનો રાજા
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Alappuzha Boat Beauty W.jpg
 | photo2a      = Krishnapuram palace1.jpg
 | photo2b      = Thottappally.jpg
 | photo3a      = Alappuzha Bypass Aerial View 1.jpg
 | photo3b      = Alleppey beach.jpg
 | photo4a      = Cherthala infopark.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt; કેટ્ટુવલ્લમ, થોટ્ટપ્પલ્લી, અલપ્પુઝા બીચ, ઈન્ફોપાર્ક કેમ્પસ, ચેરથલા, અલપ્પુઝા બાયપાસ અને કૃષ્ણપુરમ પેલેસથી કયામકુલમ.
}}
| image_map = 
| mapframe = yes
| map_caption = [[કેરળ]] માં સ્થાન
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|9.49|76.49|display=inline,title}}
| subdivision_type = દેશ
| subdivision_name = {{Flag|ભારત}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = [[કેરળ]]
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| named_for = 
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = [[એલેપ્પી|અલપ્પુઝા]]
| parts_type = પેટાવિભાગો
| parts_style = Para
| parts = {{collapsible list|title=મહેસૂલ વિભાગો (૨)|અલાપ્પુઝા|ચેંગન્નુર|}}
{{collapsible list|title=તાલુકાઓ (૬)|ચેરથલા | અંબાલપ્પુઝા | કુટ્ટનાડુ | કાર્તિકપલ્લી | ચેંગન્નુર| માવેલીક્કારા|}}
| government_type = 
| governing_body = 
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = શાજી વી. નાયર, (IAS)
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| leader_name2 = પી. મોહન ચંદ્ર (IPS)
 &lt;ref name=&quot;Alappuzha Home&quot;&gt;{{cite web |title=Home |url=https://alappuzha.nic.in |website=Alappuzha District |access-date=21 February 2021}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = &lt;ref name=&quot;AlappuzhaProfile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141447/https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |archive-date=2018-06-12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_rank = ૧૪મો
| area_total_km2 = ૧,૪૧૪
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = ૨,૧૨૭,૭૮૯
| population_as_of = ૨૦૧૧
| population_rank = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_note = 
| demographics_type1 = ભાષા
| demographics1_title1 = સત્તાવાર
| demographics1_info1 = [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = IN-KL
| registration_plate = '''KL-04''' અલપ્પુઝા,&lt;br/&gt; '''KL-29''' કાયમકુલમ,&lt;br/&gt; '''KL-30''' ચેંગન્નુર,&lt;br/&gt; '''KL-31''' માવેલીક્કારા,&lt;br/&gt; '''KL-32''' ચેરથલા,&lt;br/&gt; '''KL-66''' કુટ્ટાનાડ
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૯૪&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=UNDP}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}}
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(૨૦૦૫)}}
| website = [https://alappuzha.nic.in alappuzha.nic.in]
| footnotes = 
}}

'''એલેપ્પી જિલ્લો''' અથવા અલાપ્પુઝા જિલ્લો એ [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. તેની રચના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ અલેપ્પી જિલ્લા તરીકે કરવામાં આવી હતી, અને ૧૯૯૦માં જિલ્લાનું નામ બદલીને અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;&gt;{{cite web |title=History |url=https://alappuzha.gov.in/history/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018}}&lt;/ref&gt; અલાપ્પુઝા કેરળનો સૌથી નાનો જિલ્લો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-alappuzha |date=2015 |website=Kerala State Planning Board – District Planning Office, Alappuzha |access-date=9 March 2020 }}&lt;/ref&gt; જિલ્લા મુખ્યાલય અલેપ્પી શહેરનું નામ બદલીને ૨૦૧૨માં અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.

કેનાલો (નહેરો), બેકવોટર્સ, સમુદ્રતટો અને સરોવરો ધરાવતા અલાપ્પુઝા શહેરનું વર્ણન ૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં ભારતના બ્રિટિશ ગવર્નર-જનરલ જ્યોર્જ કર્ઝન દ્વારા '''&quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot;''' તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Venice&quot;&gt;{{cite web|title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/history/|access-date=2020-09-08|language=en-US}}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લો તેના મનોરમ કેરળ બેકવોટર્સ માટે વિશેષ રૂપે જાણીતો છે, જેના દ્વારા તે કુમરાકોમ જેવા લોકપ્રિય પ્રવાસી સ્થળ સહિત કેરળના અન્ય ભાગો સાથે સુસજ્જ રીતે જોડાયેલો છે. આ જિલ્લો ભારતમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત પ્રવાસન સ્થળ છે. તે તેના કાથી (કોઇર) ના કારખાનાઓ માટે પણ ઓળખાય છે, કારણ કે કેરળના મોટાભાગના કાથી ઉદ્યોગો અલાપ્પુઝા શહેર અને તેની આસપાસના વિસ્તારમાં સ્થિત છે.

વેમ્બનાડ સરોવર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે ભારતીય દ્વીપકલ્પનું સૌથી લાંબુ સરોવર છે, અને અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ સરોવર અને અરબી સમુદ્રની વચ્ચે આવેલો છે.[૭] અલાપ્પુઝા જિલ્લાનો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે સમગ્ર ભારતનો સૌથી ઓછી ઊંચાઈ ધરાવતો વિસ્તાર છે.[૭] કુટ્ટનાડ, જે '''&quot;કેરળના ચોખાના કટોરા&quot;''' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે ભારતમાં સૌથી નીચી ઊંચાઈ ધરાવે છે અને તે વિશ્વના એવા બહુ ઓછા સ્થળોમાંનું એક છે જ્યાં દરિયાઈ સપાટીથી નીચે ખેતી કરવામાં આવે છે..&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|agency=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=2003-08-13|work=The Hindu|access-date=2020-11-17}}&lt;/ref&gt;

આ જિલ્લો ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ શાસન હેઠળના ત્રાવણકોર રજવાડાના દિવાન સામે થયેલા કમ્યુનિસ્ટોની આગેવાની હેઠળના ''પુન્નપ્રા-વયાલાર આંદોલન'' (વિદ્રોહ)નું સ્થળ હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Manorama Yearbook 2011, ISSN 0970-9096&lt;/ref&gt;

મર્ચન્ટ નેવીમાં સેવા આપતા નાવિકોના એક સમૂહ દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૪માં ''મેરિનર્સ ક્લબ આલેપ્પી (MCA)'' ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/mca_alleppey?igsh=MWV2c2R2ZWZndDZ0dg==]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== નામવ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Alappuzha Bypass Aerial View 2.jpg|thumb|આલાપ્પુઝા બીચ રોડ વ્યૂ]]

તત્કાલીન કોલ્લમ (Quilon) અને કોટ્ટાયમ જિલ્લાઓમાંથી અલગ કરીને આ જિલ્લાની રચના કરવામાં આવી હતી. આજના આધુનિક આલાપ્પુઝા જિલ્લાનો મોટાભાગનો વિસ્તાર ત્રાવણકોર રજવાડાના ક્વિલોન (કોલ્લમ) જિલ્લાનો ભાગ હતો, જ્યારે ઉત્તર આલાપ્પુઝાનો નાનો ભાગ ૧૯૫૭ સુધી કોટ્ટાયમ જિલ્લા હેઠળ આવતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shungoonny Menon |first=P. |url=http://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog |title=A history of Travancore from the earliest times |date=1878 |publisher=Madras, Higginbotham |others=University of California}}&lt;/ref&gt; આધુનિક આલાપ્પુઝા જિલ્લાની સ્થાપના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ કરવામાં આવી હતી. શરૂઆતમાં તેમાં સાત તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો: ચેરથલા, અંબાલાપ્પુઝા, કુટ્ટનાડ, ચંગન્નુર, કાર્તિકાપલ્લી અને માવેલીકારા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com|title=taluks in Alappuzha 1957|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;

'આલાપ્પુઝા' નામ એ એક સ્થાનનામ (Toponym) છે. 'આલાયમ' નો અર્થ 'ઘર' થાય છે અને ડો. હર્મન ગંડર્ટના શબ્દકોશ અનુસાર 'પુઝા' (Puzha) નો અર્થ 'જળમાર્ગ' અથવા 'નદી' થાય છે. આ નામ આલાપ્પુઝા અને તેના આસપાસના વિસ્તારોમાં ફેલાયેલા જળમાર્ગો અને પશ્ચજળ (Backwaters) ના નેટવર્કને દર્શાવે છે.

આ જિલ્લાની ઉત્તરે એર્નાકુલમ જિલ્લાના કોચી અને કનાયન્નુર તાલુકા, પૂર્વમાં કોટ્ટાયમ જિલ્લાના વૈકોમ, કોટ્ટાયમ અને ચંગનાસ્સેરી તાલુકા તથા પથાનમથિટ્ટા જિલ્લાના થિરૂવલ્લા, કોઝેનચેરી અને અદૂર તાલુકા, દક્ષિણે કોલ્લમ જિલ્લાના કુન્નથુર અને કરુનાગપલ્લી તાલુકા અને પશ્ચિમે લક્ષદ્વીપ સાગર (અરબી સમુદ્ર) આવેલા છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com|title=boundaries |publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;

વર્તમાન આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં છ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે: ચેરથલા, અંબાલાપ્પુઝા, કુટ્ટનાડ, કાર્તિકાપલ્લી, ચંગન્નુર અને માવેલીકારા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com/|title=taluks in Alappuzha|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt; The area of the district is {{cvt|1414|km2}} આ જિલ્લાનું ક્ષેત્રફળ ૧,૪૧૪ ચોરસ કિલોમીટર (૫૪૬ ચોરસ માઇલ) છે. તેનું વડું મથક (મુખ્યાલય) આલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું છે.

== ઇતિહાસ ==
[[File:Raja Kesava Das Statue in Alleppey - Changanassery Road @ Changananassery Junction.jpg|thumb|ચાંગણસેરી ખાતે રાજા કેશવદાસની પ્રતિમા]]

અર્વાચીન અલાપ્પુઝા શહેરનું અસ્તિત્વ ૧૮મી સદીના ઉત્તરાધમાં રાજા કેશવદાસના આભારી છે. જોકે, અલાપ્પુઝા જિલ્લો પ્રાચીન મલયાલમ સાહિત્યમાં પહેલેથી જ મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતો હતો. કેરળનો 'ચોખાનો કટોરો' ગણાતો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર પ્રારંભિક સંગમ કાળથી જ જાણીતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India | url= https://alappuzha.nic.in/en/history/ |access-date=2025-01-06 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== પ્રાચીન કાળ ===
[[File:Light House Alleppey,Kerala.jpg|left|thumbnail|પુરાક્કડ ખાતે દીવાદાંડી]]

સંગમ કાળ દરમિયાન, સામાન્ય યુગની પ્રારંભિક સદીઓમાં વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારને પ્રાચીન ગ્રીસ, પ્રાચીન રોમ, પ્રાચીન લેવન્ટ (મધ્ય પૂર્વનો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર), પ્રાચીન અરબી દ્વીપકલ્પ અને પ્રાચીન ઇજિપ્ત સાથે વેપારી સંબંધો હોવાનું ઇતિહાસમાં નોંધાયેલું છે.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld&gt;{{cite web |title=History |url=http://alappuzha.gov.in/pages/aboutalpy-history.htm |website=Official Web Site of Alappuzha District, Kerala State, India |publisher=Collectorate, Alappuzha District, Kerala State, India |access-date=3 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

'પેરિપ્લસ ઓફ ધ એરિથ્રિયન સી' (ઇ.સ. આશરે ૫૦માં લખાયેલ) જેવા પ્રાચીન ગ્રીક-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં હિંદ મહાસાગરના વેપારના એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે નોંધાયેલું પ્રાચીન બંદર 'બારાકે' (Barace) અવારનવાર અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં પંબા નદીના મુખ પર આવેલા આધુનિક દરિયાકાંઠાના નગર પુરક્કાડ તરીકે ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ પંબા નદી પેરિયાર અને ભરતપુઝા નદીઓ પછી કેરળની ત્રીજી સૌથી લાંબી નદી છે.&lt;ref name=&quot;Mathrubhumi&quot;&gt;{{cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing &amp; Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|last=Chandran |first=VP |language=ml|edition=Malayalam }}&lt;/ref&gt;

ચેરા વંશના પ્રારંભિક શાસકોનું મૂળ ઘર કુટ્ટનાડમાં હતું અને તેઓ ક્યારેક 'કુટ્ટુવન' તરીકે પણ ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; જોકે, પ્રાચીન સમયમાં પંબા નદીના દક્ષિણના વિસ્તારો પર 'આય' (Ay) સામ્રાજ્યનું શાસન હતું. પ્રાચીન ગ્રીકો-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં પંબા નદીનો ઉલ્લેખ 'બારિસ' (Baris) તરીકે કરવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાના પ્રારંભિક સમયગાળાના પુરાતત્વીય પુરાવાઓ ઉત્ખનન સ્થળો, ગુફાઓ, મંદિરો વગેરે જેવા સ્થળોએ પ્રાચીન અશ્મિઓ, શિલાલેખો અને સ્મારકોના રૂપમાં મળ્યા છે. સંગમ કાળની સાહિત્યિક કૃતિઓ પણ જિલ્લાના પ્રાચીન સમયગાળાની ઝાંખી મેળવવામાં મદદ કરે છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ ક્ષેત્રમાં નંબરુદિરી બ્રાહ્મણોના આગમન પહેલાં દક્ષિણ ભારતમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક અગ્રણી કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તે સમયે 'શ્રી મુલાવાસમ' ભારતીય દ્વીપકલ્પમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક પ્રમુખ તીર્થધામ હતું. અંબાલાપ્પુઝા અને માવેલીકારા તાલુકાઓમાંથી એક સમયે અહીં ફેલાયેલા બૌદ્ધ ધર્મના અનેક અવશેષો મળી આવ્યા છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== મધ્યકાલીન ઇતિહાસ ===
આ જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારો 'ઉન્નૂનીલી સંદેશમ' જેવા મધ્યકાલીન મલયાલમ સાહિત્યિક કાર્યોમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ સમયગાળાની પ્રખ્યાત સાહિત્યિક કૃતિઓમાંથી એક 'આશ્ચર્ય ચૂડામણિ' હતી, જે ચંગન્નુરના વિદ્વાન શક્તિભદ્ર દ્વારા લખાયેલું સંસ્કૃત નાટક હતું.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Nayar|first=V. R. Prabodhachandran|date=2011-02-11|title=Gem of a play|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/Gem-of-a-play/article15379095.ece|access-date=2020-09-08|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

ચેમ્બકાસ્સેરીનું સામંતવાદી શાસન પૂરાદમ થિરુનાલ દેવનારાયણનના શાસનકાળ દરમિયાન તેના ચરમસીમા પર હતું. તેઓ એક મહાન વિદ્વાન અને કવિ હતા, જેમણે 'વેદાંત રત્નમાલા' નામના સાહિત્યિક ગ્રંથની રચના કરી હતી. એવું કહેવાય છે કે તે સમયે અંબાલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ મંદિર બનાવવામાં આવ્યું હતું અને ભગવાન કૃષ્ણની મૂર્તિની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવી હતી. મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન ચેમ્બકાસ્સેરી પર બ્રાહ્મણ શાસકોનું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;  એવું માનવામાં આવે છે કે મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, કુમારન નંબૂથિરી અને નીલકંઠ દીક્ષિત જેવા પ્રખ્યાત વિદ્વાનો તેમના દરબારને શોભાવતા હતા અને તેમના દ્વારા સંરક્ષણ પામ્યા હતા.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld /&gt;

=== મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન સામંતવાદી રજવાડાં ===
વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લાના દક્ષિણ વિસ્તારો એક સમયે તત્કાલીન ''&quot;ઓડાનાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' (જે &quot;કાયમકુલમ સામ્રાજ્ય&quot; અથવા &quot;ઓનાત્તુકારા&quot; તરીકે પણ ઓળખાતું હતું) નો ભાગ હતા, જેના પર બાદમાં ઈ.સ. ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોરના સૈન્ય દ્વારા આક્રમણ કરીને કબજો કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;&gt;{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&amp;q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=10 June 2022|language=ml}}&lt;/ref&gt; તે પ્રાચીન આય (Ay) સામ્રાજ્યની જ એક શાખા હતી.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ રાજ્ય 'ચિરાવા સ્વરૂપમ' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું, જ્યાં 'ચિરાવા' શબ્દ બે મલયાલમ શબ્દો 'ચેરુ' અને 'આયી'ના સંયોજનથી બન્યો છે, જેનો અર્થ ''&quot;આય સામ્રાજ્યની નાની શાખા&quot;'' થાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તેમાં આધુનિક સમયના ચંગન્નુર, માવેલીકારા, કાર્તિકાપલ્લી અને કરુનાગપલ્લી તાલુકાઓના કેટલાક ભાગોનો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

આ જિલ્લાનો ઉત્તરનો સૌથી છેવાડાનો વિસ્તાર, જે આજના ચેરથલા તાલુકા સાથે સુસંગત છે, તેના પર ૧૭૬૨માં ત્રાવણકોર સામ્રાજ્ય અને કોચિન સામ્રાજ્ય વચ્ચે થયેલી સંધિ પહેલા &quot;કારપ્પુરમ સામ્રાજ્ય&quot;નું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; કારપ્પુરમ ૧૭૬૨ સુધી કોચિન સામ્રાજ્યનું એક કરદ રાજ્ય (મંડલિક) હતું, ત્યારબાદ તે ત્રાવણકોર સામ્રાજ્યને સોંપી દેવામાં આવ્યું હતું. કોચિન રાજપરિવારની 'મડાથીંગલ શાખા'નું મુખ્યાલય કારપ્પુરમના મડાથીનકારા ખાતે આવેલું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કારપ્પુરમની દક્ષિણે ''&quot;ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્ય&quot;'' આવેલું હતું, જે ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોર દ્વારા કરવામાં આવેલા વિજય પહેલા ''&quot;પુરક્કાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યમાં આજના અંબાલાપ્પુઝા અને કુટ્ટનાડ તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો. ચેમ્બકાસ્સેરીના રાજા &quot;ચેમ્બકાસ્સેરી દેવ નારાયણન&quot; ના ખિતાબથી ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; દક્ષિણ મલબાર પ્રદેશના મૂળ નિવાસી એવા મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી અને કુંચન નંબિયાર સમયાંતરે ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યના દરબારી કવિઓ રહ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કાર્તિકાપલ્લી એક નાનું સામંતવાદી રજવાડું હતું જે ૧૮મી સદીના મધ્યમાં ત્રાવણકોરના આક્રમણ સુધી ઓડનાડ અને ચેમ્બકાસ્સેરીના સામંતવાદી રાજ્યોની વચ્ચે આવેલું હતું, જે આજના કાર્તિકાપલ્લી તાલુકા સાથે સુસંગત છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાનો દક્ષિણનો સૌથી છેવાડાનો ભાગ એક સમયે તત્કાલીન કરુનાગપલ્લીના સામંતવાદી રજવાડાનો ભાગ હતો, જે સમયાંતરે ચિરાવા સ્વરૂપમ (કાયમકુલમ) ના તાબેદાર રહ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== ત્રાવણકોર યુગ (૧૭૪૬–૧૯૪૭) દરમિયાન પ્રગતિ અને સામાજિક સુધારણા ===
[[File:Travancore 1871.JPG|thumb|૧૮૭૧માં પ્રકાશિત થયેલ બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના નકશા.]]

૧૭મી સદીમાં મલબાર દરિયાકાંઠે પોર્ટુગીઝ સત્તાનો અસ્ત થયો અને આ જિલ્લાની રિયાસતોમાં ડચ મલબાર પ્રભુત્વ ધરાવતું સ્થાન પ્રાપ્ત કરવામાં સફળ રહ્યું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; મૌખિક પરંપરાઓ અનુસાર, કોક્કામંગલમ અથવા કોક્કોથમંગલમ ખાતે આવેલું ચર્ચ ઇસુ ખ્રિસ્તના બાર શિષ્યોમાંના એક એવા સેન્ટ થૉમસ ધ અપોસ્સલ દ્વારા સ્થાપિત સાત ચર્ચોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. અલાપ્પુઝા શહેરનું મનોહર સીએસઆઈ ક્રાઇસ્ટ ચર્ચ ૧૮૧૬માં ભારતમાં પ્રથમ ચર્ચ મિશનરી સોસાયટી મિશનરી રેવરન્ડ થૉમસ નોર્ટન દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. તે તત્કાલીન ત્રાવણકોર રાજ્યમાં સ્થપાયેલું પ્રથમ એંગ્લિકન ચર્ચ હતું.

૧૮મી સદીના મધ્યમાં મહારાજા માર્તંડ વર્મા, જેઓ ''&quot;આધુનિક ત્રાવણકોરના શિલ્પી&quot;'' તરીકે જાણીતા છે, તેમણે જિલ્લાના વિવિધ ભાગો પર શાસન કરતા નાના સામંતવાદી રજવાડાઓની રાજકીય બાબતોમાં હસ્તક્ષેપ કર્યો હતો. જિલ્લાના આંતરિક વિકાસ અને પ્રગતિમાં માર્તંડ વર્મા મહારાજાનું અસાધારણ પ્રદાન રહ્યું હતું. કૃષ્ણાપુરમ પેલેસ (રાજમહેલ), જે હાલમાં રાજ્યના પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા સંરક્ષિત સ્મારક છે, તેનું નિર્માણ પણ તેમના શાસનકાળ દરમિયાન કરવામાં આવ્યું હતું. તેઓ ''&quot;આધુનિક એલેપ્પીના શિલ્પી&quot;'' તરીકે ઓળખાતા હતા અને અલાપ્પુઝાને ત્રાવણકોરના એક અગ્રણી બંદર શહેર તરીકે વિકસાવવામાં તેમણે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

બલરામ વર્મા મહારાજાના શાસનકાળ દરમિયાન, વેલુ થમ્પી દળવાએ શહેર અને બંદરના વિકાસમાં વિશેષ રસ લીધો હતો. તેમણે પથિરામનલ ટાપુના સમગ્ર વિસ્તારમાં નાળિયેરની ખેતી અને તેના મોટા ભાગોમાં ડાંગરની (ચોખાની) ખેતી શરૂ કરાવી હતી. આલાપ્પુઝાના વિકાસમાં વેલુ થમ્પી દળવા યોગદાન અત્યંત નોંધપાત્ર છે. ૧૯મી સદીમાં આ જિલ્લાએ તમામ ક્ષેત્રોમાં અભૂતપૂર્વ પ્રગતિ હાંસલ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

કાયમકુલમ કોચુન્ની ૧૯મી સદીમાં થઈ ગયેલા કાયમકુલમના એક સાહસિક અને લોકપ્રિય બહારવટિયા (રોબિન હૂડ જેવા નાયક) હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%95%E0%B5%8A%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%81%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%A3%E0%B4%BF |title=Wikibooks Malayalam- Aithihyamala- Kayamkulam Kochunni |publisher=Wikibooks-Malayalam |date=7 June 2011 |access-date=10 June 2011}}&lt;/ref&gt; ૧૯મી સદીના પ્રખ્યાત સામાજિક સુધારક અરાત્તુપુઝા વેલાયુધ પાનિકર પણ આજના આલાપ્પુઝા જિલ્લાના જ મૂળ નિવાસી હતા.&lt;ref name=&quot;osella&quot;&gt;{{cite book |title=Social Mobility In Kerala: Modernity and Identity in Conflict |first1=Filippo |last1=Osella |first2=Caroline |last2=Osella |publisher=Pluto Press |year=2000 |url=https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC |pages=156–157|isbn=9780745316932 }}&lt;/ref&gt;

કાથી (કોઇર) ની સાદડીઓ અને ચટાઈઓના ઉત્પાદન માટેનું પ્રથમ આધુનિક કારખાનું પણ ૧૮૫૯માં અલાપ્પુઝા ખાતે સ્થાપવામાં આવ્યું હતું. આલાપ્પુઝા શહેર સુધારણા સમિતિ (ટાઉન ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ કમિટી) ની સ્થાપના ૧૮૯૪માં કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ત્રાવણકોરના શાસનકાળ દરમિયાન, ચેરથલા તાલુકાનો સમાવેશ ઉત્તરીય વિભાગ (કોટ્ટાયમ વિભાગ) માં કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે આજના અલાપ્પુઝા જિલ્લાના બાકીના તમામ તાલુકાઓને બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના મધ્ય વિભાગ (કોલ્લમ વિભાગ) હેઠળ રાખવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;1931_census&quot;&gt;{{cite book|title=Census of India, 1931, VOLUME XXVIII, Travancore, Part-I Report|publisher=Government of Travancore|year=1932|location=Trivandrum|url=https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/handle/10973/18998 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Allepeymartyrscolumn.JPG|thumbnail|૧૯૪૬માં બ્રિટિશ રજવાડાના ત્રાવણકોરના દિવાન સામે થયેલા પુન્નાપરા-વાયલર બળવાની યાદમાં સામ્યવાદી સ્મારક સ્તંભ..&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;]]

આ જિલ્લાએ ત્રાવણકોરના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. અસ્પૃશ્યતા નાબૂદી માટેનું અભિયાન આ જિલ્લામાં પત્રકાર ટી. કે. માધવન દ્વારા ઘણું વહેલું આયોજિત કરવામાં આવ્યું હતું, અને ૧૯૨૫માં મંદિરોના પહોંચ માર્ગો, ખાસ કરીને અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ સ્વામી મંદિર તરફ જતા રસ્તાઓ તમામ જ્ઞાતિના હિંદુઓ માટે ખુલ્લા મૂકવામાં આવ્યા હતા.

આ જિલ્લામાં ૧૯૩૨માં બંધારણીય દમનના વિરોધ તરીકે શરૂ થયેલા 'નિવર્તન' (Nivarthana) આંદોલન પણ જોવા મળ્યું હતું. કેરળમાં સૌપ્રથમ રાજકીય હડતાળ ૧૯૩૮માં અલાપ્પુઝા ખાતે જ યોજાઈ હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના દીવાન સામે કોમ્યુનિસ્ટોના નેતૃત્વ હેઠળ થયેલા 'પુન્નાપ્રા-વયાલાર આંદોલન'નું કેન્દ્ર પણ આ જ જિલ્લો હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== ભૂગોળ ==
[[File:Kerala backwaters, Vembanad Lake, India.jpg|left|thumbnail|વેમ્બનાડ તળાવ]]

અલપ્પુઝા અરબી સમુદ્ર અને વેમ્બનાડ સરોવરની વચ્ચે આવેલો એક દ્વીપકલ્પીય ભૂમિભાગ છે. મણિમાલા, પંબા અને અચનકોવિલ અહીંની મુખ્ય નદીઓ છે; તેમની શાખાઓ અને ઉપનદીઓ અલપ્પુઝામાંથી વહીને વેમ્બનાડ સરોવરમાં ઠલવાય છે. આ પ્રદેશનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ સરોવર વેમ્બનાડ છે.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaRiversLakes&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers and Lakes |url=https://alappuzha.gov.in/about-district/rivers-lakes/ |date=12 June 2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=18 March 2021}}&lt;/ref&gt;

== જંગલો અને વન્યજીવો ==
[[File:Pathiramanal island - view from muhamma.jpg|thumbnail|પથિરામનલ ટાપુ – મુહમ્મા તરફથી એક દ્રશ્ય]]

અલપ્પુઝા કેરળનો એકમાત્ર એવો જિલ્લો હતો જ્યાં કોઈ સરકારી જંગલ નહોતું. પરંતુ ૨૦૧૩માં આ પરિસ્થિતિ બદલાઈ, જ્યારે વન અને વન્યજીવ વિભાગ દ્વારા વીય્યાપુરમ ખાતેની ૧૪.૫ એકર (૫.૯ હેક્ટર) જમીનને અનામત જંગલ તરીકે જાહેર કરવામાં આવી.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Paul |first=Biju E |title=Alappuzha gets a canopy |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/jun/05/alappuzha-gets-a-canopy-1986058.html |date=5 June 2019 |newspaper=The New Indian Express |access-date=9 March 2020}}&lt;/ref&gt;

અલપ્પુઝા જિલ્લાના વેમ્બનાડ સરોવરમાં આવેલો ''પથિરામનલ ટાપુ'' તેના દુર્લભ સ્થળાંતર કરનારા પક્ષીઓ (Migrating birds) માટે ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pathiramanal in Alappuzha |url=https://www.keralatourism.org/destination/pathiramanal-alappuzha/536 |date=2017 |website=Department of Tourism, Government of Kerala |access-date=9 March 2020}}&lt;/ref&gt;

== વહીવટ ==
[[File:Alappuzha loves Wikimedia IMG 7589.JPG|thumb|આલાપ્પુઝા જિલ્લા અદાલત]]
[[File:Alappuzha loves Wikimedia IMG 7599.JPG|thumb|એલેપ્પી બાર અસોશીએશન]]

આલાપ્પુઝા શહેર આલાપ્પુઝા જિલ્લાનું વહીવટી મુખ્યાલય છે. આ જિલ્લાને આલાપ્પુઝા અને ચંગન્નુર એમ બે મહેસૂલી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot; /&gt;

=== નગરપાલિકાઓ ===
જિલ્લામાં ૬ નગરપાલિકાઓ (મ્યુનિસિપલ ટાઉન) આવેલી છે:&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Municipalities {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/municipalities/|access-date=2021-11-22|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

{{columns-list|colwidth=20em|
* આલાપ્પુઝા
* ચંગન્નુર
* ચેરથલા
* હરિપાદ
* કાયમકુલમ
* માવેલીકારા
}}

=== વિધાનસભા અને લોકસભા પ્રતિનિધિત્વ ===
આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં બે લોકસભા મતવિસ્તારો આવેલા છે:

# આલાપ્પુઝા 
# માવેલીકારા 

જિલ્લામાં ૯ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે:
{{columns-list|colwidth=20em|
* અરોર 
* ચેરથલા 
* અંબાલાપ્પુઝા 
* આલાપ્પુઝા 
* કુટ્ટનાડ 
* હરિપાદ 
* કાયમકુલમ 
* માવેલીકારા 
* ચંગન્નુર
}}

=== તાલુકાઓ ===
આલાપ્પુઝા જિલ્લાને બે મહેસૂલી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે, જે અંતર્ગત કુલ છ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે:&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;&gt;{{cite web |url=https://alappuzha.nic.in/en/villages/ |title=Revenue villages, Taluks, and Revenue divisions in Alappuzha district |website= |publisher=National Informatics Centre, Ministry of Electronics and Information Technology, Government of India |access-date=10 June 2022}}&lt;/ref&gt;

* આલાપ્પુઝા મહેસૂલી વિભાગ&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt; 
** ચેરથલા 
** અંબાલાપ્પુઝા 
** કુટ્ટનાડ 

* ચંગન્નુર મહેસૂલી વિભાગ&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt;
** કાર્તિકાપલ્લી 
** માવેલીકારા 
** ચંગન્નુર

=== મહેસૂલી ગામો ===
મહેસૂલી વહીવટની સરળતા અને વિકેન્દ્રીકરણ માટે આલાપ્પુઝા જિલ્લાને કુલ ૯૩ મહેસૂલી ગામોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt;

== પરિવહન ==
=== જમીનમાર્ગ ===
{{wide image|Pallathuruthi bridge pano small.jpg|1200px|align-cap=center|પલ્લથુરુથી પુલ}}

==== રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો  ====
રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૬૬ (NH 66) એ ભારતના સૌથી લાંબા રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોમાંનો એક છે. તે પનવેલ (મુંબઈ નજીક) થી કન્યાકુમારી સુધી જાય છે અને આલાપ્પુઝા શહેરમાંથી પસાર થાય છે. આ હાઈવે મુંબઈ, ગોવા, ઉડુપી, મંગલુરુ, કન્નુર, કોઝિકોડ, ગુરુવાયુર, એર્નાકુલમ, કોલ્લમ અને ત્રિવેન્દ્રમ (તિરુવનંતપુરમ) જેવા અન્ય મુખ્ય શહેરોને સાંકળે છે. શહેરના મધ્ય ભાગમાં ટ્રાફિકનું ભારણ ઘટાડવા માટે કોમ્માડી થી કલારકોડ વચ્ચે રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ માટે બનાવવામાં આવેલ આલાપ્પુઝા બાયપાસનું નિર્માણ કાર્ય પૂર્ણ થઈ ચૂક્યું છે, અને આ એલિવેટેડ હાઈવે ૨૮ જાન્યુઆરી ૨૦૨૧ના રોજ વાહનવ્યવહાર માટે ખુલ્લો મૂકવામાં આવ્યો હતો. આલાપ્પુઝા માર્ગ પરિવહન દ્વારા ખૂબ સારી રીતે જોડાયેલું છે. દરિયાકાંઠા અને પહાડી વિસ્તારના પ્રવાસનને પ્રોત્સાહન આપવાના ભાગરૂપે રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૧ (SH 11) ને રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ તરીકે અપગ્રેડ કરવાની યોજના છે, જેથી આલાપ્પુઝાને તમિલનાડુના તમિલનાડુ સ્થિત કોડાઈકેનાલ સાથે સીધું જોડી શકાશે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/150809/nation-current-affairs/article/jawahar-thayankari-lifts-nehru-trophy|title=Jawahar Thayankari lifts Nehru trophy|date=9 August 2015|website=Deccan Chronicle|access-date=24 April 2018}}&lt;/ref&gt;

==== રાજ્ય ધોરીમાર્ગો  ====
[[File:AC Road SH-11.JPG|thumb|રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૧ (કેરળ)]]

આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં કુલ આઠ રાજ્ય ધોરીમાર્ગો આવેલા છે, જેમાંથી ત્રણ ધોરીમાર્ગો આલાપ્પુઝા શહેરથી જ શરૂ થાય છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૧ (SH 11) આલાપ્પુઝાના કલારકોડ થી શરૂ થઈને ચંગનાસ્સેરીના પેરુન્ના ખાતે પૂરો થાય છે. આ રસ્તો લોકપ્રિય રીતે AC રોડ (આલાપ્પુઝા-ચંગનાસ્સેરી માર્ગ) તરીકે ઓળખાય છે અને તેની લંબાઈ ૨૪.૨ કિમી છે. આ એક અત્યંત વ્યસ્ત અને મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે જે આલાપ્પુઝા શહેરને કોટ્ટાયમ જિલ્લા સાથે જોડે છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૪૦ (SH 40) એકમાત્ર અંતરરાજ્ય રાજ્ય ધોરીમાર્ગ છે. તે આલાપ્પુઝા શહેરને તમિલનાડુના મદુરાઈ શહેર સાથે જોડે છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૬૬ (SH 66) આલાપ્પુઝા શહેરથી શરૂ થાય છે અને એર્નાકુલમના થોપ્પુમ્પડી ખાતે પૂર્ણ થાય છે.

[[File:Main Central Road - SH1.JPG|thumb|ચેંગન્નુર પાસે મુખ્ય સેન્ટ્રલ રોડ]]

એમ. સી. રોડ / રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧ (મુખ્ય કેન્દ્રિય માર્ગ - SH 1) એ કેરળના ત્રાવણકોર વિસ્તારની મુખ્ય ધમની સમાન રાજ્ય ધોરીમાર્ગ છે. કેરળ લોક નિર્માણ વિભાગ (PWD) દ્વારા તેને SH 1 તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યો છે. તે આલાપ્પુઝા જિલ્લાના ચંગન્નુર શહેરમાંથી પસાર થાય છે અને તેને કેરળના અન્ય ભાગો સાથે જોડે છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૫ (SH 5) કાયમકુલમથી શરૂ થઈને પુલીમુક્કુ જંકશન ખાતે પૂરો થાય છે. આ હાઈવેની લંબાઈ ૪૨.૫ કિમી છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૬ (SH 6) કાયમકુલમથી શરૂ થઈને થિરૂવલ્લા ખાતે પૂર્ણ થાય છે, જેની લંબાઈ ૩૦.૮ કિમી છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૦ (SH 10) માવેલીકારા થી શરૂ થઈને કોઝેનચેરી સુધી જાય છે અને તે ૨૮.૭ કિમી લાંબો છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૨ (SH 12) અંબાલાપ્પુઝા થી શરૂ થઈને થિરૂવલ્લા ખાતે પૂરો થાય છે અને તેની લંબાઈ ૨૭.૨ કિમી છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=State Highways in Kerala |url=http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=SH&amp;pageId=249 |date=2008 |website=Kerala Public Works Department |access-date=11 December 2020}}&lt;/ref&gt;

[[File:Aroor bypass.jpg|thumb|અરૂર બાયપાસ]]

==== રેલવે ====
[[File:Kayamkulam Railway Station.jpg|thumb|કયામકુલમ જંકશન રેલ્વે સ્ટેશન]]

આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં મુખ્ય બે રેલવે લાઈનો આવેલી છે.

એર્નાકુલમ-કાયમકુલમ કોસ્ટલ (તટીય) રેલવે લાઈન મુખ્યત્વે જિલ્લાના પશ્ચિમ અને દરિયાકાંઠાના ભાગોને સાંકળે છે. તેમાં હરિપાદ, આલાપ્પુઝા, ચેરથલા અને કાયમકુલમ જંકશન રેલવે સ્ટેશનોનો સમાવેશ થાય છે. એર્નાકુલમ-કોટ્ટાયમ-કોલ્લમ રેલવે લાઈન જિલ્લાના પૂર્વ ભાગને જોડે છે, જેમાં ચંગન્નુર અને માવેલીકારા રેલવે સ્ટેશનો આવેલા છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=State Highways in Kerala |url= http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=SH&amp;pageId=249 |date=2008 |website=Kerala Public Works Department |access-date=11 December 2020}}&lt;/ref&gt;

=== જળપરિવહન ===
આલાપ્પુઝામાં જળમાર્ગોની વિપુલતાને કારણે બોટ અને ફેરી (હલેસાં તથા મોટર બોટ) અહીંની પરિવહન વ્યવસ્થાનો એક અભિન્ન ભાગ છે.[૪૩] રાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ ૩ (NW 3) પણ આ વિસ્તારમાંથી પસાર થાય છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Koshy |first=Sara |date=17 January 2025 |title=Photo essay: A deep dive into Alappuzha's water transport system |url=https://idronline.org/article/livelihoods/photo-essay-a-deep-dive-into-alappuzhas-water-transport-system/ |access-date=2025-01-26 |website=India Development Review |language=en-US}}&lt;/ref&gt; આલાપ્પુઝા શહેરમાં KSRTC બસ સ્ટેન્ડની સામે જ રાજ્ય જળ પરિવહન વિભાગ (SWTD - State Water Transport Department) નું બોટ જેટી આવેલું છે. અહીંથી કોટ્ટાયમ, કોલ્લમ અને ચંગનાસ્સેરી જેવા મોટા શહેરો ઉપરાંત અસંખ્ય નાના નગરો અને નાની જેટીઓ સુધી દૈનિક બોટ સેવાઓ ઉપલબ્ધ છે.

=== હવાઈ માર્ગ ===
આલાપ્પુઝા શહેર હવાઈ, રેલ, સડક અને જળમાર્ગો દ્વારા સરળતાથી પહોંચી શકાય તેવું સ્થળ છે. ઉત્તરમાં ૭૮ કિલોમીટર (૪૮ માઇલ) અંતરે આવેલું કોચિન ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ (COK) આલાપ્પુઝાનું સૌથી નજીકનું એરપોર્ટ છે. દક્ષિણમાં ૧૫૯ કિલોમીટર (૯૯ માઇલ) દૂર આવેલું તિરુવનંતપુરમ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ (TRV) આ જિલ્લાને અન્ય દેશો સાથે જોડે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસીઓ આલાપ્પુઝા પહોંચવા માટે આ સુવિધાનો બહોળો ઉપયોગ કરે છે. આ ઉપરાંત કોઝિકોડ (૨૩૬ કિલોમીટર) અને કોયમ્બતૂર (૨૫૪ કિલોમીટર)ના એરપોર્ટ પણ નજીકમાં આવેલા છે. આલાપ્પુઝા શહેરમાં એક હેલિપેડ પણ આવેલું છે, જે સરકારી ઉપયોગ માટે અનામત રાખવામાં આવ્યું છે.

== સંસ્કૃતિ ==
સાપ આકારની નૌકાઓની સ્પર્ધા (Snake boat races) એ અલેપ્પી (આલાપ્પુઝા) નો સૌથી મહત્વપૂર્ણ પરંપરાગત ઉત્સવ છે. આ રેગટા (નૌકા સ્પર્ધાઓ) સામાન્ય રીતે ઓગસ્ટ અને ઓક્ટોબર વચ્ચે યોજાય છે, જેમાં ૧૨૦ જેટલા નાવિકો દ્વારા ચલાવવામાં આવતી લાંબી અને પાતળી બોટનો ઉપયોગ થાય છે. નેહરુ ટ્રોફી બોટ રેસ એ આ પ્રકારની નૌકા સ્પર્ધામાં સૌથી જાણીતી સ્નેક બોટ રેસ છે.

=== પ્રવાસન ===
[[File:Alleppey canal 3.jpg|thumb|અલેપ્પીના પશ્ચિમમાં વાણિજ્યિક નહેરનો માર્ગ]]
[[File:Sunrise Beauty of Nature.jpg|thumb|અરૂર પુલ પરથી સૂર્યોદય]]

'આલાપ્પુઝા' નામ મલયાલમ શબ્દો 'આલ' (સમુદ્ર) + 'પુઝા' (નદીનું મુખ) પરથી ઉતરી આવ્યું છે, જેનો અર્થ થાય છે &quot;નદી અને સમુદ્રનું મિલન સ્થાન&quot;. આલાપ્પુઝા એ રાજ્યના સૌથી મહત્વપૂર્ણ પ્રવાસન કેન્દ્રોમાંનું એક છે. અહીં આંતરિક નહેરોનું વિશાળ નેટવર્ક આવેલું હોવાથી તેને &quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot; (Venice of the East) ઉપનામ મળેલું છે. નહેરોનું આ વિશાળ નેટવર્ક અલેપ્પીની જીવાદોરી સમાન છે. આલાપ્પુઝા ભૂતકાળમાં વેપારના સૌથી વ્યસ્ત કેન્દ્રોમાંનું એક હતું, અને મલબાર કિનારે આવેલું એક ખૂબ જ જાણીતું બંદર હતું. આજે પણ તે નાળિયેરના રેસાના કાર્પેટ ઉદ્યોગ અને ઝીંગા ઉછેરના મુખ્ય કેન્દ્ર તરીકે પોતાનું આકર્ષણ જાળવી રાખે છે.

આલાપ્પુઝા એ પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) પ્રવાસન માટે, તેમજ ચર્ચોથી ભરેલા કોટ્ટાયમ શહેર અને આરનમુલા નગરની મુલાકાત લેવા માટેનું આદર્શ કેન્દ્ર (વડું મથક) છે. આરનમુલા નગર તેની ઐતિહાસિક વાર્ષિક 'આરનમુલા સ્નેક બોટ રેસ' માટે જાણીતું છે. આલાપ્પુઝામાં આવેલું ચંગન્નુર એ સબરીમાલા મંદિરનું સૌથી નજીકનું રેલવે સ્ટેશન છે.

માવેલીકારાના મુખ્ય આકર્ષણોમાં બુદ્ધની મૂર્તિ અને 'શારદા મંદિરમ'નો સમાવેશ થાય છે.

બુદ્ધની આ પ્રતિમા પદ્માસન મુદ્રામાં બેઠેલી જોવા મળે છે. અહીંની મૂર્તિઓનું એક સામાન્ય લક્ષણ એ છે કે તેમના મસ્તક પર વાળનું કોતરકામ કરવામાં આવ્યું નથી. પુરાતત્વ વિભાગના અભ્યાસો પણ વાળ ગાયબ હોવાના આ કારણને સ્પષ્ટ કરી શક્યા નથી, જ્યારે ગાંધાર અને મથુરા શૈલીની સામાન્ય બુદ્ધ પ્રતિમાઓમાં વાળનું કોતરકામ જોવા મળતું હોય છે. મસ્તકના ભાગે હેડગિયર (શિરોભૂષણ) જેવા ચિહ્નો કે નિશાનો બનેલા છે.

જોકે પુરાતત્વ વિભાગે આ પ્રતિમા માટે પેગોડા જેવું માળખું (છત) બનાવ્યું છે, છતાં અહીં આવતા પ્રવાસીઓ માટે મૂર્તિ વિશેની કોઈ ચોક્કસ માહિતી કે વિગતો ઉપલબ્ધ નથી. સ્થાનિક લોકો આ બુદ્ધ પ્રતિમા સામે દીવા પ્રગટાવે છે. માવેલીકારા ખાતે આવેલી આ બુદ્ધ મૂર્તિ ૪ ફીટ (૧.૨ મીટર) ઊંચી છે અને તે કદાચ સૌથી મોટી બુદ્ધ પ્રતિમા છે. મસ્તક પરનું કોતરકામ ગ્રીક પ્રતિમાઓના હેલ્મેટ જેવું દેખાય છે. શરીર પર જનોઈનું નિશાન સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાય છે. બીજી એક વિશેષતા એ છે કે એક ખભા પર શાલ (ઓઢાડી હોય તેવું) નિશાન બનેલું છે. અહીં પુરાતત્વ વિભાગે આ પ્રતિમાના સમયગાળાનો ઉલ્લેખ કરતું એક સૂચના બોર્ડ પણ લગાવ્યું છે. શારદા મંદિરમ (Saradha Mandiram) એ 'કેરળ પાણિની' (એ. આર. રાજરાજ વર્મા) નું નિવાસસ્થાન હતું.

આલાપ્પુઝા દર વર્ષે ઓગસ્ટના બીજા શનિવારે યોજાતી તેની સ્નેક-બોટ રેસ માટે પણ પ્રખ્યાત છે. આ સ્પર્ધા — નેહરુ બોટ રેસનો પ્રારંભ ઈ.સ. ૧૯૫૨માં થયો હતો અને તેનું નામ ભારતના પ્રથમ વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. જ્યારે સો કરતાં પણ વધુ નાવિકો દ્વારા ચલાવવામાં આવતી આ સ્નેક-બોટ્સ પવનની ઝડપે પાણીને કાપીને આગળ ધપે છે, ત્યારે સમગ્ર વાતાવરણ રોમાંચ અને ઉત્સાહથી ભરી દે તેવું હોય છે.

રેવી કરુણાકરન મેમોરિયલ મ્યુઝિયમમાં કલા અને કલાકૃતિઓનું પ્રદર્શન પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યું છે. રેવી કરુણાકરન આધુનિક નાળિયેર રેસા (Coir) ઉદ્યોગના આર્કિટેક્ટ (ઘડવૈયા) હતા, જે ઉદ્યોગ આજે પણ કેરળ રાજ્યમાં ૫,૦૦૦,૦૦૦ (૫ લાખ) થી વધુ લોકોને રોજગારી આપે છે. આ મ્યુઝિયમમાં મૂકવામાં આવેલી વસ્તુઓ તેમના પરિવાર દ્વારા ત્રણ પેઢીઓથી એકત્રિત કરવામાં આવી હતી, જેમાં વિશ્વના તમામ ખૂણાઓથી લવાયેલી અનોખી અને દુર્લભ કલાત્મક ચીજવસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે. આલાપ્પુઝા, જે આ જિલ્લાનું વડું મથક છે, તે નયનરમ્ય નહેરો, પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) અને સરોવરો (લાગુન) ધરાવતું શહેર છે. તેને લોર્ડ કર્ઝન દ્વારા &quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot; (Venice of the East) તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://alappuzha.nic.in/|title=Official Website of Alappuzha District, Kerala State, India|website=alappuzha.nic.in|access-date=24 April 2018}}&lt;/ref&gt;

=== તહેવાર ===
''ચેટ્ટીકુલંગરા ભરણી''એ આલાપ્પુઝા જિલ્લાનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ તહેવાર છે. આ ઉત્સવ કેરળના અગ્રણી મંદિર ઉત્સવોમાંનો એક છે. ભગવતી દેવીને સમર્પિત 'ચેટ્ટીકુલંગરા ભગવતી મંદિર' માવેલીકારાથી લગભગ ૪ કિલોમીટર અને કાયમકુલમથી ૬ કિલોમીટરના અંતરે આવેલું છે. આ તહેવાર ફેબ્રુઆરી/માર્ચ મહિનામાં 'ભરણી' નક્ષત્ર દરમિયાન ઉજવવામાં આવે છે. આ ઉત્સવની મુખ્ય વિધિઓ 'કુથિયોત્તમ' અને 'કેત્તુકવચ'નો સમાવેશ થાય છે. 
કુથિયોત્તમમાં કઠિન ધાર્મિક તપસ્યા અને વ્રત કરનારા નાના છોકરાઓની એક શોભાયાત્રા (સરઘસ) નીકળે છે. પરંપરાગત ઢોલ-નગારા, સંગીત અને ઝળહળતી સુશોભિત છતરીઓ સાથે આ છોકરાઓ ભાવવિભોર થઈને નૃત્ય કરતા આ સરઘસમાં આગળ વધે છે.

આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં આવેલું સેન્ટ અંડ્રુઝ બેસિલિકા (અર્થુંકલ) અને સેન્ટ થોમસ ચર્ચ (થુમ્પોલી) તેમના વાર્ષિક ઉત્સવ માટે જાણીતા છે, જે લોકપ્રિય રીતે અર્થુંકલ પેરુન્નાલ અને થુમ્પોલી પેરુન્નાલ તરીકે ઓળખાય છે ('પેરુન્નાલ' નો અર્થ તહેવાર કે ઉત્સવ થાય છે).

'ચિરાપ્પુ મહોત્સવ' એ ડિસેમ્બર મહિનામાં આલાપ્પુઝાના પ્રસિદ્ધ મુલ્લાક્કલ રાજરાજેશ્વરી મંદિરમાં ઉજવાતો એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પ્રસંગ છે. આ મહોત્સવની વચ્ચે જ ક્રિસમસ (નાતાલ) પણ આવતી હોવાથી તે સમયે આલાપ્પુઝા શહેર ખૂબ જ ઉત્સાહ અને રોનકથી ભરાઈ જાય છે. આખો મહિનો રસ્તાઓ પર લોકોની ભારે ભીડ જોવા મળે છે, જ્યાં હરતા-ફરતા બજારો અને સર્કસ તેમજ વિવિધ પ્રદર્શનો જેવી મનોરંજક પ્રવૃત્તિઓથી શેરીઓ ધમધમે છે. આ ઉત્સવનું મુખ્ય આકર્ષણ 'શીવેલી'ની વિધિ છે, જેમાં પરંપરાગત 'ચેંડા' અને 'પંચવાદ્યમ' સંગીતના ભવ્ય તાલ સાથે ૯ સુશોભિત ગજરાજો (હાથીઓ)નું ભવ્ય પ્રદર્શન યોજાય છે.

પડનિલમ શિવરાત્રિ એ આલાપ્પુઝા જિલ્લાની બીજી એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ધાર્મિક ઘટના અને તહેવાર છે. આ ઉત્સવ દર વર્ષે પદાનિલમ પરબ્રહ્મ મંદિરમાં ખૂબ જ શ્રદ્ધાપૂર્વક ઉજવવામાં આવે છે. આ મંદિર પદાનિલમ નામના નાના નગરમાં આવેલું છે, જે માવેલીકારા શહેરથી આશરે ૧૬ કિલોમીટરના અંતરે સ્થિત છે.

[[File:Edappon Nandikeshan Padanilam.jpg|thumbnail|right|નૂરનાદ પડનિલમ શિવરાત્રી]]

અનન્ય નાગરાજ મંદિર (મન્નરસાળા મંદિર, વેટ્ટીકોડુ નાગરાજ મંદિર) ખાતે ઓક્ટોબર/નવેમ્બર મહિનામાં એક ભવ્ય વાર્ષિક મહોત્સવ ઉજવવામાં આવે છે. આ મંદિર દ્વારા ઉજવાતો અન્ય એક તહેવાર એક દિવસીય 'થાઈપુયમ કાવડી' છે. દર વર્ષે ડિસેમ્બર મહિના દરમિયાન કીડંગમ-પારમ્પુ મંદિર ખાતે 'ચંદનકુડમ' ઉત્સવ ઉજવાય છે. આલાપ્પુઝાના કોટ્ટમકુલંગરા મંદિરમાં ફેબ્રુઆરી અને માર્ચ એમ બે તહેવારોની સિઝન (ઉત્સવો) યોજાય છે, કારણ કે એક જ કમ્પાઉન્ડ વોલ (પ્રાંગણ) ની અંદર અલગ-અલગ ધ્વજસ્તંભ ધરાવતા બે અલગ-અલગ દેવી-દેવતાઓ બિરાજમાન છે.

કંડમંગલમ રાજરાજેશ્વરી મંદિર ચેરથલાના કડક્કરપ્પલ્લીમાં, રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૪૭ (NH 47) પર થાંકે જંકશનથી ૧ કિમી પશ્ચિમ દિશામાં આવેલું છે. આ મંદિરનો વાર્ષિક ઉત્સવ માર્ચ-એપ્રિલ મહિનામાં યોજાય છે. આ તહેવાર દરમિયાન દેવી માતાને બાળકો અર્પણ કરવાની પ્રથા, જેને 'ચિક્કારા' કહેવામાં આવે છે, તે અહીનું મુખ્ય આકર્ષણ છે. બાળકોનો 'ચમંજુ વલાથુ' ઉત્સવના બીજા દિવસે શરૂ થાય છે અને આઠમા દિવસ સુધી ચાલે છે. 'થલપ્પોલી' નામની શોભાયાત્રા ધ્વજારોહણના દિવસે જ શરૂ થઈ જાય છે. ઉત્સવના ૧૦મા દિવસે મંદિરના પ્રાંગણમાં આવેલા એક કુંડમાં (તળાવમાં) દેવીનો પવિત્ર સ્નાન સમારોહ યોજવામાં આવે છે, જેને 'આરાટ્ટુ' કહેવાય છે. હાથીઓની ભવ્ય શોભાયાત્રા, આતશબાજી, અને સ્ટેજ શો વગેરે અહીંના અન્ય મુખ્ય કાર્યક્રમો છે, જે હજારો ભક્તો અને પ્રવાસીઓને આકર્ષે છે.

અહીંના ચર્ચો ભવ્ય વાર્ષિક ઉત્સવો (પેરુન્નાલ) ની ઉજવણી કરે છે. 'અર્થુંકલ પેરુન્નાલ' ઉત્સવ અર્થુંકલ ચર્ચ ખાતે ધામધૂમથી ઉજવાય છે. આ ઉપરાંત, ઈડાથુઆ ચર્ચ, થુમ્પોલી ચર્ચ (આલાપ્પુઝા) અને પલ્લીપુરમ ચર્ચ (ચેરથલા) ના તહેવારો અહીંના મુખ્ય અને મોટા ખ્રિસ્તી ઉત્સવો છે. અહીંના ઘણા તહેવારોમાં બોટ રેસ (Regatta) એક વિશેષ ભાગ ભજવે છે. ઓણમના તહેવાર સાથે જોડાયેલી વાર્ષિક વલ્લમ કલી / નેહરુ ટ્રોફી બોટ રેસ સપ્ટેમ્બર મહિનામાં પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) માં યોજાય છે. તેનું મુખ્ય આકર્ષણ 'ચુંદર વલ્લમ' (સ્નેક બોટ) ની સ્પર્ધા છે, જેમાં વડાપ્રધાનની ટ્રોફી મેળવવા માટે અસંખ્ય દાવોદારો ભાગ લે છે.

આલાપ્પુઝામાં અન્ય એક લોકપ્રિય ઉજવણી &quot;બીચ ફેસ્ટિવલ&quot; છે, જે ૩૦ ડિસેમ્બરથી ૨ જાન્યુઆરી દરમિયાન યોજાય છે. આ ઉપરાંત, ચાંપાકુલમની &quot;વલિયા પલ્લી&quot; ચર્ચ ખાતે ઉજવાતો વાર્ષિક ઉત્સવ પણ અહીંનો બીજો એક મોટો અને ભવ્ય તહેવાર છે.

== ચિત્ર વિથિકા ==
&lt;gallery&gt;
File:Kerala backwaters, Vembanad Lake, Houseboats, India.jpg|વાંબનાડ તળાવ પર હાઉસબોટ્સ
File:Kerala backwaters, Canal, Palm trees, India.jpg|અલાપ્પુઝામાં બેકવોટર્સ.
File:Kerala backwaters, Cruise, India.jpg|અલાપ્પુઝામાં હાઉસબોટ
File:Kerala Water Transport DS.jpg|કેરળમાં જાહેર પરિવહન બોટ સેવા.
File:CSIALP.jpg|{{center|ચર્ચ ઓફ સાઉથ ઈન્ડિયા (CSI) ક્રાઈસ્ટ ચર્ચ, અલાપ્પુઝા}}
File:Palamel_kara_nandikeshan.jpg|નૂરનાદ પડનિલમ શિવરાત્રી.
&lt;/gallery&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== પૂરક વાંચન ==
* {{Citation
 | author = U. Sivaraman Nair | year=1952
 | title= 1951 Census Handbook- Quilon District | publisher=Travancore-Cochin Government Press
 | location = Trivandrum
 | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5607/1/20626_1951_QUI.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5607/1/20626_1951_QUI.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live
}}
* {{Citation
 | author = M. K. Devassy | year=1965
 | title= 1961 Census Handbook- Alleppey District | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands
 | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5669/1/22618_1961_ALL.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5669/1/22618_1961_ALL.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live
}}
* {{Citation
 | author = Government of India | year=2014–15
 | title= District Census Handbook – Alappuzha (Part-A) 2011 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala
 | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3211_PART_A_ALAPPUZHA.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3211_PART_A_ALAPPUZHA.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live
}}
* {{Citation
 | author = Government of India | year=2014–15
 | title= District Census Handbook – Alappuzha (Part-B) 2011 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala
 | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3211_PART_B_ALAPPUZHA.pdf
}}

==  બાહ્ય કડીઓ ==
{{commons category|Alappuzha district|એલેપ્પી જિલ્લો}}
* [http://alappuzha.nic.in/ અલાપ્પુઝા જિલ્લાની સત્તાવાર વેબસાઇટ]
* [https://web.archive.org/web/20141217005939/http://bestkeralaresorts.com/ અલાપ્પુઝા હોટેલ્સ &amp; રિસોર્ટ્સ]
* [https://www.shappees.com શપ્પિલ હાઉસ - માવેલિકારામાં પ્રાચીન કુટુંબ]

{{સ્ટબ}}
{{કેરળના જિલ્લાઓ}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]</text>
      <sha1>jzciwv1ti35v0nh05ygqkda1nnrqyg2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903663</id>
      <parentid>903662</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T03:56:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/*શિક્ષણ */</comment>
      <origin>903663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80306" sha1="ccoqi59vbn6tnurb0234l2bfewyxw38" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = અલપ્પુઝા જિલ્લો
| other_name = એલેપ્પી જિલ્લો
| settlement_type = જિલ્લો
| nickname = પૂર્વીય વિશ્વ નું વેનિસ&lt;ref name=&quot;Venice&quot;/&gt; પર્શ્વજળનો રાજા
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Alappuzha Boat Beauty W.jpg
 | photo2a      = Krishnapuram palace1.jpg
 | photo2b      = Thottappally.jpg
 | photo3a      = Alappuzha Bypass Aerial View 1.jpg
 | photo3b      = Alleppey beach.jpg
 | photo4a      = Cherthala infopark.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt; કેટ્ટુવલ્લમ, થોટ્ટપ્પલ્લી, અલપ્પુઝા બીચ, ઈન્ફોપાર્ક કેમ્પસ, ચેરથલા, અલપ્પુઝા બાયપાસ અને કૃષ્ણપુરમ પેલેસથી કયામકુલમ.
}}
| image_map = 
| mapframe = yes
| map_caption = [[કેરળ]] માં સ્થાન
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|9.49|76.49|display=inline,title}}
| subdivision_type = દેશ
| subdivision_name = {{Flag|ભારત}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = [[કેરળ]]
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| named_for = 
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = [[એલેપ્પી|અલપ્પુઝા]]
| parts_type = પેટાવિભાગો
| parts_style = Para
| parts = {{collapsible list|title=મહેસૂલ વિભાગો (૨)|અલાપ્પુઝા|ચેંગન્નુર|}}
{{collapsible list|title=તાલુકાઓ (૬)|ચેરથલા | અંબાલપ્પુઝા | કુટ્ટનાડુ | કાર્તિકપલ્લી | ચેંગન્નુર| માવેલીક્કારા|}}
| government_type = 
| governing_body = 
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = શાજી વી. નાયર, (IAS)
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| leader_name2 = પી. મોહન ચંદ્ર (IPS)
 &lt;ref name=&quot;Alappuzha Home&quot;&gt;{{cite web |title=Home |url=https://alappuzha.nic.in |website=Alappuzha District |access-date=21 February 2021}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = &lt;ref name=&quot;AlappuzhaProfile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141447/https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |archive-date=2018-06-12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_rank = ૧૪મો
| area_total_km2 = ૧,૪૧૪
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = ૨,૧૨૭,૭૮૯
| population_as_of = ૨૦૧૧
| population_rank = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_note = 
| demographics_type1 = ભાષા
| demographics1_title1 = સત્તાવાર
| demographics1_info1 = [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = IN-KL
| registration_plate = '''KL-04''' અલપ્પુઝા,&lt;br/&gt; '''KL-29''' કાયમકુલમ,&lt;br/&gt; '''KL-30''' ચેંગન્નુર,&lt;br/&gt; '''KL-31''' માવેલીક્કારા,&lt;br/&gt; '''KL-32''' ચેરથલા,&lt;br/&gt; '''KL-66''' કુટ્ટાનાડ
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૯૪&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=UNDP}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}}
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(૨૦૦૫)}}
| website = [https://alappuzha.nic.in alappuzha.nic.in]
| footnotes = 
}}

'''એલેપ્પી જિલ્લો''' અથવા અલાપ્પુઝા જિલ્લો એ [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. તેની રચના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ અલેપ્પી જિલ્લા તરીકે કરવામાં આવી હતી, અને ૧૯૯૦માં જિલ્લાનું નામ બદલીને અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;&gt;{{cite web |title=History |url=https://alappuzha.gov.in/history/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018}}&lt;/ref&gt; અલાપ્પુઝા કેરળનો સૌથી નાનો જિલ્લો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-alappuzha |date=2015 |website=Kerala State Planning Board – District Planning Office, Alappuzha |access-date=9 March 2020 }}&lt;/ref&gt; જિલ્લા મુખ્યાલય અલેપ્પી શહેરનું નામ બદલીને ૨૦૧૨માં અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.

કેનાલો (નહેરો), બેકવોટર્સ, સમુદ્રતટો અને સરોવરો ધરાવતા અલાપ્પુઝા શહેરનું વર્ણન ૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં ભારતના બ્રિટિશ ગવર્નર-જનરલ જ્યોર્જ કર્ઝન દ્વારા '''&quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot;''' તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Venice&quot;&gt;{{cite web|title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/history/|access-date=2020-09-08|language=en-US}}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લો તેના મનોરમ કેરળ બેકવોટર્સ માટે વિશેષ રૂપે જાણીતો છે, જેના દ્વારા તે કુમરાકોમ જેવા લોકપ્રિય પ્રવાસી સ્થળ સહિત કેરળના અન્ય ભાગો સાથે સુસજ્જ રીતે જોડાયેલો છે. આ જિલ્લો ભારતમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત પ્રવાસન સ્થળ છે. તે તેના કાથી (કોઇર) ના કારખાનાઓ માટે પણ ઓળખાય છે, કારણ કે કેરળના મોટાભાગના કાથી ઉદ્યોગો અલાપ્પુઝા શહેર અને તેની આસપાસના વિસ્તારમાં સ્થિત છે.

વેમ્બનાડ સરોવર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે ભારતીય દ્વીપકલ્પનું સૌથી લાંબુ સરોવર છે, અને અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ સરોવર અને અરબી સમુદ્રની વચ્ચે આવેલો છે.[૭] અલાપ્પુઝા જિલ્લાનો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે સમગ્ર ભારતનો સૌથી ઓછી ઊંચાઈ ધરાવતો વિસ્તાર છે.[૭] કુટ્ટનાડ, જે '''&quot;કેરળના ચોખાના કટોરા&quot;''' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે ભારતમાં સૌથી નીચી ઊંચાઈ ધરાવે છે અને તે વિશ્વના એવા બહુ ઓછા સ્થળોમાંનું એક છે જ્યાં દરિયાઈ સપાટીથી નીચે ખેતી કરવામાં આવે છે..&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|agency=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=2003-08-13|work=The Hindu|access-date=2020-11-17}}&lt;/ref&gt;

આ જિલ્લો ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ શાસન હેઠળના ત્રાવણકોર રજવાડાના દિવાન સામે થયેલા કમ્યુનિસ્ટોની આગેવાની હેઠળના ''પુન્નપ્રા-વયાલાર આંદોલન'' (વિદ્રોહ)નું સ્થળ હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Manorama Yearbook 2011, ISSN 0970-9096&lt;/ref&gt;

મર્ચન્ટ નેવીમાં સેવા આપતા નાવિકોના એક સમૂહ દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૪માં ''મેરિનર્સ ક્લબ આલેપ્પી (MCA)'' ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/mca_alleppey?igsh=MWV2c2R2ZWZndDZ0dg==]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== નામવ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Alappuzha Bypass Aerial View 2.jpg|thumb|આલાપ્પુઝા બીચ રોડ વ્યૂ]]

તત્કાલીન કોલ્લમ (Quilon) અને કોટ્ટાયમ જિલ્લાઓમાંથી અલગ કરીને આ જિલ્લાની રચના કરવામાં આવી હતી. આજના આધુનિક આલાપ્પુઝા જિલ્લાનો મોટાભાગનો વિસ્તાર ત્રાવણકોર રજવાડાના ક્વિલોન (કોલ્લમ) જિલ્લાનો ભાગ હતો, જ્યારે ઉત્તર આલાપ્પુઝાનો નાનો ભાગ ૧૯૫૭ સુધી કોટ્ટાયમ જિલ્લા હેઠળ આવતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shungoonny Menon |first=P. |url=http://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog |title=A history of Travancore from the earliest times |date=1878 |publisher=Madras, Higginbotham |others=University of California}}&lt;/ref&gt; આધુનિક આલાપ્પુઝા જિલ્લાની સ્થાપના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ કરવામાં આવી હતી. શરૂઆતમાં તેમાં સાત તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો: ચેરથલા, અંબાલાપ્પુઝા, કુટ્ટનાડ, ચંગન્નુર, કાર્તિકાપલ્લી અને માવેલીકારા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com|title=taluks in Alappuzha 1957|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;

'આલાપ્પુઝા' નામ એ એક સ્થાનનામ (Toponym) છે. 'આલાયમ' નો અર્થ 'ઘર' થાય છે અને ડો. હર્મન ગંડર્ટના શબ્દકોશ અનુસાર 'પુઝા' (Puzha) નો અર્થ 'જળમાર્ગ' અથવા 'નદી' થાય છે. આ નામ આલાપ્પુઝા અને તેના આસપાસના વિસ્તારોમાં ફેલાયેલા જળમાર્ગો અને પશ્ચજળ (Backwaters) ના નેટવર્કને દર્શાવે છે.

આ જિલ્લાની ઉત્તરે એર્નાકુલમ જિલ્લાના કોચી અને કનાયન્નુર તાલુકા, પૂર્વમાં કોટ્ટાયમ જિલ્લાના વૈકોમ, કોટ્ટાયમ અને ચંગનાસ્સેરી તાલુકા તથા પથાનમથિટ્ટા જિલ્લાના થિરૂવલ્લા, કોઝેનચેરી અને અદૂર તાલુકા, દક્ષિણે કોલ્લમ જિલ્લાના કુન્નથુર અને કરુનાગપલ્લી તાલુકા અને પશ્ચિમે લક્ષદ્વીપ સાગર (અરબી સમુદ્ર) આવેલા છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com|title=boundaries |publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;

વર્તમાન આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં છ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે: ચેરથલા, અંબાલાપ્પુઝા, કુટ્ટનાડ, કાર્તિકાપલ્લી, ચંગન્નુર અને માવેલીકારા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com/|title=taluks in Alappuzha|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt; The area of the district is {{cvt|1414|km2}} આ જિલ્લાનું ક્ષેત્રફળ ૧,૪૧૪ ચોરસ કિલોમીટર (૫૪૬ ચોરસ માઇલ) છે. તેનું વડું મથક (મુખ્યાલય) આલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું છે.

== ઇતિહાસ ==
[[File:Raja Kesava Das Statue in Alleppey - Changanassery Road @ Changananassery Junction.jpg|thumb|ચાંગણસેરી ખાતે રાજા કેશવદાસની પ્રતિમા]]

અર્વાચીન અલાપ્પુઝા શહેરનું અસ્તિત્વ ૧૮મી સદીના ઉત્તરાધમાં રાજા કેશવદાસના આભારી છે. જોકે, અલાપ્પુઝા જિલ્લો પ્રાચીન મલયાલમ સાહિત્યમાં પહેલેથી જ મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતો હતો. કેરળનો 'ચોખાનો કટોરો' ગણાતો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર પ્રારંભિક સંગમ કાળથી જ જાણીતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India | url= https://alappuzha.nic.in/en/history/ |access-date=2025-01-06 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== પ્રાચીન કાળ ===
[[File:Light House Alleppey,Kerala.jpg|left|thumbnail|પુરાક્કડ ખાતે દીવાદાંડી]]

સંગમ કાળ દરમિયાન, સામાન્ય યુગની પ્રારંભિક સદીઓમાં વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારને પ્રાચીન ગ્રીસ, પ્રાચીન રોમ, પ્રાચીન લેવન્ટ (મધ્ય પૂર્વનો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર), પ્રાચીન અરબી દ્વીપકલ્પ અને પ્રાચીન ઇજિપ્ત સાથે વેપારી સંબંધો હોવાનું ઇતિહાસમાં નોંધાયેલું છે.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld&gt;{{cite web |title=History |url=http://alappuzha.gov.in/pages/aboutalpy-history.htm |website=Official Web Site of Alappuzha District, Kerala State, India |publisher=Collectorate, Alappuzha District, Kerala State, India |access-date=3 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

'પેરિપ્લસ ઓફ ધ એરિથ્રિયન સી' (ઇ.સ. આશરે ૫૦માં લખાયેલ) જેવા પ્રાચીન ગ્રીક-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં હિંદ મહાસાગરના વેપારના એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે નોંધાયેલું પ્રાચીન બંદર 'બારાકે' (Barace) અવારનવાર અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં પંબા નદીના મુખ પર આવેલા આધુનિક દરિયાકાંઠાના નગર પુરક્કાડ તરીકે ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ પંબા નદી પેરિયાર અને ભરતપુઝા નદીઓ પછી કેરળની ત્રીજી સૌથી લાંબી નદી છે.&lt;ref name=&quot;Mathrubhumi&quot;&gt;{{cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing &amp; Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|last=Chandran |first=VP |language=ml|edition=Malayalam }}&lt;/ref&gt;

ચેરા વંશના પ્રારંભિક શાસકોનું મૂળ ઘર કુટ્ટનાડમાં હતું અને તેઓ ક્યારેક 'કુટ્ટુવન' તરીકે પણ ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; જોકે, પ્રાચીન સમયમાં પંબા નદીના દક્ષિણના વિસ્તારો પર 'આય' (Ay) સામ્રાજ્યનું શાસન હતું. પ્રાચીન ગ્રીકો-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં પંબા નદીનો ઉલ્લેખ 'બારિસ' (Baris) તરીકે કરવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાના પ્રારંભિક સમયગાળાના પુરાતત્વીય પુરાવાઓ ઉત્ખનન સ્થળો, ગુફાઓ, મંદિરો વગેરે જેવા સ્થળોએ પ્રાચીન અશ્મિઓ, શિલાલેખો અને સ્મારકોના રૂપમાં મળ્યા છે. સંગમ કાળની સાહિત્યિક કૃતિઓ પણ જિલ્લાના પ્રાચીન સમયગાળાની ઝાંખી મેળવવામાં મદદ કરે છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ ક્ષેત્રમાં નંબરુદિરી બ્રાહ્મણોના આગમન પહેલાં દક્ષિણ ભારતમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક અગ્રણી કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તે સમયે 'શ્રી મુલાવાસમ' ભારતીય દ્વીપકલ્પમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક પ્રમુખ તીર્થધામ હતું. અંબાલાપ્પુઝા અને માવેલીકારા તાલુકાઓમાંથી એક સમયે અહીં ફેલાયેલા બૌદ્ધ ધર્મના અનેક અવશેષો મળી આવ્યા છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== મધ્યકાલીન ઇતિહાસ ===
આ જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારો 'ઉન્નૂનીલી સંદેશમ' જેવા મધ્યકાલીન મલયાલમ સાહિત્યિક કાર્યોમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ સમયગાળાની પ્રખ્યાત સાહિત્યિક કૃતિઓમાંથી એક 'આશ્ચર્ય ચૂડામણિ' હતી, જે ચંગન્નુરના વિદ્વાન શક્તિભદ્ર દ્વારા લખાયેલું સંસ્કૃત નાટક હતું.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Nayar|first=V. R. Prabodhachandran|date=2011-02-11|title=Gem of a play|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/Gem-of-a-play/article15379095.ece|access-date=2020-09-08|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

ચેમ્બકાસ્સેરીનું સામંતવાદી શાસન પૂરાદમ થિરુનાલ દેવનારાયણનના શાસનકાળ દરમિયાન તેના ચરમસીમા પર હતું. તેઓ એક મહાન વિદ્વાન અને કવિ હતા, જેમણે 'વેદાંત રત્નમાલા' નામના સાહિત્યિક ગ્રંથની રચના કરી હતી. એવું કહેવાય છે કે તે સમયે અંબાલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ મંદિર બનાવવામાં આવ્યું હતું અને ભગવાન કૃષ્ણની મૂર્તિની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવી હતી. મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન ચેમ્બકાસ્સેરી પર બ્રાહ્મણ શાસકોનું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;  એવું માનવામાં આવે છે કે મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, કુમારન નંબૂથિરી અને નીલકંઠ દીક્ષિત જેવા પ્રખ્યાત વિદ્વાનો તેમના દરબારને શોભાવતા હતા અને તેમના દ્વારા સંરક્ષણ પામ્યા હતા.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld /&gt;

=== મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન સામંતવાદી રજવાડાં ===
વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લાના દક્ષિણ વિસ્તારો એક સમયે તત્કાલીન ''&quot;ઓડાનાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' (જે &quot;કાયમકુલમ સામ્રાજ્ય&quot; અથવા &quot;ઓનાત્તુકારા&quot; તરીકે પણ ઓળખાતું હતું) નો ભાગ હતા, જેના પર બાદમાં ઈ.સ. ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોરના સૈન્ય દ્વારા આક્રમણ કરીને કબજો કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;&gt;{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&amp;q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=10 June 2022|language=ml}}&lt;/ref&gt; તે પ્રાચીન આય (Ay) સામ્રાજ્યની જ એક શાખા હતી.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ રાજ્ય 'ચિરાવા સ્વરૂપમ' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું, જ્યાં 'ચિરાવા' શબ્દ બે મલયાલમ શબ્દો 'ચેરુ' અને 'આયી'ના સંયોજનથી બન્યો છે, જેનો અર્થ ''&quot;આય સામ્રાજ્યની નાની શાખા&quot;'' થાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તેમાં આધુનિક સમયના ચંગન્નુર, માવેલીકારા, કાર્તિકાપલ્લી અને કરુનાગપલ્લી તાલુકાઓના કેટલાક ભાગોનો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

આ જિલ્લાનો ઉત્તરનો સૌથી છેવાડાનો વિસ્તાર, જે આજના ચેરથલા તાલુકા સાથે સુસંગત છે, તેના પર ૧૭૬૨માં ત્રાવણકોર સામ્રાજ્ય અને કોચિન સામ્રાજ્ય વચ્ચે થયેલી સંધિ પહેલા &quot;કારપ્પુરમ સામ્રાજ્ય&quot;નું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; કારપ્પુરમ ૧૭૬૨ સુધી કોચિન સામ્રાજ્યનું એક કરદ રાજ્ય (મંડલિક) હતું, ત્યારબાદ તે ત્રાવણકોર સામ્રાજ્યને સોંપી દેવામાં આવ્યું હતું. કોચિન રાજપરિવારની 'મડાથીંગલ શાખા'નું મુખ્યાલય કારપ્પુરમના મડાથીનકારા ખાતે આવેલું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કારપ્પુરમની દક્ષિણે ''&quot;ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્ય&quot;'' આવેલું હતું, જે ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોર દ્વારા કરવામાં આવેલા વિજય પહેલા ''&quot;પુરક્કાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યમાં આજના અંબાલાપ્પુઝા અને કુટ્ટનાડ તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો. ચેમ્બકાસ્સેરીના રાજા &quot;ચેમ્બકાસ્સેરી દેવ નારાયણન&quot; ના ખિતાબથી ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; દક્ષિણ મલબાર પ્રદેશના મૂળ નિવાસી એવા મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી અને કુંચન નંબિયાર સમયાંતરે ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યના દરબારી કવિઓ રહ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કાર્તિકાપલ્લી એક નાનું સામંતવાદી રજવાડું હતું જે ૧૮મી સદીના મધ્યમાં ત્રાવણકોરના આક્રમણ સુધી ઓડનાડ અને ચેમ્બકાસ્સેરીના સામંતવાદી રાજ્યોની વચ્ચે આવેલું હતું, જે આજના કાર્તિકાપલ્લી તાલુકા સાથે સુસંગત છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાનો દક્ષિણનો સૌથી છેવાડાનો ભાગ એક સમયે તત્કાલીન કરુનાગપલ્લીના સામંતવાદી રજવાડાનો ભાગ હતો, જે સમયાંતરે ચિરાવા સ્વરૂપમ (કાયમકુલમ) ના તાબેદાર રહ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== ત્રાવણકોર યુગ (૧૭૪૬–૧૯૪૭) દરમિયાન પ્રગતિ અને સામાજિક સુધારણા ===
[[File:Travancore 1871.JPG|thumb|૧૮૭૧માં પ્રકાશિત થયેલ બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના નકશા.]]

૧૭મી સદીમાં મલબાર દરિયાકાંઠે પોર્ટુગીઝ સત્તાનો અસ્ત થયો અને આ જિલ્લાની રિયાસતોમાં ડચ મલબાર પ્રભુત્વ ધરાવતું સ્થાન પ્રાપ્ત કરવામાં સફળ રહ્યું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; મૌખિક પરંપરાઓ અનુસાર, કોક્કામંગલમ અથવા કોક્કોથમંગલમ ખાતે આવેલું ચર્ચ ઇસુ ખ્રિસ્તના બાર શિષ્યોમાંના એક એવા સેન્ટ થૉમસ ધ અપોસ્સલ દ્વારા સ્થાપિત સાત ચર્ચોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. અલાપ્પુઝા શહેરનું મનોહર સીએસઆઈ ક્રાઇસ્ટ ચર્ચ ૧૮૧૬માં ભારતમાં પ્રથમ ચર્ચ મિશનરી સોસાયટી મિશનરી રેવરન્ડ થૉમસ નોર્ટન દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. તે તત્કાલીન ત્રાવણકોર રાજ્યમાં સ્થપાયેલું પ્રથમ એંગ્લિકન ચર્ચ હતું.

૧૮મી સદીના મધ્યમાં મહારાજા માર્તંડ વર્મા, જેઓ ''&quot;આધુનિક ત્રાવણકોરના શિલ્પી&quot;'' તરીકે જાણીતા છે, તેમણે જિલ્લાના વિવિધ ભાગો પર શાસન કરતા નાના સામંતવાદી રજવાડાઓની રાજકીય બાબતોમાં હસ્તક્ષેપ કર્યો હતો. જિલ્લાના આંતરિક વિકાસ અને પ્રગતિમાં માર્તંડ વર્મા મહારાજાનું અસાધારણ પ્રદાન રહ્યું હતું. કૃષ્ણાપુરમ પેલેસ (રાજમહેલ), જે હાલમાં રાજ્યના પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા સંરક્ષિત સ્મારક છે, તેનું નિર્માણ પણ તેમના શાસનકાળ દરમિયાન કરવામાં આવ્યું હતું. તેઓ ''&quot;આધુનિક એલેપ્પીના શિલ્પી&quot;'' તરીકે ઓળખાતા હતા અને અલાપ્પુઝાને ત્રાવણકોરના એક અગ્રણી બંદર શહેર તરીકે વિકસાવવામાં તેમણે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

બલરામ વર્મા મહારાજાના શાસનકાળ દરમિયાન, વેલુ થમ્પી દળવાએ શહેર અને બંદરના વિકાસમાં વિશેષ રસ લીધો હતો. તેમણે પથિરામનલ ટાપુના સમગ્ર વિસ્તારમાં નાળિયેરની ખેતી અને તેના મોટા ભાગોમાં ડાંગરની (ચોખાની) ખેતી શરૂ કરાવી હતી. આલાપ્પુઝાના વિકાસમાં વેલુ થમ્પી દળવા યોગદાન અત્યંત નોંધપાત્ર છે. ૧૯મી સદીમાં આ જિલ્લાએ તમામ ક્ષેત્રોમાં અભૂતપૂર્વ પ્રગતિ હાંસલ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

કાયમકુલમ કોચુન્ની ૧૯મી સદીમાં થઈ ગયેલા કાયમકુલમના એક સાહસિક અને લોકપ્રિય બહારવટિયા (રોબિન હૂડ જેવા નાયક) હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%95%E0%B5%8A%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%81%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%A3%E0%B4%BF |title=Wikibooks Malayalam- Aithihyamala- Kayamkulam Kochunni |publisher=Wikibooks-Malayalam |date=7 June 2011 |access-date=10 June 2011}}&lt;/ref&gt; ૧૯મી સદીના પ્રખ્યાત સામાજિક સુધારક અરાત્તુપુઝા વેલાયુધ પાનિકર પણ આજના આલાપ્પુઝા જિલ્લાના જ મૂળ નિવાસી હતા.&lt;ref name=&quot;osella&quot;&gt;{{cite book |title=Social Mobility In Kerala: Modernity and Identity in Conflict |first1=Filippo |last1=Osella |first2=Caroline |last2=Osella |publisher=Pluto Press |year=2000 |url=https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC |pages=156–157|isbn=9780745316932 }}&lt;/ref&gt;

કાથી (કોઇર) ની સાદડીઓ અને ચટાઈઓના ઉત્પાદન માટેનું પ્રથમ આધુનિક કારખાનું પણ ૧૮૫૯માં અલાપ્પુઝા ખાતે સ્થાપવામાં આવ્યું હતું. આલાપ્પુઝા શહેર સુધારણા સમિતિ (ટાઉન ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ કમિટી) ની સ્થાપના ૧૮૯૪માં કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ત્રાવણકોરના શાસનકાળ દરમિયાન, ચેરથલા તાલુકાનો સમાવેશ ઉત્તરીય વિભાગ (કોટ્ટાયમ વિભાગ) માં કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે આજના અલાપ્પુઝા જિલ્લાના બાકીના તમામ તાલુકાઓને બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના મધ્ય વિભાગ (કોલ્લમ વિભાગ) હેઠળ રાખવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;1931_census&quot;&gt;{{cite book|title=Census of India, 1931, VOLUME XXVIII, Travancore, Part-I Report|publisher=Government of Travancore|year=1932|location=Trivandrum|url=https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/handle/10973/18998 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Allepeymartyrscolumn.JPG|thumbnail|૧૯૪૬માં બ્રિટિશ રજવાડાના ત્રાવણકોરના દિવાન સામે થયેલા પુન્નાપરા-વાયલર બળવાની યાદમાં સામ્યવાદી સ્મારક સ્તંભ..&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;]]

આ જિલ્લાએ ત્રાવણકોરના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. અસ્પૃશ્યતા નાબૂદી માટેનું અભિયાન આ જિલ્લામાં પત્રકાર ટી. કે. માધવન દ્વારા ઘણું વહેલું આયોજિત કરવામાં આવ્યું હતું, અને ૧૯૨૫માં મંદિરોના પહોંચ માર્ગો, ખાસ કરીને અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ સ્વામી મંદિર તરફ જતા રસ્તાઓ તમામ જ્ઞાતિના હિંદુઓ માટે ખુલ્લા મૂકવામાં આવ્યા હતા.

આ જિલ્લામાં ૧૯૩૨માં બંધારણીય દમનના વિરોધ તરીકે શરૂ થયેલા 'નિવર્તન' (Nivarthana) આંદોલન પણ જોવા મળ્યું હતું. કેરળમાં સૌપ્રથમ રાજકીય હડતાળ ૧૯૩૮માં અલાપ્પુઝા ખાતે જ યોજાઈ હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના દીવાન સામે કોમ્યુનિસ્ટોના નેતૃત્વ હેઠળ થયેલા 'પુન્નાપ્રા-વયાલાર આંદોલન'નું કેન્દ્ર પણ આ જ જિલ્લો હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== ભૂગોળ ==
[[File:Kerala backwaters, Vembanad Lake, India.jpg|left|thumbnail|વેમ્બનાડ તળાવ]]

અલપ્પુઝા અરબી સમુદ્ર અને વેમ્બનાડ સરોવરની વચ્ચે આવેલો એક દ્વીપકલ્પીય ભૂમિભાગ છે. મણિમાલા, પંબા અને અચનકોવિલ અહીંની મુખ્ય નદીઓ છે; તેમની શાખાઓ અને ઉપનદીઓ અલપ્પુઝામાંથી વહીને વેમ્બનાડ સરોવરમાં ઠલવાય છે. આ પ્રદેશનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ સરોવર વેમ્બનાડ છે.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaRiversLakes&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers and Lakes |url=https://alappuzha.gov.in/about-district/rivers-lakes/ |date=12 June 2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=18 March 2021}}&lt;/ref&gt;

== જંગલો અને વન્યજીવો ==
[[File:Pathiramanal island - view from muhamma.jpg|thumbnail|પથિરામનલ ટાપુ – મુહમ્મા તરફથી એક દ્રશ્ય]]

અલપ્પુઝા કેરળનો એકમાત્ર એવો જિલ્લો હતો જ્યાં કોઈ સરકારી જંગલ નહોતું. પરંતુ ૨૦૧૩માં આ પરિસ્થિતિ બદલાઈ, જ્યારે વન અને વન્યજીવ વિભાગ દ્વારા વીય્યાપુરમ ખાતેની ૧૪.૫ એકર (૫.૯ હેક્ટર) જમીનને અનામત જંગલ તરીકે જાહેર કરવામાં આવી.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Paul |first=Biju E |title=Alappuzha gets a canopy |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/jun/05/alappuzha-gets-a-canopy-1986058.html |date=5 June 2019 |newspaper=The New Indian Express |access-date=9 March 2020}}&lt;/ref&gt;

અલપ્પુઝા જિલ્લાના વેમ્બનાડ સરોવરમાં આવેલો ''પથિરામનલ ટાપુ'' તેના દુર્લભ સ્થળાંતર કરનારા પક્ષીઓ (Migrating birds) માટે ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pathiramanal in Alappuzha |url=https://www.keralatourism.org/destination/pathiramanal-alappuzha/536 |date=2017 |website=Department of Tourism, Government of Kerala |access-date=9 March 2020}}&lt;/ref&gt;

== વહીવટ ==
[[File:Alappuzha loves Wikimedia IMG 7589.JPG|thumb|આલાપ્પુઝા જિલ્લા અદાલત]]
[[File:Alappuzha loves Wikimedia IMG 7599.JPG|thumb|એલેપ્પી બાર અસોશીએશન]]

આલાપ્પુઝા શહેર આલાપ્પુઝા જિલ્લાનું વહીવટી મુખ્યાલય છે. આ જિલ્લાને આલાપ્પુઝા અને ચંગન્નુર એમ બે મહેસૂલી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot; /&gt;

=== નગરપાલિકાઓ ===
જિલ્લામાં ૬ નગરપાલિકાઓ (મ્યુનિસિપલ ટાઉન) આવેલી છે:&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Municipalities {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/municipalities/|access-date=2021-11-22|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

{{columns-list|colwidth=20em|
* આલાપ્પુઝા
* ચંગન્નુર
* ચેરથલા
* હરિપાદ
* કાયમકુલમ
* માવેલીકારા
}}

=== વિધાનસભા અને લોકસભા પ્રતિનિધિત્વ ===
આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં બે લોકસભા મતવિસ્તારો આવેલા છે:

# આલાપ્પુઝા 
# માવેલીકારા 

જિલ્લામાં ૯ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે:
{{columns-list|colwidth=20em|
* અરોર 
* ચેરથલા 
* અંબાલાપ્પુઝા 
* આલાપ્પુઝા 
* કુટ્ટનાડ 
* હરિપાદ 
* કાયમકુલમ 
* માવેલીકારા 
* ચંગન્નુર
}}

=== તાલુકાઓ ===
આલાપ્પુઝા જિલ્લાને બે મહેસૂલી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે, જે અંતર્ગત કુલ છ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે:&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;&gt;{{cite web |url=https://alappuzha.nic.in/en/villages/ |title=Revenue villages, Taluks, and Revenue divisions in Alappuzha district |website= |publisher=National Informatics Centre, Ministry of Electronics and Information Technology, Government of India |access-date=10 June 2022}}&lt;/ref&gt;

* આલાપ્પુઝા મહેસૂલી વિભાગ&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt; 
** ચેરથલા 
** અંબાલાપ્પુઝા 
** કુટ્ટનાડ 

* ચંગન્નુર મહેસૂલી વિભાગ&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt;
** કાર્તિકાપલ્લી 
** માવેલીકારા 
** ચંગન્નુર

=== મહેસૂલી ગામો ===
મહેસૂલી વહીવટની સરળતા અને વિકેન્દ્રીકરણ માટે આલાપ્પુઝા જિલ્લાને કુલ ૯૩ મહેસૂલી ગામોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt;

== પરિવહન ==
=== જમીનમાર્ગ ===
{{wide image|Pallathuruthi bridge pano small.jpg|1200px|align-cap=center|પલ્લથુરુથી પુલ}}

==== રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો  ====
રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૬૬ (NH 66) એ ભારતના સૌથી લાંબા રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોમાંનો એક છે. તે પનવેલ (મુંબઈ નજીક) થી કન્યાકુમારી સુધી જાય છે અને આલાપ્પુઝા શહેરમાંથી પસાર થાય છે. આ હાઈવે મુંબઈ, ગોવા, ઉડુપી, મંગલુરુ, કન્નુર, કોઝિકોડ, ગુરુવાયુર, એર્નાકુલમ, કોલ્લમ અને ત્રિવેન્દ્રમ (તિરુવનંતપુરમ) જેવા અન્ય મુખ્ય શહેરોને સાંકળે છે. શહેરના મધ્ય ભાગમાં ટ્રાફિકનું ભારણ ઘટાડવા માટે કોમ્માડી થી કલારકોડ વચ્ચે રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ માટે બનાવવામાં આવેલ આલાપ્પુઝા બાયપાસનું નિર્માણ કાર્ય પૂર્ણ થઈ ચૂક્યું છે, અને આ એલિવેટેડ હાઈવે ૨૮ જાન્યુઆરી ૨૦૨૧ના રોજ વાહનવ્યવહાર માટે ખુલ્લો મૂકવામાં આવ્યો હતો. આલાપ્પુઝા માર્ગ પરિવહન દ્વારા ખૂબ સારી રીતે જોડાયેલું છે. દરિયાકાંઠા અને પહાડી વિસ્તારના પ્રવાસનને પ્રોત્સાહન આપવાના ભાગરૂપે રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૧ (SH 11) ને રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ તરીકે અપગ્રેડ કરવાની યોજના છે, જેથી આલાપ્પુઝાને તમિલનાડુના તમિલનાડુ સ્થિત કોડાઈકેનાલ સાથે સીધું જોડી શકાશે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/150809/nation-current-affairs/article/jawahar-thayankari-lifts-nehru-trophy|title=Jawahar Thayankari lifts Nehru trophy|date=9 August 2015|website=Deccan Chronicle|access-date=24 April 2018}}&lt;/ref&gt;

==== રાજ્ય ધોરીમાર્ગો  ====
[[File:AC Road SH-11.JPG|thumb|રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૧ (કેરળ)]]

આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં કુલ આઠ રાજ્ય ધોરીમાર્ગો આવેલા છે, જેમાંથી ત્રણ ધોરીમાર્ગો આલાપ્પુઝા શહેરથી જ શરૂ થાય છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૧ (SH 11) આલાપ્પુઝાના કલારકોડ થી શરૂ થઈને ચંગનાસ્સેરીના પેરુન્ના ખાતે પૂરો થાય છે. આ રસ્તો લોકપ્રિય રીતે AC રોડ (આલાપ્પુઝા-ચંગનાસ્સેરી માર્ગ) તરીકે ઓળખાય છે અને તેની લંબાઈ ૨૪.૨ કિમી છે. આ એક અત્યંત વ્યસ્ત અને મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે જે આલાપ્પુઝા શહેરને કોટ્ટાયમ જિલ્લા સાથે જોડે છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૪૦ (SH 40) એકમાત્ર અંતરરાજ્ય રાજ્ય ધોરીમાર્ગ છે. તે આલાપ્પુઝા શહેરને તમિલનાડુના મદુરાઈ શહેર સાથે જોડે છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૬૬ (SH 66) આલાપ્પુઝા શહેરથી શરૂ થાય છે અને એર્નાકુલમના થોપ્પુમ્પડી ખાતે પૂર્ણ થાય છે.

[[File:Main Central Road - SH1.JPG|thumb|ચેંગન્નુર પાસે મુખ્ય સેન્ટ્રલ રોડ]]

એમ. સી. રોડ / રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧ (મુખ્ય કેન્દ્રિય માર્ગ - SH 1) એ કેરળના ત્રાવણકોર વિસ્તારની મુખ્ય ધમની સમાન રાજ્ય ધોરીમાર્ગ છે. કેરળ લોક નિર્માણ વિભાગ (PWD) દ્વારા તેને SH 1 તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યો છે. તે આલાપ્પુઝા જિલ્લાના ચંગન્નુર શહેરમાંથી પસાર થાય છે અને તેને કેરળના અન્ય ભાગો સાથે જોડે છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૫ (SH 5) કાયમકુલમથી શરૂ થઈને પુલીમુક્કુ જંકશન ખાતે પૂરો થાય છે. આ હાઈવેની લંબાઈ ૪૨.૫ કિમી છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૬ (SH 6) કાયમકુલમથી શરૂ થઈને થિરૂવલ્લા ખાતે પૂર્ણ થાય છે, જેની લંબાઈ ૩૦.૮ કિમી છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૦ (SH 10) માવેલીકારા થી શરૂ થઈને કોઝેનચેરી સુધી જાય છે અને તે ૨૮.૭ કિમી લાંબો છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૨ (SH 12) અંબાલાપ્પુઝા થી શરૂ થઈને થિરૂવલ્લા ખાતે પૂરો થાય છે અને તેની લંબાઈ ૨૭.૨ કિમી છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=State Highways in Kerala |url=http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=SH&amp;pageId=249 |date=2008 |website=Kerala Public Works Department |access-date=11 December 2020}}&lt;/ref&gt;

[[File:Aroor bypass.jpg|thumb|અરૂર બાયપાસ]]

==== રેલવે ====
[[File:Kayamkulam Railway Station.jpg|thumb|કયામકુલમ જંકશન રેલ્વે સ્ટેશન]]

આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં મુખ્ય બે રેલવે લાઈનો આવેલી છે.

એર્નાકુલમ-કાયમકુલમ કોસ્ટલ (તટીય) રેલવે લાઈન મુખ્યત્વે જિલ્લાના પશ્ચિમ અને દરિયાકાંઠાના ભાગોને સાંકળે છે. તેમાં હરિપાદ, આલાપ્પુઝા, ચેરથલા અને કાયમકુલમ જંકશન રેલવે સ્ટેશનોનો સમાવેશ થાય છે. એર્નાકુલમ-કોટ્ટાયમ-કોલ્લમ રેલવે લાઈન જિલ્લાના પૂર્વ ભાગને જોડે છે, જેમાં ચંગન્નુર અને માવેલીકારા રેલવે સ્ટેશનો આવેલા છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=State Highways in Kerala |url= http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=SH&amp;pageId=249 |date=2008 |website=Kerala Public Works Department |access-date=11 December 2020}}&lt;/ref&gt;

=== જળપરિવહન ===
આલાપ્પુઝામાં જળમાર્ગોની વિપુલતાને કારણે બોટ અને ફેરી (હલેસાં તથા મોટર બોટ) અહીંની પરિવહન વ્યવસ્થાનો એક અભિન્ન ભાગ છે.[૪૩] રાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ ૩ (NW 3) પણ આ વિસ્તારમાંથી પસાર થાય છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Koshy |first=Sara |date=17 January 2025 |title=Photo essay: A deep dive into Alappuzha's water transport system |url=https://idronline.org/article/livelihoods/photo-essay-a-deep-dive-into-alappuzhas-water-transport-system/ |access-date=2025-01-26 |website=India Development Review |language=en-US}}&lt;/ref&gt; આલાપ્પુઝા શહેરમાં KSRTC બસ સ્ટેન્ડની સામે જ રાજ્ય જળ પરિવહન વિભાગ (SWTD - State Water Transport Department) નું બોટ જેટી આવેલું છે. અહીંથી કોટ્ટાયમ, કોલ્લમ અને ચંગનાસ્સેરી જેવા મોટા શહેરો ઉપરાંત અસંખ્ય નાના નગરો અને નાની જેટીઓ સુધી દૈનિક બોટ સેવાઓ ઉપલબ્ધ છે.

=== હવાઈ માર્ગ ===
આલાપ્પુઝા શહેર હવાઈ, રેલ, સડક અને જળમાર્ગો દ્વારા સરળતાથી પહોંચી શકાય તેવું સ્થળ છે. ઉત્તરમાં ૭૮ કિલોમીટર (૪૮ માઇલ) અંતરે આવેલું કોચિન ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ (COK) આલાપ્પુઝાનું સૌથી નજીકનું એરપોર્ટ છે. દક્ષિણમાં ૧૫૯ કિલોમીટર (૯૯ માઇલ) દૂર આવેલું તિરુવનંતપુરમ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ (TRV) આ જિલ્લાને અન્ય દેશો સાથે જોડે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસીઓ આલાપ્પુઝા પહોંચવા માટે આ સુવિધાનો બહોળો ઉપયોગ કરે છે. આ ઉપરાંત કોઝિકોડ (૨૩૬ કિલોમીટર) અને કોયમ્બતૂર (૨૫૪ કિલોમીટર)ના એરપોર્ટ પણ નજીકમાં આવેલા છે. આલાપ્પુઝા શહેરમાં એક હેલિપેડ પણ આવેલું છે, જે સરકારી ઉપયોગ માટે અનામત રાખવામાં આવ્યું છે.

== સંસ્કૃતિ ==
સાપ આકારની નૌકાઓની સ્પર્ધા (Snake boat races) એ અલેપ્પી (આલાપ્પુઝા) નો સૌથી મહત્વપૂર્ણ પરંપરાગત ઉત્સવ છે. આ રેગટા (નૌકા સ્પર્ધાઓ) સામાન્ય રીતે ઓગસ્ટ અને ઓક્ટોબર વચ્ચે યોજાય છે, જેમાં ૧૨૦ જેટલા નાવિકો દ્વારા ચલાવવામાં આવતી લાંબી અને પાતળી બોટનો ઉપયોગ થાય છે. નેહરુ ટ્રોફી બોટ રેસ એ આ પ્રકારની નૌકા સ્પર્ધામાં સૌથી જાણીતી સ્નેક બોટ રેસ છે.

=== પ્રવાસન ===
[[File:Alleppey canal 3.jpg|thumb|અલેપ્પીના પશ્ચિમમાં વાણિજ્યિક નહેરનો માર્ગ]]
[[File:Sunrise Beauty of Nature.jpg|thumb|અરૂર પુલ પરથી સૂર્યોદય]]

'આલાપ્પુઝા' નામ મલયાલમ શબ્દો 'આલ' (સમુદ્ર) + 'પુઝા' (નદીનું મુખ) પરથી ઉતરી આવ્યું છે, જેનો અર્થ થાય છે &quot;નદી અને સમુદ્રનું મિલન સ્થાન&quot;. આલાપ્પુઝા એ રાજ્યના સૌથી મહત્વપૂર્ણ પ્રવાસન કેન્દ્રોમાંનું એક છે. અહીં આંતરિક નહેરોનું વિશાળ નેટવર્ક આવેલું હોવાથી તેને &quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot; (Venice of the East) ઉપનામ મળેલું છે. નહેરોનું આ વિશાળ નેટવર્ક અલેપ્પીની જીવાદોરી સમાન છે. આલાપ્પુઝા ભૂતકાળમાં વેપારના સૌથી વ્યસ્ત કેન્દ્રોમાંનું એક હતું, અને મલબાર કિનારે આવેલું એક ખૂબ જ જાણીતું બંદર હતું. આજે પણ તે નાળિયેરના રેસાના કાર્પેટ ઉદ્યોગ અને ઝીંગા ઉછેરના મુખ્ય કેન્દ્ર તરીકે પોતાનું આકર્ષણ જાળવી રાખે છે.

આલાપ્પુઝા એ પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) પ્રવાસન માટે, તેમજ ચર્ચોથી ભરેલા કોટ્ટાયમ શહેર અને આરનમુલા નગરની મુલાકાત લેવા માટેનું આદર્શ કેન્દ્ર (વડું મથક) છે. આરનમુલા નગર તેની ઐતિહાસિક વાર્ષિક 'આરનમુલા સ્નેક બોટ રેસ' માટે જાણીતું છે. આલાપ્પુઝામાં આવેલું ચંગન્નુર એ સબરીમાલા મંદિરનું સૌથી નજીકનું રેલવે સ્ટેશન છે.

માવેલીકારાના મુખ્ય આકર્ષણોમાં બુદ્ધની મૂર્તિ અને 'શારદા મંદિરમ'નો સમાવેશ થાય છે.

બુદ્ધની આ પ્રતિમા પદ્માસન મુદ્રામાં બેઠેલી જોવા મળે છે. અહીંની મૂર્તિઓનું એક સામાન્ય લક્ષણ એ છે કે તેમના મસ્તક પર વાળનું કોતરકામ કરવામાં આવ્યું નથી. પુરાતત્વ વિભાગના અભ્યાસો પણ વાળ ગાયબ હોવાના આ કારણને સ્પષ્ટ કરી શક્યા નથી, જ્યારે ગાંધાર અને મથુરા શૈલીની સામાન્ય બુદ્ધ પ્રતિમાઓમાં વાળનું કોતરકામ જોવા મળતું હોય છે. મસ્તકના ભાગે હેડગિયર (શિરોભૂષણ) જેવા ચિહ્નો કે નિશાનો બનેલા છે.

જોકે પુરાતત્વ વિભાગે આ પ્રતિમા માટે પેગોડા જેવું માળખું (છત) બનાવ્યું છે, છતાં અહીં આવતા પ્રવાસીઓ માટે મૂર્તિ વિશેની કોઈ ચોક્કસ માહિતી કે વિગતો ઉપલબ્ધ નથી. સ્થાનિક લોકો આ બુદ્ધ પ્રતિમા સામે દીવા પ્રગટાવે છે. માવેલીકારા ખાતે આવેલી આ બુદ્ધ મૂર્તિ ૪ ફીટ (૧.૨ મીટર) ઊંચી છે અને તે કદાચ સૌથી મોટી બુદ્ધ પ્રતિમા છે. મસ્તક પરનું કોતરકામ ગ્રીક પ્રતિમાઓના હેલ્મેટ જેવું દેખાય છે. શરીર પર જનોઈનું નિશાન સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાય છે. બીજી એક વિશેષતા એ છે કે એક ખભા પર શાલ (ઓઢાડી હોય તેવું) નિશાન બનેલું છે. અહીં પુરાતત્વ વિભાગે આ પ્રતિમાના સમયગાળાનો ઉલ્લેખ કરતું એક સૂચના બોર્ડ પણ લગાવ્યું છે. શારદા મંદિરમ (Saradha Mandiram) એ 'કેરળ પાણિની' (એ. આર. રાજરાજ વર્મા) નું નિવાસસ્થાન હતું.

આલાપ્પુઝા દર વર્ષે ઓગસ્ટના બીજા શનિવારે યોજાતી તેની સ્નેક-બોટ રેસ માટે પણ પ્રખ્યાત છે. આ સ્પર્ધા — નેહરુ બોટ રેસનો પ્રારંભ ઈ.સ. ૧૯૫૨માં થયો હતો અને તેનું નામ ભારતના પ્રથમ વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. જ્યારે સો કરતાં પણ વધુ નાવિકો દ્વારા ચલાવવામાં આવતી આ સ્નેક-બોટ્સ પવનની ઝડપે પાણીને કાપીને આગળ ધપે છે, ત્યારે સમગ્ર વાતાવરણ રોમાંચ અને ઉત્સાહથી ભરી દે તેવું હોય છે.

રેવી કરુણાકરન મેમોરિયલ મ્યુઝિયમમાં કલા અને કલાકૃતિઓનું પ્રદર્શન પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યું છે. રેવી કરુણાકરન આધુનિક નાળિયેર રેસા (Coir) ઉદ્યોગના આર્કિટેક્ટ (ઘડવૈયા) હતા, જે ઉદ્યોગ આજે પણ કેરળ રાજ્યમાં ૫,૦૦૦,૦૦૦ (૫ લાખ) થી વધુ લોકોને રોજગારી આપે છે. આ મ્યુઝિયમમાં મૂકવામાં આવેલી વસ્તુઓ તેમના પરિવાર દ્વારા ત્રણ પેઢીઓથી એકત્રિત કરવામાં આવી હતી, જેમાં વિશ્વના તમામ ખૂણાઓથી લવાયેલી અનોખી અને દુર્લભ કલાત્મક ચીજવસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે. આલાપ્પુઝા, જે આ જિલ્લાનું વડું મથક છે, તે નયનરમ્ય નહેરો, પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) અને સરોવરો (લાગુન) ધરાવતું શહેર છે. તેને લોર્ડ કર્ઝન દ્વારા &quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot; (Venice of the East) તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://alappuzha.nic.in/|title=Official Website of Alappuzha District, Kerala State, India|website=alappuzha.nic.in|access-date=24 April 2018}}&lt;/ref&gt;

=== તહેવાર ===
''ચેટ્ટીકુલંગરા ભરણી''એ આલાપ્પુઝા જિલ્લાનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ તહેવાર છે. આ ઉત્સવ કેરળના અગ્રણી મંદિર ઉત્સવોમાંનો એક છે. ભગવતી દેવીને સમર્પિત 'ચેટ્ટીકુલંગરા ભગવતી મંદિર' માવેલીકારાથી લગભગ ૪ કિલોમીટર અને કાયમકુલમથી ૬ કિલોમીટરના અંતરે આવેલું છે. આ તહેવાર ફેબ્રુઆરી/માર્ચ મહિનામાં 'ભરણી' નક્ષત્ર દરમિયાન ઉજવવામાં આવે છે. આ ઉત્સવની મુખ્ય વિધિઓ 'કુથિયોત્તમ' અને 'કેત્તુકવચ'નો સમાવેશ થાય છે. 
કુથિયોત્તમમાં કઠિન ધાર્મિક તપસ્યા અને વ્રત કરનારા નાના છોકરાઓની એક શોભાયાત્રા (સરઘસ) નીકળે છે. પરંપરાગત ઢોલ-નગારા, સંગીત અને ઝળહળતી સુશોભિત છતરીઓ સાથે આ છોકરાઓ ભાવવિભોર થઈને નૃત્ય કરતા આ સરઘસમાં આગળ વધે છે.

આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં આવેલું સેન્ટ અંડ્રુઝ બેસિલિકા (અર્થુંકલ) અને સેન્ટ થોમસ ચર્ચ (થુમ્પોલી) તેમના વાર્ષિક ઉત્સવ માટે જાણીતા છે, જે લોકપ્રિય રીતે અર્થુંકલ પેરુન્નાલ અને થુમ્પોલી પેરુન્નાલ તરીકે ઓળખાય છે ('પેરુન્નાલ' નો અર્થ તહેવાર કે ઉત્સવ થાય છે).

'ચિરાપ્પુ મહોત્સવ' એ ડિસેમ્બર મહિનામાં આલાપ્પુઝાના પ્રસિદ્ધ મુલ્લાક્કલ રાજરાજેશ્વરી મંદિરમાં ઉજવાતો એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પ્રસંગ છે. આ મહોત્સવની વચ્ચે જ ક્રિસમસ (નાતાલ) પણ આવતી હોવાથી તે સમયે આલાપ્પુઝા શહેર ખૂબ જ ઉત્સાહ અને રોનકથી ભરાઈ જાય છે. આખો મહિનો રસ્તાઓ પર લોકોની ભારે ભીડ જોવા મળે છે, જ્યાં હરતા-ફરતા બજારો અને સર્કસ તેમજ વિવિધ પ્રદર્શનો જેવી મનોરંજક પ્રવૃત્તિઓથી શેરીઓ ધમધમે છે. આ ઉત્સવનું મુખ્ય આકર્ષણ 'શીવેલી'ની વિધિ છે, જેમાં પરંપરાગત 'ચેંડા' અને 'પંચવાદ્યમ' સંગીતના ભવ્ય તાલ સાથે ૯ સુશોભિત ગજરાજો (હાથીઓ)નું ભવ્ય પ્રદર્શન યોજાય છે.

પડનિલમ શિવરાત્રિ એ આલાપ્પુઝા જિલ્લાની બીજી એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ધાર્મિક ઘટના અને તહેવાર છે. આ ઉત્સવ દર વર્ષે પદાનિલમ પરબ્રહ્મ મંદિરમાં ખૂબ જ શ્રદ્ધાપૂર્વક ઉજવવામાં આવે છે. આ મંદિર પદાનિલમ નામના નાના નગરમાં આવેલું છે, જે માવેલીકારા શહેરથી આશરે ૧૬ કિલોમીટરના અંતરે સ્થિત છે.

[[File:Edappon Nandikeshan Padanilam.jpg|thumbnail|right|નૂરનાદ પડનિલમ શિવરાત્રી]]

અનન્ય નાગરાજ મંદિર (મન્નરસાળા મંદિર, વેટ્ટીકોડુ નાગરાજ મંદિર) ખાતે ઓક્ટોબર/નવેમ્બર મહિનામાં એક ભવ્ય વાર્ષિક મહોત્સવ ઉજવવામાં આવે છે. આ મંદિર દ્વારા ઉજવાતો અન્ય એક તહેવાર એક દિવસીય 'થાઈપુયમ કાવડી' છે. દર વર્ષે ડિસેમ્બર મહિના દરમિયાન કીડંગમ-પારમ્પુ મંદિર ખાતે 'ચંદનકુડમ' ઉત્સવ ઉજવાય છે. આલાપ્પુઝાના કોટ્ટમકુલંગરા મંદિરમાં ફેબ્રુઆરી અને માર્ચ એમ બે તહેવારોની સિઝન (ઉત્સવો) યોજાય છે, કારણ કે એક જ કમ્પાઉન્ડ વોલ (પ્રાંગણ) ની અંદર અલગ-અલગ ધ્વજસ્તંભ ધરાવતા બે અલગ-અલગ દેવી-દેવતાઓ બિરાજમાન છે.

કંડમંગલમ રાજરાજેશ્વરી મંદિર ચેરથલાના કડક્કરપ્પલ્લીમાં, રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૪૭ (NH 47) પર થાંકે જંકશનથી ૧ કિમી પશ્ચિમ દિશામાં આવેલું છે. આ મંદિરનો વાર્ષિક ઉત્સવ માર્ચ-એપ્રિલ મહિનામાં યોજાય છે. આ તહેવાર દરમિયાન દેવી માતાને બાળકો અર્પણ કરવાની પ્રથા, જેને 'ચિક્કારા' કહેવામાં આવે છે, તે અહીનું મુખ્ય આકર્ષણ છે. બાળકોનો 'ચમંજુ વલાથુ' ઉત્સવના બીજા દિવસે શરૂ થાય છે અને આઠમા દિવસ સુધી ચાલે છે. 'થલપ્પોલી' નામની શોભાયાત્રા ધ્વજારોહણના દિવસે જ શરૂ થઈ જાય છે. ઉત્સવના ૧૦મા દિવસે મંદિરના પ્રાંગણમાં આવેલા એક કુંડમાં (તળાવમાં) દેવીનો પવિત્ર સ્નાન સમારોહ યોજવામાં આવે છે, જેને 'આરાટ્ટુ' કહેવાય છે. હાથીઓની ભવ્ય શોભાયાત્રા, આતશબાજી, અને સ્ટેજ શો વગેરે અહીંના અન્ય મુખ્ય કાર્યક્રમો છે, જે હજારો ભક્તો અને પ્રવાસીઓને આકર્ષે છે.

અહીંના ચર્ચો ભવ્ય વાર્ષિક ઉત્સવો (પેરુન્નાલ) ની ઉજવણી કરે છે. 'અર્થુંકલ પેરુન્નાલ' ઉત્સવ અર્થુંકલ ચર્ચ ખાતે ધામધૂમથી ઉજવાય છે. આ ઉપરાંત, ઈડાથુઆ ચર્ચ, થુમ્પોલી ચર્ચ (આલાપ્પુઝા) અને પલ્લીપુરમ ચર્ચ (ચેરથલા) ના તહેવારો અહીંના મુખ્ય અને મોટા ખ્રિસ્તી ઉત્સવો છે. અહીંના ઘણા તહેવારોમાં બોટ રેસ (Regatta) એક વિશેષ ભાગ ભજવે છે. ઓણમના તહેવાર સાથે જોડાયેલી વાર્ષિક વલ્લમ કલી / નેહરુ ટ્રોફી બોટ રેસ સપ્ટેમ્બર મહિનામાં પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) માં યોજાય છે. તેનું મુખ્ય આકર્ષણ 'ચુંદર વલ્લમ' (સ્નેક બોટ) ની સ્પર્ધા છે, જેમાં વડાપ્રધાનની ટ્રોફી મેળવવા માટે અસંખ્ય દાવોદારો ભાગ લે છે.

આલાપ્પુઝામાં અન્ય એક લોકપ્રિય ઉજવણી &quot;બીચ ફેસ્ટિવલ&quot; છે, જે ૩૦ ડિસેમ્બરથી ૨ જાન્યુઆરી દરમિયાન યોજાય છે. આ ઉપરાંત, ચાંપાકુલમની &quot;વલિયા પલ્લી&quot; ચર્ચ ખાતે ઉજવાતો વાર્ષિક ઉત્સવ પણ અહીંનો બીજો એક મોટો અને ભવ્ય તહેવાર છે.

== શિક્ષણ ==
=== મેડિકલ કોલેજો ===
[[File:Alappuzha Medical College.jpg|1050px|center|thumb|સરકારી ટીડી મેડિકલ કોલેજ, આલાપ્પુઝા]]
* સરકારી ટીડી મેડિકલ કોલેજ, આલાપ્પુઝા]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tdmcalappuzha.org/|title=Government TD Medical College Alappuzha, Kerala|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010163817/http://www.tdmcalappuzha.org/|archive-date=10 October 2013|access-date=18 February 2016}}&lt;/ref&gt;

==== પેરામેડિકલ કોલેજો ====
* KVM ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ પેરામેડિકલ સાયન્સ, ચેરથલા.

==== નર્સિંગ કોલેજો ====
* સરકારી કોલેજ ઓફ નર્સિંગ, વંદનમ.
* KVM કોલેજ ઓફ નર્સિંગ, ચેરથલા.

==== કલા અને વિજ્ઞાન કોલેજો ====
{{columns-list|colwidth=22em|
* બિશપ મોર કોલેજ, માવેલીકારા
* સરકારી આર્ટસ અને સાયન્સ કોલેજ, અંબાલાપ્પુઝા
* શ્રી અય્યપ્પા કોલેજ, એરામલ્લીકારા
* શ્રી નારાયણ કોલેજ, ચંગન્નુર
* માર ગ્રેગોરિયોસ કોલેજ, પુન્નાપરા&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://margregoriospunnapra.org|title=Mar Gregorios College}}&lt;/ref&gt;
* એમ. એસ. એમ. કોલેજ, કાયમકુલમ&lt;ref name=MSMHome&gt;{{cite web |title=Home |url=http://www.msmcollege.in/ |website=Milad E Sherif Memorial (MSM) College |access-date=21 June 2016 }}&lt;/ref&gt;
* એન. એસ. એસ. કોલેજ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.grotal.com/e/NSS-College-Alappuzha-C4791 |title=NSS Alappuzha |publisher=Grotal.com |access-date=2013-09-25 }}&lt;/ref&gt;
* સેન્ટ અલોયસિયસ કોલેજ, ઈડાથુઆ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aloysiuscollege.org/ |title=St Aloysius |publisher=Aloysiuscollege.org |access-date=2013-09-25 }}&lt;/ref&gt;
* સેન્ટ જોસેફ્સ કોલેજ ફોર વુમન, આલાપ્પુઝા&lt;ref name=&quot;SJCW&quot;&gt;{{cite web |title=Welcome to St.Joseph's College |url=http://www.stjosephcollegeforwomen.com/ |date=2010 |website=St. Joseph's College for Women, Alappuzha |access-date=3 April 2022}}&quot;&lt;/ref&gt;
* સેન્ટ માઈકલ્સ કોલેજ, ચેરથલા&lt;ref name=&quot;SMC&quot;&gt;{{cite web |title=St. Michael's College |url=http://www.keralauniversity.edu/stmicheals.htm |website=University of Kerala |access-date=3 April 2022}}&lt;/ref&gt;
* સનાતન ધર્મ કોલેજ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sdcollege.in|title=Welcome – Sanatana Dharma College|access-date=25 August 2020}}&lt;/ref&gt;
* શ્રી નારાયણ કોલેજ, ચેરથલા&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sncollegecherthala.in|title=SN COLLEGE CHERTHALA|access-date=24 April 2018}}&lt;/ref&gt;
* ટી. કે. માધવ મેમોરિયલ કોલેજ&lt;ref name=TKMHome&gt;{{cite web |title=Home |url=http://tkmmcollege.org/ |website=T. K. Madhava Memorial College |access-date=21 June 2016 }}&lt;/ref&gt;
}}

== ચિત્ર વિથિકા ==
&lt;gallery&gt;
File:Kerala backwaters, Vembanad Lake, Houseboats, India.jpg|વાંબનાડ તળાવ પર હાઉસબોટ્સ
File:Kerala backwaters, Canal, Palm trees, India.jpg|અલાપ્પુઝામાં બેકવોટર્સ.
File:Kerala backwaters, Cruise, India.jpg|અલાપ્પુઝામાં હાઉસબોટ
File:Kerala Water Transport DS.jpg|કેરળમાં જાહેર પરિવહન બોટ સેવા.
File:CSIALP.jpg|{{center|ચર્ચ ઓફ સાઉથ ઈન્ડિયા (CSI) ક્રાઈસ્ટ ચર્ચ, અલાપ્પુઝા}}
File:Palamel_kara_nandikeshan.jpg|નૂરનાદ પડનિલમ શિવરાત્રી.
&lt;/gallery&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== પૂરક વાંચન ==
* {{Citation
 | author = U. Sivaraman Nair | year=1952
 | title= 1951 Census Handbook- Quilon District | publisher=Travancore-Cochin Government Press
 | location = Trivandrum
 | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5607/1/20626_1951_QUI.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5607/1/20626_1951_QUI.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live
}}
* {{Citation
 | author = M. K. Devassy | year=1965
 | title= 1961 Census Handbook- Alleppey District | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands
 | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5669/1/22618_1961_ALL.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5669/1/22618_1961_ALL.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live
}}
* {{Citation
 | author = Government of India | year=2014–15
 | title= District Census Handbook – Alappuzha (Part-A) 2011 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala
 | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3211_PART_A_ALAPPUZHA.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3211_PART_A_ALAPPUZHA.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live
}}
* {{Citation
 | author = Government of India | year=2014–15
 | title= District Census Handbook – Alappuzha (Part-B) 2011 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala
 | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3211_PART_B_ALAPPUZHA.pdf
}}

==  બાહ્ય કડીઓ ==
{{commons category|Alappuzha district|એલેપ્પી જિલ્લો}}
* [http://alappuzha.nic.in/ અલાપ્પુઝા જિલ્લાની સત્તાવાર વેબસાઇટ]
* [https://web.archive.org/web/20141217005939/http://bestkeralaresorts.com/ અલાપ્પુઝા હોટેલ્સ &amp; રિસોર્ટ્સ]
* [https://www.shappees.com શપ્પિલ હાઉસ - માવેલિકારામાં પ્રાચીન કુટુંબ]

{{સ્ટબ}}
{{કેરળના જિલ્લાઓ}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]</text>
      <sha1>ccoqi59vbn6tnurb0234l2bfewyxw38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>મલપ્પુરમ જિલ્લો</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5315</id>
    <revision>
      <id>903614</id>
      <parentid>903521</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T13:40:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 18 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137041" sha1="5ryi4ehhtrqqh631l51h297qupgwvas" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = મલપ્પુરમ જિલ્લો
| other_name = 
| settlement_type = જિલ્લો
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
 | photo2a      = Near Cherumb eco village.jpg
 | photo2b      = Kerala Houseboat (191490747).jpeg
 | photo3a      = Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg
 | photo3b      = Nilambur teak forest 3740.JPG
 | photo4a      = Chamravattam bridge kerala.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt;મંજેરી ટાઉન, પોન્નાની ખાતે બિયમ બેકવોટર તળાવ, નિલાંબુર ખાતે કોનોલીનો પ્લોટ, ચમરવટ્ટોમ રેગ્યુલેટર-કમ-બ્રિજ, વલ્લીકુન્નુ ખાતે કાદલુન્ડી નદીનું નદીમુખ, કારુવરકુંડુ
}}
| nickname = 
| image_map = India Kerala Malappuram district.svg
| mapframe = yes
| mapframe-point = none
| map_caption = '''[[કેરળ]]માં સ્થાન'''
| pushpin_map = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|11.03|N|76.05|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = ભારત
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = 
| established_title = જિલ્લાની રચના
| subdivision_type2 = 
| subdivision_name2 = 
| established_date = {{start date and age|df=yes|1969|06|16}}
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = મલપ્પુરમ
| founder = કેરળ સરકાર
| parts_type = રેવેન્યુ વિભાગ
| parts_style = para
| p1 = {{collapsible list|title=તાલુકા (૭)|
* એરનાડ
* કોંડોટ્ટી
* નિલંબુર
* પેરિંથલમન્ના
* પોન્નાની
* તિરુર
* તિરૂરંગાડી|}}
| government_type = જિલ્લા વહીવટ
| governing_body = 
| leader_title = જિલ્લા પ્રભારી મંત્રી
| leader_name = પી.કે.બશીર
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = ડૉ. વિનય ગોયલ (આઈએએસ)
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 3,554
| area_rank = ત્રીજો
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| elevation_max_m = ૨૫૯૪
| elevation_max_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt; મુકુર્થી
| elevation_min_m = 
| elevation_min_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt;
| population_total = ૪,૪૯૪,૯૯૮&lt;ref name=&quot;mlpdemo_2018&quot;&gt;{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=29 October 2020|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127040140/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = ૨૦૧૮
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = ૧૨૬૫
| population_rank = પ્રથમ
| population_demonym = 
| population_urban = ૪૪.૧૮ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| population_metro = ૧૭૨૯૫૨૨&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_title1 = {{nobold|લિંગ ગુણોત્તર (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info1 = ૧૦૯૮ [[female|♀]]/૧૦૦૦[[male|♂]]&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658/download/2280/DH_2011_3205_PART_A_DCHB_MALAPPURAM.pdf |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt;
| leader_name2 = ચૈત્રા ટેરેસા જોન આઈપીએસ
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| demographics1_title2 = {{nobold|સાક્ષરતા (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info2 = ૯૩.૫૭ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = {{nobold|[[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]}}
| registration_plate = '''KL-10''' [[મલપ્પુરમ]], &lt;br/&gt; '''KL-53''' પેરિંથલમન્ના, &lt;br/&gt; '''KL-54''' પોન્નાની, &lt;br/&gt; '''KL-55''' તિરુર,&lt;br/&gt; '''KL-65''' તિરુરંગાડી, &lt;br/&gt; '''KL-71''' નિલંબુર, &lt;br/&gt; '''KL-84''' કોંડોટ્ટી
| website = {{URL|malappuram.nic.in}}
| footnotes = 
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૪૯&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=niti.gov.in|access-date=25 May 2021|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525135510/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}} ·
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(2005)}}
| parts = {{unbulleted list|પેરિન્થલમન્ના|તિરુર|}}
}}

'''મલપ્પુરમ જિલ્લો''' અથવા માલાપુરમ જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://malappuram.nic.in/en/about-district/ |title=About Malappuram {{!}} Welcome to Malappuram {{!}} India |language=en-US |access-date=2026-08-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://malappuramdistrictpanchayath.kerala.gov.in/home/aboutMalappuram.htm |title=Malappuram District Panchayat |website=malappuramdistrictpanchayath.kerala.gov.in |access-date=2026-08-08}}&lt;/ref&gt; જે ૭૦ કિલોમીટર (૪૩ માઇલ) લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવે છે. કેરળનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો આ જિલ્લો રાજ્યની કુલ વસ્તીના લગભગ ૧૩% લોકોનું ઘર છે. ૧૬ જૂન ૧૯૬૯ના રોજ રચાયેલો આ જિલ્લો આશરે ૩,૫૫૪ ચોરસ કિલોમીટર (૧,૩૭૨ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ કેરળનો ત્રીજો સૌથી મોટો જિલ્લો છે. તે એક તરફ [[પશ્ચિમ ઘાટ]] અને બીજી તરફ અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે. આ જિલ્લાને સાત તાલુકાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે: એરનાડ, કોંડોટ્ટી, નિલંબુર, પેરિંથલમન્ના, પોન્નાની, તિરુર અને તિરૂરંગાડી. મલપ્પુરમ જિલ્લાનું મુખ્યાલય [[મલપ્પુરમ]] નગર ખાતે આવેલું છે. 

અહીં મલયાલમ સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકાના પ્રારંભિક ગલ્ફ બૂમ (તેલ સમૃદ્ધિ) દરમિયાન આ જિલ્લામાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોએ ખાસ કરીને ફારસી અખાતના અરબ દેશોમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું. આથી, આ જિલ્લાનું અર્થતંત્ર મોટાપાયે પ્રવાસી મલયાલી સમુદાય દ્વારા મોકલવામાં આવતા નાણાં (રેમિટન્સ) પર નોંધપાત્ર રીતે નિર્ભર છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Radhakrishnan|first=S. Anil|date=14 December 2019|title=Engaging Kerala's non-resident diaspora|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/engaging-the-diaspora/article30307914.ece|access-date=9 September 2020|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઈ-સાક્ષર (e-literate) તેમજ પ્રથમ સાયબર-સાક્ષર જિલ્લો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Log-on-to-Indias-first-e-district/articleshow/818786.cms |website=The Times of India |title=The first E-literate district of India |date=18 August 2004 |access-date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/malappuram-set-to-become-first-cyber-literate-district/article24352909.ece |website=The Hindu |title=Malappuram set to become first cyber literate district |date=6 July 2018 |access-date=3 July 2020 |last1=Naha |first1=Abdul Latheef }}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લામાં ચાર મુખ્ય નદીઓ આવેલી છે: ભારથપ્પુઝા, ચાલિયાર, કડલુંડીપ્પુઝા અને તિરુર પુઝા, જેમાંથી પ્રથમ ત્રણ નદીઓ કેરળની પાંચ સૌથી લાંબી નદીઓમાં પણ સ્થાન ધરાવે છે.

મલપ્પુરમ મહાનગર ક્ષેત્ર એ કોચી, કાલિકટ અને થ્રિસુર શહેરી વિસ્તારો પછી કેરળનું ચોથું સૌથી મોટું શહેરી સમૂહ છે અને ૧.૭ મિલિયન (૧૭ લાખ) ની કુલ વસ્તી સાથે ભારતમાં ૨૫મા ક્રમે આવે છે. ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, જિલ્લાની ૪૪.૨% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં વસે છે.&lt;ref name=&quot;census 2011&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/kerala/Chapter_IV.pdf |website=censusindia.gov.in |title=The Malappuram Urban Agglomeration |access-date=25 June 2020 }}&lt;/ref&gt; 'યુનિવર્સિટી ઓફ કાલિકટ' સહિત રાજ્યની ૪ યુનિવર્સિટીઓ ધરાવતું મલપ્પુરમ કેરળમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે. આ જિલ્લામાં ૨ મહેસૂલી વિભાગ, ૭ તાલુકા, ૧૨ નગરપાલિકા (મ્યુનિસિપાલિટી), ૧૫ બ્લોક, ૯૪ ગ્રામ પંચાયત અને ૧૬ કેરળ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=India – Census of India 2011 – Kerala – Series 33 – Part XII A – District Census Handbook, Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658 |access-date=2023-05-05 |website=censusindia.gov.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2020-01-09 |title=Kerala: Malappuram tops list of world's fastest-growing urban areas |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/malappuram-tops-list-of-worlds-fastest-growing-urban-areas/articleshow/73163346.cms |access-date=2023-05-05 |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Census Bureau of India |date=2011 |title=Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Town (With Ward), 2011. |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42560/download/46186/2011-IndiaStateDistSbDistTwnWrd-0000.xlsx |journal=Census of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Town (With Ward),  Census 2011. ''Census of India 2011'' https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42560/download/46186/2011-IndiaStateDistSbDistTwnWrd-0000.xlsx&lt;/ref&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન, મલપ્પુરમ વિદેશી અને ભારતીય સૈન્ય ટુકડીઓનું મુખ્યાલય બન્યું હતું. પાછળથી તે 'મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ' (M.S.P) નું વડું મથક બન્યું, જે અગાઉ ૧૮૮૫માં રચાયેલા 'મલપ્પુરમ સ્પેશિયલ ફોર્સ' તરીકે ઓળખાતું હતું.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=C.A. |first1=Innes |title=Madras District Gazetteers: Malabar and Anjengo |date=1908 |publisher=Government Press, Madras |page=371 |url=https://books.google.com/books?id=w806vgAACAAJ |access-date=30 September 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;&gt;{{Cite news|title=അമ്പതിന്റെ നിറവില്‍ മലപ്പുറം; മലപ്പുറത്തിന്റെ മാനവിക മഹാപൈതൃകം|trans-title=Malappuram at the turn of the century; Malappuram's great human heritage|url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/alamkode-leelakrishnan-writes-about-malappuram-1.3880292|last=Leelakrishnan|first=Alamkode|date=17 June 2019|access-date=21 February 2021|work=Mathrubhumi|archive-date=12 ફેબ્રુઆરી 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212220928/https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/alamkode-leelakrishnan-writes-about-malappuram-1.3880292|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; આ બળ રાજ્યમાં સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલીયન છે. વિશ્વનું સૌથી જૂનું સાગનું વાવેતર નિલંબુર ખાતે આવેલી ચાલિયાર ખીણમાં આવેલું છે. રાજ્યની સૌથી જૂની રેલ્વે લાઇન ૧૮૬૧માં તિરૂરથી ચાલિયમ સુધી નાખવામાં આવી હતી, જે તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને વલ્લીકુન્નુમાંથી પસાર થતી હતી.&lt;ref name=&quot;mpm&quot;&gt;{{Cite news|title=ആ ചൂളംവിളി പിന്നെയും പിന്നെയും...|trans-title=That whistle again and again...|url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/kerala-first-railway-line-tirur-to-beypore-1.3880175|date=17 June 2019|access-date=19 December 2020|work=Mathrubhumi|archive-date=7 મે 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507072201/https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/kerala-first-railway-line-tirur-to-beypore-1.3880175|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; રાજ્યની બીજી રેલ્વે લાઇન પણ તે જ વર્ષે તિરૂરથી તિરુનાવાયા થઈને કુટ્ટીપ્પુરમ સુધી નાખવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;&gt;{{Cite book|title='Kerala Charitram|last=Shreedhara Menon|first=A|publisher=DC Books|year=2007|isbn=9788126415885|location=Kottayam|page=200|url=https://keralabookstore.com/book/keralacharithram/11148/|access-date=22 April 2020}}&lt;/ref&gt; સંસ્થાનવાદી યુગમાં નાખવામાં આવેલી નિલંબુર-શોરાનુર લાઇન ભારતના સૌથી ટૂંકા અને ચિત્રમય (સુંદર) શોર્ટ ગેજ રેલ્વે માર્ગોમાંથી એક છે.

== નામકરણ અને વ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Valamangalam Pulpetta (386717435).jpg|thumbnail|જિલ્લામાં એક લાક્ષણિક ડુંગરાળ ભૂપ્રદેશ (પુલપટ્ટા નજીક)]]
[[File:Chaliyar Edavanna (251932360).jpg|thumbnail|એડવન્ના તરફ ચાલિયાર ટેકરીઓ]]

'મલપ્પુરમ' શબ્દનો મલયાલમ ભાષામાં અર્થ &quot;ટેકરીની ઉપર&quot; (Over the hill) થાય છે, જે આ જિલ્લાના વહીવટી મુખ્યાલય મલપ્પુરમની ભૌગોલિક સ્થિતિ પરથી ઉતરી આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|title=Malappuram, The Hill Top Town|date=30 June 2014|website=nativeplanet.com|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002725/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|title=Cultural counterpoint|date=24 March 2013|website=The Financial Express|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002847/https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; જિલ્લાનો મધ્યભાગ [[પશ્ચિમ ઘાટ]]થી દૂર આવેલી અસંખ્ય નાની-મોટી ટેકરીઓ જેવી કે, અરિમ્બ્રા ટેકરીઓ, અમ્મિનીક્કાડન ટેકરીઓ, ઓરાકમ ટેકરી, ચેરિયમ ટેકરીઓ, પંડાલુર ટેકરીઓ અને ચેક્કુન્નુ ટેકરીઓથી ઘેરાયેલો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|title=Hilly areas of Malappuram|date=7 May 2018|access-date=11 October 2020|website=Native Planet|last=Akash Singh|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017165621/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; નાળિયેરના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા રેતાળ દરિયાકાંઠાના મેદાનો આ સામાન્ય પહાડી ભૂપ્રદેશથી અલગ પડે છે.

== ભૂગોળ ==
[[File:Cherumb eco tourism village, Karuvarakundu India (3).JPG|left|thumb|alt=કરુવારકકુંડુનો પહાડી વિસ્તાર]]
[[File:Puthuponnani (2).JPG|thumb|alt=A beach|પુથુપોન્નાની મુનામ્બમ બીચ]]

ઉત્તર-પશ્ચિમમાં કોઝિકોડ જિલ્લો, ઉત્તર-પૂર્વમાં વાયનાડ જિલ્લો, પૂર્વમાં નીલગિરીની ટેકરીઓ, દક્ષિણ-પૂર્વમાં પાલક્કાડ જિલ્લો, દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં ત્રિશૂર જિલ્લો અને પશ્ચિમમાં અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલા મલપ્પુરમનું કુલ ભૌગોલિક ક્ષેત્રફળ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી છે, જે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ રાજ્યમાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે. આ જિલ્લો રાજ્યના કુલ વિસ્તારનો ૯.૧૫ % હિસ્સો ધરાવે છે. ભૌગોલિક નકશા પર આ જિલ્લો ૭૫°E – ૭૭°E રેખાંશ અને ૧૦°N – ૧૨°N અક્ષાંશ વચ્ચે આવેલો છે.

કેરળના અન્ય ભાગોની જેમ, મલપ્પુરમમાં પણ પશ્ચિમે અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર (નીચાણવાળો પ્રદેશ), મધ્યમાં મધ્યભૂમિ (મિડલેન્ડ) અને પૂર્વમાં પશ્ચિમ ઘાટથી ઘેરાયેલો પહાડી વિસ્તાર (હાઇલેન્ડ) આવેલો છે. કેરળના અન્ય જિલ્લાઓથી વિપરીત, મલપ્પુરમના મધ્યભૂમિ વિસ્તારમાં પણ વ્યાપકપણે પહાડી વિસ્તારો જોવા મળે છે.

નિલંબુર તાલુકા અને ઉટી તાલુકાની સરહદ પર આવેલું ૨,૫૫૪ મીટર ઊંચું 'મુકુરથી' શિખર મલપ્પુરમ જિલ્લાનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે. તે દક્ષિણ ભારતનું પાંચમું સૌથી ઊંચું શિખર છે, તેમજ અનામુડી (૨,૬૯૬ મીટર) અને મીસાપુલીમાલા (૨,૬૫૧ મીટર) પછી કેરળનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. ઇડુક્કી જિલ્લાની બહાર કેરળનું આ સૌથી ઊંચું શિખર પણ છે. મલપ્પુરમ-પાલક્કાડ-નીલગિરી જિલ્લા સરહદ નજીક આવેલું ૨,૩૮૩ મીટર ઊંચું 'અંગિન્ડા' શિખર બીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. મલપ્પુરમના નિલંબુર તાલુકા, વાયનાડ અને કોઝિકોડ જિલ્લાના થામારાસ્સેરી તાલુકા ત્રિ-ભેટા પર આવેલું ૨,૩૩૯ મીટર ઊંચું 'વાવુલ માલા' શિખર જિલ્લાનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે.

=== સરહદી તાલુકાઓ ===
* મલપ્પુરમ જિલ્લો ૫ જિલ્લાના નીચેના ૧૨ તાલુકાઓ સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે:
* વાયનાડ જિલ્લો: વાયથિરી તાલુકો
* કોઝિકોડ જિલ્લો: કોઝિકોડ અને થામારાસ્સેરી તાલુકા
* નીલગિરી જિલ્લો (તમિલનાડુ): પંડાલુર, ગુડાલુર, ઉટી અને કુંડાહ તાલુકા
* પલક્કડ જિલ્લો: પટ્ટાંબી, ઓટ્ટપાલમ અને મન્નરક્કાડ તાલુકા
* ત્રિશૂર જિલ્લો: ચાવક્કાડ અને કન્નમકુલમ તાલુકા

=== ભૂપ્રદેશ ===
ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, માટી, આબોહવા અને કુદરતી વનસ્પતિના આધારે, જિલ્લાને ૫ પેટા-સૂક્ષ્મ પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.:
* મલપ્પુરમ દરિયાકાંઠો
* ઉંચા-નીચા ખાડાટેકરાવાળા મેદાનો
* ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર
* નિલંબુરના જંગલવાળા પહાડો
* પેરિન્થલમન્નાના ઉંચા-નીચા ઉચ્ચપ્રદેશો

[[File:Chaliyar - Areekode Bridge.jpg|left|thumb|અરીકોડ ખાતે ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર]]
[[File:Map of Malappuram District (April 2021).svg|thumb|મલપ્પુરમ જિલ્લાનો નકશો]]

મલપ્પુરમ દરિયાકિનારો ઉત્તરમાં વલ્લીક્કુન્નૂથી લઈને દક્ષિણમાં પેરુમ્બડપ્પુ સુધીના મલપ્પુરમના સમગ્ર તટીય વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં કોઝિકોડ દરિયાકિનારા, પૂર્વમાં મલપ્પુરમના ઉબડખાબડ મેદાની વિસ્તાર, દક્ષિણમાં થ્રિસુર દરિયાકિનારા અને પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગર સાથે જોડાયેલી છે. આ પ્રદેશમાંથી ચાલીયાર, કડાલુંડી, ભરતપુઝા, તિરુરપુઝા જેવી મુખ્ય નદીઓ, નહેરો અને પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) વહે છે. આ તટીય વિસ્તાર નારિયેળના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે. તટીય મેદાન પશ્ચિમ તરફ ખૂબ જ ધીમો ઢાળ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;&gt;{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title=Physical divisions of Malappuram |pages=21–22 |access-date=18 April 2020}}&lt;/ref&gt; પોન્નાની, એડપ્પલ, તિરુર, વલંચેરી, કુટ્ટીપ્પુરમ, તાનુર, તિરુરંગાડી અને પરપ્પનંગાડી સહિતના મુખ્ય શહેરો આ પ્રદેશમાં આવેલા છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ તિરુર તાલુકાના કલ્પકંચેરી ગામમાં (૧૦૪ મીટર) આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

મલપ્પુરમનો ઉબડખાબડ મેદાની પ્રદેશ, જે દરિયાકિનારાને સમાંતર આવેલો છે, તે તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં નાડાપુરમ-માવૂરના ઉબડખાબડ મેદાનો, પૂર્વમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન અને પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો, દક્ષિણમાં પટ્ટાંબી ઉબડખાબડ મેદાન અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ દરિયાકિનારા સાથે સીમાઓ બનાવે છે. કન્નમંગલમ ખાતે આવેલી નેનમિની ટેકરી (૪૭૮ મીટર) આ પ્રદેશનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે અને ઉત્તર ભાગમાં આવેલું વાઝાયૂર (૯૫ મીટર) સૌથી નીચું સ્થળ છે. અહીં કેટલીક ટેકરીઓ અને ઢોળાવો જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

[[File:Chekkunnu.jpg|thumb|એડાવાના ખાતે ચેકુન્નુ ટેકરીઓ]]

ચાલિયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલંબુર જંગલી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઊંચાણવાળા પ્રદેશો અને પૂર્વમાં મલપ્પુરમ ઊંચાણવાળા મેદાનો દ્વારા બનાવે છે. તે ચાલિયારના મધ્ય ભાગમાં આવે છે અને અલગ ટેકરીઓના સ્વરૂપમાં ઉતાર-ચઢાવ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

ચાલીયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ મેદાન સાથે બનાવે છે. તે ચાલીયાર નદીના મધ્ય પ્રવાહ વિસ્તાર હેઠળ આવે છે અને અહીં છૂટાછવાયા ટેકરાઓ સ્વરૂપે ઉંચા-નીચા ઢોળાવો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, જેને સંસ્થાનવાદી (બ્રિટિશ) રેકોર્ડ્સમાં નીલાંબુર ખીણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે તેની સીમા ઉત્તરમાં કોઝિકોડ અને વાયનાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, પૂર્વમાં તમિલનાડુ, દક્ષિણમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ અને પશ્ચિમમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન સાથે બનાવે છે. તે પશ્ચિમ ઘાટનો એક ભાગ છે. અહીં સમુદ્ર સપાટીથી ૧૦૦૦ મીટરથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતા અનેક શિખરો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; આ પ્રદેશની સૌથી વધુ ઊંચાઈ મુકુરુથી (૨૫૯૪ મીટર) ખાતે છે, જે કેરળ અને તમિલનાડુની સરહદ પર કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યની પૂર્વમાં આવેલી છે. સૌથી નીચું સ્થળ મામ્પાડ (૧૧૫ મીટર) ખાતે આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; નીલાંબુરનો આ ટેકરીઓ વાળો જંગલ વિસ્તાર નીલગિરી બાયોસ્ફિયર રિઝર્વનો એક ભાગ છે.

પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો ઉત્તરમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન, પૂર્વમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પાલક્કાડ ઘાટ અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ ઉબડખાબડ મેદાન સાથે સરહદ ધરાવે છે. અહીં ઘણી નાની છૂટીછવાયી ટેકરીઓ આવેલી છે, જેમાં કોડીકુથીમાલા પણ એક છે. કડાલુંડી નદી આ પ્રદેશમાંથી વહે છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ મક્કારાપરમ્બા ખાતે ૬૧૦ મીટર છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

=== દરિયા કિનારો ===
[[File:Light house in Ponnani.jpg|thumb|પોન્નાનીનું દીવાદાંડી]]

કેરળના જિલ્લાઓમાં દરિયાકિનારાની લંબાઈની દ્રષ્ટિએ મલપ્પુરમ ૭૦ કિમી (રાજ્યના કુલ દરિયાકિનારાના ૧૧.૮૭%) ના દરિયાકિનારા સાથે પાંચમું સ્થાન ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Coastline_2346.aspx |website=kerenvis.nic.in |title=The coastal area of Malappuram |access-date=30 November 2019 }}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમનો તટીય પટ્ટો ત્રણ નગરપાલિકા શહેરો—તાનુર, પોન્નાની અને પરપ્પનંગાડી, તેમજ આઠ ગ્રામ પંચાયતો—વલ્લીક્કુન્નૂ, તેનાલુર, નિરામરુથુર, વેટ્ટમ, મંગલમ, પુરાથુર, વેલિયાંકૌડ અને પેરુમ્બડપ્પુમાં ફેલાયેલો છે. જિલ્લાના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા પોન્નાની, તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને પદિંજરેક્કરા બીચ એ મુખ્ય મત્સ્યઉદ્યોગ કેન્દ્રો છે. જિલ્લાનો સમુદ્ર કિનારો સમુદ્રી સંપત્તિથી સમૃદ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;

અગાઉ આરબ વેપારીઓનું મનપસંદ સ્થળ હોવા ઉપરાંત, પોન્નાની ઘણા મુસ્લિમ અધ્યાત્મિક નેતાઓ માટે પણ આકર્ષક સ્થળ હતું, જેમણે અહીં ઈસ્લામના પ્રચારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ બંદર શહેર &quot;મલબારનું નાનું મક્કા&quot; તેમજ &quot;સોનાના સિક્કાઓનું શહેર&quot; તરીકે પણ ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;pkd&quot;&gt;{{cite book | author=M. K. Devassy | year=1965 | title=1961 Census Handbook- Palghat District
 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands | url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5667/1/51592_1961_PAL.pdf | access-date=11 March 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/the-mecca-of-malabar-ponnani-004132.html |website=nativeplanet.com |title=Ponnani, the Mecca of Malabar |date=24 October 2017 |access-date=19 April 2020}}&lt;/ref&gt; ફેબ્રુઆરી/એપ્રિલ મહિના દરમિયાન અહીં હજારો પ્રવાસી પક્ષીઓ આવે છે.

પોન્નાની પાસે બિય્યામ કાયલ આવેલું છે, જે જળરમતની સુવિધા ધરાવતો એક શાંત, હરિયાળીથી ઘેરાયેલો જળમાર્ગ છે. કનોલી કેનાલ પુથુપોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રને મળે છે. તટીય શહેર તાનુર પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં વેટ્ટથુનાડ સામ્રાજ્યની રાજધાની હતું, અને તે કેરળદેશપુરમ મંદિર માટે જાણીતું છે. પરપ્પનંગાડી પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં પરપ્પનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોનું મુખ્ય મથક હતું.

=== નદીઓ ===
[[File:View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg|thumbnail|ત્રિપરાંગોડ ખાતે ભરતપુઝા]]
[[File:Kadalundi river, Malappuram.jpg|thumb|મલપ્પુરમ ખાતે કડાલુંડી નદી]]

જિલ્લામાંથી વહેતી મુખ્ય નદીઓમાં ચાલીયાર, કડાલુંડી નદી, ભરતપુઝા અને તિરુર નદીનો સમાવેશ થાય છે. ચાલીયાર નદીની કુલ લંબાઈ લગભગ ૧૬૮ કિમી અને જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૨,૮૧૮ ચોરસ કિમી (૧,૦૮૮ ચોરસ માઈલ) છે. તે જિલ્લાના નીલાંબુર, મામ્પાડ, એડવન્ના, અરીકોડ અને વાઝક્કાડમાંથી પસાર થાય છે અને ત્યારબાદ કોઝિકોડ-મલપ્પુરમ જિલ્લાની સરહદ પર થઈને ચાલીયમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. નીલાંબુર તાલુકાની ખીણમાં ચાલીયાર નદીની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ચાલીયારની સૌથી મોટી સહાયક નદી કરીમપુઝા, ભરતપુઝાની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક થુથાપુઝા, અને કડાલુંડી નદીની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક ઓલીપુઝા પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કડાલુંડી નદી મેલાત્તુર, કીઝત્તુર, પાંડિક્કાડ, મંજેરી, મલપ્પુરમ, પાનાક્કાડ, પરપ્પુર, વેંગરા, તિરુરંગાડી, પરપ્પનંગાડી, વલ્લીક્કુન્નૂમાંથી પસાર થાય છે અને જિલ્લાની વાયવ્ય (ઉત્તર-પશ્ચિમ) સરહદ પર આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના કડાલુંડી નગરમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે.

તે ઓલીપ્પુઝા નદી અને વેલીયાર નદીના સંગમથી બને છે. કડાલુંડી નદી સાયલન્ટ વેલીની પશ્ચિમ સરહદે આવેલા [[પશ્ચિમ ઘાટ]]માંથી નીકળે છે અને આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કીઝત્તુર ખાતે ઓલીપ્પુઝા અને વેલીયાર એકબીજામાં ભળીને કડાલુંડી નદીનું નિર્માણ કરે છે. કડાલુંડી નદી એરનાડ અને વલ્લુવાનાડ વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે. આ નદી ૧૩૦ કિમીની લંબાઈ ધરાવે છે, જેનું જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૧,૧૧૪ ચોરસ કિમી (૪૩૦ ચોરસ માઈલ) છે અને તેનો કુલ જળ પ્રવાહ (રન-ઓફ) ૨,૧૮૯ મિલિયન ક્યુબિક ફીટ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ભરતપુઝા નદીની કુલ લંબાઈ ૨૦૯ કિમી છે. મલપ્પુરમ-પલક્કડ જિલ્લા સરહદ પર તે તેની સહાયક નદી થુથાપુઝા તરીકે થુથા, એલમકુલમ, પુલામન્થોલેમાંથી વહે છે અને પલ્લીપ્પુરમ ખાતે મુખ્ય નદીને મળે છે. ત્યારબાદ કેટલાક પાડોશી જિલ્લાઓમાંથી વહીને થિરુવેગપ્પુરાથી ફરીથી આ જિલ્લામાં પ્રવેશ કરે છે અને કુટ્ટીપ્પુરમ પહોંચે છે. ભરતપુઝા પોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. તિરુનાવાયા, કુટ્ટીપ્પુરમ, ત્રીપ્રંગોડ, ઇરિમબિલિયમ, થવાનુર અને પોન્નાની એ ભરતપુઝાના કિનારે આવેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ શહેરો છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

તિરુર નદી ૪૮ કિમી લાંબી છે. તે પોન્નાની નજીક પદિંજરેકારા ખાતે ભરતપુઝા સાથે ભળી જાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; આ મોટી નદીઓ ઉપરાંત, જિલ્લામાં 'પુરાપ્પરમ્બા નદી' નામની એક નાની નદી પણ છે, જે માત્ર ૮ કિમી લાંબી છે. તે કનોલી કેનાલ દ્વારા મુખ્ય નદીઓ સાથે જોડાયેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers in Malappuram district |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=23 November 2019 |website=malappuram.nic.in |archive-date=10 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210004256/https://malappuram.nic.in/about-district/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ઉપર વર્ણવેલી મુખ્ય નદીઓની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ તથા ઝરણાં પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે.

{{Panorama
|image   = Kadalundi Kadavu Bridge.jpg
|height  = 175
|alt     = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય
|caption = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય, જ્યાં તે અરબી સમુદ્રમાં ભળી જાય છે.
}}

અહીં ચાર મુખત્રિકોણ પ્રદેશો (નદીમુખ) આવેલા છે—પુરાથુર ખાતે પદિંજરેકારા અઝીમુખમ, જ્યાં ભરતપુઝા અને તિરુર નદીઓ એકબીજામાં ભળીને અરબી સમુદ્રને મળે છે; પુથુપોન્નાની ભૂશિર, જ્યાં કનોલી કેનાલ સમુદ્રમાં વહે છે; તાનુર ખાતે પુરાપુઝા અઝીમુખમ; અને જિલ્લાની વાયવ્ય સરહદે વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે આવેલું કડાલુંડી નગરમ અઝીમુખમ.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; બિય્યામ, વેલિયાંકૌડ, માનુર અને કોડિન્હી જેવા પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તટીય તાલુકાઓમાં આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન પોન્નાનીથી તિરુર રેલવે સ્ટેશન સુધી માલસામાનના પરિવહન માટે પોન્નાની કેનાલનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. કોડક્કલ ખાતે આવેલી બેસલ મિશનના કર્મચારીઓ દ્વારા પોન્નાની કેનાલ વિશે આ પ્રમાણે વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે:&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ineszupanov.com/ |title=Website of Ines Zupanov |access-date=13 September 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427041408/http://www.ineszupanov.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== આબોહવા ===
[[File:Monsoon Clouds - Manjeri and Pandalloor hill.jpg|left|thumbnail|પંડાલુર ટેકરીઓ પર ચોમાસાના વાદળો]]
[[File:Ottumpuram Beach.JPG|thumbnail|ઓટ્ટુમ્પુરમ બીચ, તાનુર.]]

જિલ્લાનું તાપમાન સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન લગભગ સ્થિર રહે છે. અહીં ઉષ્ણકટિબંધીય (ટ્રોપિકલ) આબોહવા છે. ટૂંકી શુષ્ક ઋતુ સાથે વર્ષના મોટાભાગના મહિનાઓમાં અહીં નોંધપાત્ર વરસાદ પડે છે. કોપન અને ગીગર (Köppen and Geiger) વર્ગીકરણ અનુસાર, આ આબોહવાને 'Am' તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. મલપ્પુરમમાં સરેરાશ વાર્ષિક તાપમાન ૨૭.૩ °C છે. એક વર્ષમાં, સરેરાશ વરસાદ ૨,૯૫૨ મિલીમીટર (૧૧૬.૨ ઇંચ) થાય છે. ઉનાળો સામાન્ય રીતે માર્ચથી મે સુધી રહે છે; ચોમાસું જૂનમાં શરૂ થાય છે અને સપ્ટેમ્બરમાં સમાપ્ત થાય છે. મલપ્પુરમમાં નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) અને ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) એમ બંને ચોમાસાનો વરસાદ થાય છે. શિયાળાની ઋતુ ડિસેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી સુધી હોય છે.&lt;ref name=&quot;MSN&quot;&gt;{{Cite web| url = http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx| title = MSN Weather| access-date = 29 November 2019| archive-date = 9 ઑક્ટોબર 2009| archive-url = https://web.archive.org/web/20091009070528/http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Climate chart&quot;&gt;&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;width:75%;&quot;&gt;

{{Weather box
| location              = મલ્લપુરમ
| width                 = 90% &lt;!-- Width parameter for wikitable, default width=90%. Leave blank for wikitable with no width defined. Set width=auto to fit the table in the next available space automatically. --&gt;
| metric first          = yes
| single line           = yes
| Jan high C            = 32.0
| Feb high C            = 32.9
| Mar high C            = 34.0
| Apr high C            = 33.8
| May high C            = 32.7
| Jun high C            = 29.3
| Jul high C            = 28.1
| Aug high C            = 28.7
| Sep high C            = 29.7
| Oct high C            = 30.3
| Nov high C            = 31.1
| Dec high C            = 31.4
| year high C           = 34.0
| Jan low C             = 21.8
| Feb low C             = 22.8
| Mar low C             = 24.4
| Apr low C             = 25.4
| May low C             = 25.1
| Jun low C             = 23.5
| Jul low C             = 22.8
| Aug low C             = 23.3
| Sep low C             = 23.3
| Oct low C             = 23.4
| Nov low C             = 23.1
| Dec low C             = 21.9
| year low C            = 21.8
| Jan precipitation mm  = 1
| Feb precipitation mm  = 9
| Mar precipitation mm  = 16
| Apr precipitation mm  = 101
| May precipitation mm  = 253
| Jun precipitation mm  = 666
| Jul precipitation mm  = 830
| Aug precipitation mm  = 398
| Sep precipitation mm  = 233
| Oct precipitation mm  = 281
| Nov precipitation mm  = 140
| Dec precipitation mm  = 24
| year precipitation mm = 2952
| source                =&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://en.climate-data.org/asia/india/kerala/malappuram-34234/ |website = en.climate-data.org |title = Climate of Malappuram |access-date = 30 November 2019}}&lt;/ref&gt;
| date                  = November 2019
}}
&lt;/div&gt;

== વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ ==
{{multiple image|align=left|direction = vertical|caption_align=left
| image1 = Nilambur Teak Garden.jpg |caption1= સાગનું સંગ્રહાલય (ટિક મ્યુઝિયમ)| image2 = Green Vallikkunnu.jpg|caption2= વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લીલા મેન્ગ્રોવ| image3 = Beeyam Kayal River near Athani.jpg |caption3 = પોન્નાની કોલે વેટલેન્ડ્સ, એડપ્પલ
}}

જિલ્લામાં વિવિધ પ્રકારની વન્યજીવ સૃષ્ટિ આવેલી છે અને પશ્ચિમ તરફ વહેતી અનેક નાની ટેકરીઓ, જંગલો, નદીઓ અને ઝરણાં, પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તેમજ ડાંગર, સોપારી, કાજુ, મરી, આદુ, કઠોળ, નારિયેળ, કેળાં, સાબુદાણા/કસાવો (ટેપિયોકા), ચા અને રબરના વાવેતરો આવેલા છે. નીલાંબુર ખાતે વિશ્વનો સૌથી જૂનો સાગનો વાવેતર વિસ્તાર 'કોનોલીઝ પ્લોટ' આવેલો છે. નીલાંબુર તેના સાગ મ્યુઝિયમ માટે પણ જાણીતું છે. નીલાંબુર સાગના વાવેતરો નજીક વાંસના વૃક્ષો વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. સાગ મ્યુઝિયમ સાથે એક જૈવ સંસાધન કુદરતી પાર્ક જોડાયેલો છે. મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીના જૂના વહીવટી રેકોર્ડમાં નોંધાયેલ છે કે તત્કાલીન મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીમાં સરકારની માલિકીનું સૌથી નોંધપાત્ર વાવેતર નીલાંબુર ખાતે ૧૮૪૪માં રોપવામાં આવેલું સાગનું વાવેતર હતું.&lt;ref name=&quot;Mbsp&quot;&gt;{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881–1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=9 June 2021 |archive-date=9 જૂન 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

જિલ્લાના કુલ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી ક્ષેત્રફળમાંથી ૧,૦૩૪ ચોરસ કિમી (૩૯૯ ચોરસ માઈલ) (૨૯%) વિસ્તાર જંગલ ક્ષેત્ર ધરાવે છે. તે વધુ ગીચ કે ઓછું ગીચ હોઈ શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |website=industry.kerala.gov.in |title=Forest area of Malappuram |access-date=2026-08-11 |archive-date=2021-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426034953/http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) ભાગમાં ૭૫૮.૮૭ ચોરસ કિમી (૨૯૩.૦૦ ચોરસ માઈલ) નો વિશાળ જંગલ વિસ્તાર આવેલો છે. આમાંથી ૩૨૫.૩૩ ચોરસ કિમી (૧૨૫.૬૧ ચોરસ માઈલ) અનામત (આરક્ષિત) જંગલો છે અને બાકીનો નિહિત જંગલ (વેસ્ટેડ ફોરેસ્ટ) નો વિસ્તાર છે. આમાંથી ૮૦% પાનખર જંગલો છે જ્યારે બાકીના સદાબહાર જંગલો છે. આ જંગલ વિસ્તાર મુખ્યત્વે નીલાંબુર ઉપજિલ્લા (તાલુકા) માં કેન્દ્રિત છે, જે વાયનાડના પહાડી જિલ્લા, પશ્ચિમ ઘાટ અને તમિલનાડુના પહાડી વિસ્તારો (નીલગિરી) સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે.

નીલાંબુર જંગલ વિસ્તારમાં સાગ, સીસમ (રોઝવુડ) અને મહાગોની જેવા વૃક્ષો જોવા મળે છે. જંગલમાં વાંસની ટેકરીઓ વ્યાપક પ્રમાણમાં આવેલી છે. જિલ્લામાં આવેલું કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્ય રાજ્યનું સૌથી મોટું વન્યજીવ અભયારણ્ય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/karimpuzha-sanctuary-comes-into-being/article31984618.ece |website=The Hindu |title=The Karimpuzha Wildlife Sanctuary |access-date=5 July 2020 |date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://touristinindia.com/new-amarambalam-wildlife-sanctuary/ |website=touristinindia.com |title=The largest wildlife sanctuary of Kerala |date=19 February 2018 |access-date=5 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ન્યૂ અમરમ્બલમ આરક્ષિત જંગલ, જે કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યનો જ એક ભાગ છે, તે વિવિધ પ્રકારની પ્રાણીસૃષ્ટિ ધરાવે છે. જંગલોમાં હાથી, હરણ, વાઘ, વાંદરા, રીંછ, ભૂંડ, સસલા, પક્ષીઓ અને સરીસૃપો સહિતના વિવિધ પ્રાણીઓ જોવા મળે છે. અહીંથી મધ, ઔષધીય વનસ્પતિઓ અને મસાલા જેવી જંગલ પેદાશો પણ એકત્રિત કરવામાં આવે છે. નીલાંબુર ખીણમાં નેડુમકાયમ વર્ષા જંગલ પણ આવેલું છે.

આ જંગલોનું રક્ષણ બે વિભાગો દ્વારા કરવામાં આવે છે - નીલાંબુર ઉત્તર અને નીલાંબુર દક્ષિણ. કેરળ ફોરેસ્ટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (KFRI) નું એક ઉપકેન્દ્ર પણ નીલાંબુર ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના તટીય અને આંતરદેશિય (ઈનલેન્ડ) વિસ્તારોમાં જોવા મળતી માછલીઓની મુખ્ય જાતોમાં ઝીંગા (Prawn), ઓઇલ સરડીન, સિલ્વર બેલી, શાર્ક, કેટફિશ, મેકરેલ (બંગડા), સ્કેટ, ચેમ્બા, સોલ ફિશ, સીર ફિશ (સુરમાઈ) અને રિબનફિશનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુર સાગ એ પોતાની ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) મેળવનારી દેશની પ્રથમ જંગલ પેદાશ છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=First for forest produce, GI tag for Nilambur teak|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/first-for-forest-produce-gi-tag-for-nilambur-teak/articleshow/62320961.cms|last=T Ramavarman|date=1 January 2018|access-date=30 October 2020|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; તિરુરમાં મળી આવતા પાનનો એક પ્રકાર તિરુર વેટ્ટિલા પણ ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tirur-vettila-obtains-gi-tag/article29214761.ece |website=The Hindu |title=Tirur Vettila gets GI tag |date=21 August 2019 |access-date=19 April 2020 |last1=Muringatheri |first1=Mini }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના તટીય વિસ્તારમાં આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લગભગ ૫૦ એકરમાં ફેલાયેલું મેન્ગ્રોવનું જંગલ આવેલું છે. અન્ય તટીય વિસ્તારોમાં પણ મેન્ગ્રોવ વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.

કડાલુંડી પક્ષી અભયારણ્ય આ જિલ્લાની વલ્લીક્કુન્નૂ ગ્રામ પંચાયતમાં આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Flora and fauna of Malappuram |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=24 November 2019 |website=malappuram.nic.in }}&lt;/ref&gt; કડાલુંડી-વલ્લીક્કુન્નૂ કમ્યુનિટી રિઝર્વ એ કેરળનું પ્રથમ કમ્યુનિટી રિઝર્વ છે, જેને હવે ઇકો-ટૂરિઝમ કેન્દ્ર તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.&lt;ref name=&quot;Vallikkunnu&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=onmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020 |archive-date=25 જુલાઈ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200725065854/https://www.onmanorama.com/travel/getting-about-kerala/kozhikode/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.amp.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ૨૦૧૦માં પુરાથુર ખાતે આવેલા પદિંજરેકારા મુખત્રિકોણ પ્રદેશ (એસ્ટ્યુઅરી - નદીમુખ) માં પક્ષી અભયારણ્ય બનાવવાની દરખાસ્ત મૂકવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sudhi |first1=K. S. |title=Birds get 12 more havens in State |url=https://www.thehindu.com/news/national/Birds-get-12-more-havens-in-State/article16567247.ece/ |access-date=7 April 2021 |work=The Hindu |date=15 March 2010}}&lt;/ref&gt; તિરુનાવાયા તેના કમળના ખેતરો માટે જાણીતું છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Lotus fields of Tirunavaya|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/03/lotus-farming-muslim-kerala-hindu.html|last=Anupama Mili|date=4 September 2018|access-date=26 July 2020|work=Malayala Manorama|archive-date=26 જુલાઈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726065643/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/03/lotus-farming-muslim-kerala-hindu.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== વહીવટ ==
=== મહેસૂલી વહીવટ ===
જિલ્લા વહીવટીતંત્રનું મુખ્ય મથક (કલેક્ટર કચેરી) મલપ્પુરમના અપહિલ ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના સમગ્ર વહીવટના વડા 'જિલ્લા કલેક્ટર' છે. તેઓ સામાન્ય બાબતો, જમીન સંપાદન, મહેસૂલી વસૂલાત (રેવેન્યુ રિકવરી), જમીન સુધારણા અને ચૂંટણીઓ જેવી મુખ્ય ક્ષેત્રીય જવાબદારીઓ સંભાળતા પાંચ ડેપ્યુટી કલેક્ટરો દ્વારા સહાય કરવામાં આવે છે. ડેપ્યુટી કલેક્ટર (સામાન્ય) ની વહીવટી શ્રેણી ધરાવતા એડિશનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટ (ADM) તમામ પ્રકારની વહીવટી પ્રવૃત્તિઓમાં જિલ્લા કલેક્ટરને મદદ પૂરી પાડે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malappuram.nic.in/collectrate/|title=Collectorate Malappuram|access-date=3 October 2020|website=Official website of Malappuram district|archive-date=25 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025100613/https://malappuram.nic.in/collectrate/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

મલપ્પુરમ મહેસૂલી જિલ્લાને બે મુખ્ય વહીવટી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે—તિરુર અને પેરિન્થલમન્ના. વહીવટી સરળતા માટે આ સમગ્ર જિલ્લાને ૧૩૮ મહેસૂલી ગામોમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે, જે મળીને ૭ તાલુકાઓ (ઉપજિલ્લાઓ) ની રચના કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://malappuram.nic.in/tehsil/ |website = malappuram.nic.in |title = Talukas in Malappuram district|access-date = 23 November 2019  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;admn_mpm&quot;&gt;{{cite web | title= Administrative divisions of Malappuram district | url= https://malappuram.nic.in/administrative-setup/ | access-date= 23 November 2019 | website= malappuram.nic.in}}&lt;/ref&gt;

==== મહેસૂલ વિભાગો ====
જિલ્લામાં બે મહેસૂલ વિભાગો છે: પેરિન્થલમન્ના અને તિરુર. પોન્નાની, તિરુર, તિરુરંગદી અને કોન્ડોટ્ટી ઉપજિલ્લાઓ તિરુર મહેસૂલ વિભાગમાં સમાવવામાં આવ્યા છે જ્યારે બાકીના નીલમ્બુર, એરાનાડ અને પેરિન્થલમન્ના ભેગા થઈને પેરિન્થલમન્ના મહેસૂલ વિભાગ બનાવે છે. મહેસૂલ વિભાગીય કાર્યાલયનું નેતૃત્વ મહેસૂલ વિભાગીય અધિકારી / સબ કલેક્ટર (RDO) દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે મહેસૂલ વિભાગના સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ પણ હોય છે. મહેસૂલ વિભાગીય કાર્યાલયો અનુક્રમે તિરુર અને પેરિન્થલમન્ના ખાતે છે.

==== તાલુકા ====
તાલુકો (પેટા-જિલ્લો) એ જિલ્લાની અંદર એક વહીવટી વિભાગ છે. મલપ્પુરમ જિલ્લામાં ૭ તાલુકા છે, અને દરેક તાલુકનું નેતૃત્વ તહસીલદાર દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે જમીન મહેસૂલ વહીવટ અને કાર્યકારી મેજિસ્ટ્રેટ કાર્યો માટે જવાબદાર છે. નીલમ્બુર કેરળનો સૌથી મોટો પેટાજિલ્લો (તાલુકો) છે. પોન્નાની, તિરુર અને તિરુરંગદી પેટાજિલ્લા દરિયાકાંઠાના પ્રદેશમાં આવેલા છે. પેરિન્થલમન્ના, એરનાડ અને કોન્ડોટ્ટી મધ્યપ્રદેશમાં આવેલા છે જ્યારે નીલમ્બુર પેટાજિલ્લો ઉચ્ચ શ્રેણી પર આવેલો છે. જિલ્લા-સ્તરીય વહીવટનું સંકલન કરવા માટે મલપ્પુરમ ખાતે સિવિલ સ્ટેશન ઉપરાંત, તાલુકા-સ્તરીય વહીવટી પ્રવૃત્તિઓનું સંકલન કરવા માટે મંજેરી, નીલમ્બુર, પેરિન્થલમન્ના, તિરુરંગદી, તનુર, તિરુર, કુટ્ટીપુરમ અને પોન્નાની ખાતે મિનિ-સિવિલ સ્ટેશનો છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://malappuram.nic.in/en/tehsil/#:~:text=For%20administrative%20purpose%20the%20district,office%20is%20headed%20by%20Tahsildar | title=Tehsils / Taluks &amp;#124; Welcome to Malappuram &amp;#124; India }}&lt;/ref&gt;

[[File:Subdistricts of Malappuram (August 2020).svg|thumb|left|મલપ્પુરમમાં તાલુકા]]

{| align=&quot;left&quot; class=&quot;toccolours&quot; cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-right: .5em; margin-top: .4em; font-size: 90%&quot;
|-
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot; valign=&quot;top&quot;
!પેટાજિલ્લો&lt;br/&gt;(''તાલુકા'')
!વિસ્તાર&lt;br/&gt;(in km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
!કુલ વસ્તી&lt;br/&gt;(૨૦૧૧)
!ગામડાં
!શહેરીકરણ&lt;br/&gt;(૨૦૧૧)
|-
| પોન્નાઈ || 200 || 379,798 || 11 || 57.36%
|-
| તિરુર || 448 || 928,672 || 30 || 48.73%
|-
| તિરુરંગડી || 290* || 631,906 || 17 || 90.40%
|-
| કોન્ડોટ્ટી || 258* || 410,577 || 12 || 43.10%
|-
| ઍરનાડ || 491* || 581,512 || 23 || 37.93%
|-
| પેરિન્થલમન્ના || 506 || 606,396 || 24 || 21.73%
|-
| નિલામ્બુર || 1,343 || 574,059 || 21 || 8.08%
|-
| style=&quot;font-size: 80%&quot; colspan=5 bgcolor=&quot;#cceeff&quot; align=&quot;center&quot;| Sources: 2011 Census of India,&lt;ref name=&quot;demomalapuram&quot;&gt;{{cite web |url= http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_B_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title= Taluk-wise demography of Malappuram |access-date=19 April 2020 |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |pages= 161–193 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = Villages_Malappuram&gt;{{cite web |title=Villages in Malappuram |url = https://malappuram.nic.in/village-panchayats/ |website = malappuram.nic.in |access-date=25 November 2019 }}&lt;/ref&gt;
|}

==== મહેસૂલ ગામો ====
મહેસૂલ ગામો એ તાલુકાઓનો પેટાવિભાગ છે, અને જિલ્લાના મહેસૂલ વહીવટની સૌથી નીચી સંસ્થા છે. દરેક તાલુકામાં તેના અધિકારક્ષેત્રમાં અનેક ગામો હોય છે. મલપ્પુરમ જિલ્લામાં ૧૩૮ મહેસૂલ ગામો છે. જમીન મહેસૂલ બાબતો માટે મહેસૂલ ગામોને વધુ ડિસોમમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યા છે.
{{clear}}

=== જિલ્લા આયોજન સમિતિ ===
મલપ્પુરમની જિલ્લા આયોજન સમિતિમાં નગરપાલિકાઓના બે સભ્યો, જિલ્લા પંચાયતના ૧૦ સભ્યો અને એક પંચાયત દ્વારા નિયુક્ત સભ્ય ઉપરાંત એક અધ્યક્ષ અને એક સચિવનો સમાવેશ થાય છે. અધ્યક્ષ પદ જિલ્લા પંચાયતના પદાધિકારી અને સચિવ પદ જિલ્લા કલેક્ટર માટે અનામત છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sec.kerala.gov.in/index.php/Content/index/lsgd|title=District Planning Committee, Malappuram|access-date=7 November 2020|website=SEC Kerala}}&lt;/ref&gt;

=== ન્યાયતંત્ર ===
[[File:Perinthalmanna Munsif Court.png|thumbnail|પેરિન્થલમન્ના ખાતે એક કોર્ટ સંકુલ.]]

જિલ્લાનું ન્યાયિક મુખ્યાલય મંજેરી ખાતે છે. મંજેરી ન્યાયિક જિલ્લા હેઠળ ૨૪ અદાલતો કાર્યરત છે જેમાં મંજેરી, મલપ્પુરમ, તિરુર, પેરિન્થલમન્ના, પરપ્પનંગડી, પોન્નાની અને નીલામ્બુરનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;district_police&quot;&gt;{{cite web |url=https://districts.ecourts.gov.in/malappuram |website=districts.ecourts.gov.in |title=Judicial administration of Malappuram |access-date=17 June 2020 }}&lt;/ref&gt; ૧૬ જૂન, ૧૯૬૯ ના રોજ મલપ્પુરમ જિલ્લાની સ્થાપના પછી, ૨૫ મે, ૧૯૭૦ ના રોજ કોઝિકોડમાં એક જિલ્લા અદાલતે કામગીરી શરૂ કરી. ત્યારબાદ, ૧ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૭૪ ના રોજ, કોર્ટને મંજેરી કોર્ટ સંકુલમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવી.

જિલ્લામાં ત્રણ વધારાની જિલ્લા અને સત્ર અદાલતો, બે કૌટુંબિક અદાલતો (એક મલપ્પુરમ અને બીજી તિરુરમાં), તેમજ બે મોટર અકસ્માત દાવા ટ્રિબ્યુનલ (એક મંજેરીમાં અને બીજી તિરુરમાં) છે. વધુમાં, બે સબ કોર્ટ છે - એક મંજેરીમાં અને બીજી તિરુરમાં. જિલ્લામાં બે મુનસિફ મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટ પણ છે, જેમાં એક પોન્નાનીમાં અને બીજી પેરિન્થલમન્નામાં છે. છેલ્લે, મલપ્પુરમ જિલ્લામાં નવ ન્યાયિક પ્રથમ વર્ગ મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટ કાર્યરત છે.

=== પોલીસ ===
મલપ્પુરમ જિલ્લા પોલીસ (કેરળ પોલીસનો એક પોલીસ જિલ્લો) કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા તથા જિલ્લામાં તપાસ કામગીરી માટે જવાબદાર છે. જિલ્લા પોલીસ કચેરી મલપ્પુરમ ખાતે આવેલી છે, જેના વડા પોલીસ સુપ્રિન્ટેન્ડેન્ટ (SP) નો રેન્ક ધરાવતા જિલ્લા પોલીસ ચીફ (DPC) હોય છે.
મલપ્પુરમ જિલ્લામાં કુલ ૬ પોલીસ સબ-ડિવિઝન અને ૩૬ પોલીસ સ્ટેશનો આવેલા છે. આ સબ-ડિવિઝનોના મુખ્ય મથકો મલપ્પુરમ, કોંડોત્ટી, પેરિન્થલમન્ના, તિરુર, તાનુર અને નીલાંબુર ખાતે આવેલા છે. દરેક પોલીસ સબ-ડિવિઝનનું નેતૃત્વ ડેપ્યુટી સુપ્રિન્ટેન્ડેન્ટ ઓફ પોલીસ (DySP) કરે છે અને દરેક પોલીસ સ્ટેશનની દેખરેખ ઇન્સ્પેક્ટર ઓફ પોલીસનો રેન્ક ધરાવતા સ્ટેશન હાઉસ ઓફિસર (SHO) દ્વારા કરવામાં આવે છે.

મલપ્પુરમ પોલીસ જિલ્લો, પાલક્કાડ, ત્રિસૂર સિટી અને ત્રિસૂર ગ્રામીણ પોલીસ જિલ્લાઓની સાથે ત્રિસૂર રેન્જ પોલીસ ના ક્ષેત્રાધિકાર હેઠળ આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://keralapolice.gov.in/page/ranges|title=Thrissur Range Police districts|access-date=2 November 2020|website=Kerala Police}}&lt;/ref&gt;

જિલ્લા પોલીસ કચેરી, ડિસ્ટ્રિક્ટ સ્પેશિયલ બ્રાંચ, ડિસ્ટ્રિક્ટ ક્રાઇમ રેકોર્ડ્સ બ્યુરો, ડિસ્ટ્રિક્ટ 'સી' બ્રાંચ, નાર્કોટિક સેલ, ડિસ્ટ્રિક્ટ પોલીસ કંટ્રોલ રૂમ, સાયબર સેલ, વુમન સેલ અને ટેલિકોમ્યુનિકેશન યુનિટ મલપ્પુરમ ખાતે આવેલા છે. કોસ્ટલ (તટીય) પોલીસ સ્ટેશન પોન્નાની ખાતે જ્યારે ડિસ્ટ્રિક્ટ આર્મ્ડ રિઝર્વ કેમ્પ પદિન્હત્તુમ્મુરી ખાતે આવેલો છે. મલપ્પુરમ પોલીસના ટ્રાફિક એન્ફોર્સમેન્ટ યુનિટ્સ મલપ્પુરમ, મંજેરી, કોંડોત્ટી, પેરિન્થલમન્ના અને તિરુર ખાતે કાર્યરત છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://malappuram.keralapolice.gov.in/wings/general-executive/district-police-office |website=malappuram.keralapolice.gov.in |title=Malappuram police |access-date=17 June 2020 |archive-date=28 September 2020 }}&lt;/ref&gt;

કેરળ પોલીસ હેઠળની એક સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલિયન મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ (રચના: ૧૮૮૪) નું મુખ્ય મથક મલપ્પુરમ ખાતે આવેલું છે. તે રાજ્યની સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલિયન પણ છે.&lt;ref name=&quot;district_police&quot; /&gt; તે ભીડ નિયંત્રણ, આંતરિક સુરક્ષા, રમખાણ નિયંત્રણ અને વીઆઈપી (VIP) સુરક્ષામાં સિવિલ પોલીસને સહાય પૂરી પાડે છે. આ ઉપરાંત જરૂર પડ્યે તેને રાજ્ય બહાર પણ તૈનાત કરવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Malabar Special Police (MSP), Armed Police Battalions of Kerala |url=https://keralapolice.gov.in/page/malabar-special-police |access-date=2026-01-02 |website=keralapolice.gov.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

== અર્થતંત્ર ==
મલપ્પુરમનું અર્થતંત્ર નોંધપાત્ર રીતે પ્રવાસીઓ (ગલ્ફ દેશોમાં કામ કરતા લોકો) પર આધારિત છે. સમગ્ર કેરળ રાજ્યમાં સૌથી વધુ પ્રવાસીઓ મલપ્પુરમ જિલ્લાના છે. કેરળ સરકાર દ્વારા પ્રકાશિત ૨૦૧૬ના આર્થિક સમીક્ષા અહેવાલ મુજબ, જિલ્લાના દર ૧૦૦માંથી ૫૪ કુટુંબો પ્રવાસી કુટુંબો છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://spb.kerala.gov.in/EconomicReview2016/web/chapter06_03.php |website=spb.kerala.gov.in |title=Malappuram ranks first in the number of emigrants from Kerala |access-date=3 December 2019 |archive-date=21 નવેમ્બર 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191121020814/http://spb.kerala.gov.in/EconomicReview2016/web/chapter06_03.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; તેમનામાંથી મોટા ભાગના લોકો મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) ના દેશોમાં કામ કરે છે અને તેઓ જિલ્લાના અર્થતંત્રમાં મુખ્ય યોગદાનકર્તા છે. 'કેરળ ગ્રામીણ બેંક' (KGB) નું મુખ્ય મથક પણ મલપ્પુરમ ખાતે આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.newindianexpress.com/business/2013/jul/15/kgb-to-expand-operations-in-all-panchayats-496821.html |website=The New Indian Express |title=KGB to expand operations in all Panchayats |date=15 July 2013 |access-date=25 June 2020 }}&lt;/ref&gt;

[[File:KGB logo.png|250px|thumb|કેરળ ગ્રામીણ બેંક એ કેરળનું સૌથી મોટું પ્રાદેશિક ગ્રામીણ બેંકિંગ નેટવર્ક છે.]]

=== આર્થિક ખનિજો ===
જિલ્લાના મધ્ય ભાગમાં લેટેરાઇટ પથ્થર વ્યાપકપણે જોવા મળે છે. અંગાદિપુરમ લેટેરાઇટને રાષ્ટ્રીય ભૂ-વારસા સ્મારક તરીકે માન્યતા મળી છે.&lt;ref name=gsi3&gt;{{Cite web |url=http://naturalheritage.intach.org/wp-content/uploads/2016/09/Geoheritage-Monograph.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2026-08-11 |archive-date=2017-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111120428/http://naturalheritage.intach.org/wp-content/uploads/2016/09/Geoheritage-Monograph.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;આર્ચીયન ગ્નીસ એ જિલ્લાની સૌથી વધુ જોવા મળતી ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય રચના છે. પોરુરમાં જોવા મળતું ક્વાર્ટઝ મેગ્નેટાઇટ, જિલ્લામાં જોવા મળતા ખનિજોમાંનું એક છે જે આર્થિક મહત્વ ધરાવે છે. ક્વાર્ટઝ ગ્નીસ નીલંબુર, એડાવન્ના અને પંડિકડ પ્રદેશોમાં જોવા મળે છે. ગાર્નેલીફોરસ ક્વાર્ટઝ મંજેરી અને કોન્ડોટ્ટીના વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે. ચાર્નોકાઇટ ખડકો નીલંબુર અને એડાવન્નામાં જોવા મળે છે. પ્લેજીઓક્લેઝ, ફેલ્ડસ્પાર અને પાયરોક્સિન ધરાવતા ડાઇક્સ લાક્ષણિક લેટેરાઇટ રચનામાં મંજેરી ખાતે છે. એરનાડ પ્રદેશમાંથી સારી ગુણવત્તાવાળા આયર્ન ઓરના ભંડાર મળ્યા છે. પોન્નાની અને કદલુન્ડીનગરમના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાંથી ચૂનાના શેલના ભંડાર મળી આવ્યા છે. પોન્નાની અને વેલિયાનકોડના દરિયાકાંઠાના રેતીમાં ભારે ખનિજો, ઇલ્મેનાઇટ અને મોનાઝાઇટનો મોટો જથ્થો છે. પોન્નાની અને પેરિન્થલમન્નાના તાલુકાઓમાંથી કાઓલિનાઇટ મળી આવ્યું છે. થેક્કુમ્મુરી ગામમાંથી બોલ માટીના ભંડાર મળી આવ્યા છે. નીલમ્બુર ઉપ-જિલ્લાના કેટલાક ભાગો વાયનાડના છુપાયેલા સોનાના ક્ષેત્રોમાં શામેલ છે. નીલમ્બુર તાલુક, વાયનાડ અને અટ્ટપ્પડી ખીણના નજીકના પ્રદેશો સાથે કુદરતી સોનાના ક્ષેત્રો માટે જાણીતા છે. નીલમ્બુરમાં ચાલિયાર નદીની ખીણમાં કરવામાં આવેલા સંશોધનમાં ૨.૫ મિલિયન ઘન મીટર પ્લેસરના ભંડાર જોવા મળ્યા છે જેમાં પ્રતિ ઘન મીટર સોનાનો જથ્થો ૧.૧ ગ્રામ છે. [72] જિલ્લાના કેટલાક ભાગો જેમ કે કોટ્ટક્કલ, પરપ્પિલ, ઓરકમ અને મેલમુરીમાંથી બોક્સાઇટ મળી આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |website=industry.kerala.gov.in |title=Minerals of Malappuram |page=35 |access-date=21 April 2020 |archive-date=26 એપ્રિલ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426034953/http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; કરુવરકુંડુ, જેનો અર્થ લુહારનું સ્થળ થાય છે, તેનું નામ આયર્ન-ઓર કાપવા અને લુહારકામ પરથી પડ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite journal |year=2000 |title=Proceedings of the Indian History Congress |volume=60 |pages=1204 |oclc=1752882 }}&lt;/ref&gt;

=== ઉદ્યોગો ===
[[File:Manjeri Town Calicut Road View.jpg|thumbnail|માંજેરી, મલપ્પુરમ મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારનું એક ઘટક શહેર]]

૧૮૮૭માં સ્થપાયેલ તિરુનાવાયા ખાતે કોડક્કલ ટાઇલ ફેક્ટરી, ભારતની બીજી ટાઇલ ફેક્ટરી હતી. ભારતમાં પ્રથમ ટાઇલ ફેક્ટરી ફેરોકે ખાતે હતી, જે તે સમયે એરનાડ તાલુકાનો ભાગ હતી. ૨૦૧૧માં થયેલી વસ્તી ગણતરી મુજબ, SSI/MMSE હેઠળ ૧૦,૬૨૯ ઔદ્યોગિક એકમો નોંધાયેલા છે, અને તેમાંથી ૩૯૬ એકમો અનુસૂચિત જાતિઓ દ્વારા, ૮૩ અનુસૂચિત જનજાતિઓ દ્વારા અને બાકીના એકમો સામાન્ય શ્રેણી દ્વારા પ્રમોટ કરવામાં આવે છે. સ્વ-રોજગાર કાર્યક્રમ હેઠળ વાર્ષિક આશરે ૧,૦૦૦ લોકોને સહાય આપવામાં આવે છે. તેન્હીપાલમ નજીક કક્કનચેરીમાં KINFRA ફૂડ-પ્રોસેસિંગ અને IT ઔદ્યોગિક વસાહતો, નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો માટે મલપ્પુરમ ખાતે&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://kinfra.org/departments/kinfra-techno-industrial-park-malappuram | website=kinfra.org | title=KINFRA Techno Industrial Park, Malappuram | access-date=27 November 2019}}&lt;/ref&gt; INKEL SME પાર્ક અને મંજેરીમાં પયનાદ ખાતે રબર પ્લાન્ટ અને ઔદ્યોગિક વસાહત છે. મલપ્પુરમ ખાતે ૧૬૮ એકરમાં ફેલાયેલા INKEL ગ્રીન્સમાં એક ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર, 'SME પાર્ક' અને એક શૈક્ષણિક ક્ષેત્ર, 'ઍડ્યુસીટી' છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Kerala's INKEL to bring an invest of Rs 1000 crore|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/infrastructure/keralas-inkel-to-bring-an-invest-of-rs-1000-crore/articleshow/47541323.cms|date=4 June 2015|access-date=6 October 2020|work=The Economic Times}}&lt;/ref&gt;

માલકોસ્પિન (મલપ્પુરમ સ્પિનિંગ મિલ્સ લિમિટેડ) રાજ્ય સરકાર હેઠળના જિલ્લામાં સૌથી જૂના ઔદ્યોગિક સ્થાપનોમાંનું એક છે. લાકડા સંબંધિત ઉદ્યોગો કોટ્ટક્કલ, એડાવન્ના, વાણીયામ્બલમ, કરુલાઈ, નિલંબુર અને મમ્પાદમાં સામાન્ય છે. છેલ્લા દાયકાઓ સુધી લાકડાની મિલ, ફર્નિચર ઉત્પાદકો અને લાકડાનો વેપાર જિલ્લામાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ વ્યવસાયો હતા. તિરુર ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, મોબાઇલ ફોન અને અન્ય ગેજેટ્સ માટેનું એક મુખ્ય પ્રાદેશિક વેપાર કેન્દ્ર છે. કર્મચારી રાજ્ય વીમાની શાખા મલપ્પુરમ ખાતે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt; કુટ્ટીપુરમ ખાતે કેલ્ટ્રોન ઇલેક્ટ્રો સિરામિક્સ (કેલસેરા),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.keltronelcera.com/index.php/home.html|title=KELCERA|access-date=30 January 2021|website=keltronelcera|archive-date=5 ફેબ્રુઆરી 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205010009/http://www.keltronelcera.com/index.php/home.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; કુટ્ટીપુરમ ખાતે કેલ્ટ્રોન ટૂલ રૂમ, એદારીકોડ ખાતે એદારીકોડ ટેક્સટાઇલ્સ, એડાપલ ખાતે KSRTC બોડી વર્કશોપ, અઠવનદ ખાતે MALCOTEX (માલાબાર કો-ઓપરેટિવ ટેક્સટાઇલ્સ લિમિટેડ),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.malcotex.co.in/|title=MALCOTEX|access-date=30 January 2021|website=malcotex|archive-date=13 સપ્ટેમ્બર 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210913065710/https://fonts.googleapis.com/css?family=Noto+Serif%3A400%2C400italic%2C700%7COpen+Sans%3A300%2C400%2C600%2C700|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; અને અઠવનદ ખાતે KELTEX (કેરળ હાઇ-ટેક ટેક્સટાઇલ્સ કોઓપરેટિવ લિમિટેડ),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.keltex.org/|title=KELTEX Athavanad|access-date=30 January 2021|website=keltex}}&lt;/ref&gt; જાહેર ક્ષેત્ર હેઠળના અન્ય મુખ્ય ઔદ્યોગિક કેન્દ્રો છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.msmedithrissur.gov.in/assets/uploads/downloadfile/Malappuram%202017-18.pdf |website=msmedithrissur.gov.in |title=Brief Industrial Profile of Malappuram District 2017–18 |access-date=13 July 2020 |archive-date=14 જુલાઈ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714131013/http://www.msmedithrissur.gov.in/assets/uploads/downloadfile/Malappuram%202017-18.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; કેરળ સ્ટેટ ડિટર્જન્ટ્સ એન્ડ કેમિકલ્સ લિમિટેડ અને કેરળ સ્ટેટ વુડ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડનું મુખ્ય મથક અનુક્રમે કુટ્ટીપુરમ અને નીલંબુર ખાતે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/company/kerala-state-detergents-and-chemicals-ltd-/U24243KL1976SGC002816|title=Kerala State Detergents and Chemicals Limited|access-date=29 July 2020|website=The Economic Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/company/kerala-state-wood-industries-ltd-/U36101KL1970SGC003411|title=Kerala State Wood Industries Ltd.|access-date=29 July 2020|website=The Economic Times}}&lt;/ref&gt; પોપીસ બેબી કેર, વિશ્વની સૌથી મોટી બેબી કપડા ઉત્પાદક બ્રાન્ડ્સમાંની એક, મુખ્યત્વે મલપ્પુરમ ખાતે સ્થિત છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/pvt-firm-gives-out-free-clothes-to-newborns/articleshow/74998448.cms|title=Popees baby care|date=6 April 2020|access-date=16 August 2020|website=Times of India|last=TNN}}&lt;/ref&gt;

=== કૃષિ ===
[[File:Kcaet.JPG|thumb|થાવનુર ખાતે કેલપ્પાજી કોલેજ ઓફ એગ્રીકલ્ચરલ એન્જિનિયરિંગ એન્ડ ટેકનોલોજી (KCAET) ની સ્થાપના ૧૯૬૩ માં થઈ, જે રાજ્યની એકમાત્ર એગ્રીકલ્ચરલ એન્જિનિયરિંગ સંસ્થા છે.]]
[[File:Agricultural Research Station, Anakkayam - 1.jpg|left|thumb|કૃષિ સંશોધન મથક, અનક્કયમ]]
[[File:Edappal malappuram(district) kerala infia.jpg|thumbnail|એડપ્પલ ખાતે એક મેદાન]]

નાળિયેર, ખજૂર અને ડાંગર મુખ્યત્વે મલપ્પુરમ કિનારે જોવા મળે છે. કાજુ, નાળિયેર અને ટેપીઓકા ઉબડખાબડ મેદાનોમાં જોવા મળે છે. રબર, કાજુ, મરી અને નાળિયેર એ ચાલિયાર નદીના તટપ્રદેશમાં જોવા મળતી મહત્વપૂર્ણ વનસ્પતિ છે. નીલંબુર ખીણમાં વિવિધ પ્રકારની પ્રજાતિઓની ખેતી થાય છે. સાગ મુખ્યત્વે આ પ્રદેશમાં જોવા મળે છે. પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઊંચા પ્રદેશોમાં નાળિયેર, ખજૂરનાં વૃક્ષો, મરી, રબર અને કાજુની ખેતી થાય છે. આ પ્રદેશમાં કાદલુંડી નદીનું પાણી વહે છે. સામાન્ય પાક ઉપરાંત, કેરી, ફણગાવેલા ફળ, કેળા વગેરે જેવી પ્રજાતિઓની પણ ખેતી કરવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; જિલ્લાની સામાન્ય ડુંગરાળ પ્રકૃતિ ટેરેસ ખેતીને ટેકો આપે છે. ત્રિસુર-પોન્નાની કોલે વેટલેન્ડ્સનો એક ભાગ જિલ્લાના પોન્નાની તાલુકામાં આવેલો છે, જે ડાંગરની ખૂબ ઉત્પાદક ખેતી માટે અનુકૂળ છે.

૨૦૧૬-૧૭ ના આંકડા મુજબ, કુલ પાક વિસ્તાર ૨૩૭,૮૬૦ હેક્ટર હતો, જ્યારે ચોખ્ખો પાક વિસ્તાર ૧૭૩,૧૭૮ હેક્ટર હતો. જિલ્લાની પાકની તીવ્રતા ૧૩૭ હેક્ટર છે. ૨૦૧૬-૧૭ માં સૌથી વધુ ઉત્પાદન થયેલ અસંખ્ય પાક ટેપીઓકા (૧૮૫,૮૮૦ મેટ્રિક ટન), ત્યારબાદ કેળા (૫૮,૫૬૪ મેટ્રિક ટન) અને રબર (૪૦,૦૦૦ મેટ્રિક ટન) હતો. ૨૦૧૬-૧૭ માં ૮૭૮ મિલિયન નારિયેળ અને ૧.૯ કરોડ જેકફ્રૂટનું ઉત્પાદન થયું હતું. જોકે, નારિયેળ (૧૦૨,૮૩૬ હેક્ટર), ત્યારબાદ રબર (૪૨,૭૭૦ હેક્ટર) અને સોપારી (૧૮,૩૭૯ હેક્ટર) ની ખેતી માટે જમીનનો ઉપયોગ મહત્તમ હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/index.php/agri-state-mlp |website=ecostat.kerala.gov.in |title=Agriculture in Malappuram |access-date=20 June 2020 |archive-date=1 જુલાઈ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200701171416/http://www.ecostat.kerala.gov.in/index.php/agri-state-mlp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અનાક્કયમ ખાતે એક કૃષિ સંશોધન મથક કાર્યરત છે. મુંડેરી ખાતે સીડ ગાર્ડન કોમ્પ્લેક્સ, એશિયાના સૌથી મોટા ખેતરોમાંનું એક હોવાનું કહેવાય છે. રાજ્ય બીજ ફાર્મ ચોકડ, થાવનુર અને અનાક્કયમ ખાતે છે. ચુંગાથરા ખાતે એક જિલ્લા કૃષિ ફાર્મ અને પરપ્પનંગડી ખાતે એક નારિયેળ નર્સરી કાર્યરત છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fibkerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=409&amp;Itemid=156|title=Important farms in Malappuram|access-date=28 August 2020|website=Farm Information Bureau, Kerala}}&lt;/ref&gt; થાવનુર ખાતે KCAET રાજ્યની એકમાત્ર કૃષિ ઇજનેરી સંસ્થા છે.&lt;ref name=kcaet&gt;{{Cite web|url=http://www.kau.in/kcaet-tavanur|title=Kelappaji College of Agricultural Engineering &amp; Technology, Tavanur &amp;#124; Kerala Agricultural University|website=kau.in|access-date=30 June 2020}}&lt;/ref&gt;

== સ્વાસ્થ્ય સુવિધાઓ ==
[[File:Kottakkal Arya Vaidya Sala OP Block.jpg|left|thumb|કોટ્ટક્કલ આર્ય વૈદ્ય શાળા]]
[[File:പൊന്നാനി 1z .jpg|thumbnail|સરકારી મહિલા અને બાળ હોસ્પિટલ, પોન્નાની]]

મલપ્પુરમ જિલ્લામાં એલોપેથી (આધુનિક તબીબી વિજ્ઞાન), આયુર્વેદ અને હોમિયોપેથી સારવાર પદ્ધતિઓ ઉપલબ્ધ છે. એલોપેથી ક્ષેત્રે કેરળ સરકાર હેઠળ ૧ જનરલ હોસ્પિટલ, ૩ જિલ્લા હોસ્પિટલો અને ૬ તાલુકા હોસ્પિટલો કાર્યરત છે. ૨૦૧૩માં સ્થાપિત સરકારી મેડિકલ કોલેજ, મંજેરી, જિલ્લાની સર્વોચ્ચ મેડિકલ કોલેજ છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=A new government medical college in Kerala after 31 years |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/a-new-government-medical-college-in-kerala-after-31-years/article5082996.ece |newspaper=The Hindu |date=2 September 2013 |access-date=13 September 2021 }}&lt;/ref&gt; તિરુર, પેરિન્થલમન્ના અને નિલંબુર ખાતે ત્રણ સરકારી જિલ્લા હોસ્પિટલો છે.&lt;ref name=&quot;Malappuram-Public Hospitals – sha&quot;&gt;{{Cite web |title=Malappuram-Public Hospitals – sha |url=https://sha.kerala.gov.in/?page_id=530&amp;lang=en |access-date=2025-12-28 |website=sha.kerala.gov.in}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ, કોન્ડોટ્ટી, વાંડૂર, અરીકોડ, પોન્નાની અને તિરુરંગડી ખાતે છ સરકારી તાલુકા હોસ્પિટલો છે, સાથે પોન્નાની ખાતે સરકારી મહિલા અને બાળકોની હોસ્પિટલ અને એડાવન્ના ખાતે સીથીહાજી કેન્સર શોધ અને સારવાર કેન્દ્ર છે.&lt;ref name=&quot;Malappuram-Public Hospitals – sha&quot;/&gt;

જાહેર ક્ષેત્ર હેઠળ સ્થાનિક આરોગ્ય કેન્દ્રોનું એક મોટું નેટવર્ક કાર્યરત છે. તેમાં ૬૬ પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો (PHC), ૨૦ ચોવીસ કલાક કાર્યરત પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો, ૨૦ સામુહિક આરોગ્ય કેન્દ્રો (CHC) અને ૨ ક્ષય રોગ નિવારણ કેન્દ્રો (TBC) નો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત ૫ મુખ્ય જાહેર આરોગ્ય કેન્દ્રો, ૭૭ લઘુ જાહેર આરોગ્ય કેન્દ્રો અને ૫૬૫ સબ-સેન્ટરો આવેલા છે. જાહેર ક્ષેત્ર હેઠળ ૩ રક્તપિત્ત નિયંત્રણ યુનિટ અને ૨ ફાઇલેરિયા (હાથીપગો) નિયંત્રણ યુનિટ પણ કાર્યરત છે. સરકારી હોસ્પિટલોમાં કુલ પથારીઓની ક્ષમતા ૧,૫૦૦ ની છે. આ સિવાય એલોપેથી ક્ષેત્રે સુપર-સ્પેશિયાલિટી સુવિધાઓ ધરાવતી ઘણી ખાનગી હોસ્પિટલો પણ જિલ્લામાં આવેલી છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.ecostat.kerala.gov.in/index.php/health-state-mlp |website = ecostat.kerala.gov.in |title = Healthcare in Malappuram |access-date = 20 June 2020 |archive-date = 28 ડિસેમ્બર 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20191228215258/http://www.ecostat.kerala.gov.in/index.php/health-state-mlp |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Malappuramhealthcare&quot;&gt;{{cite web |url = https://malappuram.nic.in/health/ |website = malappuram.nic.in |title = Healthcare in Malappuram |access-date = 20 June 2020}}&lt;/ref&gt;

મલપ્પુરમ જિલ્લામાં પેરિન્થલમન્ના નજીક આવેલા પુલમન્થોલ ખાતે અષ્ટવૈદ્ય તબીબોની 'પુલમન્થોલ મુસ' પરંપરા દ્વારા પરંપરાગત આયુર્વેદિક ચિકિત્સા પદ્ધતિની મજબૂત ઉપસ્થિતિ છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pulamantholemoosshospital.com |title=Ashtavaidyan Pulamanthole Mooss Ayurveda Hospital |website=pulamantholemoosshospital.com |access-date=13 May 2026}}&lt;/ref&gt;

કોટ્ટક્કલ નજીક પોટ્ટિપારા ખાતે માનસિક રોગો માટેની સરકારી આયુર્વેદિક સંશોધન સંસ્થા કેરળની એકમાત્ર સરકારી આયુર્વેદિક માનસિક હોસ્પિટલ છે. સમગ્ર દેશમાં જાહેર ક્ષેત્ર હેઠળ સ્થપાયેલી આ પ્રકારની પ્રથમ સંસ્થા પણ છે. આ ઉપરાંત, વિશ્વવિખ્યાત આયુર્વેદિક ચિકિત્સા કેન્દ્ર 'આર્ય વૈદ્ય શાળા' પણ કોટ્ટક્કલ ખાતે આવેલું છે. સરકારી ક્ષેત્ર હેઠળ, જિલ્લા કક્ષાની સરકારી આયુર્વેદિક હોસ્પિટલ એડારિકોડે ખાતે કાર્યરત છે. આ સિવાય મંજેરી, વેલીમુક્કુ, પેરિન્થલમન્ના, મલપ્પુરમ, વેંગરા, કલ્પકાંચેરી, થિરૂવલી અને ચેલમ્બરા ખાતે પણ સરકારી આયુર્વેદિક હોસ્પિટલો આવેલી છે.&lt;ref name =&quot;Malappuramhealthcare&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://homoeopathy.kerala.gov.in/2018/04/28/malappuram-01/#1525080050368-2f4492de-835c |website=homoeopathy.kerala.gov.in |title=Homeopathy in Malappuram |access-date=13 July 2020 |archive-date=13 જુલાઈ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200713100512/http://homoeopathy.kerala.gov.in/2018/04/28/malappuram-01/#1525080050368-2f4492de-835c |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ઘણી હોસ્પિટલો ખાનગી ક્ષેત્ર હેઠળ કામ કરે છે.

== શિક્ષણ ==
[[File:MESCE Kuttippuram.jpg|thumbnail|MESCE Kuttippuram, the first self-financing engineering college in Kerala]]

૧૪મી અને ૧૬મી સદી વચ્ચેના સમયગાળા દરમિયાન 'કેરળ સ્કૂલ ઓફ એસ્ટ્રોનોમી એન્ડ મેથેમેટિક્સ' નો વિકાસ થયો હતો. ખગોળશાસ્ત્રીય સમસ્યાઓ અને ગણતરીઓના ઉકેલ શોધવાના પ્રયાસોમાં, આ મંડળના વિદ્વાનોએ ત્રિકોણમિતિ વિધેયોના શ્રેણી વિસ્તરણ સહિત ગણિત વિજ્ઞાનની અનેક મહત્વપૂર્ણ વિભાવનાઓની સ્વતંત્ર રીતે શોધ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;roy&quot;&gt;{{cite journal |last=Roy |first=Ranjan |year=1990 |title=Discovery of the Series Formula for π by Leibniz, Gregory, and Nilakantha |journal=Mathematics Magazine |volume=63 |issue=5 |pages=291–306 |doi=10.2307/2690896 |jstor=2690896}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pingree 1992 554–563&quot;&gt;{{Citation |last=Pingree |first=David |title=Hellenophilia versus the History of Science |year=1992 |journal=Isis |volume=83 |issue=4 |pages=554–563 |jstor=234257 |doi=10.1086/356288 }}&lt;/ref&gt; કેરળ ખગોળશાસ્ત્ર અને ગણિતશાસ્ત્રની આ વિશ્વવિખ્યાત પરંપરાનું મુખ્ય કેન્દ્ર વેટ્ટથુનાડુ (હાલનો તિરુર પ્રદેશ) ખાતે આવેલું હતું.&lt;ref name=&quot;roy&quot;/&gt;

વર્ષ ૨૦૧૯-૨૦ ના શાળાકીય આંકડાઓ અનુસાર, મલપ્પુરમ જિલ્લો કેરળમાં સૌથી વધુ શાળાઓ ધરાવે છે. જિલ્લામાં ૮૯૮ નિમ્ન પ્રાથમિક શાળાઓ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/districtwise/LP |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=LP schools in Malappuram |access-date=17 April 2020 }}&lt;/ref&gt; ૩૬૩ ઉચ્ચ પ્રાથમિક શાળાઓ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/districtwise/UP |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=UP schools in Malappuram |access-date=17 April 2020 }}&lt;/ref&gt; ૩૫૫ ઉચ્ચ શાળાઓ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/districtwise/HS |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=High schools in Malappuram |access-date=17 April 2020 }}&lt;/ref&gt; ૨૪૮ ઉચ્ચ માધ્યમિક શાળાઓ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/schoolconsolidationhse |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=HSE schools in Malappuram |access-date=17 April 2020 }}&lt;/ref&gt; અને ૨૭ વ્યાવસાયિક ઉચ્ચ માધ્યમિક શાળાઓ&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/schoolconsolidationvhse |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=VHSE schools in Malappuram |access-date=17 April 2020 }}&lt;/ref&gt; છે. તેથી, જિલ્લામાં ૧૬૨૦ શાળાઓ છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/search/districtWiseSchools/10 |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=Schools in Malappuram |access-date=17 April 2020}}&lt;/ref&gt; આ ઉપરાંત, ૧૨૦ CBSE શાળાઓ અને ૩ ICSE શાળાઓ છે.

કેરળ સરકાર દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત ૫૫૪ સરકારી શાળાઓ, ૮૧૦ ગ્રાન્ટેડ શાળાઓ અને ૧ બિન-સહાયિત (નોન ગ્રાન્ટેડ) શાળાનું ડિજિટલાઇઝેશન કરવામાં આવ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/hitech/hitech_reports/advanced_search |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=Hi-tech schools in Malappuram |access-date=17 April 2020 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602221916/https://sametham.kite.kerala.gov.in/hitech/hitech_reports/advanced_search |url-status=live }}&lt;/ref&gt; શૈક્ષણિક વર્ષ ૨૦૧૯–૨૦ માં, કેરળ સરકાર દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત શાળાઓમાં અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓની કુલ સંખ્યા ૭,૩૯,૯૬૬ હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://sametham.kite.kerala.gov.in/welcome/sixthWorkingdayD2019|website= sametham.kite.kerala.gov.in|title= Strength of schools in Malappuram|access-date= 17 April 2020}}&lt;/ref&gt;

આ જિલ્લો રાજ્યના ઉચ્ચ શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. રાજ્યની બે મુખ્ય યુનિવર્સિટીઓ આ જિલ્લામાં આવેલી છે - કાલિકટ યુનિવર્સિટી જે ૧૯૬૮ માં કેરળમાં દ્વિતીય યુનિવર્સિટી તરીકે સ્થાપિત થઈ હતી,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uoc.ac.in/ |website=uoc.ac.in |title=The University of Calicut |access-date=28 November 2019 }}&lt;/ref&gt; અને થુનચથ એઝુથાચન મલયાલમ યુનિવર્સિટી જે તિરુરમાં કેન્દ્રિત છે જેની સ્થાપના ૨૦૧૨માં કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://malayalamuniversity.edu.in/en/ |website=malayalamuniversity.edu.in |title=Malayalam University |access-date=28 November 2019 }}&lt;/ref&gt; ​​અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટી (એએમયુ) ના ત્રણ ઓફ-કેમ્પસ કેન્દ્રોમાંથી એક, એએમયુ મલપ્પુરમ, ચેરુકારામાં સ્થિત છે, જેની સ્થાપના ૨૦૧૦ માં કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.amu.ac.in/malappuram/ |website= amu.ac.in |title= Aligarh Muslim University Malappuram Off-centre |access-date= 28 November 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Universities in Malappuram district |url=https://www.malappuramtourism.org/institutions.php |website=malappuramtourism.org |access-date=13 September 2021 |archive-date=5 માર્ચ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200305125423/https://www.malappuramtourism.org/institutions.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અંગ્રેજી અને વિદેશી ભાષાઓ યુનિવર્સિટીનું ઓફ-કેમ્પસ પનક્કડમાં કાર્યરત છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/Eflu-to-start-courses-in-Malappuram-campus-on-January-31/articleshow/28958910.cms |website=The Times of India |title=Eflu to start courses in Malappuram campus on January-31 |date=17 January 2014 |access-date=24 June 2020 }}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લો થાવનુરમાં કેરળ કૃષિ યુનિવર્સિટીનું પેટાકેન્દ્ર અને તિરુનવાયામાં શ્રી શંકરાચાર્ય સંસ્કૃત યુનિવર્સિટીનું પેટાકેન્દ્ર પણ ધરાવે છે. દારુલ હુડા ઇસ્લામિક યુનિવર્સિટીનું મુખ્ય મથક તિરુરંગદીના ચેમ્મદ ખાતે છે. મલપ્પુરમ ખાતે INKEL ગ્રીન્સ ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર સાથે શૈક્ષણિક ક્ષેત્ર પૂરું પાડે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Inkel Greens beckons firms to Malappuram|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/inkel-greens-beckons-firms-to-malappuram/article8784293.ece|date=28 June 2016|access-date=6 October 2020|work=The Hindu Businessline}}&lt;/ref&gt; મંજેરી ખાતે એરનાડ નોલેજ સિટી રાજ્યમાં તેના પ્રકારનો પ્રથમ પ્રોજેક્ટ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ekc.edu.in/about|title=Eranad knowledge city|access-date=4 November 2020|website=eku.edu.in|archive-date=4 જૂન 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604171424/http://www.ekc.edu.in/about|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ઉપરાંત, મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઇ-સાક્ષર જિલ્લો છે.&lt;ref&gt;Past, present and future of research in the information society by Wesley Shrum p.233&lt;/ref&gt;

== સંસ્કૃતિ ==
[[File:Thunchan Smarakam1.jpg|thumb|કોન્ડોટી ખાતે મહા કવિ મોયિનકુટ્ટી વૈદ્યર સ્મારક]]
[[File:Vaidyar.JPG|left|thumb|થુનચાથ્થુ એઝુથાચનની યાદમાં તિરુર ખાતે થુંચન સ્મારકમ]]

મલયાલમ મૂળાક્ષરો સૌપ્રથમ તિરુરમાં જન્મેલા અને આધુનિક મલયાલમ ભાષાના પિતા તરીકે જાણીતા થુનચથ એઝુથાચન દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; તિરુર મલયાલમ સંશોધન કેન્દ્રનું મુખ્ય મથક છે. મપિલા પટ્ટુના સૌથી પ્રસિદ્ધ કવિ મોઇનકુટ્ટી વૈદ્યરનો જન્મ કોન્ડોટ્ટીમાં થયો હતો. તેઓ મપિલા ગીતોના મહાકવિઓ પૈકીના એક તરીકે ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;


થુનચથ એઝુથાચન અને મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર ઉપરાંત અચ્યુત પિશારડી, આલમકોડ લીલાક્રિષ્નન, એડસ્સેરી ગોવિંદન નાયર, કે. પી. રામાનુન્ની, કુટ્ટીક્રિષ્ના મરાર, કુટ્ટીપ્પુરમ કેશવન નાયર, મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, એન. દામોદરન, નંદનાર, પૂંથાનમ નંબુદિરી, પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર, ઉરૂબ, વી. સી. બાલક્રિષ્ન પાનિકર, વલ્લથોલ ગોપાલ મેનન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન જેવા મલયાલમ ભાષાના પ્રખ્યાત લેખકો આ જિલ્લાના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એમ. ગોવિંદન, એમ. ટી. વાસુદેવન નાયર અને અક્કીથમ અચ્યુતન નંબુદિરી એ પોન્નાની ખાતે સ્થિત 'પોન્નાની કલારી' સાથે જોડાયેલા લેખકો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત નલપટ નારાયણ મેનન, બાલમણિ અમ્મા, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને કમલા સુરેય્યા પણ તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકાના વતની હતા.

જિલ્લાનો પુલામન્થોલે વિસ્તાર ઐતિહાસિક રીતે પુલામન્થોલે મુસ પરિવાર સાથે જોડાયેલો છે, જે કેરળમાં આયુર્વેદની પરંપરાગત પદ્ધતિ સાથે સંકળાયેલા અષ્ટવૈદ્ય વંશમાંથી આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/districts/malappuram/ |title=District of Malappuram |website=Kerala Tourism}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ રાજ્યમાં માપ્પિલા પાટ્ટુ સાહિત્યનું મુખ્ય કેન્દ્ર પણ હતું.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર અને પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર ઉપરાંત કુલાંગરા વીટ્ટિલ મોઇદુ મુસલિયાર (જેઓ ચક્કીરી શુજાયી તરીકે જાણીતા છે), ચક્કીરી મોઇદીનકુટ્ટી, મનક્કારાકથ કુન્હીકોયા, નલ્લાલમ બીરાન, કે. કે. મુહમ્મદ અબ્દુલ કરીમ, બાલક્રિષ્નન વલ્લીક્કુન્નૂ, પુંનાયુરકુલમ બાપુ, વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી વગેરે જેવા અનેક માપ્પિલા પાટ્ટુ કવિઓએ મલપ્પુરમને પોતાની કર્મભૂમિ તરીકે પસંદ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Tirur, Kerala.jpg|left|thumbnail|તિરુર નજીકનો ગ્રામ્ય વિસ્તાર]]

કેરળની શાસ્ત્રીય કલા સ્વરૂપ કથકલી અને આયુર્વેદમાં પણ જિલ્લાએ પોતાનું નોંધપાત્ર પ્રદાન આપ્યું છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; કોટ્ટક્કલ ખાતે વૈદ્યરત્નમ પી. એસ. વારિયર દ્વારા સ્થાપિત 'કોટ્ટક્કલ નાટ્ય સંગમ'માંથી આવતા કોટ્ટક્કલ ચંદ્રશેખરન, કોટ્ટક્કલ શિવરામન અને કોટ્ટક્કલ મધુ પ્રખ્યાત કથકલી કલાકારો છે. વર્તમાન તિરુરંગાડી, તિરુર અને પોન્નાની તાલુકાના કેટલાક ભાગો પર શાસન ધરાવતા વેટ્ટથુનાડના શાસકો કળા અને શિક્ષણના જાણીતા સંરક્ષકો હતા. વેટ્ટથુનાડના એક રાજાએ (શાસનકાળ: ૧૬૩૦-૧૬૪૦) કથકલી નૃત્ય શૈલીમાં નવા પ્રયોગો અને સુધારા કર્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે, જે &quot;વેટ્ટથુ પરંપરા&quot; તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા.&lt;ref&gt;Menon, A Sreedhara. ''A Survey of Kerala History.''  Kottayam: DC Books, 2007. Print&lt;/ref&gt; થુનચથ એઝુથાચન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન પણ વેટ્ટથુનાડના જ વતની હતા. વલ્લથોલ નારાયણ મેનનને ચેરુથુરુથી ખાતે 'કેરળ કલામંડલમ'ની સ્થાપના કરીને આધુનિક સમયમાં કથકલીનો પુનરુદ્ધાર કરનાર પણ ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

કથકલીના મુખ્ય પ્રશિક્ષક વાઝેનકાડા કંચુ નાયર અને સૌથી લોકપ્રિય કથકલી ગાયકો પૈકીના સંકરન એમ્બ્રાન્થિરી અને તિરુર નમ્બિસન પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આધુનિક કેરળમાં 'મોહિનીઅટ્ટમ' નૃત્યના પુનરુદ્ધારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવનાર કલામંડલમ કલ્યાણીકુટ્ટી અમ્મા જિલ્લાના તિરુનાવાયાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના [[મૃણાલિની સારાભાઈ]] તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકામાંથી આવતા હતા. કોટ્ટક્કલ ખાતે આવેલી આર્ય વૈદ્ય શાળા એ વિશ્વના સૌથી મોટા આયુર્વેદિક ઔષધીય નેટવર્કોમાંનું એક છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પ્રથમ જાણીતા કેરળના ઇતિહાસકાર ઝૈનુદ્દીન મખ્દૂમ દ્વિતીય પણ આ જ જિલ્લાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Kottakkal Bypass.jpg|thumbnail|કોટ્ટક્કલ, પ્રખ્યાત આર્ય વૈદ્ય શાળાનું કેન્દ્ર]]

કેરળ વર્મા વલિયા કોયી થમ્પુરાન ('કેરળ કાલિદાસન'), રાજા રાજા વર્મા ('કેરળ પાણિની') અને પ્રખ્યાત ચિત્રકાર [[રાજા રવિ વર્મા]] પરપ્પનાડ રાજપરિવારની વિવિધ શાખાઓમાંથી આવે છે, જેઓ પાછળથી પરપ્પનંગાડીથી હરિપાદ, ચંગનાસ્સેરી, માવેલીક્કારા અને કિલીમાનુર સ્થળાંતરિત થયા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Visakham thirunal.|date=2012|publisher=Duc|isbn=978-613-9-12064-2|location=[Place of publication not identified]|oclc=940373421}}&lt;/ref&gt; કેટલાક વિદ્વાનોના મતે, વેલુ થમ્પી દળવાના પૂર્વજો પણ પરપ્પનંગાડી નજીક આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના વતની હતા. &quot;ધ હિન્દુ&quot; દૈનિકના મુખ્ય સંપાદક (૧૮૯૮ થી ૧૯૦૫) અને &quot;ધ ઇન્ડિયન પેટ્રિઅટ&quot; ના સ્થાપક મુખ્ય સંપાદક દીવાન બહાદુર સી. કરુણાકર મેનન (૧૮૬૩–૧૯૨૨) પણ પરપ્પનંગાડીના જ હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/somemadrasleader00allauoft|title=Some Madras Leaders|date=1922|publisher=Allahabad Printed at Standard Press}}&lt;/ref&gt;

ઓ. ચંદુ મેનન જ્યારે પરપ્પનંગાડી મુનસિફ કોર્ટમાં જજ તરીકે ફરજ બજાવતા હતા, ત્યારે તેમણે તેમની નવલકથાઓ 'ઇન્દુલેખા' અને 'શારદા' લખી હતી. 'ઇન્દુલેખા' એ મલયાલમ ભાષામાં લખાયેલી પ્રથમ મુખ્ય નવલકથા પણ છે. 'માતૃભૂમિ' દૈનિકના સ્થાપક કે. માધવન નાયર મલપ્પુરમના વતની છે. પોન્નાની વિસ્તાર એ 'કેરળ ગાંધી' તરીકે જાણીતા કે. કેલપ્પન, એ. વી. કુટ્ટીમાલુ અમ્મા, મોહમ્મદ અબ્દુર રહેમાન અને અન્ય કેટલાક સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓની કાર્યભૂમિ હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પોન્નાની તાલુકાના અન્ય સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓમાં લક્ષ્મી સહગલ, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને અમ્મુ સ્વામીનાથનનો સમાવેશ થાય છે. મહાત્મા ગાંધી, જવાહરલાલ નેહરુ અને લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીના અસ્થિઓ કેરળમાં ભરતપુઝા નદીના કિનારે આવેલા તિરુનાવાયા ખાતે વિસર્જિત કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;askh&quot;&gt;{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=A Survey of Kerala History |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=9788126415786 |edition=2007 |url=https://dcbookstore.com/books/a-survey-of-kerala-history |access-date=26 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મહાત્મા ગાંધીની આત્મકથાનો મલયાલમમાં અનુવાદ કરનાર કે. માધવનાર પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.

પ્રાચીન કાળથી જ વિદેશી દેશો સાથે પોન્નાનીના વ્યાપારી સંબંધોએ સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનનો માર્ગ મોકળો કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ માર્ગે જ પારસી-અરબી કળા સ્વરૂપો અને ઉત્તર ભારતીય સંસ્કૃતિ પોન્નાની સુધી પહોંચી હતી. ભાષા પર પણ તેની સ્પષ્ટ અસર જોવા મળી હતી, જેના પરિણામે અરબી-મલયાલમ જેવી મિશ્ર ભાષાનો જન્મ થયો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ મિશ્ર ભાષામાં અનેક કવિતાઓ પણ લખવામાં આવી છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનના ભાગરૂપે અહીં આવેલા હિન્દુસ્તાની સંગીતના કવ્વાલી અને ગઝલ આજે પણ પોન્નાનીમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય છે અને સમૃદ્ધ થઈ રહ્યા છે. ઈ. કે. અબૂબકર, માઈન અને ખલીલ ભાઈ (ખલીલ રહમાન) પોન્નાનીના કેટલાક પ્રખ્યાત કવ્વાલી ગાયકો છે.

[[File:Nila Nadhi.jpg|left|thumbnail|થિરુનાવયા, મધ્યયુગીન મામંકમ ઉત્સવની બેઠક]]

અથવાનાડ એ આઝવંચેરી થમ્પ્રાક્કલ નું મુખ્ય મથક હતું, જેમને કેરળના નંબુદિરી બ્રાહ્મણોના સર્વોચ્ચ ધાર્મિક વડા માનવામાં આવતા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પલક્કડના રાજાઓનું મૂળ મુખ્ય મથક પણ અથવાનાડ ખાતે જ હતું.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; તિરુર, પેરિન્થલમન્ના અને પોન્નાની તાલુકાઓમાં અનેક ખાનદાન અને પ્રભાવશાળી 'નંબુદિરી મના' (પરંપરાગત બ્રાહ્મણ ગૃહો) આવેલા છે. મધ્યયુગીન 'મામંકમ ઉત્સવ' નું મુખ્ય મથક તિરુનાવાયા પણ આ જ જિલ્લામાં આવેલું છે. કોચિન સામ્રાજ્યનું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'પેરુમ્બડપ્પુ' અને કાલિકટના ઝામોરિન નું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'નેડિયિરુપ્પુ' પણ આ જિલ્લામાં જ આવેલા છે.

કુંહાલી મરક્કારને પોન્નાની, તાનુર અને પરપ્પનંગાડીના બંદર શહેરો સાથે ઘનિષ્ઠ સંબંધો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ૧૬મી સદીમાં જ્યારે કોચિન મલબાર કિનારે એક અગ્રણી સત્તા બન્યું, ત્યારે કોચિન સામ્રાજ્યના કેટલાક રાજાઓને સામાન્ય રીતે તાનુર સામ્રાજ્યના રાજપરિવારમાંથી દત્તક લેવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; ત્રાવણકોરની રાણીઓના મોટાભાગના રાજપુરુષો (જીવનસાથીઓ) ની પસંદગી સામાન્ય રીતે પરપ્પનાડ રાજપરિવારમાંથી જ કરવામાં આવતી હતી. કેરળના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી ઈ. એમ. એસ. નંબુદિરીપાદ આ જિલ્લાના પેરિન્થલમન્નાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મધ્યયુગીન વલ્લુવાનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોની બેઠકો એવા અંગડીપુરમ અને મનકાડા, પેરિન્થલમન્નાની બિલકુલ નજીક આવેલા છે.

મધ્યયુગીન સમયગાળા દરમિયાન, આ જિલ્લો વૈદિક તેમજ ઇસ્લામિક અભ્યાસનું મુખ્ય કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એવું માનવામાં આવે છે કે મલિક દીનારે પોન્નાનીના બંદર શહેરની મુલાકાત લીધી હતી.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; પોન્નાની સ્થિત વલિયા જુમા મસ્જિદ મધ્યયુગ દરમિયાન એશિયામાં ઇસ્લામિક અભ્યાસના સૌથી મોટા કેન્દ્રોમાંનું એક હતું. 'કેરળ સ્કૂલ ઓફ એસ્ટ્રોનોમી એન્ડ મેથેમેટિક્સ' (કેરળ ખગોળશાસ્ત્ર અને ગણિત પરંપરા) ના મુખ્ય સભ્યો એવા પરમેશ્વર, નીલકંઠ સોમયાજી, જ્યેષ્ઠદેવ, અચ્યુત પિશારડી અને મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી તિરુર વિસ્તારના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; અરબી મલયાલમ લિપિ, જે 'પોન્નાની લિપિ' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તેનો જન્મ ૧૬મી સદીના ઉત્તરાર્ધ અને ૧૭મી સદીની શરૂઆતમાં થયો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ લિપિનો છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓ/સદીઓ દરમિયાન જિલ્લામાં વ્યાપક પ્રમાણમાં ઉપયોગ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

આ જિલ્લાના પ્રખ્યાત નાટકકારો અને કલાકારોમાં કે. ટી. મોહમ્મદ, નીલાંબુર બાલન, નીલાંબુર આઇશા, આદિલ ઇબ્રાહિમ, અનીશ જી. મેનન, અપર્ણા નાયર, બેબી અનિકા, ધનિશ કાર્તિક, હેમંત મેનન, રશિન રહમાન, રવિ વલ્લથોલ, સંગીતા માધવન નાયર, શ્વેતા મેનન, સૂરજ તેલક્કડ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. મલયાલમ ફિલ્મ ઉદ્યોગના બે જાણીતા અભિનેતાઓ અને પાર્શ્વ ગાયક - પૃથ્વીરાજ સુકુમારન અને ઇન્દ્રજીત સુકુમારનના પિતા સુકુમારન પણ આ જ જિલ્લાના વતની હતા.

કૃષ્ણચંદ્રન, પાર્વતી જયદેવન, શહબાઝ અમાન, સિતારા કૃષ્ણકુમાર, સુદીપ પાલાનાડ અને ઉન્ની મેનન જેવા પ્લેબેક સિંગર્સ (પાર્શ્વ ગાયકો) પણ આ જિલ્લામાંથી આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત જિલ્લાએ અનેક જાણીતા ફિલ્મ ઉત્પાદકો, ગીતકારો, સિનેમેટોગ્રાફર્સ અને દિગ્દર્શકો પણ આપ્યા છે; જેમાં આર્યદન શૌકત, દીપુ પ્રદીપ, હરિ નાયર, ઇકબાલ કુટ્ટીપ્પુરમ, મનકાડા રવિ વર્મા, મુહમ્મદ મુસ્તફા, મુહસિન પરારી, રાજીવ નાયર, સલામ બાપ્પુ, શાનવાસ કે. બાવાકુટ્ટી, શાનવાસ નારાણીપ્પુઝા, ટી. એ. રઝાક, ટી. એ. શાહિદ, વિનય ગોવિંદ અને ઝકરિયા મોહમ્મદનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

જિલ્લાના સૌથી નોંધપાત્ર ચિત્રકારોમાં આર્ટિસ્ટ નંબૂથિરી, કે. સી. એસ. પાનિકર અને ટી. કે. પદ્મિની મુખ્ય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; અન્ય એક ચિત્રકાર અક્કીથમ નારાયણન કુમારનેલ્લુરના વતની હતા. કેરળના સૌથી જાણીતા ઇતિહાસકારોમાંના એક એમ. જી. એસ. નારાયણન પણ અહીંથી જ આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; જિલ્લાના સામાજિક સુધારકોમાં વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી (૧૭૫૭–૧૮૫૨), ચલીલકથ કુન્હહમદ હાજી, ઈ. મોઈદુ મૌલવી અને સૈયદ સનાઉલ્લાહ મક્તિ તંગલ (૧૮૪૭–૧૯૧૨) નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}</text>
      <sha1>5ryi4ehhtrqqh631l51h297qupgwvas</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સુખદેવ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8999</id>
    <revision>
      <id>903648</id>
      <parentid>863698</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T19:09:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14442" sha1="35lieum61xvwjkcivevsli3m0aov0zh" xml:space="preserve">{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}

'''સુખદેવ થાપર''' ([[મે ૧૫|૧૫ મે]] ૧૯૦૭ – [[માર્ચ ૨૩|૨૩ માર્ચ]] ૧૯૩૧) ભારતીય ક્રાંતિકારી હતા. તેઓ હિંદુસ્તાન સોશિયાલિસ્ટ રીપબ્લિકન એશોશિએશનના અગ્રણી સભ્ય હતા. તેમણે [[ભગત સિંહ]] અને [[રાજગુરુ]] સાથે મળીને અનેક ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લીધો હતો. ૨૩ માર્ચ, ૧૯૩૧ના રોજ બ્રિટિશ અધિકારીઓએ ૨૩ વર્ષની ઉંમરે તેમને ફાંસી આપી હતી.

== પ્રારંભિક જીવન ==
સુખદેવ થાપરનો જન્મ ૧૫ મે, ૧૯૦૭ના રોજ બ્રિટિશ ભારતના [[લુધિયાણા]], [[પંજાબ]]માં રામલાલ થાપર અને રલ્લી દેવીને ત્યાં ખત્રી પરિવારમાં થયો હતો.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070513/spectrum/main1.htm|title=Mark of a martyr - Sukhdev Thapar|date=13 May 2007|work=The Tribune India|access-date=26 May 2018|url-status=dead|archive-url=https://www.webcitation.org/66NnbCTpc?url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070513/spectrum/main1.htm|archive-date=23 March 2012|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

પિતાના અવસાન પછી તેમના કાકા લાલા અચિંતરામે તેમનો ઉછેર કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;Mande2005&quot;&gt;{{cite book|author=Pramod Maruti Mande|title=Sacred offerings into the flames of freedom|url=https://books.google.com/books?id=ih1uAAAAMAAJ|year=2005|publisher=Vande Mataram Foundation|isbn=978-81-902774-0-2|page=251}}&lt;/ref&gt;

== ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ ==
=== હિંદુસ્તાન સોશિયાલિસ્ટ રીપબ્લિકન એશોશિએશન ===
સુખદેવ હિન્દુસ્તાન સોશિયાલિસ્ટ રિપબ્લિકન એસોસિએશનના સભ્ય હતા અને [[પંજાબ]] અને ઉત્તર ભારતના અન્ય વિસ્તારોમાં ક્રાંતિકારી કાર્યક્રમોનું આયોજન કર્યું હતું.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/facts-about-sukhdev-thapar-977156-2017-05-15|title=Facts about martyr Sukhdev Thapar|date=15 May 2017|work=India Today|access-date=25 May 2018}}&lt;/ref&gt; તેઓ એસોસિયેશનના પંજાબ એકમના વડા હતા અને નિર્ણયો લેવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવતા હતા.

સુખદેવે અસંખ્ય ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લીધો હતો; ૧૯૨૯માં જેલની ભૂખ હડતાળ અને લાહોર ષડયંત્ર કેસ (૧૯૨૯-૩૦)માં તેમના હુમલા માટે જાણીતા છે.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/slideshows/nation-world/remembering-the-men-who-shook-up-the-british-raj/sukhdev-thapar/slideshow/57792773.cms|title=Remembering the men who shook up the British Raj|date=23 Mar 2017|work=The Economic Times|access-date=25 May 2018}}&lt;/ref&gt; પીઢ નેતા[[લાલા લજપતરાય]] પર અંગ્રેજી સિપાહીઓએ લાઠીઓ વરસાવી અને તે ઇજાઓથી તેમનું મૃત્યુ થયું તેના જવાબમાં [[ભગત સિંહ]] અને [[રાજગુરુ|શિવરામ રાજ્યગુરુ]] દ્વારા ૧૭ ડિસેમ્બર, ૧૯૨૮ના રોજ સહાયક પોલીસ અધિક્ષક જે.પી. સોન્ડર્સની હત્યામાં તેમની સંડોવણી માટે તેમને સૌથી વધુ યાદ કરવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== લાહોર ષડયંત્ર કેસ ===
સુખદેવ ૧૯૨૯ના લાહોર ષડયંત્ર કેસમાં મુખ્ય આરોપી હતા, જેનું સત્તાવાર શીર્ષક &quot;ક્રાઉન વિરુદ્ધ સુખદેવ અને અન્ય&quot; હતું. એપ્રિલ ૧૯૨૯માં સ્પેશિયલ મેજિસ્ટ્રેટ આર.એસ.પંડિતની કોર્ટમાં વરિષ્ઠ પોલીસ અધિક્ષક હેમિલ્ટન હાર્ડિંગ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલા આ કેસના પ્રથમદર્શી અહેવાલ (એફઆઈઆર)માં સુખદેવનો આરોપી નંબર ૧ તરીકે ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. તેમાં તેમને સ્વામી (ગ્રામીણ), રામ લાલના પુત્ર, જાતિ થાપર ખત્રી તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યા છે.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; નવી દિલ્હી (૮ એપ્રિલ ૧૯૨૯)માં સેન્ટ્રલ એસેમ્બલી હોલ બોમ્બ ધડાકા બાદ સુખદેવ અને તેના સાથીઓની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી, તેમને દોષી ઠેરવવામાં આવ્યા હતા અને ફાંસીની સજા ફટકારવામાં આવી હતી.{{citation needed|date=May 2021}}

[[File:Bhagat Singh's execution Lahore Tribune Front page.jpg|thumb|right|250px|ફાંસીની જાહેરાત કરતું ''ધ ટ્રિબ્યુન (ચંદીગઢ)'' નું પ્રથમ પાનું]]
૨૩ માર્ચ, ૧૯૩૧ના રોજ થાપરને લાહોર સેન્ટ્રલ જેલમાં ભગત સિંહ અને શિવરામ રાજ્યગુરુ સાથે ફાંસી આપવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; તેમના મૃતદેહોના ગુપ્ત રીતે સતલજ નદીના કિનારે અંતિમ સંસ્કાર કરવામાં આવ્યા હતા.

=== ફાંસીની સજા પર પ્રતિક્રિયાઓ ===
કરાચી ખાતેના [[ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ]]ના વાર્ષિક સંમેલનની પૂર્વ સંધ્યાએ આ ફાંસી અપાઈ હતી.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Indian executions stun the Congress |date=25 March 1931 |work=The New York Times |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0B11F83F5E1B7A93C7AB1788D85F458385F9&amp;scp=18&amp;sq=&quot;Bhagat |access-date= 2011-10-11 |df=dmy }}&lt;/ref&gt; વર્તમાનપત્રોમાં ફાંસીની સજાની વ્યાપક જાણ કરવામાં આવી હતી. ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સે અહેવાલ આપ્યો:
{{quote|સંયુક્ત પ્રાંતના કવનપોર (કાનપુર) શહેરમાં આતંકનું શાસન અને કરાચીની બહાર એક યુવાન દ્વારા [[મહાત્મા ગાંધી]] પર હુમલો એ [[ભગત સિંહ]] અને તેમના બે સાથી હત્યારાઓને ફાંસી આપવા બદલ ભારતીય ચરમપંથી જૂથના પ્રત્યાઘાતો હતા.&lt;ref&gt;{{cite news|title=50 die in India riot; Gandhi assaulted as party gathers |date=26 March 1931 |work=The New York Times |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0C15F93F5E1B7A93C4AB1788D85F458385F9&amp;scp=19&amp;sq=&quot;Bhagat |access-date= 2011-10-11 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;}} [[બાબાસાહેબ આંબેડકર|બી. આર. આંબેડકરે]] તેમના અખબાર ''જનતા''ના સંપાદકીયમાં લખતા, ક્રાંતિકારીઓને મજબૂત લોકપ્રિય સમર્થન હોવા છતાં ફાંસીની સજા સાથે આગળ વધવાના નિર્ણય માટે બ્રિટિશ સરકારને દોષી ઠેરવી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forwardpress.in/2018/03/three-victims-ambedkars-editorial-on-bhagat-singhs-martyrdom/|title='Three Victims' – Ambedkar's editorial on Bhagat Singh's martyrdom|last=आंबेडकर|first=B. R. Ambedkar बी आर|date=2018-03-22|website=Forward Press|language=en-US|access-date=2019-03-26}}&lt;/ref&gt; તેમને લાગ્યું કે ત્રણેયને ફાંસીની સજા આપવાનો નિર્ણય ન્યાયની સાચી ભાવનાથી લેવામાં આવ્યો નથી, પરંતુ લેબર પાર્ટીની આગેવાની હેઠળની બ્રિટિશ સરકારના કન્ઝર્વેટિવ પાર્ટી તરફથી પ્રતિક્રિયાના ડર અને [[ઇંગ્લેન્ડ]]માં પ્રજામતને ખુશ કરવાની જરૂરિયાતથી પ્રેરિત હતો. ફાંસીના થોડા અઠવાડિયા પહેલા જ હસ્તાક્ષર કરાયેલી ગાંધી-ઇરવિન સમજૂતીને કન્ઝર્વેટિવ્સ દ્વારા બ્રિટિશ સામ્રાજ્યની પ્રતિષ્ઠાને ઠેસ પહોંચાડી હોવાનું માનવામાં આવતું હતું. આવી પરિસ્થિતિમાં, જો બ્રિટિશ સરકાર અથવા ભારતના વાઇસરોય બ્રિટિશ પોલીસકર્મીની હત્યાના દોષિત ત્રણેયને આપવામાં આવેલી ફાંસીની સજામાં ફેરફાર કરે તો તેણે કન્ઝર્વેટિવ્સ પક્ષને સંસદમાં પહેલેથી જ નબળી બ્રિટિશ સરકારની ટીકા કરવા માટે વધુ દારૂગોળો પૂરો પાળ્યો હોત.

== વિરાસત ==
[[File:National Martyrs Memorial Hussainiwala.jpg|thumb|right|250px|સુખદેવ, ભગતસિંહ અને રાજ્યગુરુના સન્માનમાં રાષ્ટ્રીય શહીદ સ્મારક]]
હુસૈનીવાલા ખાતે આવેલા રાષ્ટ્રીય શહીદ સ્મારકમાં ભગતસિંહ અને રાજ્યગુરુ સાથે સુખદેવના અંતિમ સંસ્કાર કરવામાં આવ્યા હતા. તેમની યાદમાં દર વર્ષે ૨૩ માર્ચે શહીદ દિવસ ઉજવવામાં આવે છે અને સ્મારક પર શ્રદ્ધાસુમન શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/nation-paid-tributes-to-bhagat-singh-rajguru-sukhdev-on-their-86th-martyrdom-day-1490241956-1|title=Nation paid tributes to Bhagat Singh, Rajguru &amp; Sukhdev on their 86th martyrdom day|access-date=25 May 2018|archive-date=26 મે 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180526191304/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/nation-paid-tributes-to-bhagat-singh-rajguru-sukhdev-on-their-86th-martyrdom-day-1490241956-1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

દિલ્હી યુનિવર્સિટીની એક ઘટક કોલેજ ''શહીદ સુખદેવ કોલેજ ઓફ બિઝનેસ સ્ટડીઝ''નું નામ સુખદેવની યાદમાં રાખવામાં આવ્યું છે. તેની સ્થાપના ઓગસ્ટ ૧૯૮૭ માં કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sscbs.du.ac.in/index.php/sscbs/shaheed-sukhdev|title=Shaheed Sukhdev|website=Shaheed Sukhdev College of Business Studies|access-date=25 May 2018|archive-date=25 મે 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180525013142/http://sscbs.du.ac.in/index.php/sscbs/shaheed-sukhdev|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

''અમર શહીદ સુખદેવ થાપર ઇન્ટર સ્ટેટ બસ ટર્મિનલ'' સુખદેવના જન્મસ્થળ [[લુધિયાણા]] શહેરનું મુખ્ય બસ સ્ટેન્ડ છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/punjab-roadways-takes-city-bus-stand-s-charge-temporarily/story-12kSylOQ03n7dhwkIMJRRI.html|title=Punjab Roadways takes city bus stand's charge temporarily|date=24 Jan 2016|work=Hindustan Times|access-date=25 May 2018}}&lt;/ref&gt;

== આ પણ જુઓ ==
* [[અશફાક ઊલ્લા ખાન]]
* [[કાકોરી કાંડ]]

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:ભારતીય ક્રાંતિકારી]]
[[શ્રેણી:૧૯૦૭માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:૧૯૩૧માં મૃત્યુ]]</text>
      <sha1>35lieum61xvwjkcivevsli3m0aov0zh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ફુદેડા (તા. વિજાપુર)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24658</id>
    <revision>
      <id>903671</id>
      <parentid>903552</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T10:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44568-88</username>
        <id>88629</id>
      </contributor>
      <comment>સામાજિક કાર્યકર</comment>
      <origin>903671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5825" sha1="1yen6jh7lxqj3pnh8nlhelxub75ppok" xml:space="preserve">﻿{{Infobox Indian Jurisdiction 
| native_name = ફુદેડા (તા. વિજાપુર) 
| type = ગામ 
| locator_position = right
| state_name = ગુજરાત
| district = મહેસાણા
| taluk_names = વિજાપુર
| latd = 23.6661246 
| longd= 72.6833152 
| leader_title = 
| leader_name = 
| altitude = 15
| population_as_of = ૨૦૦૧ 
| population_total = 
| population_total_cite= &lt;ref&gt;www.censusindia.gov.in/towns/guj_towns.pdf&lt;/ref&gt;
| population_density = 
| area_total = 
| area_telephone = ૦૨૪૩૬
| postal_code = ૩૮૨ ૮_ _
| vehicle_code_range = જીજે - ૦૨
| sex_ratio = 
| unlocode = 
| website = 
| footnotes = 
| blank_title_1           = સગવડો
| blank_value_1           = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી
| blank_title_2           = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2           = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3           = મુખ્ય ખેતપેદાશો
| blank_value_3           = [[ઘઉં]], [[બાજરી]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[શાકભાજી]]
| blank_title_4           = 
| blank_value_4           = 
|  સ્થિતિ=ચકાસો
}}
'''ફુદેડા (તા. વિજાપુર)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[ મહેસાણા જિલ્લો|  મહેસાણા જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[વિજાપુર તાલુકો|વિજાપુર તાલુકા]]માં આવેલું એક  ગામ છે. ફુદેડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]],[[વરિયાળી]], [[બાજરી]], [[કપાસ]],[[તમાકુ]], [[દિવેલી| દિવેલી]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], ગ્રામિણ બેન્ક તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

મુખ્ય ઐતિહાસિક અને ધાર્મિક સ્થળો (મંદિરો):

શ્રી શ્રેયંસનાથ જૈન જિનાલય: અગિયારમા તીર્થંકર ભગવાન શ્રેયંસનાથજીનું  અતિ પૌરાણિક દેરાસર.ફૂંદેમાતા (ફુદાઈ માતા) મંદિર: આ પ્રાચીન મંદિરના નામ પરથી જ ગામનું નામ 'ફુદેડા' પડ્યું છે.શ્રી રણછોડરાય મંદિર: ગામની મધ્યમાં આવેલું ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનું મુખ્ય મંદિર.શ્રી અંબે માતાજી મંદિર: ગ્રામજનોની અપાર આસ્થાનું કેન્દ્ર, જ્યાં નવરાત્રીનો મોટો ઉત્સવ ઉજવાય છે.રામકબીર મંદિર: પટેલવાસ વિસ્તાર નજીક આવેલું પવિત્ર સ્થાન.&lt;ref&gt;samanya &lt;/ref&gt;

ફુદેડા ગામમાં રણછોડરાય ભગવાનનું પૌરાણિક મંદિર આવેલું છે  અને ફુદેડા ગામનું નામ ફુદેમાં ના નામ પરથી પડેલું છે.અહીં ફુદેડા ગામની સીમ માંથી પસાર થતી સાબરમતી નદીની ભેખડ માં ભીમનું પગલું આવેલું છે જે ફુદેડા ગામ પૌરાણિક કાળમાં વસેલું હોવાની પુષ્ટિ કરે છે.ફુદેડા ગામની બિલકુલ નજીક સપ્તેશ્વર મહાદેવનું મહાભારત કાળ નું અતિ પૌરાણિક શિવમંદિર આવેલું છે જેની સ્થાપના સ્વયં સપ્તર્ષિ દ્વારા કરવામાં આવેલી છે. આ સ્થળ બિલકુલ શાંત અને નયનરમ્ય છે.ફુદેડા ગામ વિકસીત તથા રાજકીય રીતે આગવો પ્રભાવ ધરાવે છે. ફુદેડા ગામની જનતા કર્મપ્રેમી, રાષ્ટ્રપ્રેમી, જીવપ્રેમી અને ધાર્મિક છે.અહીં સામાજિક કાર્યકર તરૂણપટેલ જેવા સેવાભાવી નવ યુવાન ગામની સેવા કરવા માટે હંમેશા તત્પર રહેછે.
{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}


[[શ્રેણી:વિજાપુર તાલુકો]]</text>
      <sha1>1yen6jh7lxqj3pnh8nlhelxub75ppok</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903673</id>
      <parentid>903671</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T11:14:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>Manual Revert</comment>
      <origin>903673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2907" sha1="rnfvqnu8npi1zmrzl1owt5ardwerx1v" xml:space="preserve">﻿{{Infobox Indian Jurisdiction 
| native_name = ફુદેડા (તા. વિજાપુર) 
| type = ગામ 
| locator_position = right
| state_name = ગુજરાત
| district = મહેસાણા
| taluk_names = વિજાપુર
| latd = 23.6661246 
| longd= 72.6833152 
| leader_title = 
| leader_name = 
| altitude = 15
| population_as_of = ૨૦૦૧ 
| population_total = 
| population_total_cite= &lt;ref&gt;www.censusindia.gov.in/towns/guj_towns.pdf&lt;/ref&gt;
| population_density = 
| area_total = 
| area_telephone = ૦૨૪૩૬
| postal_code = ૩૮૨ ૮_ _
| vehicle_code_range = જીજે - ૦૨
| sex_ratio = 
| unlocode = 
| website = 
| footnotes = 
| blank_title_1           = સગવડો
| blank_value_1           = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી
| blank_title_2           = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2           = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3           = મુખ્ય ખેતપેદાશો
| blank_value_3           = [[ઘઉં]], [[બાજરી]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[શાકભાજી]]
| blank_title_4           = 
| blank_value_4           = 
|  સ્થિતિ=ચકાસો
}}
'''ફુદેડા (તા. વિજાપુર)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[ મહેસાણા જિલ્લો|  મહેસાણા જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[વિજાપુર તાલુકો|વિજાપુર તાલુકા]]માં આવેલું એક  ગામ છે. ફુદેડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]],[[વરિયાળી]], [[બાજરી]], [[કપાસ]],[[તમાકુ]], [[દિવેલી| દિવેલી]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], ગ્રામિણ બેન્ક તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}


[[શ્રેણી:વિજાપુર તાલુકો]]</text>
      <sha1>rnfvqnu8npi1zmrzl1owt5ardwerx1v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ગુલાબ જાંબુ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36649</id>
    <revision>
      <id>903608</id>
      <parentid>887653</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44468-17</username>
        <id>88607</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>903608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10655" sha1="jbidk1jzsr2nyjxek2z3g3cqtmjuvxi" xml:space="preserve">{{માહિતીચોકઠું તૈયાર ખોરાક
| name            = ગુલાબ જાંબુ
| image           = Canned Gulab Jamun.jpg
| caption         = ડબ્બામાં બંધ ગુલાબ જાંબુ
| alternate_name  = કાલા જામુન, વેફલ બૉલ
| country         = [[ભારતીય ઉપમહાદ્વીપ]]
| region          = [[દક્ષિણ એશિયા]]
| creator         = અજ્ઞાત
| course          = મીઠાઈ
| served          = ગરમ, ઠંડા, કે ઓરડાના ઉષ્ણતામાને
| main_ingredient = [[માવો]], [[કેસર]]
| variations      = કાલા જામુન
| calories        = વધારે કૅલેરી ધરાવતો ખોરાક
| other           = 
}}
[[File:Gulab Jamunindia.jpg|thumb|right|250px]]
'''ગુલાબ જાંબુ''' (હિંદી: गुलाब जामुन, ઉર્દૂ: گلاب جامن, મરાઠી: गुलाबजाम, કન્નડ: ಜಾಮೂನು) એ ભારતીય ઉપમહાદ્વીપના દેશો જેવાકે [[ભારત]], [[પાકિસ્તાન]], [[શ્રીલંકા]], [[નેપાળ]] અને [[બાંગ્લાદેશ]] જેવા દેશોની એક લોકપ્રિય મીઠાઈ છે. આને મેંદો, માવો માંથી બનાવવામાં આવે છે. આને ઘી માં તળીને ચાસણીમાં બોળીને બનાવવામાં આવે છે. આમાં એલચી, ગુલાબજળ, કેવડા કે કેસર જેવા દ્રવ્યો ભેળવવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://amchirecipes.com/content/gulab-jamoon|title=Gulab Jamoon|author=shraddha.bht|work=Konkani Recipes|access-date=૨૫ મે ૨૦૧૦|archive-date=2011-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110707130609/http://amchirecipes.com/content/gulab-jamoon|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; આજ કાલ ગુલાબજાંબુ બનાવવાનો લોટ તૈયાર મળે છે, જેને વાપરીને સરળતાથી ગુલાબજાંબુ બનાવવામાં આવે છે.

ગુલાબ જાંબુ નામ પર્શિયન શબ્દ [[ગુલાબ]], &quot;ગુલાબ જળ&quot; પરથી ઉતરી આવ્યું છે કેમકે ચાસણીને ગુલાબ જળથી સુગંધીત કરાતી. અને તે જાંબુ જેવા દેખાતા હોવાથી તેને જાંબુ કહે છે આમ તે બંને શબ્દ મળી ગુલાબ જાંબુ શબ્દ બને છે.

==બનાવટ==
ભારતીય ઉપખંડમાં, દૂધ અને ચીઝના ટુકડાઓ ને ધીમી આંચ પર લાંબા સમય સુધી દૂધ ગરમ કરીને ત્યાં સુધી તૈયાર કરવામાં આવે છે જ્યાં સુધી પાણીનું બાષ્પીભવન ન થઈ જાય અને માત્ર દૂધનો માવોજ રહે. આ માવા ને ખોયા પણ કહેવામાં આવે છે. ત્યારબાદ તેને મેંદા ના લોટ સાથે મિશ્રણ કરી તેના નાના નાના બોલ બનાવવામાં આવે છે. આવું મિશ્રણ બજાર માં તૈયાર પણ મળી આવે છે. હવે આ નાના નાના ને લગભગ {{cvt|148|°C|°F}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Marty Snortum |first=Lachu Moorjani |url=https://books.google.com/books?id=Sj6SMyPQ7nMC&amp;q=Gulab+jamun |title=Ajanta: regional feasts of India |publisher=Gibbs Smith |year=2005 |isbn=1-58685-777-0 |page=17}}&lt;/ref&gt; ના નીચા તાપમાને તેલ અથવા ઘી (માખણ)માં જ્યાં સુધી સોનેરી રંગ આવી જાય ત્યાં સુધી તળવામાં આવે છે. જો આ બોલ ને જલ્દી બહાર કાઢી લેવામાં આવે તો તે અંદર થી કાચા રહી જાય છે. તળેલા બોલને હવે પછી લીલી ઈલાયચી અને ગુલાબજળ, કેવરા અથવા કેસર સાથે સ્વાદવાળી હળવા ખાંડની ચાસણીમાં પલાળવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://amchirecipes.com/content/gulab-jamoon |title=Gulab Jamoon |last=shraddha.bht |website=Konkani Recipes |access-date=25 May 2010 |archive-date=7 જુલાઈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707130609/http://amchirecipes.com/content/gulab-jamoon |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ગરમ ગુલાબ જામુન ઘણીવાર વેનીલા આઈસ્ક્રીમ અથવા કુલ્ફી સાથે પીરસવામાં આવે છે.
 
==ઇતિહાસ==
ગુલાબ જાંબુએ અરેબિક મીઠાઈ લુકમત અલ-કાદી (ન્યાયાધીશનું બટકું) પરથી ઉતરી આવી છે. તે મોગલ શાસન દરમ્યાન તે ભારત આવી હોવાનું મનાય છે. પ્રાય: આમાં ગુલાબ જળની ચાસણી બને છે પણ કેસર અને મધની ચાસણી બને છે. ઓટોમન સામ્રાજ્ય દરમ્યાન તુર્કી દેશોમાં પણ ગુલાબ જાંબુ પ્રસિદ્ધ બન્યું.

==વપરાશ==
આ મીઠાઈ પ્રાય: તહેવારોના દિવસે બનાવાય છે જેમકે દિવાળી કે ઈદ-ઉલ-ફીત્ર અને ઈદ ઉલ અદા. આના ઘણાં વિવિધ રૂપો છે દરેકના સ્વાદ અને દેખાવ જુદા જુદા હોય છે. 

==વિવિધરૂપો==
[[Image:Gulab Jamun2.jpg|thumb|વારાણસીમાં ગુલાબ જાંબુ]]
ગુલબ જાંબુમાં રહેલા માવાને કારણે તેનો રંગ ઘેરો બદામી બને છે. અન્ય પ્રકારના ગુલાબ જાંબુમાં સાકર તેની બનાવટમાં જ ઉમેરવામાં આવે છે. જેમાં સાકર બળતા તેને લગભગ કાળો રંગ મળે છે. આવી મીઠાઈને કાલા જામુન કહે છે. કેનેડિયન સ્વાદ લાવવા માટે આમાં ચાસણીને બદલે મેપલ ચાસણી વાપરી શકાય છે.

===બાંગ્લાદેશ===
બાંગ્લાદેશમાં, પંતુઆ સમગ્ર દેશમાં લગભગ દરેક જગ્યાએ ઉપલબ્ધ છે, જેને ગુલાબ જામુનની બંગાળી વિવિધતા તરીકે ઓળખી શકાય છે. આ ઉપરાંત બે પ્રકારના જામુન પણ પ્રખ્યાત છે. ગોલપ જામ (গোলাপ জাম) અને કાલો જામ (কালো জাম) થી પ્રખ્યાત છે.

===નેપાળ===
આ મીઠાઈ નેપાળી ભાષામાં લાલ મોહન (લાલમોહન) તરીકે ઓળખાય છે અને લગભગ દરેક મીઠાઈની દુકાન પર ઉપલબ્ધ છે. સામાન્ય રીતે તિહાર, દશૈન વગેરે તહેવારો દરમિયાન મીઠાઈનું વેચાણ નોંધપાત્ર રીતે વધી જાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=sampurna|title=सबैको प्यारो लालमोहन|url=https://sampurnaweekly.com/news/2315|access-date=2023-05-24|website=Sampurna Weekly|language=en|archive-date=2022-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205060129/https://sampurnaweekly.com/news/2315|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==કમાલ પાશા મીઠાઈ==
[[Image:Gulab.jpg|thumb|right|250px|કમાલ પાશા મીઠાઇ]]

કમાલ પાશા મીઠાઈ (તુર્કી: ''Kemalpaşa tatlısı'') એ ગુલાબ જાંબુને મળતી એક મીઠાઈ છે. આનું ઉદગમ તુર્કસ્તાનના કમાલ પાશા જિલ્લાનું બુર્સા ક્ષેત્ર છે. પારંપારિક રીતે તેને આ ક્ષેત્રમાં બનતી ચીઝમાંથી બનાવાય છે.

આને લોટ, મીઠ વગરના ચીઝ, રવો, ઈંડા, પાણી અને બેકિંગ પાઊડર વાપરીને બનવવામાં આવે છે. આના નાના નાના ગોળા બનાવીને તળી અને ચાસણીમાં ડૂબાડવામાં આવે છે. આને તાજા કે સૂકવીને ખવાય છે. આને તળીને ૨૪-૫૦ના ખોખામાં વેચાય છે. આને શિયાળામાં મલાઈ અને ઉનાળામાં આઈસક્રીમ સાથે પીરસાય છે.

==સંદર્ભ==
{{reflist|2}}

==વધુ વાંચો==
* {{cite book|author=Lachu Moorjani|title=Ajanta: Regional Feasts of India|year=૨૦૦૫|publisher=Gibbs Smith|location=Salt Lake City, UT|isbn=1-58685-777-0}}

==બાહ્ય કડીઓ==
* [http://amchirecipes.com/content/gulab-jamoon ગુલાબજાંબુ ની બનાવટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707130609/http://amchirecipes.com/content/gulab-jamoon |date=2011-07-07 }}

[[શ્રેણી:વાનગી]]
[[શ્રેણી:મીઠાઈ]]</text>
      <sha1>jbidk1jzsr2nyjxek2z3g3cqtmjuvxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>કેસરિયા (તા. ઉના)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53436</id>
    <revision>
      <id>903615</id>
      <parentid>902418</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T15:17:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chauhan Vijaybhai devahibhai</username>
        <id>88542</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>903615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3198" sha1="mte29nxfglz7h5tepvmg6vdrfs30eav" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type                    = ગામ
| native_name             = કેસરિયા
| state_name              = ગુજરાત
| latd                    = 20.8071378
| longd                   = 70.9396129
| district                = ગીર સોમનાથ
| taluk_names             = ઉના
| population_total        = 
| population_rank         = 
| population_as_of        = ૨૦૧૧
| population_density      =
| sex_ratio               =
| literacy                =
| literacy_rank           = 
| literacy_male           =
| literacy_female         =
| official_languages      = &lt;!--For several entries use &quot;collapsible list&quot; (see below)--&gt;
| area_telephone          = ૯૧-૨૮૭૫
| postal_code             = 3625XX
| vehicle_code_range      = GJ-32 (જૂનો GJ-11)
| સ્થિતિ                    = યોગ્ય
}}
'''કેસરિયા''' એ [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[ગીર સોમનાથ જિલ્લો|ગીર સોમનાથ જિલ્લાના]] [[ઉના તાલુકો|ઉના તાલુકામાં]] આવેલું ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[બાજરો]], [[કપાસ]], [[મગફળી]], [[શેરડી]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://girsomnathdp.gujarat.gov.in/gu/taluka/Una/Una-general-outline|title=તાલુકા વિષે {{!}} ઉના તાલુકા પંચાયત {{!}} ગીર સોમનાથ જીલ્લો|website=girsomnathdp.gujarat.gov.in|language=en|access-date=૯ ડિસેમ્બર ૨૦૧૭}}&lt;/ref&gt; આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

આ કેસરીયા ગામનું નામ કેસરી વાવના નામ પરથી પડેલું છે. આ ગામમાં ચૌહાણ પરિવારનુ  પણ મઢ આવેલું છે જેમાં મુખ્ય મહાકાળી માં, ચામુંડા માં, ભુતડા દાદા, અને ખેતલા દાદાના ફળા બિરાજમાન છે. 

== ધાર્મિક સ્થળો ==
ગામમાં ગેલ માતાજી, મહાકાળી માતાજી અને તાળિયા દાદા એટલે કે નાગ દેવતાના મંદિરો આવેલાં છે. 

{{ઉના તાલુકાનાં ગામ}}

== સંદર્ભ ==
{{reflist}}

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}</text>
      <sha1>mte29nxfglz7h5tepvmg6vdrfs30eav</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903619</id>
      <parentid>903615</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T16:08:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/Chauhan Vijaybhai devahibhai|Chauhan Vijaybhai devahibhai]] ([[User talk:Chauhan Vijaybhai devahibhai|talk]])એ કરેલો ફેરફાર [[Special:Diff/903615|903615]] પાછો વાળ્યો</comment>
      <origin>903619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2877" sha1="ndqlck4p268erjl6lpp0s0ba4zrpro6" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type                    = ગામ
| native_name             = કેસરિયા
| state_name              = ગુજરાત
| latd                    = 20.8071378
| longd                   = 70.9396129
| district                = ગીર સોમનાથ
| taluk_names             = ઉના
| population_total        = 
| population_rank         = 
| population_as_of        = ૨૦૧૧
| population_density      =
| sex_ratio               =
| literacy                =
| literacy_rank           = 
| literacy_male           =
| literacy_female         =
| official_languages      = &lt;!--For several entries use &quot;collapsible list&quot; (see below)--&gt;
| area_telephone          = ૯૧-૨૮૭૫
| postal_code             = 3625XX
| vehicle_code_range      = GJ-32 (જૂનો GJ-11)
| સ્થિતિ                    = યોગ્ય
}}
'''કેસરિયા''' એ [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[ગીર સોમનાથ જિલ્લો|ગીર સોમનાથ જિલ્લાના]] [[ઉના તાલુકો|ઉના તાલુકામાં]] આવેલું ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[બાજરો]], [[કપાસ]], [[મગફળી]], [[શેરડી]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://girsomnathdp.gujarat.gov.in/gu/taluka/Una/Una-general-outline|title=તાલુકા વિષે {{!}} ઉના તાલુકા પંચાયત {{!}} ગીર સોમનાથ જીલ્લો|website=girsomnathdp.gujarat.gov.in|language=en|access-date=૯ ડિસેમ્બર ૨૦૧૭}}&lt;/ref&gt; આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

આ કેસરીયા ગામનું નામ કેસરી વાવના નામ પરથી પડેલું છે. 

== ધાર્મિક સ્થળો ==
ગામમાં ગેલ માતાજી, મહાકાળી માતાજી અને તાળિયા દાદા એટલે કે નાગ દેવતાના મંદિરો આવેલાં છે. 

{{ઉના તાલુકાનાં ગામ}}

== સંદર્ભ ==
{{reflist}}

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}</text>
      <sha1>ndqlck4p268erjl6lpp0s0ba4zrpro6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>કોટડા (રવિયા) (તા. ધાનેરા)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60257</id>
    <revision>
      <id>903665</id>
      <parentid>900552</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T04:26:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>સંત રાજભારતીજી મહારાજ</username>
        <id>88618</id>
      </contributor>
      <comment>રાજભારતીજી મહારાજ — જીવનચરિત્ર અને ઐતિહાસિક પરિચય</comment>
      <origin>903665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18964" sha1="4bzp4ovlr8ejsn5rd3ckrubech11pzl" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type               = ગામ
| native_name        = કોટડા (રવિયા)
| state_name         = ગુજરાત
| district           = બનાસકાંઠા
| taluk_names        =  ધાનેરા
| latd               = 24.514444
| longd              = 72.023385
| area_total         = 
| altitude           = 
| population_total   = 
| population_as_of   = 
| population_density = 
| leader_title_1     = 
| leader_name_1      = 
| leader_title_2     = 
| leader_name_2      = 
| footnotes          = 
| blank_title_1      = સગવડો
| blank_value_1      = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી
| blank_title_2      = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2      = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3      = મુખ્ય ખેતપેદાશ
| blank_value_3      = [[મકાઈ]], [[બાજરી]], [[તુવર]], [[શાકભાજી]]
| blank_title_4      = 
| blank_value_4      = 
}}

'''કોટડા (રવિયા)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્યના]] ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[બનાસકાંઠા જિલ્લો|બનાસકાંઠા જિલ્લામાં]] આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[ધાનેરા તાલુકો|ધાનેરા તાલુકામાં]] આવેલું એક ગામ છે. કોટડા (રવિયા) ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી|દિવેલા]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

ગામમાં નાનાંમોટાં અનેક મંદિરો આવેલા છે, જેમાંના મુખ્ય નીચેની યાદિમાં આપેલાં છે.
* રાજભારથીજીનું મંદિર
શ્રી 1008 રાજભારતીજી મહારાજ — જીવનચરિત્ર અને ઐતિહાસિક પરિચય

1. પરિચય

શ્રી 1008 રાજભારતીજી મહારાજ ગુજરાતની સંતપરંપરા સાથે જોડાયેલા આધ્યાત્મિક મહાત્મા તરીકે ભક્તો અને અનુયાયીઓમાં શ્રદ્ધાપૂર્વક સ્મરણ કરવામાં આવે છે. તેમના જીવનમાં વૈરાગ્ય, ગુરુસેવા, તપસ્યા, સાધના અને ધર્મપરંપરાને મહત્વનું સ્થાન મળ્યું હોવાનું પરંપરાગત વર્ણનોમાં જણાવાય છે.

તેમના જીવન અને કાર્ય સાથે રાવિયા-કોટડા ધામ સહિત અનેક ધાર્મિક સ્થળો અને સંતપરંપરાઓ જોડાયેલી હોવાનું અનુયાયીઓના વર્ણનોમાં જોવા મળે છે.

આ જીવનચરિત્રમાં ઉપલબ્ધ પરંપરાગત માહિતી અને હાલમાં મળેલા જાહેર સ્રોતોને અલગ રાખીને રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. જ્યાં પ્રાથમિક ઐતિહાસિક પુરાવો ઉપલબ્ધ નથી ત્યાં ચોક્કસ દાવાને અંતિમ ઐતિહાસિક હકીકત તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યો નથી.

2. જન્મ અને બાળપણ

પરંપરાગત માહિતી અનુસાર રાજભારતીજી મહારાજનો જન્મ ભીમ ભાગોળ ગામમાં થયો હોવાનું માનવામાં આવે છે. તેમનું કુટુંબ રબારી સમાજ સાથે સંકળાયેલું હતું.

તેમના બાળપણથી જ ધાર્મિક ભાવના અને સંતસંગ તરફ આકર્ષણ હતું એવી લોકપરંપરા પ્રચલિત છે.

નોંધ: જન્મતારીખ, જન્મવર્ષ, માતા-પિતાનાં નામ અને કુટુંબની ચોક્કસ વિગતો માટે મૂળ દસ્તાવેજ અથવા જૂના પ્રકાશિત સ્રોતની જરૂર છે.

3. વૈરાગ્ય તરફનો વળાંક

યુવાવસ્થામાં રાજભારતીજી મહારાજે સાંસારિક જીવન કરતાં આધ્યાત્મિક જીવન તરફ વધુ ઝોક દર્શાવ્યો હોવાનું પરંપરાગત વર્ણનોમાં જણાવાય છે.

સંતસંગ અને ગુરુના માર્ગદર્શન દ્વારા તેમણે સાધનાના માર્ગને સ્વીકાર્યો. આ સમયગાળો તેમના જીવનનો મહત્વપૂર્ણ વળાંક માનવામાં આવે છે.

4. ગુરુ શ્રી 1008 મંગળભારતીજી મહારાજ

રાજભારતીજી મહારાજના આધ્યાત્મિક જીવનમાં શ્રી 1008 મંગળભારતીજી મહારાજનું વિશેષ સ્થાન હોવાનું પરંપરાગત માહિતીમાં જણાવાય છે.

તેમણે ગુરુ પાસેથી સાધના, સંયમ, સેવા અને આધ્યાત્મિક જીવનના સંસ્કારો મેળવ્યા હોવાનું કહેવાય છે.

ગુરુ-શિષ્ય પરંપરા તેમના જીવનચરિત્રનું એક મુખ્ય અંગ છે.

5. સૂરજકુંડ મઠમાં સાધના

પરંપરાગત માહિતી અનુસાર રાજભારતીજી મહારાજે બડગામ-વાકડિયા વિસ્તારમાં આવેલા સૂરજકુંડ મઠમાં લાંબો સમય સાધના અને ગુરુસેવામાં વિતાવ્યો હતો.

તેમના જીવન સાથે આશરે 12 વર્ષના સાધનાકાળનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે.

આ સમયગાળામાં તેમણે મઠજીવન, ગુરુસેવા, તપ અને આધ્યાત્મિક શિસ્તનું પાલન કર્યું હોવાનું જણાવાય છે.

6. ગુરુદક્ષિણા

પરંપરાગત વર્ણન અનુસાર કિશોરાવસ્થામાં જ રાજભારતીજી મહારાજે ગુરુચરણોમાં પોતાનું જીવન સમર્પિત કરવાની ભાવના દર્શાવી હતી.

લગભગ 15 વર્ષની ઉંમરે ગુરુદક્ષિણા આપ્યાનો ઉલ્લેખ પણ થાય છે.

જોકે આ ઘટનાની ચોક્કસ તારીખ અને વિગત માટે મઠના મૂળ દસ્તાવેજો અથવા પ્રાચીન જીવનચરિત્રની જરૂર છે.

7. તપ અને સાધનાનું જીવન

રાજભારતીજી મહારાજનું જીવન તપ, સાધના અને વૈરાગ્ય સાથે જોડાયેલું હોવાનું ભક્તપરંપરામાં માનવામાં આવે છે.

સંતપરંપરામાં આવા સાધુઓ માટે ભૌતિક સુખ કરતાં ગુરુસેવા, ઈશ્વરભક્તિ અને લોકકલ્યાણને વધારે મહત્વ આપવામાં આવે છે.

તેમના અનુયાયીઓ તેમના જીવનને આદર્શ સાધુજીવન તરીકે યાદ કરે છે.

8. સંતપરંપરા અને આધ્યાત્મિક વારસો

રાજભારતીજી મહારાજનું જીવન માત્ર વ્યક્તિગત સાધના સુધી મર્યાદિત ન રહીને ગુરુ-શિષ્ય પરંપરાના વિસ્તરણ સાથે જોડાયેલું માનવામાં આવે છે.

તેમની સાથે જોડાયેલા મઠો, મંદિરો અને સંતો દ્વારા આ આધ્યાત્મિક પરંપરા આગળ વધતી રહી હોવાનું અનુયાયીઓ જણાવે છે.

9. રાવિયા-કોટડા ધામ

રાજભારતીજી મહારાજના નામ સાથે રાવિયા-કોટડા ધામની ધાર્મિક પરંપરા વિશેષ રીતે જોડાયેલી હોવાનું ભક્તોમાં માનવામાં આવે છે.

કોટડા ધામ આજે ભક્તો માટે ધાર્મિક શ્રદ્ધાનું સ્થળ છે. અહીં સંતપરંપરા, મંદિર અને ધાર્મિક કાર્યક્રમો દ્વારા તેમની સ્મૃતિ અને આધ્યાત્મિક વારસાનું સ્મરણ કરવામાં આવે છે.

10. અન્ય સંતો અને મઠો સાથેના સંબંધો

રાજભારતીજી મહારાજની પરંપરા સાથે વિવિધ સંતો અને ધાર્મિક સ્થળોના સંબંધોનો ઉલ્લેખ સ્થાનિક પરંપરામાં જોવા મળે છે.

તેમના ગુરુ તરીકે મંગળભારતીજી મહારાજનું નામ વિશેષ રીતે આવે છે. આ ઉપરાંત વિવિધ મઠો અને સંતપરંપરાઓ સાથેના સંબંધો અંગે વધુ માહિતી મેળવવા માટે મઠના દસ્તાવેજો અને સ્થાનિક ઐતિહાસિક નોંધોનું સંશોધન જરૂરી છે.

11. લોકસ્મૃતિમાં રાજભારતીજી મહારાજ

સંતોના જીવનનો એક મહત્વનો ભાગ તેમની સાથે જોડાયેલી લોકસ્મૃતિ હોય છે.

રાજભારતીજી મહારાજ વિશે પણ ભક્તો દ્વારા વિવિધ પ્રસંગો, ઉપદેશો અને આધ્યાત્મિક અનુભવોની વાતો કરવામાં આવે છે.

આવી લોકકથાઓ ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક વારસાનો મહત્વનો ભાગ છે, પરંતુ ઐતિહાસિક જીવનચરિત્રમાં તેને “લોકપરંપરા મુજબ” તરીકે અલગથી દર્શાવવું યોગ્ય રહેશે.

12. ઐતિહાસિક સમયગાળો

રાજભારતીજી મહારાજના જીવનના સમયગાળા અંગે વિક્રમ સંવતની કેટલીક તારીખોનો પરંપરાગત ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે, જેમાં વિક્રમ સંવત 1975 અને વિક્રમ સંવત 1990 જેવી તારીખોનો સમાવેશ થાય છે.

પરંતુ આ તારીખો કઈ ચોક્કસ ઘટનાઓ સાથે સંબંધિત છે તે પ્રાથમિક દસ્તાવેજોથી ચકાસ્યા વગર નિશ્ચિત રીતે લખવું યોગ્ય નથી.

તેથી ઐતિહાસિક આવૃત્તિમાં દરેક તારીખ સાથે મૂળ સ્રોત દર્શાવવો જરૂરી છે.

13. આધ્યાત્મિક સંદેશ

રાજભારતીજી મહારાજના જીવનમાંથી ભક્તપરંપરામાં મુખ્યત્વે નીચેના મૂલ્યો સાથે જોડાયેલી પ્રેરણા લેવામાં આવે છે:

- ગુરુ પ્રત્યે શ્રદ્ધા
- સાધના અને સંયમ
- વૈરાગ્ય
- સેવા
- ઈશ્વરભક્તિ
- સંતસંગ
- ધર્મ અને પરંપરાનું જતન
- સમાજમાં સદભાવ અને આધ્યાત્મિક જાગૃતિ

14. ઐતિહાસિક મહત્વ

રાજભારતીજી મહારાજનું મહત્વ માત્ર એક સંતના જીવન સુધી મર્યાદિત નથી. તેમની સાથે જોડાયેલી ગુરુ-શિષ્ય પરંપરા, મઠો, ધામો અને સ્થાનિક ધાર્મિક પરંપરાઓ ગુજરાતના સંતસાહિત્ય અને લોકધાર્મિક ઇતિહાસના અભ્યાસ માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.

જાહેર વેબસ્રોતોમાં હાલમાં મળેલી એક નોંધમાં 2025માં લોટોલના માણેકનાથ મંદિરના પાટોત્સવના અહેવાલમાં રાજભારતીજી મહારાજને ગુરુ તરીકે ઉલ્લેખવામાં આવ્યા છે અને તેમના નામ સાથે જોડાયેલા સંતો-મહંતોની હાજરીની નોંધ છે.

આ પ્રકારના આધુનિક અહેવાલો તેમની પરંપરાની વર્તમાન ધાર્મિક ઉપસ્થિતિ દર્શાવે છે, પરંતુ તેમના જન્મ અને પ્રાચીન જીવનની તારીખો સાબિત કરવા માટે એકલા પૂરતા નથી.

15. વારસો

આજે રાજભારતીજી મહારાજની સ્મૃતિ ભક્તો, સંતો અને ધાર્મિક સ્થળોની પરંપરામાં જીવંત છે.

તેમના જીવન સાથે જોડાયેલા સ્થળો, ગુરુપરંપરા, સંતવાણી, ભજન, ધાર્મિક ઉત્સવો અને ધામની પરંપરા તેમના આધ્યાત્મિક વારસાને આગળ ધપાવે છે.

ઐતિહાસિક સંશોધન માટે જરૂરી મુખ્ય પુરાવા

રાજભારતીજી મહારાજનું સંપૂર્ણ અને દસ્તાવેજી જીવનચરિત્ર બનાવવા માટે નીચેના પુરાવા સૌથી મહત્વપૂર્ણ રહેશે:

1. જૂનું જીવનચરિત્ર અથવા પુસ્તક
2. સૂરજકુંડ મઠના જૂના દસ્તાવેજો
3. ગુરુ-શિષ્ય પરંપરાની લેખિત વંશાવળી
4. મઠની ગાદી/મહંતોની નોંધ
5. જૂના શિલાલેખ અથવા દાનપત્ર
6. રાજભારતીજી મહારાજના સમયના પત્રો અથવા હસ્તલિખિત નોંધો
7. જૂના ફોટોગ્રાફ અને ફોટા પાછળની તારીખ/નોંધ
8. રાવિયા-કોટડા ધામના જૂના રજીસ્ટર
9. સમકાલીન સંતો અથવા શિષ્યોની લખેલી નોંધ
10. જૂના અખબાર અથવા ધાર્મિક સામયિકોમાં પ્રકાશિત માહિતી

આ રીતે તૈયાર કરાયેલ જીવનચરિત્રને બે સ્તરે રાખવું શ્રેષ્ઠ રહેશે:
“દસ્તાવેજથી સાબિત ઐતિહાસિક માહિતી” અને “ભક્તપરંપરા/લોકસ્મૃતિમાં પ્રચલિત માહિતી.”

આ ભેદ રાખવાથી રાજભારતીજી મહારાજનું જીવનચરિત્ર ભક્તિપૂર્ણ પણ રહેશે અને ઐતિહાસિક રીતે વધુ વિશ્વસનીય પણ બનશે.


{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:ધાનેરા તાલુકો]]</text>
      <sha1>4bzp4ovlr8ejsn5rd3ckrubech11pzl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903670</id>
      <parentid>903665</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T10:04:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/સંત રાજભારતીજી મહારાજ|સંત રાજભારતીજી મહારાજ]] ([[User talk:સંત રાજભારતીજી મહારાજ|talk]])એ કરેલો ફેરફાર [[Special:Diff/903665|903665]] પાછો વાળ્યો</comment>
      <origin>903670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3394" sha1="1qwg62x60ck0jifm4evguvo5c0jhren" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type               = ગામ
| native_name        = કોટડા (રવિયા)
| state_name         = ગુજરાત
| district           = બનાસકાંઠા
| taluk_names        =  ધાનેરા
| latd               = 24.514444
| longd              = 72.023385
| area_total         = 
| altitude           = 
| population_total   = 
| population_as_of   = 
| population_density = 
| leader_title_1     = 
| leader_name_1      = 
| leader_title_2     = 
| leader_name_2      = 
| footnotes          = 
| blank_title_1      = સગવડો
| blank_value_1      = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી
| blank_title_2      = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2      = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3      = મુખ્ય ખેતપેદાશ
| blank_value_3      = [[મકાઈ]], [[બાજરી]], [[તુવર]], [[શાકભાજી]]
| blank_title_4      = 
| blank_value_4      = 
}}

'''કોટડા (રવિયા)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્યના]] ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[બનાસકાંઠા જિલ્લો|બનાસકાંઠા જિલ્લામાં]] આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[ધાનેરા તાલુકો|ધાનેરા તાલુકામાં]] આવેલું એક ગામ છે. કોટડા (રવિયા) ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી|દિવેલા]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

ગામમાં નાનાંમોટાં અનેક મંદિરો આવેલા છે, જેમાંના મુખ્ય નીચેની યાદિમાં આપેલાં છે.
* રાજભારથીજીનું મંદિર
* દેવાજી કાલમા રાજપુતનું મંદિર
* ગોગાજી મહારાજનું મંદિર
* મોગરોળ માતાનું મંદિર
* જોગણી માતાનું મંદિર
* હનુમાન મંદિર
* મોમાજીનું મંદિર (અને ગૌશાળા)
* ચામુંડા, બ્રહ્માણી, સંગત અને જાંપડી માતાઓના મંદિરો


{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:ધાનેરા તાલુકો]]</text>
      <sha1>1qwg62x60ck0jifm4evguvo5c0jhren</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>વિકિપીડિયોક્રસી</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122616</id>
    <revision>
      <id>903632</id>
      <parentid>865447</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T17:15:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21530" sha1="fzg3m9k1z8ds38psuk8tur94iq8fw7p" xml:space="preserve">
{{માહિતીચોકઠું વેબસાઇટ
|name=Wikipediocracy
|caption= ૧૦ ઓક્ટોબર ૨૦૧૯નો વિકિપેડિયોક્રસી સ્ક્રીનશોટ.
|website={{URL|https://wikipediocracy.com/}}
|language=અંગ્રેજી}}
'''વિકિપીડિઓક્રેસી''' એ વિકિપીડિયાની ચર્ચા અને ટીકા માટેની વેબસાઇટ છે.&lt;ref name=&quot;Qworty&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/|title=Revenge, ego and the corruption of Wikipedia|last=Leonard|first=Andrew|date=17 May 2013|website=Salon.com|access-date=18 May 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;misogyny&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.csmonitor.com/World/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny|title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny: Recent events in Britain draw more attention to endemic hostility towards women online|first=Dan|last=Murphy|date=1 August 2013|access-date=1 August 2013|work=The Christian Science Monitor}}&lt;/ref&gt; તેના સભ્યોએ વિકિપીડિયાના વિવાદોની માહિતી પર મીડિયાનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. આ સાઇટની સ્થાપના વિકિપીડિયા રિવ્યૂના વપરાશકર્તાઓએ માર્ચ ૨૦૧૨માં કરી હતી,&lt;ref name=&quot;HerschWelcome&quot;&gt;{{Cite web|url=http://wikipediocracy.com/forum/viewtopic.php?f=13&amp;t=15|title=Welcome|last=Hersch|first=Global moderator|date=15 March 2012|website=Mission statement and welcome to the public|publisher=Wikipediocracy|access-date=26 June 2013|archive-date=13 ડિસેમ્બર 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213115716/http://wikipediocracy.com/forum/viewtopic.php?f=13&amp;t=15|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  જે [[વિકિપીડિયા]]&lt;nowiki/&gt;ની ટીકા કરે છે.&lt;ref name=&quot;spawn&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.informationweek.com/blog/main/archives/2006/07/spawn_of_wikipe.html|title=Spawn Of Wikipedia|last=LaPlante|first=Alice|date=14 July 2006|website=InformationWeek|archive-url = https://web.archive.org/web/20110612054446/http://www.informationweek.com/blog/main/archives/2006/07/spawn_of_wikipe.html|archive-date=12 June 2011|access-date=1 September 2012}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.brooklynrail.org/2008/06/express/nobodys-safe-in-cyber-space|title=Nobody's safe in cyberspace|last=Shankbone|first=David|date=June 2008|website=The Brooklyn Rail|access-date=1 July 2008}}&lt;/ref&gt;

ડેઇલી ડોટમાં પત્રકાર કેવિન મોરિસે લખ્યું હતું કે, આ સાઇટ &quot;વિકિપીડિયાના પર ધૂળ ઉડાવવા માટે જાણીતી છે.&quot;&lt;ref name=&quot;vandalizing&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dailydot.com/society/wikipedia-staffers-vandalizing-wikipedia/|title=Wikipedia says its staffers are not vandalizing Wikipedia|last=Morris|first=Kevin|date=23 April 2013|publisher=The Daily Dot|access-date=24 May 2013}}&lt;/ref&gt; નવલકથાકાર અમાન્ડા ફિલિપાચીએ 'ધ વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ'માં લખ્યું હતું કે આ સાઇટ &quot;બુદ્ધિપૂર્વક અને મનોરંજક રીતે વિકિપીડિયાની સમસ્યારૂપ પદ્ધતિઓની ચર્ચા કરે છે.&lt;ref name=&quot;Amanda1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://blogs.wsj.com/speakeasy/2013/07/10/my-strange-addiction-wikipedia/|title=My Strange Addiction: Wikipedia|last=Filipacchi|first=Amanda|date=10 July 2013|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;

== વેબસાઇટ વપરાશકર્તા સક્રિયતા ==
વિકિપીડિયોક્રસી યોગદાનકર્તાઓએ વિકિપીડિયા સાથે સંકળાયેલી સમસ્યાઓ, તકરાર અને વિવાદોની તપાસ કરી છે, કેટલાકને મુખ્ય પ્રવાહના માધ્યમો દ્વારા જાણ કરવામાં આવી છે. આ સાઇટનું જણાવેલ મિશન એ &quot;વિકિપીડિયાની અંધારી તિરાડોમાં ચકાસણીના પ્રકાશને ચમકાવવાનો&quot; અને સંબંધિત પરિયોજનાનો છે. ઇન્ટરનેટ નીતિ અને કાયદાના નિષ્ણાત, હિથર ફોર્ડે, તેમના ડોક્ટરલ થિસિસમાં, વિકિપીડિયોક્રસીની ભૂમિકા પર ટિપ્પણી કરતાં કહ્યું, &quot;જેમ જેમ વિકિપીડિયાની સત્તા વધતી જાય છે તેમ તેમ વધુ જૂથો તેની પ્રક્રિયાઓથી અસંતુષ્ટ લાગે છે, વિકિપેડિયોક્રસી જેવા ચોકીદાર જૂથોનો વિકાસ કે જેઓ મુખ્ય પ્રવાહના માધ્યમો માટે વિકિપીડિયાના જટિલ માળખા, નિયમો અને માપદંડોના અનુવાદક તરીકે કામ કરે છે અને તેઓ એવા લોકોને અવાજ આપવાનું શરૂ કરે છે જેમને લાગે છે કે તેમને વિકિપીડિયાના પ્રતિનિધિત્વ માળખામાંથી બાકાત રાખવામાં આવ્યા છે.&quot; 

=== પ્રતિશોધ સંપાદન ===
૨૦૧૩ માં, વિકિપિડિયોક્રસી સભ્યોએ &quot;ક્વૉર્ટી ફિયાસ્કો&quot; વિશે ચેતવણી આપવા માટે ''સેલોન ડોટ કોમના'' રિપોર્ટર એન્ડ્ર્યુ લિયોનાર્ડનો સંપર્ક કર્યો. &lt;ref name=&quot;Qworty: the fallout&quot;&gt;{{Cite web|url=http://wikipediocracy.com/2013/05/24/qworty-the-fallout/|title=Qworty: the fallout|website=Wikipediocracy|access-date=4 September 2015|archive-date=26 ડિસેમ્બર 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191226095603/http://wikipediocracy.com/2013/05/24/qworty-the-fallout/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; વિકિપીડિયાના વપરાશકર્તા ક્યુવર્ટીએ મહિલા લેખકો સાથે વિકિપીડિયાના વ્યવહાર અંગેની ચર્ચામાં તેમની ઉશ્કેરણીજનક ટિપ્પણીઓ તરફ ધ્યાન ખેંચ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Wikipedia's Shame&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.salon.com/2013/04/29/wikipedias_shame/|title=Wikipedia's Shame|last=Leonard|first=Andrew|website=Salon|access-date=4 September 2015}}&lt;/ref&gt; એવું બહાર આવ્યું કે તેમના ભૂતકાળના ઘણા યોગદાનથી લેખક રોબર્ટ ક્લાર્ક યંગના (અને લક્ષિત પ્રતિસ્પર્ધીઓ) સાઇટના વ્યવહારને અસર થઈ હતી.&lt;ref name=&quot;Qworty&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Manhire|first=Toby|url=https://www.noted.co.nz/archive/archive-listener-nz-2013/wikipedia-and-the-scourge-of-revenge-editors|title=Wikipedia and the scourge of &quot;revenge editors&quot;|work=New Zealand Listener|date=5 June 2013|access-date=5 June 2013|archive-date=21 એપ્રિલ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200421065837/https://www.noted.co.nz/archive/archive-listener-nz-2013/wikipedia-and-the-scourge-of-revenge-editors|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; આ પૃષ્ઠભૂમિની માહિતીને કારણે લિયોનાર્ડે યંગને પડકાર ફેંક્યો અને &quot;પ્રતિશોધ, અહંકાર અને વિકિપીડિયાનો ભ્રષ્ટાચાર&quot; નામના લેખમાં રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં યંગને 'ક્વૉર્ટી' તરીકે ઓળખવામાં આવ્યો હતો. લિયોનાર્ડનો લેખ પ્રકાશિત થયો તે પહેલાં, આ વર્તણૂકને કારણે, ક્વૉર્ટીને વિકિપીડિયા પર જીવંત વ્યક્તિઓની મહિતીનો ફેરફાર કરવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;whatistobedone&quot;&gt;{{Cite web|url=http://talkingwriting.com/what-should-we-do-about-wikipedia/|title=What Should We Do About Wikipedia?|last=Nichols|first=Martha|last2=Berry|first2=Lorraine|date=20 May 2013|publisher=Talking Writing|access-date=20 May 2013}}&lt;/ref&gt;

=== સરકારોની ચર્ચા ===
વિકિપીડિયાના યોગદાનકર્તાઓની ટીકાઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવી છે, જેમાં [[કઝાકિસ્તાન]]&lt;nowiki/&gt;ની સરકાર સાથેના [[જિમ્મી વેલ્સ]]&lt;nowiki/&gt;ના સંબંધો, &lt;ref name=&quot;Daily Dot Kazakh&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dailydot.com/politics/wikipedia-kazakhstan-dictatorship/|title=Wikipedia's odd relationship with the Kazakh dictatorship|last=Morris|first=Kevin|date=25 December 2012|website=The Daily Dot|access-date=18 May 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;netprophet&quot;&gt;{{Cite web|url=http://netprophet.tol.org/2013/01/08/critics-question-neutrality-of-kazakh-wikipedia/|title=Critics question neutrality of Kazakh Wikipedia|last=Hermans|first=Steven|date=8 January 2013|website=NET PROPHET|access-date=26 May 2013|archive-date=28 એપ્રિલ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190428202345/http://netprophet.tol.org/2013/01/08/critics-question-neutrality-of-kazakh-wikipedia/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Telegraph Kazakh&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/9764719/Wikipedia-co-founder-Jimmy-Wales-restricts-discussion-of-Tony-Blair-friendship.html|title=Wikipedia co-founder Jimmy Wales restricts discussion of Tony Blair friendship|last=Williams|first=Christopher|date=24 December 2012|website=The Telegraph|access-date=26 May 2013}}&lt;/ref&gt; જિબ્રાલ્ટરપીડિયા વિવાદ&lt;ref name=&quot;Daily Dot influence&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dailydot.com/news/wikipedia-jimmy-wales-influence-scandal/|title=Wikipedia's Jimmy Wales breaks silence on resurgence of influence-peddling scandal|last=Alfonso|first=Fernando|date=25 October 2012|website=The Daily Dot|access-date=18 May 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;El Reg Gibraltarpedia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.theregister.co.uk/2012/10/26/gibraltar_pwns_wikipedia/|title=Wales: Let's ban Gibraltar-crazy Wikipedians for 5 years|last=Orlowski|first=Andrew|date=26 October 2012|publisher=The Register|access-date=19 May 2013}}&lt;/ref&gt; અને અમેરિકન સેનેટના આઇપી એડ્રેસમાંથી બનાવવામાં આવેલા અનામી સંપાદનની ચર્ચા કરવામાં આવી છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dailydot.com/politics/wikipedia-senate-snowden-nsa-traitor/|title=Is a U.S. senator trolling Snowden's Wikipedia page?|last=Kloc|first=Joe|date=3 August 2013|website=The Daily Dot|access-date=4 September 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://mashable.com/2013/08/06/snowden-wikipedia-page/|title=Wikipedia Editor Traced to U.S. Senate Changes Snowden's Bio to 'Traitor'|last=Franceschi-Bicchierai|first=Lorenzo|date=6 August 2013|website=Mashable|access-date=4 September 2013}}&lt;/ref&gt;

મે, ૨૦૧૪માં, ધ ટેલિગ્રાફે વિકિપીડિયોક્રસી સાથે કામ કરતા સનદી અધિકારીને ઓળખી કાઢ્યા હતા, જેમણે હિલ્સબરો આપત્તિ અને [[એનફિલ્ડ]] પર વિકિપીડિયાના લેખોમાં કથિત રીતે ભાંગફોડ કરી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/liverpool/10844002/Civil-servants-behind-sickening-Hillsborough-slurs-identified.html|title=Civil servants behind 'sickening' Hillsborough slurs identified|last=Duggan|first=Oliver|date=21 May 2014|website=The Daily Telegraph|access-date=21 June 2014}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/hillsborough-wikipedia-posts-suspected-civil-servant-a-merseyside-resident-9413069.html|title=Hillsborough Wikipedia posts: Suspected civil servant a Merseyside resident|last=Gander|first=Kashmira|date=21 May 2014|website=The Independent|access-date=21 June 2014|archive-date=1 જાન્યુઆરી 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101174117/https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/hillsborough-wikipedia-posts-suspected-civil-servant-a-merseyside-resident-9413069.html|url-status=dead}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/liverpool/10904540/Civil-servant-fired-after-Telegraph-investigation-into-Hillsborough-Wikipedia-slurs.html|title=Civil servant fired after Telegraph investigation into Hillsborough Wikipedia slurs|last=Duggan|first=Oliver|date=17 June 2014|website=The Daily Telegraph|access-date=21 June 2014}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/politics/2014/jun/17/civil-servant-sacked-wikipedia-edits-hillsborough|first=Mark|last=Tran|work=The Guardian|title=Civil servant sacked for offensive Wikipedia edits on Hillsborough|date=17 June 2014|access-date=17 June 2014}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/liverpool/10905847/How-The-Telegraph-identified-the-Hillsborough-Wikipedia-vandal.html|title=How The Telegraph identified the Hillsborough Wikipedia vandal|last=Duggan|first=Oliver|date=17 June 2014|website=The Daily Telegraph|access-date=21 June 2014}}&lt;/ref&gt;

=== વિકિમિડિયા ફાઉન્ડેશન ===
વિકિપેડિયોક્રસી બ્લોગ પોસ્ટમાં ૨૦૧૩માં અહેવાલ આપવામાં આવ્યો હતો કે [[વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશન]] (ડબલ્યુએમએફ)ને સોંપવામાં આવેલા [[IP એડ્રેસ|આઇપી એડ્રેસમાંથી]] [[વિકિપીડિયા:વિષે|વિકિપીડિયા]]&lt;nowiki/&gt;ની તોડફોડ કરવામાં આવી રહી છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://wikipediocracy.com/2013/04/22/busy-day-at-the-wikimedia-foundation-office/|title=Busy day at the Wikimedia Foundation office?|last=Hogsky|first=Roger|date=22 April 2013|website=Blog|publisher=Wikipediocracy|access-date=24 May 2013|archive-date=23 ડિસેમ્બર 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191223181954/https://wikipediocracy.com/2013/04/22/busy-day-at-the-wikimedia-foundation-office/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; આક્ષેપોનો જવાબ આપતા ડબલ્યુએમએફના પ્રવક્તા જય વોલ્શે જણાવ્યું હતું કે આઇપી સરનામાં ડબ્લ્યુએમએફ સર્વરોના હતા અને ડબલ્યુએમએફ ઓફિસ દ્વારા તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો ન હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આઇપી દ્વારા કેટલાક સંપાદનોની ખોટી ગોઠવણી (મીસ કન્ફ્યુગરેશન) ને કારણે ખામી સર્જાઈ હતી, જે સુધારી લેવામાં આવી હતી. &lt;ref name=&quot;vandalizing&quot;/&gt;

=== અન્ય સમસ્યાઓ ===
વિકિપેડિયોક્રસી ફોરમની ચર્ચામાં વિકિપીડિયાના એક લેખ માટે જવાબદાર વિકિપીડિયા એકાઉન્ટની ઓળખ કરવામાં આવી હતી, જે તાજેતરમાં જ વિકિપીડિયાના સંચાલકોએ ડિલીટ કર્યું હતું. &quot;બિચોલિમ સંઘર્ષ&quot; લેખમાં ૧૬૪૦-૪૧ના કાલ્પનિક આંતરવિગ્રહનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું હતું. તેને ૨૦૦૭માં વિકિપીડિયાના &quot;ઉમદા લેખ&quot;નો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો હતો અને ૨૦૧૨ના અંત સુધી તેને જાળવી રાખ્યો હતો, જ્યારે એક વિકિપીડિયા સંપાદકેએ લેખમાં ટાંકવામાં આવેલા સ્ત્રોતોની તપાસ કરી અને જોયું કે તેમાંના કોઈનું અસ્તિત્વ જ ન હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dailydot.com/news/wikipedia-bicholim-conflict-hoax-deleted/|title=After a half-decade, massive Wikipedia hoax finally exposed|last=Morris|first=Kevin|date=1 January 2013|publisher=The Daily Dot|access-date=18 May 2013}}&lt;/ref&gt;

સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૩ની ઘટનામાં એક વાણિજ્યીક પ્લાસ્ટિક સર્જને પોતાની સેવાઓને ઉત્તેજન આપવા માટે વિકિપીડિયાના પ્લાસ્ટિક સર્જરીના લેખોમાં ફેરફાર કર્યો હતો. હિતોના ટકરાવની માર્ગદર્શિકાઓના ઉલ્લંઘન અને સંબંધિત લેખોમાં ખોટી માહિતીની જોગવાઈ અંગેની ચિંતાઓ વિકિપિડિયોક્રસીના સભ્યો દ્વારા જ વિકિપીડિયા પર જ ઉઠાવવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dailydot.com/lifestyle/wikipedia-plastic-surgery-otto-placik-labiaplasty/|title=Are plastic surgeons nip/tucking ads into high-profile Wikipedia articles?|last=Schroeder|first=Audra|date=20 September 2013|publisher=The Daily Dot|access-date=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;

ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૫માં વિકિપીડિયાની મધ્યસ્થતા સમિતિએ ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ પ્લાનિંગ એન્ડ મેનેજમેન્ટને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સંપાદન કર્યું હોવાનું જણાયા બાદ એક વપરાશકર્તા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. તેણે અન્ય યુનિવર્સિટી પરના લેખમાં નકારાત્મક સામગ્રી ઉમેરી હતી. વપરાશકર્તાની સંપાદનની નોંધ ડિસેમ્બર ૨૦૧૩માં વિકિપેડિયોક્રસીમાં કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://scroll.in/article/714291/Wikipedia-bans-editor-for-consistent-bias-in-favour-of-Arindam-Chaudhuri's-IIPM|title=Wikipedia bans editor for consistent bias in favour of Arindam Chaudhuri's IIPM|last=Chari|first=Mridula|date=25 March 2015|website=www.scroll.in|access-date=5 April 2015}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* {{Official website|http://wikipediocracy.com}}
* [http://wikipediocracy.com/2015/08/16/a-compendium-of-wikipedia-criticism/ વિકિપીડિયા આલોચનાનું એક સંક્ષેપ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150904033125/http://wikipediocracy.com/2015/08/16/a-compendium-of-wikipedia-criticism/ |date=2015-09-04 }} : વિકિપીડિયા પ્રથાઓ પર સાઇટના વાંધા સમજાવતી સારાંશ પોસ્ટ
* [http://fullmeasure.news/news/cover-story/the-dark-side-of-wikipedia &quot;ધ ડાર્ક સાઈડ, વિકિપીડિયા,&quot;] ''શાર્લ એટકિન્સન સાથે સંપૂર્ણ પગલું,'' 17 એપ્રિલ, 2016. &lt;small&gt;(વિડિઓ શામેલ છે.&lt;/small&gt; &lt;small&gt;)&lt;/small&gt;
[[શ્રેણી:Category:વિકિપીડિયા]]</text>
      <sha1>fzg3m9k1z8ds38psuk8tur94iq8fw7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>મનુભાઈ જોધાણી</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123338</id>
    <revision>
      <id>903613</id>
      <parentid>823028</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T13:36:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10907" sha1="pxzqvpljv01kumxyrfm2zk9cv11tyzy" xml:space="preserve">{{માહિતીચોકઠું લેખક
| name = મનુભાઈ જોધાણી
| image = Manubhai Jodhani.jpg
| caption = ઈ.સ. ૧૯૪૬ની આસપાસ મનુભાઈ જોધાણી
| birth_name = મનુભાઈ જોધાણી
| birth_date = ૨૮ ઓક્ટોબર ૧૯૦૨
| birth_place = [[બરવાળા]], બ્રિટીશ ભારત
| death_date = ૨૯ ડિસેમ્બર ૧૯૭૯
| death_place = 
| occupation = લેખક, લોકસાહિત્યિક, પંખીનાઅભ્યાસી, વનસ્પતિશાસ્ત્રી, સંપાદક
}}
'''મનુભાઇ લલ્લુભાઇ જોધાણી''' (૨૮ ઓક્ટોબર ૧૯૦૨ - ૨૯ ડિસેમ્બર ૧૯૭૯) [[ગુજરાત]], ભારતના [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]] લેખક, લોકસાહિત્યકાર, પક્ષીવિદ્, વનસ્પતિશાસ્ત્રી અને સંપાદક હતા. તેમના ૧૫ થી વધુ પુસ્તકો પ્રકાશિત થયા હતા.&lt;ref name=&quot;who&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=56PWDwAAQBAJ&amp;pg=PA143&amp;lpg=PA143&amp;dq=manubhai+jodhani#q=manubhai%20jodhani|title=Whos Who Of Indian Writers|last=Akademi|first=Sahitya|publisher=Dalcassian Publishing Company|language=en}}&lt;/ref&gt;

== જીવનચરિત્ર ==
મનુભાઈ જોધાણીનો જન્મ ૨૮ ઑક્ટોબર ૧૯૦૨ના દિવસે ગુજરાતના [[બરવાળા]] ખાતે થયો હતો.&lt;ref name=&quot;:1a&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=56PWDwAAQBAJ&amp;pg=PA143&amp;lpg=PA143&amp;dq=manubhai+jodhani#q=manubhai%20jodhani|title=Whos Who Of Indian Writers|publisher=Sahitya Akademi|year=1961|location=New Delhi|pages=143}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2a&quot;&gt;{{Cite book|title=Amruta-Sameepe|last=Desai|first=Ratilal Deepchand|publisher=Gurjar Granthratna Karyalaya|year=2003|editor-last=Desai|editor-first=Nitin R.|location=Ahmedabad|pages=373–374|language=gu|chapter=7. ધિંગા લોકસાહિત્યકાર શ્રી મનુભાઈ જોધાણી}}&lt;/ref&gt; તેમણે પ્રાથમિક શિક્ષણ [[લીંબડી]] ખાતે મેળવ્યું હતું. ૧૯૨૦ માં તેઓ બરવાળાની શાળામાં શિક્ષક બન્યા. ૧૯૩૦ માં [[ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળ|ભારતીય સ્વાતંત્ર્યતાની ચળવળ]]માં જોડાવા માટે તેમણે રાજીનામું આપ્યું.&lt;ref name=&quot;GSP&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.gujaratisahityaparishad.com/prakashan/photo-gallery/sahitya-sarjako/Manubhai-Jodhani.html|title=મનુભાઈ જોધાણી|publisher=[[ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ]]|access-date=2020-04-28}}&lt;/ref&gt; [[મહાત્મા ગાંધી]]ના [[દાંડી સત્યાગ્રહ|મીઠાના સત્યાગ્રહ]]ને પગલે સ્વાતંત્ર્ય સૈનિક અમૃતલાલ શેઠે [[ધોલેરા]] ખાતે [[સત્યાગ્રહ]] કરવાનો નિર્ણય કર્યો. મનુભાઈએ ધોલેરા ખાતે મીઠાના સત્યાગ્રહમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી અને અંગ્રેજોએ તેમની ધરપકડનું અખત્યારપત્ર (વોરન્ટ) જારી કર્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sandesh.com/eyes-with-tears-flowing-takes/|title=આંખો આંસુથી વહેવા લાગી હતી: સૌરાષ્ટ્રના સ્વાતંત્ર્ય સૈનિકો અને લડતો|last=Madhad|first=Raghavji|date=2020-03-25|website=Sandesh|access-date=2020-04-28}}&lt;/ref&gt;

ત્યાર બાદ તેઓ જીવણલાલ અમરસી પુસ્તકવિક્રેતા સાથે જોડાયા. તેમણે વિવિધ સામાયિકોમાં પણ કામ કર્યું, ''સ્ત્રીબોધ''માં સબ એડિટર તેમજ ''સ્ત્રીજીવન''માં તેમણે ૩૯ વર્ષ સુધી એક સંપાદક તરીકે કામ કર્યું.&lt;ref name=&quot;GSP&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2a&quot;/&gt;

૨૯ ડિસેમ્બર ૧૯૭૯ ના દિવસે તેમનું અવસાન થયું.&lt;ref name=&quot;:2a&quot;/&gt; તેમના પુત્ર વસંતકુમાર જોધાણી પણ એક લેખક હતા જેમણે વિજ્ઞાન અને પ્રાણીઓ પરની કૃતિઓ પ્રકાશિત કરી છે.&lt;ref name=&quot;:1a&quot;/&gt;

== રચનાઓ ==
મનુભાઈએ લોકસાહિત્યના ક્ષેત્રે નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=g4oMAQAAMAAJ&amp;q=manubhai+jodhani&amp;dq=manubhai+jodhani|title=Gujarat|publisher=Smt Hiralaxmi Navanitbhai Shah Dhanya Gurjari Kendra, Gujarat Vishvakosh Trust|year=2007|location=Ahmedabad|pages=235, 426}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|year=2002|title=Contribution of Gujarat to the Field of Folklore|url=https://books.google.com/books?id=MxraAAAAMAAJ&amp;q=manubhai+jodhani&amp;dq=manubhai+jodhani|journal=Indian Folklore Research Journal|publisher=National Folklore Support Centre|issue=2–5|pages=77}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GSP&quot;/&gt; તેઓ પક્ષીવિદ્ અને વનસ્પતિશાસ્ત્રી પણ હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=w_baAAAAMAAJ&amp;q=manubhai+jodhani&amp;dq=manubhai+jodhani|title=Petronia: Fifty Years of Post-independence Ornithology in India : a Centenary Dedication to Dr. Salim Ali, 1896-1996|last=Daniel|first=J. C.|last2=Ali|first2=Sálim|last3=Ugra|first3=Gayatri|date=2003|publisher=Bombay Natural History Society|isbn=978-0-19-566653-3|pages=104}}&lt;/ref&gt; તેઓ ગુજરાતના વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ પર વાર્તા લખનાર પ્રથમ હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KS0nDwAAQBAJ&amp;pg=PT59&amp;lpg=PT59&amp;dq=manubhai+jodhani#q=manubhai%20jodhani|title=Children's Literature in Indian Languages|last=JAMUNA|first=K. A.|date=2017-06-01|publisher=Publications Division Ministry of Information &amp; Broadcasting|isbn=978-81-230-2456-1|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=g45NAQAAIAAJ&amp;q=manubhai+jodhani&amp;dq=manubhai+jodhani|title=Children's literature in Indian languages|last=Jamunā|first=Ke E.|last2=Division|first2=India Ministry of Information and Broadcasting Publications|date=1982|publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of India|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2a&quot;/&gt; તેમની લોકસાહિત્ય પરની કૃતિઓમાં, ''સોરઠી જવાહિર'' (૧૯૩૦), ''સોરઠી વિભુતો'' (૧૯૬૪), ''રાંદલના ગીતો'', ''ગુજરાતી લોકસાહિત્ય માલા'' (મંજુલા મજમુદાર, બચુભાઇ રાવલ સાથે ''સચિત્ર'') અને ''જનપદ'' (૧૯૪૦, ૧૯૪૪, ૧૯૫૫; રેખાંકિત) શામેલ છે.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Magara|first=Naresh|date=January–February 2019|title=ગુજરાતી લોકસાહિત્યક્ષેત્રે થયેલ સંશોધન – સંપાદનની કામગીરીની રૂપરેખા|url=http://www.sahityasetu.co.in/issue49/magara.php|journal=Sahitya Setu|language=gu|publisher=Tanvi Shukla|volume=9|issue=49|issn=2249-2372|access-date=2021-02-04|archive-date=2022-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220303204240/http://www.sahityasetu.co.in/issue49/magara.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|title=Amruta-Sameepe|last=Desai|first=Ratilal Deepchand|publisher=Gurjar Granthratna Karyalaya|year=2003|editor-last=Desai|editor-first=Nitin R.|location=Ahmedabad|pages=373–374|language=gu|chapter=7. ધિંગા લોકસાહિત્યકાર શ્રી મનુભાઈ જોધાણી}}&lt;/ref&gt;

તેમણે ''શિલ્વટી'' (૧૯૨૮) અને ''સુંદરીઓના શણગાર'' નામે ટૂંકી વાર્તાઓ રચી છે. ''નાગમતી'' (૧૯૩૨) એ તેમની એકમાત્ર નવલકથા છે. ''ખાટીમીઠી બાળવાતો'' અને ''કુમારોની પ્રવાસકથા'' એ ''બાળસાહિત્યની કૃતિઓ'' છે.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

''પાદરની વનસ્પતિ'' ૧-૨ (૧૯૫૪–૫૫), ''આંગણાના પંખી'' ૧-૨ (૧૯૫૫–૫૬), ''પાદરના પંખી'' (૧૯૫૬) એ તેમની વનસ્પતિશાસ્ત્ર અને પક્ષીઅભ્યાસ પરની કૃતિઓ છે.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

તેમણે શરદચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાયના ''બિંદુર છેલે''નો ''બિંદુ'' (૧૯૩૯) તરીકે અનુવાદ કર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=C59jAAAAMAAJ&amp;q=manubhai+jodhani&amp;dq=manubhai+jodhani|title=Śaratcandra o Bhāratīẏa sāhitya|date=1976|publisher=Nikhila Bhārata Baṅga Sāhitya Sammelana, Dillī Sākhā|pages=1957|language=bn}}&lt;/ref&gt;

તેમણે ''મનુબેન ગાંધીના સંસ્મરણો'', ''બાપુનો છેલ્લો આભાસ'' જેવી કૃતિઓ પ્રકાશિત કરવામાં મદદ કરી હતી.

== સંસ્મરણ ==
અમદાવાદના પાલડીમાં એક રસ્તાને તેમનું નામ અપાયું છે.

== આ પણ જુઓ ==
* [[ગુજરાતી સાહિત્યકારોની યાદી|ગુજરાતી ભાષાના લેખકોની સૂચિ]]

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર]]
[[શ્રેણી:૧૯૦૨માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:૧૯૭૯માં મૃત્યુ]]</text>
      <sha1>pxzqvpljv01kumxyrfm2zk9cv11tyzy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સુભદ્રા જોશી</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128061</id>
    <revision>
      <id>903649</id>
      <parentid>870859</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T19:10:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16195" sha1="ngx7oyoxigiivychu5xzh7hnjvly5vx" xml:space="preserve">{{Infobox Person
| name = સુભદ્રા જોશી
| image = Subhadra Joshi 2011 stamp of India.jpg
| image_size =
| caption = ભારતીય ટપાલ ટિકિટ (૨૦૧૧) પર સુભદ્રા જોશી
| birth_name = સુભદ્રા દત્તા
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1919|3|23}} 
| death_date = {{death date and age|df=y|2003|10|30|1919|3|23}}
| birth_place = સિયાલકોટ, પંજાબ (બ્રિટીશ ભારત)&lt;ref name=r1/&gt;
| death_place= [[દિલ્હી]], [[ભારત]]
}}
'''સુભદ્રા જોશી''' ([[માર્ચ ૨૩|૨૩ માર્ચ]] ૧૯૧૯ – [[ઓક્ટોબર ૩૦|૩૦ ઓક્ટોબર]] ૨૦૦૩) ભારતીય સ્વતંત્રતા કાર્યકર્તા, રાજકારણી અને [[ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ]]ના સંસદસભ્ય હતા. તેમણે ૧૯૪૨ની [[ભારત છોડો ચળવળ]]માં ભાગ લીધો હતો અને બાદમાં તેઓ દિલ્હી પ્રદેશ કોંગ્રેસ સમિતિ (ડીપીસીસી)ના પ્રમુખ રહ્યા હતા.&lt;ref name=hindu2011/&gt; તેઓ સિયાલકોટના (વર્તમાન પાકિસ્તાન) એક જાણીતા પરિવારના સભ્ય હતા.&lt;ref name=&quot;pib.nic.in&quot;&gt;[http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=71217 Press Information Bureau English Releases]. Pib.nic.in. Retrieved on 11 November 2018.&lt;/ref&gt; તેમના પિતા વી.એન.દત્તા જયપુર સ્ટેટમાં પોલીસ અધિકારી હતા અને પિતરાઇ ભાઇ કૃષ્ણન ગોપાલ દત્તા પંજાબમાં સક્રિય કોંગ્રેસી હતા.

== પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ ==
તેમણે મહારાજા ગર્લ્સ સ્કૂલ, જયપુર, લેડી મેક્લેગન હાઈસ્કૂલ, લાહોર અને જલંધર ખાતેની કન્યા મહાવિદ્યાલયમાંથી શાળાકીય શિક્ષણ મેળવ્યું હતું. તેમણે લાહોરની ફોરમેન ક્રિશ્ચિયન કોલેજમાંથી રાજનીતિ વિજ્ઞાન વિષયમાં અનુસ્નાતકની પદવી મેળવી હતી.&lt;ref name=r1&gt;[https://web.archive.org/web/20160303235813/http://seculardemocracy.in/yahoo_site_admin/assets/docs/profile2.298222135.jpg Subhadra Joshi (nee Datta) – A Brief Biographical Account]. Commemoration Volume. p. 30. seculardemocracy.in&lt;/ref&gt; કોલેજ સમયથીજ તેઓ રાજકીય પ્રવૃત્તિઓ સાથે સંકળાયેલા હતા.

== કારકિર્દી ==
=== સ્વતંત્રતા સંઘર્ષમાં ભૂમિકા ===
[[ગાંધીજી]]ના આદર્શોથી આકર્ષાઈને તેમણે [[લાહોર]]માં અભ્યાસ દરમિયાન [[વર્ધા]] ખાતેના તેમના આશ્રમની મુલાકાત લીધી હતી. એક વિદ્યાર્થી તરીકે તેમણે ૧૯૪૨ માં [[ભારત છોડો ચળવળ|ભારત છોડો આંદોલન]]માં ભાગ લીધો હતો અને [[અરુણા આસફ અલી]] સાથે કામ કર્યું હતું.&lt;ref&gt;[http://www.jagranjosh.com/current-affairs/commemorative-postage-stamp-on-freedom-fighter-subhadra-joshi-released-by-pratibha-patil-1301314898-1 Commemorative Postage Stamp on Freedom Fighter Subhadra Joshi released by Pratibha Patil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220925144816/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/commemorative-postage-stamp-on-freedom-fighter-subhadra-joshi-released-by-pratibha-patil-1301314898-1 |date=2022-09-25 }}. Jagranjosh.com (28 March 2011). Retrieved on 2018-11-11.&lt;/ref&gt; આ સમય દરમિયાન તેઓ [[દિલ્હી]] સ્થળાંતરિત થયા હતા, જ્યાં તેમણે અંગ્રેજ સરકાર વિરુદ્ધ ભૂગર્ભ પ્રવૃતિઓ ચલાવી હતી અને 'હમારા સંગ્રામ' જર્નલનું સંપાદન કર્યું હતું. તેમની ધરપકડ થતાં લાહોર મહિલા સેન્ટ્રલ જેલમાં મોકલવામાં આવ્યા હતા. અહીં તેમણે ઔદ્યોગિક કામદારો વચ્ચે કામ કરવાનું શરૂ કર્યું હતું.

[[ભારતના ભાગલા|ભાગલા]]ને પગલે થયેલા કોમી રમખાણો દરમિયાન તેમણે ''શાંતિ દળ'' નામના શાંતિ સ્વયંસેવક સંગઠનની સ્થાપના કરવામાં મદદરૂપ ભૂમિકા ભજવી હતી. આ સંગઠન મુશ્કેલીના સમયમાં એક શક્તિશાળી સાંપ્રદાયિક વિરોધી શક્તિ બની હતી. શ્રીમતી જોશીને પાર્ટી (સંયોજક) કન્વીનર બનાવવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; તેમણે પાકિસ્તાનમાંથી સ્થળાંતરિત થયેલા લોકોના પુનર્વસનનું પણ આયોજન કર્યું હતું. અનિસ કિદવાઈએ તેમના પુસ્તક &quot;ઇન ફ્રીડમ્સ શેડ&quot;માં એવા ઘણા ઉદાહરણોનો ઉલ્લેખ કર્યો છે જેમાં તેઓ અને સુભદ્રા જોશી દિલ્હીની આસપાસના વિવિધ ગામોમાં જઈને મુસ્લિમોને બળજબરીથી સ્થળાંતર કરવાનો પ્રયાસ અટકાવવા અને શાંતિ જાળવવા માટેના પ્રયાસો કરતા હતા.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=In freedom's shade|last=1906-1982.|first=Qidvāʼī, Anis|date=2011|publisher=New India Foundation|isbn=9780143416098|location=[Bangalore]|oclc=713787016}}&lt;/ref&gt; તેઓ [[રફી અહમદ કિદવાઈ]]ની ખૂબ નજીક હતા અને ડિસેમ્બર ૧૯૮૭ માં આપેલી એક મુલાકાતમાં રાજકારણમાં તેમને પ્રોત્સાહિત કરવામાં કિદવાઈની ભૂમિકાને યાદ કરી હતી.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Media Office, Jamia Millia Islamia|title=Subhadra Joshi (on Rafi Ahmad Kidwai) in conversation with Desraj Goyal (Jamia media)|date=2017-03-23|url=https://www.youtube.com/watch?v=Kcw06WTgc1E|access-date=2019-03-30}}&lt;/ref&gt; ૧૯૯૮માં સાગરી છાબરા સાથેની મુલાકાતમાં જોશીએ ભાગલા દરમિયાન કોમી એખલાસ જાળવવાના પ્રયાસમાં પોતાના કાર્યો વિશે વાત કરી હતી.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.sacw.net/article11346.html|title=India: 1998 interview with Subhadra Joshi by Sagari Chhabra|last=Web|first=South Asia Citizens|date=2019-03-30|website=South Asia Citizens Web|language=en|access-date=2019-03-30|archive-date=2022-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220714055741/http://www.sacw.net/article11346.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== સ્વાધીનતા સંગ્રામમાં યોગદાન ===
સુભદ્રા જોશી એક પ્રખર બિનસાંપ્રદાયિક હતા. તેમણે ભારતમાં સાંપ્રદાયિક સંવાદિતાના હેતુ માટે પોતાનું જીવન સમર્પિત કર્યું હતું. ૧૯૬૧ માં જ્યારે ભારતના સ્વતંત્રતા પછીના પ્રથમ મોટા રમખાણો ફાટી નીકળ્યા ત્યારે તેમણે [[મધ્ય પ્રદેશ]]ના [[સાગર જિલ્લો|સાગર]]માં ઘણા મહિનાઓ વિતાવ્યા હતા. પછીના વર્ષે તેમણે એક સામાન્ય સાંપ્રદાયિક વિરોધી રાજકીય મંચ તરીકે 'સાંપ્રયિકતા વિરોધી સમિતિ'ની સ્થાપના કરી હતી અને ૧૯૬૮માં આ હેતુના સમર્થનમાં 'સેક્યુલર ડેમોક્રેસી જર્નલ' શરૂ કર્યું હતું. ૧૯૭૧માં દેશમાં બિનસાંપ્રદાયિકતા અને સાંપ્રદાયિક સૌહાર્દને આગળ ધપાવવા માટે 'કોમી એકતા ટ્રસ્ટ'ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160303212726/http://seculardemocracy.in/yahoo_site_admin/assets/docs/profile4.298222414.jpg Subhadra Joshi (nee Datta) – A Brief Biographical Account]. Commemoration Volume. p. 32. seculardemocracy.in&lt;/ref&gt;

=== સાંસદસભ્ય તરીકે યોગદાન ===
તેઓ ૧૯૫૨માં [[કરનાલ]] ([[હરિયાણા]]) થી, ૧૯૫૭માં [[અંબાલા]] ([[હરિયાણા]]), ૧૯૬૨માં [[બલરામપુર]] ([[ઉત્તર પ્રદેશ]]) અને ૧૯૭૧માં ચાંદનીચોક લોકસભા મતવિસ્તારમાંથી એમ કુલ ચાર કાર્યકાળ માટે (૧૯૫૨–૧૯૭૭) સાંસદ રહ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mapsofindia.com/parliamentaryconstituencies/delhi/chandni-chowk.html|title=Chandni Chowk Parliamentary Constituency Map, Election Results and Winning MP|website=www.mapsofindia.com|access-date=2019-03-30}}&lt;/ref&gt; ૧૯૫૨માં પ્રથમ લોકસભા ચૂંટણીમાં કરનાલ બેઠક પરથી જીત મેળવી તેઓ [[પંજાબ, ભારત|પંજાબ રાજ્ય]]ના પ્રથમ મહિલા સાંસદ બન્યા હતા. ૧૯૬૨માં બલરામપુરમાં [[અટલ બિહારી વાજપેયી]]ને હરાવ્યા બાદ તેઓ ૧૯૬૭ની લોકસભાની ચૂંટણી આ જ બેઠક પરથી તેમની સામે હારી ગયા હતા. તેઓ ૧૯૭૧ માં દિલ્હીના ચોકની લોકસભાની ચૂંટણી જીત્યા હતા પરંતુ ૧૯૭૭ માં તે જ બેઠક પરથી સિકંદર બખ્ત સામે હારી ગયા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/not-fair-punjab/745368.html|title=NOT 'fair' Punjab|date=March 19, 2019|work=The Tribune|access-date=March 30, 2019}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; તેમણે વિશેષ વિવાહ અધિનિયમ, બેંકોનું રાષ્ટ્રીયકરણ, સાલિયાણા નાબૂદી અને અલીગઢ વિશ્વવિદ્યાલય સંશોધન અધિનિયમમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું હતું. કોઈ પણ પુરુષ પત્નીની હયાતીમાં છૂટાછેડા આપ્યા વિના અન્ય સ્ત્રી સાથે લગ્ન કરવાનો ગુનો આચરે ત્યારે પતિ વિરુદ્ધ મુકદ્દમા પર પૈસા ખર્ચ કરવામાં મહિલાઓને થતી મુશ્કેલી દૂર કરવા&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.legallyindia.com/the-bench-and-the-bar/the-other-14-private-members-bills-passed-since-independence-20150424-5864|title=The other 14 private members' bills passed since Independence|last=Ganz|first=Kian|website=www.legallyindia.com|language=en-gb|access-date=2019-03-30}}&lt;/ref&gt; 'ફોજદારી પ્રક્રિયા સંહિતા (સુધારા) વિધેયક', ૧૯૫૭ રજૂ કર્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Women in the Indian parliament : (a critical study of their role)|last=K.|first=Chopra, J.|date=1993|publisher=Mittal Publications|isbn=8170995132|location=New Delhi|oclc=636124745}}&lt;/ref&gt;) તે ૧૯૬૦ માં પસાર કરવામાં આવ્યું હતું અને આઝાદી પછી પસાર કરાયેલા માત્ર ૧૫ ખાનગી સભ્યોના વિધેયકોમાંનું એક હતું.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; તેમની સૌથી વિશેષ સિદ્ધિ સાંપ્રદાયિક તણાવ અથવા દુશ્મનાવટ તરફ દોરી જતા કોઈપણ સંગઠિત પ્રચારને કોર્ટના અધિકારક્ષેત્રમાં લાવવા માટે [[ભારતીય ફોજદારી કાર્યરીતિ સંહિતા]]માં સુધારો કરવાની હતી.&lt;ref name=&quot;pib.nic.in&quot;/&gt;

તેમને રાજીવ ગાંધી ફાઉન્ડેશન દ્વારા 'રાજીવ ગાંધી સદ્‌ભાવના પુરસ્કાર''થી નવાજવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=hindu2011/&gt;

== અવસાન ==
સુભદ્રા જોશીનું ૩૦ ઓક્ટોબર, ૨૦૦૩ના રોજ ૮૪ વર્ષની ઉંમરે લાંબી માંદગી બાદ દિલ્હીની રામ મનોહર લોહિયા હોસ્પિટલમાં અવસાન થયું હતું.&lt;ref name=hindu2011&gt;{{cite news |title=Subhadra Joshi dead |url=http://www.hindu.com/2003/10/31/stories/2003103101701300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20031224123409/http://www.hindu.com/2003/10/31/stories/2003103101701300.htm |url-status=dead |archive-date=24 December 2003 |work=The Hindu |date=31 October 2003 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031224123409/http://www.hindu.com/2003/10/31/stories/2003103101701300.htm |date=24 ડિસેમ્બર 2003 }}&lt;/ref&gt; તેમને કોઈ સંતાન ન હતું. ૨૩ માર્ચ, ૨૦૧૧ના રોજ ટપાલ વિભાગ દ્વારા તેમના સન્માનમાં એક [[ટપાલ ટિકિટ|સ્મારક ટિકિટ]] બહાર પાડવામાં આવી હતી.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}
[[શ્રેણી:૧૯૧૯માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની]]
[[શ્રેણી:૨૦૦૩માં મૃત્યુ]]</text>
      <sha1>ngx7oyoxigiivychu5xzh7hnjvly5vx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>શહીદ દિવસ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128217</id>
    <revision>
      <id>903640</id>
      <parentid>799287</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T18:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8560" sha1="7ox7w9g90ojlvupfwlxuiardncug301" xml:space="preserve">ભારતમાં, '''શહીદ દિવસ''' તરીકે છ દિવસ જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. રાષ્ટ્ર માટે શહીદ થનારા વ્યક્તિઓના સન્માનમાં આ દિવસની ઉજવણી કરવામાં આવે છે.

== રાષ્ટ્રીય ઉજવણી ==
=== ૩૦ જાન્યુઆરી ===
૧૯૪૮માં [[નથુરામ ગોડસે]] દ્વારા [[ગાંધીજી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]]ની હત્યા&lt;ref&gt;603746[https://badcode.co.in/reasons-for-killing-mahatma-gandhi-confession-of-nathuram-godse/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190130162001/https://badcode.co.in/reasons-for-killing-mahatma-gandhi-confession-of-nathuram-godse/ |date=30 January 2019 }} from the Indian government Press Information Bureau&lt;/ref&gt; કરાયાની સ્મૃતિમાં સમગ્ર દેશમાં આ દિવસને શહીદ દિવસ તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. 

શહીદ દિવસ પર [[ભારતના રાષ્ટ્રપતિ|રાષ્ટ્રપતિ]], [[ભારતના ઉપરાષ્ટ્રપતિ|ઉપરાષ્ટ્રપતિ]], [[ભારતના વડાપ્રધાન|વડા પ્રધાન]], [[ભારતના સંરક્ષણ પ્રધાન|સંરક્ષણ પ્રધાન]], ભારતના રક્ષા પ્રમુખ અને ત્રણેય સેનાના વડાઓ [[રાજઘાટ સંકુલ|રાજ ઘાટ]] સ્મારક પર એકઠા થાય છે અને બહુરંગી ફૂલોથી પુષ્પાંજલિ અર્પણ કરે છે. સશસ્ત્ર દળોના જવાનો લાસ્ટ પોસ્ટના અવાજમાં બ્યુગલ ફૂંકે છે. આંતર-સેવાદળની ટુકડી આદરના ચિહ્ન તરીકે શસ્ત્રોને ઉલટાવે છે. સવારે ૧૧ કલાકે સમગ્ર દેશમાં ભારતીય શહીદોની યાદમાં બે મિનિટનું મૌન પાળવામાં આવે છે. સહભાગીઓ સર્વધર્મની પ્રાર્થના કરે છે અને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Faisal|first1=Mohammad|title=Why India celebrates Martyr's Day, or Shaeed Diwas, on January 30|url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/january-30-the-day-india-celebrates-shaheed-diwas-martyr-s-day-1156660-2018-01-29|website=India Today|access-date=29 January 2018|date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180130204243/https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/january-30-the-day-india-celebrates-shaheed-diwas-martyr-s-day-1156660-2018-01-29|archive-date=30 January 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

રાષ્ટ્રીય સ્તરે તેને '''સર્વોદય દિવસ''' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
 
== અન્ય મહત્વપૂર્ણ દિવસો ==
=== ૨૩ માર્ચ ===
[[લાહોર]], [[પાકિસ્તાન]]માં ૨૩ માર્ચ, ૧૯૩૧ના રોજ [[ભગત સિંહ]], [[સુખદેવ ]] અને [[રાજગુરુ]]ના મૃત્યુની વર્ષગાંઠને શહીદ દિવસ જાહેર કરવામાં આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://web1.thestatesman.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=364051&amp;catid=89|title=The muffled voice of rebellion|date=29 March 2011|work=The Statesman (India)|access-date=18 December 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120406100834/http://web1.thestatesman.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=364051&amp;catid=89|archive-date=6 April 2012}}&lt;/ref&gt;

=== ૧૯ મે ===
[[આસામ]] રાજ્યના બરાક ખીણ વિસ્તારમાં સિલ્હેટી ભાષી બંગાળી વસ્તીની બહુમતી હોવા છતાં [[આસામી ભાષા]]ને રાજ્યની એકમાત્ર સત્તાવાર ભાષા બનાવવાના આસામ સરકારના નિર્ણય સામે વિરોધ થયો હતો. બરાક ખીણમાં સિલ્હેટી ભાષી બંગાળી વસ્તીની બહુમતી છે. ''બંગાળી ભાષા ચળવળ'' તરીકે ઉઠેલા વિરોધ પ્રદર્શનો દરમિયાન ૧૯ મે ૧૯૬૧ના રોજ સિલચર રેલ્વે સ્ટેશન પર રાજ્ય પોલીસે ૧૫ લોકોની હત્યા કરી હતી. માર્યા ગયેલા લોકોની સ્મ્ટિમાં ૧૯ મે ને ''ભાષા શહિદ દિવસ'' તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Jha |first=Jitesh |url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/language-martyrs-day-observed-on-19-may-in-barak-valley-assam-1400587769-1 |title=Language Martyrs Day observed on 19 May in Barak Valley, Assam |date=20 May 2014 |work=Jagran Josh |access-date=10 February 2020 |archive-date=24 જુલાઈ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170724064818/http://www.jagranjosh.com/current-affairs/language-martyrs-day-observed-on-19-may-in-barak-valley-assam-1400587769-1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ૨૧ ઓક્ટોબર ===
૨૧ ઓક્ટોબર એ પોલીસ શહીદ દિવસ (અથવા પોલીસ સ્મારક દિવસ) છે, જે દેશવ્યાપી પોલીસ વિભાગો દ્વારા ઉજવવામાં આવે છે. ૧૯૫૯માં આ તારીખે લદ્દાખમાં ભારત-તિબેટ સરહદ પર કેન્દ્રીય અનામત પોલીસ દળના પેટ્રોલિંગ પર ચીનના દળોએ હુમલો કર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.telangananewspaper.com/police-martyrs-day-21-october-history-pdf/ | location=Bangalore | work=Telangana News Paper | title=Police Martyrs Day 21 October | date=21 October 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304125943/http://www.telangananewspaper.com/police-martyrs-day-21-october-history-pdf/ | archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt;

=== ૧૭ નવેમ્બર ===
ઓડિશામાં ૧૭ નવેમ્બરના દિવસે પંજાબ કેસરી [[લાલા લાજપતરાય]] (૧૮૬૮-૧૯૨૭)ની પુણ્યતિથિ શહીદ દિવસ તરીકે ઉજવાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://orissa.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/116Lala_Lajpat_Rai.pdf |title=Death anniversary of Lala Lajpat Rai |access-date=13 October 2011 |publisher=Government of Orissa |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111123080709/http://orissa.gov.in/Portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/116Lala_Lajpat_Rai.pdf |archive-date=23 November 2011 }}&lt;/ref&gt;

=== ૧૯ નવેમ્બર ===
ઝાંસીની રાણી [[રાણી લક્ષ્મીબાઈ]]નો જન્મદિવસ શહીદ દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sarcajc.com/Rani_of_Jhansi_birthday.html|title=Rani of Jhansi birthday|date=19 November 2010|publisher=South Asian Research Centre for Advertisement, Journalism, and Cartoons|access-date=18 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120423035636/https://www.sarcajc.com/Rani_of_Jhansi_birthday.html|archive-date=23 April 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}
{{મહાત્મા ગાંધી}}
[[શ્રેણી:મહાત્મા ગાંધી]]
[[શ્રેણી:મહત્વના દિવસો]]</text>
      <sha1>7ox7w9g90ojlvupfwlxuiardncug301</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>રામચંદ્ર માંઝી</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137666</id>
    <revision>
      <id>903667</id>
      <parentid>902141</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T05:00:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>264</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Ramchandra_Manjhi.jpg|Ramchandra_Manjhi.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No license since 6 August 2026.</comment>
      <origin>903667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6221" sha1="633472emuzp9hcckkrs9jqhntz2hgli" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = રામચંદ્ર માંઝી&lt;br&gt;𑂩𑂰𑂧𑂒𑂢𑂹६ 𑂧𑂰𑂖𑂹𑂕𑂲
| image              =
| image_size         = 
| caption            = 
| birth_name         = 
| birth_date         = ૧૯૨૫
| birth_place        = તાજપુર, છપરા, બિહાર-ઓડિશા રાજ્ય, બ્રિટિશ ભારત
| death_date         = ૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૨
| death_place        = [[પટના]], [[બિહાર]], [[ભારત]]
| occupation         = નર્તક&lt;br&gt;નાટ્ય કલાકાર
| years_active       = 1935–2022
| spouse             = 
| children           = 
| website            = 
}}
'''રામચંદ્ર માંઝી''' ([[ભોજપુરી ભાષા|ભોજપુરી]]; '''𑂩𑂰𑂧𑂒𑂢𑂹६ 𑂧𑂰𑂖𑂹𑂕𑂲''' ) (૧૯૨૫ – ૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૨) એક ભારતીય ભોજપુરી લોક નર્તક અને નાટ્ય કલાકાર હતા. જેઓ તેમના લવણ્ડા નૃત્ય માટે જાણીતા છે. તેઓ [[ભિખારી ઠાકુર|ભીખારી ઠાકુરની]] નાટ્ય મંડળીના સભ્ય હતા, તેમને ૨૦૧૭માં [[સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર]]&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Shrivastava|first=Girish|title=The fire is still burning|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/the-fire-is-still-burning/article24580281.ece/}}&lt;/ref&gt; અને ૨૦૨૧માં [[પદ્મશ્રી]]થી નવાજવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1692337 |title=Padma Awards 2021 announced |publisher=Ministry of Home Affairs | access-date=26 January 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/shinzo-abe-tarun-gogoi-ram-vilas-paswan-among-padma-award-winners-complete-list/articleshow/80453596.cms |title=Shinzo Abe, Tarun Gogoi, Ram Vilas Paswan among Padma Award winners: Complete list |work=The Times of India |date=25 January 2021 |access-date=25 January 2021}}&lt;/ref&gt;

==જીવનચરિત્ર==
રામચંદ્ર માંઝીનો જન્મ ૧૯૨૫માં [[બિહાર]]ના સારણ જિલ્લાના તાજપુરમાં એક [[દલિત]] પરિવારમાં થયો હતો. દસ વર્ષની ઉંમરે, તેઓ [[ભિખારી ઠાકુર]]ના નાટ્ય મંડળમાં જોડાયા અને તેમના મૃત્યુ સુધી (૧૯૭૧માં) તેમની સાથે કામ કર્યું. તેઓ નાટ્ય મંડળીના સૌથી જૂના સભ્ય હતા.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=''लौंडा नाच'' को राष्ट्रीय पहचान देने की कवायद, भिखारी ठाकुर के इस चहेते कलाकार को मिलेगा संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार !|work=Prabhat Khabar|url=https://www.prabhatkhabar.com/state/bihar/patna/1169391}}&lt;/ref&gt; સુરૈયા, વહીદા રહેમાન, [[મીના કુમારી]], હેલેન વગેરે, આવા કેટલાય મોટી હસ્તીઓ સામે તેમણે અદ્‌ભૂત પ્રદર્શન આપ્યું છે. ૨૦૧૭માં, માંઝીને સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર મળ્યો હતો, ૨૦૧૯માં, તેમણે [[ભારતના રાષ્ટ્રપતિ]] દ્વારા સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;SAF&quot;&gt;{{cite web|url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/Awardees.php?section=aa|title=Sangeet Natak Akademi Awards|access-date=4 January 2017|publisher=Sangeet Natak Akademi|location=New Delhi}}&lt;/ref&gt; ૨૦૨૧માં કલાના ક્ષેત્રમાં [[પદ્મશ્રી]] એનાયત કરવામાં આવ્યું હતું. ૭ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૨ ના રોજ IGIMS, [[પટના]] ખાતે ૯૭ વર્ષની વયે [[હૃદયરોગનો હુમલો|હૃદયરોગના]] કારણે અવસાન થયું હતું.&lt;ref&gt;[https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/bhojpuri-folk-dance-exponent-ramchandra-manjhi-passes-away-8138258/lite/ Bhojpuri folk dance exponent Ramchandra Manjhi passes away]&lt;/ref&gt;

==ફિલ્માંકન==
રામચંદ્ર માંઝીએ &quot;નચ ભિખારી નાચ&quot; નામના લવંડા નૃત્ય પર ૭૨ મિનિટની ડોક્યુમેન્ટ્રીમાં અભિનય કર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Chatarjer|first=Shoma A.|title=Naach Bhikari Naach: A Film on the Fading Folk Art of Naach|work=The Citizen|url=https://www.thecitizen.in/index.php/en/NewsDetail/index/16/19303/Naach-Bhikari-Naach-A-Film-on-the-Fading-Folk-Art-of-Naach|url-status=dead|access-date=2023-01-07|archive-date=2021-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509071702/https://www.thecitizen.in/index.php/en/NewsDetail/index/16/19303/Naach-Bhikari-Naach-A-Film-on-the-Fading-Folk-Art-of-Naach}}&lt;/ref&gt;

==સન્માન==
*[[સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર]] (૨૦૧૭)
*[[પદ્મશ્રી]] (૨૦૨૧)


== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:૧૯૨૫માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:૨૦૨૨માં મૃત્યુ]]
[[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]]
[[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]]</text>
      <sha1>633472emuzp9hcckkrs9jqhntz2hgli</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>બેગમ અખ્તર</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139523</id>
    <revision>
      <id>903609</id>
      <parentid>902145</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:17:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25539" sha1="sl3ektt6vfl67mm0wrvs2jo9i1oj13w" xml:space="preserve">{{માહિતીચોકઠું સંગીત કલાકાર
| name             = બેગમ અખ્તર
| image            = 
| caption          = ફિલ્મ ''રોટી'' (૧૯૪૨)ના એક દૃશ્યમાં બેગમ અખ્તર
| background       = solo_singer
| native_name      =
| native_name_lang =
| honorific_suffix = [[પદ્મશ્રી|PS]] [[પદ્મભૂષણ|PB]]
| birth_name       = અખ્તરીબાઈ ફૈજાબાદી
| birth_place      = [[ફૈજાબાદ|ફૈઝાબાદ]], સંયુક્ત પ્રાંત, બ્રિટીશ ભારત (વર્તમાન [[ઉત્તર પ્રદેશ]], [[ભારત]])
| death_place      = [[અમદાવાદ]], [[ગુજરાત]], [[ભારત]]
| birth_date       = {{Birth date|df=yes|1914|10|07}}
| death_date       = {{Death date and age|df=yes|1974|10|30|1914|10|7}}&lt;ref name=nrcw/&gt;
| origin           = [[ફૈજાબાદ|ફૈઝાબાદ]], અવધ
| genre            = {{hlist|[[ગઝલ]]|ઠુમરી|દાદરા&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=PlNShmx3x68C&amp;dq=Begum+Akhtar&amp;pg=PA158 Dadra] ''Thumri in Historical and Stylistic Perspectives'', by Peter Lamarche Manuel, Peter Manuel. Published by Motilal Banarsidass Publ., 1989. {{ISBN|81-208-0673-5}}. ''Page 157''.&lt;/ref&gt;}}
| occupation       = ગાયિકા
| years_active     = ૧૯૨૯–૧૯૭૪
| honorific_prefix = &quot;મલ્લિકા-એ-ગઝલ&quot;
}}
'''બેગમ અખ્તર''' તરીકે જાણીતા '''અખ્તરીબાઈ ફૈઝાબાદી''' ([[ઓક્ટોબર ૭|૭ ઓક્ટોબર]] ૧૯૧૪ – [[ઓક્ટોબર ૩૦|૩૦ ઓક્ટોબર]] ૧૯૭૪) &quot;મલ્લિકા-એ-ગઝલ&quot; (ગઝલની રાણી) તરીકે ઓળખાતા ભારતીય ગાયિકા અને અભિનેત્રી હતા. તેમને હિન્દુસ્તાની શાસ્ત્રીય સંગીતની ''[[ગઝલ]]'', ''દાદરા'' અને ''ઠુમરી'' શૈલીના મહાન ગાયકોમાંના એક તરીકે ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=Google/&gt;&lt;ref name=nrcw/&gt;&lt;ref name=Josh/&gt;

બેગમ અખ્તરને ૧૯૭૨માં સ્વર સંગીત માટે સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર મળ્યો હતો, તેમને પદ્મશ્રીથી નવાજવામાં આવ્યા હતા અને બાદમાં ભારત સરકાર દ્વારા મરણોપરાંત પદ્મ ભૂષણ પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=HT&gt;{{cite news |url=https://www.hindustantimes.com/music/begum-akhtar-birth-anniversary-the-queen-of-ghazal-who-enthralled-millions-with-her-silken-voice-see-playlist/story-pS0GBddJV91uN7KOS2VbDJ.html |title=Begum Akhtar birth anniversary: The queen of ghazal who enthralled millions with her silken voice, see playlist |date=7 October 2019 |newspaper=Hindustan Times (newspaper) |access-date=1 October 2020}}&lt;/ref&gt;

== જીવન ==
[[File:BegumAkhtar.jpg|thumb|બેગમ અખ્તરનું [[ફૈજાબાદ|ફૈઝાબાદ]] ખાતેનું પૂર્વજોનું ઘર]]
અખ્તરીબાઈ ફૈઝાબાદીનો જન્મ ૭ ઓક્ટોબર ૧૯૧૪ના રોજ અસગર હુસૈન, એક વકીલ અને તેમની બીજી પત્ની મુશ્તારીને ત્યાં થયો હતો.&lt;ref name=Josh&gt;{{cite news |title=Uttar Pradesh Government approved new guidelines for Begum Akhtar Award |url=http://www.jagranjosh.com/current-affairs/uttar-pradesh-government-approved-new-guidelines-for-begum-akhtar-award-1439350478-1 |access-date=1 October 2020 |work=Jagranjosh.com |date=12 August 2015 |archive-date=22 ફેબ્રુઆરી 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250222085640/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/uttar-pradesh-government-approved-new-guidelines-for-begum-akhtar-award-1439350478-1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અસગર હુસૈને ત્યારબાદ મુશ્તારી અને તેની જોડિયા પુત્રીઓ ઝોહરા અને બિબ્બી (જે પાછળથી બેગમ અખ્તર તરીકે ઓળખાયઅ) ને નકારી કાઢ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;live&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.livemint.com/Leisure/lRS1H4LcCjlyUHIdguk2oJ/What-a-life.html |title=What a life – (Begum Akhtar's real life was much wilder than fiction) |author=Priya Ramani |newspaper=Mint (newspaper) |date=7 November 2008 |access-date=30 September 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=LiveMint&gt;{{cite news |url=https://www.livemint.com/mint-lounge/features/memories-of-akhtari-11570190924213.html |newspaper=Mint (newspaper) |author=Shreya Ila Anasuya |date=5 October 2019 |title=Memories of Akhtari |access-date=30 September 2020}}&lt;/ref&gt;

== કારકિર્દી ==
અખ્તર ભાગ્યે જ સાત વર્ષના હતા જ્યારે તેઓ પ્રવાસી થિયેટર જૂથ સાથે જોડાયેલા કલાકાર ચંદ્રા બાઈના સંગીતથી મોહિત થઈ ગયા હતા. જો કે તેમના કાકાના આગ્રહને વશ થઈને તેમને [[પટના]]ના મહાન સારંગી પુરસ્કર્તા ઉસ્તાદ ઇમદાદખાન અને પાછળથી [[પટિયાલા]]ના અતા મોહમ્મદ ખાનના હાથ નીચે તાલીમ માટે મોકલવામાં આવ્યા હતા. પાછળથી તેઓ પોતાની માતા સાથે [[કલકત્તા]] ગયા હતાં અને મહંમદ ખાન, [[લાહોર]]ના અબ્દુલ વહીદ ખાન જેવા શાસ્ત્રીય મહારથીઓ પાસેથી સંગીત શીખ્યાં હતાં અને છેવટે તેઓ ઉસ્તાદ ઝંડેખાનનાં શિષ્યા બન્યા હતાં.&lt;ref name=nrcw/&gt;

તેણીનો પ્રથમ સાર્વજનિક કાર્યક્રમ પંદર વર્ષની ઉંમરે થયો હતો. વિખ્યાત કવિ [[સરોજિની નાયડુ]]એ ૧૯૩૪ના નેપાળ-બિહારના ભૂકંપના પીડિતોની મદદમાં આયોજિત એક કોન્સર્ટ દરમિયાન તેમના ગાયનની પ્રશંસા કરી હતી. આ પ્રશંસાએ તેણીને વધુ ઉત્સાહ સાથે ગઝલ ગાવાનું ચાલુ રાખવાનું પ્રોત્સાહન આપ્યું. તે સમયે તેમણે ''મેગાફોન રેકોર્ડ કંપની'' માટે પોતાની પહેલી સંગીત રેકોર્ડ કરી હતી. તેમની [[ગઝલ]], દાદરા, ઠુમરીઓ વગેરે સાથે સંખ્યાબંધ ગ્રામોફોન રેકોર્ડ બહાર પાડવામાં આવ્યા હતા. તેઓ સાર્વજનિક સંગીત કાર્યક્રમો કરનારી શરૂઆતની મહિલા ગાયકોમાંના એક હતા. તેમણે મહેફીલો અથવા ખાનગી મેળાવડાઓમાં ગાવાથી અલગ થઈ ગયા હતા, અને સમય જતાં ''મલ્લિકા-એ-ગઝલ'' (ગઝલની રાણી) તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા.&lt;ref name=toi/&gt;&lt;ref name=HT/&gt;

બેગમ અખ્તરના સારા દેખાવ અને સંવેદનશીલ અવાજે તેમને શરૂઆતના વર્ષોમાં ફિલ્મી કારકિર્દી માટે આદર્શ ઉમેદવાર બનાવ્યા હતા. જોકે, જ્યારે તેમણે ગૌહર જાન અને મલક જાન જેવા મહાન સંગીતકારોને સાંભળ્યા ત્યારે તેમણે ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતમાં કારકિર્દી બનાવવા માટે ફિલ્મી દુનિયાની ઝાકમઝોળ (ગ્લેમર)નો ત્યાગ કરવાનું નક્કી કર્યું હતું.

હળવા શાસ્ત્રીય સંગીતમાં તેમની સર્વોચ્ચ કલાત્મકતા શુદ્ધ ક્લાસિકવાદની પરંપરામાં નિહિત હતી. તેમણે મુખ્યત્વે શાસ્ત્રીય વિધામાં વિવિધ પ્રકારના રાગ, જેમાં સરળથી માંડીને જટિલ સુધીનો સમાવેશ થાય છે, તેવા સંગીત કાર્યક્રમોની સૂચિ પસંદ કરી. ભારતમાં ''ટોકી'' યુગના આગમન બાદ બેગમ અખ્તરે ૧૯૩૦ના દાયકામાં કેટલીક હિન્દી ફિલ્મોમાં કામ કર્યું હતું. કલકત્તાની ઇસ્ટ ઇન્ડિયા ફિલ્મ કંપનીએ ૧૯૩૩માં &quot;કિંગ ફોર અ ડે&quot; (''એક દિન કા બાદશાહ'') અને ''નળ દમયંતી''માં કામ કરવા માટે તેમનો સંપર્ક કર્યો હતો.&lt;ref name=nrcw/&gt;

તે યુગના અન્ય લોકોની જેમ, તેણીએ પણ તેમની બધી ફિલ્મોમાં તેમના ગીતો જાતે ગાયા હતા. તે પછીના વર્ષોમાં તેમણે અભિનય ચાલુ રાખ્યો. ત્યારબાદ, બેગમ અખ્તર લખનઉ પાછાં ફર્યાં, જ્યાં પ્રખ્યાત નિર્માતા-દિગ્દર્શક મહેબૂબ ખાન દ્વારા ૧૯૪૨માં રજૂ થયેલી ફિલ્મ ''રોટી''માં અભિનય કરવા માટે (તેનું સંગીત ઉસ્તાદ અનિલ વિશ્વાસ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું) તેમનો સંપર્ક કરવામાં આવ્યો.&lt;ref&gt;{{IMDb name|1209683|Filmography of Akhtari Faizabadi}}, Retrieved 1 October 2020&lt;/ref&gt; &quot;રોટી&quot;માં તેમની છ ગઝલો હતી, પરંતુ કમનસીબે નિર્માતા સાથેની થોડી મુશ્કેલીને કારણે, મહેબૂબ ખાને પછીથી ફિલ્મમાંથી ત્રણ કે ચાર ગઝલો કાઢી નાખી. બધી ગઝલો મેગાફોન ગ્રામોફોન રેકોર્ડ્સ પર ઉપલબ્ધ છે. આ દરમિયાન બેગમ અખ્તર મુંબઈથી લખનઉ પરત ફર્યા હતા. ઘણી ફિલ્મોની ક્રેડિટમાં તેમનું નામ અખ્તરીબાઈ ફૈઝાબાદી, અખ્તરી અને બેગમ અખ્તર જેવી અલગ અલગ રીતે જોવા મળે છે.&lt;ref name=Google/&gt;

૧૯૪૫માં અખ્તરી બાઈએ લખનઉ સ્થિત બેરિસ્ટર ઇશ્તિયાક અહમદ અબ્બાસી સાથે લગ્ન કર્યા અને બેગમ અખ્તરના નામથી જાણીતા થયા.&lt;ref name=nrcw/&gt; જો કે, લગ્ન પછી, તેમના પતિના પ્રતિબંધોને કારણે, તેણી લગભગ પાંચ વર્ષ સુધી ગીત ગાઈ શકી ન હતી અને ત્યારબાદ, બીમાર પડી હતી અને ભાવનાત્મક રીતે હતાશ થઈ ગઈ હતી. ત્યારે સંગીત તરફ પાછા ફરવું એક યોગ્ય ઉપાય તરીકે સૂચવવામાં આવ્યું હતું, અને ૧૯૪૯માં તેઓ રેકોર્ડિંગ સ્ટુડિયોમાં પરત ફર્યા હતા.&lt;ref name=nrcw&gt;[https://web.archive.org/web/20090410014918/http://nrcw.nic.in/shared/sublinkimages/209.htm Begum Akhtar (1914–1974) – Begum Akhtar Profile] NRCW, Government of India website, Published 19 March 2006, Retrieved 1 October 2020&lt;/ref&gt; તેમણે લખનઉ ઓલ ઇન્ડિયા રેડિયો સ્ટેશન પર ત્રણ ગઝલ અને એક દાદર ગાયું હતું. ત્યારબાદથી ફરીથી તેમણે સાર્વજનિક કાર્યક્રમોમાં ગાવાનું શરૂ કર્યુ, જે તેમણે મૃત્યુ સુધી ચાલુ રાખ્યું હતું. ૧૯૬૨માં યોજાયેલી ચીન સાથેના યુદ્ધની સહાય માટે મહિલાઓની એકમાત્ર કોન્સર્ટમાં તેમણે લખનઉમાં જાહેરમાં ગીત ગાયું હતું.&lt;ref name=toi/&gt;

સમય જતાં તેમનો અવાજ પરિપક્વ બનતો ગયો અને તે સમૃદ્ધિ અને ઊંડાણ પ્રાપ્ત કરતો ગયો. તેમણે પોતાની અનૂઠી શૈલીમાં ગઝલો અને અન્ય હળવા શાસ્ત્રીય ટુકડાઓ ગાયા હતા. તેણીના નામે લગભગ ચારસો ગીતો છે. તેઓ ઓલ ઇન્ડિયા રેડિયો પર નિયમિત કલાકાર હતા. તેમણે સામાન્ય રીતે પોતાની ગઝલોની રચના કરી હતી અને તેમની મોટાભાગની રચનાઓ રાગ આધારિત હતી. તેમણે કાલાતીત બંગાળી શાસ્ત્રીય ગીત &quot;જોચોના કોરેચે આરી&quot; (জোছনা করেছেআড়ি) પણ ગાયું હતું.&lt;ref name=Google/&gt;

૭ ઓક્ટોબર ૨૦૧૭ના રોજ, ગૂગલે બેગમ અખ્તરના ૧૦૩મા જન્મદિવસની ઉજવણીમાં તેમને ડૂડલ પ્રોફાઇલ સમર્પિત કરી હતી.&lt;ref name=Google&gt;{{cite web |title=Begum Akhtar's 103rd Birthday (her profile) |website=Profile on Google Doodle website |url=https://www.google.com/doodles/begum-akhtars-103rd-birthday |date=7 October 2017 |access-date=1 October 2020}}&lt;/ref&gt;

== અવસાન ==
૧૯૭૪માં [[તિરૂવનંતપુરમ]] નજીક બાલારામપુરમમાં તેમના છેલ્લા કોન્સર્ટ દરમિયાન, તેમણે તેમનો સૂર ઉઠાવ્યો પરંતુ તેમને લાગ્યું હતું કે તેમની ગાયકી એટલી સારી નહોતી જેટલી તે ઇચ્છે છે અને અસ્વસ્થ લાગે છે. તેણીએ પોતાની જાતને જે તાણ હેઠળ મૂકી હતી તેના પરિણામે તેણી બીમાર પડી ગયા હતા અને તેમને તાત્કાલિક હોસ્પિટલમાં લઈ જવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=nrcw/&gt;

૩૦ ઓક્ટોબર ૧૯૭૪ના રોજ તેમના મિત્ર નીલમ ગામડિયાના હાથમાં તેમનું અવસાન થયું, જેમણે તેમને [[અમદાવાદ]] આવવાનું આમંત્રણ આપ્યું, જે તેમનું અંતિમ પ્રદર્શન હતું.&lt;ref name=Google/&gt;&lt;ref name=nrcw/&gt; 

તેમની કબર લખનઉના ઠાકુરગંજ વિસ્તારમાં આવેલા તેમના ઘરની અંદર 'પસંદ બાગ' નામની કેરીના બગીચામાં હતી. તેમને તેની માતા મુશ્તારી સાહિબા સાથે દફનાવવામાં આવ્યા હતા. જો કે, વર્ષોથી, મોટા ભાગનો બગીચો વિકસતા શહેરમાં ખોવાઈ ગયો છે, અને કબર અવ્યવસ્થિત થઈ ગઈ છે. લાલ ઈંટના ઘેરામાં બંધ આરસપહાણની કબરો પિએટ્રા ડ્યુરા શૈલીના આરસપહાણ દ્વારા ૨૦૧૨માં પુન:સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web |title=After 38 yrs, Begum Akhtar's grave gets due attention |work=Indian Express |url=http://archive.indianexpress.com/news/after-38-yrs-begum-akhtar-s--grave-gets-due-attention/1028054/ |author=Hamza Khan |pages=1–2 |date=7 November 2012 |access-date=1 October 2020}}&lt;/ref&gt; ૧૯૩૬માં ચાઇના બજાર, લખનઉમાં બાંધવામાં આવેલા તેમના ઘરને મ્યુઝિયમમાં પરિવર્તિત કરવાના પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે.&lt;ref name=toi&gt;{{cite web |title=In memory of Begum Akhtar |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/In-memory-of-Begum-Akhtar/articleshow/7297205.cms |author=Bhavita Bhatia |date=16 January 2011 |access-date=1 October 2020 |publisher=The Times of India (newspaper)}}&lt;/ref&gt;

તેમના શિષ્યોમાં શાંતિ હિરાનંદનો પણ સમાવેશ થાય છે, જેમને પાછળથી [[પદ્મશ્રી]] પ્રાપ્ત થયો હતો અને તેમણે ૨૦૦૫માં ''બેગમ અખ્તર: ધ સ્ટોરી ઓફ માય અમ્મી'' શીર્ષક હેઠળ બેગમ અખ્તરનું જીવનચરિત્ર લખ્યું હતું.&lt;ref name=toi/&gt; કલા વિવેચક એસ.કાલિદાસે તેમના પર ''હૈ અખ્તરી'' નામની એક ડોક્યુમેન્ટરીનું દિગ્દર્શન કર્યું હતું.

== સંગીત ==
બેગમ અખ્તરના નામે લગભગ ચારસો ગીતો છે.&lt;ref name=nrcw/&gt;

* ''નસીબ કા ચક્કર'' | –
# &quot;કલયુગ હૈ જબસે આયા માયા ને...&quot;
*''રોટી'' | અન્ના સાહબ મૈનકર
# &quot;વો હસ રહે હૈં આહ કીયે જા...&quot;
# &quot;ઉલઝ ગયે નયનવા છૂટે નહીં...&quot;
# &quot;ચાર દિનો કી જવાની મતવાલે...&quot;
# &quot;એ પ્રેમ તેરી બલિહારી હો...&quot;
# &quot;ફિર ફસલે બહાર આયી હૈ...&quot;
# &quot;રેહને લગા હૈ દિલ મેં અંધેરા...&quot;
* ''પન્ના દાઈ'' | જ્ઞાન દત્ત
# &quot;હમેં યાદ તેરી સતાને લગી...&quot;
# &quot;મૈં રાજા કો અપને રિઝા કે રહુંગી...&quot;
* ''દાના પાની'' | મોહન જુનિયર
# &quot;ઇશ્ક મુઝે ઔર કુછ તો યાદ નહીં...&quot;
* ''એહસાન''
# &quot;હમેં દિલ મેં બસા ભી લો..&quot;

== ફિલ્મોગ્રાફી ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! વર્ષ !! ફિલ્મનું નામ 
|-
|૧૯૩૩ ||''કિંગ ફોર અ ડે'' (દિગ્દર્શક: રાજ હંસ)&lt;ref name=nrcw/&gt; 
|-
|૧૯૩૪ ||''મુમતાઝ બેગમ''&lt;ref name=nrcw/&gt;
|-
|૧૯૩૪ ||''અમીના''&lt;ref name=nrcw/&gt;
|-
|૧૯૩૪ ||''રૂપ કુમારી'' (Director: Madan)
|-
|૧૯૩૫ ||''જવાની કા નશા''
|-
|૧૯૩૬ ||''નસીબ કા ચક્કર'' (દિગ્દર્શક: પેસી કરણી)
|-
|૧૯૪૦ ||''અનારબાલા'' (દિગ્દર્શક: એ. એમ. ખાન)
|-
|૧૯૪૨ ||''રોટી'' (દિગ્દર્શક: [[મહેબૂબ ખાન]]) [અખ્તરીબાઈ ફૈઝાબાદી તરીકે શ્રેય આપવામાં આવ્યો છે.]&lt;ref name=nrcw/&gt;
|-
|૧૯૫૮ ||''જલસાગર'' (દિગ્દર્શક: [[સત્યજીત રે]])[બેગમ અખ્તર તરીકે શ્રેય આપવામાં આવ્યો છે.]
|-
|}

== પુરસ્કાર અને સન્માન ==
* ૧૯૬૮: [[પદ્મશ્રી]]&lt;ref name=padma/&gt;&lt;ref name=HT/&gt;&lt;ref name=Josh/&gt;
* ૧૯૭૨: સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર&lt;ref name=SNA&gt;{{cite web |url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm |title=SNA: List of Akademi Awardees |publisher=Sangeet Natak Akademi website |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331060603/http://www.sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm |archive-date=31 March 2016  |access-date=1 October 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Josh/&gt;
* ૧૯૭૫: [[પદ્મભૂષણ]] (મરણોપરાંત)&lt;ref name=padma&gt;{{cite web |title=Padma Awards Directory (1954–2013) |publisher=Ministry of Home Affairs (India) |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015  |access-date=1 October 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HT/&gt;&lt;ref name=nrcw/&gt;&lt;ref name=Josh/&gt;

== ગ્રંથસૂચિ ==
* ''In Memory of Begum Akhtar'', by Shahid Ali Agha. US Inter Culture Associates, 1979.&lt;ref&gt;{{cite web |title=In Memory of Begum Akhtar |url=https://www.goodreads.com/book/show/5711516-in-memory-of-begum-akhtar |website=www.goodreads.com |access-date=1 October 2020}}&lt;/ref&gt;
* ''Great Masters of Hindustani Music'', by Susheela Misra. Published by Hem Publishers, 1981. ''Chapter 26''.
* ''Begum Akhtar: The Queen of Ghazal'', by Sutapa Mukherjee. Rupa &amp; Co, 2005, {{ISBN|81-7167-985-4}}.
* ''Begum Akhtar: The Story of My Ammi'', by Shanti Hiranand. Published by Viva Books, 2005, {{ISBN|81-309-0172-2}}.
* ''Ae Mohabbat… Reminiscing Begum Akhtar'', by Jyoti Sabharwal &amp; Rita Ganguly, 2008, {{ISBN|978-81-904559-3-0}}.
* ''Begum Akhtar: Love's Own Voice'', by S. Kalidas. 2009, {{ISBN|978-8174365958}}.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist|30em}}

==બાહ્ય કડીઓ==
* [http://www.urdupoetry.com/profile/begumakhtar.html બેગુમ અખ્તરની જીવનચરિત્ર]
* [http://www.kamat.com/database/articles/behum_akhtar.htm બેગમ અખ્તરનો લેખ]
* [http://www.culturalindia.net/indian-music/indian-singers/begum-akhtar.html બેઘુમ અખ્તર -રસપ્રદ આંતરદૃષ્ટિ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101022053929/http://www.culturalindia.net/indian-music/indian-singers/begum-akhtar.html |date=2010-10-22 }}

[[શ્રેણી:૧૯૧૪માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:૧૯૭૪માં મૃત્યુ]]
[[શ્રેણી:પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ]]
[[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]]
[[શ્રેણી:ભારતીય અભિનેત્રી]]
[[શ્રેણી:ગાયિકા]]
[[શ્રેણી:ભારતીય મહિલા ગાયકો]]
[[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]]</text>
      <sha1>sl3ektt6vfl67mm0wrvs2jo9i1oj13w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્ય:મંથન પંડયા</title>
    <ns>2</ns>
    <id>141081</id>
    <revision>
      <id>903652</id>
      <parentid>849223</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T01:56:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44648-13</username>
        <id>88617</id>
      </contributor>
      <comment>/* કુટુંબ */</comment>
      <origin>903652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2093" sha1="bdstjhumghigo3hq9peamyncqutgecl" xml:space="preserve">&lt;ref&gt;&lt;big&gt;{{Cite web|title=Manthan Pandya Official - YouTube|url=https://www.youtube.com/@manthanpandyaofficial|access-date=2023-07-04|website=www.youtube.com}}&lt;/big&gt;&lt;/ref&gt;'''Manthan Pandya''' (જન્મ: જુલાઈ ૧૮, ૧૯૯૬), હાસ્યકલાકાર  અને લોકસાહિત્યકાર છે. 

== જીવન ==

=== કુટુંબ ===
મૂળ ઉના શહેરના '''મંથન પંડયા''' (જન્મ: જુલાઈ ૧૮, ૧૯૯૬  રોજ હિતેષભાઈ પંડયા તથા માલતિબેનને ત્યાં ઉના[[જામનગર|માં]] થયો. તેમના પિતા શિક્ષક છે. તેમજ માતા પણ આરોગ્ય કર્મચારી છે. '''મંથન પંડયા'''નું વતન [[અમરનગર (તા. જેતપુર)|ઉના (તા. ઉના, જી. ગીર સોમનાથ)]] છે. . 

== કારકિર્દી ==
૨૦૧૫ થી હાસ્યક્ષેત્રે તેમણે કર્મભૂમિ [[અમરેલી|ઉનાથી]] કાર્યક્રમો શરુ કર્યા. ૨૦૨૨ની સાલમાં  દૂરદર્શનમાં માન્ય  કલાકાર બન્યા. 

૨૦૨૦ માં તેમની  ત્રણ પ્રકાર ની સ્ત્રી | Comedy Golmaal નામની હાસ્યના વિડિયોથી સફળતા મેળવી. આ વિડિયોથી તેમને ગુજરાતભરમાં ખુબ પ્રખ્યાતિ મળી.

== પુરસ્કારો ==

* ૨૦૧૬ - ગીર રત્ન  એવોર્ડ
* ૨૦૧૮ -આપણો વારસો આપણું ગૌરવ એવોર્ડ
* ૨૦૨૧ - કલા વારસો એવોર્ડ
* તથા વિવિધ પ્રમાણપત્રો અને શિલ્ડ થી સન્માનીત થયેલ છે</text>
      <sha1>bdstjhumghigo3hq9peamyncqutgecl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Renamed user 884fe7926b62f9d3ae6cf3bcc87670a6</title>
    <ns>3</ns>
    <id>147829</id>
    <revision>
      <id>903650</id>
      <parentid>872769</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T20:41:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Deepfriedokra</username>
        <id>61777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Deepfriedokra એ દિશાનિર્દેશન છોડ્યા વગર પાના [[સભ્યની ચર્ચા:Trong Dang]]ને [[સભ્યની ચર્ચા:Renamed user 884fe7926b62f9d3ae6cf3bcc87670a6]] પર વાળ્યું: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Trong Dang|Trong Dang]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Renamed user 884fe7926b62f9d3ae6cf3bcc87670a6|Renamed user 884fe7926b62f9d3ae6cf3bcc87670a6]]&quot;</comment>
      <origin>872769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="223" sha1="748njzepx5dgfkpdjestuaa1pplnlsl" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Trong Dang}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૬:૫૧, ૮ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ (IST)</text>
      <sha1>748njzepx5dgfkpdjestuaa1pplnlsl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>રામકૃષ્ણ ગોપાલ ભંડારકર</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154395</id>
    <revision>
      <id>903616</id>
      <parentid>900394</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T15:57:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>903616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15896" sha1="th4b6vgua6r1brddjgi591t3zi4w9b7" xml:space="preserve">
{{Infobox officeholder
| name                = રામકૃષ્ણ ભંડારકર
| honorific_prefix    = સર
| birth_date          = ૬ જુલાઇ ૧૮૩૭
| birth_name          = રામકૃષ્ણ ગોપાલ ભંડારકર
| birth_place         = માલવણ, [[સિંધુદુર્ગ જિલ્લો]], બ્રિટિશ ભારત
| image               = Ramkrishna Gopal Bhandarkar.jpg
| honorific_suffix    = KCIE (મોસ્ટ એમિનન્ટ ઓર્ડર ઓફ ધ ઇન્ડિયન એમ્પાયર), MLC (મેમ્બર ઓફ લેજિસ્લેટિવ કાઉન્સિલ)
| death_date          = ૨૪ ઓગસ્ટ ૧૯૨૫&lt;br /&gt;(૮૮ વર્ષની વયે)
| alma_mater          = એલ્ફિન્સ્ટન કોલેજ&lt;br/&gt; બોમ્બે યુનિવર્સિટી (અનુસ્નાતક)&lt;br/&gt; યુનિવર્સિટી ઓફ ગુટ્ટિન્જન (પી.એચ.ડી.)
| occupation          = પ્રાધ્યાપક અને સમાજસુધારક
| office1             = બોમ્બે લેજિસ્લેટિવ કાઉન્સિલના સભ્ય
| term1               = ૧૯૦૪ - ૧૯૦૭
| governor1           = લૉર્ડ લેમિંગ્ટન
| constituency1       = નામાંકન
| office2             = બોમ્બે યુનિવર્સિટીના ઉપકુલપતિ
| term2               = ૧૮૯૩ - ૧૮૯૪
| predecessor2        = કાશીનાથ ત્રિંબક તેલંગ
| successor2          = નારાયણ ગણેશ ચંદાવરકર
| awards              = મોસ્ટ એમિનન્ટ ઓર્ડર ઓફ ધ ઇન્ડિયન એમ્પાયર (નાઇટ કમાન્ડર ઓફ ઓર્ડર ઓફ ધ ઇન્ડિયન એમ્પાયર)
| children            = દેવેન્દ્ર રામકૃષ્ણ ભંડારકર (પુત્ર)
| signature           = R G Bhandarkar's Signature on Letter.jpg
}}

'''સર રામકૃષ્ણ ગોપાલ ભંડારકર''' (KCIE) એમએલસી ([[મરાઠી ભાષા|મરાઠી]]/[[કોંકણી ભાષા|કોંકણી]]: रामकृष्ण गोपाळ भांडारकर) (૬ જુલાઈ ૧૮૩૭-૨૪ ઓગસ્ટ ૧૯૨૫) એક ભારતીય વિદ્વાન, પ્રાચ્યવાદી અને સમાજસુધારક હતા.

== પ્રારંભિક જીવન ==
રામકૃષ્ણ ભંડારકરનો જન્મ [[મહારાષ્ટ્ર|મહારાષ્ટ્રના]] [[સિંધુદુર્ગ જિલ્લો|સિંધુદુર્ગ જિલ્લાના]] માલવણમાં ગૌડ સારસ્વત બ્રાહ્મણ પરિવારમાં થયો હતો.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Building up a new university|author=P. R. Dubhashi|year=2000|page=45|quote=The Saraswat Samaj has been traditionally cosmopolitan. It has produced great people like Ramakrishna Bhandarkar after whom the Bhandarkar Research Institute of Oriental Studies of Poona has been named}}&lt;/ref&gt; પ્રારંભિક શાળાકીય શિક્ષણ [[રત્નાગિરી|રત્નાગીરીમાંથી]] મેળવ્યા બાદ તેમણે [[મુંબઈ|મુંબઈની]] એલ્ફિન્સ્ટન કોલેજમાંથી અભ્યાસ કર્યો હતો. તેમની પત્ની અન્નપૂર્ણાબાઈ ભંડારકરે પણ મહિલા શિક્ષણ અને સામાજિક દૂષણોમાંથી મુક્તિ માટેના તેમનાં કાર્યોમાં તેમને ટેકો આપ્યો હતો. [[મહાદેવ ગોવિંદ રાનડે|મહાદેવ ગોવિંદ રાનાડે]] સાથે ભંડારકર ૧૮૬૨માં બોમ્બે યુનિવર્સિટીના પ્રથમ સ્નાતકોમાંના એક હતા. તેમણે પછીના વર્ષે તેમની અનુસ્નાતકની પદવી મેળવી અને ૧૮૮૫માં ગુટ્ટિન્જેન યુનિવર્સિટીમાંથી પીએચડી કર્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Times of India&quot;&gt;{{Cite web|date=12 July 2003|title=Ramkrishna Gopal Bhandarkar - orientalist par excellence|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Ramkrishna-Gopal-Bhandarkar-orientalist-par-excellence/articleshow/72430.cms?|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

== કારકિર્દી ==
રામકૃષ્ણ ભંડારકરે તેમની પ્રતિષ્ઠિત શિક્ષણ કારકિર્દી દરમિયાન એલ્ફિન્સ્ટન કોલેજ ([[મુંબઈ]]) અને ડેક્કન કોલેજ ([[પુના|પુણે]]) માં ભણાવ્યું હતું. તેઓ જીવનભર સંશોધન અને લેખન સાથે સંકળાયેલા રહ્યા હતા. તેઓ ૧૮૯૪માં બોમ્બે યુનિવર્સિટીના કુલપતિ તરીકે નિવૃત્ત થયા હતા. તેમણે [[લંડન]] (૧૮૭૪) અને વિયેના (૧૮૮૬)માં યોજાયેલી પ્રાચ્યવિદ્યા પરની આંતરરાષ્ટ્રીય પરિષદોમાં ભાગ લીધો હતો અને અમૂલ્ય યોગદાન આપ્યું હતું. ઇતિહાસકાર આર. એસ. શર્મા તેમના વિશે લખે છે કે, &quot;તેમણે દખ્ખણના [[સાતવાહન વંશ|સાતવાહનોના]] રાજકીય ઇતિહાસ અને વૈષ્ણવવાદ અને અન્ય સંપ્રદાયોના ઇતિહાસનું પુનઃનિર્માણ કર્યું હતું. એક મહાન સમાજસુધારક તરીકે તેમણે પોતાના સંશોધનો દ્વારા વિધવા લગ્નની હિમાયત કરી અને જ્ઞાતિપ્રથા અને બાળલગ્નની દુષ્ટતાઓને વખોડી કાઢી હતી&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Rethinking India's Past|last=Sharma|first=R.S.|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=978-0-19-569787-2}}&lt;/ref&gt;

એક શિક્ષણશાસ્ત્રી તરીકે, તેઓ ૧૯૦૩માં ઇમ્પેરિયલ લેજિસ્લેટિવ કાઉન્સિલ (વિધાન પરિષદ)ના બિન-સત્તાવાર સભ્ય તરીકે ચૂંટાયા હતા.&lt;ref&gt;{{cite web|date=21 July 1908|title=India- Governor General Council|url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1908/jul/21/india-governor-generals-council|access-date=5 April 2011|work=Parliamentary Debates (Hansard)}}&lt;/ref&gt; ૧૯૧૧માં ભંડારકરને ભારતની બ્રિટિશ વસાહતી સરકાર દ્વારા કમ્પેનિયન ઓફ ધ ઓર્ડર ઓફ ધ ઇન્ડિયન એમ્પાયર ખિતાબ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.

== સમાજ સુધારક ==
[[ચિત્ર:Ramakrishna_Gopal_Bhandarkar.jpg|thumb|''મોડર્ન રિવ્યુમાંથી તેમની'' છબી]]
૧૮૫૩માં તેમના વિદ્યાર્થીજીવન દરમિયાન ભંડારકર તે સમયે સમકાલીન સમાજના શક્તિશાળી અને રૂઢિચુસ્ત તત્વોના ક્રોધને ટાળવા માટે ગુપ્ત રહેલા અને ઉદાર વિચારોને આગળ વધારવા માટેના એક સંગઠન પરમહંસ સભાના સભ્ય બન્યા.&lt;ref name=&quot;Times of India&quot; /&gt; ૧૮૬૪ દરમિયાન કેશબ ચંદ્ર સેનની મુલાકાતોએ સભાના સભ્યોને પ્રેરણા આપી હતી.

=== પ્રાર્થના સમાજ ===
૧૮૬૬માં પરમહંસ સભાના અમુક સભ્યોએ આત્મારામ પાંડુરંગના ઘરે યોજાયેલી બેઠકમાં નીચે જણાવ્યા મુજબના અમુક સમાજસુધારાઓની પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી:{{સંદર્ભ|date=May 2018}}

# જ્ઞાતિપ્રથાનો ત્યાગ
# વિધવાપુનર્લગ્નને પ્રોત્સાહન
# મહિલાશિક્ષણને પ્રોત્સાહનસ્ત્રી શિક્ષણ
# બાળલગ્ન નાબૂદ કરવા.

સભ્યોએ તારણ કાઢ્યું હતું કે સામાજિક સુધારા માટે ધાર્મિક સુધારા જરૂરી હતા. તેમણે [[માર્ચ ૩૧|૩૧ માર્ચ]] ૧૮૬૭ના રોજ તેમની પ્રથમ પ્રાર્થનાસભા યોજી હતી, જે આખરે પ્રાર્થના સમાજની રચના તરફ દોરી ગઈ હતી. કેશબ ચંદર સેનની બીજી મુલાકાત અને પ્રતાપ ચંદર મુઝુમદાર અને પંજાબ બ્રહ્મ સમાજના સ્થાપક નવીન ચંદ્ર રાયની મુલાકાતથી તેમના પ્રયાસોને વેગ મળ્યો હતો.

=== કન્યા શિક્ષણ ===
[[ચિત્ર:Huzurpaga_Girls_High_School.JPG|right|thumb|હુઝુરપાગા કેમ્પસ]]
૧૮૮૫માં ભંડારકરએ જાણીતા સમાજ સુધારકો વામન આબાજી મોદક અને [[મહાદેવ ગોવિંદ રાનડે|જસ્ટિસ રાનાડે]] સાથે મળીને મહારાષ્ટ્ર ગર્લ્સ એજ્યુકેશન સોસાયટી (એમજીઇ)ની સ્થાપના કરી હતી.&lt;ref&gt;Ghurye, G. S. (1954). Social Change in Maharashtra, II. Sociological Bulletin, page 51.&lt;/ref&gt; આ સોસાયટી પુણેમાં હુઝુરપાગા તરીકે જાણીતી પ્રથમ સ્થાનિક કન્યાઓની ઉચ્ચ શાળાની માતૃસંસ્થા છે.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=f-jBIp3iWdEC&amp;q=tilak+swaraj&amp;pg=PR7|title=Education and the disprivileged : nineteenth and twentieth century India.|date=2002|publisher=Orient Longman|isbn=978-8125021926|editor-last1=Bhattacharya|editor-first1=Sabyasachi|edition=1. publ.|location=Hyderabad|pages=239|accessdate=12 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Huzurpaga|url=http://www.huzurpaga.com/about-us.php|website=Huzurpaga|access-date=2026-04-28|archive-date=2018-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180222131714/http://www.huzurpaga.com/about-us.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  શાળાના અભ્યાસક્રમમાં તેની સ્થાપનાથી જ અંગ્રેજી સાહિત્ય, અંકગણિત અને વિજ્ઞાન જેવા વિષયોનો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=f-jBIp3iWdEC&amp;q=tilak+swaraj&amp;pg=PR7|title=Education and the disprivileged : nineteenth and twentieth century India.|date=2002|publisher=Orient Longman|isbn=978-8125021926|editor-last1=Bhattacharya|editor-first1=Sabyasachi|edition=1. publ.|location=Hyderabad|pages=240|accessdate=12 September 2016}}&lt;/ref&gt; રાષ્ટ્રવાદી નેતા [[લોકમાન્ય ટિળક|લોકમાન્ય ટિળકે]] તેમના અખબારો મરાઠા અને કેસરીમાં શાળાની સ્થાપના અને તેના અભ્યાસક્રમનો ઉગ્ર વિરોધ કર્યો હતો.&lt;ref&gt;Rao, P.V., 2008. Women's Education and the Nationalist Response in Western India: Part II–Higher Education. Indian Journal of Gender Studies, 15(1), pp.141-148.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rao, P.V., 2007. Women's Education and the Nationalist Response in Western India: Part I-Basic Education. Indian Journal of Gender Studies, 14(2), p.307.&lt;/ref&gt;

== પસંદ કરેલ કાર્યો ==

* {{Cite book|url=https://archive.org/details/VaishnavismShaivismAndOtherMinorReligiousSystemsR.G.Bhandarkar/page/n1/mode/1up?view=theater|title=Vaiṣṇavism, Śaivism and Minor Religious Systems|last=Bhandarkar|first=R. G.|publisher=Trübner|year=1913|series=Grundriss der indo-arischen Philologie und Altertumskunde, 3.6|location=Strassburg}}

== વારસો ==

* [[પુના|પૂણે]] ખાતે આવેલું ભંડારકર ઓરિએન્ટલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટનું નામ તેમના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે.
* ભંડારકરનું તેમના સહયોગી જસ્ટિસ રાનાડે સાથેનું કામ અને મિત્રતા ઝી મરાઠી પરની ટીવી શ્રેણી 'ઊંચા માઝા ઝોકા'માં દર્શાવવામાં આવી છે, જે જસ્ટિસ રાનાડે અને તેમની પત્ની રમાબાઈ રાનાડેના જીવન પર આધારિત છે. આ શ્રેણી ૨૦૧૨ થી ૨૦૧૩ સુધી પ્રસારિત કરવામાં આવી હતી. તે રમાબાઈ રાનાડેના પુસ્તક 'અમાચ્ય આયુષ્યાતિલ કહી આઠવાણી &quot; (મારા જીવનની કેટલીક યાદો) પર આધારિત હતી. પુસ્તકમાં ન્યાયમૂર્તિ રાનાડેને મહાદેવને બદલે માધવ કહેવામાં આવ્યા છે. આ શ્રેણીમાં મહાદેવ ગોવિંદ રાનાડે તરીકે અભિનેતા વિક્રમ ગાયકવાડ અને રમાબાઈ રાનાડે તરીકે સ્પ્રુહા જોશી હતા.

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [https://web.archive.org/web/20060826190655/http://www.bori.ac.in/rgb.htm તેમના જીવનની ઘટનાઓનો ઘટનાક્રમ- (તૂટેલી કડી)]
[[શ્રેણી:૧૯૨૫માં મૃત્યુ]]
[[શ્રેણી:મરાઠી લોકો]]
[[શ્રેણી:સમાજ સેવક]]</text>
      <sha1>th4b6vgua6r1brddjgi591t3zi4w9b7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્ય:Chauhan Vijaybhai devahibhai</title>
    <ns>2</ns>
    <id>154943</id>
    <revision>
      <id>903623</id>
      <parentid>903557</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T16:34:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chauhan Vijaybhai devahibhai</username>
        <id>88542</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>903623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8207" sha1="r7ia6ilpjy2pd71w8lg4an5heteocwu" xml:space="preserve">'''Chauhan VijayBhai devasibhai'''

નમસ્કાર,

મારું નામ '''Chauhan VijayBhai devasibhai''' છે. હું [[TempleHistory.in]] સાથે જોડાયેલો છું અને ગુજરાતના ધાર્મિક, સાંસ્કૃતિક તથા ઐતિહાસિક વારસા અંગે દંતકથા અને લોકવાયકા વાર્તા માહિતી એકત્રિત કરીને તેને લોકો સુધી પહોંચાડવામાં રસ ધરાવું છું.

== TempleHistory.in ==
'''TempleHistory.in''' ગુજરાતી ભાષામાં મંદિરો, ધાર્મિક સ્થળો, ધાર્મિક પરંપરાઓ અને તેમના ઇતિહાસ અંગે માહિતી પ્રકાશિત કરતી વેબસાઇટ છે.

વેબસાઇટ પર વિવિધ મંદિરો અને ધાર્મિક સ્થળો વિશે ઇતિહાસ, પૌરાણિક માન્યતાઓ, સ્થાનિક લોકવાયકા, મૌખિક પરંપરાઓ, મંદિર સુધી પહોંચવાના માર્ગ અને અન્ય ઉપયોગી માહિતી રજૂ કરવામાં આવે છે.

* [https://templehistory.in/ TempleHistory.in]

== ગીર સોમનાથ વિસ્તારનું કાર્ય ==
ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશમાં આવેલા ગીર સોમનાથ જિલ્લાના નાના-મોટા ધાર્મિક, સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક વારસો ધરાવતા સ્થળો અંગે માહિતી એકત્રિત કરીને તેને લોકો સુધી પહોંચાડવાનું કાર્ય કરવામાં આવે છે.

આ કાર્ય અંતર્ગત ગીર સોમનાથ વિસ્તારનાં હિન્દુ મંદિરો, ધાર્મિક સ્થળો, તીર્થસ્થળો, સ્થાનિક સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓ તથા તેમની સાથે જોડાયેલી દંતકથાઓ અને લોકવાયકાઓ અંગે માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવે છે.

આ વિસ્તારમાં સ્થાનિક લોકોમાં મૌખિક રીતે પેઢી દર પેઢી સાંભળવા મળતી વિવિધ લોકવાયકાઓ અને પરંપરાગત માન્યતાઓને લેખના સ્વરૂપમાં રજૂ કરીને ગુજરાત તથા દેશ-વિદેશના વાચકો સુધી પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.

== લોકવાયકા અને મૌખિક પરંપરાનું દસ્તાવેજીકરણ ==
ગીર સોમનાથ વિસ્તારનાં અનેક ધાર્મિક સ્થળો સાથે સ્થાનિક લોકોમાં વિવિધ દંતકથાઓ, લોકવાયકાઓ અને પરંપરાગત માન્યતાઓ પ્રચલિત છે.

આવી મૌખિક પરંપરાઓ સ્થાનિક સમાજની ધાર્મિક આસ્થા, સાંસ્કૃતિક ઓળખ અને સામૂહિક સ્મૃતિ સાથે જોડાયેલી હોઈ શકે છે. આવી માહિતીને લેખિત અને ડિજિટલ સ્વરૂપમાં રજૂ કરીને ભવિષ્યની પેઢી સુધી પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.

લોકવાયકા, દંતકથા અને પરંપરાગત માન્યતાઓને સ્થાનિક માન્યતા તરીકે રજૂ કરવામાં આવે છે અને તેને પ્રમાણિત ઐતિહાસિક તથ્ય તરીકે રજૂ કરવાનો હેતુ નથી. ઉપલબ્ધ હોય ત્યાં પ્રમાણભૂત ઐતિહાસિક અથવા સત્તાવાર સ્રોતોને અલગથી ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે.

== ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક વારસાની માહિતી ==
TempleHistory.in પર ગીર સોમનાથ તથા ગુજરાતના અન્ય વિસ્તારોના વિવિધ ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક સ્થળો વિશે માહિતી રજૂ કરવામાં આવે છે.

આ માહિતીમાં નીચેના વિષયોનો સમાવેશ થાય છે:

* હિન્દુ મંદિરો
* શિવ મંદિરો
* દેવી મંદિરો
* હનુમાન મંદિરો
* સ્થાનિક દેવ-દેવીઓનાં મંદિરો
* પ્રાચીન તીર્થસ્થળો
* ધાર્મિક સ્થળો સાથે જોડાયેલી લોકવાયકાઓ
* પૌરાણિક માન્યતાઓ
* સ્થાનિક મૌખિક પરંપરાઓ
* ઐતિહાસિક સ્થળો
* સાંસ્કૃતિક વારસો
* મંદિર સુધી પહોંચવાની માહિતી
* દર્શન અને આરતી સંબંધિત માહિતી

== માહિતી લોકો સુધી પહોંચાડવાનો હેતુ ==
ગીર સોમનાથ અને સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા અનેક નાના-મોટા ધાર્મિક તથા સાંસ્કૃતિક સ્થળો વિશેની માહિતી ઘણી વખત સ્થાનિક લોકો અને સ્થાનિક પરંપરાઓ સુધી મર્યાદિત રહે છે.

આવા સ્થળો, તેમની સાથે જોડાયેલી લોકવાયકાઓ, પરંપરાઓ અને ઉપલબ્ધ ઐતિહાસિક માહિતીને લેખ સ્વરૂપે રજૂ કરીને તેને વ્યાપક વાચકવર્ગ સુધી પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.

આ કાર્યનો હેતુ સ્થાનિક ધાર્મિક, સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક વારસા અંગેની માહિતીને ડિજિટલ સ્વરૂપે દસ્તાવેજીકૃત કરવો અને લોકો માટે તેને સરળતાથી ઉપલબ્ધ બનાવવાનો છે.

== TempleHistory.in પરના મુખ્ય વિષયો ==

* મંદિર ઇતિહાસ
* ધાર્મિક સ્થળોની માહિતી
* પૌરાણિક માન્યતાઓ
* સ્થાનિક લોકવાયકા
* મૌખિક પરંપરાઓ
* સાંસ્કૃતિક વારસો
* ઐતિહાસિક સ્થળોની માહિતી
* મંદિર સુધી પહોંચવાની માહિતી
* દર્શન અને આરતીની માહિતી
* ગુજરાતના ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક વારસાની માહિતી

== બાહ્ય કડીઓ ==

* [https://templehistory.in/ TempleHistory.in]</text>
      <sha1>r7ia6ilpjy2pd71w8lg4an5heteocwu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903624</id>
      <parentid>903623</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T16:35:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chauhan Vijaybhai devahibhai</username>
        <id>88542</id>
      </contributor>
      <comment>/* TempleHistory.in */</comment>
      <origin>903624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8242" sha1="kitr3c8eujy9bw3btqh1i9a3izk0ycz" xml:space="preserve">'''Chauhan VijayBhai devasibhai'''

નમસ્કાર,

મારું નામ '''Chauhan VijayBhai devasibhai''' છે. હું [[TempleHistory.in]] સાથે જોડાયેલો છું અને ગુજરાતના ધાર્મિક, સાંસ્કૃતિક તથા ઐતિહાસિક વારસા અંગે દંતકથા અને લોકવાયકા વાર્તા માહિતી એકત્રિત કરીને તેને લોકો સુધી પહોંચાડવામાં રસ ધરાવું છું.

== TempleHistory.in ==
'''TempleHistory.in''' ગુજરાતી ભાષામાં મંદિરો, ધાર્મિક સ્થળો, ધાર્મિક પરંપરાઓ અને તેમના દંતકથા અને લોકવાયકા અંગે માહિતી પ્રકાશિત કરતી વેબસાઇટ છે.

વેબસાઇટ પર વિવિધ મંદિરો અને ધાર્મિક સ્થળો વિશે ઇતિહાસ, પૌરાણિક માન્યતાઓ, સ્થાનિક લોકવાયકા, મૌખિક પરંપરાઓ, મંદિર સુધી પહોંચવાના માર્ગ અને અન્ય ઉપયોગી માહિતી રજૂ કરવામાં આવે છે.

* [https://templehistory.in/ TempleHistory.in]

== ગીર સોમનાથ વિસ્તારનું કાર્ય ==
ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશમાં આવેલા ગીર સોમનાથ જિલ્લાના નાના-મોટા ધાર્મિક, સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક વારસો ધરાવતા સ્થળો અંગે માહિતી એકત્રિત કરીને તેને લોકો સુધી પહોંચાડવાનું કાર્ય કરવામાં આવે છે.

આ કાર્ય અંતર્ગત ગીર સોમનાથ વિસ્તારનાં હિન્દુ મંદિરો, ધાર્મિક સ્થળો, તીર્થસ્થળો, સ્થાનિક સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓ તથા તેમની સાથે જોડાયેલી દંતકથાઓ અને લોકવાયકાઓ અંગે માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવે છે.

આ વિસ્તારમાં સ્થાનિક લોકોમાં મૌખિક રીતે પેઢી દર પેઢી સાંભળવા મળતી વિવિધ લોકવાયકાઓ અને પરંપરાગત માન્યતાઓને લેખના સ્વરૂપમાં રજૂ કરીને ગુજરાત તથા દેશ-વિદેશના વાચકો સુધી પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.

== લોકવાયકા અને મૌખિક પરંપરાનું દસ્તાવેજીકરણ ==
ગીર સોમનાથ વિસ્તારનાં અનેક ધાર્મિક સ્થળો સાથે સ્થાનિક લોકોમાં વિવિધ દંતકથાઓ, લોકવાયકાઓ અને પરંપરાગત માન્યતાઓ પ્રચલિત છે.

આવી મૌખિક પરંપરાઓ સ્થાનિક સમાજની ધાર્મિક આસ્થા, સાંસ્કૃતિક ઓળખ અને સામૂહિક સ્મૃતિ સાથે જોડાયેલી હોઈ શકે છે. આવી માહિતીને લેખિત અને ડિજિટલ સ્વરૂપમાં રજૂ કરીને ભવિષ્યની પેઢી સુધી પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.

લોકવાયકા, દંતકથા અને પરંપરાગત માન્યતાઓને સ્થાનિક માન્યતા તરીકે રજૂ કરવામાં આવે છે અને તેને પ્રમાણિત ઐતિહાસિક તથ્ય તરીકે રજૂ કરવાનો હેતુ નથી. ઉપલબ્ધ હોય ત્યાં પ્રમાણભૂત ઐતિહાસિક અથવા સત્તાવાર સ્રોતોને અલગથી ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે.

== ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક વારસાની માહિતી ==
TempleHistory.in પર ગીર સોમનાથ તથા ગુજરાતના અન્ય વિસ્તારોના વિવિધ ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક સ્થળો વિશે માહિતી રજૂ કરવામાં આવે છે.

આ માહિતીમાં નીચેના વિષયોનો સમાવેશ થાય છે:

* હિન્દુ મંદિરો
* શિવ મંદિરો
* દેવી મંદિરો
* હનુમાન મંદિરો
* સ્થાનિક દેવ-દેવીઓનાં મંદિરો
* પ્રાચીન તીર્થસ્થળો
* ધાર્મિક સ્થળો સાથે જોડાયેલી લોકવાયકાઓ
* પૌરાણિક માન્યતાઓ
* સ્થાનિક મૌખિક પરંપરાઓ
* ઐતિહાસિક સ્થળો
* સાંસ્કૃતિક વારસો
* મંદિર સુધી પહોંચવાની માહિતી
* દર્શન અને આરતી સંબંધિત માહિતી

== માહિતી લોકો સુધી પહોંચાડવાનો હેતુ ==
ગીર સોમનાથ અને સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા અનેક નાના-મોટા ધાર્મિક તથા સાંસ્કૃતિક સ્થળો વિશેની માહિતી ઘણી વખત સ્થાનિક લોકો અને સ્થાનિક પરંપરાઓ સુધી મર્યાદિત રહે છે.

આવા સ્થળો, તેમની સાથે જોડાયેલી લોકવાયકાઓ, પરંપરાઓ અને ઉપલબ્ધ ઐતિહાસિક માહિતીને લેખ સ્વરૂપે રજૂ કરીને તેને વ્યાપક વાચકવર્ગ સુધી પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.

આ કાર્યનો હેતુ સ્થાનિક ધાર્મિક, સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક વારસા અંગેની માહિતીને ડિજિટલ સ્વરૂપે દસ્તાવેજીકૃત કરવો અને લોકો માટે તેને સરળતાથી ઉપલબ્ધ બનાવવાનો છે.

== TempleHistory.in પરના મુખ્ય વિષયો ==

* મંદિર ઇતિહાસ
* ધાર્મિક સ્થળોની માહિતી
* પૌરાણિક માન્યતાઓ
* સ્થાનિક લોકવાયકા
* મૌખિક પરંપરાઓ
* સાંસ્કૃતિક વારસો
* ઐતિહાસિક સ્થળોની માહિતી
* મંદિર સુધી પહોંચવાની માહિતી
* દર્શન અને આરતીની માહિતી
* ગુજરાતના ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક વારસાની માહિતી

== બાહ્ય કડીઓ ==

* [https://templehistory.in/ TempleHistory.in]</text>
      <sha1>kitr3c8eujy9bw3btqh1i9a3izk0ycz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903625</id>
      <parentid>903624</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T16:37:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chauhan Vijaybhai devahibhai</username>
        <id>88542</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>903625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8223" sha1="83s4rml6yicwvnxv6ebbbhou8xpg47r" xml:space="preserve">'''Chauhan VijayBhai devasibhai'''

નમસ્કાર,

મારું નામ '''Chauhan VijayBhai devasibhai''' છે. હું [[TempleHistory.in]] સાથે જોડાયેલો છું અને ગુજરાતના ધાર્મિક, સાંસ્કૃતિક તથા ઐતિહાસિક વારસા અંગે દંતકથા અને લોકવાયકા માહિતી એકત્રિત કરીને તેને લોકો સુધી પહોંચાડવામાં રસ ધરાવું છું.

== TempleHistory.in ==
'''TempleHistory.in''' ગુજરાતી ભાષામાં મંદિરો, ધાર્મિક સ્થળો, ધાર્મિક પરંપરાઓ અને તેમના દંતકથા અને લોકવાયકા અંગે માહિતી પ્રકાશિત કરતી વેબસાઇટ છે.

વેબસાઇટ પર વિવિધ મંદિરો અને ધાર્મિક સ્થળો વિશે ઇતિહાસ, પૌરાણિક માન્યતાઓ, સ્થાનિક લોકવાયકા, મૌખિક પરંપરાઓ, મંદિર સુધી પહોંચવાના માર્ગ અને અન્ય ઉપયોગી માહિતી રજૂ કરવામાં આવે છે.

* [https://templehistory.in/ TempleHistory.in]

== ગીર સોમનાથ વિસ્તારનું કાર્ય ==
ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશમાં આવેલા ગીર સોમનાથ જિલ્લાના નાના-મોટા ધાર્મિક, સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક વારસો ધરાવતા સ્થળો અંગે માહિતી એકત્રિત કરીને તેને લોકો સુધી પહોંચાડવાનું કાર્ય કરવામાં આવે છે.

આ કાર્ય અંતર્ગત ગીર સોમનાથ વિસ્તારનાં હિન્દુ મંદિરો, ધાર્મિક સ્થળો, તીર્થસ્થળો, સ્થાનિક સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓ તથા તેમની સાથે જોડાયેલી દંતકથાઓ અને લોકવાયકાઓ અંગે માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવે છે.

આ વિસ્તારમાં સ્થાનિક લોકોમાં મૌખિક રીતે પેઢી દર પેઢી સાંભળવા મળતી વિવિધ લોકવાયકાઓ અને પરંપરાગત માન્યતાઓને લેખના સ્વરૂપમાં રજૂ કરીને ગુજરાત તથા દેશ-વિદેશના વાચકો સુધી પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.

== લોકવાયકા અને મૌખિક પરંપરાનું દસ્તાવેજીકરણ ==
ગીર સોમનાથ વિસ્તારનાં અનેક ધાર્મિક સ્થળો સાથે સ્થાનિક લોકોમાં વિવિધ દંતકથાઓ, લોકવાયકાઓ અને પરંપરાગત માન્યતાઓ પ્રચલિત છે.

આવી મૌખિક પરંપરાઓ સ્થાનિક સમાજની ધાર્મિક આસ્થા, સાંસ્કૃતિક ઓળખ અને સામૂહિક સ્મૃતિ સાથે જોડાયેલી હોઈ શકે છે. આવી માહિતીને લેખિત અને ડિજિટલ સ્વરૂપમાં રજૂ કરીને ભવિષ્યની પેઢી સુધી પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.

લોકવાયકા, દંતકથા અને પરંપરાગત માન્યતાઓને સ્થાનિક માન્યતા તરીકે રજૂ કરવામાં આવે છે અને તેને પ્રમાણિત ઐતિહાસિક તથ્ય તરીકે રજૂ કરવાનો હેતુ નથી. ઉપલબ્ધ હોય ત્યાં પ્રમાણભૂત ઐતિહાસિક અથવા સત્તાવાર સ્રોતોને અલગથી ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે.

== ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક વારસાની માહિતી ==
TempleHistory.in પર ગીર સોમનાથ તથા ગુજરાતના અન્ય વિસ્તારોના વિવિધ ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક સ્થળો વિશે માહિતી રજૂ કરવામાં આવે છે.

આ માહિતીમાં નીચેના વિષયોનો સમાવેશ થાય છે:

* હિન્દુ મંદિરો
* શિવ મંદિરો
* દેવી મંદિરો
* હનુમાન મંદિરો
* સ્થાનિક દેવ-દેવીઓનાં મંદિરો
* પ્રાચીન તીર્થસ્થળો
* ધાર્મિક સ્થળો સાથે જોડાયેલી લોકવાયકાઓ
* પૌરાણિક માન્યતાઓ
* સ્થાનિક મૌખિક પરંપરાઓ
* ઐતિહાસિક સ્થળો
* સાંસ્કૃતિક વારસો
* મંદિર સુધી પહોંચવાની માહિતી
* દર્શન અને આરતી સંબંધિત માહિતી

== માહિતી લોકો સુધી પહોંચાડવાનો હેતુ ==
ગીર સોમનાથ અને સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા અનેક નાના-મોટા ધાર્મિક તથા સાંસ્કૃતિક સ્થળો વિશેની માહિતી ઘણી વખત સ્થાનિક લોકો અને સ્થાનિક પરંપરાઓ સુધી મર્યાદિત રહે છે.

આવા સ્થળો, તેમની સાથે જોડાયેલી લોકવાયકાઓ, પરંપરાઓ અને ઉપલબ્ધ ઐતિહાસિક માહિતીને લેખ સ્વરૂપે રજૂ કરીને તેને વ્યાપક વાચકવર્ગ સુધી પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.

આ કાર્યનો હેતુ સ્થાનિક ધાર્મિક, સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક વારસા અંગેની માહિતીને ડિજિટલ સ્વરૂપે દસ્તાવેજીકૃત કરવો અને લોકો માટે તેને સરળતાથી ઉપલબ્ધ બનાવવાનો છે.

== TempleHistory.in પરના મુખ્ય વિષયો ==

* મંદિર ઇતિહાસ
* ધાર્મિક સ્થળોની માહિતી
* પૌરાણિક માન્યતાઓ
* સ્થાનિક લોકવાયકા
* મૌખિક પરંપરાઓ
* સાંસ્કૃતિક વારસો
* ઐતિહાસિક સ્થળોની માહિતી
* મંદિર સુધી પહોંચવાની માહિતી
* દર્શન અને આરતીની માહિતી
* ગુજરાતના ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક વારસાની માહિતી

== બાહ્ય કડીઓ ==

* [https://templehistory.in/ TempleHistory.in]</text>
      <sha1>83s4rml6yicwvnxv6ebbbhou8xpg47r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>અલ પચિનો</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154962</id>
    <revision>
      <id>903606</id>
      <parentid>903605</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:05:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* ૧૯૮૪–૧૯૯૯: ૪ વર્ષનો બ્રેક અને જબરદસ્ત વાપસી */</comment>
      <origin>903606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83342" sha1="9her8txbrp5gf3tftta2r87gk28wcri" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''અલ પચિનો''' નું હુલામણુ નામ ધરાવતા '''આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનો''' (જન્મ એપ્રિલ ૨૫, ૧૯૪૦), એક અમેરિકન અભિનેતા અને ફિલ્મ નિર્માતા છે. ૨૦મી સદીના સૌથી પ્રભાવશાળી અને મહાન કલાકારોમાંના એક ગણાતા અલ પચિનોએ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Pacino named 'greatest film star'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3001463.stm|date=2003-05-05|access-date=2026-08-12|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; પાંચ દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દીમાં અસંખ્ય યાદગાર ભૂમિકાઓ ભજવી છે. તેઓ અભિનયનો &quot;ટ્રિપલ ક્રાઉન&quot; (ઓસ્કાર, એમી અને ટોની એવોર્ડ) મેળવનારા જૂજ વૈશ્વિક કલાકારોમાં સામેલ છે.

== પ્રારંભિક જીવન ==
આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનોનો જન્મ અમેરિકા ના ન્યૂયોર્ક શહેરના મેનહટન વિસ્તારમાં આવેલા ઈસ્ટ હાર્લેમમાં ૨૫ એપ્રિલ, ૧૯૪૦ના રોજ થયો હતો. તેઓ તેમના સિસિલિયન અમેરિકન માતા રોઝ અને પિતા સાલ્વાટોર પચિનોનું એકમાત્ર સંતાન હતા. તેમના પિતા ઇટાલીના સેન ફ્રાટેલોથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. જ્યારે અલ પચિનો માત્ર બે વર્ષના હતા ત્યારે તેમના માતા-પિતાના છૂટાછેડા થઈ ગયા હતા. 

માતા-પિતા અલગ થયા પછી, તેમના માતા તેમને સાઉથ બ્રોન્ક્સ વિસ્તારમાં લઈ ગયા હતા. ત્યાં તેઓ તેમના નાના-નાની કેટ અને જેમ્સ ગેરાર્ડી સાથે રહેતા હતા. તેમના નાના-નાની નાની ઉંમરે ઇટાલીના પ્રખ્યાત કોર્લિયોન ગામમાંથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. અલગ થયા પછી અલ પચિનોના પિતા કેલિફોર્નિયા જતા રહ્યા હતા, જ્યાં તેમણે વીમા વેચાણકર્તા અને રેસ્ટોરન્ટના માલિક તરીકે કામ શરૂ કર્યું હતું.

જ્યારે અલ પચિનો ત્રણ-ચાર વર્ષના હતા, ત્યારથી જ તેમના માતા તેમને નિયમિત રીતે સિનેમા હોલમાં ફિલ્મો જોવા લઈ જતા હતા. ફિલ્મો જોયા પછી તેઓ મનમાં જ તે પાત્રોના સંવાદો વાગોળવાનું શરૂ કરી દેતા હતા. અલ પચિનોનું હુલામણું નામ સોની બોય હતું, જે તેમની માતાએ તે સમયના પ્રખ્યાત ગાયક અલ જોલ્સનના એક લોકપ્રિય ગીત પરથી રાખ્યું હતું, જે તેઓ અવારનવાર અલ પચિનો માટે ગાતા હતા.

પચિનો એ હર્મન રિડર જુનિયર હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેમણે અંગ્રેજી સિવાયના મોટાભાગના વિષયોના વર્ગો છોડી દીધા હતા. તેમના જુનિયર હાઈસ્કૂલના શિક્ષિકા બ્લેન્ચ રોથસ્ટીને નાની ઉંમરે જ તેમની અભિનય ક્ષમતા ઓળખી લીધી હતી. તેમણે અલ પચિનોને શાળાના નાટકોમાં ભૂમિકાઓ આપી અને વિદ્યાર્થીઓની સભાઓમાં બાઇબલના પાઠ વાંચવાનું કામ સોંપ્યું. તે શિક્ષિકાએ તેમના પરિવારના એપાર્ટમેન્ટની મુલાકાત લીધી અને તેમની નાનીને ખાસ કહ્યું કે આ બાળક આ જ કામ માટે બન્યો છે, જેને અલ પચિનો પોતાના જીવનનો સૌથી મોટો વળાંક માને છે. ત્યારબાદ ઓડિશન આપીને તેમણે હાઈસ્કૂલ ઓફ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. જોકે તેમની માતા તેમના આ નિર્ણયથી અસંમત હતા, કારણ કે તેઓ માનતા હતા કે ગરીબ લોકો અભિનય ન કરે. આ બાબતે ઘરમાં ઝઘડો થતાં તેમણે ઘર છોડી દીધું હતું.

પચિનો એ પોતાના સપના પૂરા કરવા અને ખર્ચ ઉઠાવવા માટે સંદેશવાહક, હોટેલમાં વાસણ સાફ કરવાના સહાયક, સફાઈ કામદાર, ટેલિફોન ઓપરેટર અને ટપાલ ક્લાર્ક જેવી ઓછી આવક વાળી નોકરીઓ કરી હતી. આ સમય દરમિયાન તેઓ ન્યૂયોર્કના અંડરગ્રાઉન્ડ થિયેટરોમાં બેઝમેન્ટ નાટકોમાં અભિનય કરતા હતા. કિશોરાવસ્થામાં તેમણે એક્ટર્સ સ્ટુડિયો નામની સંસ્થામાં જોડાવાનો પ્રયાસ કર્યો પરંતુ તેઓ રિજેક્ટ થયા. ત્યારબાદ તેઓ એચબી સ્ટુડિયોમાં જોડાયા, જ્યાં તેમની મુલાકાત અભિનયના શિક્ષક ચાર્લી લોટન સાથે થઈ, જેઓ પાછળથી તેમના માર્ગદર્શક અને શ્રેષ્ઠ મિત્ર બન્યા. આ સ્ટુડિયોના હોલ અને ડાન્સ રૂમ સાફ કરવાના બદલામાં સંસ્થાએ તેમને મફતમાં ક્લાસ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. રાત્રિના સમયે અલ પચિનો શેરીઓમાં ફરતા ફરતા શેક્સપિયરના સંવાદોની પ્રેક્ટિસ કરતા હતા. આ સમયગાળામાં તેઓ ઘણીવાર બેરોજગાર અથવા બેઘર રહ્યા હતા, અને ક્યારેક શેરીઓમાં, થિયેટરોમાં અથવા મિત્રના ઘરે સૂઈ જતા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૨માં પચિનોના માતાનું ત્રેતાલીસ વર્ષની નાની ઉંમરે અવસાન થયું હતું. તેના પછીના જ વર્ષે તેમના નાનાનું પણ અવસાન થયું. અલ પચિનો આ સમયને પોતાના જીવનનો સૌથી મુશ્કેલ તબક્કો માને છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ તે સમયે બાવીસ વર્ષના હતા અને તેમના જીવનના સૌથી પ્રભાવશાળી બે લોકો ચાલ્યા ગયા હતા, જેના કારણે તેઓ સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડ્યા હતા.

એચબી સ્ટુડિયોમાં ચાર વર્ષ વિતાવ્યા પછી, અલ પચિનોએ એક્ટર્સ સ્ટુડિયો માટે સફળતાપૂર્વક ઓડિશન આપ્યું. ત્યાં તેમણે અભિનયના પ્રખ્યાત કોચ લી સ્ટ્રાસબર્ગ હેઠળ પદ્ધતિસરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો. આ જ લી સ્ટ્રાસબર્ગ પાછળથી અલ પચિનો સાથે ધ ગોડફાધર ભાગ બે ફિલ્મમાં પણ જોવા મળ્યા હતા. પાછળથી આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં તેમણે સ્ટ્રાસબર્ગ અને આ સંસ્થાની તેમના જીવન પર પડેલી અસર વિશે વાત કરી હતી કે એક્ટર્સ સ્ટુડિયોનું તેમના જીવનમાં ખૂબ મોટું સ્થાન છે અને લી સ્ટ્રાસબર્ગને જેટલું સન્માન મળવું જોઈતું હતું તેટલું નથી મળ્યું. ચાર્લી લોટન પછી આ સંસ્થાએ જ તેમની કારકિર્દીને એક નવી દિશા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ અન્ય નાની-મોટી નોકરીઓ છોડીને સંપૂર્ણપણે અભિનય તરફ વળી શક્યા હતા. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે લી સ્ટ્રાસબર્ગ સાથે કામ કરવું ખૂબ જ ઉત્સાહજનક હતું કારણ કે તેઓ જ્યારે કોઈ દ્રશ્ય કે લોકો વિશે વાત કરતા ત્યારે એટલા રસપ્રદ લાગતા કે બસ તેમને સાંભળતા જ રહેવાનું મન થાય. તેઓ અભિનેતાઓને ખૂબ પ્રેમ કરતા અને અભિનયની અદ્ભુત સમજ ધરાવતા હતા.

== અંગત જીવન ==
=== સંબંધો અને બાળકો ===
પચિનોનો તેમની 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના સહ-અભિનેત્રી ડાયેન કીટન સાથે લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો. તેમનો આ ઉતાર-ચઢાવવાળો સંબંધ 'ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩' ના શૂટિંગ પછી પૂરો થયો હતો. આ સિવાય તેઓ જીલ ક્લેબર્ગ, ટ્યુઝડે વેલ્ડ, માર્થે કેલર, વેરુસ્કા વોન લેહન્દોર્ફ, કેથલીન ક્વિનલાન, લિન્ડાલ હોબ્સ અને પેનેલોપ એન મિલર સાથે પણ સંબંધોમાં રહ્યા હતા. પચિનોનો આર્જેન્ટિનાની અભિનેત્રી લ્યુસિલા પોલાક સાથે ૨૦૦૮ થી ૨૦૧૮ સુધી ૧૦ વર્ષ લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો.

પચિનોને ચાર બાળકો છે. તેમની સૌથી મોટી દીકરી જૂલી મેરીનો જન્મ ૧૬ ઓક્ટોબર ૧૯૮૯ના રોજ થયો હતો, જે તેમની અને એક્ટિંગ કોચ જેન ટેરન્ટની દીકરી છે. આ સિવાય ૨૫ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ના રોજ આઈવીએફ પદ્ધતિ દ્વારા તેમને બે જોડિયા બાળકો થયા હતા, જેમની માતા અભિનેત્રી બેવર્લી ડી એન્જેલો છે, જેમની સાથે પચિનો ૧૯૯૭ થી ૨૦૦૩ સુધી સંબંધમાં રહ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૪ દરમિયાન ફિલ્મ નિર્માતા નૂર અલ્ફલ્લાહ સાથેના સંબંધોથી ૧૫ જૂન ૨૦૨૩ના રોજ તેમને એક દીકરો થયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gujarati|first=TV9|date=2023-05-31|title=Al Pacinoની 53 વર્ષ નાની ગર્લફ્રેન્ડ બનશે માતા, 82 વર્ષની ઉંમરે ચોથી વખત પિતા બનશે એક્ટર|url=https://tv9gujarati.com/entertainment/hollywood-actor-al-pacino-is-going-to-be-a-father-for-the-fourth-time-at-the-age-of-82-with-53-year-younger-girlfriend-768236.html|access-date=2026-08-12|website=TV9 Gujarati|language=gu}}&lt;/ref&gt;૮૩ વર્ષની ઉંમરે પચિનો દુનિયાના સૌથી મોટી ઉંમરે પિતા બનનારા વ્યક્તિઓમાંથી એક બન્યા છે,  કોરોના લોકડાઉન બાદ ૨૦૨૨માં શરૂ થયેલો આ સંબંધ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં સત્તાવાર રીતે પૂરો થયો હતો અને બંને અલગ થઈ ગયા હતા&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-09-07|title=પીઢ અભિનેતા અલ પચિનો અને નૂર અલફલ્લાહ અલગ થયા: બાળકનો જન્મ ત્રણ મહિના પહેલા થયો હતો, નૂરે કસ્ટડી અને પૈસા માંગ્યા|url=https://www.divyabhaskar.co.in/entertainment/bollywood/news/veteran-actors-al-pacino-and-noor-alfallah-split-131802804.html|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;, પચીનો એ ક્યારેય લગ્ન કર્યા નથી.

== કારકિર્દી ==

=== ૧૯૬૭–૧૯૭૧: થિયેટર ભૂમિકાઓ અને ફિલ્મ સફરની શરૂઆત ===
[[File:Al Pacino - Hummel.jpg|thumb|upright|અલ પચિનો ૧૯૭૭માં ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઑફ પાવ્લો હમેલ નાટકમાં અભિનય કરતા.]] ૧૯૬૭માં અલ પચિનોએ બોસ્ટનના ચાર્લ્સ પ્લેહાઉસમાં અવેક એન્ડ સિંગ નાટકથી વ્યાવસાયિક રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ત્યારબાદ અમેરિકા હુર્રા નાટકમાં કામ દરમિયાન તેમની મુલાકાત અભિનેત્રી જીલ ક્લેબર્ગ સાથે થઈ, બંને વચ્ચે પાંચ વર્ષ સુધી પ્રેમસંબંધ રહ્યો, અને ત્યારબાદ તેઓ ન્યૂયોર્ક શહેરમાં પાછા ફર્યા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૮માં પચિનોએ એસ્ટોર પ્લેસ થિયેટરમાં ઇઝરાયેલ હોરોવિટ્ઝના ધ ઇન્ડિયન વોન્ટ્સ ધ બ્રોન્ક્સ નામના નાટકમાં મર્ફ નામના શેરી ગુંડાની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ નાટક ૧૭ જાન્યુઆરી, ૧૯૬૮ના રોજ શરૂ થયું હતું અને તેના કુલ એકસો સિત્યોતેર શો થયા હતા. આ નાટકની સાથે જ હોરોવિટ્ઝનું બીજું નાટક ઈટ્સ કોલ્ડ ધ સુગર પ્લમ પણ દર્શાવવામાં આવતું હતું, જેમાં જીલ ક્લેબર્ગ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ નાટકમાં શાનદાર અભિનય માટે  પચિનોને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓબી એવોર્ડ મળ્યો હતો, જ્યારે જોન કાઝલેને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. માર્ટિન બ્રેગમેને આ નાટક જોયું અને તેઓ પચિનોના મેનેજર બન્યા હતા. આ ભાગીદારી આવનારા વર્ષોમાં ખૂબ જ સફળ સાબિત થઈ, કારણ કે બ્રેગમેને જ પચિનોને ધ ગોડફાધર, સેર્પીકો અને ડોગ ડે આફ્ટરનૂન જેવી મહાન ફિલ્મો કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. પોતાની સ્ટેજ કારકિર્દી વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે માર્ટિન બ્રેગમેને જ મારી શોધ કરી હતી જ્યારે હું પચીસ-છવ્વીસ વર્ષનો હતો અને તેઓ મારા મેનેજર બન્યા હતા. હું આજે જે પણ સ્થાને છું તે માર્ટીના કારણે જ છું અને હું ખરેખર તેમનો ઋણી છું.

૨૫ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૬૯ના રોજ પચિનોએ બેલાસ્કો થિયેટર ખાતે ડોન પીટરસનના ડઝ અ ટાઈગર વેર અ નેકટાઈ નામના નાટકથી બ્રોડવે થિયેટરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. આ નાટક ઓગણચાળીસ શો પછી ૨૯ માર્ચ, ૧૯૬૯ના રોજ બંધ થઈ ગયું હતું, પરંતુ પચિનોના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ થયા હતા અને ૨૦ એપ્રિલ, ૧૯૬૯ના રોજ તેમને આ ભૂમિકા માટે પ્રતિષ્ઠિત ટોની એવોર્ડ મળ્યો હતો.  પચિનોએ ૧૯૭૦ના દાયકામાં પણ સ્ટેજ પર અભિનય ચાલુ રાખ્યો હતો અને ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ નામના નાટક માટે પોતાનો બીજો ટોની એવોર્ડ જીત્યો હતો. આ સિવાય તેમણે રિચાર્ડ ધ થર્ડ નામના નાટકમાં મુખ્ય શીર્ષક ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૮૦ના દાયકા મા ડેવિડ મેમેટના અમેરિકન બફેલો નામના નાટકમાં દેખાયા પછી પચિનોએ ફરીથી સ્ટેજ પર મોટી સફળતા મેળવી હતી, જેના માટે તેમને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ ૧૯૯૦ પછી પચીનો સ્ટેજ કાર્યોમાં યુજેન ઓ નીલના હ્યુગી, ઓસ્કાર વાઈલ્ડના સાલોમે અને વર્ષ ૨૦૦૫માં લાઈલ કેસ્લરના ઓર્ફન્સ નામના નાટકોના પુનઃપ્રસારણનો સમાવેશ થાય છે. એક્ટર્સ સ્ટુડિયોમાં અભ્યાસ કરતી વખતે પચીનોને સમજાયું હતું કે તેમની પાસે અભિનયની એક અદ્ભુત ભેટ છે અને તેમને આ કામમાં ખૂબ આનંદ આવતો હતો, જોકે તેમના શરૂઆતના કામો આર્થિક રીતે બહુ ફાયદાકારક નહોતા. 

સ્ટેજ પર સફળતા મેળવ્યા પછી પચિનોએ વર્ષ ૧૯૬૯માં પેટ્ટી ડ્યુક અભિનીત એક સ્વતંત્ર ફિલ્મ મી, નેટલીમાં ટૂંકી ભૂમિકા ભજવીને ફિલ્મી દુનિયામાં પ્રવેશ કર્યો હતો. વર્ષ ૧૯૭૦માં પચિનોએ ક્રિએટિવ મેનેજમેન્ટ એસોસિએટ્સ નામની ટેલેન્ટ એજન્સી સાથે કરાર કર્યા હતા. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૭૧માં આવેલી ફિલ્મ ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્કમાં એક હેરોઈનના બંધાણી યુવકની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને તેમણે ફીચર ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતા તરીકે સત્તાવાર શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૭૨–૧૯૮૩: વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને સફળતા ===
[[File:Al Pacino with James Caan.jpg|thumb|upright|left|વર્ષ ૧૯૭૨ની આસપાસ જેમ્સ કાન સાથે અલ પચિનો]]
ડિરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ પચિનોને મારીયો પુઝો ની ૧૯૬૯ માં પ્રકાશિત થયેલી સુપર હિટ માફિયા નવલકથા [[ધ ગોડફાધર (નવલકથા)|ધ ગોડફાધર]] પર આધારિત ફિલ્મ માં માઈકલ કોર્લિયોનની મુખ્ય ભૂમિકા માટે પસંદ કર્યા હતા, જે વર્ષ ૧૯૭૨ રિલીઝ થઈ હતી. જોકે આ ભૂમિકા મેળવવા માટે જેક નિકોલસન, રોબર્ટ રેડફોર્ડ, વોરેન બીટી અને તે સમયે ખૂબ જ ઓછા જાણીતા એવા રોબર્ટ ડી નિરોએ પણ પ્રયાસો કર્યા હતા. તેમ છતાં દિગ્દર્શક ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ '''અલ પચિનો'''ની જ પસંદગી કરી હતી; કારણ કે પચિનો પોતે ઇટાલિયન મૂળના હતા અને તેમની એકટિંગ માં એક ખાસ તીવ્રતા હતી જે કોપોલાને 'માઇકલ કોર્લિયોની'ના પાત્ર માટે જોઈતી હતી.

શરૂઆતમાં પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ ફિલ્મ સ્ટુડિયોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ આ પસંદગીથી નારાજ થયા હતા, કારણ કે તેઓ આ ભૂમિકા માટે કોઈ વધુ પ્રખ્યાત અભિનેતાને લેવા માંગતા હતા. જોકે, ફિલ્મમાં પચીનોના પ્રખ્યાત 'રેસ્ટોરન્ટ શૂટઆઉટ દ્રશ્ય'ના શૂટિંગ પછી તેઓ માની ગયા હતા.

આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર તમામ રેકોર્ડ તોડીને '''ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર''' સાબિત થઈ અને તે વર્ષની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ બની. આ ફિલ્મમાં પચિનોના અદ્ભુત અભિનયને કારણે તેમને '''ઓસ્કાર એવોર્ડ'''નું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમના આ પરફોર્મન્સને ફિલ્મ જગતમાં એક અત્યંત તીવ્ર અને પ્રભાવશાળી એક્ટિંગના સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ સાથે જ, માઇકલ કોર્લિયોનીનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત અને આઇકોનિક પાત્ર માનવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-12-18|title=અલ પચિનોના એક ફેન એ બાકસની ૧ લાખ દીવાસળીઓમાંથી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના તેમના પ્રખ્યાત પાત્ર 'માઇકલ કોર્લિયોની'નું એક અત્યંત સુંદર અને અદભુત સ્ટેચ્યુ તૈયાર કર્યું છે.|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/ajab-artist-tomislav-horvat-created-a-sculpture-of-al-pacino-with-matchboxes-in19-mon-4468137-pho.html|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;

લાંબા સમય સુધી એવી અફવાઓ હતી કે પચિનોએ તે વર્ષના ઓસ્કાર એવોર્ડ સમારોહનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. અફવા મુજબ તેઓ શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાની શ્રેણીમાં નામાંકિત થવાથી નારાજ હતા, કારણ કે ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતાનો ઓસ્કાર જીતનાર સહ-કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો કરતાં અલ પચિનોનો સ્ક્રીન પર દેખાવાનો સમય વધુ હતો. જોકે, વર્ષ ૨૦૨૪માં પ્રકાશિત થયેલી પોતાની આત્મકથામાં અલ પચિનોએ આ અફવાઓનું સંપૂર્ણ ખંડન કર્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી છે કે તે સમયે અચાનક મળેલી વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને પ્રખ્યાતિના કારણે તેઓ ખૂબ ડરી ગયા હતા અને માનસિક રીતે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા. આ અતિશય ભયના કારણે અને તે જ સમયે બોસ્ટનમાં થિયેટરના કામમાં વ્યસ્ત હોવાને લીધે તેઓ તે ઓસ્કાર સમારોહમાં હાજર રહી શક્યા નહોતા.

૧૯૭૩માં, પચિનોએ જીન હેકમેન સાથે સ્કેરક્રો ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું, જેને કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રતિષ્ઠિત પામ ડી ઓર એવોર્ડ મળ્યો હતો. એ જ વર્ષે, ન્યૂ યોર્ક સિટીના પોલીસ ઓફિસર ફ્રેન્ક સેર્પિકોની સાચી વાર્તા પર આધારિત સેર્પિકો ફિલ્મમાં શાનદાર એક્ટિંગ કરવા બદલ પચીનોને બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ ફિલ્મમાં તેમણે સાથી પોલીસ અધિકારીઓનો ભ્રષ્ટાચાર ખુલ્લો પાડવા માટે અંડરકવર ઓપરેશન કર્યું હતું. 

[[File:Pacino as Serpico in 1973.jpg|thumb|upright|૧૯૭૩માં સેર્પિકો ફિલ્મના પાત્રમાં પચીનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૪માં, ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર'ની સિક્વલ મૂવીમાં પચિનોએ ફરી એકવાર માઇકલ કોર્લિયોનીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સુપર હિટ રહી અને સાથે બેસ્ટ પિક્ચરનો ઓસ્કાર જીતનારી ઇતિહાસની પહેલી સિક્વલ બની હતી. આ રોલ માટે પચીનોને ત્રીજી વખત ઓસ્કાર નોમિનેશન મળ્યું હતું, જે માઇકલ કોર્લિયોનીના પાત્ર માટે તેમનું લીડ કેટેગરીમાં બીજું નોમિનેશન હતું. પ્રખ્યાત મેગેઝિન ન્યૂઝવીકે ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨ માં તેમના પરફોર્મન્સને સિનેમાના ઇતિહાસમાં કોઈ વ્યક્તિના હૃદયના કઠોર થવાની પ્રક્રિયાનું સૌથી શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન ગણાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-01|title=અમદાવાદના આશ્રમ રોડ પર આવેલા પ્રયોગશાળા હોલ ખાતે અલ પચિનોની સુપરહિટ ક્લાસિક ફિલ્મ સર્પિકો નું ખાસ સ્ક્રીનિંગ યોજાયું|url=https://english.gujaratsamachar.com/news/lifestyle-fashion/have-a-leisurely-weekend-with-drama-laughter-and-more-in-ahmedabad-65361255554|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Gujarat Samachar|language=en}}&lt;/ref&gt;

૧૯૭૫માં, પચિનોને બેંક લૂંટારા જોન વોજટોવિચની સાચી વાર્તા પર આધારિત 'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' ફિલ્મથી વધુ એક મોટી બોક્સ ઓફિસ પર બ્લોકબસ્ટર સફળતા મળી, આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સિડની લુમેટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે થોડા વર્ષો પહેલા 'સેર્પિકો' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ માટે પચિનોને ફરી એકવાર ઓસ્કારમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. 

[[File:Al Pacino Penelope Allen in Dog Day Afternoon.jpg|thumb|upright|૧૯૭૫માં આવેલી ડોગ ડે આફ્ટરનૂન ફિલ્મના એક દ્રશ્યમાં પચિનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૭માં, સિડની પોલેક દ્વારા નિર્દેશિત 'બોબી ડીયરફિલ્ડ' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક રેસ-કાર ડ્રાઇવરની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લૉપ થઈ હતી, પરંતું આ શાનદાર રોલ માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમની આના પછીની ફિલ્મ કોર્ટરૂમ ડ્રામા આધારિત 'એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ' હતી. જે સુપર હિટ બની સાથે આ ફિલ્મમાં પચિનોની અદ્ભુત એક્ટિંગ રેન્જના ફિલ્મ વિવેચકોએ ખૂબ વખાણ કર્યા અને તેમને ચોથી વખત બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું. જોકે, તે વર્ષે આ એવોર્ડ 'ક્રેમર વર્સિસ ક્રેમર' ફિલ્મ માટે ડસ્ટિન હોફમેનને મળ્યો હતો, રસપ્રદ વાત એ છે કે આ ફિલ્મની ઓફર પહેલા પચિનોને થઈ હતી પણ તેમણે આ રોલ કરવાની ના પાડી દીધી હતી. 

૧૯૭૦ના દાયકા દરમિયાન, પચિનોને કુલ પાંચ ઓસ્કાર નામાંકન મળ્યા હતા, જેમાં સેર્પિકો, ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨, ડોગ ડે આફ્ટરનૂન અને એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મો માટે બેસ્ટ એક્ટરના ચાર નામાંકન સામેલ હતા.

૧૯૮૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં પચિનોની કારકિર્દીમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ન્યૂ યોર્કના ગે સમુદાયના વિરોધનો સામનો કરનારી તેમની વિવાદાસ્પદ ફિલ્મ 'ક્રૂઝિંગ' અને કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ઓથર! ઓથર!' બોક્સ ઓફિસ પર ખાસ સફળ ન રહી અને ફિલ્મ વિવેચકોએ પણ તેના નકારાત્મક રિવ્યૂ આપ્યા હતા. જોકે, ૧૯૮૩માં બ્રાયન ડી પાલ્મા દ્વારા નિર્દેશિત ગેંગસ્ટર ક્રાઇમ એક્શન ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કારફેસ'માં તેમનું પરફોર્મન્સ તેમની કારકિર્દીનું સૌથી મોટું હાઇલાઇટ અને યાદગાર પાત્ર સાબિત થયું. શરૂઆતમાં આ ફિલ્મમાં બતાવેલી અતિશય હિંસાના કારણે વિવેચકોએ તેની આકરી ટીકા કરી હતી, પરંતુ સમય જતાં આ ફિલ્મને સિનેમા જગતમાં ભારે પ્રશંસા મળી. આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ઘણું સારું પ્રદર્શન કર્યું,તેમજ ફિલ્મમાં ક્યુબન ડ્રગ લોર્ડ 'ટોની મોન્ટાના' નો દમદાર રોલ ભજવવા બદલ પચિનોને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નામાંકન મળ્યું હતું. પચિનોએ ભજવેલું ટોની મોન્ટાનાનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક આઇકોનિક ગેંગસ્ટર પાત્ર તરીકે જોવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=અલ પચિનોની સ્કારફેસ જોઈને વાસ્તવમાં રોલ નિભાવ્યો : સંજય દત્ત|url=https://sandesh.com/supplement/after-seeing-al-pacino-39-s-scarface-played-the-real-role-sanjay|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

=== ૧૯૮૪–૧૯૯૯: ૪ વર્ષનો બ્રેક અને જબરદસ્ત વાપસી ===

અમેરિકન ક્રાંતિ દરમિયાન એક શિકારીની વાર્તા પર આધારિત તેમની ૧૯૮૫ની ફિલ્મ 'રેવલ્યુશન' કમાણી અને વિવેચકો બંને દ્રષ્ટિએ નિષ્ફળ રહી હતી. પચિનોએ આ નિષ્ફળતા માટે ફિલ્મના ઉતાવળિયા પ્રોડક્શનને જવાબદાર ગણાવ્યું હતું, જેના કારણે તેમણે ફિલ્મોમાંથી ચાર વર્ષનો બ્રેક લીધો હતો. આ સમય દરમિયાન પચિનો ફરી રંગમંચ તરફ વળ્યા. તેમણે 'ક્રિસ્ટલ ક્લિયર', 'નેશનલ એન્થમ્સ' અને અન્ય નાટકોના વર્કશોપ પ્રોડક્શન્સ તૈયાર કર્યા; તેમજ ૧૯૮૮માં પ્રોડ્યુસર જોસેફ પેપના 'ન્યૂ યોર્ક શેક્સપિયર ફેસ્ટિવલ'માં 'જુલિયસ સીઝર' નાટકમાં પણ અભિનય કર્યો. 

ફિલ્મોમાંથી લીધેલા આ બ્રેક વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે: &quot;મને યાદ છે જ્યારે ૧૯૭૪-૭૫માં બધું બરાબર ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે હું સ્ટેજ પર 'ધ રેઝિસ્ટિબલ રાઇઝ ઓફ આર્ટુરો ઉઇ' નાટક કરી રહ્યો હતો. તે સમયે મેં ક્યાંક વાંચ્યું કે હું સ્ટેજ પર એટલે પાછો ફર્યો છું કારણ કે મારું ફિલ્મી કરિયર ડૂબી રહ્યું છે! થિયેટર પ્રત્યે લોકોની આવી નકારાત્મક વિચારસરણી રહી છે, જે કમનસીબ છે.&quot;

પચિનોએ ૧૯૮૯માં 'સી ઓફ લવ' ફિલ્મથી ફરી મોટા પડદા પર વાપસી કરી, જેમાં તેમણે એક એવા ડિટેક્ટિવની ભૂમિકા ભજવી હતી જે અખબારની સિંગલ્સ કોલમ દ્વારા શિકાર શોધતા સિરિયલ કિલરની શોધ કરે છે. આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી ખૂબ જ સારા રિવ્યૂઝ મળ્યા હતા, અને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી.

૧૯૯૦માં આવેલી 'ડિક ટ્રેસી' ફિલ્મ પણ બોક્સ ઓફિસ પર વ્યાવસાયિક રીતે સફળ રહી હતી. આ ફિલ્મમાં 'બિગ બોય કેપ્રિસ'ની ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કારનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. પ્રખ્યાત ફિલ્મ વિવેચક રોજર એબર્ટે પચિનોના વખાણ કરતા તેમને આખી ફિલ્મમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર ગણાવ્યા હતા.આ જ વર્ષમાં આગળ જતાં, તેમણે ગોડફાધર સિરીઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ ગોડફાધર ૩' માં તેમના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્રોમાંના એક, માઈકલ કોર્લિયોન તરીકે પુનરાગમન કર્યું હતું. જોકે આ ફિલ્મ આર્થિક રીતે સફળ હિટ સાબિત થઈ હતી, પરંતુ તે તેના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી સફળતા મેળવી શકી નહોતી, અને પચીનોના પરિપક્વ અને લાગણીસભર અભિનયના વિવેચકો દ્વારા વ્યાપક વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. આ શાનદાર અભિનય માટે તેમને મોશન પિક્ચર ડ્રામા શ્રેણીમાં 'બેસ્ટ એક્ટર' (શ્રેષ્ઠ અભિનેતા) તરીકે પ્રતિષ્ઠિત ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું.

૧૯૯૧માં પચિનોએ 'ફ્રેન્કી અને જોની' ફિલ્મમાં મિશેલ ફીફર સાથે અભિનય કર્યો, જેમણે અગાઉ 'સ્કારફેસ' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ જેલમાંથી મુક્ત થયેલા એક રસોઈયાની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે પોતાની સાથે રેસ્ટોરન્ટમાં કામ કરતી એક વેઈટ્રેસ સાથે સંબંધની શરૂઆત કરે છે. આ ફિલ્મ ટેરેન્સ મેકનેલીના ૧૯૮૭ના પ્રખ્યાત નાટક પરથી બનાવવામાં આવી હતી. વિવેચકો તરફથી આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ એવરેજ સાબિત થઈ હતી, જોકે પચિનોએ પાછળથી જણાવ્યું હતું કે તેમને આ પાત્ર ભજવવાની ખૂબ મજા આવી હતી. ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સના વિવેચક જેનેટ મેસ્લિને પચિનોના વખાણ કરતા લખ્યું હતું કે, પચિનો આટલા સરળ અને આકર્ષક અગાઉ ક્યારેય દેખાયા નથી અને મિશેલ સાથેના તેમના દ્રશ્યો ખૂબ જ સચોટ અને પ્રમાણિક છે.

૧૯૯૨માં આવેલી માર્ટિન બ્રેસ્ટની ફિલ્મ 'સેન્ટ ઓફ અ વુમન'માં એક ગુસ્સાવાળા અને અંધ યુએસ આર્મી લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડની યાદગાર ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને તેના પછીના વર્ષે શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કાર મળ્યો હતો. આ જ વર્ષે તેમને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકે પણ નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ સાથે જ પચિનો એક જ વર્ષમાં બે અલગ-અલગ ફિલ્મો માટે બે એક્ટિંગ નોમિનેશન મેળવનારા અને મુખ્ય ભૂમિકા માટે ઓસ્કાર જીતનારા ઇતિહાસના પ્રથમ પુરુષ અભિનેતા બન્યા હતા.

૧૯૯૩માં પચિનોએ ગુનાહિત ડ્રામા ફિલ્મ 'કાર્લિટોઝ વે' માં સીન પેન સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ ન્યૂયોર્ક સ્ટેટ સુપ્રીમ કોર્ટના જજ એડવિન ટોરેસ દ્વારા લખાયેલી નવલકથાઓ 'કાર્લિટોઝ વે' (૧૯૭૫) અને 'આફ્ટર અવર્સ' (૧૯૭૯) પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મનું દિગ્દર્શન જાણીતા ડાયરેક્ટર બ્રાયન ડી પાલ્માએ કર્યું, જેમની સાથે પચિનોએ અગાઉ ૧૯૮૩ની તેમની હિટ, આઇકોનિક ક્લ્ટ ક્લાસિક ફિલ્મ 'સ્કારફેસ' માં કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ કાર્લિટો બ્રિગાન્તે નામના એક એવા ગેંગસ્ટરની ભૂમિકા ભજવી હતી જે પોતાના ભ્રષ્ટ વકીલની મદદથી જેલમાંથી મુક્ત થાય છે અને હવે સુધરી જવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે. રિલીઝ સમયે બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ સરેરાશ સફળ રહી હતી, અને તેને મિશ્ર પ્રતિભાવો મળ્યા હતા, પરંતુ પાછળથી તે સિનેમા જગતમાં એક 'કલ્ટ ક્લાસિક' ગેંગસ્ટર ફિલ્મ તરીકે પ્રખ્યાત થઈ હતી.

ત્યારબાદ ૧૯૯૫માં પચિનોએ માઈકલ મેનની પ્રખ્યાત એક્શન ક્રાઈમ થ્રિલર ફિલ્મ 'હીટ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેઓ અને રોબર્ટ ડી નિરો પ્રથમ વખત મોટા પડદા પર એકસાથે જોવા મળ્યા હતા (જોકે આ બંને કલાકારો અગાઉ 'ધ ગોડફાધર ભાગ ૨' માં પણ હતા, પરંતુ તેમાં બંનેનો એક પણ સીન સાથે નહોતો). આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ વખાણી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આજે પણ આ ફિલ્મને સિનેમા જગતની એક માસ્ટરપીસ સિનેમેટિક અને ઇતિહાસની સૌથી પ્રભાવશાળી 'હીસ્ટ' ફિલ્મોમાંની એક ગણવામાં આવે છે.૧૯૯૬માં પચિનોએ તેમના પોતાના દિગ્દર્શનમાં બનેલી થિયેટ્રિકલ ડોક્યુડ્રામા ફિલ્મ 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેમાં વિલિયમ શેક્સપિયરના નાટકના દ્રશ્યો અને લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં શેક્સપિયરની પ્રાસંગિકતા દર્શાવવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ રહી હતી પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો.

૧૯૯૭માં આવેલી રહસ્યમય થ્રિલર ફિલ્મ 'ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ' માં પચિનોએ શેતાનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં કીઆનુ રીવ્સ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. જાણીતા વિવેચક રોજર એબર્ટે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ શેતાનનું આ પાત્ર અદભુત ઉત્સાહ અને આનંદ સાથે ભજવ્યું છે.તે જ વર્ષે આવેલી બાયોગ્રાફીકલ ગેંગસ્ટર ડ્રામા  ફિલ્મ 'ડોની બ્રાસ્કો' પણ બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ રહી હતી. આ ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકામાં ન્યૂયોર્કના કુખ્યાત 'બોનાનો માફિયા પરિવાર' ની અંદર ઘૂસણખોરી કરનાર અંડરકવર એફબીઆઈ એજન્ટ જોસેફ પિસ્ટોન (ડોની બ્રાસ્કો) ના વાસ્તવિક ઓપરેશન પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ ન્યૂયોર્કના વાસ્તવિક ગેંગસ્ટર 'લેફ્ટી રુગિએરો ની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ અજાણતામાં એફબીઆઈ એજન્ટ (જોની ડેપ) ને પોતાના માફિયા સામ્રાજ્યની અંદર લાવે છે જે બાદમાં આખા ગેંગનો સફાયો કરે છે.

૧૯૯૯માં પચિનોએ ઓસ્કારમાં મલ્ટિપલ નોમિનેશન મેળવનારી ફિલ્મ 'ધ ઇન્સાઇડર' માં રસેલ ક્રો સાથે એક ટીવી પ્રોડ્યુસરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને વિવેચકોએ ખૂબ જ વખાણી હોવા છતાં ઊંચા બજેટને કારણે બોક્સ ઓફિસ પર તે 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. આ જ વર્ષે તેઓ ઓલિવર સ્ટોનની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' માં પણ જોવા મળ્યા હતા, જે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી.

=== ૨૦૦૦–૨૦૧૮: ટેલિવિઝન ભૂમિકાઓ અને રંગમંચ પર વાપસી ===

૨૦૦૦ની સાલથી પચિનોએ ત્રણ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યા હતા; જેમાં પ્રથમ એવોર્ડ ૨૦૦૧માં સિનેમા જગતમાં તેમના આજીવન યોગદાન બદલ સેસિલ બી ડીમિલ એવોર્ડ તરીકે આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૦૦માં પચિનોએ જેરી ઓરબેક સાથે ઇરા લેવિસના નાટક પર આધારિત ઓછા બજેટની ફિલ્મ 'ચાઇનીઝ કોફી' માં અભિનય કર્યો હતો, જેને વિવિધ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. મુખ્યત્વે બે મુખ્ય પાત્રો વચ્ચેની વન-ઓન-વન વાતચીત પર આધારિત આ ફિલ્મને પૂર્ણ કરવામાં લગભગ ત્રણ વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો અને તેનું સંપૂર્ણ ભંડોળ પચિનોએ પોતે પૂરું પાડ્યું હતું.

'ચાઇનીઝ કોફી' ફિલ્મને પચિનો દ્વારા પ્રોડ્યુસ કરવામાં આવેલી અન્ય બે દુર્લભ ફિલ્મો 'ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક' અને 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' ની સાથે 'પચિનો: એન એક્ટર્સ વિઝન' નામના એક ખાસ ડીવીડી બોક્સ સેટમાં સામેલ કરવામાં આવી હતી, જે ૨૦૦૭માં રિલીઝ થઈ હતી. પચિનોએ આ ફિલ્મો ધરાવતી ડિસ્ક માટે પ્રસ્તાવના અને ઉપસંહાર પણ તૈયાર કર્યા હતા.

૨૦૦૨માં પચિનોએ પ્રખ્યાત દિગ્દર્શક ક્રિસ્ટોફર નોલાનની મનોવૈજ્ઞાનિક થ્રિલર ફિલ્મ 'ઇન્સોમ્નિયા' માં અભિનય કર્યો હતો, જે આ જ નામની એક નોર્વેજીયન ફિલ્મની રિમેક હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે વિલિયમ્સ અને હિલેરી સ્વાન્ક જેવા કલાકારો સાથે કામ કર્યું હતું, જેમાં પચિનોએ અલાસ્કાના એક નાના શહેરમાં હત્યાની તપાસ કરવા આવેલા લોસ એન્જલસના એક અનુભવી ડિટેક્ટિવની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકો તરફથી પચિનો અને રોબિન વિલિયમ્સ બંનેના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. સાથે આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થઈ હતી.

ત્યારબાદ આવેલી તેમની આગામી ફિલ્મ 'સિમોન' ને વિવેચકો તરફથી ખાસ પ્રશંસા ન મળી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૨માં તેમણે 'પીપલ આઈ નો' ફિલ્મમાં એક પબ્લિસિસ્ટની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હોવા છતાં આ નાની ફિલ્મ પર લોકોનું ખાસ ધ્યાન ગયું નહોતું અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' રહી હતી.

પોતાની વ્યાવસાયિક સફળતા પછી ભાગ્યે જ સહાયક ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ, ૨૦૦૩માં વિવેચકો અને બોક્સ ઓફિસ પર ભારે 'ડિઝાસ્ટર' સાબિત થયેલી ફિલ્મ 'ગીગ્લી' માં દિગ્દર્શક માર્ટિન બ્રેસ્ટના આગ્રહ ખાતર એક નાની ભૂમિકા સ્વીકારી હતી. ૨૦૦૩માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'ધ રિક્રુટ' માં પચિનો એક સીઆઈએ રિક્રુટર તરીકે જોવા મળ્યા હતા અને તેમની સાથે કોલિન ફેરેલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી, જોકે પચિનોએ આ ફિલ્મ વિશે જણાવ્યું હતું કે આ એવી ફિલ્મ હતી જેને તેઓ વ્યક્તિગત રીતે સમજી શક્યા નહોતા. ત્યારબાદ પચિનોએ ૨૦૦૩ની એચબીઓ મિની-સિરીઝ 'એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા' માં વકીલ રોય કોનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ટોની કુશ્નરના પુલિત્ઝર પ્રાઈઝ વિજેતા નાટક પર આધારિત હતી. આ શાનદાર અભિનય માટે પચિનોએ ૨૦૦૪માં તેમનો ત્રીજો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો.

૨૦૦૪માં આવેલી ફિલ્મ 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' માં પચિનોએ શાયલોકની ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકોએ પરંપરાગત રીતે એક વિલન તરીકે દર્શાવવામાં આવતા આ પાત્રમાં સંવેદનશીલતા અને ઊંડાણ લાવવા બદલ તેમના ખૂબ વખાણ કર્યા હતા. ૨૦૦૫માં આવેલી 'ટુ ફોર ધ મની' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક સ્પોર્ટ્સ ગેમ્બલિંગ એજન્ટ અને મેથ્યુ મેકોનહીના માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને ઊંચા બજેટના કારણે તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટના વિવેચકે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ એટલી બધી વખત માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી છે કે હવે તેમને કિંગમેકરનો એવોર્ડ મળવો જોઈએ. પચિનોએ તેમની મહાન ગેંગસ્ટર સીરીઝ ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર' ના આધારે વર્ષ ૨૦૦૬માં બનેલી વિડીયો ગેમ 'ધ ગોડફાધર: ધ ગેમ' માં માઈકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ કે ચહેરો આપવાની સાફ ના પાડી દીધી હતી, જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોનિક આર્ટસ નામની ગેમ કંપનીને તેમનો ચહેરો કે અવાજ વાપરવાની કાનૂની મંજૂરી મળી નહોતી. વાસ્તવમાં, તેમણે આ રમત માટે એટલા માટે ના પાડી હતી કારણ કે તે જ વર્ષે તેઓ પહેલેથી જ અન્ય એક હરીફ ગેમિંગ કંપની વિવેન્ડી ગેમ્સ સાથે પોતાની જ પ્રખ્યાત ક્લ્ટ ક્લાસિક ગેંગસ્ટર ફિલ્મ સ્કારફેસ (૧૯૮૩) પર આધારિત વિડીયો ગેમ 'સ્કારફેસ: ધ વર્લ્ડ ઇઝ યોર્સ' માટે કરારબદ્ધ થઈ ચૂક્યા હતા. તે કરારની શરતો મુજબ તેઓ એકસાથે બે મોટી વિડીયો ગેમ્સને પોતાની મંજૂરી આપી શકે તેમ નહોતા. જોકે, તેમણે 'સ્કારફેસ' ગેમમાં પોતાનો ચહેરો વાપરવાની સંપૂર્ણ મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ ઉંમરના કારણે બદલાતા અવાજને લીધે ટોની મોન્ટાનાના પાત્રના અવાજ માટે તેમણે પોતે જ અલ્ પચિનો જેવો જ અવાજ ધરાવતા એક અન્ય ડબિંગ કલાકારની પસંદગી કરી આપી હતી.

૨૦૦૬માં અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા પચિનોને ૩૫મા લાઈફ એચીવમેન્ટ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા અને આ જ વર્ષે ટ્રિનિટી કોલેજ ડબલિનની યુનિવર્સિટી ફિલોસોફિકલ સોસાયટીએ તેમને માનદ સભ્યપદ એનાયત કર્યું હતું.

૨૦૦૭માં પચિનોએ જોર્જ ક્લૂની અને બ્રેડ પિટ જેવા સ્ટાર્સ સાથે 'ઓશન્સ થર્ટીન' ફિલ્મમાં વિલન અને કેસિનો માલિક વિલી બેન્કની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે બોક્સ ઓફિસ પર વૈશ્વિક સ્તરે ૩૧ કરોડ ડોલરની કમાણી કરીને મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૮માં આવેલી તેમની રોમાંચક ફિલ્મ '૮૮ મિનિટ્સ' વિવેચકોને પસંદ ન આવી છતાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હતા, અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ રોબર્ટ ડી નિરો સાથે 'રાઇટિયસ કિલ' ફિલ્મમાં ન્યૂ યોર્કના ડિટેક્ટિવ તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જેને નકારાત્મક રિવ્યૂઝ મળ્યા હોવા છતાં તે બોક્સ ઓફિસ પર પોતાની પડતર કિંમત વસૂલ કરીને 'એવરેજ' હિટ સાબિત થઈ હતી.

૨૦૧૦માં પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' નાટકમાં શાયલોકનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જેના માટે તેમને ટોની એવોર્ડનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ જ વર્ષે તેમણે એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'યૂ ડોન્ટ નો જેક' માં ડૉ. જેક કેવોર્કિયનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેના માટે પચિનોએ તેમનો બીજો એમી એવોર્ડ અને ચોથો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો. ૨૦૧૧માં તેઓ 'જેક એન્ડ જીલ' નામની કોમેડી ફિલ્મમાં જોવા મળ્યા હતા. આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ જ ખરાબ ગણાવી હતી અને પચિનોને તેના માટે સૌથી ખરાબ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. જોકે, બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ ૧૪.૯ કરોડ ડોલરની કમાણી સાથે 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. પચિનોએ પાછળથી ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમના એકાઉન્ટન્ટની જેલ થવાને કારણે તેઓ આર્થિક મુશ્કેલીમાં હતા, તેથી પૈસાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે તેમણે આ ફિલ્મ સ્વીકારી હતી.

૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ના રોજ પચિનોને તેમના દ્વારા દિગ્દર્શિત અને અભિનીત ડોક્યુમેન્ટ્રી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વાઇલ્ડ સાલોમે' ના પ્રીમિયર પહેલાં પ્રતિષ્ઠિત 'ગ્લોરી ટુ ધ ફિલ્મમેકર' એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ફિલ્મમાં હેરોદની ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ આ ફિલ્મને પોતાની કારકિર્દીનો સૌથી વ્યક્તિગત પ્રોજેક્ટ ગણાવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૨માં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાએ પચિનોને દેશના સર્વોચ્ચ કલા સન્માન 'નેશનલ મેડલ ઓફ આર્ટસ' થી નવાજ્યા હતા. આ જ સમયગાળા દરમિયાન પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' નાટકની ૩૦મી વર્ષગાંઠના વિશેષ શો કર્યા હતા. ૨૦૧૩માં તેઓ મ્યુઝિક પ્રોડ્યુસરના જીવન પર આધારિત એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'ફિલ સ્પેક્ટર' માં મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા. 

૨૦૧૫માં પચિનોએ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ડેની કોલિન્સ' માં એક ઘરડા રોક સ્ટારની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ અદભુત અભિનય માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનું નોમિનેશન મળ્યું હતું અને બોક્સ ઓફિસ પર આ નાની ફિલ્મને 'એવરેજ' સફળતા મળી હતી. આ જ વર્ષના અંતમાં તેમણે ખાસ તેમના માટે જ લખાયેલા નાટક 'ચાઇના ડોલ' ના સતત ૯૭ શો કરીને રંગમંચ પર ઇતિહાસ રચ્યો હતો. ૨૦૧૬માં કલા જગતમાં તેમના અતુલ્ય યોગદાન બદલ પ્રતિષ્ઠિત 'કેનેડી સેન્ટર ઓનર' એવોર્ડથી તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. નિવૃત્તિ લેવા અંગે પચિનોએ ખુલાસો કર્યો હતો કે અભિનય હવે તેમના સ્વભાવનો એક એવો ભાગ બની ગયો છે કે તેઓ ક્યારેય કામ છોડવા વિશે વિચારી પણ શકતા નથી. ત્યારબાદ ૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના રોજ રિલીઝ થયેલી એચબીઓની ટેલિવિઝન ફિલ્મ 'પાટેર્નો' માં તેમણે ફૂટબોલ કોચ જો પાટેર્નોની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી.

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''અલ પચિનો ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૬૯
| ''મી, નેટલી''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| મુખ્ય ભૂમિકા — પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| ૧૯૭૧
| ''ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્ક''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૨
| ''ધ ગોડફાધર''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| સહ અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૩
| ''સ્કેરક્રો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રાન્સિસ લાયનલ ડેલ્બુચી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૩
| ''સેર્પિકો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રેન્ક સેર્પિકો
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૪
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૫
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સોની વોર્ટઝિક
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૭
| ''બોબી ડીયરફિલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી ડીયરફિલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૯
| ''એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| આર્થર કિરકલેન્ડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૮૦
| ''ક્રૂઝિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ બર્ન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૨
| ''ઓથર! ઓથર!''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઇવાન ટ્રેવલિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૩
| ''સ્કારફેસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની મોન્ટાના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૫
| ''રેવલ્યુશન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ડોબ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૯
| ''સી ઓફ લવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ફ્રેન્ક કેલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૦
| ''ડિક ટ્રેસી''
|
|
|
| {{Yes}}
| અલ્ફોન્સ બિગ બોય કેપ્રિસ
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૦
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ફ્રેન્કી એન્ડ જોની''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૨
| ''ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિચાર્ડ રોમા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૨
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૧૯૯૩
| ''કાર્લિટોઝ વે''
|
|
|
| {{Yes}}
| કાર્લિટો બ્રિગાન્ટે
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૫
| ''હીટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ વિન્સન્ટ હેના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૬
| ''સિટી હોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મેયર જોન પેપાસ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ડોની બ્રાસ્કો''
|
|
|
| {{Yes}}
| બેન્જામિન લેફ્ટી રુગિરો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોન મિલ્ટન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''ધ ઇન્સાઇડર''
|
|
|
| {{Yes}}
| લોવેલ બર્ગમેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''એની ગિવન સન્ડે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની ડી અમાટો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ઇન્સોમ્નિયા''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલ ડોર્મર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''સિમોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિક્ટર ટેરેન્સકી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૩
| ''ધ રિક્રુટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર બર્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| શાયલોક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૫
| ''ટુ ફોર ધ મની''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર અબ્રામ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ઓશન્સ થર્ટીન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલી બેન્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''૮૮ મિનિટ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડોક્ટર જેક ગ્રેમ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૮
| ''રાઇટિયસ કિલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ડેવિડ ફિસ્ક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૦
| ''યૂ ડોન્ટ નો જેક''
|
|
|
| {{Yes}}
| જેક કેવોર્કિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા — ટેલિવિઝન ફિલ્મ
|-
| ૨૦૧૧
| ''ધ સન ઓફ નો વન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ચાર્લ્સ સ્ટેનફોર્ડ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૧
| ''જેક એન્ડ જીલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| તેઓ પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''સ્ટેન્ડ અપ ગાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૩
| ''સાલોમે''
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| કિંગ હેરોડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ۲۰۱۴
| ''મેંગલહોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એ જે મેંગલહોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ હમ્બલિંગ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| સાયમન એક્સલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૫
| ''ડેની કોલિન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેની કોલિન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૬
| ''મિસકન્ડક્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લ્સ અબ્રામ્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૭
| ''હેંગમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ રે આર્ચર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માર્વિન શ્વાર્ઝ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''ધ આઇરિશમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| જીમી હોફા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૨૦૨૧
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
|
|
|
| {{Yes}}
| આલ્ડો ગુચી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૩
| ''નોક્સ ગોઝ અવે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઝેવિયર ક્રેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''મોડી''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| મોરિસ ગેંગનેટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ડેડ મેન્સ વાયર''
|
|
|
| {{Yes}}
| એમ એલ હોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે''
|
|
|
| {{Yes}}
| અંકલ કાર્માઇન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ધ રિચ્યુઅલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફાધર થિયોફિલસ રીસિંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|}

=== નિર્દેશક અને નિર્માતા તરીકે વિશેષ ફિલ્મો ===
અલ પચિનોએ અભિનેતા સિવાય ડિરેક્ટર (નિર્દેશક) અને પ્રોડ્યુસર (નિર્માતા) તરીકે પણ કેટલીક ખૂબ જ પ્રખ્યાત પ્રાયોગિક અને ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મો બનાવી છે, જેની યાદી નીચે મુજબ છે:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! વર્ષ !! ફિલ્મ !! ભૂમિકા !! નોંધ
|-

| ૧૯૮૯ || ''ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક'' || નિર્માતા અને અભિનેતા || આ એક પ્રાયોગિક ફિલ્મ હતી જેને થિયેટરમાં રિલીઝ કરવાને બદલે માત્ર ખાસ સ્ક્રીનિંગ માટે જ રાખવામાં આવી હતી.
|-

| ૧૯૯૬ || ''લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ'' || નિર્દેશક, નિર્માતા અને લેખક || પચિનોની નિર્દેશક તરીકેની આ પ્રથમ સત્તાવાર ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ હતી, જેના માટે તેમને ડિરેક્ટર્સ ગિલ્ડ ઓફ અમેરિકાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.
|-

| ૨૦૦૦ || ''ચાઇનીઝ કોફી'' || નિર્દેશક અને અભિનેતા || આ એક અનોખી ડ્રામા ફિલ્મ હતી જે સંપૂર્ણ રીતે બે પાત્રો વચ્ચેની વાતચીત પર આધારિત હતી.
|-

| ૨૦૧૧ || ''વાઇલ્ડ સાલોમે'' || નિર્દેશક અને લેખક || ઓસ્કાર વાઇલ્ડના નાટક પર આધારિત આ એક અર્ધ-ડોક્યુમેન્ટરી (Docudrama) ફિલ્મ હતી.
|}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000199|અલ પચિનો}}

[[en:Al Pacino]]

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત વ્યક્તિઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]</text>
      <sha1>9her8txbrp5gf3tftta2r87gk28wcri</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903607</id>
      <parentid>903606</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:14:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* ૨૦૦૦–૨૦૧૮: ટેલિવિઝન ભૂમિકાઓ અને રંગમંચ પર વાપસી */</comment>
      <origin>903607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92469" sha1="pr8wqzjng921jyxwwbufjwietq5s9cr" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''અલ પચિનો''' નું હુલામણુ નામ ધરાવતા '''આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનો''' (જન્મ એપ્રિલ ૨૫, ૧૯૪૦), એક અમેરિકન અભિનેતા અને ફિલ્મ નિર્માતા છે. ૨૦મી સદીના સૌથી પ્રભાવશાળી અને મહાન કલાકારોમાંના એક ગણાતા અલ પચિનોએ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Pacino named 'greatest film star'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3001463.stm|date=2003-05-05|access-date=2026-08-12|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; પાંચ દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દીમાં અસંખ્ય યાદગાર ભૂમિકાઓ ભજવી છે. તેઓ અભિનયનો &quot;ટ્રિપલ ક્રાઉન&quot; (ઓસ્કાર, એમી અને ટોની એવોર્ડ) મેળવનારા જૂજ વૈશ્વિક કલાકારોમાં સામેલ છે.

== પ્રારંભિક જીવન ==
આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનોનો જન્મ અમેરિકા ના ન્યૂયોર્ક શહેરના મેનહટન વિસ્તારમાં આવેલા ઈસ્ટ હાર્લેમમાં ૨૫ એપ્રિલ, ૧૯૪૦ના રોજ થયો હતો. તેઓ તેમના સિસિલિયન અમેરિકન માતા રોઝ અને પિતા સાલ્વાટોર પચિનોનું એકમાત્ર સંતાન હતા. તેમના પિતા ઇટાલીના સેન ફ્રાટેલોથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. જ્યારે અલ પચિનો માત્ર બે વર્ષના હતા ત્યારે તેમના માતા-પિતાના છૂટાછેડા થઈ ગયા હતા. 

માતા-પિતા અલગ થયા પછી, તેમના માતા તેમને સાઉથ બ્રોન્ક્સ વિસ્તારમાં લઈ ગયા હતા. ત્યાં તેઓ તેમના નાના-નાની કેટ અને જેમ્સ ગેરાર્ડી સાથે રહેતા હતા. તેમના નાના-નાની નાની ઉંમરે ઇટાલીના પ્રખ્યાત કોર્લિયોન ગામમાંથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. અલગ થયા પછી અલ પચિનોના પિતા કેલિફોર્નિયા જતા રહ્યા હતા, જ્યાં તેમણે વીમા વેચાણકર્તા અને રેસ્ટોરન્ટના માલિક તરીકે કામ શરૂ કર્યું હતું.

જ્યારે અલ પચિનો ત્રણ-ચાર વર્ષના હતા, ત્યારથી જ તેમના માતા તેમને નિયમિત રીતે સિનેમા હોલમાં ફિલ્મો જોવા લઈ જતા હતા. ફિલ્મો જોયા પછી તેઓ મનમાં જ તે પાત્રોના સંવાદો વાગોળવાનું શરૂ કરી દેતા હતા. અલ પચિનોનું હુલામણું નામ સોની બોય હતું, જે તેમની માતાએ તે સમયના પ્રખ્યાત ગાયક અલ જોલ્સનના એક લોકપ્રિય ગીત પરથી રાખ્યું હતું, જે તેઓ અવારનવાર અલ પચિનો માટે ગાતા હતા.

પચિનો એ હર્મન રિડર જુનિયર હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેમણે અંગ્રેજી સિવાયના મોટાભાગના વિષયોના વર્ગો છોડી દીધા હતા. તેમના જુનિયર હાઈસ્કૂલના શિક્ષિકા બ્લેન્ચ રોથસ્ટીને નાની ઉંમરે જ તેમની અભિનય ક્ષમતા ઓળખી લીધી હતી. તેમણે અલ પચિનોને શાળાના નાટકોમાં ભૂમિકાઓ આપી અને વિદ્યાર્થીઓની સભાઓમાં બાઇબલના પાઠ વાંચવાનું કામ સોંપ્યું. તે શિક્ષિકાએ તેમના પરિવારના એપાર્ટમેન્ટની મુલાકાત લીધી અને તેમની નાનીને ખાસ કહ્યું કે આ બાળક આ જ કામ માટે બન્યો છે, જેને અલ પચિનો પોતાના જીવનનો સૌથી મોટો વળાંક માને છે. ત્યારબાદ ઓડિશન આપીને તેમણે હાઈસ્કૂલ ઓફ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. જોકે તેમની માતા તેમના આ નિર્ણયથી અસંમત હતા, કારણ કે તેઓ માનતા હતા કે ગરીબ લોકો અભિનય ન કરે. આ બાબતે ઘરમાં ઝઘડો થતાં તેમણે ઘર છોડી દીધું હતું.

પચિનો એ પોતાના સપના પૂરા કરવા અને ખર્ચ ઉઠાવવા માટે સંદેશવાહક, હોટેલમાં વાસણ સાફ કરવાના સહાયક, સફાઈ કામદાર, ટેલિફોન ઓપરેટર અને ટપાલ ક્લાર્ક જેવી ઓછી આવક વાળી નોકરીઓ કરી હતી. આ સમય દરમિયાન તેઓ ન્યૂયોર્કના અંડરગ્રાઉન્ડ થિયેટરોમાં બેઝમેન્ટ નાટકોમાં અભિનય કરતા હતા. કિશોરાવસ્થામાં તેમણે એક્ટર્સ સ્ટુડિયો નામની સંસ્થામાં જોડાવાનો પ્રયાસ કર્યો પરંતુ તેઓ રિજેક્ટ થયા. ત્યારબાદ તેઓ એચબી સ્ટુડિયોમાં જોડાયા, જ્યાં તેમની મુલાકાત અભિનયના શિક્ષક ચાર્લી લોટન સાથે થઈ, જેઓ પાછળથી તેમના માર્ગદર્શક અને શ્રેષ્ઠ મિત્ર બન્યા. આ સ્ટુડિયોના હોલ અને ડાન્સ રૂમ સાફ કરવાના બદલામાં સંસ્થાએ તેમને મફતમાં ક્લાસ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. રાત્રિના સમયે અલ પચિનો શેરીઓમાં ફરતા ફરતા શેક્સપિયરના સંવાદોની પ્રેક્ટિસ કરતા હતા. આ સમયગાળામાં તેઓ ઘણીવાર બેરોજગાર અથવા બેઘર રહ્યા હતા, અને ક્યારેક શેરીઓમાં, થિયેટરોમાં અથવા મિત્રના ઘરે સૂઈ જતા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૨માં પચિનોના માતાનું ત્રેતાલીસ વર્ષની નાની ઉંમરે અવસાન થયું હતું. તેના પછીના જ વર્ષે તેમના નાનાનું પણ અવસાન થયું. અલ પચિનો આ સમયને પોતાના જીવનનો સૌથી મુશ્કેલ તબક્કો માને છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ તે સમયે બાવીસ વર્ષના હતા અને તેમના જીવનના સૌથી પ્રભાવશાળી બે લોકો ચાલ્યા ગયા હતા, જેના કારણે તેઓ સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડ્યા હતા.

એચબી સ્ટુડિયોમાં ચાર વર્ષ વિતાવ્યા પછી, અલ પચિનોએ એક્ટર્સ સ્ટુડિયો માટે સફળતાપૂર્વક ઓડિશન આપ્યું. ત્યાં તેમણે અભિનયના પ્રખ્યાત કોચ લી સ્ટ્રાસબર્ગ હેઠળ પદ્ધતિસરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો. આ જ લી સ્ટ્રાસબર્ગ પાછળથી અલ પચિનો સાથે ધ ગોડફાધર ભાગ બે ફિલ્મમાં પણ જોવા મળ્યા હતા. પાછળથી આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં તેમણે સ્ટ્રાસબર્ગ અને આ સંસ્થાની તેમના જીવન પર પડેલી અસર વિશે વાત કરી હતી કે એક્ટર્સ સ્ટુડિયોનું તેમના જીવનમાં ખૂબ મોટું સ્થાન છે અને લી સ્ટ્રાસબર્ગને જેટલું સન્માન મળવું જોઈતું હતું તેટલું નથી મળ્યું. ચાર્લી લોટન પછી આ સંસ્થાએ જ તેમની કારકિર્દીને એક નવી દિશા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ અન્ય નાની-મોટી નોકરીઓ છોડીને સંપૂર્ણપણે અભિનય તરફ વળી શક્યા હતા. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે લી સ્ટ્રાસબર્ગ સાથે કામ કરવું ખૂબ જ ઉત્સાહજનક હતું કારણ કે તેઓ જ્યારે કોઈ દ્રશ્ય કે લોકો વિશે વાત કરતા ત્યારે એટલા રસપ્રદ લાગતા કે બસ તેમને સાંભળતા જ રહેવાનું મન થાય. તેઓ અભિનેતાઓને ખૂબ પ્રેમ કરતા અને અભિનયની અદ્ભુત સમજ ધરાવતા હતા.

== અંગત જીવન ==
=== સંબંધો અને બાળકો ===
પચિનોનો તેમની 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના સહ-અભિનેત્રી ડાયેન કીટન સાથે લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો. તેમનો આ ઉતાર-ચઢાવવાળો સંબંધ 'ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩' ના શૂટિંગ પછી પૂરો થયો હતો. આ સિવાય તેઓ જીલ ક્લેબર્ગ, ટ્યુઝડે વેલ્ડ, માર્થે કેલર, વેરુસ્કા વોન લેહન્દોર્ફ, કેથલીન ક્વિનલાન, લિન્ડાલ હોબ્સ અને પેનેલોપ એન મિલર સાથે પણ સંબંધોમાં રહ્યા હતા. પચિનોનો આર્જેન્ટિનાની અભિનેત્રી લ્યુસિલા પોલાક સાથે ૨૦૦૮ થી ૨૦૧૮ સુધી ૧૦ વર્ષ લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો.

પચિનોને ચાર બાળકો છે. તેમની સૌથી મોટી દીકરી જૂલી મેરીનો જન્મ ૧૬ ઓક્ટોબર ૧૯૮૯ના રોજ થયો હતો, જે તેમની અને એક્ટિંગ કોચ જેન ટેરન્ટની દીકરી છે. આ સિવાય ૨૫ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ના રોજ આઈવીએફ પદ્ધતિ દ્વારા તેમને બે જોડિયા બાળકો થયા હતા, જેમની માતા અભિનેત્રી બેવર્લી ડી એન્જેલો છે, જેમની સાથે પચિનો ૧૯૯૭ થી ૨૦૦૩ સુધી સંબંધમાં રહ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૪ દરમિયાન ફિલ્મ નિર્માતા નૂર અલ્ફલ્લાહ સાથેના સંબંધોથી ૧૫ જૂન ૨૦૨૩ના રોજ તેમને એક દીકરો થયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gujarati|first=TV9|date=2023-05-31|title=Al Pacinoની 53 વર્ષ નાની ગર્લફ્રેન્ડ બનશે માતા, 82 વર્ષની ઉંમરે ચોથી વખત પિતા બનશે એક્ટર|url=https://tv9gujarati.com/entertainment/hollywood-actor-al-pacino-is-going-to-be-a-father-for-the-fourth-time-at-the-age-of-82-with-53-year-younger-girlfriend-768236.html|access-date=2026-08-12|website=TV9 Gujarati|language=gu}}&lt;/ref&gt;૮૩ વર્ષની ઉંમરે પચિનો દુનિયાના સૌથી મોટી ઉંમરે પિતા બનનારા વ્યક્તિઓમાંથી એક બન્યા છે,  કોરોના લોકડાઉન બાદ ૨૦૨૨માં શરૂ થયેલો આ સંબંધ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં સત્તાવાર રીતે પૂરો થયો હતો અને બંને અલગ થઈ ગયા હતા&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-09-07|title=પીઢ અભિનેતા અલ પચિનો અને નૂર અલફલ્લાહ અલગ થયા: બાળકનો જન્મ ત્રણ મહિના પહેલા થયો હતો, નૂરે કસ્ટડી અને પૈસા માંગ્યા|url=https://www.divyabhaskar.co.in/entertainment/bollywood/news/veteran-actors-al-pacino-and-noor-alfallah-split-131802804.html|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;, પચીનો એ ક્યારેય લગ્ન કર્યા નથી.

== કારકિર્દી ==

=== ૧૯૬૭–૧૯૭૧: થિયેટર ભૂમિકાઓ અને ફિલ્મ સફરની શરૂઆત ===
[[File:Al Pacino - Hummel.jpg|thumb|upright|અલ પચિનો ૧૯૭૭માં ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઑફ પાવ્લો હમેલ નાટકમાં અભિનય કરતા.]] ૧૯૬૭માં અલ પચિનોએ બોસ્ટનના ચાર્લ્સ પ્લેહાઉસમાં અવેક એન્ડ સિંગ નાટકથી વ્યાવસાયિક રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ત્યારબાદ અમેરિકા હુર્રા નાટકમાં કામ દરમિયાન તેમની મુલાકાત અભિનેત્રી જીલ ક્લેબર્ગ સાથે થઈ, બંને વચ્ચે પાંચ વર્ષ સુધી પ્રેમસંબંધ રહ્યો, અને ત્યારબાદ તેઓ ન્યૂયોર્ક શહેરમાં પાછા ફર્યા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૮માં પચિનોએ એસ્ટોર પ્લેસ થિયેટરમાં ઇઝરાયેલ હોરોવિટ્ઝના ધ ઇન્ડિયન વોન્ટ્સ ધ બ્રોન્ક્સ નામના નાટકમાં મર્ફ નામના શેરી ગુંડાની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ નાટક ૧૭ જાન્યુઆરી, ૧૯૬૮ના રોજ શરૂ થયું હતું અને તેના કુલ એકસો સિત્યોતેર શો થયા હતા. આ નાટકની સાથે જ હોરોવિટ્ઝનું બીજું નાટક ઈટ્સ કોલ્ડ ધ સુગર પ્લમ પણ દર્શાવવામાં આવતું હતું, જેમાં જીલ ક્લેબર્ગ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ નાટકમાં શાનદાર અભિનય માટે  પચિનોને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓબી એવોર્ડ મળ્યો હતો, જ્યારે જોન કાઝલેને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. માર્ટિન બ્રેગમેને આ નાટક જોયું અને તેઓ પચિનોના મેનેજર બન્યા હતા. આ ભાગીદારી આવનારા વર્ષોમાં ખૂબ જ સફળ સાબિત થઈ, કારણ કે બ્રેગમેને જ પચિનોને ધ ગોડફાધર, સેર્પીકો અને ડોગ ડે આફ્ટરનૂન જેવી મહાન ફિલ્મો કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. પોતાની સ્ટેજ કારકિર્દી વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે માર્ટિન બ્રેગમેને જ મારી શોધ કરી હતી જ્યારે હું પચીસ-છવ્વીસ વર્ષનો હતો અને તેઓ મારા મેનેજર બન્યા હતા. હું આજે જે પણ સ્થાને છું તે માર્ટીના કારણે જ છું અને હું ખરેખર તેમનો ઋણી છું.

૨૫ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૬૯ના રોજ પચિનોએ બેલાસ્કો થિયેટર ખાતે ડોન પીટરસનના ડઝ અ ટાઈગર વેર અ નેકટાઈ નામના નાટકથી બ્રોડવે થિયેટરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. આ નાટક ઓગણચાળીસ શો પછી ૨૯ માર્ચ, ૧૯૬૯ના રોજ બંધ થઈ ગયું હતું, પરંતુ પચિનોના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ થયા હતા અને ૨૦ એપ્રિલ, ૧૯૬૯ના રોજ તેમને આ ભૂમિકા માટે પ્રતિષ્ઠિત ટોની એવોર્ડ મળ્યો હતો.  પચિનોએ ૧૯૭૦ના દાયકામાં પણ સ્ટેજ પર અભિનય ચાલુ રાખ્યો હતો અને ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ નામના નાટક માટે પોતાનો બીજો ટોની એવોર્ડ જીત્યો હતો. આ સિવાય તેમણે રિચાર્ડ ધ થર્ડ નામના નાટકમાં મુખ્ય શીર્ષક ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૮૦ના દાયકા મા ડેવિડ મેમેટના અમેરિકન બફેલો નામના નાટકમાં દેખાયા પછી પચિનોએ ફરીથી સ્ટેજ પર મોટી સફળતા મેળવી હતી, જેના માટે તેમને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ ૧૯૯૦ પછી પચીનો સ્ટેજ કાર્યોમાં યુજેન ઓ નીલના હ્યુગી, ઓસ્કાર વાઈલ્ડના સાલોમે અને વર્ષ ૨૦૦૫માં લાઈલ કેસ્લરના ઓર્ફન્સ નામના નાટકોના પુનઃપ્રસારણનો સમાવેશ થાય છે. એક્ટર્સ સ્ટુડિયોમાં અભ્યાસ કરતી વખતે પચીનોને સમજાયું હતું કે તેમની પાસે અભિનયની એક અદ્ભુત ભેટ છે અને તેમને આ કામમાં ખૂબ આનંદ આવતો હતો, જોકે તેમના શરૂઆતના કામો આર્થિક રીતે બહુ ફાયદાકારક નહોતા. 

સ્ટેજ પર સફળતા મેળવ્યા પછી પચિનોએ વર્ષ ૧૯૬૯માં પેટ્ટી ડ્યુક અભિનીત એક સ્વતંત્ર ફિલ્મ મી, નેટલીમાં ટૂંકી ભૂમિકા ભજવીને ફિલ્મી દુનિયામાં પ્રવેશ કર્યો હતો. વર્ષ ૧૯૭૦માં પચિનોએ ક્રિએટિવ મેનેજમેન્ટ એસોસિએટ્સ નામની ટેલેન્ટ એજન્સી સાથે કરાર કર્યા હતા. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૭૧માં આવેલી ફિલ્મ ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્કમાં એક હેરોઈનના બંધાણી યુવકની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને તેમણે ફીચર ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતા તરીકે સત્તાવાર શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૭૨–૧૯૮૩: વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને સફળતા ===
[[File:Al Pacino with James Caan.jpg|thumb|upright|left|વર્ષ ૧૯૭૨ની આસપાસ જેમ્સ કાન સાથે અલ પચિનો]]
ડિરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ પચિનોને મારીયો પુઝો ની ૧૯૬૯ માં પ્રકાશિત થયેલી સુપર હિટ માફિયા નવલકથા [[ધ ગોડફાધર (નવલકથા)|ધ ગોડફાધર]] પર આધારિત ફિલ્મ માં માઈકલ કોર્લિયોનની મુખ્ય ભૂમિકા માટે પસંદ કર્યા હતા, જે વર્ષ ૧૯૭૨ રિલીઝ થઈ હતી. જોકે આ ભૂમિકા મેળવવા માટે જેક નિકોલસન, રોબર્ટ રેડફોર્ડ, વોરેન બીટી અને તે સમયે ખૂબ જ ઓછા જાણીતા એવા રોબર્ટ ડી નિરોએ પણ પ્રયાસો કર્યા હતા. તેમ છતાં દિગ્દર્શક ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ '''અલ પચિનો'''ની જ પસંદગી કરી હતી; કારણ કે પચિનો પોતે ઇટાલિયન મૂળના હતા અને તેમની એકટિંગ માં એક ખાસ તીવ્રતા હતી જે કોપોલાને 'માઇકલ કોર્લિયોની'ના પાત્ર માટે જોઈતી હતી.

શરૂઆતમાં પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ ફિલ્મ સ્ટુડિયોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ આ પસંદગીથી નારાજ થયા હતા, કારણ કે તેઓ આ ભૂમિકા માટે કોઈ વધુ પ્રખ્યાત અભિનેતાને લેવા માંગતા હતા. જોકે, ફિલ્મમાં પચીનોના પ્રખ્યાત 'રેસ્ટોરન્ટ શૂટઆઉટ દ્રશ્ય'ના શૂટિંગ પછી તેઓ માની ગયા હતા.

આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર તમામ રેકોર્ડ તોડીને '''ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર''' સાબિત થઈ અને તે વર્ષની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ બની. આ ફિલ્મમાં પચિનોના અદ્ભુત અભિનયને કારણે તેમને '''ઓસ્કાર એવોર્ડ'''નું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમના આ પરફોર્મન્સને ફિલ્મ જગતમાં એક અત્યંત તીવ્ર અને પ્રભાવશાળી એક્ટિંગના સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ સાથે જ, માઇકલ કોર્લિયોનીનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત અને આઇકોનિક પાત્ર માનવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-12-18|title=અલ પચિનોના એક ફેન એ બાકસની ૧ લાખ દીવાસળીઓમાંથી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના તેમના પ્રખ્યાત પાત્ર 'માઇકલ કોર્લિયોની'નું એક અત્યંત સુંદર અને અદભુત સ્ટેચ્યુ તૈયાર કર્યું છે.|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/ajab-artist-tomislav-horvat-created-a-sculpture-of-al-pacino-with-matchboxes-in19-mon-4468137-pho.html|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;

લાંબા સમય સુધી એવી અફવાઓ હતી કે પચિનોએ તે વર્ષના ઓસ્કાર એવોર્ડ સમારોહનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. અફવા મુજબ તેઓ શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાની શ્રેણીમાં નામાંકિત થવાથી નારાજ હતા, કારણ કે ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતાનો ઓસ્કાર જીતનાર સહ-કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો કરતાં અલ પચિનોનો સ્ક્રીન પર દેખાવાનો સમય વધુ હતો. જોકે, વર્ષ ૨૦૨૪માં પ્રકાશિત થયેલી પોતાની આત્મકથામાં અલ પચિનોએ આ અફવાઓનું સંપૂર્ણ ખંડન કર્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી છે કે તે સમયે અચાનક મળેલી વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને પ્રખ્યાતિના કારણે તેઓ ખૂબ ડરી ગયા હતા અને માનસિક રીતે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા. આ અતિશય ભયના કારણે અને તે જ સમયે બોસ્ટનમાં થિયેટરના કામમાં વ્યસ્ત હોવાને લીધે તેઓ તે ઓસ્કાર સમારોહમાં હાજર રહી શક્યા નહોતા.

૧૯૭૩માં, પચિનોએ જીન હેકમેન સાથે સ્કેરક્રો ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું, જેને કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રતિષ્ઠિત પામ ડી ઓર એવોર્ડ મળ્યો હતો. એ જ વર્ષે, ન્યૂ યોર્ક સિટીના પોલીસ ઓફિસર ફ્રેન્ક સેર્પિકોની સાચી વાર્તા પર આધારિત સેર્પિકો ફિલ્મમાં શાનદાર એક્ટિંગ કરવા બદલ પચીનોને બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ ફિલ્મમાં તેમણે સાથી પોલીસ અધિકારીઓનો ભ્રષ્ટાચાર ખુલ્લો પાડવા માટે અંડરકવર ઓપરેશન કર્યું હતું. 

[[File:Pacino as Serpico in 1973.jpg|thumb|upright|૧૯૭૩માં સેર્પિકો ફિલ્મના પાત્રમાં પચીનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૪માં, ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર'ની સિક્વલ મૂવીમાં પચિનોએ ફરી એકવાર માઇકલ કોર્લિયોનીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સુપર હિટ રહી અને સાથે બેસ્ટ પિક્ચરનો ઓસ્કાર જીતનારી ઇતિહાસની પહેલી સિક્વલ બની હતી. આ રોલ માટે પચીનોને ત્રીજી વખત ઓસ્કાર નોમિનેશન મળ્યું હતું, જે માઇકલ કોર્લિયોનીના પાત્ર માટે તેમનું લીડ કેટેગરીમાં બીજું નોમિનેશન હતું. પ્રખ્યાત મેગેઝિન ન્યૂઝવીકે ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨ માં તેમના પરફોર્મન્સને સિનેમાના ઇતિહાસમાં કોઈ વ્યક્તિના હૃદયના કઠોર થવાની પ્રક્રિયાનું સૌથી શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન ગણાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-01|title=અમદાવાદના આશ્રમ રોડ પર આવેલા પ્રયોગશાળા હોલ ખાતે અલ પચિનોની સુપરહિટ ક્લાસિક ફિલ્મ સર્પિકો નું ખાસ સ્ક્રીનિંગ યોજાયું|url=https://english.gujaratsamachar.com/news/lifestyle-fashion/have-a-leisurely-weekend-with-drama-laughter-and-more-in-ahmedabad-65361255554|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Gujarat Samachar|language=en}}&lt;/ref&gt;

૧૯૭૫માં, પચિનોને બેંક લૂંટારા જોન વોજટોવિચની સાચી વાર્તા પર આધારિત 'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' ફિલ્મથી વધુ એક મોટી બોક્સ ઓફિસ પર બ્લોકબસ્ટર સફળતા મળી, આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સિડની લુમેટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે થોડા વર્ષો પહેલા 'સેર્પિકો' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ માટે પચિનોને ફરી એકવાર ઓસ્કારમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. 

[[File:Al Pacino Penelope Allen in Dog Day Afternoon.jpg|thumb|upright|૧૯૭૫માં આવેલી ડોગ ડે આફ્ટરનૂન ફિલ્મના એક દ્રશ્યમાં પચિનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૭માં, સિડની પોલેક દ્વારા નિર્દેશિત 'બોબી ડીયરફિલ્ડ' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક રેસ-કાર ડ્રાઇવરની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લૉપ થઈ હતી, પરંતું આ શાનદાર રોલ માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમની આના પછીની ફિલ્મ કોર્ટરૂમ ડ્રામા આધારિત 'એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ' હતી. જે સુપર હિટ બની સાથે આ ફિલ્મમાં પચિનોની અદ્ભુત એક્ટિંગ રેન્જના ફિલ્મ વિવેચકોએ ખૂબ વખાણ કર્યા અને તેમને ચોથી વખત બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું. જોકે, તે વર્ષે આ એવોર્ડ 'ક્રેમર વર્સિસ ક્રેમર' ફિલ્મ માટે ડસ્ટિન હોફમેનને મળ્યો હતો, રસપ્રદ વાત એ છે કે આ ફિલ્મની ઓફર પહેલા પચિનોને થઈ હતી પણ તેમણે આ રોલ કરવાની ના પાડી દીધી હતી. 

૧૯૭૦ના દાયકા દરમિયાન, પચિનોને કુલ પાંચ ઓસ્કાર નામાંકન મળ્યા હતા, જેમાં સેર્પિકો, ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨, ડોગ ડે આફ્ટરનૂન અને એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મો માટે બેસ્ટ એક્ટરના ચાર નામાંકન સામેલ હતા.

૧૯૮૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં પચિનોની કારકિર્દીમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ન્યૂ યોર્કના ગે સમુદાયના વિરોધનો સામનો કરનારી તેમની વિવાદાસ્પદ ફિલ્મ 'ક્રૂઝિંગ' અને કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ઓથર! ઓથર!' બોક્સ ઓફિસ પર ખાસ સફળ ન રહી અને ફિલ્મ વિવેચકોએ પણ તેના નકારાત્મક રિવ્યૂ આપ્યા હતા. જોકે, ૧૯૮૩માં બ્રાયન ડી પાલ્મા દ્વારા નિર્દેશિત ગેંગસ્ટર ક્રાઇમ એક્શન ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કારફેસ'માં તેમનું પરફોર્મન્સ તેમની કારકિર્દીનું સૌથી મોટું હાઇલાઇટ અને યાદગાર પાત્ર સાબિત થયું. શરૂઆતમાં આ ફિલ્મમાં બતાવેલી અતિશય હિંસાના કારણે વિવેચકોએ તેની આકરી ટીકા કરી હતી, પરંતુ સમય જતાં આ ફિલ્મને સિનેમા જગતમાં ભારે પ્રશંસા મળી. આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ઘણું સારું પ્રદર્શન કર્યું,તેમજ ફિલ્મમાં ક્યુબન ડ્રગ લોર્ડ 'ટોની મોન્ટાના' નો દમદાર રોલ ભજવવા બદલ પચિનોને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નામાંકન મળ્યું હતું. પચિનોએ ભજવેલું ટોની મોન્ટાનાનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક આઇકોનિક ગેંગસ્ટર પાત્ર તરીકે જોવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=અલ પચિનોની સ્કારફેસ જોઈને વાસ્તવમાં રોલ નિભાવ્યો : સંજય દત્ત|url=https://sandesh.com/supplement/after-seeing-al-pacino-39-s-scarface-played-the-real-role-sanjay|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

=== ૧૯૮૪–૧૯૯૯: ૪ વર્ષનો બ્રેક અને જબરદસ્ત વાપસી ===

અમેરિકન ક્રાંતિ દરમિયાન એક શિકારીની વાર્તા પર આધારિત તેમની ૧૯૮૫ની ફિલ્મ 'રેવલ્યુશન' કમાણી અને વિવેચકો બંને દ્રષ્ટિએ નિષ્ફળ રહી હતી. પચિનોએ આ નિષ્ફળતા માટે ફિલ્મના ઉતાવળિયા પ્રોડક્શનને જવાબદાર ગણાવ્યું હતું, જેના કારણે તેમણે ફિલ્મોમાંથી ચાર વર્ષનો બ્રેક લીધો હતો. આ સમય દરમિયાન પચિનો ફરી રંગમંચ તરફ વળ્યા. તેમણે 'ક્રિસ્ટલ ક્લિયર', 'નેશનલ એન્થમ્સ' અને અન્ય નાટકોના વર્કશોપ પ્રોડક્શન્સ તૈયાર કર્યા; તેમજ ૧૯૮૮માં પ્રોડ્યુસર જોસેફ પેપના 'ન્યૂ યોર્ક શેક્સપિયર ફેસ્ટિવલ'માં 'જુલિયસ સીઝર' નાટકમાં પણ અભિનય કર્યો. 

ફિલ્મોમાંથી લીધેલા આ બ્રેક વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે: &quot;મને યાદ છે જ્યારે ૧૯૭૪-૭૫માં બધું બરાબર ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે હું સ્ટેજ પર 'ધ રેઝિસ્ટિબલ રાઇઝ ઓફ આર્ટુરો ઉઇ' નાટક કરી રહ્યો હતો. તે સમયે મેં ક્યાંક વાંચ્યું કે હું સ્ટેજ પર એટલે પાછો ફર્યો છું કારણ કે મારું ફિલ્મી કરિયર ડૂબી રહ્યું છે! થિયેટર પ્રત્યે લોકોની આવી નકારાત્મક વિચારસરણી રહી છે, જે કમનસીબ છે.&quot;

પચિનોએ ૧૯૮૯માં 'સી ઓફ લવ' ફિલ્મથી ફરી મોટા પડદા પર વાપસી કરી, જેમાં તેમણે એક એવા ડિટેક્ટિવની ભૂમિકા ભજવી હતી જે અખબારની સિંગલ્સ કોલમ દ્વારા શિકાર શોધતા સિરિયલ કિલરની શોધ કરે છે. આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી ખૂબ જ સારા રિવ્યૂઝ મળ્યા હતા, અને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી.

૧૯૯૦માં આવેલી 'ડિક ટ્રેસી' ફિલ્મ પણ બોક્સ ઓફિસ પર વ્યાવસાયિક રીતે સફળ રહી હતી. આ ફિલ્મમાં 'બિગ બોય કેપ્રિસ'ની ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કારનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. પ્રખ્યાત ફિલ્મ વિવેચક રોજર એબર્ટે પચિનોના વખાણ કરતા તેમને આખી ફિલ્મમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર ગણાવ્યા હતા.આ જ વર્ષમાં આગળ જતાં, તેમણે ગોડફાધર સિરીઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ ગોડફાધર ૩' માં તેમના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્રોમાંના એક, માઈકલ કોર્લિયોન તરીકે પુનરાગમન કર્યું હતું. જોકે આ ફિલ્મ આર્થિક રીતે સફળ હિટ સાબિત થઈ હતી, પરંતુ તે તેના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી સફળતા મેળવી શકી નહોતી, અને પચીનોના પરિપક્વ અને લાગણીસભર અભિનયના વિવેચકો દ્વારા વ્યાપક વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. આ શાનદાર અભિનય માટે તેમને મોશન પિક્ચર ડ્રામા શ્રેણીમાં 'બેસ્ટ એક્ટર' (શ્રેષ્ઠ અભિનેતા) તરીકે પ્રતિષ્ઠિત ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું.

૧૯૯૧માં પચિનોએ 'ફ્રેન્કી અને જોની' ફિલ્મમાં મિશેલ ફીફર સાથે અભિનય કર્યો, જેમણે અગાઉ 'સ્કારફેસ' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ જેલમાંથી મુક્ત થયેલા એક રસોઈયાની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે પોતાની સાથે રેસ્ટોરન્ટમાં કામ કરતી એક વેઈટ્રેસ સાથે સંબંધની શરૂઆત કરે છે. આ ફિલ્મ ટેરેન્સ મેકનેલીના ૧૯૮૭ના પ્રખ્યાત નાટક પરથી બનાવવામાં આવી હતી. વિવેચકો તરફથી આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ એવરેજ સાબિત થઈ હતી, જોકે પચિનોએ પાછળથી જણાવ્યું હતું કે તેમને આ પાત્ર ભજવવાની ખૂબ મજા આવી હતી. ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સના વિવેચક જેનેટ મેસ્લિને પચિનોના વખાણ કરતા લખ્યું હતું કે, પચિનો આટલા સરળ અને આકર્ષક અગાઉ ક્યારેય દેખાયા નથી અને મિશેલ સાથેના તેમના દ્રશ્યો ખૂબ જ સચોટ અને પ્રમાણિક છે.

૧૯૯૨માં આવેલી માર્ટિન બ્રેસ્ટની ફિલ્મ 'સેન્ટ ઓફ અ વુમન'માં એક ગુસ્સાવાળા અને અંધ યુએસ આર્મી લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડની યાદગાર ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને તેના પછીના વર્ષે શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કાર મળ્યો હતો. આ જ વર્ષે તેમને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકે પણ નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ સાથે જ પચિનો એક જ વર્ષમાં બે અલગ-અલગ ફિલ્મો માટે બે એક્ટિંગ નોમિનેશન મેળવનારા અને મુખ્ય ભૂમિકા માટે ઓસ્કાર જીતનારા ઇતિહાસના પ્રથમ પુરુષ અભિનેતા બન્યા હતા.

૧૯૯૩માં પચિનોએ ગુનાહિત ડ્રામા ફિલ્મ 'કાર્લિટોઝ વે' માં સીન પેન સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ ન્યૂયોર્ક સ્ટેટ સુપ્રીમ કોર્ટના જજ એડવિન ટોરેસ દ્વારા લખાયેલી નવલકથાઓ 'કાર્લિટોઝ વે' (૧૯૭૫) અને 'આફ્ટર અવર્સ' (૧૯૭૯) પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મનું દિગ્દર્શન જાણીતા ડાયરેક્ટર બ્રાયન ડી પાલ્માએ કર્યું, જેમની સાથે પચિનોએ અગાઉ ૧૯૮૩ની તેમની હિટ, આઇકોનિક ક્લ્ટ ક્લાસિક ફિલ્મ 'સ્કારફેસ' માં કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ કાર્લિટો બ્રિગાન્તે નામના એક એવા ગેંગસ્ટરની ભૂમિકા ભજવી હતી જે પોતાના ભ્રષ્ટ વકીલની મદદથી જેલમાંથી મુક્ત થાય છે અને હવે સુધરી જવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે. રિલીઝ સમયે બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ સરેરાશ સફળ રહી હતી, અને તેને મિશ્ર પ્રતિભાવો મળ્યા હતા, પરંતુ પાછળથી તે સિનેમા જગતમાં એક 'કલ્ટ ક્લાસિક' ગેંગસ્ટર ફિલ્મ તરીકે પ્રખ્યાત થઈ હતી.

ત્યારબાદ ૧૯૯૫માં પચિનોએ માઈકલ મેનની પ્રખ્યાત એક્શન ક્રાઈમ થ્રિલર ફિલ્મ 'હીટ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેઓ અને રોબર્ટ ડી નિરો પ્રથમ વખત મોટા પડદા પર એકસાથે જોવા મળ્યા હતા (જોકે આ બંને કલાકારો અગાઉ 'ધ ગોડફાધર ભાગ ૨' માં પણ હતા, પરંતુ તેમાં બંનેનો એક પણ સીન સાથે નહોતો). આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ વખાણી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આજે પણ આ ફિલ્મને સિનેમા જગતની એક માસ્ટરપીસ સિનેમેટિક અને ઇતિહાસની સૌથી પ્રભાવશાળી 'હીસ્ટ' ફિલ્મોમાંની એક ગણવામાં આવે છે.૧૯૯૬માં પચિનોએ તેમના પોતાના દિગ્દર્શનમાં બનેલી થિયેટ્રિકલ ડોક્યુડ્રામા ફિલ્મ 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેમાં વિલિયમ શેક્સપિયરના નાટકના દ્રશ્યો અને લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં શેક્સપિયરની પ્રાસંગિકતા દર્શાવવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ રહી હતી પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો.

૧૯૯૭માં આવેલી રહસ્યમય થ્રિલર ફિલ્મ 'ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ' માં પચિનોએ શેતાનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં કીઆનુ રીવ્સ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. જાણીતા વિવેચક રોજર એબર્ટે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ શેતાનનું આ પાત્ર અદભુત ઉત્સાહ અને આનંદ સાથે ભજવ્યું છે.તે જ વર્ષે આવેલી બાયોગ્રાફીકલ ગેંગસ્ટર ડ્રામા  ફિલ્મ 'ડોની બ્રાસ્કો' પણ બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ રહી હતી. આ ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકામાં ન્યૂયોર્કના કુખ્યાત 'બોનાનો માફિયા પરિવાર' ની અંદર ઘૂસણખોરી કરનાર અંડરકવર એફબીઆઈ એજન્ટ જોસેફ પિસ્ટોન (ડોની બ્રાસ્કો) ના વાસ્તવિક ઓપરેશન પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ ન્યૂયોર્કના વાસ્તવિક ગેંગસ્ટર 'લેફ્ટી રુગિએરો ની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ અજાણતામાં એફબીઆઈ એજન્ટ (જોની ડેપ) ને પોતાના માફિયા સામ્રાજ્યની અંદર લાવે છે જે બાદમાં આખા ગેંગનો સફાયો કરે છે.

૧૯૯૯માં પચિનોએ ઓસ્કારમાં મલ્ટિપલ નોમિનેશન મેળવનારી ફિલ્મ 'ધ ઇન્સાઇડર' માં રસેલ ક્રો સાથે એક ટીવી પ્રોડ્યુસરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને વિવેચકોએ ખૂબ જ વખાણી હોવા છતાં ઊંચા બજેટને કારણે બોક્સ ઓફિસ પર તે 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. આ જ વર્ષે તેઓ ઓલિવર સ્ટોનની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' માં પણ જોવા મળ્યા હતા, જે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી.

=== ૨૦૦૦–૨૦૧૮: ટેલિવિઝન ભૂમિકાઓ અને રંગમંચ પર વાપસી ===

૨૦૦૦ની સાલથી પચિનોએ ત્રણ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યા હતા; જેમાં પ્રથમ એવોર્ડ ૨૦૦૧માં સિનેમા જગતમાં તેમના આજીવન યોગદાન બદલ સેસિલ બી ડીમિલ એવોર્ડ તરીકે આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૦૦માં પચિનોએ જેરી ઓરબેક સાથે ઇરા લેવિસના નાટક પર આધારિત ઓછા બજેટની ફિલ્મ 'ચાઇનીઝ કોફી' માં અભિનય કર્યો હતો, જેને વિવિધ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. મુખ્યત્વે બે મુખ્ય પાત્રો વચ્ચેની વન-ઓન-વન વાતચીત પર આધારિત આ ફિલ્મને પૂર્ણ કરવામાં લગભગ ત્રણ વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો અને તેનું સંપૂર્ણ ભંડોળ પચિનોએ પોતે પૂરું પાડ્યું હતું.

'ચાઇનીઝ કોફી' ફિલ્મને પચિનો દ્વારા પ્રોડ્યુસ કરવામાં આવેલી અન્ય બે દુર્લભ ફિલ્મો 'ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક' અને 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' ની સાથે 'પચિનો: એન એક્ટર્સ વિઝન' નામના એક ખાસ ડીવીડી બોક્સ સેટમાં સામેલ કરવામાં આવી હતી, જે ૨૦૦૭માં રિલીઝ થઈ હતી. પચિનોએ આ ફિલ્મો ધરાવતી ડિસ્ક માટે પ્રસ્તાવના અને ઉપસંહાર પણ તૈયાર કર્યા હતા.

૨૦૦૨માં પચિનોએ પ્રખ્યાત દિગ્દર્શક ક્રિસ્ટોફર નોલાનની મનોવૈજ્ઞાનિક થ્રિલર ફિલ્મ 'ઇન્સોમ્નિયા' માં અભિનય કર્યો હતો, જે આ જ નામની એક નોર્વેજીયન ફિલ્મની રિમેક હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે વિલિયમ્સ અને હિલેરી સ્વાન્ક જેવા કલાકારો સાથે કામ કર્યું હતું, જેમાં પચિનોએ અલાસ્કાના એક નાના શહેરમાં હત્યાની તપાસ કરવા આવેલા લોસ એન્જલસના એક અનુભવી ડિટેક્ટિવની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકો તરફથી પચિનો અને રોબિન વિલિયમ્સ બંનેના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. સાથે આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થઈ હતી.

ત્યારબાદ આવેલી તેમની આગામી ફિલ્મ 'સિમોન' ને વિવેચકો તરફથી ખાસ પ્રશંસા ન મળી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૨માં તેમણે 'પીપલ આઈ નો' ફિલ્મમાં એક પબ્લિસિસ્ટની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હોવા છતાં આ નાની ફિલ્મ પર લોકોનું ખાસ ધ્યાન ગયું નહોતું અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' રહી હતી.

પોતાની વ્યાવસાયિક સફળતા પછી ભાગ્યે જ સહાયક ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ, ૨૦૦૩માં વિવેચકો અને બોક્સ ઓફિસ પર ભારે 'ડિઝાસ્ટર' સાબિત થયેલી ફિલ્મ 'ગીગ્લી' માં દિગ્દર્શક માર્ટિન બ્રેસ્ટના આગ્રહ ખાતર એક નાની ભૂમિકા સ્વીકારી હતી. ૨૦૦૩માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'ધ રિક્રુટ' માં પચિનો એક સીઆઈએ રિક્રુટર તરીકે જોવા મળ્યા હતા અને તેમની સાથે કોલિન ફેરેલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી, જોકે પચિનોએ આ ફિલ્મ વિશે જણાવ્યું હતું કે આ એવી ફિલ્મ હતી જેને તેઓ વ્યક્તિગત રીતે સમજી શક્યા નહોતા. ત્યારબાદ પચિનોએ ૨૦૦૩ની એચબીઓ મિની-સિરીઝ 'એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા' માં વકીલ રોય કોનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ટોની કુશ્નરના પુલિત્ઝર પ્રાઈઝ વિજેતા નાટક પર આધારિત હતી. આ શાનદાર અભિનય માટે પચિનોએ ૨૦૦૪માં તેમનો ત્રીજો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો.

૨૦૦૪માં આવેલી ફિલ્મ 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' માં પચિનોએ શાયલોકની ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકોએ પરંપરાગત રીતે એક વિલન તરીકે દર્શાવવામાં આવતા આ પાત્રમાં સંવેદનશીલતા અને ઊંડાણ લાવવા બદલ તેમના ખૂબ વખાણ કર્યા હતા. ૨૦૦૫માં આવેલી 'ટુ ફોર ધ મની' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક સ્પોર્ટ્સ ગેમ્બલિંગ એજન્ટ અને મેથ્યુ મેકોનહીના માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને ઊંચા બજેટના કારણે તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટના વિવેચકે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ એટલી બધી વખત માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી છે કે હવે તેમને કિંગમેકરનો એવોર્ડ મળવો જોઈએ. પચિનોએ તેમની મહાન ગેંગસ્ટર સીરીઝ ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર' ના આધારે વર્ષ ૨૦૦૬માં બનેલી વિડીયો ગેમ 'ધ ગોડફાધર: ધ ગેમ' માં માઈકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ કે ચહેરો આપવાની સાફ ના પાડી દીધી હતી, જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોનિક આર્ટસ નામની ગેમ કંપનીને તેમનો ચહેરો કે અવાજ વાપરવાની કાનૂની મંજૂરી મળી નહોતી. વાસ્તવમાં, તેમણે આ રમત માટે એટલા માટે ના પાડી હતી કારણ કે તે જ વર્ષે તેઓ પહેલેથી જ અન્ય એક હરીફ ગેમિંગ કંપની વિવેન્ડી ગેમ્સ સાથે પોતાની જ પ્રખ્યાત ક્લ્ટ ક્લાસિક ગેંગસ્ટર ફિલ્મ સ્કારફેસ (૧૯૮૩) પર આધારિત વિડીયો ગેમ 'સ્કારફેસ: ધ વર્લ્ડ ઇઝ યોર્સ' માટે કરારબદ્ધ થઈ ચૂક્યા હતા. તે કરારની શરતો મુજબ તેઓ એકસાથે બે મોટી વિડીયો ગેમ્સને પોતાની મંજૂરી આપી શકે તેમ નહોતા. જોકે, તેમણે 'સ્કારફેસ' ગેમમાં પોતાનો ચહેરો વાપરવાની સંપૂર્ણ મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ ઉંમરના કારણે બદલાતા અવાજને લીધે ટોની મોન્ટાનાના પાત્રના અવાજ માટે તેમણે પોતે જ અલ્ પચિનો જેવો જ અવાજ ધરાવતા એક અન્ય ડબિંગ કલાકારની પસંદગી કરી આપી હતી.

૨૦૦૬માં અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા પચિનોને ૩૫મા લાઈફ એચીવમેન્ટ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા અને આ જ વર્ષે ટ્રિનિટી કોલેજ ડબલિનની યુનિવર્સિટી ફિલોસોફિકલ સોસાયટીએ તેમને માનદ સભ્યપદ એનાયત કર્યું હતું.

૨૦૦૭માં પચિનોએ જોર્જ ક્લૂની અને બ્રેડ પિટ જેવા સ્ટાર્સ સાથે 'ઓશન્સ થર્ટીન' ફિલ્મમાં વિલન અને કેસિનો માલિક વિલી બેન્કની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે બોક્સ ઓફિસ પર વૈશ્વિક સ્તરે ૩૧ કરોડ ડોલરની કમાણી કરીને મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૮માં આવેલી તેમની રોમાંચક ફિલ્મ '૮૮ મિનિટ્સ' વિવેચકોને પસંદ ન આવી છતાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હતા, અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ રોબર્ટ ડી નિરો સાથે 'રાઇટિયસ કિલ' ફિલ્મમાં ન્યૂ યોર્કના ડિટેક્ટિવ તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જેને નકારાત્મક રિવ્યૂઝ મળ્યા હોવા છતાં તે બોક્સ ઓફિસ પર પોતાની પડતર કિંમત વસૂલ કરીને 'એવરેજ' હિટ સાબિત થઈ હતી.

૨૦૧૦માં પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' નાટકમાં શાયલોકનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જેના માટે તેમને ટોની એવોર્ડનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ જ વર્ષે તેમણે એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'યૂ ડોન્ટ નો જેક' માં ડૉ. જેક કેવોર્કિયનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેના માટે પચિનોએ તેમનો બીજો એમી એવોર્ડ અને ચોથો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો. ૨૦૧૧માં તેઓ 'જેક એન્ડ જીલ' નામની કોમેડી ફિલ્મમાં જોવા મળ્યા હતા. આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ જ ખરાબ ગણાવી હતી અને પચિનોને તેના માટે સૌથી ખરાબ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. જોકે, બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ ૧૪.૯ કરોડ ડોલરની કમાણી સાથે 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. પચિનોએ પાછળથી ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમના એકાઉન્ટન્ટની જેલ થવાને કારણે તેઓ આર્થિક મુશ્કેલીમાં હતા, તેથી પૈસાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે તેમણે આ ફિલ્મ સ્વીકારી હતી.

૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ના રોજ પચિનોને તેમના દ્વારા દિગ્દર્શિત અને અભિનીત ડોક્યુમેન્ટ્રી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વાઇલ્ડ સાલોમે' ના પ્રીમિયર પહેલાં પ્રતિષ્ઠિત 'ગ્લોરી ટુ ધ ફિલ્મમેકર' એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ફિલ્મમાં હેરોદની ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ આ ફિલ્મને પોતાની કારકિર્દીનો સૌથી વ્યક્તિગત પ્રોજેક્ટ ગણાવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૨માં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાએ પચિનોને દેશના સર્વોચ્ચ કલા સન્માન 'નેશનલ મેડલ ઓફ આર્ટસ' થી નવાજ્યા હતા. આ જ સમયગાળા દરમિયાન પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' નાટકની ૩૦મી વર્ષગાંઠના વિશેષ શો કર્યા હતા. ૨૦૧૩માં તેઓ મ્યુઝિક પ્રોડ્યુસરના જીવન પર આધારિત એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'ફિલ સ્પેક્ટર' માં મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા. 

૨૦૧૫માં પચિનોએ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ડેની કોલિન્સ' માં એક ઘરડા રોક સ્ટારની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ અદભુત અભિનય માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનું નોમિનેશન મળ્યું હતું અને બોક્સ ઓફિસ પર આ નાની ફિલ્મને 'એવરેજ' સફળતા મળી હતી. આ જ વર્ષના અંતમાં તેમણે ખાસ તેમના માટે જ લખાયેલા નાટક 'ચાઇના ડોલ' ના સતત ૯૭ શો કરીને રંગમંચ પર ઇતિહાસ રચ્યો હતો. ૨૦૧૬માં કલા જગતમાં તેમના અતુલ્ય યોગદાન બદલ પ્રતિષ્ઠિત 'કેનેડી સેન્ટર ઓનર' એવોર્ડથી તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. નિવૃત્તિ લેવા અંગે પચિનોએ ખુલાસો કર્યો હતો કે અભિનય હવે તેમના સ્વભાવનો એક એવો ભાગ બની ગયો છે કે તેઓ ક્યારેય કામ છોડવા વિશે વિચારી પણ શકતા નથી. ત્યારબાદ ૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના રોજ રિલીઝ થયેલી એચબીઓની ટેલિવિઝન ફિલ્મ 'પાટેર્નો' માં તેમણે ફૂટબોલ કોચ જો પાટેર્નોની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી.

=== ૨૦૧૯–વર્તમાન ===

૨૦૧૯માં પચિનોએ હોલિવૂડના સુપરસ્ટારસ બ્રેડ પિટ અને લિયોનાર્ડો ડીકેપ્રીયો સાથે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોની કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ' માં અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૧૯ના અંતમાં પચિનોએ માર્ટિન સ્કોર્સેઝની પ્રખ્યાત ગેંગસ્ટર નેટફ્લિક્સ ફિલ્મ 'ધ આઇરિશમેન' માં રોબર્ટ ડી નિરો અને જો પેસી સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકાના ઇતિહાસના પ્રખ્યાત અને વાસ્તવિક વ્યક્તિ જીમી હોફાની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ 'ઇન્ટરનેશનલ બ્રધરહુડ ઓફ ટીમસ્ટર્સ' નામના શક્તિશાળી લેબર યુનિયનના પ્રમુખ હતા. ૧૯૭૫માં તેમના રહસ્યમય રીતે ગુમ થવાની અને અમેરિકન માફિયાઓ સાથેના તેમના સંબંધોની સત્ય ઘટના પર આધારિત આ ફિલ્મમાં પચિનોના પર્ફોર્મન્સને ભારે પ્રશંસા મળી હતી. આ પ્રથમ વખત હતું જ્યારે પચિનોએ સ્કોર્સેઝ સાથે કામ કર્યું હોય. પચીનોના શાનદાર અભિનય માટે તેમને ઓસ્કાર એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર (શ્રેષ્ઠ સહ-અભિનેતા) તરીકેનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું, અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ રિલીઝ હોવા છતાં ઓનલાઇન મીડિયામાં આ ફિલ્મને પ્રચંડ સફળતા રહી હતી.

ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦માં પચિનોએ એમેઝોન પ્રાઇમ વીડિયોની સિરીઝ 'હન્ટર્સ' માં મેયર ઓફરમેન નામના કાલ્પનિક નાઝી શિકારીની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ૨૦૦૩ પછી તેમની પ્રથમ ટેલિવિઝન સિરીઝ હતી અને તે પ્રેક્ષકોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય થઈ હતી. ૨૦૨૧માં પચિનોએ રિડલી સ્કોટની ફિલ્મ 'હાઉસ ઓફ ગુચી' માં એલ્ડો ગુચીની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હોવા છતાં પચિનો, લેડી ગાગા અને જેરેડ લેટોના અભિનયને ખાસ હાઇલાઇટ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ 'એવરેજ' રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ 'અમેરિકન ટ્રેઇટર' ફિલ્મમાં મુખ્ય બચાવ પક્ષના વકીલ તરીકે જોવા મળ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૩માં પચિનોએ માઇકલ કીટનની ફિલ્મ 'નોક્સ ગોઝ અવે' માં જેવિયર ક્રેન નામના ચોર અને ફિક્સરની સહાયક ભૂમિકા ભજવીને મોટા પડદા પર વાપસી કરી હતી, જેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૪માં પચિનોએ વિખ્યાત કલાકાર અમેદેઓ મોદિગ્લિઆનીના જીવન પર આધારિત ફિલ્મ 'મોદી, થ્રી ડેઝ ઓન ધ વિંગ ઓફ મેડનેસ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેનું નિર્માણ તેમણે જોની ડેપ અને બેરી નવીદી સાથે મળીને કર્યું હતું. આ ફિલ્મ ડેનિસ મેકઇન્ટાયરના એક પ્રખ્યાત નાટક પર આધારિત હતી. 

૨૦૨૫માં પચિનો પાંચ સ્વતંત્ર (ઇન્ડિપેન્ડન્ટ) ફિલ્મોમાં જોવા મળ્યા હતા. તેમની પ્રથમ ફિલ્મ એક હોરર ફિલ્મ 'ધ રિચ્યુઅલ' હતી, જેમાં તેમણે ડેન સ્ટીવન્સ સાથે પાદરી થિયોફિલસ રીસિન્જરની ભૂમિકા ભજવી હતી; જોકે આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી નકારાત્મક સમીક્ષાઓ મળી હતી. તેમની બીજી ફિલ્મ 'બિલી નાઈટ' હતી, જે યુવા ફિલ્મ નિર્માતાઓની મહત્વાકાંક્ષા અને કલાત્મક સફર પર આધારિત એક ડ્રામા ફિલ્મ હતી. આ ફિલ્મનું પ્રીમિયર રોડ આઇલેન્ડ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫માં તેઓ અન્ય બે ફિલ્મો 'ડેડ મેન્સ વાયર' અને 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં નાની ભૂમિકાઓમાં જોવા મળ્યા હતા, જે બંને ફિલ્મોનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર વેનિસ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. 'ડેડ મેન્સ વાયર' માં તેમણે એક અમીર મોર્ટગેજ બ્રોકરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે તેમના ભૂતકાળના પ્રખ્યાત અભિનયની યાદ અપાવે છે. જ્યારે નેટફ્લિક્સની ફિલ્મ 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં તેમની ટૂંકી ભૂમિકાના વિવેચકો દ્વારા ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૨૫ની તેમની છેલ્લી ફિલ્મ નિક પિઝોલેટોની 'ઇઝીઝ વોલ્ટ્ઝ' હતી, જેમાં તેઓ વિન્સ વોન સાથે જોવા મળ્યા હતા અને તેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં વિશેષ પ્રસ્તુતિ તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૬માં પચિનોની જૂની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' ના એક પ્રખ્યાત લોકર રૂમ મોનોલોગ (ભાષણ)નો ઉપયોગ ફાઈઝર કંપનીના એક રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાપન અભિયાન (જાહેરાત) માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ જૂન ૨૦૨૬માં તેઓ 'કિલિંગ કાસ્ટ્રો' ફિલ્મમાં સીઆઈએ એજન્ટ રોબર્ટ માહ્યુની મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા, જેનું ભવ્ય પ્રીમિયર ટ્રાઇબેકા ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''અલ પચિનો ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૬૯
| ''મી, નેટલી''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| મુખ્ય ભૂમિકા — પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| ૧૯૭૧
| ''ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્ક''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૨
| ''ધ ગોડફાધર''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| સહ અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૩
| ''સ્કેરક્રો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રાન્સિસ લાયનલ ડેલ્બુચી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૩
| ''સેર્પિકો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રેન્ક સેર્પિકો
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૪
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૫
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સોની વોર્ટઝિક
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૭
| ''બોબી ડીયરફિલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી ડીયરફિલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૯
| ''એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| આર્થર કિરકલેન્ડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૮૦
| ''ક્રૂઝિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ બર્ન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૨
| ''ઓથર! ઓથર!''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઇવાન ટ્રેવલિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૩
| ''સ્કારફેસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની મોન્ટાના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૫
| ''રેવલ્યુશન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ડોબ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૯
| ''સી ઓફ લવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ફ્રેન્ક કેલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૦
| ''ડિક ટ્રેસી''
|
|
|
| {{Yes}}
| અલ્ફોન્સ બિગ બોય કેપ્રિસ
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૦
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ફ્રેન્કી એન્ડ જોની''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૨
| ''ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિચાર્ડ રોમા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૨
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૧૯૯૩
| ''કાર્લિટોઝ વે''
|
|
|
| {{Yes}}
| કાર્લિટો બ્રિગાન્ટે
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૫
| ''હીટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ વિન્સન્ટ હેના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૬
| ''સિટી હોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મેયર જોન પેપાસ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ડોની બ્રાસ્કો''
|
|
|
| {{Yes}}
| બેન્જામિન લેફ્ટી રુગિરો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોન મિલ્ટન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''ધ ઇન્સાઇડર''
|
|
|
| {{Yes}}
| લોવેલ બર્ગમેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''એની ગિવન સન્ડે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની ડી અમાટો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ઇન્સોમ્નિયા''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલ ડોર્મર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''સિમોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિક્ટર ટેરેન્સકી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૩
| ''ધ રિક્રુટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર બર્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| શાયલોક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૫
| ''ટુ ફોર ધ મની''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર અબ્રામ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ઓશન્સ થર્ટીન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલી બેન્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''૮૮ મિનિટ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડોક્ટર જેક ગ્રેમ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૮
| ''રાઇટિયસ કિલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ડેવિડ ફિસ્ક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૦
| ''યૂ ડોન્ટ નો જેક''
|
|
|
| {{Yes}}
| જેક કેવોર્કિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા — ટેલિવિઝન ફિલ્મ
|-
| ૨૦૧૧
| ''ધ સન ઓફ નો વન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ચાર્લ્સ સ્ટેનફોર્ડ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૧
| ''જેક એન્ડ જીલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| તેઓ પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''સ્ટેન્ડ અપ ગાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૩
| ''સાલોમે''
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| કિંગ હેરોડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ۲۰۱۴
| ''મેંગલહોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એ જે મેંગલહોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ હમ્બલિંગ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| સાયમન એક્સલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૫
| ''ડેની કોલિન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેની કોલિન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૬
| ''મિસકન્ડક્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લ્સ અબ્રામ્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૭
| ''હેંગમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ રે આર્ચર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માર્વિન શ્વાર્ઝ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''ધ આઇરિશમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| જીમી હોફા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૨૦૨૧
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
|
|
|
| {{Yes}}
| આલ્ડો ગુચી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૩
| ''નોક્સ ગોઝ અવે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઝેવિયર ક્રેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''મોડી''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| મોરિસ ગેંગનેટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ડેડ મેન્સ વાયર''
|
|
|
| {{Yes}}
| એમ એલ હોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે''
|
|
|
| {{Yes}}
| અંકલ કાર્માઇન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ધ રિચ્યુઅલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફાધર થિયોફિલસ રીસિંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|}

=== નિર્દેશક અને નિર્માતા તરીકે વિશેષ ફિલ્મો ===
અલ પચિનોએ અભિનેતા સિવાય ડિરેક્ટર (નિર્દેશક) અને પ્રોડ્યુસર (નિર્માતા) તરીકે પણ કેટલીક ખૂબ જ પ્રખ્યાત પ્રાયોગિક અને ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મો બનાવી છે, જેની યાદી નીચે મુજબ છે:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! વર્ષ !! ફિલ્મ !! ભૂમિકા !! નોંધ
|-

| ૧૯૮૯ || ''ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક'' || નિર્માતા અને અભિનેતા || આ એક પ્રાયોગિક ફિલ્મ હતી જેને થિયેટરમાં રિલીઝ કરવાને બદલે માત્ર ખાસ સ્ક્રીનિંગ માટે જ રાખવામાં આવી હતી.
|-

| ૧૯૯૬ || ''લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ'' || નિર્દેશક, નિર્માતા અને લેખક || પચિનોની નિર્દેશક તરીકેની આ પ્રથમ સત્તાવાર ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ હતી, જેના માટે તેમને ડિરેક્ટર્સ ગિલ્ડ ઓફ અમેરિકાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.
|-

| ૨૦૦૦ || ''ચાઇનીઝ કોફી'' || નિર્દેશક અને અભિનેતા || આ એક અનોખી ડ્રામા ફિલ્મ હતી જે સંપૂર્ણ રીતે બે પાત્રો વચ્ચેની વાતચીત પર આધારિત હતી.
|-

| ૨૦૧૧ || ''વાઇલ્ડ સાલોમે'' || નિર્દેશક અને લેખક || ઓસ્કાર વાઇલ્ડના નાટક પર આધારિત આ એક અર્ધ-ડોક્યુમેન્ટરી (Docudrama) ફિલ્મ હતી.
|}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000199|અલ પચિનો}}

[[en:Al Pacino]]

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત વ્યક્તિઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]</text>
      <sha1>pr8wqzjng921jyxwwbufjwietq5s9cr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903610</id>
      <parentid>903607</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:18:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* ૨૦૦૦–૨૦૧૮: ટેલિવિઝન ભૂમિકાઓ અને રંગમંચ પર વાપસી */</comment>
      <origin>903610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92613" sha1="nmmlxokwum2ipxhldjwde8pma4g9x4j" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''અલ પચિનો''' નું હુલામણુ નામ ધરાવતા '''આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનો''' (જન્મ એપ્રિલ ૨૫, ૧૯૪૦), એક અમેરિકન અભિનેતા અને ફિલ્મ નિર્માતા છે. ૨૦મી સદીના સૌથી પ્રભાવશાળી અને મહાન કલાકારોમાંના એક ગણાતા અલ પચિનોએ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Pacino named 'greatest film star'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3001463.stm|date=2003-05-05|access-date=2026-08-12|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; પાંચ દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દીમાં અસંખ્ય યાદગાર ભૂમિકાઓ ભજવી છે. તેઓ અભિનયનો &quot;ટ્રિપલ ક્રાઉન&quot; (ઓસ્કાર, એમી અને ટોની એવોર્ડ) મેળવનારા જૂજ વૈશ્વિક કલાકારોમાં સામેલ છે.

== પ્રારંભિક જીવન ==
આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનોનો જન્મ અમેરિકા ના ન્યૂયોર્ક શહેરના મેનહટન વિસ્તારમાં આવેલા ઈસ્ટ હાર્લેમમાં ૨૫ એપ્રિલ, ૧૯૪૦ના રોજ થયો હતો. તેઓ તેમના સિસિલિયન અમેરિકન માતા રોઝ અને પિતા સાલ્વાટોર પચિનોનું એકમાત્ર સંતાન હતા. તેમના પિતા ઇટાલીના સેન ફ્રાટેલોથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. જ્યારે અલ પચિનો માત્ર બે વર્ષના હતા ત્યારે તેમના માતા-પિતાના છૂટાછેડા થઈ ગયા હતા. 

માતા-પિતા અલગ થયા પછી, તેમના માતા તેમને સાઉથ બ્રોન્ક્સ વિસ્તારમાં લઈ ગયા હતા. ત્યાં તેઓ તેમના નાના-નાની કેટ અને જેમ્સ ગેરાર્ડી સાથે રહેતા હતા. તેમના નાના-નાની નાની ઉંમરે ઇટાલીના પ્રખ્યાત કોર્લિયોન ગામમાંથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. અલગ થયા પછી અલ પચિનોના પિતા કેલિફોર્નિયા જતા રહ્યા હતા, જ્યાં તેમણે વીમા વેચાણકર્તા અને રેસ્ટોરન્ટના માલિક તરીકે કામ શરૂ કર્યું હતું.

જ્યારે અલ પચિનો ત્રણ-ચાર વર્ષના હતા, ત્યારથી જ તેમના માતા તેમને નિયમિત રીતે સિનેમા હોલમાં ફિલ્મો જોવા લઈ જતા હતા. ફિલ્મો જોયા પછી તેઓ મનમાં જ તે પાત્રોના સંવાદો વાગોળવાનું શરૂ કરી દેતા હતા. અલ પચિનોનું હુલામણું નામ સોની બોય હતું, જે તેમની માતાએ તે સમયના પ્રખ્યાત ગાયક અલ જોલ્સનના એક લોકપ્રિય ગીત પરથી રાખ્યું હતું, જે તેઓ અવારનવાર અલ પચિનો માટે ગાતા હતા.

પચિનો એ હર્મન રિડર જુનિયર હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેમણે અંગ્રેજી સિવાયના મોટાભાગના વિષયોના વર્ગો છોડી દીધા હતા. તેમના જુનિયર હાઈસ્કૂલના શિક્ષિકા બ્લેન્ચ રોથસ્ટીને નાની ઉંમરે જ તેમની અભિનય ક્ષમતા ઓળખી લીધી હતી. તેમણે અલ પચિનોને શાળાના નાટકોમાં ભૂમિકાઓ આપી અને વિદ્યાર્થીઓની સભાઓમાં બાઇબલના પાઠ વાંચવાનું કામ સોંપ્યું. તે શિક્ષિકાએ તેમના પરિવારના એપાર્ટમેન્ટની મુલાકાત લીધી અને તેમની નાનીને ખાસ કહ્યું કે આ બાળક આ જ કામ માટે બન્યો છે, જેને અલ પચિનો પોતાના જીવનનો સૌથી મોટો વળાંક માને છે. ત્યારબાદ ઓડિશન આપીને તેમણે હાઈસ્કૂલ ઓફ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. જોકે તેમની માતા તેમના આ નિર્ણયથી અસંમત હતા, કારણ કે તેઓ માનતા હતા કે ગરીબ લોકો અભિનય ન કરે. આ બાબતે ઘરમાં ઝઘડો થતાં તેમણે ઘર છોડી દીધું હતું.

પચિનો એ પોતાના સપના પૂરા કરવા અને ખર્ચ ઉઠાવવા માટે સંદેશવાહક, હોટેલમાં વાસણ સાફ કરવાના સહાયક, સફાઈ કામદાર, ટેલિફોન ઓપરેટર અને ટપાલ ક્લાર્ક જેવી ઓછી આવક વાળી નોકરીઓ કરી હતી. આ સમય દરમિયાન તેઓ ન્યૂયોર્કના અંડરગ્રાઉન્ડ થિયેટરોમાં બેઝમેન્ટ નાટકોમાં અભિનય કરતા હતા. કિશોરાવસ્થામાં તેમણે એક્ટર્સ સ્ટુડિયો નામની સંસ્થામાં જોડાવાનો પ્રયાસ કર્યો પરંતુ તેઓ રિજેક્ટ થયા. ત્યારબાદ તેઓ એચબી સ્ટુડિયોમાં જોડાયા, જ્યાં તેમની મુલાકાત અભિનયના શિક્ષક ચાર્લી લોટન સાથે થઈ, જેઓ પાછળથી તેમના માર્ગદર્શક અને શ્રેષ્ઠ મિત્ર બન્યા. આ સ્ટુડિયોના હોલ અને ડાન્સ રૂમ સાફ કરવાના બદલામાં સંસ્થાએ તેમને મફતમાં ક્લાસ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. રાત્રિના સમયે અલ પચિનો શેરીઓમાં ફરતા ફરતા શેક્સપિયરના સંવાદોની પ્રેક્ટિસ કરતા હતા. આ સમયગાળામાં તેઓ ઘણીવાર બેરોજગાર અથવા બેઘર રહ્યા હતા, અને ક્યારેક શેરીઓમાં, થિયેટરોમાં અથવા મિત્રના ઘરે સૂઈ જતા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૨માં પચિનોના માતાનું ત્રેતાલીસ વર્ષની નાની ઉંમરે અવસાન થયું હતું. તેના પછીના જ વર્ષે તેમના નાનાનું પણ અવસાન થયું. અલ પચિનો આ સમયને પોતાના જીવનનો સૌથી મુશ્કેલ તબક્કો માને છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ તે સમયે બાવીસ વર્ષના હતા અને તેમના જીવનના સૌથી પ્રભાવશાળી બે લોકો ચાલ્યા ગયા હતા, જેના કારણે તેઓ સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડ્યા હતા.

એચબી સ્ટુડિયોમાં ચાર વર્ષ વિતાવ્યા પછી, અલ પચિનોએ એક્ટર્સ સ્ટુડિયો માટે સફળતાપૂર્વક ઓડિશન આપ્યું. ત્યાં તેમણે અભિનયના પ્રખ્યાત કોચ લી સ્ટ્રાસબર્ગ હેઠળ પદ્ધતિસરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો. આ જ લી સ્ટ્રાસબર્ગ પાછળથી અલ પચિનો સાથે ધ ગોડફાધર ભાગ બે ફિલ્મમાં પણ જોવા મળ્યા હતા. પાછળથી આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં તેમણે સ્ટ્રાસબર્ગ અને આ સંસ્થાની તેમના જીવન પર પડેલી અસર વિશે વાત કરી હતી કે એક્ટર્સ સ્ટુડિયોનું તેમના જીવનમાં ખૂબ મોટું સ્થાન છે અને લી સ્ટ્રાસબર્ગને જેટલું સન્માન મળવું જોઈતું હતું તેટલું નથી મળ્યું. ચાર્લી લોટન પછી આ સંસ્થાએ જ તેમની કારકિર્દીને એક નવી દિશા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ અન્ય નાની-મોટી નોકરીઓ છોડીને સંપૂર્ણપણે અભિનય તરફ વળી શક્યા હતા. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે લી સ્ટ્રાસબર્ગ સાથે કામ કરવું ખૂબ જ ઉત્સાહજનક હતું કારણ કે તેઓ જ્યારે કોઈ દ્રશ્ય કે લોકો વિશે વાત કરતા ત્યારે એટલા રસપ્રદ લાગતા કે બસ તેમને સાંભળતા જ રહેવાનું મન થાય. તેઓ અભિનેતાઓને ખૂબ પ્રેમ કરતા અને અભિનયની અદ્ભુત સમજ ધરાવતા હતા.

== અંગત જીવન ==
=== સંબંધો અને બાળકો ===
પચિનોનો તેમની 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના સહ-અભિનેત્રી ડાયેન કીટન સાથે લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો. તેમનો આ ઉતાર-ચઢાવવાળો સંબંધ 'ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩' ના શૂટિંગ પછી પૂરો થયો હતો. આ સિવાય તેઓ જીલ ક્લેબર્ગ, ટ્યુઝડે વેલ્ડ, માર્થે કેલર, વેરુસ્કા વોન લેહન્દોર્ફ, કેથલીન ક્વિનલાન, લિન્ડાલ હોબ્સ અને પેનેલોપ એન મિલર સાથે પણ સંબંધોમાં રહ્યા હતા. પચિનોનો આર્જેન્ટિનાની અભિનેત્રી લ્યુસિલા પોલાક સાથે ૨૦૦૮ થી ૨૦૧૮ સુધી ૧૦ વર્ષ લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો.

પચિનોને ચાર બાળકો છે. તેમની સૌથી મોટી દીકરી જૂલી મેરીનો જન્મ ૧૬ ઓક્ટોબર ૧૯૮૯ના રોજ થયો હતો, જે તેમની અને એક્ટિંગ કોચ જેન ટેરન્ટની દીકરી છે. આ સિવાય ૨૫ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ના રોજ આઈવીએફ પદ્ધતિ દ્વારા તેમને બે જોડિયા બાળકો થયા હતા, જેમની માતા અભિનેત્રી બેવર્લી ડી એન્જેલો છે, જેમની સાથે પચિનો ૧૯૯૭ થી ૨૦૦૩ સુધી સંબંધમાં રહ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૪ દરમિયાન ફિલ્મ નિર્માતા નૂર અલ્ફલ્લાહ સાથેના સંબંધોથી ૧૫ જૂન ૨૦૨૩ના રોજ તેમને એક દીકરો થયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gujarati|first=TV9|date=2023-05-31|title=Al Pacinoની 53 વર્ષ નાની ગર્લફ્રેન્ડ બનશે માતા, 82 વર્ષની ઉંમરે ચોથી વખત પિતા બનશે એક્ટર|url=https://tv9gujarati.com/entertainment/hollywood-actor-al-pacino-is-going-to-be-a-father-for-the-fourth-time-at-the-age-of-82-with-53-year-younger-girlfriend-768236.html|access-date=2026-08-12|website=TV9 Gujarati|language=gu}}&lt;/ref&gt;૮૩ વર્ષની ઉંમરે પચિનો દુનિયાના સૌથી મોટી ઉંમરે પિતા બનનારા વ્યક્તિઓમાંથી એક બન્યા છે,  કોરોના લોકડાઉન બાદ ૨૦૨૨માં શરૂ થયેલો આ સંબંધ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં સત્તાવાર રીતે પૂરો થયો હતો અને બંને અલગ થઈ ગયા હતા&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-09-07|title=પીઢ અભિનેતા અલ પચિનો અને નૂર અલફલ્લાહ અલગ થયા: બાળકનો જન્મ ત્રણ મહિના પહેલા થયો હતો, નૂરે કસ્ટડી અને પૈસા માંગ્યા|url=https://www.divyabhaskar.co.in/entertainment/bollywood/news/veteran-actors-al-pacino-and-noor-alfallah-split-131802804.html|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;, પચીનો એ ક્યારેય લગ્ન કર્યા નથી.

== કારકિર્દી ==

=== ૧૯૬૭–૧૯૭૧: થિયેટર ભૂમિકાઓ અને ફિલ્મ સફરની શરૂઆત ===
[[File:Al Pacino - Hummel.jpg|thumb|upright|અલ પચિનો ૧૯૭૭માં ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઑફ પાવ્લો હમેલ નાટકમાં અભિનય કરતા.]] ૧૯૬૭માં અલ પચિનોએ બોસ્ટનના ચાર્લ્સ પ્લેહાઉસમાં અવેક એન્ડ સિંગ નાટકથી વ્યાવસાયિક રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ત્યારબાદ અમેરિકા હુર્રા નાટકમાં કામ દરમિયાન તેમની મુલાકાત અભિનેત્રી જીલ ક્લેબર્ગ સાથે થઈ, બંને વચ્ચે પાંચ વર્ષ સુધી પ્રેમસંબંધ રહ્યો, અને ત્યારબાદ તેઓ ન્યૂયોર્ક શહેરમાં પાછા ફર્યા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૮માં પચિનોએ એસ્ટોર પ્લેસ થિયેટરમાં ઇઝરાયેલ હોરોવિટ્ઝના ધ ઇન્ડિયન વોન્ટ્સ ધ બ્રોન્ક્સ નામના નાટકમાં મર્ફ નામના શેરી ગુંડાની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ નાટક ૧૭ જાન્યુઆરી, ૧૯૬૮ના રોજ શરૂ થયું હતું અને તેના કુલ એકસો સિત્યોતેર શો થયા હતા. આ નાટકની સાથે જ હોરોવિટ્ઝનું બીજું નાટક ઈટ્સ કોલ્ડ ધ સુગર પ્લમ પણ દર્શાવવામાં આવતું હતું, જેમાં જીલ ક્લેબર્ગ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ નાટકમાં શાનદાર અભિનય માટે  પચિનોને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓબી એવોર્ડ મળ્યો હતો, જ્યારે જોન કાઝલેને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. માર્ટિન બ્રેગમેને આ નાટક જોયું અને તેઓ પચિનોના મેનેજર બન્યા હતા. આ ભાગીદારી આવનારા વર્ષોમાં ખૂબ જ સફળ સાબિત થઈ, કારણ કે બ્રેગમેને જ પચિનોને ધ ગોડફાધર, સેર્પીકો અને ડોગ ડે આફ્ટરનૂન જેવી મહાન ફિલ્મો કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. પોતાની સ્ટેજ કારકિર્દી વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે માર્ટિન બ્રેગમેને જ મારી શોધ કરી હતી જ્યારે હું પચીસ-છવ્વીસ વર્ષનો હતો અને તેઓ મારા મેનેજર બન્યા હતા. હું આજે જે પણ સ્થાને છું તે માર્ટીના કારણે જ છું અને હું ખરેખર તેમનો ઋણી છું.

૨૫ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૬૯ના રોજ પચિનોએ બેલાસ્કો થિયેટર ખાતે ડોન પીટરસનના ડઝ અ ટાઈગર વેર અ નેકટાઈ નામના નાટકથી બ્રોડવે થિયેટરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. આ નાટક ઓગણચાળીસ શો પછી ૨૯ માર્ચ, ૧૯૬૯ના રોજ બંધ થઈ ગયું હતું, પરંતુ પચિનોના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ થયા હતા અને ૨૦ એપ્રિલ, ૧૯૬૯ના રોજ તેમને આ ભૂમિકા માટે પ્રતિષ્ઠિત ટોની એવોર્ડ મળ્યો હતો.  પચિનોએ ૧૯૭૦ના દાયકામાં પણ સ્ટેજ પર અભિનય ચાલુ રાખ્યો હતો અને ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ નામના નાટક માટે પોતાનો બીજો ટોની એવોર્ડ જીત્યો હતો. આ સિવાય તેમણે રિચાર્ડ ધ થર્ડ નામના નાટકમાં મુખ્ય શીર્ષક ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૮૦ના દાયકા મા ડેવિડ મેમેટના અમેરિકન બફેલો નામના નાટકમાં દેખાયા પછી પચિનોએ ફરીથી સ્ટેજ પર મોટી સફળતા મેળવી હતી, જેના માટે તેમને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ ૧૯૯૦ પછી પચીનો સ્ટેજ કાર્યોમાં યુજેન ઓ નીલના હ્યુગી, ઓસ્કાર વાઈલ્ડના સાલોમે અને વર્ષ ૨૦૦૫માં લાઈલ કેસ્લરના ઓર્ફન્સ નામના નાટકોના પુનઃપ્રસારણનો સમાવેશ થાય છે. એક્ટર્સ સ્ટુડિયોમાં અભ્યાસ કરતી વખતે પચીનોને સમજાયું હતું કે તેમની પાસે અભિનયની એક અદ્ભુત ભેટ છે અને તેમને આ કામમાં ખૂબ આનંદ આવતો હતો, જોકે તેમના શરૂઆતના કામો આર્થિક રીતે બહુ ફાયદાકારક નહોતા. 

સ્ટેજ પર સફળતા મેળવ્યા પછી પચિનોએ વર્ષ ૧૯૬૯માં પેટ્ટી ડ્યુક અભિનીત એક સ્વતંત્ર ફિલ્મ મી, નેટલીમાં ટૂંકી ભૂમિકા ભજવીને ફિલ્મી દુનિયામાં પ્રવેશ કર્યો હતો. વર્ષ ૧૯૭૦માં પચિનોએ ક્રિએટિવ મેનેજમેન્ટ એસોસિએટ્સ નામની ટેલેન્ટ એજન્સી સાથે કરાર કર્યા હતા. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૭૧માં આવેલી ફિલ્મ ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્કમાં એક હેરોઈનના બંધાણી યુવકની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને તેમણે ફીચર ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતા તરીકે સત્તાવાર શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૭૨–૧૯૮૩: વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને સફળતા ===
[[File:Al Pacino with James Caan.jpg|thumb|upright|left|વર્ષ ૧૯૭૨ની આસપાસ જેમ્સ કાન સાથે અલ પચિનો]]
ડિરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ પચિનોને મારીયો પુઝો ની ૧૯૬૯ માં પ્રકાશિત થયેલી સુપર હિટ માફિયા નવલકથા [[ધ ગોડફાધર (નવલકથા)|ધ ગોડફાધર]] પર આધારિત ફિલ્મ માં માઈકલ કોર્લિયોનની મુખ્ય ભૂમિકા માટે પસંદ કર્યા હતા, જે વર્ષ ૧૯૭૨ રિલીઝ થઈ હતી. જોકે આ ભૂમિકા મેળવવા માટે જેક નિકોલસન, રોબર્ટ રેડફોર્ડ, વોરેન બીટી અને તે સમયે ખૂબ જ ઓછા જાણીતા એવા રોબર્ટ ડી નિરોએ પણ પ્રયાસો કર્યા હતા. તેમ છતાં દિગ્દર્શક ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ '''અલ પચિનો'''ની જ પસંદગી કરી હતી; કારણ કે પચિનો પોતે ઇટાલિયન મૂળના હતા અને તેમની એકટિંગ માં એક ખાસ તીવ્રતા હતી જે કોપોલાને 'માઇકલ કોર્લિયોની'ના પાત્ર માટે જોઈતી હતી.

શરૂઆતમાં પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ ફિલ્મ સ્ટુડિયોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ આ પસંદગીથી નારાજ થયા હતા, કારણ કે તેઓ આ ભૂમિકા માટે કોઈ વધુ પ્રખ્યાત અભિનેતાને લેવા માંગતા હતા. જોકે, ફિલ્મમાં પચીનોના પ્રખ્યાત 'રેસ્ટોરન્ટ શૂટઆઉટ દ્રશ્ય'ના શૂટિંગ પછી તેઓ માની ગયા હતા.

આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર તમામ રેકોર્ડ તોડીને '''ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર''' સાબિત થઈ અને તે વર્ષની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ બની. આ ફિલ્મમાં પચિનોના અદ્ભુત અભિનયને કારણે તેમને '''ઓસ્કાર એવોર્ડ'''નું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમના આ પરફોર્મન્સને ફિલ્મ જગતમાં એક અત્યંત તીવ્ર અને પ્રભાવશાળી એક્ટિંગના સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ સાથે જ, માઇકલ કોર્લિયોનીનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત અને આઇકોનિક પાત્ર માનવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-12-18|title=અલ પચિનોના એક ફેન એ બાકસની ૧ લાખ દીવાસળીઓમાંથી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના તેમના પ્રખ્યાત પાત્ર 'માઇકલ કોર્લિયોની'નું એક અત્યંત સુંદર અને અદભુત સ્ટેચ્યુ તૈયાર કર્યું છે.|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/ajab-artist-tomislav-horvat-created-a-sculpture-of-al-pacino-with-matchboxes-in19-mon-4468137-pho.html|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;

લાંબા સમય સુધી એવી અફવાઓ હતી કે પચિનોએ તે વર્ષના ઓસ્કાર એવોર્ડ સમારોહનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. અફવા મુજબ તેઓ શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાની શ્રેણીમાં નામાંકિત થવાથી નારાજ હતા, કારણ કે ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતાનો ઓસ્કાર જીતનાર સહ-કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો કરતાં અલ પચિનોનો સ્ક્રીન પર દેખાવાનો સમય વધુ હતો. જોકે, વર્ષ ૨૦૨૪માં પ્રકાશિત થયેલી પોતાની આત્મકથામાં અલ પચિનોએ આ અફવાઓનું સંપૂર્ણ ખંડન કર્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી છે કે તે સમયે અચાનક મળેલી વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને પ્રખ્યાતિના કારણે તેઓ ખૂબ ડરી ગયા હતા અને માનસિક રીતે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા. આ અતિશય ભયના કારણે અને તે જ સમયે બોસ્ટનમાં થિયેટરના કામમાં વ્યસ્ત હોવાને લીધે તેઓ તે ઓસ્કાર સમારોહમાં હાજર રહી શક્યા નહોતા.

૧૯૭૩માં, પચિનોએ જીન હેકમેન સાથે સ્કેરક્રો ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું, જેને કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રતિષ્ઠિત પામ ડી ઓર એવોર્ડ મળ્યો હતો. એ જ વર્ષે, ન્યૂ યોર્ક સિટીના પોલીસ ઓફિસર ફ્રેન્ક સેર્પિકોની સાચી વાર્તા પર આધારિત સેર્પિકો ફિલ્મમાં શાનદાર એક્ટિંગ કરવા બદલ પચીનોને બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ ફિલ્મમાં તેમણે સાથી પોલીસ અધિકારીઓનો ભ્રષ્ટાચાર ખુલ્લો પાડવા માટે અંડરકવર ઓપરેશન કર્યું હતું. 

[[File:Pacino as Serpico in 1973.jpg|thumb|upright|૧૯૭૩માં સેર્પિકો ફિલ્મના પાત્રમાં પચીનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૪માં, ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર'ની સિક્વલ મૂવીમાં પચિનોએ ફરી એકવાર માઇકલ કોર્લિયોનીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સુપર હિટ રહી અને સાથે બેસ્ટ પિક્ચરનો ઓસ્કાર જીતનારી ઇતિહાસની પહેલી સિક્વલ બની હતી. આ રોલ માટે પચીનોને ત્રીજી વખત ઓસ્કાર નોમિનેશન મળ્યું હતું, જે માઇકલ કોર્લિયોનીના પાત્ર માટે તેમનું લીડ કેટેગરીમાં બીજું નોમિનેશન હતું. પ્રખ્યાત મેગેઝિન ન્યૂઝવીકે ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨ માં તેમના પરફોર્મન્સને સિનેમાના ઇતિહાસમાં કોઈ વ્યક્તિના હૃદયના કઠોર થવાની પ્રક્રિયાનું સૌથી શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન ગણાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-01|title=અમદાવાદના આશ્રમ રોડ પર આવેલા પ્રયોગશાળા હોલ ખાતે અલ પચિનોની સુપરહિટ ક્લાસિક ફિલ્મ સર્પિકો નું ખાસ સ્ક્રીનિંગ યોજાયું|url=https://english.gujaratsamachar.com/news/lifestyle-fashion/have-a-leisurely-weekend-with-drama-laughter-and-more-in-ahmedabad-65361255554|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Gujarat Samachar|language=en}}&lt;/ref&gt;

૧૯૭૫માં, પચિનોને બેંક લૂંટારા જોન વોજટોવિચની સાચી વાર્તા પર આધારિત 'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' ફિલ્મથી વધુ એક મોટી બોક્સ ઓફિસ પર બ્લોકબસ્ટર સફળતા મળી, આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સિડની લુમેટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે થોડા વર્ષો પહેલા 'સેર્પિકો' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ માટે પચિનોને ફરી એકવાર ઓસ્કારમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. 

[[File:Al Pacino Penelope Allen in Dog Day Afternoon.jpg|thumb|upright|૧૯૭૫માં આવેલી ડોગ ડે આફ્ટરનૂન ફિલ્મના એક દ્રશ્યમાં પચિનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૭માં, સિડની પોલેક દ્વારા નિર્દેશિત 'બોબી ડીયરફિલ્ડ' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક રેસ-કાર ડ્રાઇવરની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લૉપ થઈ હતી, પરંતું આ શાનદાર રોલ માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમની આના પછીની ફિલ્મ કોર્ટરૂમ ડ્રામા આધારિત 'એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ' હતી. જે સુપર હિટ બની સાથે આ ફિલ્મમાં પચિનોની અદ્ભુત એક્ટિંગ રેન્જના ફિલ્મ વિવેચકોએ ખૂબ વખાણ કર્યા અને તેમને ચોથી વખત બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું. જોકે, તે વર્ષે આ એવોર્ડ 'ક્રેમર વર્સિસ ક્રેમર' ફિલ્મ માટે ડસ્ટિન હોફમેનને મળ્યો હતો, રસપ્રદ વાત એ છે કે આ ફિલ્મની ઓફર પહેલા પચિનોને થઈ હતી પણ તેમણે આ રોલ કરવાની ના પાડી દીધી હતી. 

૧૯૭૦ના દાયકા દરમિયાન, પચિનોને કુલ પાંચ ઓસ્કાર નામાંકન મળ્યા હતા, જેમાં સેર્પિકો, ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨, ડોગ ડે આફ્ટરનૂન અને એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મો માટે બેસ્ટ એક્ટરના ચાર નામાંકન સામેલ હતા.

૧૯૮૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં પચિનોની કારકિર્દીમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ન્યૂ યોર્કના ગે સમુદાયના વિરોધનો સામનો કરનારી તેમની વિવાદાસ્પદ ફિલ્મ 'ક્રૂઝિંગ' અને કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ઓથર! ઓથર!' બોક્સ ઓફિસ પર ખાસ સફળ ન રહી અને ફિલ્મ વિવેચકોએ પણ તેના નકારાત્મક રિવ્યૂ આપ્યા હતા. જોકે, ૧૯૮૩માં બ્રાયન ડી પાલ્મા દ્વારા નિર્દેશિત ગેંગસ્ટર ક્રાઇમ એક્શન ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કારફેસ'માં તેમનું પરફોર્મન્સ તેમની કારકિર્દીનું સૌથી મોટું હાઇલાઇટ અને યાદગાર પાત્ર સાબિત થયું. શરૂઆતમાં આ ફિલ્મમાં બતાવેલી અતિશય હિંસાના કારણે વિવેચકોએ તેની આકરી ટીકા કરી હતી, પરંતુ સમય જતાં આ ફિલ્મને સિનેમા જગતમાં ભારે પ્રશંસા મળી. આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ઘણું સારું પ્રદર્શન કર્યું,તેમજ ફિલ્મમાં ક્યુબન ડ્રગ લોર્ડ 'ટોની મોન્ટાના' નો દમદાર રોલ ભજવવા બદલ પચિનોને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નામાંકન મળ્યું હતું. પચિનોએ ભજવેલું ટોની મોન્ટાનાનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક આઇકોનિક ગેંગસ્ટર પાત્ર તરીકે જોવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=અલ પચિનોની સ્કારફેસ જોઈને વાસ્તવમાં રોલ નિભાવ્યો : સંજય દત્ત|url=https://sandesh.com/supplement/after-seeing-al-pacino-39-s-scarface-played-the-real-role-sanjay|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

=== ૧૯૮૪–૧૯૯૯: ૪ વર્ષનો બ્રેક અને જબરદસ્ત વાપસી ===

અમેરિકન ક્રાંતિ દરમિયાન એક શિકારીની વાર્તા પર આધારિત તેમની ૧૯૮૫ની ફિલ્મ 'રેવલ્યુશન' કમાણી અને વિવેચકો બંને દ્રષ્ટિએ નિષ્ફળ રહી હતી. પચિનોએ આ નિષ્ફળતા માટે ફિલ્મના ઉતાવળિયા પ્રોડક્શનને જવાબદાર ગણાવ્યું હતું, જેના કારણે તેમણે ફિલ્મોમાંથી ચાર વર્ષનો બ્રેક લીધો હતો. આ સમય દરમિયાન પચિનો ફરી રંગમંચ તરફ વળ્યા. તેમણે 'ક્રિસ્ટલ ક્લિયર', 'નેશનલ એન્થમ્સ' અને અન્ય નાટકોના વર્કશોપ પ્રોડક્શન્સ તૈયાર કર્યા; તેમજ ૧૯૮૮માં પ્રોડ્યુસર જોસેફ પેપના 'ન્યૂ યોર્ક શેક્સપિયર ફેસ્ટિવલ'માં 'જુલિયસ સીઝર' નાટકમાં પણ અભિનય કર્યો. 

ફિલ્મોમાંથી લીધેલા આ બ્રેક વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે: &quot;મને યાદ છે જ્યારે ૧૯૭૪-૭૫માં બધું બરાબર ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે હું સ્ટેજ પર 'ધ રેઝિસ્ટિબલ રાઇઝ ઓફ આર્ટુરો ઉઇ' નાટક કરી રહ્યો હતો. તે સમયે મેં ક્યાંક વાંચ્યું કે હું સ્ટેજ પર એટલે પાછો ફર્યો છું કારણ કે મારું ફિલ્મી કરિયર ડૂબી રહ્યું છે! થિયેટર પ્રત્યે લોકોની આવી નકારાત્મક વિચારસરણી રહી છે, જે કમનસીબ છે.&quot;

પચિનોએ ૧૯૮૯માં 'સી ઓફ લવ' ફિલ્મથી ફરી મોટા પડદા પર વાપસી કરી, જેમાં તેમણે એક એવા ડિટેક્ટિવની ભૂમિકા ભજવી હતી જે અખબારની સિંગલ્સ કોલમ દ્વારા શિકાર શોધતા સિરિયલ કિલરની શોધ કરે છે. આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી ખૂબ જ સારા રિવ્યૂઝ મળ્યા હતા, અને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી.

૧૯૯૦માં આવેલી 'ડિક ટ્રેસી' ફિલ્મ પણ બોક્સ ઓફિસ પર વ્યાવસાયિક રીતે સફળ રહી હતી. આ ફિલ્મમાં 'બિગ બોય કેપ્રિસ'ની ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કારનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. પ્રખ્યાત ફિલ્મ વિવેચક રોજર એબર્ટે પચિનોના વખાણ કરતા તેમને આખી ફિલ્મમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર ગણાવ્યા હતા.આ જ વર્ષમાં આગળ જતાં, તેમણે ગોડફાધર સિરીઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ ગોડફાધર ૩' માં તેમના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્રોમાંના એક, માઈકલ કોર્લિયોન તરીકે પુનરાગમન કર્યું હતું. જોકે આ ફિલ્મ આર્થિક રીતે સફળ હિટ સાબિત થઈ હતી, પરંતુ તે તેના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી સફળતા મેળવી શકી નહોતી, અને પચીનોના પરિપક્વ અને લાગણીસભર અભિનયના વિવેચકો દ્વારા વ્યાપક વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. આ શાનદાર અભિનય માટે તેમને મોશન પિક્ચર ડ્રામા શ્રેણીમાં 'બેસ્ટ એક્ટર' (શ્રેષ્ઠ અભિનેતા) તરીકે પ્રતિષ્ઠિત ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું.

૧૯૯૧માં પચિનોએ 'ફ્રેન્કી અને જોની' ફિલ્મમાં મિશેલ ફીફર સાથે અભિનય કર્યો, જેમણે અગાઉ 'સ્કારફેસ' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ જેલમાંથી મુક્ત થયેલા એક રસોઈયાની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે પોતાની સાથે રેસ્ટોરન્ટમાં કામ કરતી એક વેઈટ્રેસ સાથે સંબંધની શરૂઆત કરે છે. આ ફિલ્મ ટેરેન્સ મેકનેલીના ૧૯૮૭ના પ્રખ્યાત નાટક પરથી બનાવવામાં આવી હતી. વિવેચકો તરફથી આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ એવરેજ સાબિત થઈ હતી, જોકે પચિનોએ પાછળથી જણાવ્યું હતું કે તેમને આ પાત્ર ભજવવાની ખૂબ મજા આવી હતી. ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સના વિવેચક જેનેટ મેસ્લિને પચિનોના વખાણ કરતા લખ્યું હતું કે, પચિનો આટલા સરળ અને આકર્ષક અગાઉ ક્યારેય દેખાયા નથી અને મિશેલ સાથેના તેમના દ્રશ્યો ખૂબ જ સચોટ અને પ્રમાણિક છે.

૧૯૯૨માં આવેલી માર્ટિન બ્રેસ્ટની ફિલ્મ 'સેન્ટ ઓફ અ વુમન'માં એક ગુસ્સાવાળા અને અંધ યુએસ આર્મી લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડની યાદગાર ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને તેના પછીના વર્ષે શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કાર મળ્યો હતો. આ જ વર્ષે તેમને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકે પણ નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ સાથે જ પચિનો એક જ વર્ષમાં બે અલગ-અલગ ફિલ્મો માટે બે એક્ટિંગ નોમિનેશન મેળવનારા અને મુખ્ય ભૂમિકા માટે ઓસ્કાર જીતનારા ઇતિહાસના પ્રથમ પુરુષ અભિનેતા બન્યા હતા.

૧૯૯૩માં પચિનોએ ગુનાહિત ડ્રામા ફિલ્મ 'કાર્લિટોઝ વે' માં સીન પેન સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ ન્યૂયોર્ક સ્ટેટ સુપ્રીમ કોર્ટના જજ એડવિન ટોરેસ દ્વારા લખાયેલી નવલકથાઓ 'કાર્લિટોઝ વે' (૧૯૭૫) અને 'આફ્ટર અવર્સ' (૧૯૭૯) પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મનું દિગ્દર્શન જાણીતા ડાયરેક્ટર બ્રાયન ડી પાલ્માએ કર્યું, જેમની સાથે પચિનોએ અગાઉ ૧૯૮૩ની તેમની હિટ, આઇકોનિક ક્લ્ટ ક્લાસિક ફિલ્મ 'સ્કારફેસ' માં કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ કાર્લિટો બ્રિગાન્તે નામના એક એવા ગેંગસ્ટરની ભૂમિકા ભજવી હતી જે પોતાના ભ્રષ્ટ વકીલની મદદથી જેલમાંથી મુક્ત થાય છે અને હવે સુધરી જવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે. રિલીઝ સમયે બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ સરેરાશ સફળ રહી હતી, અને તેને મિશ્ર પ્રતિભાવો મળ્યા હતા, પરંતુ પાછળથી તે સિનેમા જગતમાં એક 'કલ્ટ ક્લાસિક' ગેંગસ્ટર ફિલ્મ તરીકે પ્રખ્યાત થઈ હતી.

ત્યારબાદ ૧૯૯૫માં પચિનોએ માઈકલ મેનની પ્રખ્યાત એક્શન ક્રાઈમ થ્રિલર ફિલ્મ 'હીટ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેઓ અને રોબર્ટ ડી નિરો પ્રથમ વખત મોટા પડદા પર એકસાથે જોવા મળ્યા હતા (જોકે આ બંને કલાકારો અગાઉ 'ધ ગોડફાધર ભાગ ૨' માં પણ હતા, પરંતુ તેમાં બંનેનો એક પણ સીન સાથે નહોતો). આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ વખાણી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આજે પણ આ ફિલ્મને સિનેમા જગતની એક માસ્ટરપીસ સિનેમેટિક અને ઇતિહાસની સૌથી પ્રભાવશાળી 'હીસ્ટ' ફિલ્મોમાંની એક ગણવામાં આવે છે.૧૯૯૬માં પચિનોએ તેમના પોતાના દિગ્દર્શનમાં બનેલી થિયેટ્રિકલ ડોક્યુડ્રામા ફિલ્મ 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેમાં વિલિયમ શેક્સપિયરના નાટકના દ્રશ્યો અને લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં શેક્સપિયરની પ્રાસંગિકતા દર્શાવવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ રહી હતી પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો.

૧૯૯૭માં આવેલી રહસ્યમય થ્રિલર ફિલ્મ 'ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ' માં પચિનોએ શેતાનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં કીઆનુ રીવ્સ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. જાણીતા વિવેચક રોજર એબર્ટે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ શેતાનનું આ પાત્ર અદભુત ઉત્સાહ અને આનંદ સાથે ભજવ્યું છે.તે જ વર્ષે આવેલી બાયોગ્રાફીકલ ગેંગસ્ટર ડ્રામા  ફિલ્મ 'ડોની બ્રાસ્કો' પણ બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ રહી હતી. આ ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકામાં ન્યૂયોર્કના કુખ્યાત 'બોનાનો માફિયા પરિવાર' ની અંદર ઘૂસણખોરી કરનાર અંડરકવર એફબીઆઈ એજન્ટ જોસેફ પિસ્ટોન (ડોની બ્રાસ્કો) ના વાસ્તવિક ઓપરેશન પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ ન્યૂયોર્કના વાસ્તવિક ગેંગસ્ટર 'લેફ્ટી રુગિએરો ની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ અજાણતામાં એફબીઆઈ એજન્ટ (જોની ડેપ) ને પોતાના માફિયા સામ્રાજ્યની અંદર લાવે છે જે બાદમાં આખા ગેંગનો સફાયો કરે છે.

૧૯૯૯માં પચિનોએ ઓસ્કારમાં મલ્ટિપલ નોમિનેશન મેળવનારી ફિલ્મ 'ધ ઇન્સાઇડર' માં રસેલ ક્રો સાથે એક ટીવી પ્રોડ્યુસરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને વિવેચકોએ ખૂબ જ વખાણી હોવા છતાં ઊંચા બજેટને કારણે બોક્સ ઓફિસ પર તે 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. આ જ વર્ષે તેઓ ઓલિવર સ્ટોનની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' માં પણ જોવા મળ્યા હતા, જે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી.

=== ૨૦૦૦–૨૦૧૮: ટેલિવિઝન ભૂમિકાઓ અને રંગમંચ પર વાપસી ===

૨૦૦૦ની સાલથી પચિનોએ ત્રણ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યા હતા; જેમાં પ્રથમ એવોર્ડ ૨૦૦૧માં સિનેમા જગતમાં તેમના આજીવન યોગદાન બદલ સેસિલ બી ડીમિલ એવોર્ડ તરીકે આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૦૦માં પચિનોએ જેરી ઓરબેક સાથે ઇરા લેવિસના નાટક પર આધારિત ઓછા બજેટની ફિલ્મ 'ચાઇનીઝ કોફી' માં અભિનય કર્યો હતો, જેને વિવિધ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. મુખ્યત્વે બે મુખ્ય પાત્રો વચ્ચેની વન-ઓન-વન વાતચીત પર આધારિત આ ફિલ્મને પૂર્ણ કરવામાં લગભગ ત્રણ વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો અને તેનું સંપૂર્ણ ભંડોળ પચિનોએ પોતે પૂરું પાડ્યું હતું.

'ચાઇનીઝ કોફી' ફિલ્મને પચિનો દ્વારા પ્રોડ્યુસ કરવામાં આવેલી અન્ય બે દુર્લભ ફિલ્મો 'ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક' અને 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' ની સાથે 'પચિનો: એન એક્ટર્સ વિઝન' નામના એક ખાસ ડીવીડી બોક્સ સેટમાં સામેલ કરવામાં આવી હતી, જે ૨૦૦૭માં રિલીઝ થઈ હતી. પચિનોએ આ ફિલ્મો ધરાવતી ડિસ્ક માટે પ્રસ્તાવના અને ઉપસંહાર પણ તૈયાર કર્યા હતા.

[[File:Al Pacino.jpg|thumb|left|upright|૨૦૦૪ના વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]

૨૦૦૨માં પચિનોએ પ્રખ્યાત દિગ્દર્શક ક્રિસ્ટોફર નોલાનની મનોવૈજ્ઞાનિક થ્રિલર ફિલ્મ 'ઇન્સોમ્નિયા' માં અભિનય કર્યો હતો, જે આ જ નામની એક નોર્વેજીયન ફિલ્મની રિમેક હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે વિલિયમ્સ અને હિલેરી સ્વાન્ક જેવા કલાકારો સાથે કામ કર્યું હતું, જેમાં પચિનોએ અલાસ્કાના એક નાના શહેરમાં હત્યાની તપાસ કરવા આવેલા લોસ એન્જલસના એક અનુભવી ડિટેક્ટિવની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકો તરફથી પચિનો અને રોબિન વિલિયમ્સ બંનેના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. સાથે આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થઈ હતી.

ત્યારબાદ આવેલી તેમની આગામી ફિલ્મ 'સિમોન' ને વિવેચકો તરફથી ખાસ પ્રશંસા ન મળી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૨માં તેમણે 'પીપલ આઈ નો' ફિલ્મમાં એક પબ્લિસિસ્ટની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હોવા છતાં આ નાની ફિલ્મ પર લોકોનું ખાસ ધ્યાન ગયું નહોતું અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' રહી હતી.

પોતાની વ્યાવસાયિક સફળતા પછી ભાગ્યે જ સહાયક ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ, ૨૦૦૩માં વિવેચકો અને બોક્સ ઓફિસ પર ભારે 'ડિઝાસ્ટર' સાબિત થયેલી ફિલ્મ 'ગીગ્લી' માં દિગ્દર્શક માર્ટિન બ્રેસ્ટના આગ્રહ ખાતર એક નાની ભૂમિકા સ્વીકારી હતી. ૨૦૦૩માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'ધ રિક્રુટ' માં પચિનો એક સીઆઈએ રિક્રુટર તરીકે જોવા મળ્યા હતા અને તેમની સાથે કોલિન ફેરેલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી, જોકે પચિનોએ આ ફિલ્મ વિશે જણાવ્યું હતું કે આ એવી ફિલ્મ હતી જેને તેઓ વ્યક્તિગત રીતે સમજી શક્યા નહોતા. ત્યારબાદ પચિનોએ ૨૦૦૩ની એચબીઓ મિની-સિરીઝ 'એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા' માં વકીલ રોય કોનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ટોની કુશ્નરના પુલિત્ઝર પ્રાઈઝ વિજેતા નાટક પર આધારિત હતી. આ શાનદાર અભિનય માટે પચિનોએ ૨૦૦૪માં તેમનો ત્રીજો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો.

૨૦૦૪માં આવેલી ફિલ્મ 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' માં પચિનોએ શાયલોકની ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકોએ પરંપરાગત રીતે એક વિલન તરીકે દર્શાવવામાં આવતા આ પાત્રમાં સંવેદનશીલતા અને ઊંડાણ લાવવા બદલ તેમના ખૂબ વખાણ કર્યા હતા. ૨૦૦૫માં આવેલી 'ટુ ફોર ધ મની' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક સ્પોર્ટ્સ ગેમ્બલિંગ એજન્ટ અને મેથ્યુ મેકોનહીના માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને ઊંચા બજેટના કારણે તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટના વિવેચકે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ એટલી બધી વખત માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી છે કે હવે તેમને કિંગમેકરનો એવોર્ડ મળવો જોઈએ. પચિનોએ તેમની મહાન ગેંગસ્ટર સીરીઝ ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર' ના આધારે વર્ષ ૨૦૦૬માં બનેલી વિડીયો ગેમ 'ધ ગોડફાધર: ધ ગેમ' માં માઈકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ કે ચહેરો આપવાની સાફ ના પાડી દીધી હતી, જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોનિક આર્ટસ નામની ગેમ કંપનીને તેમનો ચહેરો કે અવાજ વાપરવાની કાનૂની મંજૂરી મળી નહોતી. વાસ્તવમાં, તેમણે આ રમત માટે એટલા માટે ના પાડી હતી કારણ કે તે જ વર્ષે તેઓ પહેલેથી જ અન્ય એક હરીફ ગેમિંગ કંપની વિવેન્ડી ગેમ્સ સાથે પોતાની જ પ્રખ્યાત ક્લ્ટ ક્લાસિક ગેંગસ્ટર ફિલ્મ સ્કારફેસ (૧૯૮૩) પર આધારિત વિડીયો ગેમ 'સ્કારફેસ: ધ વર્લ્ડ ઇઝ યોર્સ' માટે કરારબદ્ધ થઈ ચૂક્યા હતા. તે કરારની શરતો મુજબ તેઓ એકસાથે બે મોટી વિડીયો ગેમ્સને પોતાની મંજૂરી આપી શકે તેમ નહોતા. જોકે, તેમણે 'સ્કારફેસ' ગેમમાં પોતાનો ચહેરો વાપરવાની સંપૂર્ણ મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ ઉંમરના કારણે બદલાતા અવાજને લીધે ટોની મોન્ટાનાના પાત્રના અવાજ માટે તેમણે પોતે જ અલ્ પચિનો જેવો જ અવાજ ધરાવતા એક અન્ય ડબિંગ કલાકારની પસંદગી કરી આપી હતી.

૨૦૦૬માં અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા પચિનોને ૩૫મા લાઈફ એચીવમેન્ટ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા અને આ જ વર્ષે ટ્રિનિટી કોલેજ ડબલિનની યુનિવર્સિટી ફિલોસોફિકલ સોસાયટીએ તેમને માનદ સભ્યપદ એનાયત કર્યું હતું.

૨૦૦૭માં પચિનોએ જોર્જ ક્લૂની અને બ્રેડ પિટ જેવા સ્ટાર્સ સાથે 'ઓશન્સ થર્ટીન' ફિલ્મમાં વિલન અને કેસિનો માલિક વિલી બેન્કની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે બોક્સ ઓફિસ પર વૈશ્વિક સ્તરે ૩૧ કરોડ ડોલરની કમાણી કરીને મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૮માં આવેલી તેમની રોમાંચક ફિલ્મ '૮૮ મિનિટ્સ' વિવેચકોને પસંદ ન આવી છતાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હતા, અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ રોબર્ટ ડી નિરો સાથે 'રાઇટિયસ કિલ' ફિલ્મમાં ન્યૂ યોર્કના ડિટેક્ટિવ તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જેને નકારાત્મક રિવ્યૂઝ મળ્યા હોવા છતાં તે બોક્સ ઓફિસ પર પોતાની પડતર કિંમત વસૂલ કરીને 'એવરેજ' હિટ સાબિત થઈ હતી.

૨૦૧૦માં પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' નાટકમાં શાયલોકનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જેના માટે તેમને ટોની એવોર્ડનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ જ વર્ષે તેમણે એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'યૂ ડોન્ટ નો જેક' માં ડૉ. જેક કેવોર્કિયનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેના માટે પચિનોએ તેમનો બીજો એમી એવોર્ડ અને ચોથો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો. ૨૦૧૧માં તેઓ 'જેક એન્ડ જીલ' નામની કોમેડી ફિલ્મમાં જોવા મળ્યા હતા. આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ જ ખરાબ ગણાવી હતી અને પચિનોને તેના માટે સૌથી ખરાબ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. જોકે, બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ ૧૪.૯ કરોડ ડોલરની કમાણી સાથે 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. પચિનોએ પાછળથી ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમના એકાઉન્ટન્ટની જેલ થવાને કારણે તેઓ આર્થિક મુશ્કેલીમાં હતા, તેથી પૈસાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે તેમણે આ ફિલ્મ સ્વીકારી હતી.

૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ના રોજ પચિનોને તેમના દ્વારા દિગ્દર્શિત અને અભિનીત ડોક્યુમેન્ટ્રી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વાઇલ્ડ સાલોમે' ના પ્રીમિયર પહેલાં પ્રતિષ્ઠિત 'ગ્લોરી ટુ ધ ફિલ્મમેકર' એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ફિલ્મમાં હેરોદની ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ આ ફિલ્મને પોતાની કારકિર્દીનો સૌથી વ્યક્તિગત પ્રોજેક્ટ ગણાવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૨માં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાએ પચિનોને દેશના સર્વોચ્ચ કલા સન્માન 'નેશનલ મેડલ ઓફ આર્ટસ' થી નવાજ્યા હતા. આ જ સમયગાળા દરમિયાન પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' નાટકની ૩૦મી વર્ષગાંઠના વિશેષ શો કર્યા હતા. ૨૦૧૩માં તેઓ મ્યુઝિક પ્રોડ્યુસરના જીવન પર આધારિત એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'ફિલ સ્પેક્ટર' માં મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા. 

૨૦૧૫માં પચિનોએ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ડેની કોલિન્સ' માં એક ઘરડા રોક સ્ટારની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ અદભુત અભિનય માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનું નોમિનેશન મળ્યું હતું અને બોક્સ ઓફિસ પર આ નાની ફિલ્મને 'એવરેજ' સફળતા મળી હતી. આ જ વર્ષના અંતમાં તેમણે ખાસ તેમના માટે જ લખાયેલા નાટક 'ચાઇના ડોલ' ના સતત ૯૭ શો કરીને રંગમંચ પર ઇતિહાસ રચ્યો હતો. ૨૦૧૬માં કલા જગતમાં તેમના અતુલ્ય યોગદાન બદલ પ્રતિષ્ઠિત 'કેનેડી સેન્ટર ઓનર' એવોર્ડથી તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. નિવૃત્તિ લેવા અંગે પચિનોએ ખુલાસો કર્યો હતો કે અભિનય હવે તેમના સ્વભાવનો એક એવો ભાગ બની ગયો છે કે તેઓ ક્યારેય કામ છોડવા વિશે વિચારી પણ શકતા નથી. ત્યારબાદ ૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના રોજ રિલીઝ થયેલી એચબીઓની ટેલિવિઝન ફિલ્મ 'પાટેર્નો' માં તેમણે ફૂટબોલ કોચ જો પાટેર્નોની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી.

=== ૨૦૧૯–વર્તમાન ===

૨૦૧૯માં પચિનોએ હોલિવૂડના સુપરસ્ટારસ બ્રેડ પિટ અને લિયોનાર્ડો ડીકેપ્રીયો સાથે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોની કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ' માં અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૧૯ના અંતમાં પચિનોએ માર્ટિન સ્કોર્સેઝની પ્રખ્યાત ગેંગસ્ટર નેટફ્લિક્સ ફિલ્મ 'ધ આઇરિશમેન' માં રોબર્ટ ડી નિરો અને જો પેસી સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકાના ઇતિહાસના પ્રખ્યાત અને વાસ્તવિક વ્યક્તિ જીમી હોફાની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ 'ઇન્ટરનેશનલ બ્રધરહુડ ઓફ ટીમસ્ટર્સ' નામના શક્તિશાળી લેબર યુનિયનના પ્રમુખ હતા. ૧૯૭૫માં તેમના રહસ્યમય રીતે ગુમ થવાની અને અમેરિકન માફિયાઓ સાથેના તેમના સંબંધોની સત્ય ઘટના પર આધારિત આ ફિલ્મમાં પચિનોના પર્ફોર્મન્સને ભારે પ્રશંસા મળી હતી. આ પ્રથમ વખત હતું જ્યારે પચિનોએ સ્કોર્સેઝ સાથે કામ કર્યું હોય. પચીનોના શાનદાર અભિનય માટે તેમને ઓસ્કાર એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર (શ્રેષ્ઠ સહ-અભિનેતા) તરીકેનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું, અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ રિલીઝ હોવા છતાં ઓનલાઇન મીડિયામાં આ ફિલ્મને પ્રચંડ સફળતા રહી હતી.

ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦માં પચિનોએ એમેઝોન પ્રાઇમ વીડિયોની સિરીઝ 'હન્ટર્સ' માં મેયર ઓફરમેન નામના કાલ્પનિક નાઝી શિકારીની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ૨૦૦૩ પછી તેમની પ્રથમ ટેલિવિઝન સિરીઝ હતી અને તે પ્રેક્ષકોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય થઈ હતી. ૨૦૨૧માં પચિનોએ રિડલી સ્કોટની ફિલ્મ 'હાઉસ ઓફ ગુચી' માં એલ્ડો ગુચીની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હોવા છતાં પચિનો, લેડી ગાગા અને જેરેડ લેટોના અભિનયને ખાસ હાઇલાઇટ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ 'એવરેજ' રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ 'અમેરિકન ટ્રેઇટર' ફિલ્મમાં મુખ્ય બચાવ પક્ષના વકીલ તરીકે જોવા મળ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૩માં પચિનોએ માઇકલ કીટનની ફિલ્મ 'નોક્સ ગોઝ અવે' માં જેવિયર ક્રેન નામના ચોર અને ફિક્સરની સહાયક ભૂમિકા ભજવીને મોટા પડદા પર વાપસી કરી હતી, જેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૪માં પચિનોએ વિખ્યાત કલાકાર અમેદેઓ મોદિગ્લિઆનીના જીવન પર આધારિત ફિલ્મ 'મોદી, થ્રી ડેઝ ઓન ધ વિંગ ઓફ મેડનેસ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેનું નિર્માણ તેમણે જોની ડેપ અને બેરી નવીદી સાથે મળીને કર્યું હતું. આ ફિલ્મ ડેનિસ મેકઇન્ટાયરના એક પ્રખ્યાત નાટક પર આધારિત હતી. 

૨૦૨૫માં પચિનો પાંચ સ્વતંત્ર (ઇન્ડિપેન્ડન્ટ) ફિલ્મોમાં જોવા મળ્યા હતા. તેમની પ્રથમ ફિલ્મ એક હોરર ફિલ્મ 'ધ રિચ્યુઅલ' હતી, જેમાં તેમણે ડેન સ્ટીવન્સ સાથે પાદરી થિયોફિલસ રીસિન્જરની ભૂમિકા ભજવી હતી; જોકે આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી નકારાત્મક સમીક્ષાઓ મળી હતી. તેમની બીજી ફિલ્મ 'બિલી નાઈટ' હતી, જે યુવા ફિલ્મ નિર્માતાઓની મહત્વાકાંક્ષા અને કલાત્મક સફર પર આધારિત એક ડ્રામા ફિલ્મ હતી. આ ફિલ્મનું પ્રીમિયર રોડ આઇલેન્ડ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫માં તેઓ અન્ય બે ફિલ્મો 'ડેડ મેન્સ વાયર' અને 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં નાની ભૂમિકાઓમાં જોવા મળ્યા હતા, જે બંને ફિલ્મોનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર વેનિસ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. 'ડેડ મેન્સ વાયર' માં તેમણે એક અમીર મોર્ટગેજ બ્રોકરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે તેમના ભૂતકાળના પ્રખ્યાત અભિનયની યાદ અપાવે છે. જ્યારે નેટફ્લિક્સની ફિલ્મ 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં તેમની ટૂંકી ભૂમિકાના વિવેચકો દ્વારા ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૨૫ની તેમની છેલ્લી ફિલ્મ નિક પિઝોલેટોની 'ઇઝીઝ વોલ્ટ્ઝ' હતી, જેમાં તેઓ વિન્સ વોન સાથે જોવા મળ્યા હતા અને તેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં વિશેષ પ્રસ્તુતિ તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૬માં પચિનોની જૂની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' ના એક પ્રખ્યાત લોકર રૂમ મોનોલોગ (ભાષણ)નો ઉપયોગ ફાઈઝર કંપનીના એક રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાપન અભિયાન (જાહેરાત) માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ જૂન ૨૦૨૬માં તેઓ 'કિલિંગ કાસ્ટ્રો' ફિલ્મમાં સીઆઈએ એજન્ટ રોબર્ટ માહ્યુની મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા, જેનું ભવ્ય પ્રીમિયર ટ્રાઇબેકા ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''અલ પચિનો ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૬૯
| ''મી, નેટલી''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| મુખ્ય ભૂમિકા — પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| ૧૯૭૧
| ''ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્ક''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૨
| ''ધ ગોડફાધર''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| સહ અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૩
| ''સ્કેરક્રો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રાન્સિસ લાયનલ ડેલ્બુચી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૩
| ''સેર્પિકો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રેન્ક સેર્પિકો
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૪
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૫
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સોની વોર્ટઝિક
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૭
| ''બોબી ડીયરફિલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી ડીયરફિલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૯
| ''એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| આર્થર કિરકલેન્ડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૮૦
| ''ક્રૂઝિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ બર્ન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૨
| ''ઓથર! ઓથર!''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઇવાન ટ્રેવલિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૩
| ''સ્કારફેસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની મોન્ટાના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૫
| ''રેવલ્યુશન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ડોબ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૯
| ''સી ઓફ લવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ફ્રેન્ક કેલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૦
| ''ડિક ટ્રેસી''
|
|
|
| {{Yes}}
| અલ્ફોન્સ બિગ બોય કેપ્રિસ
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૦
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ફ્રેન્કી એન્ડ જોની''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૨
| ''ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિચાર્ડ રોમા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૨
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૧૯૯૩
| ''કાર્લિટોઝ વે''
|
|
|
| {{Yes}}
| કાર્લિટો બ્રિગાન્ટે
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૫
| ''હીટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ વિન્સન્ટ હેના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૬
| ''સિટી હોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મેયર જોન પેપાસ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ડોની બ્રાસ્કો''
|
|
|
| {{Yes}}
| બેન્જામિન લેફ્ટી રુગિરો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોન મિલ્ટન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''ધ ઇન્સાઇડર''
|
|
|
| {{Yes}}
| લોવેલ બર્ગમેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''એની ગિવન સન્ડે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની ડી અમાટો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ઇન્સોમ્નિયા''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલ ડોર્મર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''સિમોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિક્ટર ટેરેન્સકી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૩
| ''ધ રિક્રુટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર બર્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| શાયલોક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૫
| ''ટુ ફોર ધ મની''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર અબ્રામ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ઓશન્સ થર્ટીન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલી બેન્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''૮૮ મિનિટ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડોક્ટર જેક ગ્રેમ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૮
| ''રાઇટિયસ કિલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ડેવિડ ફિસ્ક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૦
| ''યૂ ડોન્ટ નો જેક''
|
|
|
| {{Yes}}
| જેક કેવોર્કિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા — ટેલિવિઝન ફિલ્મ
|-
| ૨૦૧૧
| ''ધ સન ઓફ નો વન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ચાર્લ્સ સ્ટેનફોર્ડ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૧
| ''જેક એન્ડ જીલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| તેઓ પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''સ્ટેન્ડ અપ ગાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૩
| ''સાલોમે''
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| કિંગ હેરોડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ۲۰۱۴
| ''મેંગલહોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એ જે મેંગલહોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ હમ્બલિંગ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| સાયમન એક્સલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૫
| ''ડેની કોલિન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેની કોલિન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૬
| ''મિસકન્ડક્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લ્સ અબ્રામ્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૭
| ''હેંગમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ રે આર્ચર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માર્વિન શ્વાર્ઝ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''ધ આઇરિશમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| જીમી હોફા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૨૦૨૧
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
|
|
|
| {{Yes}}
| આલ્ડો ગુચી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૩
| ''નોક્સ ગોઝ અવે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઝેવિયર ક્રેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''મોડી''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| મોરિસ ગેંગનેટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ડેડ મેન્સ વાયર''
|
|
|
| {{Yes}}
| એમ એલ હોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે''
|
|
|
| {{Yes}}
| અંકલ કાર્માઇન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ધ રિચ્યુઅલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફાધર થિયોફિલસ રીસિંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|}

=== નિર્દેશક અને નિર્માતા તરીકે વિશેષ ફિલ્મો ===
અલ પચિનોએ અભિનેતા સિવાય ડિરેક્ટર (નિર્દેશક) અને પ્રોડ્યુસર (નિર્માતા) તરીકે પણ કેટલીક ખૂબ જ પ્રખ્યાત પ્રાયોગિક અને ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મો બનાવી છે, જેની યાદી નીચે મુજબ છે:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! વર્ષ !! ફિલ્મ !! ભૂમિકા !! નોંધ
|-

| ૧૯૮૯ || ''ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક'' || નિર્માતા અને અભિનેતા || આ એક પ્રાયોગિક ફિલ્મ હતી જેને થિયેટરમાં રિલીઝ કરવાને બદલે માત્ર ખાસ સ્ક્રીનિંગ માટે જ રાખવામાં આવી હતી.
|-

| ૧૯૯૬ || ''લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ'' || નિર્દેશક, નિર્માતા અને લેખક || પચિનોની નિર્દેશક તરીકેની આ પ્રથમ સત્તાવાર ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ હતી, જેના માટે તેમને ડિરેક્ટર્સ ગિલ્ડ ઓફ અમેરિકાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.
|-

| ૨૦૦૦ || ''ચાઇનીઝ કોફી'' || નિર્દેશક અને અભિનેતા || આ એક અનોખી ડ્રામા ફિલ્મ હતી જે સંપૂર્ણ રીતે બે પાત્રો વચ્ચેની વાતચીત પર આધારિત હતી.
|-

| ૨૦૧૧ || ''વાઇલ્ડ સાલોમે'' || નિર્દેશક અને લેખક || ઓસ્કાર વાઇલ્ડના નાટક પર આધારિત આ એક અર્ધ-ડોક્યુમેન્ટરી (Docudrama) ફિલ્મ હતી.
|}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000199|અલ પચિનો}}

[[en:Al Pacino]]

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત વ્યક્તિઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]</text>
      <sha1>nmmlxokwum2ipxhldjwde8pma4g9x4j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903611</id>
      <parentid>903610</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:20:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* ૨૦૦૦–૨૦૧૮: ટેલિવિઝન ભૂમિકાઓ અને રંગમંચ પર વાપસી */</comment>
      <origin>903611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92801" sha1="gq3rctgsek7gcmi4vsk3egoybwbvwgn" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''અલ પચિનો''' નું હુલામણુ નામ ધરાવતા '''આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનો''' (જન્મ એપ્રિલ ૨૫, ૧૯૪૦), એક અમેરિકન અભિનેતા અને ફિલ્મ નિર્માતા છે. ૨૦મી સદીના સૌથી પ્રભાવશાળી અને મહાન કલાકારોમાંના એક ગણાતા અલ પચિનોએ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Pacino named 'greatest film star'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3001463.stm|date=2003-05-05|access-date=2026-08-12|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; પાંચ દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દીમાં અસંખ્ય યાદગાર ભૂમિકાઓ ભજવી છે. તેઓ અભિનયનો &quot;ટ્રિપલ ક્રાઉન&quot; (ઓસ્કાર, એમી અને ટોની એવોર્ડ) મેળવનારા જૂજ વૈશ્વિક કલાકારોમાં સામેલ છે.

== પ્રારંભિક જીવન ==
આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનોનો જન્મ અમેરિકા ના ન્યૂયોર્ક શહેરના મેનહટન વિસ્તારમાં આવેલા ઈસ્ટ હાર્લેમમાં ૨૫ એપ્રિલ, ૧૯૪૦ના રોજ થયો હતો. તેઓ તેમના સિસિલિયન અમેરિકન માતા રોઝ અને પિતા સાલ્વાટોર પચિનોનું એકમાત્ર સંતાન હતા. તેમના પિતા ઇટાલીના સેન ફ્રાટેલોથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. જ્યારે અલ પચિનો માત્ર બે વર્ષના હતા ત્યારે તેમના માતા-પિતાના છૂટાછેડા થઈ ગયા હતા. 

માતા-પિતા અલગ થયા પછી, તેમના માતા તેમને સાઉથ બ્રોન્ક્સ વિસ્તારમાં લઈ ગયા હતા. ત્યાં તેઓ તેમના નાના-નાની કેટ અને જેમ્સ ગેરાર્ડી સાથે રહેતા હતા. તેમના નાના-નાની નાની ઉંમરે ઇટાલીના પ્રખ્યાત કોર્લિયોન ગામમાંથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. અલગ થયા પછી અલ પચિનોના પિતા કેલિફોર્નિયા જતા રહ્યા હતા, જ્યાં તેમણે વીમા વેચાણકર્તા અને રેસ્ટોરન્ટના માલિક તરીકે કામ શરૂ કર્યું હતું.

જ્યારે અલ પચિનો ત્રણ-ચાર વર્ષના હતા, ત્યારથી જ તેમના માતા તેમને નિયમિત રીતે સિનેમા હોલમાં ફિલ્મો જોવા લઈ જતા હતા. ફિલ્મો જોયા પછી તેઓ મનમાં જ તે પાત્રોના સંવાદો વાગોળવાનું શરૂ કરી દેતા હતા. અલ પચિનોનું હુલામણું નામ સોની બોય હતું, જે તેમની માતાએ તે સમયના પ્રખ્યાત ગાયક અલ જોલ્સનના એક લોકપ્રિય ગીત પરથી રાખ્યું હતું, જે તેઓ અવારનવાર અલ પચિનો માટે ગાતા હતા.

પચિનો એ હર્મન રિડર જુનિયર હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેમણે અંગ્રેજી સિવાયના મોટાભાગના વિષયોના વર્ગો છોડી દીધા હતા. તેમના જુનિયર હાઈસ્કૂલના શિક્ષિકા બ્લેન્ચ રોથસ્ટીને નાની ઉંમરે જ તેમની અભિનય ક્ષમતા ઓળખી લીધી હતી. તેમણે અલ પચિનોને શાળાના નાટકોમાં ભૂમિકાઓ આપી અને વિદ્યાર્થીઓની સભાઓમાં બાઇબલના પાઠ વાંચવાનું કામ સોંપ્યું. તે શિક્ષિકાએ તેમના પરિવારના એપાર્ટમેન્ટની મુલાકાત લીધી અને તેમની નાનીને ખાસ કહ્યું કે આ બાળક આ જ કામ માટે બન્યો છે, જેને અલ પચિનો પોતાના જીવનનો સૌથી મોટો વળાંક માને છે. ત્યારબાદ ઓડિશન આપીને તેમણે હાઈસ્કૂલ ઓફ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. જોકે તેમની માતા તેમના આ નિર્ણયથી અસંમત હતા, કારણ કે તેઓ માનતા હતા કે ગરીબ લોકો અભિનય ન કરે. આ બાબતે ઘરમાં ઝઘડો થતાં તેમણે ઘર છોડી દીધું હતું.

પચિનો એ પોતાના સપના પૂરા કરવા અને ખર્ચ ઉઠાવવા માટે સંદેશવાહક, હોટેલમાં વાસણ સાફ કરવાના સહાયક, સફાઈ કામદાર, ટેલિફોન ઓપરેટર અને ટપાલ ક્લાર્ક જેવી ઓછી આવક વાળી નોકરીઓ કરી હતી. આ સમય દરમિયાન તેઓ ન્યૂયોર્કના અંડરગ્રાઉન્ડ થિયેટરોમાં બેઝમેન્ટ નાટકોમાં અભિનય કરતા હતા. કિશોરાવસ્થામાં તેમણે એક્ટર્સ સ્ટુડિયો નામની સંસ્થામાં જોડાવાનો પ્રયાસ કર્યો પરંતુ તેઓ રિજેક્ટ થયા. ત્યારબાદ તેઓ એચબી સ્ટુડિયોમાં જોડાયા, જ્યાં તેમની મુલાકાત અભિનયના શિક્ષક ચાર્લી લોટન સાથે થઈ, જેઓ પાછળથી તેમના માર્ગદર્શક અને શ્રેષ્ઠ મિત્ર બન્યા. આ સ્ટુડિયોના હોલ અને ડાન્સ રૂમ સાફ કરવાના બદલામાં સંસ્થાએ તેમને મફતમાં ક્લાસ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. રાત્રિના સમયે અલ પચિનો શેરીઓમાં ફરતા ફરતા શેક્સપિયરના સંવાદોની પ્રેક્ટિસ કરતા હતા. આ સમયગાળામાં તેઓ ઘણીવાર બેરોજગાર અથવા બેઘર રહ્યા હતા, અને ક્યારેક શેરીઓમાં, થિયેટરોમાં અથવા મિત્રના ઘરે સૂઈ જતા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૨માં પચિનોના માતાનું ત્રેતાલીસ વર્ષની નાની ઉંમરે અવસાન થયું હતું. તેના પછીના જ વર્ષે તેમના નાનાનું પણ અવસાન થયું. અલ પચિનો આ સમયને પોતાના જીવનનો સૌથી મુશ્કેલ તબક્કો માને છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ તે સમયે બાવીસ વર્ષના હતા અને તેમના જીવનના સૌથી પ્રભાવશાળી બે લોકો ચાલ્યા ગયા હતા, જેના કારણે તેઓ સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડ્યા હતા.

એચબી સ્ટુડિયોમાં ચાર વર્ષ વિતાવ્યા પછી, અલ પચિનોએ એક્ટર્સ સ્ટુડિયો માટે સફળતાપૂર્વક ઓડિશન આપ્યું. ત્યાં તેમણે અભિનયના પ્રખ્યાત કોચ લી સ્ટ્રાસબર્ગ હેઠળ પદ્ધતિસરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો. આ જ લી સ્ટ્રાસબર્ગ પાછળથી અલ પચિનો સાથે ધ ગોડફાધર ભાગ બે ફિલ્મમાં પણ જોવા મળ્યા હતા. પાછળથી આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં તેમણે સ્ટ્રાસબર્ગ અને આ સંસ્થાની તેમના જીવન પર પડેલી અસર વિશે વાત કરી હતી કે એક્ટર્સ સ્ટુડિયોનું તેમના જીવનમાં ખૂબ મોટું સ્થાન છે અને લી સ્ટ્રાસબર્ગને જેટલું સન્માન મળવું જોઈતું હતું તેટલું નથી મળ્યું. ચાર્લી લોટન પછી આ સંસ્થાએ જ તેમની કારકિર્દીને એક નવી દિશા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ અન્ય નાની-મોટી નોકરીઓ છોડીને સંપૂર્ણપણે અભિનય તરફ વળી શક્યા હતા. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે લી સ્ટ્રાસબર્ગ સાથે કામ કરવું ખૂબ જ ઉત્સાહજનક હતું કારણ કે તેઓ જ્યારે કોઈ દ્રશ્ય કે લોકો વિશે વાત કરતા ત્યારે એટલા રસપ્રદ લાગતા કે બસ તેમને સાંભળતા જ રહેવાનું મન થાય. તેઓ અભિનેતાઓને ખૂબ પ્રેમ કરતા અને અભિનયની અદ્ભુત સમજ ધરાવતા હતા.

== અંગત જીવન ==
=== સંબંધો અને બાળકો ===
પચિનોનો તેમની 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના સહ-અભિનેત્રી ડાયેન કીટન સાથે લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો. તેમનો આ ઉતાર-ચઢાવવાળો સંબંધ 'ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩' ના શૂટિંગ પછી પૂરો થયો હતો. આ સિવાય તેઓ જીલ ક્લેબર્ગ, ટ્યુઝડે વેલ્ડ, માર્થે કેલર, વેરુસ્કા વોન લેહન્દોર્ફ, કેથલીન ક્વિનલાન, લિન્ડાલ હોબ્સ અને પેનેલોપ એન મિલર સાથે પણ સંબંધોમાં રહ્યા હતા. પચિનોનો આર્જેન્ટિનાની અભિનેત્રી લ્યુસિલા પોલાક સાથે ૨૦૦૮ થી ૨૦૧૮ સુધી ૧૦ વર્ષ લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો.

પચિનોને ચાર બાળકો છે. તેમની સૌથી મોટી દીકરી જૂલી મેરીનો જન્મ ૧૬ ઓક્ટોબર ૧૯૮૯ના રોજ થયો હતો, જે તેમની અને એક્ટિંગ કોચ જેન ટેરન્ટની દીકરી છે. આ સિવાય ૨૫ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ના રોજ આઈવીએફ પદ્ધતિ દ્વારા તેમને બે જોડિયા બાળકો થયા હતા, જેમની માતા અભિનેત્રી બેવર્લી ડી એન્જેલો છે, જેમની સાથે પચિનો ૧૯૯૭ થી ૨૦૦૩ સુધી સંબંધમાં રહ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૪ દરમિયાન ફિલ્મ નિર્માતા નૂર અલ્ફલ્લાહ સાથેના સંબંધોથી ૧૫ જૂન ૨૦૨૩ના રોજ તેમને એક દીકરો થયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gujarati|first=TV9|date=2023-05-31|title=Al Pacinoની 53 વર્ષ નાની ગર્લફ્રેન્ડ બનશે માતા, 82 વર્ષની ઉંમરે ચોથી વખત પિતા બનશે એક્ટર|url=https://tv9gujarati.com/entertainment/hollywood-actor-al-pacino-is-going-to-be-a-father-for-the-fourth-time-at-the-age-of-82-with-53-year-younger-girlfriend-768236.html|access-date=2026-08-12|website=TV9 Gujarati|language=gu}}&lt;/ref&gt;૮૩ વર્ષની ઉંમરે પચિનો દુનિયાના સૌથી મોટી ઉંમરે પિતા બનનારા વ્યક્તિઓમાંથી એક બન્યા છે,  કોરોના લોકડાઉન બાદ ૨૦૨૨માં શરૂ થયેલો આ સંબંધ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં સત્તાવાર રીતે પૂરો થયો હતો અને બંને અલગ થઈ ગયા હતા&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-09-07|title=પીઢ અભિનેતા અલ પચિનો અને નૂર અલફલ્લાહ અલગ થયા: બાળકનો જન્મ ત્રણ મહિના પહેલા થયો હતો, નૂરે કસ્ટડી અને પૈસા માંગ્યા|url=https://www.divyabhaskar.co.in/entertainment/bollywood/news/veteran-actors-al-pacino-and-noor-alfallah-split-131802804.html|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;, પચીનો એ ક્યારેય લગ્ન કર્યા નથી.

== કારકિર્દી ==

=== ૧૯૬૭–૧૯૭૧: થિયેટર ભૂમિકાઓ અને ફિલ્મ સફરની શરૂઆત ===
[[File:Al Pacino - Hummel.jpg|thumb|upright|અલ પચિનો ૧૯૭૭માં ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઑફ પાવ્લો હમેલ નાટકમાં અભિનય કરતા.]] ૧૯૬૭માં અલ પચિનોએ બોસ્ટનના ચાર્લ્સ પ્લેહાઉસમાં અવેક એન્ડ સિંગ નાટકથી વ્યાવસાયિક રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ત્યારબાદ અમેરિકા હુર્રા નાટકમાં કામ દરમિયાન તેમની મુલાકાત અભિનેત્રી જીલ ક્લેબર્ગ સાથે થઈ, બંને વચ્ચે પાંચ વર્ષ સુધી પ્રેમસંબંધ રહ્યો, અને ત્યારબાદ તેઓ ન્યૂયોર્ક શહેરમાં પાછા ફર્યા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૮માં પચિનોએ એસ્ટોર પ્લેસ થિયેટરમાં ઇઝરાયેલ હોરોવિટ્ઝના ધ ઇન્ડિયન વોન્ટ્સ ધ બ્રોન્ક્સ નામના નાટકમાં મર્ફ નામના શેરી ગુંડાની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ નાટક ૧૭ જાન્યુઆરી, ૧૯૬૮ના રોજ શરૂ થયું હતું અને તેના કુલ એકસો સિત્યોતેર શો થયા હતા. આ નાટકની સાથે જ હોરોવિટ્ઝનું બીજું નાટક ઈટ્સ કોલ્ડ ધ સુગર પ્લમ પણ દર્શાવવામાં આવતું હતું, જેમાં જીલ ક્લેબર્ગ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ નાટકમાં શાનદાર અભિનય માટે  પચિનોને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓબી એવોર્ડ મળ્યો હતો, જ્યારે જોન કાઝલેને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. માર્ટિન બ્રેગમેને આ નાટક જોયું અને તેઓ પચિનોના મેનેજર બન્યા હતા. આ ભાગીદારી આવનારા વર્ષોમાં ખૂબ જ સફળ સાબિત થઈ, કારણ કે બ્રેગમેને જ પચિનોને ધ ગોડફાધર, સેર્પીકો અને ડોગ ડે આફ્ટરનૂન જેવી મહાન ફિલ્મો કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. પોતાની સ્ટેજ કારકિર્દી વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે માર્ટિન બ્રેગમેને જ મારી શોધ કરી હતી જ્યારે હું પચીસ-છવ્વીસ વર્ષનો હતો અને તેઓ મારા મેનેજર બન્યા હતા. હું આજે જે પણ સ્થાને છું તે માર્ટીના કારણે જ છું અને હું ખરેખર તેમનો ઋણી છું.

૨૫ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૬૯ના રોજ પચિનોએ બેલાસ્કો થિયેટર ખાતે ડોન પીટરસનના ડઝ અ ટાઈગર વેર અ નેકટાઈ નામના નાટકથી બ્રોડવે થિયેટરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. આ નાટક ઓગણચાળીસ શો પછી ૨૯ માર્ચ, ૧૯૬૯ના રોજ બંધ થઈ ગયું હતું, પરંતુ પચિનોના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ થયા હતા અને ૨૦ એપ્રિલ, ૧૯૬૯ના રોજ તેમને આ ભૂમિકા માટે પ્રતિષ્ઠિત ટોની એવોર્ડ મળ્યો હતો.  પચિનોએ ૧૯૭૦ના દાયકામાં પણ સ્ટેજ પર અભિનય ચાલુ રાખ્યો હતો અને ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ નામના નાટક માટે પોતાનો બીજો ટોની એવોર્ડ જીત્યો હતો. આ સિવાય તેમણે રિચાર્ડ ધ થર્ડ નામના નાટકમાં મુખ્ય શીર્ષક ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૮૦ના દાયકા મા ડેવિડ મેમેટના અમેરિકન બફેલો નામના નાટકમાં દેખાયા પછી પચિનોએ ફરીથી સ્ટેજ પર મોટી સફળતા મેળવી હતી, જેના માટે તેમને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ ૧૯૯૦ પછી પચીનો સ્ટેજ કાર્યોમાં યુજેન ઓ નીલના હ્યુગી, ઓસ્કાર વાઈલ્ડના સાલોમે અને વર્ષ ૨૦૦૫માં લાઈલ કેસ્લરના ઓર્ફન્સ નામના નાટકોના પુનઃપ્રસારણનો સમાવેશ થાય છે. એક્ટર્સ સ્ટુડિયોમાં અભ્યાસ કરતી વખતે પચીનોને સમજાયું હતું કે તેમની પાસે અભિનયની એક અદ્ભુત ભેટ છે અને તેમને આ કામમાં ખૂબ આનંદ આવતો હતો, જોકે તેમના શરૂઆતના કામો આર્થિક રીતે બહુ ફાયદાકારક નહોતા. 

સ્ટેજ પર સફળતા મેળવ્યા પછી પચિનોએ વર્ષ ૧૯૬૯માં પેટ્ટી ડ્યુક અભિનીત એક સ્વતંત્ર ફિલ્મ મી, નેટલીમાં ટૂંકી ભૂમિકા ભજવીને ફિલ્મી દુનિયામાં પ્રવેશ કર્યો હતો. વર્ષ ૧૯૭૦માં પચિનોએ ક્રિએટિવ મેનેજમેન્ટ એસોસિએટ્સ નામની ટેલેન્ટ એજન્સી સાથે કરાર કર્યા હતા. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૭૧માં આવેલી ફિલ્મ ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્કમાં એક હેરોઈનના બંધાણી યુવકની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને તેમણે ફીચર ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતા તરીકે સત્તાવાર શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૭૨–૧૯૮૩: વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને સફળતા ===
[[File:Al Pacino with James Caan.jpg|thumb|upright|left|વર્ષ ૧૯૭૨ની આસપાસ જેમ્સ કાન સાથે અલ પચિનો]]
ડિરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ પચિનોને મારીયો પુઝો ની ૧૯૬૯ માં પ્રકાશિત થયેલી સુપર હિટ માફિયા નવલકથા [[ધ ગોડફાધર (નવલકથા)|ધ ગોડફાધર]] પર આધારિત ફિલ્મ માં માઈકલ કોર્લિયોનની મુખ્ય ભૂમિકા માટે પસંદ કર્યા હતા, જે વર્ષ ૧૯૭૨ રિલીઝ થઈ હતી. જોકે આ ભૂમિકા મેળવવા માટે જેક નિકોલસન, રોબર્ટ રેડફોર્ડ, વોરેન બીટી અને તે સમયે ખૂબ જ ઓછા જાણીતા એવા રોબર્ટ ડી નિરોએ પણ પ્રયાસો કર્યા હતા. તેમ છતાં દિગ્દર્શક ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ '''અલ પચિનો'''ની જ પસંદગી કરી હતી; કારણ કે પચિનો પોતે ઇટાલિયન મૂળના હતા અને તેમની એકટિંગ માં એક ખાસ તીવ્રતા હતી જે કોપોલાને 'માઇકલ કોર્લિયોની'ના પાત્ર માટે જોઈતી હતી.

શરૂઆતમાં પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ ફિલ્મ સ્ટુડિયોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ આ પસંદગીથી નારાજ થયા હતા, કારણ કે તેઓ આ ભૂમિકા માટે કોઈ વધુ પ્રખ્યાત અભિનેતાને લેવા માંગતા હતા. જોકે, ફિલ્મમાં પચીનોના પ્રખ્યાત 'રેસ્ટોરન્ટ શૂટઆઉટ દ્રશ્ય'ના શૂટિંગ પછી તેઓ માની ગયા હતા.

આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર તમામ રેકોર્ડ તોડીને '''ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર''' સાબિત થઈ અને તે વર્ષની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ બની. આ ફિલ્મમાં પચિનોના અદ્ભુત અભિનયને કારણે તેમને '''ઓસ્કાર એવોર્ડ'''નું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમના આ પરફોર્મન્સને ફિલ્મ જગતમાં એક અત્યંત તીવ્ર અને પ્રભાવશાળી એક્ટિંગના સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ સાથે જ, માઇકલ કોર્લિયોનીનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત અને આઇકોનિક પાત્ર માનવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-12-18|title=અલ પચિનોના એક ફેન એ બાકસની ૧ લાખ દીવાસળીઓમાંથી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના તેમના પ્રખ્યાત પાત્ર 'માઇકલ કોર્લિયોની'નું એક અત્યંત સુંદર અને અદભુત સ્ટેચ્યુ તૈયાર કર્યું છે.|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/ajab-artist-tomislav-horvat-created-a-sculpture-of-al-pacino-with-matchboxes-in19-mon-4468137-pho.html|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;

લાંબા સમય સુધી એવી અફવાઓ હતી કે પચિનોએ તે વર્ષના ઓસ્કાર એવોર્ડ સમારોહનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. અફવા મુજબ તેઓ શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાની શ્રેણીમાં નામાંકિત થવાથી નારાજ હતા, કારણ કે ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતાનો ઓસ્કાર જીતનાર સહ-કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો કરતાં અલ પચિનોનો સ્ક્રીન પર દેખાવાનો સમય વધુ હતો. જોકે, વર્ષ ૨૦૨૪માં પ્રકાશિત થયેલી પોતાની આત્મકથામાં અલ પચિનોએ આ અફવાઓનું સંપૂર્ણ ખંડન કર્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી છે કે તે સમયે અચાનક મળેલી વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને પ્રખ્યાતિના કારણે તેઓ ખૂબ ડરી ગયા હતા અને માનસિક રીતે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા. આ અતિશય ભયના કારણે અને તે જ સમયે બોસ્ટનમાં થિયેટરના કામમાં વ્યસ્ત હોવાને લીધે તેઓ તે ઓસ્કાર સમારોહમાં હાજર રહી શક્યા નહોતા.

૧૯૭૩માં, પચિનોએ જીન હેકમેન સાથે સ્કેરક્રો ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું, જેને કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રતિષ્ઠિત પામ ડી ઓર એવોર્ડ મળ્યો હતો. એ જ વર્ષે, ન્યૂ યોર્ક સિટીના પોલીસ ઓફિસર ફ્રેન્ક સેર્પિકોની સાચી વાર્તા પર આધારિત સેર્પિકો ફિલ્મમાં શાનદાર એક્ટિંગ કરવા બદલ પચીનોને બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ ફિલ્મમાં તેમણે સાથી પોલીસ અધિકારીઓનો ભ્રષ્ટાચાર ખુલ્લો પાડવા માટે અંડરકવર ઓપરેશન કર્યું હતું. 

[[File:Pacino as Serpico in 1973.jpg|thumb|upright|૧૯૭૩માં સેર્પિકો ફિલ્મના પાત્રમાં પચીનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૪માં, ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર'ની સિક્વલ મૂવીમાં પચિનોએ ફરી એકવાર માઇકલ કોર્લિયોનીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સુપર હિટ રહી અને સાથે બેસ્ટ પિક્ચરનો ઓસ્કાર જીતનારી ઇતિહાસની પહેલી સિક્વલ બની હતી. આ રોલ માટે પચીનોને ત્રીજી વખત ઓસ્કાર નોમિનેશન મળ્યું હતું, જે માઇકલ કોર્લિયોનીના પાત્ર માટે તેમનું લીડ કેટેગરીમાં બીજું નોમિનેશન હતું. પ્રખ્યાત મેગેઝિન ન્યૂઝવીકે ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨ માં તેમના પરફોર્મન્સને સિનેમાના ઇતિહાસમાં કોઈ વ્યક્તિના હૃદયના કઠોર થવાની પ્રક્રિયાનું સૌથી શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન ગણાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-01|title=અમદાવાદના આશ્રમ રોડ પર આવેલા પ્રયોગશાળા હોલ ખાતે અલ પચિનોની સુપરહિટ ક્લાસિક ફિલ્મ સર્પિકો નું ખાસ સ્ક્રીનિંગ યોજાયું|url=https://english.gujaratsamachar.com/news/lifestyle-fashion/have-a-leisurely-weekend-with-drama-laughter-and-more-in-ahmedabad-65361255554|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Gujarat Samachar|language=en}}&lt;/ref&gt;

૧૯૭૫માં, પચિનોને બેંક લૂંટારા જોન વોજટોવિચની સાચી વાર્તા પર આધારિત 'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' ફિલ્મથી વધુ એક મોટી બોક્સ ઓફિસ પર બ્લોકબસ્ટર સફળતા મળી, આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સિડની લુમેટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે થોડા વર્ષો પહેલા 'સેર્પિકો' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ માટે પચિનોને ફરી એકવાર ઓસ્કારમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. 

[[File:Al Pacino Penelope Allen in Dog Day Afternoon.jpg|thumb|upright|૧૯૭૫માં આવેલી ડોગ ડે આફ્ટરનૂન ફિલ્મના એક દ્રશ્યમાં પચિનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૭માં, સિડની પોલેક દ્વારા નિર્દેશિત 'બોબી ડીયરફિલ્ડ' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક રેસ-કાર ડ્રાઇવરની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લૉપ થઈ હતી, પરંતું આ શાનદાર રોલ માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમની આના પછીની ફિલ્મ કોર્ટરૂમ ડ્રામા આધારિત 'એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ' હતી. જે સુપર હિટ બની સાથે આ ફિલ્મમાં પચિનોની અદ્ભુત એક્ટિંગ રેન્જના ફિલ્મ વિવેચકોએ ખૂબ વખાણ કર્યા અને તેમને ચોથી વખત બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું. જોકે, તે વર્ષે આ એવોર્ડ 'ક્રેમર વર્સિસ ક્રેમર' ફિલ્મ માટે ડસ્ટિન હોફમેનને મળ્યો હતો, રસપ્રદ વાત એ છે કે આ ફિલ્મની ઓફર પહેલા પચિનોને થઈ હતી પણ તેમણે આ રોલ કરવાની ના પાડી દીધી હતી. 

૧૯૭૦ના દાયકા દરમિયાન, પચિનોને કુલ પાંચ ઓસ્કાર નામાંકન મળ્યા હતા, જેમાં સેર્પિકો, ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨, ડોગ ડે આફ્ટરનૂન અને એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મો માટે બેસ્ટ એક્ટરના ચાર નામાંકન સામેલ હતા.

૧૯૮૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં પચિનોની કારકિર્દીમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ન્યૂ યોર્કના ગે સમુદાયના વિરોધનો સામનો કરનારી તેમની વિવાદાસ્પદ ફિલ્મ 'ક્રૂઝિંગ' અને કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ઓથર! ઓથર!' બોક્સ ઓફિસ પર ખાસ સફળ ન રહી અને ફિલ્મ વિવેચકોએ પણ તેના નકારાત્મક રિવ્યૂ આપ્યા હતા. જોકે, ૧૯૮૩માં બ્રાયન ડી પાલ્મા દ્વારા નિર્દેશિત ગેંગસ્ટર ક્રાઇમ એક્શન ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કારફેસ'માં તેમનું પરફોર્મન્સ તેમની કારકિર્દીનું સૌથી મોટું હાઇલાઇટ અને યાદગાર પાત્ર સાબિત થયું. શરૂઆતમાં આ ફિલ્મમાં બતાવેલી અતિશય હિંસાના કારણે વિવેચકોએ તેની આકરી ટીકા કરી હતી, પરંતુ સમય જતાં આ ફિલ્મને સિનેમા જગતમાં ભારે પ્રશંસા મળી. આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ઘણું સારું પ્રદર્શન કર્યું,તેમજ ફિલ્મમાં ક્યુબન ડ્રગ લોર્ડ 'ટોની મોન્ટાના' નો દમદાર રોલ ભજવવા બદલ પચિનોને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નામાંકન મળ્યું હતું. પચિનોએ ભજવેલું ટોની મોન્ટાનાનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક આઇકોનિક ગેંગસ્ટર પાત્ર તરીકે જોવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=અલ પચિનોની સ્કારફેસ જોઈને વાસ્તવમાં રોલ નિભાવ્યો : સંજય દત્ત|url=https://sandesh.com/supplement/after-seeing-al-pacino-39-s-scarface-played-the-real-role-sanjay|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

=== ૧૯૮૪–૧૯૯૯: ૪ વર્ષનો બ્રેક અને જબરદસ્ત વાપસી ===

અમેરિકન ક્રાંતિ દરમિયાન એક શિકારીની વાર્તા પર આધારિત તેમની ૧૯૮૫ની ફિલ્મ 'રેવલ્યુશન' કમાણી અને વિવેચકો બંને દ્રષ્ટિએ નિષ્ફળ રહી હતી. પચિનોએ આ નિષ્ફળતા માટે ફિલ્મના ઉતાવળિયા પ્રોડક્શનને જવાબદાર ગણાવ્યું હતું, જેના કારણે તેમણે ફિલ્મોમાંથી ચાર વર્ષનો બ્રેક લીધો હતો. આ સમય દરમિયાન પચિનો ફરી રંગમંચ તરફ વળ્યા. તેમણે 'ક્રિસ્ટલ ક્લિયર', 'નેશનલ એન્થમ્સ' અને અન્ય નાટકોના વર્કશોપ પ્રોડક્શન્સ તૈયાર કર્યા; તેમજ ૧૯૮૮માં પ્રોડ્યુસર જોસેફ પેપના 'ન્યૂ યોર્ક શેક્સપિયર ફેસ્ટિવલ'માં 'જુલિયસ સીઝર' નાટકમાં પણ અભિનય કર્યો. 

ફિલ્મોમાંથી લીધેલા આ બ્રેક વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે: &quot;મને યાદ છે જ્યારે ૧૯૭૪-૭૫માં બધું બરાબર ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે હું સ્ટેજ પર 'ધ રેઝિસ્ટિબલ રાઇઝ ઓફ આર્ટુરો ઉઇ' નાટક કરી રહ્યો હતો. તે સમયે મેં ક્યાંક વાંચ્યું કે હું સ્ટેજ પર એટલે પાછો ફર્યો છું કારણ કે મારું ફિલ્મી કરિયર ડૂબી રહ્યું છે! થિયેટર પ્રત્યે લોકોની આવી નકારાત્મક વિચારસરણી રહી છે, જે કમનસીબ છે.&quot;

પચિનોએ ૧૯૮૯માં 'સી ઓફ લવ' ફિલ્મથી ફરી મોટા પડદા પર વાપસી કરી, જેમાં તેમણે એક એવા ડિટેક્ટિવની ભૂમિકા ભજવી હતી જે અખબારની સિંગલ્સ કોલમ દ્વારા શિકાર શોધતા સિરિયલ કિલરની શોધ કરે છે. આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી ખૂબ જ સારા રિવ્યૂઝ મળ્યા હતા, અને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી.

૧૯૯૦માં આવેલી 'ડિક ટ્રેસી' ફિલ્મ પણ બોક્સ ઓફિસ પર વ્યાવસાયિક રીતે સફળ રહી હતી. આ ફિલ્મમાં 'બિગ બોય કેપ્રિસ'ની ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કારનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. પ્રખ્યાત ફિલ્મ વિવેચક રોજર એબર્ટે પચિનોના વખાણ કરતા તેમને આખી ફિલ્મમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર ગણાવ્યા હતા.આ જ વર્ષમાં આગળ જતાં, તેમણે ગોડફાધર સિરીઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ ગોડફાધર ૩' માં તેમના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્રોમાંના એક, માઈકલ કોર્લિયોન તરીકે પુનરાગમન કર્યું હતું. જોકે આ ફિલ્મ આર્થિક રીતે સફળ હિટ સાબિત થઈ હતી, પરંતુ તે તેના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી સફળતા મેળવી શકી નહોતી, અને પચીનોના પરિપક્વ અને લાગણીસભર અભિનયના વિવેચકો દ્વારા વ્યાપક વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. આ શાનદાર અભિનય માટે તેમને મોશન પિક્ચર ડ્રામા શ્રેણીમાં 'બેસ્ટ એક્ટર' (શ્રેષ્ઠ અભિનેતા) તરીકે પ્રતિષ્ઠિત ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું.

૧૯૯૧માં પચિનોએ 'ફ્રેન્કી અને જોની' ફિલ્મમાં મિશેલ ફીફર સાથે અભિનય કર્યો, જેમણે અગાઉ 'સ્કારફેસ' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ જેલમાંથી મુક્ત થયેલા એક રસોઈયાની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે પોતાની સાથે રેસ્ટોરન્ટમાં કામ કરતી એક વેઈટ્રેસ સાથે સંબંધની શરૂઆત કરે છે. આ ફિલ્મ ટેરેન્સ મેકનેલીના ૧૯૮૭ના પ્રખ્યાત નાટક પરથી બનાવવામાં આવી હતી. વિવેચકો તરફથી આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ એવરેજ સાબિત થઈ હતી, જોકે પચિનોએ પાછળથી જણાવ્યું હતું કે તેમને આ પાત્ર ભજવવાની ખૂબ મજા આવી હતી. ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સના વિવેચક જેનેટ મેસ્લિને પચિનોના વખાણ કરતા લખ્યું હતું કે, પચિનો આટલા સરળ અને આકર્ષક અગાઉ ક્યારેય દેખાયા નથી અને મિશેલ સાથેના તેમના દ્રશ્યો ખૂબ જ સચોટ અને પ્રમાણિક છે.

૧૯૯૨માં આવેલી માર્ટિન બ્રેસ્ટની ફિલ્મ 'સેન્ટ ઓફ અ વુમન'માં એક ગુસ્સાવાળા અને અંધ યુએસ આર્મી લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડની યાદગાર ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને તેના પછીના વર્ષે શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કાર મળ્યો હતો. આ જ વર્ષે તેમને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકે પણ નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ સાથે જ પચિનો એક જ વર્ષમાં બે અલગ-અલગ ફિલ્મો માટે બે એક્ટિંગ નોમિનેશન મેળવનારા અને મુખ્ય ભૂમિકા માટે ઓસ્કાર જીતનારા ઇતિહાસના પ્રથમ પુરુષ અભિનેતા બન્યા હતા.

૧૯૯૩માં પચિનોએ ગુનાહિત ડ્રામા ફિલ્મ 'કાર્લિટોઝ વે' માં સીન પેન સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ ન્યૂયોર્ક સ્ટેટ સુપ્રીમ કોર્ટના જજ એડવિન ટોરેસ દ્વારા લખાયેલી નવલકથાઓ 'કાર્લિટોઝ વે' (૧૯૭૫) અને 'આફ્ટર અવર્સ' (૧૯૭૯) પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મનું દિગ્દર્શન જાણીતા ડાયરેક્ટર બ્રાયન ડી પાલ્માએ કર્યું, જેમની સાથે પચિનોએ અગાઉ ૧૯૮૩ની તેમની હિટ, આઇકોનિક ક્લ્ટ ક્લાસિક ફિલ્મ 'સ્કારફેસ' માં કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ કાર્લિટો બ્રિગાન્તે નામના એક એવા ગેંગસ્ટરની ભૂમિકા ભજવી હતી જે પોતાના ભ્રષ્ટ વકીલની મદદથી જેલમાંથી મુક્ત થાય છે અને હવે સુધરી જવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે. રિલીઝ સમયે બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ સરેરાશ સફળ રહી હતી, અને તેને મિશ્ર પ્રતિભાવો મળ્યા હતા, પરંતુ પાછળથી તે સિનેમા જગતમાં એક 'કલ્ટ ક્લાસિક' ગેંગસ્ટર ફિલ્મ તરીકે પ્રખ્યાત થઈ હતી.

ત્યારબાદ ૧૯૯૫માં પચિનોએ માઈકલ મેનની પ્રખ્યાત એક્શન ક્રાઈમ થ્રિલર ફિલ્મ 'હીટ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેઓ અને રોબર્ટ ડી નિરો પ્રથમ વખત મોટા પડદા પર એકસાથે જોવા મળ્યા હતા (જોકે આ બંને કલાકારો અગાઉ 'ધ ગોડફાધર ભાગ ૨' માં પણ હતા, પરંતુ તેમાં બંનેનો એક પણ સીન સાથે નહોતો). આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ વખાણી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આજે પણ આ ફિલ્મને સિનેમા જગતની એક માસ્ટરપીસ સિનેમેટિક અને ઇતિહાસની સૌથી પ્રભાવશાળી 'હીસ્ટ' ફિલ્મોમાંની એક ગણવામાં આવે છે.૧૯૯૬માં પચિનોએ તેમના પોતાના દિગ્દર્શનમાં બનેલી થિયેટ્રિકલ ડોક્યુડ્રામા ફિલ્મ 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેમાં વિલિયમ શેક્સપિયરના નાટકના દ્રશ્યો અને લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં શેક્સપિયરની પ્રાસંગિકતા દર્શાવવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ રહી હતી પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો.

૧૯૯૭માં આવેલી રહસ્યમય થ્રિલર ફિલ્મ 'ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ' માં પચિનોએ શેતાનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં કીઆનુ રીવ્સ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. જાણીતા વિવેચક રોજર એબર્ટે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ શેતાનનું આ પાત્ર અદભુત ઉત્સાહ અને આનંદ સાથે ભજવ્યું છે.તે જ વર્ષે આવેલી બાયોગ્રાફીકલ ગેંગસ્ટર ડ્રામા  ફિલ્મ 'ડોની બ્રાસ્કો' પણ બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ રહી હતી. આ ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકામાં ન્યૂયોર્કના કુખ્યાત 'બોનાનો માફિયા પરિવાર' ની અંદર ઘૂસણખોરી કરનાર અંડરકવર એફબીઆઈ એજન્ટ જોસેફ પિસ્ટોન (ડોની બ્રાસ્કો) ના વાસ્તવિક ઓપરેશન પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ ન્યૂયોર્કના વાસ્તવિક ગેંગસ્ટર 'લેફ્ટી રુગિએરો ની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ અજાણતામાં એફબીઆઈ એજન્ટ (જોની ડેપ) ને પોતાના માફિયા સામ્રાજ્યની અંદર લાવે છે જે બાદમાં આખા ગેંગનો સફાયો કરે છે.

૧૯૯૯માં પચિનોએ ઓસ્કારમાં મલ્ટિપલ નોમિનેશન મેળવનારી ફિલ્મ 'ધ ઇન્સાઇડર' માં રસેલ ક્રો સાથે એક ટીવી પ્રોડ્યુસરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને વિવેચકોએ ખૂબ જ વખાણી હોવા છતાં ઊંચા બજેટને કારણે બોક્સ ઓફિસ પર તે 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. આ જ વર્ષે તેઓ ઓલિવર સ્ટોનની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' માં પણ જોવા મળ્યા હતા, જે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી.

=== ૨૦૦૦–૨૦૧૮: ટેલિવિઝન ભૂમિકાઓ અને રંગમંચ પર વાપસી ===

૨૦૦૦ની સાલથી પચિનોએ ત્રણ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યા હતા; જેમાં પ્રથમ એવોર્ડ ૨૦૦૧માં સિનેમા જગતમાં તેમના આજીવન યોગદાન બદલ સેસિલ બી ડીમિલ એવોર્ડ તરીકે આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૦૦માં પચિનોએ જેરી ઓરબેક સાથે ઇરા લેવિસના નાટક પર આધારિત ઓછા બજેટની ફિલ્મ 'ચાઇનીઝ કોફી' માં અભિનય કર્યો હતો, જેને વિવિધ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. મુખ્યત્વે બે મુખ્ય પાત્રો વચ્ચેની વન-ઓન-વન વાતચીત પર આધારિત આ ફિલ્મને પૂર્ણ કરવામાં લગભગ ત્રણ વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો અને તેનું સંપૂર્ણ ભંડોળ પચિનોએ પોતે પૂરું પાડ્યું હતું.

'ચાઇનીઝ કોફી' ફિલ્મને પચિનો દ્વારા પ્રોડ્યુસ કરવામાં આવેલી અન્ય બે દુર્લભ ફિલ્મો 'ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક' અને 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' ની સાથે 'પચિનો: એન એક્ટર્સ વિઝન' નામના એક ખાસ ડીવીડી બોક્સ સેટમાં સામેલ કરવામાં આવી હતી, જે ૨૦૦૭માં રિલીઝ થઈ હતી. પચિનોએ આ ફિલ્મો ધરાવતી ડિસ્ક માટે પ્રસ્તાવના અને ઉપસંહાર પણ તૈયાર કર્યા હતા.

[[File:Al Pacino.jpg|thumb|left|upright|૨૦૦૪ના વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]
૨૦૦૨માં પચિનોએ પ્રખ્યાત દિગ્દર્શક ક્રિસ્ટોફર નોલાનની મનોવૈજ્ઞાનિક થ્રિલર ફિલ્મ 'ઇન્સોમ્નિયા' માં અભિનય કર્યો હતો, જે આ જ નામની એક નોર્વેજીયન ફિલ્મની રિમેક હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે વિલિયમ્સ અને હિલેરી સ્વાન્ક જેવા કલાકારો સાથે કામ કર્યું હતું, જેમાં પચિનોએ અલાસ્કાના એક નાના શહેરમાં હત્યાની તપાસ કરવા આવેલા લોસ એન્જલસના એક અનુભવી ડિટેક્ટિવની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકો તરફથી પચિનો અને રોબિન વિલિયમ્સ બંનેના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. સાથે આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થઈ હતી.

ત્યારબાદ આવેલી તેમની આગામી ફિલ્મ 'સિમોન' ને વિવેચકો તરફથી ખાસ પ્રશંસા ન મળી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૨માં તેમણે 'પીપલ આઈ નો' ફિલ્મમાં એક પબ્લિસિસ્ટની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હોવા છતાં આ નાની ફિલ્મ પર લોકોનું ખાસ ધ્યાન ગયું નહોતું અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' રહી હતી.

પોતાની વ્યાવસાયિક સફળતા પછી ભાગ્યે જ સહાયક ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ, ૨૦૦૩માં વિવેચકો અને બોક્સ ઓફિસ પર ભારે 'ડિઝાસ્ટર' સાબિત થયેલી ફિલ્મ 'ગીગ્લી' માં દિગ્દર્શક માર્ટિન બ્રેસ્ટના આગ્રહ ખાતર એક નાની ભૂમિકા સ્વીકારી હતી. ૨૦૦૩માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'ધ રિક્રુટ' માં પચિનો એક સીઆઈએ રિક્રુટર તરીકે જોવા મળ્યા હતા અને તેમની સાથે કોલિન ફેરેલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી, જોકે પચિનોએ આ ફિલ્મ વિશે જણાવ્યું હતું કે આ એવી ફિલ્મ હતી જેને તેઓ વ્યક્તિગત રીતે સમજી શક્યા નહોતા. ત્યારબાદ પચિનોએ ૨૦૦૩ની એચબીઓ મિની-સિરીઝ 'એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા' માં વકીલ રોય કોનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ટોની કુશ્નરના પુલિત્ઝર પ્રાઈઝ વિજેતા નાટક પર આધારિત હતી. આ શાનદાર અભિનય માટે પચિનોએ ૨૦૦૪માં તેમનો ત્રીજો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો.

૨૦૦૪માં આવેલી ફિલ્મ 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' માં પચિનોએ શાયલોકની ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકોએ પરંપરાગત રીતે એક વિલન તરીકે દર્શાવવામાં આવતા આ પાત્રમાં સંવેદનશીલતા અને ઊંડાણ લાવવા બદલ તેમના ખૂબ વખાણ કર્યા હતા. ૨૦૦૫માં આવેલી 'ટુ ફોર ધ મની' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક સ્પોર્ટ્સ ગેમ્બલિંગ એજન્ટ અને મેથ્યુ મેકોનહીના માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને ઊંચા બજેટના કારણે તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટના વિવેચકે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ એટલી બધી વખત માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી છે કે હવે તેમને કિંગમેકરનો એવોર્ડ મળવો જોઈએ. પચિનોએ તેમની મહાન ગેંગસ્ટર સીરીઝ ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર' ના આધારે વર્ષ ૨૦૦૬માં બનેલી વિડીયો ગેમ 'ધ ગોડફાધર: ધ ગેમ' માં માઈકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ કે ચહેરો આપવાની સાફ ના પાડી દીધી હતી, જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોનિક આર્ટસ નામની ગેમ કંપનીને તેમનો ચહેરો કે અવાજ વાપરવાની કાનૂની મંજૂરી મળી નહોતી. વાસ્તવમાં, તેમણે આ રમત માટે એટલા માટે ના પાડી હતી કારણ કે તે જ વર્ષે તેઓ પહેલેથી જ અન્ય એક હરીફ ગેમિંગ કંપની વિવેન્ડી ગેમ્સ સાથે પોતાની જ પ્રખ્યાત ક્લ્ટ ક્લાસિક ગેંગસ્ટર ફિલ્મ સ્કારફેસ (૧૯૮૩) પર આધારિત વિડીયો ગેમ 'સ્કારફેસ: ધ વર્લ્ડ ઇઝ યોર્સ' માટે કરારબદ્ધ થઈ ચૂક્યા હતા. તે કરારની શરતો મુજબ તેઓ એકસાથે બે મોટી વિડીયો ગેમ્સને પોતાની મંજૂરી આપી શકે તેમ નહોતા. જોકે, તેમણે 'સ્કારફેસ' ગેમમાં પોતાનો ચહેરો વાપરવાની સંપૂર્ણ મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ ઉંમરના કારણે બદલાતા અવાજને લીધે ટોની મોન્ટાનાના પાત્રના અવાજ માટે તેમણે પોતે જ અલ્ પચિનો જેવો જ અવાજ ધરાવતા એક અન્ય ડબિંગ કલાકારની પસંદગી કરી આપી હતી.

૨૦૦૬માં અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા પચિનોને ૩૫મા લાઈફ એચીવમેન્ટ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા અને આ જ વર્ષે ટ્રિનિટી કોલેજ ડબલિનની યુનિવર્સિટી ફિલોસોફિકલ સોસાયટીએ તેમને માનદ સભ્યપદ એનાયત કર્યું હતું.

૨૦૦૭માં પચિનોએ જોર્જ ક્લૂની અને બ્રેડ પિટ જેવા સ્ટાર્સ સાથે 'ઓશન્સ થર્ટીન' ફિલ્મમાં વિલન અને કેસિનો માલિક વિલી બેન્કની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે બોક્સ ઓફિસ પર વૈશ્વિક સ્તરે ૩૧ કરોડ ડોલરની કમાણી કરીને મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૮માં આવેલી તેમની રોમાંચક ફિલ્મ '૮૮ મિનિટ્સ' વિવેચકોને પસંદ ન આવી છતાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હતા, અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ રોબર્ટ ડી નિરો સાથે 'રાઇટિયસ કિલ' ફિલ્મમાં ન્યૂ યોર્કના ડિટેક્ટિવ તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જેને નકારાત્મક રિવ્યૂઝ મળ્યા હોવા છતાં તે બોક્સ ઓફિસ પર પોતાની પડતર કિંમત વસૂલ કરીને 'એવરેજ' હિટ સાબિત થઈ હતી.

૨૦૧૦માં પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' નાટકમાં શાયલોકનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જેના માટે તેમને ટોની એવોર્ડનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ જ વર્ષે તેમણે એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'યૂ ડોન્ટ નો જેક' માં ડૉ. જેક કેવોર્કિયનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેના માટે પચિનોએ તેમનો બીજો એમી એવોર્ડ અને ચોથો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો. ૨૦૧૧માં તેઓ 'જેક એન્ડ જીલ' નામની કોમેડી ફિલ્મમાં જોવા મળ્યા હતા. આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ જ ખરાબ ગણાવી હતી અને પચિનોને તેના માટે સૌથી ખરાબ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. જોકે, બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ ૧૪.૯ કરોડ ડોલરની કમાણી સાથે 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. પચિનોએ પાછળથી ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમના એકાઉન્ટન્ટની જેલ થવાને કારણે તેઓ આર્થિક મુશ્કેલીમાં હતા, તેથી પૈસાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે તેમણે આ ફિલ્મ સ્વીકારી હતી.

૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ના રોજ પચિનોને તેમના દ્વારા દિગ્દર્શિત અને અભિનીત ડોક્યુમેન્ટ્રી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વાઇલ્ડ સાલોમે' ના પ્રીમિયર પહેલાં પ્રતિષ્ઠિત 'ગ્લોરી ટુ ધ ફિલ્મમેકર' એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ફિલ્મમાં હેરોદની ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ આ ફિલ્મને પોતાની કારકિર્દીનો સૌથી વ્યક્તિગત પ્રોજેક્ટ ગણાવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૨માં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાએ પચિનોને દેશના સર્વોચ્ચ કલા સન્માન 'નેશનલ મેડલ ઓફ આર્ટસ' થી નવાજ્યા હતા. આ જ સમયગાળા દરમિયાન પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' નાટકની ૩૦મી વર્ષગાંઠના વિશેષ શો કર્યા હતા. ૨૦૧૩માં તેઓ મ્યુઝિક પ્રોડ્યુસરના જીવન પર આધારિત એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'ફિલ સ્પેક્ટર' માં મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા.

[[File:Manglehorn 03 (15272211442).jpg|thumb|૨૦૧૪ના ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]


૨૦૧૫માં પચિનોએ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ડેની કોલિન્સ' માં એક ઘરડા રોક સ્ટારની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ અદભુત અભિનય માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનું નોમિનેશન મળ્યું હતું અને બોક્સ ઓફિસ પર આ નાની ફિલ્મને 'એવરેજ' સફળતા મળી હતી. આ જ વર્ષના અંતમાં તેમણે ખાસ તેમના માટે જ લખાયેલા નાટક 'ચાઇના ડોલ' ના સતત ૯૭ શો કરીને રંગમંચ પર ઇતિહાસ રચ્યો હતો. ૨૦૧૬માં કલા જગતમાં તેમના અતુલ્ય યોગદાન બદલ પ્રતિષ્ઠિત 'કેનેડી સેન્ટર ઓનર' એવોર્ડથી તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. નિવૃત્તિ લેવા અંગે પચિનોએ ખુલાસો કર્યો હતો કે અભિનય હવે તેમના સ્વભાવનો એક એવો ભાગ બની ગયો છે કે તેઓ ક્યારેય કામ છોડવા વિશે વિચારી પણ શકતા નથી. ત્યારબાદ ૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના રોજ રિલીઝ થયેલી એચબીઓની ટેલિવિઝન ફિલ્મ 'પાટેર્નો' માં તેમણે ફૂટબોલ કોચ જો પાટેર્નોની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી.

=== ૨૦૧૯–વર્તમાન ===

૨૦૧૯માં પચિનોએ હોલિવૂડના સુપરસ્ટારસ બ્રેડ પિટ અને લિયોનાર્ડો ડીકેપ્રીયો સાથે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોની કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ' માં અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૧૯ના અંતમાં પચિનોએ માર્ટિન સ્કોર્સેઝની પ્રખ્યાત ગેંગસ્ટર નેટફ્લિક્સ ફિલ્મ 'ધ આઇરિશમેન' માં રોબર્ટ ડી નિરો અને જો પેસી સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકાના ઇતિહાસના પ્રખ્યાત અને વાસ્તવિક વ્યક્તિ જીમી હોફાની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ 'ઇન્ટરનેશનલ બ્રધરહુડ ઓફ ટીમસ્ટર્સ' નામના શક્તિશાળી લેબર યુનિયનના પ્રમુખ હતા. ૧૯૭૫માં તેમના રહસ્યમય રીતે ગુમ થવાની અને અમેરિકન માફિયાઓ સાથેના તેમના સંબંધોની સત્ય ઘટના પર આધારિત આ ફિલ્મમાં પચિનોના પર્ફોર્મન્સને ભારે પ્રશંસા મળી હતી. આ પ્રથમ વખત હતું જ્યારે પચિનોએ સ્કોર્સેઝ સાથે કામ કર્યું હોય. પચીનોના શાનદાર અભિનય માટે તેમને ઓસ્કાર એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર (શ્રેષ્ઠ સહ-અભિનેતા) તરીકેનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું, અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ રિલીઝ હોવા છતાં ઓનલાઇન મીડિયામાં આ ફિલ્મને પ્રચંડ સફળતા રહી હતી.

ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦માં પચિનોએ એમેઝોન પ્રાઇમ વીડિયોની સિરીઝ 'હન્ટર્સ' માં મેયર ઓફરમેન નામના કાલ્પનિક નાઝી શિકારીની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ૨૦૦૩ પછી તેમની પ્રથમ ટેલિવિઝન સિરીઝ હતી અને તે પ્રેક્ષકોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય થઈ હતી. ૨૦૨૧માં પચિનોએ રિડલી સ્કોટની ફિલ્મ 'હાઉસ ઓફ ગુચી' માં એલ્ડો ગુચીની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હોવા છતાં પચિનો, લેડી ગાગા અને જેરેડ લેટોના અભિનયને ખાસ હાઇલાઇટ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ 'એવરેજ' રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ 'અમેરિકન ટ્રેઇટર' ફિલ્મમાં મુખ્ય બચાવ પક્ષના વકીલ તરીકે જોવા મળ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૩માં પચિનોએ માઇકલ કીટનની ફિલ્મ 'નોક્સ ગોઝ અવે' માં જેવિયર ક્રેન નામના ચોર અને ફિક્સરની સહાયક ભૂમિકા ભજવીને મોટા પડદા પર વાપસી કરી હતી, જેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૪માં પચિનોએ વિખ્યાત કલાકાર અમેદેઓ મોદિગ્લિઆનીના જીવન પર આધારિત ફિલ્મ 'મોદી, થ્રી ડેઝ ઓન ધ વિંગ ઓફ મેડનેસ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેનું નિર્માણ તેમણે જોની ડેપ અને બેરી નવીદી સાથે મળીને કર્યું હતું. આ ફિલ્મ ડેનિસ મેકઇન્ટાયરના એક પ્રખ્યાત નાટક પર આધારિત હતી. 

૨૦૨૫માં પચિનો પાંચ સ્વતંત્ર (ઇન્ડિપેન્ડન્ટ) ફિલ્મોમાં જોવા મળ્યા હતા. તેમની પ્રથમ ફિલ્મ એક હોરર ફિલ્મ 'ધ રિચ્યુઅલ' હતી, જેમાં તેમણે ડેન સ્ટીવન્સ સાથે પાદરી થિયોફિલસ રીસિન્જરની ભૂમિકા ભજવી હતી; જોકે આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી નકારાત્મક સમીક્ષાઓ મળી હતી. તેમની બીજી ફિલ્મ 'બિલી નાઈટ' હતી, જે યુવા ફિલ્મ નિર્માતાઓની મહત્વાકાંક્ષા અને કલાત્મક સફર પર આધારિત એક ડ્રામા ફિલ્મ હતી. આ ફિલ્મનું પ્રીમિયર રોડ આઇલેન્ડ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫માં તેઓ અન્ય બે ફિલ્મો 'ડેડ મેન્સ વાયર' અને 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં નાની ભૂમિકાઓમાં જોવા મળ્યા હતા, જે બંને ફિલ્મોનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર વેનિસ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. 'ડેડ મેન્સ વાયર' માં તેમણે એક અમીર મોર્ટગેજ બ્રોકરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે તેમના ભૂતકાળના પ્રખ્યાત અભિનયની યાદ અપાવે છે. જ્યારે નેટફ્લિક્સની ફિલ્મ 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં તેમની ટૂંકી ભૂમિકાના વિવેચકો દ્વારા ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૨૫ની તેમની છેલ્લી ફિલ્મ નિક પિઝોલેટોની 'ઇઝીઝ વોલ્ટ્ઝ' હતી, જેમાં તેઓ વિન્સ વોન સાથે જોવા મળ્યા હતા અને તેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં વિશેષ પ્રસ્તુતિ તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૬માં પચિનોની જૂની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' ના એક પ્રખ્યાત લોકર રૂમ મોનોલોગ (ભાષણ)નો ઉપયોગ ફાઈઝર કંપનીના એક રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાપન અભિયાન (જાહેરાત) માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ જૂન ૨૦૨૬માં તેઓ 'કિલિંગ કાસ્ટ્રો' ફિલ્મમાં સીઆઈએ એજન્ટ રોબર્ટ માહ્યુની મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા, જેનું ભવ્ય પ્રીમિયર ટ્રાઇબેકા ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''અલ પચિનો ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૬૯
| ''મી, નેટલી''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| મુખ્ય ભૂમિકા — પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| ૧૯૭૧
| ''ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્ક''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૨
| ''ધ ગોડફાધર''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| સહ અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૩
| ''સ્કેરક્રો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રાન્સિસ લાયનલ ડેલ્બુચી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૩
| ''સેર્પિકો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રેન્ક સેર્પિકો
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૪
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૫
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સોની વોર્ટઝિક
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૭
| ''બોબી ડીયરફિલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી ડીયરફિલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૯
| ''એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| આર્થર કિરકલેન્ડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૮૦
| ''ક્રૂઝિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ બર્ન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૨
| ''ઓથર! ઓથર!''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઇવાન ટ્રેવલિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૩
| ''સ્કારફેસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની મોન્ટાના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૫
| ''રેવલ્યુશન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ડોબ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૯
| ''સી ઓફ લવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ફ્રેન્ક કેલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૦
| ''ડિક ટ્રેસી''
|
|
|
| {{Yes}}
| અલ્ફોન્સ બિગ બોય કેપ્રિસ
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૦
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ફ્રેન્કી એન્ડ જોની''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૨
| ''ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિચાર્ડ રોમા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૨
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૧૯૯૩
| ''કાર્લિટોઝ વે''
|
|
|
| {{Yes}}
| કાર્લિટો બ્રિગાન્ટે
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૫
| ''હીટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ વિન્સન્ટ હેના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૬
| ''સિટી હોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મેયર જોન પેપાસ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ડોની બ્રાસ્કો''
|
|
|
| {{Yes}}
| બેન્જામિન લેફ્ટી રુગિરો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોન મિલ્ટન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''ધ ઇન્સાઇડર''
|
|
|
| {{Yes}}
| લોવેલ બર્ગમેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''એની ગિવન સન્ડે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની ડી અમાટો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ઇન્સોમ્નિયા''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલ ડોર્મર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''સિમોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિક્ટર ટેરેન્સકી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૩
| ''ધ રિક્રુટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર બર્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| શાયલોક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૫
| ''ટુ ફોર ધ મની''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર અબ્રામ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ઓશન્સ થર્ટીન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલી બેન્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''૮૮ મિનિટ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડોક્ટર જેક ગ્રેમ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૮
| ''રાઇટિયસ કિલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ડેવિડ ફિસ્ક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૦
| ''યૂ ડોન્ટ નો જેક''
|
|
|
| {{Yes}}
| જેક કેવોર્કિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા — ટેલિવિઝન ફિલ્મ
|-
| ૨૦૧૧
| ''ધ સન ઓફ નો વન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ચાર્લ્સ સ્ટેનફોર્ડ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૧
| ''જેક એન્ડ જીલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| તેઓ પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''સ્ટેન્ડ અપ ગાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૩
| ''સાલોમે''
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| કિંગ હેરોડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ۲۰۱۴
| ''મેંગલહોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એ જે મેંગલહોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ હમ્બલિંગ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| સાયમન એક્સલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૫
| ''ડેની કોલિન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેની કોલિન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૬
| ''મિસકન્ડક્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લ્સ અબ્રામ્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૭
| ''હેંગમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ રે આર્ચર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માર્વિન શ્વાર્ઝ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''ધ આઇરિશમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| જીમી હોફા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૨૦૨૧
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
|
|
|
| {{Yes}}
| આલ્ડો ગુચી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૩
| ''નોક્સ ગોઝ અવે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઝેવિયર ક્રેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''મોડી''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| મોરિસ ગેંગનેટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ડેડ મેન્સ વાયર''
|
|
|
| {{Yes}}
| એમ એલ હોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે''
|
|
|
| {{Yes}}
| અંકલ કાર્માઇન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ધ રિચ્યુઅલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફાધર થિયોફિલસ રીસિંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|}

=== નિર્દેશક અને નિર્માતા તરીકે વિશેષ ફિલ્મો ===
અલ પચિનોએ અભિનેતા સિવાય ડિરેક્ટર (નિર્દેશક) અને પ્રોડ્યુસર (નિર્માતા) તરીકે પણ કેટલીક ખૂબ જ પ્રખ્યાત પ્રાયોગિક અને ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મો બનાવી છે, જેની યાદી નીચે મુજબ છે:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! વર્ષ !! ફિલ્મ !! ભૂમિકા !! નોંધ
|-

| ૧૯૮૯ || ''ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક'' || નિર્માતા અને અભિનેતા || આ એક પ્રાયોગિક ફિલ્મ હતી જેને થિયેટરમાં રિલીઝ કરવાને બદલે માત્ર ખાસ સ્ક્રીનિંગ માટે જ રાખવામાં આવી હતી.
|-

| ૧૯૯૬ || ''લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ'' || નિર્દેશક, નિર્માતા અને લેખક || પચિનોની નિર્દેશક તરીકેની આ પ્રથમ સત્તાવાર ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ હતી, જેના માટે તેમને ડિરેક્ટર્સ ગિલ્ડ ઓફ અમેરિકાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.
|-

| ૨૦૦૦ || ''ચાઇનીઝ કોફી'' || નિર્દેશક અને અભિનેતા || આ એક અનોખી ડ્રામા ફિલ્મ હતી જે સંપૂર્ણ રીતે બે પાત્રો વચ્ચેની વાતચીત પર આધારિત હતી.
|-

| ૨૦૧૧ || ''વાઇલ્ડ સાલોમે'' || નિર્દેશક અને લેખક || ઓસ્કાર વાઇલ્ડના નાટક પર આધારિત આ એક અર્ધ-ડોક્યુમેન્ટરી (Docudrama) ફિલ્મ હતી.
|}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000199|અલ પચિનો}}

[[en:Al Pacino]]

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત વ્યક્તિઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]</text>
      <sha1>gq3rctgsek7gcmi4vsk3egoybwbvwgn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903612</id>
      <parentid>903611</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:26:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* ૨૦૧૯–વર્તમાન */</comment>
      <origin>903612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99084" sha1="5lcx7mrifwbh1x7qms4pg8si0qom6vl" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''અલ પચિનો''' નું હુલામણુ નામ ધરાવતા '''આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનો''' (જન્મ એપ્રિલ ૨૫, ૧૯૪૦), એક અમેરિકન અભિનેતા અને ફિલ્મ નિર્માતા છે. ૨૦મી સદીના સૌથી પ્રભાવશાળી અને મહાન કલાકારોમાંના એક ગણાતા અલ પચિનોએ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Pacino named 'greatest film star'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3001463.stm|date=2003-05-05|access-date=2026-08-12|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; પાંચ દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દીમાં અસંખ્ય યાદગાર ભૂમિકાઓ ભજવી છે. તેઓ અભિનયનો &quot;ટ્રિપલ ક્રાઉન&quot; (ઓસ્કાર, એમી અને ટોની એવોર્ડ) મેળવનારા જૂજ વૈશ્વિક કલાકારોમાં સામેલ છે.

== પ્રારંભિક જીવન ==
આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનોનો જન્મ અમેરિકા ના ન્યૂયોર્ક શહેરના મેનહટન વિસ્તારમાં આવેલા ઈસ્ટ હાર્લેમમાં ૨૫ એપ્રિલ, ૧૯૪૦ના રોજ થયો હતો. તેઓ તેમના સિસિલિયન અમેરિકન માતા રોઝ અને પિતા સાલ્વાટોર પચિનોનું એકમાત્ર સંતાન હતા. તેમના પિતા ઇટાલીના સેન ફ્રાટેલોથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. જ્યારે અલ પચિનો માત્ર બે વર્ષના હતા ત્યારે તેમના માતા-પિતાના છૂટાછેડા થઈ ગયા હતા. 

માતા-પિતા અલગ થયા પછી, તેમના માતા તેમને સાઉથ બ્રોન્ક્સ વિસ્તારમાં લઈ ગયા હતા. ત્યાં તેઓ તેમના નાના-નાની કેટ અને જેમ્સ ગેરાર્ડી સાથે રહેતા હતા. તેમના નાના-નાની નાની ઉંમરે ઇટાલીના પ્રખ્યાત કોર્લિયોન ગામમાંથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. અલગ થયા પછી અલ પચિનોના પિતા કેલિફોર્નિયા જતા રહ્યા હતા, જ્યાં તેમણે વીમા વેચાણકર્તા અને રેસ્ટોરન્ટના માલિક તરીકે કામ શરૂ કર્યું હતું.

જ્યારે અલ પચિનો ત્રણ-ચાર વર્ષના હતા, ત્યારથી જ તેમના માતા તેમને નિયમિત રીતે સિનેમા હોલમાં ફિલ્મો જોવા લઈ જતા હતા. ફિલ્મો જોયા પછી તેઓ મનમાં જ તે પાત્રોના સંવાદો વાગોળવાનું શરૂ કરી દેતા હતા. અલ પચિનોનું હુલામણું નામ સોની બોય હતું, જે તેમની માતાએ તે સમયના પ્રખ્યાત ગાયક અલ જોલ્સનના એક લોકપ્રિય ગીત પરથી રાખ્યું હતું, જે તેઓ અવારનવાર અલ પચિનો માટે ગાતા હતા.

પચિનો એ હર્મન રિડર જુનિયર હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેમણે અંગ્રેજી સિવાયના મોટાભાગના વિષયોના વર્ગો છોડી દીધા હતા. તેમના જુનિયર હાઈસ્કૂલના શિક્ષિકા બ્લેન્ચ રોથસ્ટીને નાની ઉંમરે જ તેમની અભિનય ક્ષમતા ઓળખી લીધી હતી. તેમણે અલ પચિનોને શાળાના નાટકોમાં ભૂમિકાઓ આપી અને વિદ્યાર્થીઓની સભાઓમાં બાઇબલના પાઠ વાંચવાનું કામ સોંપ્યું. તે શિક્ષિકાએ તેમના પરિવારના એપાર્ટમેન્ટની મુલાકાત લીધી અને તેમની નાનીને ખાસ કહ્યું કે આ બાળક આ જ કામ માટે બન્યો છે, જેને અલ પચિનો પોતાના જીવનનો સૌથી મોટો વળાંક માને છે. ત્યારબાદ ઓડિશન આપીને તેમણે હાઈસ્કૂલ ઓફ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. જોકે તેમની માતા તેમના આ નિર્ણયથી અસંમત હતા, કારણ કે તેઓ માનતા હતા કે ગરીબ લોકો અભિનય ન કરે. આ બાબતે ઘરમાં ઝઘડો થતાં તેમણે ઘર છોડી દીધું હતું.

પચિનો એ પોતાના સપના પૂરા કરવા અને ખર્ચ ઉઠાવવા માટે સંદેશવાહક, હોટેલમાં વાસણ સાફ કરવાના સહાયક, સફાઈ કામદાર, ટેલિફોન ઓપરેટર અને ટપાલ ક્લાર્ક જેવી ઓછી આવક વાળી નોકરીઓ કરી હતી. આ સમય દરમિયાન તેઓ ન્યૂયોર્કના અંડરગ્રાઉન્ડ થિયેટરોમાં બેઝમેન્ટ નાટકોમાં અભિનય કરતા હતા. કિશોરાવસ્થામાં તેમણે એક્ટર્સ સ્ટુડિયો નામની સંસ્થામાં જોડાવાનો પ્રયાસ કર્યો પરંતુ તેઓ રિજેક્ટ થયા. ત્યારબાદ તેઓ એચબી સ્ટુડિયોમાં જોડાયા, જ્યાં તેમની મુલાકાત અભિનયના શિક્ષક ચાર્લી લોટન સાથે થઈ, જેઓ પાછળથી તેમના માર્ગદર્શક અને શ્રેષ્ઠ મિત્ર બન્યા. આ સ્ટુડિયોના હોલ અને ડાન્સ રૂમ સાફ કરવાના બદલામાં સંસ્થાએ તેમને મફતમાં ક્લાસ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. રાત્રિના સમયે અલ પચિનો શેરીઓમાં ફરતા ફરતા શેક્સપિયરના સંવાદોની પ્રેક્ટિસ કરતા હતા. આ સમયગાળામાં તેઓ ઘણીવાર બેરોજગાર અથવા બેઘર રહ્યા હતા, અને ક્યારેક શેરીઓમાં, થિયેટરોમાં અથવા મિત્રના ઘરે સૂઈ જતા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૨માં પચિનોના માતાનું ત્રેતાલીસ વર્ષની નાની ઉંમરે અવસાન થયું હતું. તેના પછીના જ વર્ષે તેમના નાનાનું પણ અવસાન થયું. અલ પચિનો આ સમયને પોતાના જીવનનો સૌથી મુશ્કેલ તબક્કો માને છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ તે સમયે બાવીસ વર્ષના હતા અને તેમના જીવનના સૌથી પ્રભાવશાળી બે લોકો ચાલ્યા ગયા હતા, જેના કારણે તેઓ સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડ્યા હતા.

એચબી સ્ટુડિયોમાં ચાર વર્ષ વિતાવ્યા પછી, અલ પચિનોએ એક્ટર્સ સ્ટુડિયો માટે સફળતાપૂર્વક ઓડિશન આપ્યું. ત્યાં તેમણે અભિનયના પ્રખ્યાત કોચ લી સ્ટ્રાસબર્ગ હેઠળ પદ્ધતિસરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો. આ જ લી સ્ટ્રાસબર્ગ પાછળથી અલ પચિનો સાથે ધ ગોડફાધર ભાગ બે ફિલ્મમાં પણ જોવા મળ્યા હતા. પાછળથી આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં તેમણે સ્ટ્રાસબર્ગ અને આ સંસ્થાની તેમના જીવન પર પડેલી અસર વિશે વાત કરી હતી કે એક્ટર્સ સ્ટુડિયોનું તેમના જીવનમાં ખૂબ મોટું સ્થાન છે અને લી સ્ટ્રાસબર્ગને જેટલું સન્માન મળવું જોઈતું હતું તેટલું નથી મળ્યું. ચાર્લી લોટન પછી આ સંસ્થાએ જ તેમની કારકિર્દીને એક નવી દિશા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ અન્ય નાની-મોટી નોકરીઓ છોડીને સંપૂર્ણપણે અભિનય તરફ વળી શક્યા હતા. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે લી સ્ટ્રાસબર્ગ સાથે કામ કરવું ખૂબ જ ઉત્સાહજનક હતું કારણ કે તેઓ જ્યારે કોઈ દ્રશ્ય કે લોકો વિશે વાત કરતા ત્યારે એટલા રસપ્રદ લાગતા કે બસ તેમને સાંભળતા જ રહેવાનું મન થાય. તેઓ અભિનેતાઓને ખૂબ પ્રેમ કરતા અને અભિનયની અદ્ભુત સમજ ધરાવતા હતા.

== અંગત જીવન ==
=== સંબંધો અને બાળકો ===
પચિનોનો તેમની 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના સહ-અભિનેત્રી ડાયેન કીટન સાથે લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો. તેમનો આ ઉતાર-ચઢાવવાળો સંબંધ 'ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩' ના શૂટિંગ પછી પૂરો થયો હતો. આ સિવાય તેઓ જીલ ક્લેબર્ગ, ટ્યુઝડે વેલ્ડ, માર્થે કેલર, વેરુસ્કા વોન લેહન્દોર્ફ, કેથલીન ક્વિનલાન, લિન્ડાલ હોબ્સ અને પેનેલોપ એન મિલર સાથે પણ સંબંધોમાં રહ્યા હતા. પચિનોનો આર્જેન્ટિનાની અભિનેત્રી લ્યુસિલા પોલાક સાથે ૨૦૦૮ થી ૨૦૧૮ સુધી ૧૦ વર્ષ લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો.

પચિનોને ચાર બાળકો છે. તેમની સૌથી મોટી દીકરી જૂલી મેરીનો જન્મ ૧૬ ઓક્ટોબર ૧૯૮૯ના રોજ થયો હતો, જે તેમની અને એક્ટિંગ કોચ જેન ટેરન્ટની દીકરી છે. આ સિવાય ૨૫ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ના રોજ આઈવીએફ પદ્ધતિ દ્વારા તેમને બે જોડિયા બાળકો થયા હતા, જેમની માતા અભિનેત્રી બેવર્લી ડી એન્જેલો છે, જેમની સાથે પચિનો ૧૯૯૭ થી ૨૦૦૩ સુધી સંબંધમાં રહ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૪ દરમિયાન ફિલ્મ નિર્માતા નૂર અલ્ફલ્લાહ સાથેના સંબંધોથી ૧૫ જૂન ૨૦૨૩ના રોજ તેમને એક દીકરો થયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gujarati|first=TV9|date=2023-05-31|title=Al Pacinoની 53 વર્ષ નાની ગર્લફ્રેન્ડ બનશે માતા, 82 વર્ષની ઉંમરે ચોથી વખત પિતા બનશે એક્ટર|url=https://tv9gujarati.com/entertainment/hollywood-actor-al-pacino-is-going-to-be-a-father-for-the-fourth-time-at-the-age-of-82-with-53-year-younger-girlfriend-768236.html|access-date=2026-08-12|website=TV9 Gujarati|language=gu}}&lt;/ref&gt;૮૩ વર્ષની ઉંમરે પચિનો દુનિયાના સૌથી મોટી ઉંમરે પિતા બનનારા વ્યક્તિઓમાંથી એક બન્યા છે,  કોરોના લોકડાઉન બાદ ૨૦૨૨માં શરૂ થયેલો આ સંબંધ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં સત્તાવાર રીતે પૂરો થયો હતો અને બંને અલગ થઈ ગયા હતા&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-09-07|title=પીઢ અભિનેતા અલ પચિનો અને નૂર અલફલ્લાહ અલગ થયા: બાળકનો જન્મ ત્રણ મહિના પહેલા થયો હતો, નૂરે કસ્ટડી અને પૈસા માંગ્યા|url=https://www.divyabhaskar.co.in/entertainment/bollywood/news/veteran-actors-al-pacino-and-noor-alfallah-split-131802804.html|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;, પચીનો એ ક્યારેય લગ્ન કર્યા નથી.

== કારકિર્દી ==

=== ૧૯૬૭–૧૯૭૧: થિયેટર ભૂમિકાઓ અને ફિલ્મ સફરની શરૂઆત ===
[[File:Al Pacino - Hummel.jpg|thumb|upright|અલ પચિનો ૧૯૭૭માં ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઑફ પાવ્લો હમેલ નાટકમાં અભિનય કરતા.]] ૧૯૬૭માં અલ પચિનોએ બોસ્ટનના ચાર્લ્સ પ્લેહાઉસમાં અવેક એન્ડ સિંગ નાટકથી વ્યાવસાયિક રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ત્યારબાદ અમેરિકા હુર્રા નાટકમાં કામ દરમિયાન તેમની મુલાકાત અભિનેત્રી જીલ ક્લેબર્ગ સાથે થઈ, બંને વચ્ચે પાંચ વર્ષ સુધી પ્રેમસંબંધ રહ્યો, અને ત્યારબાદ તેઓ ન્યૂયોર્ક શહેરમાં પાછા ફર્યા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૮માં પચિનોએ એસ્ટોર પ્લેસ થિયેટરમાં ઇઝરાયેલ હોરોવિટ્ઝના ધ ઇન્ડિયન વોન્ટ્સ ધ બ્રોન્ક્સ નામના નાટકમાં મર્ફ નામના શેરી ગુંડાની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ નાટક ૧૭ જાન્યુઆરી, ૧૯૬૮ના રોજ શરૂ થયું હતું અને તેના કુલ એકસો સિત્યોતેર શો થયા હતા. આ નાટકની સાથે જ હોરોવિટ્ઝનું બીજું નાટક ઈટ્સ કોલ્ડ ધ સુગર પ્લમ પણ દર્શાવવામાં આવતું હતું, જેમાં જીલ ક્લેબર્ગ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ નાટકમાં શાનદાર અભિનય માટે  પચિનોને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓબી એવોર્ડ મળ્યો હતો, જ્યારે જોન કાઝલેને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. માર્ટિન બ્રેગમેને આ નાટક જોયું અને તેઓ પચિનોના મેનેજર બન્યા હતા. આ ભાગીદારી આવનારા વર્ષોમાં ખૂબ જ સફળ સાબિત થઈ, કારણ કે બ્રેગમેને જ પચિનોને ધ ગોડફાધર, સેર્પીકો અને ડોગ ડે આફ્ટરનૂન જેવી મહાન ફિલ્મો કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. પોતાની સ્ટેજ કારકિર્દી વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે માર્ટિન બ્રેગમેને જ મારી શોધ કરી હતી જ્યારે હું પચીસ-છવ્વીસ વર્ષનો હતો અને તેઓ મારા મેનેજર બન્યા હતા. હું આજે જે પણ સ્થાને છું તે માર્ટીના કારણે જ છું અને હું ખરેખર તેમનો ઋણી છું.

૨૫ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૬૯ના રોજ પચિનોએ બેલાસ્કો થિયેટર ખાતે ડોન પીટરસનના ડઝ અ ટાઈગર વેર અ નેકટાઈ નામના નાટકથી બ્રોડવે થિયેટરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. આ નાટક ઓગણચાળીસ શો પછી ૨૯ માર્ચ, ૧૯૬૯ના રોજ બંધ થઈ ગયું હતું, પરંતુ પચિનોના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ થયા હતા અને ૨૦ એપ્રિલ, ૧૯૬૯ના રોજ તેમને આ ભૂમિકા માટે પ્રતિષ્ઠિત ટોની એવોર્ડ મળ્યો હતો.  પચિનોએ ૧૯૭૦ના દાયકામાં પણ સ્ટેજ પર અભિનય ચાલુ રાખ્યો હતો અને ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ નામના નાટક માટે પોતાનો બીજો ટોની એવોર્ડ જીત્યો હતો. આ સિવાય તેમણે રિચાર્ડ ધ થર્ડ નામના નાટકમાં મુખ્ય શીર્ષક ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૮૦ના દાયકા મા ડેવિડ મેમેટના અમેરિકન બફેલો નામના નાટકમાં દેખાયા પછી પચિનોએ ફરીથી સ્ટેજ પર મોટી સફળતા મેળવી હતી, જેના માટે તેમને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ ૧૯૯૦ પછી પચીનો સ્ટેજ કાર્યોમાં યુજેન ઓ નીલના હ્યુગી, ઓસ્કાર વાઈલ્ડના સાલોમે અને વર્ષ ૨૦૦૫માં લાઈલ કેસ્લરના ઓર્ફન્સ નામના નાટકોના પુનઃપ્રસારણનો સમાવેશ થાય છે. એક્ટર્સ સ્ટુડિયોમાં અભ્યાસ કરતી વખતે પચીનોને સમજાયું હતું કે તેમની પાસે અભિનયની એક અદ્ભુત ભેટ છે અને તેમને આ કામમાં ખૂબ આનંદ આવતો હતો, જોકે તેમના શરૂઆતના કામો આર્થિક રીતે બહુ ફાયદાકારક નહોતા. 

સ્ટેજ પર સફળતા મેળવ્યા પછી પચિનોએ વર્ષ ૧૯૬૯માં પેટ્ટી ડ્યુક અભિનીત એક સ્વતંત્ર ફિલ્મ મી, નેટલીમાં ટૂંકી ભૂમિકા ભજવીને ફિલ્મી દુનિયામાં પ્રવેશ કર્યો હતો. વર્ષ ૧૯૭૦માં પચિનોએ ક્રિએટિવ મેનેજમેન્ટ એસોસિએટ્સ નામની ટેલેન્ટ એજન્સી સાથે કરાર કર્યા હતા. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૭૧માં આવેલી ફિલ્મ ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્કમાં એક હેરોઈનના બંધાણી યુવકની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને તેમણે ફીચર ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતા તરીકે સત્તાવાર શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૭૨–૧૯૮૩: વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને સફળતા ===
[[File:Al Pacino with James Caan.jpg|thumb|upright|left|વર્ષ ૧૯૭૨ની આસપાસ જેમ્સ કાન સાથે અલ પચિનો]]
ડિરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ પચિનોને મારીયો પુઝો ની ૧૯૬૯ માં પ્રકાશિત થયેલી સુપર હિટ માફિયા નવલકથા [[ધ ગોડફાધર (નવલકથા)|ધ ગોડફાધર]] પર આધારિત ફિલ્મ માં માઈકલ કોર્લિયોનની મુખ્ય ભૂમિકા માટે પસંદ કર્યા હતા, જે વર્ષ ૧૯૭૨ રિલીઝ થઈ હતી. જોકે આ ભૂમિકા મેળવવા માટે જેક નિકોલસન, રોબર્ટ રેડફોર્ડ, વોરેન બીટી અને તે સમયે ખૂબ જ ઓછા જાણીતા એવા રોબર્ટ ડી નિરોએ પણ પ્રયાસો કર્યા હતા. તેમ છતાં દિગ્દર્શક ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ '''અલ પચિનો'''ની જ પસંદગી કરી હતી; કારણ કે પચિનો પોતે ઇટાલિયન મૂળના હતા અને તેમની એકટિંગ માં એક ખાસ તીવ્રતા હતી જે કોપોલાને 'માઇકલ કોર્લિયોની'ના પાત્ર માટે જોઈતી હતી.

શરૂઆતમાં પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ ફિલ્મ સ્ટુડિયોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ આ પસંદગીથી નારાજ થયા હતા, કારણ કે તેઓ આ ભૂમિકા માટે કોઈ વધુ પ્રખ્યાત અભિનેતાને લેવા માંગતા હતા. જોકે, ફિલ્મમાં પચીનોના પ્રખ્યાત 'રેસ્ટોરન્ટ શૂટઆઉટ દ્રશ્ય'ના શૂટિંગ પછી તેઓ માની ગયા હતા.

આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર તમામ રેકોર્ડ તોડીને '''ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર''' સાબિત થઈ અને તે વર્ષની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ બની. આ ફિલ્મમાં પચિનોના અદ્ભુત અભિનયને કારણે તેમને '''ઓસ્કાર એવોર્ડ'''નું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમના આ પરફોર્મન્સને ફિલ્મ જગતમાં એક અત્યંત તીવ્ર અને પ્રભાવશાળી એક્ટિંગના સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ સાથે જ, માઇકલ કોર્લિયોનીનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત અને આઇકોનિક પાત્ર માનવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-12-18|title=અલ પચિનોના એક ફેન એ બાકસની ૧ લાખ દીવાસળીઓમાંથી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના તેમના પ્રખ્યાત પાત્ર 'માઇકલ કોર્લિયોની'નું એક અત્યંત સુંદર અને અદભુત સ્ટેચ્યુ તૈયાર કર્યું છે.|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/ajab-artist-tomislav-horvat-created-a-sculpture-of-al-pacino-with-matchboxes-in19-mon-4468137-pho.html|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;

લાંબા સમય સુધી એવી અફવાઓ હતી કે પચિનોએ તે વર્ષના ઓસ્કાર એવોર્ડ સમારોહનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. અફવા મુજબ તેઓ શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાની શ્રેણીમાં નામાંકિત થવાથી નારાજ હતા, કારણ કે ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતાનો ઓસ્કાર જીતનાર સહ-કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો કરતાં અલ પચિનોનો સ્ક્રીન પર દેખાવાનો સમય વધુ હતો. જોકે, વર્ષ ૨૦૨૪માં પ્રકાશિત થયેલી પોતાની આત્મકથામાં અલ પચિનોએ આ અફવાઓનું સંપૂર્ણ ખંડન કર્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી છે કે તે સમયે અચાનક મળેલી વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને પ્રખ્યાતિના કારણે તેઓ ખૂબ ડરી ગયા હતા અને માનસિક રીતે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા. આ અતિશય ભયના કારણે અને તે જ સમયે બોસ્ટનમાં થિયેટરના કામમાં વ્યસ્ત હોવાને લીધે તેઓ તે ઓસ્કાર સમારોહમાં હાજર રહી શક્યા નહોતા.

૧૯૭૩માં, પચિનોએ જીન હેકમેન સાથે સ્કેરક્રો ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું, જેને કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રતિષ્ઠિત પામ ડી ઓર એવોર્ડ મળ્યો હતો. એ જ વર્ષે, ન્યૂ યોર્ક સિટીના પોલીસ ઓફિસર ફ્રેન્ક સેર્પિકોની સાચી વાર્તા પર આધારિત સેર્પિકો ફિલ્મમાં શાનદાર એક્ટિંગ કરવા બદલ પચીનોને બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ ફિલ્મમાં તેમણે સાથી પોલીસ અધિકારીઓનો ભ્રષ્ટાચાર ખુલ્લો પાડવા માટે અંડરકવર ઓપરેશન કર્યું હતું. 

[[File:Pacino as Serpico in 1973.jpg|thumb|upright|૧૯૭૩માં સેર્પિકો ફિલ્મના પાત્રમાં પચીનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૪માં, ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર'ની સિક્વલ મૂવીમાં પચિનોએ ફરી એકવાર માઇકલ કોર્લિયોનીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સુપર હિટ રહી અને સાથે બેસ્ટ પિક્ચરનો ઓસ્કાર જીતનારી ઇતિહાસની પહેલી સિક્વલ બની હતી. આ રોલ માટે પચીનોને ત્રીજી વખત ઓસ્કાર નોમિનેશન મળ્યું હતું, જે માઇકલ કોર્લિયોનીના પાત્ર માટે તેમનું લીડ કેટેગરીમાં બીજું નોમિનેશન હતું. પ્રખ્યાત મેગેઝિન ન્યૂઝવીકે ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨ માં તેમના પરફોર્મન્સને સિનેમાના ઇતિહાસમાં કોઈ વ્યક્તિના હૃદયના કઠોર થવાની પ્રક્રિયાનું સૌથી શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન ગણાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-01|title=અમદાવાદના આશ્રમ રોડ પર આવેલા પ્રયોગશાળા હોલ ખાતે અલ પચિનોની સુપરહિટ ક્લાસિક ફિલ્મ સર્પિકો નું ખાસ સ્ક્રીનિંગ યોજાયું|url=https://english.gujaratsamachar.com/news/lifestyle-fashion/have-a-leisurely-weekend-with-drama-laughter-and-more-in-ahmedabad-65361255554|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Gujarat Samachar|language=en}}&lt;/ref&gt;

૧૯૭૫માં, પચિનોને બેંક લૂંટારા જોન વોજટોવિચની સાચી વાર્તા પર આધારિત 'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' ફિલ્મથી વધુ એક મોટી બોક્સ ઓફિસ પર બ્લોકબસ્ટર સફળતા મળી, આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સિડની લુમેટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે થોડા વર્ષો પહેલા 'સેર્પિકો' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ માટે પચિનોને ફરી એકવાર ઓસ્કારમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. 

[[File:Al Pacino Penelope Allen in Dog Day Afternoon.jpg|thumb|upright|૧૯૭૫માં આવેલી ડોગ ડે આફ્ટરનૂન ફિલ્મના એક દ્રશ્યમાં પચિનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૭માં, સિડની પોલેક દ્વારા નિર્દેશિત 'બોબી ડીયરફિલ્ડ' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક રેસ-કાર ડ્રાઇવરની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લૉપ થઈ હતી, પરંતું આ શાનદાર રોલ માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમની આના પછીની ફિલ્મ કોર્ટરૂમ ડ્રામા આધારિત 'એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ' હતી. જે સુપર હિટ બની સાથે આ ફિલ્મમાં પચિનોની અદ્ભુત એક્ટિંગ રેન્જના ફિલ્મ વિવેચકોએ ખૂબ વખાણ કર્યા અને તેમને ચોથી વખત બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું. જોકે, તે વર્ષે આ એવોર્ડ 'ક્રેમર વર્સિસ ક્રેમર' ફિલ્મ માટે ડસ્ટિન હોફમેનને મળ્યો હતો, રસપ્રદ વાત એ છે કે આ ફિલ્મની ઓફર પહેલા પચિનોને થઈ હતી પણ તેમણે આ રોલ કરવાની ના પાડી દીધી હતી. 

૧૯૭૦ના દાયકા દરમિયાન, પચિનોને કુલ પાંચ ઓસ્કાર નામાંકન મળ્યા હતા, જેમાં સેર્પિકો, ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨, ડોગ ડે આફ્ટરનૂન અને એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મો માટે બેસ્ટ એક્ટરના ચાર નામાંકન સામેલ હતા.

૧૯૮૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં પચિનોની કારકિર્દીમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ન્યૂ યોર્કના ગે સમુદાયના વિરોધનો સામનો કરનારી તેમની વિવાદાસ્પદ ફિલ્મ 'ક્રૂઝિંગ' અને કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ઓથર! ઓથર!' બોક્સ ઓફિસ પર ખાસ સફળ ન રહી અને ફિલ્મ વિવેચકોએ પણ તેના નકારાત્મક રિવ્યૂ આપ્યા હતા. જોકે, ૧૯૮૩માં બ્રાયન ડી પાલ્મા દ્વારા નિર્દેશિત ગેંગસ્ટર ક્રાઇમ એક્શન ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કારફેસ'માં તેમનું પરફોર્મન્સ તેમની કારકિર્દીનું સૌથી મોટું હાઇલાઇટ અને યાદગાર પાત્ર સાબિત થયું. શરૂઆતમાં આ ફિલ્મમાં બતાવેલી અતિશય હિંસાના કારણે વિવેચકોએ તેની આકરી ટીકા કરી હતી, પરંતુ સમય જતાં આ ફિલ્મને સિનેમા જગતમાં ભારે પ્રશંસા મળી. આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ઘણું સારું પ્રદર્શન કર્યું,તેમજ ફિલ્મમાં ક્યુબન ડ્રગ લોર્ડ 'ટોની મોન્ટાના' નો દમદાર રોલ ભજવવા બદલ પચિનોને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નામાંકન મળ્યું હતું. પચિનોએ ભજવેલું ટોની મોન્ટાનાનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક આઇકોનિક ગેંગસ્ટર પાત્ર તરીકે જોવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=અલ પચિનોની સ્કારફેસ જોઈને વાસ્તવમાં રોલ નિભાવ્યો : સંજય દત્ત|url=https://sandesh.com/supplement/after-seeing-al-pacino-39-s-scarface-played-the-real-role-sanjay|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

=== ૧૯૮૪–૧૯૯૯: ૪ વર્ષનો બ્રેક અને જબરદસ્ત વાપસી ===

અમેરિકન ક્રાંતિ દરમિયાન એક શિકારીની વાર્તા પર આધારિત તેમની ૧૯૮૫ની ફિલ્મ 'રેવલ્યુશન' કમાણી અને વિવેચકો બંને દ્રષ્ટિએ નિષ્ફળ રહી હતી. પચિનોએ આ નિષ્ફળતા માટે ફિલ્મના ઉતાવળિયા પ્રોડક્શનને જવાબદાર ગણાવ્યું હતું, જેના કારણે તેમણે ફિલ્મોમાંથી ચાર વર્ષનો બ્રેક લીધો હતો. આ સમય દરમિયાન પચિનો ફરી રંગમંચ તરફ વળ્યા. તેમણે 'ક્રિસ્ટલ ક્લિયર', 'નેશનલ એન્થમ્સ' અને અન્ય નાટકોના વર્કશોપ પ્રોડક્શન્સ તૈયાર કર્યા; તેમજ ૧૯૮૮માં પ્રોડ્યુસર જોસેફ પેપના 'ન્યૂ યોર્ક શેક્સપિયર ફેસ્ટિવલ'માં 'જુલિયસ સીઝર' નાટકમાં પણ અભિનય કર્યો. 

ફિલ્મોમાંથી લીધેલા આ બ્રેક વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે: &quot;મને યાદ છે જ્યારે ૧૯૭૪-૭૫માં બધું બરાબર ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે હું સ્ટેજ પર 'ધ રેઝિસ્ટિબલ રાઇઝ ઓફ આર્ટુરો ઉઇ' નાટક કરી રહ્યો હતો. તે સમયે મેં ક્યાંક વાંચ્યું કે હું સ્ટેજ પર એટલે પાછો ફર્યો છું કારણ કે મારું ફિલ્મી કરિયર ડૂબી રહ્યું છે! થિયેટર પ્રત્યે લોકોની આવી નકારાત્મક વિચારસરણી રહી છે, જે કમનસીબ છે.&quot;

પચિનોએ ૧૯૮૯માં 'સી ઓફ લવ' ફિલ્મથી ફરી મોટા પડદા પર વાપસી કરી, જેમાં તેમણે એક એવા ડિટેક્ટિવની ભૂમિકા ભજવી હતી જે અખબારની સિંગલ્સ કોલમ દ્વારા શિકાર શોધતા સિરિયલ કિલરની શોધ કરે છે. આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી ખૂબ જ સારા રિવ્યૂઝ મળ્યા હતા, અને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી.

૧૯૯૦માં આવેલી 'ડિક ટ્રેસી' ફિલ્મ પણ બોક્સ ઓફિસ પર વ્યાવસાયિક રીતે સફળ રહી હતી. આ ફિલ્મમાં 'બિગ બોય કેપ્રિસ'ની ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કારનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. પ્રખ્યાત ફિલ્મ વિવેચક રોજર એબર્ટે પચિનોના વખાણ કરતા તેમને આખી ફિલ્મમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર ગણાવ્યા હતા.આ જ વર્ષમાં આગળ જતાં, તેમણે ગોડફાધર સિરીઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ ગોડફાધર ૩' માં તેમના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્રોમાંના એક, માઈકલ કોર્લિયોન તરીકે પુનરાગમન કર્યું હતું. જોકે આ ફિલ્મ આર્થિક રીતે સફળ હિટ સાબિત થઈ હતી, પરંતુ તે તેના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી સફળતા મેળવી શકી નહોતી, અને પચીનોના પરિપક્વ અને લાગણીસભર અભિનયના વિવેચકો દ્વારા વ્યાપક વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. આ શાનદાર અભિનય માટે તેમને મોશન પિક્ચર ડ્રામા શ્રેણીમાં 'બેસ્ટ એક્ટર' (શ્રેષ્ઠ અભિનેતા) તરીકે પ્રતિષ્ઠિત ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું.

૧૯૯૧માં પચિનોએ 'ફ્રેન્કી અને જોની' ફિલ્મમાં મિશેલ ફીફર સાથે અભિનય કર્યો, જેમણે અગાઉ 'સ્કારફેસ' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ જેલમાંથી મુક્ત થયેલા એક રસોઈયાની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે પોતાની સાથે રેસ્ટોરન્ટમાં કામ કરતી એક વેઈટ્રેસ સાથે સંબંધની શરૂઆત કરે છે. આ ફિલ્મ ટેરેન્સ મેકનેલીના ૧૯૮૭ના પ્રખ્યાત નાટક પરથી બનાવવામાં આવી હતી. વિવેચકો તરફથી આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ એવરેજ સાબિત થઈ હતી, જોકે પચિનોએ પાછળથી જણાવ્યું હતું કે તેમને આ પાત્ર ભજવવાની ખૂબ મજા આવી હતી. ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સના વિવેચક જેનેટ મેસ્લિને પચિનોના વખાણ કરતા લખ્યું હતું કે, પચિનો આટલા સરળ અને આકર્ષક અગાઉ ક્યારેય દેખાયા નથી અને મિશેલ સાથેના તેમના દ્રશ્યો ખૂબ જ સચોટ અને પ્રમાણિક છે.

૧૯૯૨માં આવેલી માર્ટિન બ્રેસ્ટની ફિલ્મ 'સેન્ટ ઓફ અ વુમન'માં એક ગુસ્સાવાળા અને અંધ યુએસ આર્મી લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડની યાદગાર ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને તેના પછીના વર્ષે શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કાર મળ્યો હતો. આ જ વર્ષે તેમને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકે પણ નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ સાથે જ પચિનો એક જ વર્ષમાં બે અલગ-અલગ ફિલ્મો માટે બે એક્ટિંગ નોમિનેશન મેળવનારા અને મુખ્ય ભૂમિકા માટે ઓસ્કાર જીતનારા ઇતિહાસના પ્રથમ પુરુષ અભિનેતા બન્યા હતા.

૧૯૯૩માં પચિનોએ ગુનાહિત ડ્રામા ફિલ્મ 'કાર્લિટોઝ વે' માં સીન પેન સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ ન્યૂયોર્ક સ્ટેટ સુપ્રીમ કોર્ટના જજ એડવિન ટોરેસ દ્વારા લખાયેલી નવલકથાઓ 'કાર્લિટોઝ વે' (૧૯૭૫) અને 'આફ્ટર અવર્સ' (૧૯૭૯) પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મનું દિગ્દર્શન જાણીતા ડાયરેક્ટર બ્રાયન ડી પાલ્માએ કર્યું, જેમની સાથે પચિનોએ અગાઉ ૧૯૮૩ની તેમની હિટ, આઇકોનિક ક્લ્ટ ક્લાસિક ફિલ્મ 'સ્કારફેસ' માં કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ કાર્લિટો બ્રિગાન્તે નામના એક એવા ગેંગસ્ટરની ભૂમિકા ભજવી હતી જે પોતાના ભ્રષ્ટ વકીલની મદદથી જેલમાંથી મુક્ત થાય છે અને હવે સુધરી જવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે. રિલીઝ સમયે બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ સરેરાશ સફળ રહી હતી, અને તેને મિશ્ર પ્રતિભાવો મળ્યા હતા, પરંતુ પાછળથી તે સિનેમા જગતમાં એક 'કલ્ટ ક્લાસિક' ગેંગસ્ટર ફિલ્મ તરીકે પ્રખ્યાત થઈ હતી.

ત્યારબાદ ૧૯૯૫માં પચિનોએ માઈકલ મેનની પ્રખ્યાત એક્શન ક્રાઈમ થ્રિલર ફિલ્મ 'હીટ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેઓ અને રોબર્ટ ડી નિરો પ્રથમ વખત મોટા પડદા પર એકસાથે જોવા મળ્યા હતા (જોકે આ બંને કલાકારો અગાઉ 'ધ ગોડફાધર ભાગ ૨' માં પણ હતા, પરંતુ તેમાં બંનેનો એક પણ સીન સાથે નહોતો). આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ વખાણી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આજે પણ આ ફિલ્મને સિનેમા જગતની એક માસ્ટરપીસ સિનેમેટિક અને ઇતિહાસની સૌથી પ્રભાવશાળી 'હીસ્ટ' ફિલ્મોમાંની એક ગણવામાં આવે છે.૧૯૯૬માં પચિનોએ તેમના પોતાના દિગ્દર્શનમાં બનેલી થિયેટ્રિકલ ડોક્યુડ્રામા ફિલ્મ 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેમાં વિલિયમ શેક્સપિયરના નાટકના દ્રશ્યો અને લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં શેક્સપિયરની પ્રાસંગિકતા દર્શાવવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ રહી હતી પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો.

૧૯૯૭માં આવેલી રહસ્યમય થ્રિલર ફિલ્મ 'ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ' માં પચિનોએ શેતાનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં કીઆનુ રીવ્સ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. જાણીતા વિવેચક રોજર એબર્ટે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ શેતાનનું આ પાત્ર અદભુત ઉત્સાહ અને આનંદ સાથે ભજવ્યું છે.તે જ વર્ષે આવેલી બાયોગ્રાફીકલ ગેંગસ્ટર ડ્રામા  ફિલ્મ 'ડોની બ્રાસ્કો' પણ બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ રહી હતી. આ ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકામાં ન્યૂયોર્કના કુખ્યાત 'બોનાનો માફિયા પરિવાર' ની અંદર ઘૂસણખોરી કરનાર અંડરકવર એફબીઆઈ એજન્ટ જોસેફ પિસ્ટોન (ડોની બ્રાસ્કો) ના વાસ્તવિક ઓપરેશન પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ ન્યૂયોર્કના વાસ્તવિક ગેંગસ્ટર 'લેફ્ટી રુગિએરો ની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ અજાણતામાં એફબીઆઈ એજન્ટ (જોની ડેપ) ને પોતાના માફિયા સામ્રાજ્યની અંદર લાવે છે જે બાદમાં આખા ગેંગનો સફાયો કરે છે.

૧૯૯૯માં પચિનોએ ઓસ્કારમાં મલ્ટિપલ નોમિનેશન મેળવનારી ફિલ્મ 'ધ ઇન્સાઇડર' માં રસેલ ક્રો સાથે એક ટીવી પ્રોડ્યુસરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને વિવેચકોએ ખૂબ જ વખાણી હોવા છતાં ઊંચા બજેટને કારણે બોક્સ ઓફિસ પર તે 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. આ જ વર્ષે તેઓ ઓલિવર સ્ટોનની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' માં પણ જોવા મળ્યા હતા, જે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી.

=== ૨૦૦૦–૨૦૧૮: ટેલિવિઝન ભૂમિકાઓ અને રંગમંચ પર વાપસી ===

૨૦૦૦ની સાલથી પચિનોએ ત્રણ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યા હતા; જેમાં પ્રથમ એવોર્ડ ૨૦૦૧માં સિનેમા જગતમાં તેમના આજીવન યોગદાન બદલ સેસિલ બી ડીમિલ એવોર્ડ તરીકે આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૦૦માં પચિનોએ જેરી ઓરબેક સાથે ઇરા લેવિસના નાટક પર આધારિત ઓછા બજેટની ફિલ્મ 'ચાઇનીઝ કોફી' માં અભિનય કર્યો હતો, જેને વિવિધ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. મુખ્યત્વે બે મુખ્ય પાત્રો વચ્ચેની વન-ઓન-વન વાતચીત પર આધારિત આ ફિલ્મને પૂર્ણ કરવામાં લગભગ ત્રણ વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો અને તેનું સંપૂર્ણ ભંડોળ પચિનોએ પોતે પૂરું પાડ્યું હતું.

'ચાઇનીઝ કોફી' ફિલ્મને પચિનો દ્વારા પ્રોડ્યુસ કરવામાં આવેલી અન્ય બે દુર્લભ ફિલ્મો 'ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક' અને 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' ની સાથે 'પચિનો: એન એક્ટર્સ વિઝન' નામના એક ખાસ ડીવીડી બોક્સ સેટમાં સામેલ કરવામાં આવી હતી, જે ૨૦૦૭માં રિલીઝ થઈ હતી. પચિનોએ આ ફિલ્મો ધરાવતી ડિસ્ક માટે પ્રસ્તાવના અને ઉપસંહાર પણ તૈયાર કર્યા હતા.

[[File:Al Pacino.jpg|thumb|left|upright|૨૦૦૪ના વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]
૨૦૦૨માં પચિનોએ પ્રખ્યાત દિગ્દર્શક ક્રિસ્ટોફર નોલાનની મનોવૈજ્ઞાનિક થ્રિલર ફિલ્મ 'ઇન્સોમ્નિયા' માં અભિનય કર્યો હતો, જે આ જ નામની એક નોર્વેજીયન ફિલ્મની રિમેક હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે વિલિયમ્સ અને હિલેરી સ્વાન્ક જેવા કલાકારો સાથે કામ કર્યું હતું, જેમાં પચિનોએ અલાસ્કાના એક નાના શહેરમાં હત્યાની તપાસ કરવા આવેલા લોસ એન્જલસના એક અનુભવી ડિટેક્ટિવની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકો તરફથી પચિનો અને રોબિન વિલિયમ્સ બંનેના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. સાથે આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થઈ હતી.

ત્યારબાદ આવેલી તેમની આગામી ફિલ્મ 'સિમોન' ને વિવેચકો તરફથી ખાસ પ્રશંસા ન મળી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૨માં તેમણે 'પીપલ આઈ નો' ફિલ્મમાં એક પબ્લિસિસ્ટની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હોવા છતાં આ નાની ફિલ્મ પર લોકોનું ખાસ ધ્યાન ગયું નહોતું અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' રહી હતી.

પોતાની વ્યાવસાયિક સફળતા પછી ભાગ્યે જ સહાયક ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ, ૨૦૦૩માં વિવેચકો અને બોક્સ ઓફિસ પર ભારે 'ડિઝાસ્ટર' સાબિત થયેલી ફિલ્મ 'ગીગ્લી' માં દિગ્દર્શક માર્ટિન બ્રેસ્ટના આગ્રહ ખાતર એક નાની ભૂમિકા સ્વીકારી હતી. ૨૦૦૩માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'ધ રિક્રુટ' માં પચિનો એક સીઆઈએ રિક્રુટર તરીકે જોવા મળ્યા હતા અને તેમની સાથે કોલિન ફેરેલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી, જોકે પચિનોએ આ ફિલ્મ વિશે જણાવ્યું હતું કે આ એવી ફિલ્મ હતી જેને તેઓ વ્યક્તિગત રીતે સમજી શક્યા નહોતા. ત્યારબાદ પચિનોએ ૨૦૦૩ની એચબીઓ મિની-સિરીઝ 'એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા' માં વકીલ રોય કોનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ટોની કુશ્નરના પુલિત્ઝર પ્રાઈઝ વિજેતા નાટક પર આધારિત હતી. આ શાનદાર અભિનય માટે પચિનોએ ૨૦૦૪માં તેમનો ત્રીજો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો.

૨૦૦૪માં આવેલી ફિલ્મ 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' માં પચિનોએ શાયલોકની ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકોએ પરંપરાગત રીતે એક વિલન તરીકે દર્શાવવામાં આવતા આ પાત્રમાં સંવેદનશીલતા અને ઊંડાણ લાવવા બદલ તેમના ખૂબ વખાણ કર્યા હતા. ૨૦૦૫માં આવેલી 'ટુ ફોર ધ મની' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક સ્પોર્ટ્સ ગેમ્બલિંગ એજન્ટ અને મેથ્યુ મેકોનહીના માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને ઊંચા બજેટના કારણે તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટના વિવેચકે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ એટલી બધી વખત માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી છે કે હવે તેમને કિંગમેકરનો એવોર્ડ મળવો જોઈએ. પચિનોએ તેમની મહાન ગેંગસ્ટર સીરીઝ ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર' ના આધારે વર્ષ ૨૦૦૬માં બનેલી વિડીયો ગેમ 'ધ ગોડફાધર: ધ ગેમ' માં માઈકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ કે ચહેરો આપવાની સાફ ના પાડી દીધી હતી, જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોનિક આર્ટસ નામની ગેમ કંપનીને તેમનો ચહેરો કે અવાજ વાપરવાની કાનૂની મંજૂરી મળી નહોતી. વાસ્તવમાં, તેમણે આ રમત માટે એટલા માટે ના પાડી હતી કારણ કે તે જ વર્ષે તેઓ પહેલેથી જ અન્ય એક હરીફ ગેમિંગ કંપની વિવેન્ડી ગેમ્સ સાથે પોતાની જ પ્રખ્યાત ક્લ્ટ ક્લાસિક ગેંગસ્ટર ફિલ્મ સ્કારફેસ (૧૯૮૩) પર આધારિત વિડીયો ગેમ 'સ્કારફેસ: ધ વર્લ્ડ ઇઝ યોર્સ' માટે કરારબદ્ધ થઈ ચૂક્યા હતા. તે કરારની શરતો મુજબ તેઓ એકસાથે બે મોટી વિડીયો ગેમ્સને પોતાની મંજૂરી આપી શકે તેમ નહોતા. જોકે, તેમણે 'સ્કારફેસ' ગેમમાં પોતાનો ચહેરો વાપરવાની સંપૂર્ણ મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ ઉંમરના કારણે બદલાતા અવાજને લીધે ટોની મોન્ટાનાના પાત્રના અવાજ માટે તેમણે પોતે જ અલ્ પચિનો જેવો જ અવાજ ધરાવતા એક અન્ય ડબિંગ કલાકારની પસંદગી કરી આપી હતી.

૨૦૦૬માં અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા પચિનોને ૩૫મા લાઈફ એચીવમેન્ટ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા અને આ જ વર્ષે ટ્રિનિટી કોલેજ ડબલિનની યુનિવર્સિટી ફિલોસોફિકલ સોસાયટીએ તેમને માનદ સભ્યપદ એનાયત કર્યું હતું.

૨૦૦૭માં પચિનોએ જોર્જ ક્લૂની અને બ્રેડ પિટ જેવા સ્ટાર્સ સાથે 'ઓશન્સ થર્ટીન' ફિલ્મમાં વિલન અને કેસિનો માલિક વિલી બેન્કની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે બોક્સ ઓફિસ પર વૈશ્વિક સ્તરે ૩૧ કરોડ ડોલરની કમાણી કરીને મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૮માં આવેલી તેમની રોમાંચક ફિલ્મ '૮૮ મિનિટ્સ' વિવેચકોને પસંદ ન આવી છતાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હતા, અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ રોબર્ટ ડી નિરો સાથે 'રાઇટિયસ કિલ' ફિલ્મમાં ન્યૂ યોર્કના ડિટેક્ટિવ તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જેને નકારાત્મક રિવ્યૂઝ મળ્યા હોવા છતાં તે બોક્સ ઓફિસ પર પોતાની પડતર કિંમત વસૂલ કરીને 'એવરેજ' હિટ સાબિત થઈ હતી.

૨૦૧૦માં પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' નાટકમાં શાયલોકનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જેના માટે તેમને ટોની એવોર્ડનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ જ વર્ષે તેમણે એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'યૂ ડોન્ટ નો જેક' માં ડૉ. જેક કેવોર્કિયનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેના માટે પચિનોએ તેમનો બીજો એમી એવોર્ડ અને ચોથો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો. ૨૦૧૧માં તેઓ 'જેક એન્ડ જીલ' નામની કોમેડી ફિલ્મમાં જોવા મળ્યા હતા. આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ જ ખરાબ ગણાવી હતી અને પચિનોને તેના માટે સૌથી ખરાબ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. જોકે, બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ ૧૪.૯ કરોડ ડોલરની કમાણી સાથે 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. પચિનોએ પાછળથી ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમના એકાઉન્ટન્ટની જેલ થવાને કારણે તેઓ આર્થિક મુશ્કેલીમાં હતા, તેથી પૈસાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે તેમણે આ ફિલ્મ સ્વીકારી હતી.

૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ના રોજ પચિનોને તેમના દ્વારા દિગ્દર્શિત અને અભિનીત ડોક્યુમેન્ટ્રી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વાઇલ્ડ સાલોમે' ના પ્રીમિયર પહેલાં પ્રતિષ્ઠિત 'ગ્લોરી ટુ ધ ફિલ્મમેકર' એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ફિલ્મમાં હેરોદની ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ આ ફિલ્મને પોતાની કારકિર્દીનો સૌથી વ્યક્તિગત પ્રોજેક્ટ ગણાવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૨માં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાએ પચિનોને દેશના સર્વોચ્ચ કલા સન્માન 'નેશનલ મેડલ ઓફ આર્ટસ' થી નવાજ્યા હતા. આ જ સમયગાળા દરમિયાન પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' નાટકની ૩૦મી વર્ષગાંઠના વિશેષ શો કર્યા હતા. ૨૦૧૩માં તેઓ મ્યુઝિક પ્રોડ્યુસરના જીવન પર આધારિત એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'ફિલ સ્પેક્ટર' માં મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા.

[[File:Manglehorn 03 (15272211442).jpg|thumb|૨૦૧૪ના ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]


૨૦૧૫માં પચિનોએ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ડેની કોલિન્સ' માં એક ઘરડા રોક સ્ટારની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ અદભુત અભિનય માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનું નોમિનેશન મળ્યું હતું અને બોક્સ ઓફિસ પર આ નાની ફિલ્મને 'એવરેજ' સફળતા મળી હતી. આ જ વર્ષના અંતમાં તેમણે ખાસ તેમના માટે જ લખાયેલા નાટક 'ચાઇના ડોલ' ના સતત ૯૭ શો કરીને રંગમંચ પર ઇતિહાસ રચ્યો હતો. ૨૦૧૬માં કલા જગતમાં તેમના અતુલ્ય યોગદાન બદલ પ્રતિષ્ઠિત 'કેનેડી સેન્ટર ઓનર' એવોર્ડથી તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. નિવૃત્તિ લેવા અંગે પચિનોએ ખુલાસો કર્યો હતો કે અભિનય હવે તેમના સ્વભાવનો એક એવો ભાગ બની ગયો છે કે તેઓ ક્યારેય કામ છોડવા વિશે વિચારી પણ શકતા નથી. ત્યારબાદ ૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના રોજ રિલીઝ થયેલી એચબીઓની ટેલિવિઝન ફિલ્મ 'પાટેર્નો' માં તેમણે ફૂટબોલ કોચ જો પાટેર્નોની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી.

=== ૨૦૧૯–વર્તમાન ===

૨૦૧૯માં પચિનોએ હોલિવૂડના સુપરસ્ટારસ બ્રેડ પિટ અને લિયોનાર્ડો ડીકેપ્રીયો સાથે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોની કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ' માં અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૧૯ના અંતમાં પચિનોએ માર્ટિન સ્કોર્સેઝની પ્રખ્યાત ગેંગસ્ટર નેટફ્લિક્સ ફિલ્મ 'ધ આઇરિશમેન' માં રોબર્ટ ડી નિરો અને જો પેસી સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકાના ઇતિહાસના પ્રખ્યાત અને વાસ્તવિક વ્યક્તિ જીમી હોફાની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ 'ઇન્ટરનેશનલ બ્રધરહુડ ઓફ ટીમસ્ટર્સ' નામના શક્તિશાળી લેબર યુનિયનના પ્રમુખ હતા. ૧૯૭૫માં તેમના રહસ્યમય રીતે ગુમ થવાની અને અમેરિકન માફિયાઓ સાથેના તેમના સંબંધોની સત્ય ઘટના પર આધારિત આ ફિલ્મમાં પચિનોના પર્ફોર્મન્સને ભારે પ્રશંસા મળી હતી. આ પ્રથમ વખત હતું જ્યારે પચિનોએ સ્કોર્સેઝ સાથે કામ કર્યું હોય. પચીનોના શાનદાર અભિનય માટે તેમને ઓસ્કાર એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર (શ્રેષ્ઠ સહ-અભિનેતા) તરીકેનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું, અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ રિલીઝ હોવા છતાં ઓનલાઇન મીડિયામાં આ ફિલ્મને પ્રચંડ સફળતા રહી હતી.

ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦માં પચિનોએ એમેઝોન પ્રાઇમ વીડિયોની સિરીઝ 'હન્ટર્સ' માં મેયર ઓફરમેન નામના કાલ્પનિક નાઝી શિકારીની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ૨૦૦૩ પછી તેમની પ્રથમ ટેલિવિઝન સિરીઝ હતી અને તે પ્રેક્ષકોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય થઈ હતી. ૨૦૨૧માં પચિનોએ રિડલી સ્કોટની ફિલ્મ 'હાઉસ ઓફ ગુચી' માં એલ્ડો ગુચીની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હોવા છતાં પચિનો, લેડી ગાગા અને જેરેડ લેટોના અભિનયને ખાસ હાઇલાઇટ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ 'એવરેજ' રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ 'અમેરિકન ટ્રેઇટર' ફિલ્મમાં મુખ્ય બચાવ પક્ષના વકીલ તરીકે જોવા મળ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૩માં પચિનોએ માઇકલ કીટનની ફિલ્મ 'નોક્સ ગોઝ અવે' માં જેવિયર ક્રેન નામના ચોર અને ફિક્સરની સહાયક ભૂમિકા ભજવીને મોટા પડદા પર વાપસી કરી હતી, જેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૪માં પચિનોએ વિખ્યાત કલાકાર અમેદેઓ મોદિગ્લિઆનીના જીવન પર આધારિત ફિલ્મ 'મોદી, થ્રી ડેઝ ઓન ધ વિંગ ઓફ મેડનેસ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેનું નિર્માણ તેમણે જોની ડેપ અને બેરી નવીદી સાથે મળીને કર્યું હતું. આ ફિલ્મ ડેનિસ મેકઇન્ટાયરના એક પ્રખ્યાત નાટક પર આધારિત હતી. 

૨૦૨૫માં પચિનો પાંચ સ્વતંત્ર (ઇન્ડિપેન્ડન્ટ) ફિલ્મોમાં જોવા મળ્યા હતા. તેમની પ્રથમ ફિલ્મ એક હોરર ફિલ્મ 'ધ રિચ્યુઅલ' હતી, જેમાં તેમણે ડેન સ્ટીવન્સ સાથે પાદરી થિયોફિલસ રીસિન્જરની ભૂમિકા ભજવી હતી; જોકે આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી નકારાત્મક સમીક્ષાઓ મળી હતી. તેમની બીજી ફિલ્મ 'બિલી નાઈટ' હતી, જે યુવા ફિલ્મ નિર્માતાઓની મહત્વાકાંક્ષા અને કલાત્મક સફર પર આધારિત એક ડ્રામા ફિલ્મ હતી. આ ફિલ્મનું પ્રીમિયર રોડ આઇલેન્ડ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫માં તેઓ અન્ય બે ફિલ્મો 'ડેડ મેન્સ વાયર' અને 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં નાની ભૂમિકાઓમાં જોવા મળ્યા હતા, જે બંને ફિલ્મોનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર વેનિસ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. 'ડેડ મેન્સ વાયર' માં તેમણે એક અમીર મોર્ટગેજ બ્રોકરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે તેમના ભૂતકાળના પ્રખ્યાત અભિનયની યાદ અપાવે છે. જ્યારે નેટફ્લિક્સની ફિલ્મ 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં તેમની ટૂંકી ભૂમિકાના વિવેચકો દ્વારા ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૨૫ની તેમની છેલ્લી ફિલ્મ નિક પિઝોલેટોની 'ઇઝીઝ વોલ્ટ્ઝ' હતી, જેમાં તેઓ વિન્સ વોન સાથે જોવા મળ્યા હતા અને તેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં વિશેષ પ્રસ્તુતિ તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૬માં પચિનોની જૂની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' ના એક પ્રખ્યાત લોકર રૂમ મોનોલોગ (ભાષણ)નો ઉપયોગ ફાઈઝર કંપનીના એક રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાપન અભિયાન (જાહેરાત) માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ જૂન ૨૦૨૬માં તેઓ 'કિલિંગ કાસ્ટ્રો' ફિલ્મમાં સીઆઈએ એજન્ટ રોબર્ટ માહ્યુની મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા, જેનું ભવ્ય પ્રીમિયર ટ્રાઇબેકા ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

== પ્રતિભાવ અને વારસો ==
અલ પચિનોને અવારનવાર સિનેમા અને થિયેટર જગતના સૌથી મહાન અને પ્રભાવશાળી અભિનેતાઓમાંથી એક માનવામાં આવે છે. તેમના ખાસ પ્રકારના તીવ્ર, સચોટ અને ગંભીર તેમજ વિસ્ફોટક અભિનય માટે જાણીતા પચિનોએ ન્યૂ હોલીવુડ યુગના એક દિગ્ગજ તરીકે નામના મેળવી હતી. ધ ગ્લોબ એન્ડ મેલ અખબારે તેમને ૧૯૭૦ના દાયકાની શરૂઆતની કાઉન્ટર-કલ્ચર પેઢીના આઇકોન તરીકે વર્ણવ્યા હતા. રોન રોઝનબૌમે તેમને હોલીવુડના હેમ્લેટ કહ્યા હતા, જ્યારે ઓલિવર સ્ટોને તેમને સ્ટ્રીટ હેમ્લેટ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા, જે વિલિયમ શેક્સપિયરની કૃતિઓ પ્રત્યે પચિનોના ઊંડા આદર અને તેમના પાત્રોમાં શેક્સપિયરન શૈલીની ગંભીર કરુણતા લાવવાની તેમની ક્ષમતાને દર્શાવે છે.

વર્ષ ૨૦૦૩માં, બ્રિટિશ ટેલિવિઝન દર્શકોએ ચેનલ ૪ ના એક સર્વેક્ષણમાં પચિનોને સર્વકાલીન મહાન મૂવી સ્ટાર તરીકે ચૂંટ્યા હતા, અને તેમનો સમાવેશ વીએચ૧ ની સર્વકાલીન ૨૦૦ મહાન પૉપ કલ્ચર આઇકોન્સની યાદીમાં પણ કરવામાં આવ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૨માં, એસ્કવાયર મેગેઝિનની સિનેમા ઇતિહાસના ૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનેતાઓની યાદીમાં પચિનોને છઠ્ઠા ક્રમે રાખવામાં આવ્યા હતા. તેના પછીના વર્ષે, એસ્કવાયર મેગેઝિને તેમનો સમાવેશ ૧૦ શ્રેષ્ઠ જીવંત અભિનેતાઓની યાદીમાં પણ કર્યો હતો.

લી સ્ટ્રાસ્બર્ગના માર્ગદર્શન હેઠળ તેઓ 'મેથડ એક્ટિંગ' શૈલી શીખ્યા હતા. સ્ટ્રાસ્બર્ગે તેમના વિશે કહ્યું હતું કે, કેટલાક કલાકારો પાત્રો ભજવે છે, જ્યારે અલ પચિનો પોતે તે પાત્ર બની જાય છે. તેઓ પાત્રની ઓળખ એટલી હદ સુધી અપનાવી લે છે કે નાટક કે ફિલ્મ પૂરી થયા પછી પણ લાંબા સમય સુધી તે જ પાત્રમાં જીવતા રહે છે. જોકે, પચિનો પોતે એવું માને છે કે તેઓ સંપૂર્ણપણે માત્ર મેથડ એક્ટર નથી, પરંતુ તેમના મતે શબ્દો એ તેમની ભાવનાત્મક સ્થિતિનો જ એક ભાગ હોવા જોઈએ અને તેઓ સ્ક્રિપ્ટ વગર પણ દ્રશ્યો સુધારવાની કસરતો કરે છે. 'શિકાગો રીડર' અખબારે આ બાબતની પ્રશંસા કરતા લખ્યું હતું કે, તેઓ એક એવા અદ્ભુત મેથડ એક્ટર છે જેઓ સહજ અભિવ્યક્તિ મેળવવા માટે ક્યારેય અચકાતા નથી.

'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' અને 'સર્પિકો' ફિલ્મોના દિગ્દર્શક સિડની લ્યુમેટે કહ્યું હતું કે, બધું જ તેમના અંદરના એક અદ્ભુત કેન્દ્રમાંથી બહાર આવે છે. હું તેની નજીક જવાનું પણ ન વિચારી શકું, કારણ કે તે પૃથ્વીના કેન્દ્રની નજીક જવા જેવું હશે. તેમના અંદરથી જે બહાર આવે છે તે માત્ર અને માત્ર તેમનું પોતાનું જ છે. 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મોના ડાયરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ જણાવ્યું હતું કે, મેં સૌથી પહેલા તેમની બુદ્ધિમત્તા નોંધી હતી. તેઓ પોતાની આવડતનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે સારી રીતે જાણે છે. તેમની પાસે જે આકર્ષક ગુણ અને એક ખાસ પ્રકારનો અંદાજ છે, તેનો તેઓ ભરપૂર ઉપયોગ કરે છે. આ સિવાય, ફિલ્મના સ્ક્રીન ટેસ્ટના એડિટિંગનું કામ સંભાળતા માર્સિયા લુકાસે નોંધ્યું હતું કે, પચિનોની આંખોમાં સામેની વ્યક્તિને એકદમ ઝંઝેડી નાખવાનું આકર્ષણ છે.

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''અલ પચિનો ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૬૯
| ''મી, નેટલી''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| મુખ્ય ભૂમિકા — પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| ૧૯૭૧
| ''ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્ક''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૨
| ''ધ ગોડફાધર''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| સહ અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૩
| ''સ્કેરક્રો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રાન્સિસ લાયનલ ડેલ્બુચી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૩
| ''સેર્પિકો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રેન્ક સેર્પિકો
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૪
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૫
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સોની વોર્ટઝિક
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૭
| ''બોબી ડીયરફિલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી ડીયરફિલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૯
| ''એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| આર્થર કિરકલેન્ડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૮૦
| ''ક્રૂઝિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ બર્ન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૨
| ''ઓથર! ઓથર!''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઇવાન ટ્રેવલિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૩
| ''સ્કારફેસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની મોન્ટાના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૫
| ''રેવલ્યુશન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ડોબ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૯
| ''સી ઓફ લવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ફ્રેન્ક કેલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૦
| ''ડિક ટ્રેસી''
|
|
|
| {{Yes}}
| અલ્ફોન્સ બિગ બોય કેપ્રિસ
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૦
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ફ્રેન્કી એન્ડ જોની''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૨
| ''ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિચાર્ડ રોમા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૨
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૧૯૯૩
| ''કાર્લિટોઝ વે''
|
|
|
| {{Yes}}
| કાર્લિટો બ્રિગાન્ટે
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૫
| ''હીટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ વિન્સન્ટ હેના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૬
| ''સિટી હોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મેયર જોન પેપાસ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ડોની બ્રાસ્કો''
|
|
|
| {{Yes}}
| બેન્જામિન લેફ્ટી રુગિરો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોન મિલ્ટન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''ધ ઇન્સાઇડર''
|
|
|
| {{Yes}}
| લોવેલ બર્ગમેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''એની ગિવન સન્ડે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની ડી અમાટો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ઇન્સોમ્નિયા''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલ ડોર્મર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''સિમોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિક્ટર ટેરેન્સકી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૩
| ''ધ રિક્રુટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર બર્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| શાયલોક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૫
| ''ટુ ફોર ધ મની''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર અબ્રામ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ઓશન્સ થર્ટીન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલી બેન્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''૮૮ મિનિટ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડોક્ટર જેક ગ્રેમ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૮
| ''રાઇટિયસ કિલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ડેવિડ ફિસ્ક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૦
| ''યૂ ડોન્ટ નો જેક''
|
|
|
| {{Yes}}
| જેક કેવોર્કિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા — ટેલિવિઝન ફિલ્મ
|-
| ૨૦૧૧
| ''ધ સન ઓફ નો વન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ચાર્લ્સ સ્ટેનફોર્ડ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૧
| ''જેક એન્ડ જીલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| તેઓ પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''સ્ટેન્ડ અપ ગાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૩
| ''સાલોમે''
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| કિંગ હેરોડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ۲۰۱۴
| ''મેંગલહોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એ જે મેંગલહોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ હમ્બલિંગ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| સાયમન એક્સલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૫
| ''ડેની કોલિન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેની કોલિન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૬
| ''મિસકન્ડક્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લ્સ અબ્રામ્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૭
| ''હેંગમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ રે આર્ચર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માર્વિન શ્વાર્ઝ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''ધ આઇરિશમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| જીમી હોફા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૨૦૨૧
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
|
|
|
| {{Yes}}
| આલ્ડો ગુચી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૩
| ''નોક્સ ગોઝ અવે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઝેવિયર ક્રેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''મોડી''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| મોરિસ ગેંગનેટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ડેડ મેન્સ વાયર''
|
|
|
| {{Yes}}
| એમ એલ હોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે''
|
|
|
| {{Yes}}
| અંકલ કાર્માઇન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ધ રિચ્યુઅલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફાધર થિયોફિલસ રીસિંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|}

=== નિર્દેશક અને નિર્માતા તરીકે વિશેષ ફિલ્મો ===
અલ પચિનોએ અભિનેતા સિવાય ડિરેક્ટર (નિર્દેશક) અને પ્રોડ્યુસર (નિર્માતા) તરીકે પણ કેટલીક ખૂબ જ પ્રખ્યાત પ્રાયોગિક અને ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મો બનાવી છે, જેની યાદી નીચે મુજબ છે:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! વર્ષ !! ફિલ્મ !! ભૂમિકા !! નોંધ
|-

| ૧૯૮૯ || ''ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક'' || નિર્માતા અને અભિનેતા || આ એક પ્રાયોગિક ફિલ્મ હતી જેને થિયેટરમાં રિલીઝ કરવાને બદલે માત્ર ખાસ સ્ક્રીનિંગ માટે જ રાખવામાં આવી હતી.
|-

| ૧૯૯૬ || ''લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ'' || નિર્દેશક, નિર્માતા અને લેખક || પચિનોની નિર્દેશક તરીકેની આ પ્રથમ સત્તાવાર ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ હતી, જેના માટે તેમને ડિરેક્ટર્સ ગિલ્ડ ઓફ અમેરિકાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.
|-

| ૨૦૦૦ || ''ચાઇનીઝ કોફી'' || નિર્દેશક અને અભિનેતા || આ એક અનોખી ડ્રામા ફિલ્મ હતી જે સંપૂર્ણ રીતે બે પાત્રો વચ્ચેની વાતચીત પર આધારિત હતી.
|-

| ૨૦૧૧ || ''વાઇલ્ડ સાલોમે'' || નિર્દેશક અને લેખક || ઓસ્કાર વાઇલ્ડના નાટક પર આધારિત આ એક અર્ધ-ડોક્યુમેન્ટરી (Docudrama) ફિલ્મ હતી.
|}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000199|અલ પચિનો}}

[[en:Al Pacino]]

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત વ્યક્તિઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]</text>
      <sha1>5lcx7mrifwbh1x7qms4pg8si0qom6vl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903620</id>
      <parentid>903612</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T16:10:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[શ્રેણી:જીવિત વ્યક્તિઓ]] દૂર થઇ using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>903620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99020" sha1="pvekaqktqz408h0hdbmmsuewx8leczh" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''અલ પચિનો''' નું હુલામણુ નામ ધરાવતા '''આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનો''' (જન્મ એપ્રિલ ૨૫, ૧૯૪૦), એક અમેરિકન અભિનેતા અને ફિલ્મ નિર્માતા છે. ૨૦મી સદીના સૌથી પ્રભાવશાળી અને મહાન કલાકારોમાંના એક ગણાતા અલ પચિનોએ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Pacino named 'greatest film star'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3001463.stm|date=2003-05-05|access-date=2026-08-12|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; પાંચ દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દીમાં અસંખ્ય યાદગાર ભૂમિકાઓ ભજવી છે. તેઓ અભિનયનો &quot;ટ્રિપલ ક્રાઉન&quot; (ઓસ્કાર, એમી અને ટોની એવોર્ડ) મેળવનારા જૂજ વૈશ્વિક કલાકારોમાં સામેલ છે.

== પ્રારંભિક જીવન ==
આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનોનો જન્મ અમેરિકા ના ન્યૂયોર્ક શહેરના મેનહટન વિસ્તારમાં આવેલા ઈસ્ટ હાર્લેમમાં ૨૫ એપ્રિલ, ૧૯૪૦ના રોજ થયો હતો. તેઓ તેમના સિસિલિયન અમેરિકન માતા રોઝ અને પિતા સાલ્વાટોર પચિનોનું એકમાત્ર સંતાન હતા. તેમના પિતા ઇટાલીના સેન ફ્રાટેલોથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. જ્યારે અલ પચિનો માત્ર બે વર્ષના હતા ત્યારે તેમના માતા-પિતાના છૂટાછેડા થઈ ગયા હતા. 

માતા-પિતા અલગ થયા પછી, તેમના માતા તેમને સાઉથ બ્રોન્ક્સ વિસ્તારમાં લઈ ગયા હતા. ત્યાં તેઓ તેમના નાના-નાની કેટ અને જેમ્સ ગેરાર્ડી સાથે રહેતા હતા. તેમના નાના-નાની નાની ઉંમરે ઇટાલીના પ્રખ્યાત કોર્લિયોન ગામમાંથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. અલગ થયા પછી અલ પચિનોના પિતા કેલિફોર્નિયા જતા રહ્યા હતા, જ્યાં તેમણે વીમા વેચાણકર્તા અને રેસ્ટોરન્ટના માલિક તરીકે કામ શરૂ કર્યું હતું.

જ્યારે અલ પચિનો ત્રણ-ચાર વર્ષના હતા, ત્યારથી જ તેમના માતા તેમને નિયમિત રીતે સિનેમા હોલમાં ફિલ્મો જોવા લઈ જતા હતા. ફિલ્મો જોયા પછી તેઓ મનમાં જ તે પાત્રોના સંવાદો વાગોળવાનું શરૂ કરી દેતા હતા. અલ પચિનોનું હુલામણું નામ સોની બોય હતું, જે તેમની માતાએ તે સમયના પ્રખ્યાત ગાયક અલ જોલ્સનના એક લોકપ્રિય ગીત પરથી રાખ્યું હતું, જે તેઓ અવારનવાર અલ પચિનો માટે ગાતા હતા.

પચિનો એ હર્મન રિડર જુનિયર હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેમણે અંગ્રેજી સિવાયના મોટાભાગના વિષયોના વર્ગો છોડી દીધા હતા. તેમના જુનિયર હાઈસ્કૂલના શિક્ષિકા બ્લેન્ચ રોથસ્ટીને નાની ઉંમરે જ તેમની અભિનય ક્ષમતા ઓળખી લીધી હતી. તેમણે અલ પચિનોને શાળાના નાટકોમાં ભૂમિકાઓ આપી અને વિદ્યાર્થીઓની સભાઓમાં બાઇબલના પાઠ વાંચવાનું કામ સોંપ્યું. તે શિક્ષિકાએ તેમના પરિવારના એપાર્ટમેન્ટની મુલાકાત લીધી અને તેમની નાનીને ખાસ કહ્યું કે આ બાળક આ જ કામ માટે બન્યો છે, જેને અલ પચિનો પોતાના જીવનનો સૌથી મોટો વળાંક માને છે. ત્યારબાદ ઓડિશન આપીને તેમણે હાઈસ્કૂલ ઓફ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. જોકે તેમની માતા તેમના આ નિર્ણયથી અસંમત હતા, કારણ કે તેઓ માનતા હતા કે ગરીબ લોકો અભિનય ન કરે. આ બાબતે ઘરમાં ઝઘડો થતાં તેમણે ઘર છોડી દીધું હતું.

પચિનો એ પોતાના સપના પૂરા કરવા અને ખર્ચ ઉઠાવવા માટે સંદેશવાહક, હોટેલમાં વાસણ સાફ કરવાના સહાયક, સફાઈ કામદાર, ટેલિફોન ઓપરેટર અને ટપાલ ક્લાર્ક જેવી ઓછી આવક વાળી નોકરીઓ કરી હતી. આ સમય દરમિયાન તેઓ ન્યૂયોર્કના અંડરગ્રાઉન્ડ થિયેટરોમાં બેઝમેન્ટ નાટકોમાં અભિનય કરતા હતા. કિશોરાવસ્થામાં તેમણે એક્ટર્સ સ્ટુડિયો નામની સંસ્થામાં જોડાવાનો પ્રયાસ કર્યો પરંતુ તેઓ રિજેક્ટ થયા. ત્યારબાદ તેઓ એચબી સ્ટુડિયોમાં જોડાયા, જ્યાં તેમની મુલાકાત અભિનયના શિક્ષક ચાર્લી લોટન સાથે થઈ, જેઓ પાછળથી તેમના માર્ગદર્શક અને શ્રેષ્ઠ મિત્ર બન્યા. આ સ્ટુડિયોના હોલ અને ડાન્સ રૂમ સાફ કરવાના બદલામાં સંસ્થાએ તેમને મફતમાં ક્લાસ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. રાત્રિના સમયે અલ પચિનો શેરીઓમાં ફરતા ફરતા શેક્સપિયરના સંવાદોની પ્રેક્ટિસ કરતા હતા. આ સમયગાળામાં તેઓ ઘણીવાર બેરોજગાર અથવા બેઘર રહ્યા હતા, અને ક્યારેક શેરીઓમાં, થિયેટરોમાં અથવા મિત્રના ઘરે સૂઈ જતા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૨માં પચિનોના માતાનું ત્રેતાલીસ વર્ષની નાની ઉંમરે અવસાન થયું હતું. તેના પછીના જ વર્ષે તેમના નાનાનું પણ અવસાન થયું. અલ પચિનો આ સમયને પોતાના જીવનનો સૌથી મુશ્કેલ તબક્કો માને છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ તે સમયે બાવીસ વર્ષના હતા અને તેમના જીવનના સૌથી પ્રભાવશાળી બે લોકો ચાલ્યા ગયા હતા, જેના કારણે તેઓ સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડ્યા હતા.

એચબી સ્ટુડિયોમાં ચાર વર્ષ વિતાવ્યા પછી, અલ પચિનોએ એક્ટર્સ સ્ટુડિયો માટે સફળતાપૂર્વક ઓડિશન આપ્યું. ત્યાં તેમણે અભિનયના પ્રખ્યાત કોચ લી સ્ટ્રાસબર્ગ હેઠળ પદ્ધતિસરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો. આ જ લી સ્ટ્રાસબર્ગ પાછળથી અલ પચિનો સાથે ધ ગોડફાધર ભાગ બે ફિલ્મમાં પણ જોવા મળ્યા હતા. પાછળથી આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં તેમણે સ્ટ્રાસબર્ગ અને આ સંસ્થાની તેમના જીવન પર પડેલી અસર વિશે વાત કરી હતી કે એક્ટર્સ સ્ટુડિયોનું તેમના જીવનમાં ખૂબ મોટું સ્થાન છે અને લી સ્ટ્રાસબર્ગને જેટલું સન્માન મળવું જોઈતું હતું તેટલું નથી મળ્યું. ચાર્લી લોટન પછી આ સંસ્થાએ જ તેમની કારકિર્દીને એક નવી દિશા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ અન્ય નાની-મોટી નોકરીઓ છોડીને સંપૂર્ણપણે અભિનય તરફ વળી શક્યા હતા. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે લી સ્ટ્રાસબર્ગ સાથે કામ કરવું ખૂબ જ ઉત્સાહજનક હતું કારણ કે તેઓ જ્યારે કોઈ દ્રશ્ય કે લોકો વિશે વાત કરતા ત્યારે એટલા રસપ્રદ લાગતા કે બસ તેમને સાંભળતા જ રહેવાનું મન થાય. તેઓ અભિનેતાઓને ખૂબ પ્રેમ કરતા અને અભિનયની અદ્ભુત સમજ ધરાવતા હતા.

== અંગત જીવન ==
=== સંબંધો અને બાળકો ===
પચિનોનો તેમની 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના સહ-અભિનેત્રી ડાયેન કીટન સાથે લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો. તેમનો આ ઉતાર-ચઢાવવાળો સંબંધ 'ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩' ના શૂટિંગ પછી પૂરો થયો હતો. આ સિવાય તેઓ જીલ ક્લેબર્ગ, ટ્યુઝડે વેલ્ડ, માર્થે કેલર, વેરુસ્કા વોન લેહન્દોર્ફ, કેથલીન ક્વિનલાન, લિન્ડાલ હોબ્સ અને પેનેલોપ એન મિલર સાથે પણ સંબંધોમાં રહ્યા હતા. પચિનોનો આર્જેન્ટિનાની અભિનેત્રી લ્યુસિલા પોલાક સાથે ૨૦૦૮ થી ૨૦૧૮ સુધી ૧૦ વર્ષ લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો.

પચિનોને ચાર બાળકો છે. તેમની સૌથી મોટી દીકરી જૂલી મેરીનો જન્મ ૧૬ ઓક્ટોબર ૧૯૮૯ના રોજ થયો હતો, જે તેમની અને એક્ટિંગ કોચ જેન ટેરન્ટની દીકરી છે. આ સિવાય ૨૫ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ના રોજ આઈવીએફ પદ્ધતિ દ્વારા તેમને બે જોડિયા બાળકો થયા હતા, જેમની માતા અભિનેત્રી બેવર્લી ડી એન્જેલો છે, જેમની સાથે પચિનો ૧૯૯૭ થી ૨૦૦૩ સુધી સંબંધમાં રહ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૪ દરમિયાન ફિલ્મ નિર્માતા નૂર અલ્ફલ્લાહ સાથેના સંબંધોથી ૧૫ જૂન ૨૦૨૩ના રોજ તેમને એક દીકરો થયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gujarati|first=TV9|date=2023-05-31|title=Al Pacinoની 53 વર્ષ નાની ગર્લફ્રેન્ડ બનશે માતા, 82 વર્ષની ઉંમરે ચોથી વખત પિતા બનશે એક્ટર|url=https://tv9gujarati.com/entertainment/hollywood-actor-al-pacino-is-going-to-be-a-father-for-the-fourth-time-at-the-age-of-82-with-53-year-younger-girlfriend-768236.html|access-date=2026-08-12|website=TV9 Gujarati|language=gu}}&lt;/ref&gt;૮૩ વર્ષની ઉંમરે પચિનો દુનિયાના સૌથી મોટી ઉંમરે પિતા બનનારા વ્યક્તિઓમાંથી એક બન્યા છે,  કોરોના લોકડાઉન બાદ ૨૦૨૨માં શરૂ થયેલો આ સંબંધ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં સત્તાવાર રીતે પૂરો થયો હતો અને બંને અલગ થઈ ગયા હતા&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-09-07|title=પીઢ અભિનેતા અલ પચિનો અને નૂર અલફલ્લાહ અલગ થયા: બાળકનો જન્મ ત્રણ મહિના પહેલા થયો હતો, નૂરે કસ્ટડી અને પૈસા માંગ્યા|url=https://www.divyabhaskar.co.in/entertainment/bollywood/news/veteran-actors-al-pacino-and-noor-alfallah-split-131802804.html|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;, પચીનો એ ક્યારેય લગ્ન કર્યા નથી.

== કારકિર્દી ==

=== ૧૯૬૭–૧૯૭૧: થિયેટર ભૂમિકાઓ અને ફિલ્મ સફરની શરૂઆત ===
[[File:Al Pacino - Hummel.jpg|thumb|upright|અલ પચિનો ૧૯૭૭માં ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઑફ પાવ્લો હમેલ નાટકમાં અભિનય કરતા.]] ૧૯૬૭માં અલ પચિનોએ બોસ્ટનના ચાર્લ્સ પ્લેહાઉસમાં અવેક એન્ડ સિંગ નાટકથી વ્યાવસાયિક રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ત્યારબાદ અમેરિકા હુર્રા નાટકમાં કામ દરમિયાન તેમની મુલાકાત અભિનેત્રી જીલ ક્લેબર્ગ સાથે થઈ, બંને વચ્ચે પાંચ વર્ષ સુધી પ્રેમસંબંધ રહ્યો, અને ત્યારબાદ તેઓ ન્યૂયોર્ક શહેરમાં પાછા ફર્યા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૮માં પચિનોએ એસ્ટોર પ્લેસ થિયેટરમાં ઇઝરાયેલ હોરોવિટ્ઝના ધ ઇન્ડિયન વોન્ટ્સ ધ બ્રોન્ક્સ નામના નાટકમાં મર્ફ નામના શેરી ગુંડાની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ નાટક ૧૭ જાન્યુઆરી, ૧૯૬૮ના રોજ શરૂ થયું હતું અને તેના કુલ એકસો સિત્યોતેર શો થયા હતા. આ નાટકની સાથે જ હોરોવિટ્ઝનું બીજું નાટક ઈટ્સ કોલ્ડ ધ સુગર પ્લમ પણ દર્શાવવામાં આવતું હતું, જેમાં જીલ ક્લેબર્ગ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ નાટકમાં શાનદાર અભિનય માટે  પચિનોને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓબી એવોર્ડ મળ્યો હતો, જ્યારે જોન કાઝલેને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. માર્ટિન બ્રેગમેને આ નાટક જોયું અને તેઓ પચિનોના મેનેજર બન્યા હતા. આ ભાગીદારી આવનારા વર્ષોમાં ખૂબ જ સફળ સાબિત થઈ, કારણ કે બ્રેગમેને જ પચિનોને ધ ગોડફાધર, સેર્પીકો અને ડોગ ડે આફ્ટરનૂન જેવી મહાન ફિલ્મો કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. પોતાની સ્ટેજ કારકિર્દી વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે માર્ટિન બ્રેગમેને જ મારી શોધ કરી હતી જ્યારે હું પચીસ-છવ્વીસ વર્ષનો હતો અને તેઓ મારા મેનેજર બન્યા હતા. હું આજે જે પણ સ્થાને છું તે માર્ટીના કારણે જ છું અને હું ખરેખર તેમનો ઋણી છું.

૨૫ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૬૯ના રોજ પચિનોએ બેલાસ્કો થિયેટર ખાતે ડોન પીટરસનના ડઝ અ ટાઈગર વેર અ નેકટાઈ નામના નાટકથી બ્રોડવે થિયેટરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. આ નાટક ઓગણચાળીસ શો પછી ૨૯ માર્ચ, ૧૯૬૯ના રોજ બંધ થઈ ગયું હતું, પરંતુ પચિનોના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ થયા હતા અને ૨૦ એપ્રિલ, ૧૯૬૯ના રોજ તેમને આ ભૂમિકા માટે પ્રતિષ્ઠિત ટોની એવોર્ડ મળ્યો હતો.  પચિનોએ ૧૯૭૦ના દાયકામાં પણ સ્ટેજ પર અભિનય ચાલુ રાખ્યો હતો અને ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ નામના નાટક માટે પોતાનો બીજો ટોની એવોર્ડ જીત્યો હતો. આ સિવાય તેમણે રિચાર્ડ ધ થર્ડ નામના નાટકમાં મુખ્ય શીર્ષક ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૮૦ના દાયકા મા ડેવિડ મેમેટના અમેરિકન બફેલો નામના નાટકમાં દેખાયા પછી પચિનોએ ફરીથી સ્ટેજ પર મોટી સફળતા મેળવી હતી, જેના માટે તેમને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ ૧૯૯૦ પછી પચીનો સ્ટેજ કાર્યોમાં યુજેન ઓ નીલના હ્યુગી, ઓસ્કાર વાઈલ્ડના સાલોમે અને વર્ષ ૨૦૦૫માં લાઈલ કેસ્લરના ઓર્ફન્સ નામના નાટકોના પુનઃપ્રસારણનો સમાવેશ થાય છે. એક્ટર્સ સ્ટુડિયોમાં અભ્યાસ કરતી વખતે પચીનોને સમજાયું હતું કે તેમની પાસે અભિનયની એક અદ્ભુત ભેટ છે અને તેમને આ કામમાં ખૂબ આનંદ આવતો હતો, જોકે તેમના શરૂઆતના કામો આર્થિક રીતે બહુ ફાયદાકારક નહોતા. 

સ્ટેજ પર સફળતા મેળવ્યા પછી પચિનોએ વર્ષ ૧૯૬૯માં પેટ્ટી ડ્યુક અભિનીત એક સ્વતંત્ર ફિલ્મ મી, નેટલીમાં ટૂંકી ભૂમિકા ભજવીને ફિલ્મી દુનિયામાં પ્રવેશ કર્યો હતો. વર્ષ ૧૯૭૦માં પચિનોએ ક્રિએટિવ મેનેજમેન્ટ એસોસિએટ્સ નામની ટેલેન્ટ એજન્સી સાથે કરાર કર્યા હતા. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૭૧માં આવેલી ફિલ્મ ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્કમાં એક હેરોઈનના બંધાણી યુવકની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને તેમણે ફીચર ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતા તરીકે સત્તાવાર શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૭૨–૧૯૮૩: વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને સફળતા ===
[[File:Al Pacino with James Caan.jpg|thumb|upright|left|વર્ષ ૧૯૭૨ની આસપાસ જેમ્સ કાન સાથે અલ પચિનો]]
ડિરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ પચિનોને મારીયો પુઝો ની ૧૯૬૯ માં પ્રકાશિત થયેલી સુપર હિટ માફિયા નવલકથા [[ધ ગોડફાધર (નવલકથા)|ધ ગોડફાધર]] પર આધારિત ફિલ્મ માં માઈકલ કોર્લિયોનની મુખ્ય ભૂમિકા માટે પસંદ કર્યા હતા, જે વર્ષ ૧૯૭૨ રિલીઝ થઈ હતી. જોકે આ ભૂમિકા મેળવવા માટે જેક નિકોલસન, રોબર્ટ રેડફોર્ડ, વોરેન બીટી અને તે સમયે ખૂબ જ ઓછા જાણીતા એવા રોબર્ટ ડી નિરોએ પણ પ્રયાસો કર્યા હતા. તેમ છતાં દિગ્દર્શક ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ '''અલ પચિનો'''ની જ પસંદગી કરી હતી; કારણ કે પચિનો પોતે ઇટાલિયન મૂળના હતા અને તેમની એકટિંગ માં એક ખાસ તીવ્રતા હતી જે કોપોલાને 'માઇકલ કોર્લિયોની'ના પાત્ર માટે જોઈતી હતી.

શરૂઆતમાં પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ ફિલ્મ સ્ટુડિયોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ આ પસંદગીથી નારાજ થયા હતા, કારણ કે તેઓ આ ભૂમિકા માટે કોઈ વધુ પ્રખ્યાત અભિનેતાને લેવા માંગતા હતા. જોકે, ફિલ્મમાં પચીનોના પ્રખ્યાત 'રેસ્ટોરન્ટ શૂટઆઉટ દ્રશ્ય'ના શૂટિંગ પછી તેઓ માની ગયા હતા.

આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર તમામ રેકોર્ડ તોડીને '''ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર''' સાબિત થઈ અને તે વર્ષની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ બની. આ ફિલ્મમાં પચિનોના અદ્ભુત અભિનયને કારણે તેમને '''ઓસ્કાર એવોર્ડ'''નું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમના આ પરફોર્મન્સને ફિલ્મ જગતમાં એક અત્યંત તીવ્ર અને પ્રભાવશાળી એક્ટિંગના સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ સાથે જ, માઇકલ કોર્લિયોનીનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત અને આઇકોનિક પાત્ર માનવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-12-18|title=અલ પચિનોના એક ફેન એ બાકસની ૧ લાખ દીવાસળીઓમાંથી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના તેમના પ્રખ્યાત પાત્ર 'માઇકલ કોર્લિયોની'નું એક અત્યંત સુંદર અને અદભુત સ્ટેચ્યુ તૈયાર કર્યું છે.|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/ajab-artist-tomislav-horvat-created-a-sculpture-of-al-pacino-with-matchboxes-in19-mon-4468137-pho.html|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;

લાંબા સમય સુધી એવી અફવાઓ હતી કે પચિનોએ તે વર્ષના ઓસ્કાર એવોર્ડ સમારોહનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. અફવા મુજબ તેઓ શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાની શ્રેણીમાં નામાંકિત થવાથી નારાજ હતા, કારણ કે ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતાનો ઓસ્કાર જીતનાર સહ-કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો કરતાં અલ પચિનોનો સ્ક્રીન પર દેખાવાનો સમય વધુ હતો. જોકે, વર્ષ ૨૦૨૪માં પ્રકાશિત થયેલી પોતાની આત્મકથામાં અલ પચિનોએ આ અફવાઓનું સંપૂર્ણ ખંડન કર્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી છે કે તે સમયે અચાનક મળેલી વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને પ્રખ્યાતિના કારણે તેઓ ખૂબ ડરી ગયા હતા અને માનસિક રીતે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા. આ અતિશય ભયના કારણે અને તે જ સમયે બોસ્ટનમાં થિયેટરના કામમાં વ્યસ્ત હોવાને લીધે તેઓ તે ઓસ્કાર સમારોહમાં હાજર રહી શક્યા નહોતા.

૧૯૭૩માં, પચિનોએ જીન હેકમેન સાથે સ્કેરક્રો ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું, જેને કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રતિષ્ઠિત પામ ડી ઓર એવોર્ડ મળ્યો હતો. એ જ વર્ષે, ન્યૂ યોર્ક સિટીના પોલીસ ઓફિસર ફ્રેન્ક સેર્પિકોની સાચી વાર્તા પર આધારિત સેર્પિકો ફિલ્મમાં શાનદાર એક્ટિંગ કરવા બદલ પચીનોને બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ ફિલ્મમાં તેમણે સાથી પોલીસ અધિકારીઓનો ભ્રષ્ટાચાર ખુલ્લો પાડવા માટે અંડરકવર ઓપરેશન કર્યું હતું. 

[[File:Pacino as Serpico in 1973.jpg|thumb|upright|૧૯૭૩માં સેર્પિકો ફિલ્મના પાત્રમાં પચીનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૪માં, ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર'ની સિક્વલ મૂવીમાં પચિનોએ ફરી એકવાર માઇકલ કોર્લિયોનીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સુપર હિટ રહી અને સાથે બેસ્ટ પિક્ચરનો ઓસ્કાર જીતનારી ઇતિહાસની પહેલી સિક્વલ બની હતી. આ રોલ માટે પચીનોને ત્રીજી વખત ઓસ્કાર નોમિનેશન મળ્યું હતું, જે માઇકલ કોર્લિયોનીના પાત્ર માટે તેમનું લીડ કેટેગરીમાં બીજું નોમિનેશન હતું. પ્રખ્યાત મેગેઝિન ન્યૂઝવીકે ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨ માં તેમના પરફોર્મન્સને સિનેમાના ઇતિહાસમાં કોઈ વ્યક્તિના હૃદયના કઠોર થવાની પ્રક્રિયાનું સૌથી શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન ગણાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-01|title=અમદાવાદના આશ્રમ રોડ પર આવેલા પ્રયોગશાળા હોલ ખાતે અલ પચિનોની સુપરહિટ ક્લાસિક ફિલ્મ સર્પિકો નું ખાસ સ્ક્રીનિંગ યોજાયું|url=https://english.gujaratsamachar.com/news/lifestyle-fashion/have-a-leisurely-weekend-with-drama-laughter-and-more-in-ahmedabad-65361255554|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Gujarat Samachar|language=en}}&lt;/ref&gt;

૧૯૭૫માં, પચિનોને બેંક લૂંટારા જોન વોજટોવિચની સાચી વાર્તા પર આધારિત 'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' ફિલ્મથી વધુ એક મોટી બોક્સ ઓફિસ પર બ્લોકબસ્ટર સફળતા મળી, આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સિડની લુમેટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે થોડા વર્ષો પહેલા 'સેર્પિકો' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ માટે પચિનોને ફરી એકવાર ઓસ્કારમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. 

[[File:Al Pacino Penelope Allen in Dog Day Afternoon.jpg|thumb|upright|૧૯૭૫માં આવેલી ડોગ ડે આફ્ટરનૂન ફિલ્મના એક દ્રશ્યમાં પચિનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૭માં, સિડની પોલેક દ્વારા નિર્દેશિત 'બોબી ડીયરફિલ્ડ' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક રેસ-કાર ડ્રાઇવરની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લૉપ થઈ હતી, પરંતું આ શાનદાર રોલ માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમની આના પછીની ફિલ્મ કોર્ટરૂમ ડ્રામા આધારિત 'એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ' હતી. જે સુપર હિટ બની સાથે આ ફિલ્મમાં પચિનોની અદ્ભુત એક્ટિંગ રેન્જના ફિલ્મ વિવેચકોએ ખૂબ વખાણ કર્યા અને તેમને ચોથી વખત બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું. જોકે, તે વર્ષે આ એવોર્ડ 'ક્રેમર વર્સિસ ક્રેમર' ફિલ્મ માટે ડસ્ટિન હોફમેનને મળ્યો હતો, રસપ્રદ વાત એ છે કે આ ફિલ્મની ઓફર પહેલા પચિનોને થઈ હતી પણ તેમણે આ રોલ કરવાની ના પાડી દીધી હતી. 

૧૯૭૦ના દાયકા દરમિયાન, પચિનોને કુલ પાંચ ઓસ્કાર નામાંકન મળ્યા હતા, જેમાં સેર્પિકો, ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨, ડોગ ડે આફ્ટરનૂન અને એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મો માટે બેસ્ટ એક્ટરના ચાર નામાંકન સામેલ હતા.

૧૯૮૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં પચિનોની કારકિર્દીમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ન્યૂ યોર્કના ગે સમુદાયના વિરોધનો સામનો કરનારી તેમની વિવાદાસ્પદ ફિલ્મ 'ક્રૂઝિંગ' અને કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ઓથર! ઓથર!' બોક્સ ઓફિસ પર ખાસ સફળ ન રહી અને ફિલ્મ વિવેચકોએ પણ તેના નકારાત્મક રિવ્યૂ આપ્યા હતા. જોકે, ૧૯૮૩માં બ્રાયન ડી પાલ્મા દ્વારા નિર્દેશિત ગેંગસ્ટર ક્રાઇમ એક્શન ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કારફેસ'માં તેમનું પરફોર્મન્સ તેમની કારકિર્દીનું સૌથી મોટું હાઇલાઇટ અને યાદગાર પાત્ર સાબિત થયું. શરૂઆતમાં આ ફિલ્મમાં બતાવેલી અતિશય હિંસાના કારણે વિવેચકોએ તેની આકરી ટીકા કરી હતી, પરંતુ સમય જતાં આ ફિલ્મને સિનેમા જગતમાં ભારે પ્રશંસા મળી. આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ઘણું સારું પ્રદર્શન કર્યું,તેમજ ફિલ્મમાં ક્યુબન ડ્રગ લોર્ડ 'ટોની મોન્ટાના' નો દમદાર રોલ ભજવવા બદલ પચિનોને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નામાંકન મળ્યું હતું. પચિનોએ ભજવેલું ટોની મોન્ટાનાનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક આઇકોનિક ગેંગસ્ટર પાત્ર તરીકે જોવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=અલ પચિનોની સ્કારફેસ જોઈને વાસ્તવમાં રોલ નિભાવ્યો : સંજય દત્ત|url=https://sandesh.com/supplement/after-seeing-al-pacino-39-s-scarface-played-the-real-role-sanjay|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

=== ૧૯૮૪–૧૯૯૯: ૪ વર્ષનો બ્રેક અને જબરદસ્ત વાપસી ===

અમેરિકન ક્રાંતિ દરમિયાન એક શિકારીની વાર્તા પર આધારિત તેમની ૧૯૮૫ની ફિલ્મ 'રેવલ્યુશન' કમાણી અને વિવેચકો બંને દ્રષ્ટિએ નિષ્ફળ રહી હતી. પચિનોએ આ નિષ્ફળતા માટે ફિલ્મના ઉતાવળિયા પ્રોડક્શનને જવાબદાર ગણાવ્યું હતું, જેના કારણે તેમણે ફિલ્મોમાંથી ચાર વર્ષનો બ્રેક લીધો હતો. આ સમય દરમિયાન પચિનો ફરી રંગમંચ તરફ વળ્યા. તેમણે 'ક્રિસ્ટલ ક્લિયર', 'નેશનલ એન્થમ્સ' અને અન્ય નાટકોના વર્કશોપ પ્રોડક્શન્સ તૈયાર કર્યા; તેમજ ૧૯૮૮માં પ્રોડ્યુસર જોસેફ પેપના 'ન્યૂ યોર્ક શેક્સપિયર ફેસ્ટિવલ'માં 'જુલિયસ સીઝર' નાટકમાં પણ અભિનય કર્યો. 

ફિલ્મોમાંથી લીધેલા આ બ્રેક વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે: &quot;મને યાદ છે જ્યારે ૧૯૭૪-૭૫માં બધું બરાબર ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે હું સ્ટેજ પર 'ધ રેઝિસ્ટિબલ રાઇઝ ઓફ આર્ટુરો ઉઇ' નાટક કરી રહ્યો હતો. તે સમયે મેં ક્યાંક વાંચ્યું કે હું સ્ટેજ પર એટલે પાછો ફર્યો છું કારણ કે મારું ફિલ્મી કરિયર ડૂબી રહ્યું છે! થિયેટર પ્રત્યે લોકોની આવી નકારાત્મક વિચારસરણી રહી છે, જે કમનસીબ છે.&quot;

પચિનોએ ૧૯૮૯માં 'સી ઓફ લવ' ફિલ્મથી ફરી મોટા પડદા પર વાપસી કરી, જેમાં તેમણે એક એવા ડિટેક્ટિવની ભૂમિકા ભજવી હતી જે અખબારની સિંગલ્સ કોલમ દ્વારા શિકાર શોધતા સિરિયલ કિલરની શોધ કરે છે. આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી ખૂબ જ સારા રિવ્યૂઝ મળ્યા હતા, અને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી.

૧૯૯૦માં આવેલી 'ડિક ટ્રેસી' ફિલ્મ પણ બોક્સ ઓફિસ પર વ્યાવસાયિક રીતે સફળ રહી હતી. આ ફિલ્મમાં 'બિગ બોય કેપ્રિસ'ની ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કારનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. પ્રખ્યાત ફિલ્મ વિવેચક રોજર એબર્ટે પચિનોના વખાણ કરતા તેમને આખી ફિલ્મમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર ગણાવ્યા હતા.આ જ વર્ષમાં આગળ જતાં, તેમણે ગોડફાધર સિરીઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ ગોડફાધર ૩' માં તેમના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્રોમાંના એક, માઈકલ કોર્લિયોન તરીકે પુનરાગમન કર્યું હતું. જોકે આ ફિલ્મ આર્થિક રીતે સફળ હિટ સાબિત થઈ હતી, પરંતુ તે તેના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી સફળતા મેળવી શકી નહોતી, અને પચીનોના પરિપક્વ અને લાગણીસભર અભિનયના વિવેચકો દ્વારા વ્યાપક વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. આ શાનદાર અભિનય માટે તેમને મોશન પિક્ચર ડ્રામા શ્રેણીમાં 'બેસ્ટ એક્ટર' (શ્રેષ્ઠ અભિનેતા) તરીકે પ્રતિષ્ઠિત ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું.

૧૯૯૧માં પચિનોએ 'ફ્રેન્કી અને જોની' ફિલ્મમાં મિશેલ ફીફર સાથે અભિનય કર્યો, જેમણે અગાઉ 'સ્કારફેસ' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ જેલમાંથી મુક્ત થયેલા એક રસોઈયાની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે પોતાની સાથે રેસ્ટોરન્ટમાં કામ કરતી એક વેઈટ્રેસ સાથે સંબંધની શરૂઆત કરે છે. આ ફિલ્મ ટેરેન્સ મેકનેલીના ૧૯૮૭ના પ્રખ્યાત નાટક પરથી બનાવવામાં આવી હતી. વિવેચકો તરફથી આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ એવરેજ સાબિત થઈ હતી, જોકે પચિનોએ પાછળથી જણાવ્યું હતું કે તેમને આ પાત્ર ભજવવાની ખૂબ મજા આવી હતી. ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સના વિવેચક જેનેટ મેસ્લિને પચિનોના વખાણ કરતા લખ્યું હતું કે, પચિનો આટલા સરળ અને આકર્ષક અગાઉ ક્યારેય દેખાયા નથી અને મિશેલ સાથેના તેમના દ્રશ્યો ખૂબ જ સચોટ અને પ્રમાણિક છે.

૧૯૯૨માં આવેલી માર્ટિન બ્રેસ્ટની ફિલ્મ 'સેન્ટ ઓફ અ વુમન'માં એક ગુસ્સાવાળા અને અંધ યુએસ આર્મી લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડની યાદગાર ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને તેના પછીના વર્ષે શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કાર મળ્યો હતો. આ જ વર્ષે તેમને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકે પણ નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ સાથે જ પચિનો એક જ વર્ષમાં બે અલગ-અલગ ફિલ્મો માટે બે એક્ટિંગ નોમિનેશન મેળવનારા અને મુખ્ય ભૂમિકા માટે ઓસ્કાર જીતનારા ઇતિહાસના પ્રથમ પુરુષ અભિનેતા બન્યા હતા.

૧૯૯૩માં પચિનોએ ગુનાહિત ડ્રામા ફિલ્મ 'કાર્લિટોઝ વે' માં સીન પેન સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ ન્યૂયોર્ક સ્ટેટ સુપ્રીમ કોર્ટના જજ એડવિન ટોરેસ દ્વારા લખાયેલી નવલકથાઓ 'કાર્લિટોઝ વે' (૧૯૭૫) અને 'આફ્ટર અવર્સ' (૧૯૭૯) પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મનું દિગ્દર્શન જાણીતા ડાયરેક્ટર બ્રાયન ડી પાલ્માએ કર્યું, જેમની સાથે પચિનોએ અગાઉ ૧૯૮૩ની તેમની હિટ, આઇકોનિક ક્લ્ટ ક્લાસિક ફિલ્મ 'સ્કારફેસ' માં કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ કાર્લિટો બ્રિગાન્તે નામના એક એવા ગેંગસ્ટરની ભૂમિકા ભજવી હતી જે પોતાના ભ્રષ્ટ વકીલની મદદથી જેલમાંથી મુક્ત થાય છે અને હવે સુધરી જવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે. રિલીઝ સમયે બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ સરેરાશ સફળ રહી હતી, અને તેને મિશ્ર પ્રતિભાવો મળ્યા હતા, પરંતુ પાછળથી તે સિનેમા જગતમાં એક 'કલ્ટ ક્લાસિક' ગેંગસ્ટર ફિલ્મ તરીકે પ્રખ્યાત થઈ હતી.

ત્યારબાદ ૧૯૯૫માં પચિનોએ માઈકલ મેનની પ્રખ્યાત એક્શન ક્રાઈમ થ્રિલર ફિલ્મ 'હીટ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેઓ અને રોબર્ટ ડી નિરો પ્રથમ વખત મોટા પડદા પર એકસાથે જોવા મળ્યા હતા (જોકે આ બંને કલાકારો અગાઉ 'ધ ગોડફાધર ભાગ ૨' માં પણ હતા, પરંતુ તેમાં બંનેનો એક પણ સીન સાથે નહોતો). આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ વખાણી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આજે પણ આ ફિલ્મને સિનેમા જગતની એક માસ્ટરપીસ સિનેમેટિક અને ઇતિહાસની સૌથી પ્રભાવશાળી 'હીસ્ટ' ફિલ્મોમાંની એક ગણવામાં આવે છે.૧૯૯૬માં પચિનોએ તેમના પોતાના દિગ્દર્શનમાં બનેલી થિયેટ્રિકલ ડોક્યુડ્રામા ફિલ્મ 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેમાં વિલિયમ શેક્સપિયરના નાટકના દ્રશ્યો અને લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં શેક્સપિયરની પ્રાસંગિકતા દર્શાવવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ રહી હતી પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો.

૧૯૯૭માં આવેલી રહસ્યમય થ્રિલર ફિલ્મ 'ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ' માં પચિનોએ શેતાનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં કીઆનુ રીવ્સ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. જાણીતા વિવેચક રોજર એબર્ટે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ શેતાનનું આ પાત્ર અદભુત ઉત્સાહ અને આનંદ સાથે ભજવ્યું છે.તે જ વર્ષે આવેલી બાયોગ્રાફીકલ ગેંગસ્ટર ડ્રામા  ફિલ્મ 'ડોની બ્રાસ્કો' પણ બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ રહી હતી. આ ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકામાં ન્યૂયોર્કના કુખ્યાત 'બોનાનો માફિયા પરિવાર' ની અંદર ઘૂસણખોરી કરનાર અંડરકવર એફબીઆઈ એજન્ટ જોસેફ પિસ્ટોન (ડોની બ્રાસ્કો) ના વાસ્તવિક ઓપરેશન પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ ન્યૂયોર્કના વાસ્તવિક ગેંગસ્ટર 'લેફ્ટી રુગિએરો ની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ અજાણતામાં એફબીઆઈ એજન્ટ (જોની ડેપ) ને પોતાના માફિયા સામ્રાજ્યની અંદર લાવે છે જે બાદમાં આખા ગેંગનો સફાયો કરે છે.

૧૯૯૯માં પચિનોએ ઓસ્કારમાં મલ્ટિપલ નોમિનેશન મેળવનારી ફિલ્મ 'ધ ઇન્સાઇડર' માં રસેલ ક્રો સાથે એક ટીવી પ્રોડ્યુસરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને વિવેચકોએ ખૂબ જ વખાણી હોવા છતાં ઊંચા બજેટને કારણે બોક્સ ઓફિસ પર તે 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. આ જ વર્ષે તેઓ ઓલિવર સ્ટોનની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' માં પણ જોવા મળ્યા હતા, જે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી.

=== ૨૦૦૦–૨૦૧૮: ટેલિવિઝન ભૂમિકાઓ અને રંગમંચ પર વાપસી ===

૨૦૦૦ની સાલથી પચિનોએ ત્રણ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યા હતા; જેમાં પ્રથમ એવોર્ડ ૨૦૦૧માં સિનેમા જગતમાં તેમના આજીવન યોગદાન બદલ સેસિલ બી ડીમિલ એવોર્ડ તરીકે આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૦૦માં પચિનોએ જેરી ઓરબેક સાથે ઇરા લેવિસના નાટક પર આધારિત ઓછા બજેટની ફિલ્મ 'ચાઇનીઝ કોફી' માં અભિનય કર્યો હતો, જેને વિવિધ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. મુખ્યત્વે બે મુખ્ય પાત્રો વચ્ચેની વન-ઓન-વન વાતચીત પર આધારિત આ ફિલ્મને પૂર્ણ કરવામાં લગભગ ત્રણ વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો અને તેનું સંપૂર્ણ ભંડોળ પચિનોએ પોતે પૂરું પાડ્યું હતું.

'ચાઇનીઝ કોફી' ફિલ્મને પચિનો દ્વારા પ્રોડ્યુસ કરવામાં આવેલી અન્ય બે દુર્લભ ફિલ્મો 'ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક' અને 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' ની સાથે 'પચિનો: એન એક્ટર્સ વિઝન' નામના એક ખાસ ડીવીડી બોક્સ સેટમાં સામેલ કરવામાં આવી હતી, જે ૨૦૦૭માં રિલીઝ થઈ હતી. પચિનોએ આ ફિલ્મો ધરાવતી ડિસ્ક માટે પ્રસ્તાવના અને ઉપસંહાર પણ તૈયાર કર્યા હતા.

[[File:Al Pacino.jpg|thumb|left|upright|૨૦૦૪ના વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]
૨૦૦૨માં પચિનોએ પ્રખ્યાત દિગ્દર્શક ક્રિસ્ટોફર નોલાનની મનોવૈજ્ઞાનિક થ્રિલર ફિલ્મ 'ઇન્સોમ્નિયા' માં અભિનય કર્યો હતો, જે આ જ નામની એક નોર્વેજીયન ફિલ્મની રિમેક હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે વિલિયમ્સ અને હિલેરી સ્વાન્ક જેવા કલાકારો સાથે કામ કર્યું હતું, જેમાં પચિનોએ અલાસ્કાના એક નાના શહેરમાં હત્યાની તપાસ કરવા આવેલા લોસ એન્જલસના એક અનુભવી ડિટેક્ટિવની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકો તરફથી પચિનો અને રોબિન વિલિયમ્સ બંનેના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. સાથે આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થઈ હતી.

ત્યારબાદ આવેલી તેમની આગામી ફિલ્મ 'સિમોન' ને વિવેચકો તરફથી ખાસ પ્રશંસા ન મળી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૨માં તેમણે 'પીપલ આઈ નો' ફિલ્મમાં એક પબ્લિસિસ્ટની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હોવા છતાં આ નાની ફિલ્મ પર લોકોનું ખાસ ધ્યાન ગયું નહોતું અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' રહી હતી.

પોતાની વ્યાવસાયિક સફળતા પછી ભાગ્યે જ સહાયક ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ, ૨૦૦૩માં વિવેચકો અને બોક્સ ઓફિસ પર ભારે 'ડિઝાસ્ટર' સાબિત થયેલી ફિલ્મ 'ગીગ્લી' માં દિગ્દર્શક માર્ટિન બ્રેસ્ટના આગ્રહ ખાતર એક નાની ભૂમિકા સ્વીકારી હતી. ૨૦૦૩માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'ધ રિક્રુટ' માં પચિનો એક સીઆઈએ રિક્રુટર તરીકે જોવા મળ્યા હતા અને તેમની સાથે કોલિન ફેરેલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી, જોકે પચિનોએ આ ફિલ્મ વિશે જણાવ્યું હતું કે આ એવી ફિલ્મ હતી જેને તેઓ વ્યક્તિગત રીતે સમજી શક્યા નહોતા. ત્યારબાદ પચિનોએ ૨૦૦૩ની એચબીઓ મિની-સિરીઝ 'એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા' માં વકીલ રોય કોનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ટોની કુશ્નરના પુલિત્ઝર પ્રાઈઝ વિજેતા નાટક પર આધારિત હતી. આ શાનદાર અભિનય માટે પચિનોએ ૨૦૦૪માં તેમનો ત્રીજો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો.

૨૦૦૪માં આવેલી ફિલ્મ 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' માં પચિનોએ શાયલોકની ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકોએ પરંપરાગત રીતે એક વિલન તરીકે દર્શાવવામાં આવતા આ પાત્રમાં સંવેદનશીલતા અને ઊંડાણ લાવવા બદલ તેમના ખૂબ વખાણ કર્યા હતા. ૨૦૦૫માં આવેલી 'ટુ ફોર ધ મની' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક સ્પોર્ટ્સ ગેમ્બલિંગ એજન્ટ અને મેથ્યુ મેકોનહીના માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને ઊંચા બજેટના કારણે તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટના વિવેચકે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ એટલી બધી વખત માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી છે કે હવે તેમને કિંગમેકરનો એવોર્ડ મળવો જોઈએ. પચિનોએ તેમની મહાન ગેંગસ્ટર સીરીઝ ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર' ના આધારે વર્ષ ૨૦૦૬માં બનેલી વિડીયો ગેમ 'ધ ગોડફાધર: ધ ગેમ' માં માઈકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ કે ચહેરો આપવાની સાફ ના પાડી દીધી હતી, જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોનિક આર્ટસ નામની ગેમ કંપનીને તેમનો ચહેરો કે અવાજ વાપરવાની કાનૂની મંજૂરી મળી નહોતી. વાસ્તવમાં, તેમણે આ રમત માટે એટલા માટે ના પાડી હતી કારણ કે તે જ વર્ષે તેઓ પહેલેથી જ અન્ય એક હરીફ ગેમિંગ કંપની વિવેન્ડી ગેમ્સ સાથે પોતાની જ પ્રખ્યાત ક્લ્ટ ક્લાસિક ગેંગસ્ટર ફિલ્મ સ્કારફેસ (૧૯૮૩) પર આધારિત વિડીયો ગેમ 'સ્કારફેસ: ધ વર્લ્ડ ઇઝ યોર્સ' માટે કરારબદ્ધ થઈ ચૂક્યા હતા. તે કરારની શરતો મુજબ તેઓ એકસાથે બે મોટી વિડીયો ગેમ્સને પોતાની મંજૂરી આપી શકે તેમ નહોતા. જોકે, તેમણે 'સ્કારફેસ' ગેમમાં પોતાનો ચહેરો વાપરવાની સંપૂર્ણ મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ ઉંમરના કારણે બદલાતા અવાજને લીધે ટોની મોન્ટાનાના પાત્રના અવાજ માટે તેમણે પોતે જ અલ્ પચિનો જેવો જ અવાજ ધરાવતા એક અન્ય ડબિંગ કલાકારની પસંદગી કરી આપી હતી.

૨૦૦૬માં અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા પચિનોને ૩૫મા લાઈફ એચીવમેન્ટ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા અને આ જ વર્ષે ટ્રિનિટી કોલેજ ડબલિનની યુનિવર્સિટી ફિલોસોફિકલ સોસાયટીએ તેમને માનદ સભ્યપદ એનાયત કર્યું હતું.

૨૦૦૭માં પચિનોએ જોર્જ ક્લૂની અને બ્રેડ પિટ જેવા સ્ટાર્સ સાથે 'ઓશન્સ થર્ટીન' ફિલ્મમાં વિલન અને કેસિનો માલિક વિલી બેન્કની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે બોક્સ ઓફિસ પર વૈશ્વિક સ્તરે ૩૧ કરોડ ડોલરની કમાણી કરીને મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૮માં આવેલી તેમની રોમાંચક ફિલ્મ '૮૮ મિનિટ્સ' વિવેચકોને પસંદ ન આવી છતાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હતા, અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ રોબર્ટ ડી નિરો સાથે 'રાઇટિયસ કિલ' ફિલ્મમાં ન્યૂ યોર્કના ડિટેક્ટિવ તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જેને નકારાત્મક રિવ્યૂઝ મળ્યા હોવા છતાં તે બોક્સ ઓફિસ પર પોતાની પડતર કિંમત વસૂલ કરીને 'એવરેજ' હિટ સાબિત થઈ હતી.

૨૦૧૦માં પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' નાટકમાં શાયલોકનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જેના માટે તેમને ટોની એવોર્ડનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ જ વર્ષે તેમણે એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'યૂ ડોન્ટ નો જેક' માં ડૉ. જેક કેવોર્કિયનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેના માટે પચિનોએ તેમનો બીજો એમી એવોર્ડ અને ચોથો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો. ૨૦૧૧માં તેઓ 'જેક એન્ડ જીલ' નામની કોમેડી ફિલ્મમાં જોવા મળ્યા હતા. આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ જ ખરાબ ગણાવી હતી અને પચિનોને તેના માટે સૌથી ખરાબ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. જોકે, બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ ૧૪.૯ કરોડ ડોલરની કમાણી સાથે 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. પચિનોએ પાછળથી ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમના એકાઉન્ટન્ટની જેલ થવાને કારણે તેઓ આર્થિક મુશ્કેલીમાં હતા, તેથી પૈસાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે તેમણે આ ફિલ્મ સ્વીકારી હતી.

૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ના રોજ પચિનોને તેમના દ્વારા દિગ્દર્શિત અને અભિનીત ડોક્યુમેન્ટ્રી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વાઇલ્ડ સાલોમે' ના પ્રીમિયર પહેલાં પ્રતિષ્ઠિત 'ગ્લોરી ટુ ધ ફિલ્મમેકર' એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ફિલ્મમાં હેરોદની ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ આ ફિલ્મને પોતાની કારકિર્દીનો સૌથી વ્યક્તિગત પ્રોજેક્ટ ગણાવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૨માં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાએ પચિનોને દેશના સર્વોચ્ચ કલા સન્માન 'નેશનલ મેડલ ઓફ આર્ટસ' થી નવાજ્યા હતા. આ જ સમયગાળા દરમિયાન પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' નાટકની ૩૦મી વર્ષગાંઠના વિશેષ શો કર્યા હતા. ૨૦૧૩માં તેઓ મ્યુઝિક પ્રોડ્યુસરના જીવન પર આધારિત એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'ફિલ સ્પેક્ટર' માં મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા.

[[File:Manglehorn 03 (15272211442).jpg|thumb|૨૦૧૪ના ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]


૨૦૧૫માં પચિનોએ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ડેની કોલિન્સ' માં એક ઘરડા રોક સ્ટારની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ અદભુત અભિનય માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનું નોમિનેશન મળ્યું હતું અને બોક્સ ઓફિસ પર આ નાની ફિલ્મને 'એવરેજ' સફળતા મળી હતી. આ જ વર્ષના અંતમાં તેમણે ખાસ તેમના માટે જ લખાયેલા નાટક 'ચાઇના ડોલ' ના સતત ૯૭ શો કરીને રંગમંચ પર ઇતિહાસ રચ્યો હતો. ૨૦૧૬માં કલા જગતમાં તેમના અતુલ્ય યોગદાન બદલ પ્રતિષ્ઠિત 'કેનેડી સેન્ટર ઓનર' એવોર્ડથી તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. નિવૃત્તિ લેવા અંગે પચિનોએ ખુલાસો કર્યો હતો કે અભિનય હવે તેમના સ્વભાવનો એક એવો ભાગ બની ગયો છે કે તેઓ ક્યારેય કામ છોડવા વિશે વિચારી પણ શકતા નથી. ત્યારબાદ ૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના રોજ રિલીઝ થયેલી એચબીઓની ટેલિવિઝન ફિલ્મ 'પાટેર્નો' માં તેમણે ફૂટબોલ કોચ જો પાટેર્નોની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી.

=== ૨૦૧૯–વર્તમાન ===

૨૦૧૯માં પચિનોએ હોલિવૂડના સુપરસ્ટારસ બ્રેડ પિટ અને લિયોનાર્ડો ડીકેપ્રીયો સાથે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોની કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ' માં અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૧૯ના અંતમાં પચિનોએ માર્ટિન સ્કોર્સેઝની પ્રખ્યાત ગેંગસ્ટર નેટફ્લિક્સ ફિલ્મ 'ધ આઇરિશમેન' માં રોબર્ટ ડી નિરો અને જો પેસી સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકાના ઇતિહાસના પ્રખ્યાત અને વાસ્તવિક વ્યક્તિ જીમી હોફાની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ 'ઇન્ટરનેશનલ બ્રધરહુડ ઓફ ટીમસ્ટર્સ' નામના શક્તિશાળી લેબર યુનિયનના પ્રમુખ હતા. ૧૯૭૫માં તેમના રહસ્યમય રીતે ગુમ થવાની અને અમેરિકન માફિયાઓ સાથેના તેમના સંબંધોની સત્ય ઘટના પર આધારિત આ ફિલ્મમાં પચિનોના પર્ફોર્મન્સને ભારે પ્રશંસા મળી હતી. આ પ્રથમ વખત હતું જ્યારે પચિનોએ સ્કોર્સેઝ સાથે કામ કર્યું હોય. પચીનોના શાનદાર અભિનય માટે તેમને ઓસ્કાર એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર (શ્રેષ્ઠ સહ-અભિનેતા) તરીકેનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું, અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ રિલીઝ હોવા છતાં ઓનલાઇન મીડિયામાં આ ફિલ્મને પ્રચંડ સફળતા રહી હતી.

ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦માં પચિનોએ એમેઝોન પ્રાઇમ વીડિયોની સિરીઝ 'હન્ટર્સ' માં મેયર ઓફરમેન નામના કાલ્પનિક નાઝી શિકારીની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ૨૦૦૩ પછી તેમની પ્રથમ ટેલિવિઝન સિરીઝ હતી અને તે પ્રેક્ષકોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય થઈ હતી. ૨૦૨૧માં પચિનોએ રિડલી સ્કોટની ફિલ્મ 'હાઉસ ઓફ ગુચી' માં એલ્ડો ગુચીની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હોવા છતાં પચિનો, લેડી ગાગા અને જેરેડ લેટોના અભિનયને ખાસ હાઇલાઇટ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ 'એવરેજ' રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ 'અમેરિકન ટ્રેઇટર' ફિલ્મમાં મુખ્ય બચાવ પક્ષના વકીલ તરીકે જોવા મળ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૩માં પચિનોએ માઇકલ કીટનની ફિલ્મ 'નોક્સ ગોઝ અવે' માં જેવિયર ક્રેન નામના ચોર અને ફિક્સરની સહાયક ભૂમિકા ભજવીને મોટા પડદા પર વાપસી કરી હતી, જેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૪માં પચિનોએ વિખ્યાત કલાકાર અમેદેઓ મોદિગ્લિઆનીના જીવન પર આધારિત ફિલ્મ 'મોદી, થ્રી ડેઝ ઓન ધ વિંગ ઓફ મેડનેસ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેનું નિર્માણ તેમણે જોની ડેપ અને બેરી નવીદી સાથે મળીને કર્યું હતું. આ ફિલ્મ ડેનિસ મેકઇન્ટાયરના એક પ્રખ્યાત નાટક પર આધારિત હતી. 

૨૦૨૫માં પચિનો પાંચ સ્વતંત્ર (ઇન્ડિપેન્ડન્ટ) ફિલ્મોમાં જોવા મળ્યા હતા. તેમની પ્રથમ ફિલ્મ એક હોરર ફિલ્મ 'ધ રિચ્યુઅલ' હતી, જેમાં તેમણે ડેન સ્ટીવન્સ સાથે પાદરી થિયોફિલસ રીસિન્જરની ભૂમિકા ભજવી હતી; જોકે આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી નકારાત્મક સમીક્ષાઓ મળી હતી. તેમની બીજી ફિલ્મ 'બિલી નાઈટ' હતી, જે યુવા ફિલ્મ નિર્માતાઓની મહત્વાકાંક્ષા અને કલાત્મક સફર પર આધારિત એક ડ્રામા ફિલ્મ હતી. આ ફિલ્મનું પ્રીમિયર રોડ આઇલેન્ડ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫માં તેઓ અન્ય બે ફિલ્મો 'ડેડ મેન્સ વાયર' અને 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં નાની ભૂમિકાઓમાં જોવા મળ્યા હતા, જે બંને ફિલ્મોનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર વેનિસ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. 'ડેડ મેન્સ વાયર' માં તેમણે એક અમીર મોર્ટગેજ બ્રોકરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે તેમના ભૂતકાળના પ્રખ્યાત અભિનયની યાદ અપાવે છે. જ્યારે નેટફ્લિક્સની ફિલ્મ 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં તેમની ટૂંકી ભૂમિકાના વિવેચકો દ્વારા ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૨૫ની તેમની છેલ્લી ફિલ્મ નિક પિઝોલેટોની 'ઇઝીઝ વોલ્ટ્ઝ' હતી, જેમાં તેઓ વિન્સ વોન સાથે જોવા મળ્યા હતા અને તેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં વિશેષ પ્રસ્તુતિ તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૬માં પચિનોની જૂની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' ના એક પ્રખ્યાત લોકર રૂમ મોનોલોગ (ભાષણ)નો ઉપયોગ ફાઈઝર કંપનીના એક રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાપન અભિયાન (જાહેરાત) માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ જૂન ૨૦૨૬માં તેઓ 'કિલિંગ કાસ્ટ્રો' ફિલ્મમાં સીઆઈએ એજન્ટ રોબર્ટ માહ્યુની મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા, જેનું ભવ્ય પ્રીમિયર ટ્રાઇબેકા ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

== પ્રતિભાવ અને વારસો ==
અલ પચિનોને અવારનવાર સિનેમા અને થિયેટર જગતના સૌથી મહાન અને પ્રભાવશાળી અભિનેતાઓમાંથી એક માનવામાં આવે છે. તેમના ખાસ પ્રકારના તીવ્ર, સચોટ અને ગંભીર તેમજ વિસ્ફોટક અભિનય માટે જાણીતા પચિનોએ ન્યૂ હોલીવુડ યુગના એક દિગ્ગજ તરીકે નામના મેળવી હતી. ધ ગ્લોબ એન્ડ મેલ અખબારે તેમને ૧૯૭૦ના દાયકાની શરૂઆતની કાઉન્ટર-કલ્ચર પેઢીના આઇકોન તરીકે વર્ણવ્યા હતા. રોન રોઝનબૌમે તેમને હોલીવુડના હેમ્લેટ કહ્યા હતા, જ્યારે ઓલિવર સ્ટોને તેમને સ્ટ્રીટ હેમ્લેટ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા, જે વિલિયમ શેક્સપિયરની કૃતિઓ પ્રત્યે પચિનોના ઊંડા આદર અને તેમના પાત્રોમાં શેક્સપિયરન શૈલીની ગંભીર કરુણતા લાવવાની તેમની ક્ષમતાને દર્શાવે છે.

વર્ષ ૨૦૦૩માં, બ્રિટિશ ટેલિવિઝન દર્શકોએ ચેનલ ૪ ના એક સર્વેક્ષણમાં પચિનોને સર્વકાલીન મહાન મૂવી સ્ટાર તરીકે ચૂંટ્યા હતા, અને તેમનો સમાવેશ વીએચ૧ ની સર્વકાલીન ૨૦૦ મહાન પૉપ કલ્ચર આઇકોન્સની યાદીમાં પણ કરવામાં આવ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૨માં, એસ્કવાયર મેગેઝિનની સિનેમા ઇતિહાસના ૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનેતાઓની યાદીમાં પચિનોને છઠ્ઠા ક્રમે રાખવામાં આવ્યા હતા. તેના પછીના વર્ષે, એસ્કવાયર મેગેઝિને તેમનો સમાવેશ ૧૦ શ્રેષ્ઠ જીવંત અભિનેતાઓની યાદીમાં પણ કર્યો હતો.

લી સ્ટ્રાસ્બર્ગના માર્ગદર્શન હેઠળ તેઓ 'મેથડ એક્ટિંગ' શૈલી શીખ્યા હતા. સ્ટ્રાસ્બર્ગે તેમના વિશે કહ્યું હતું કે, કેટલાક કલાકારો પાત્રો ભજવે છે, જ્યારે અલ પચિનો પોતે તે પાત્ર બની જાય છે. તેઓ પાત્રની ઓળખ એટલી હદ સુધી અપનાવી લે છે કે નાટક કે ફિલ્મ પૂરી થયા પછી પણ લાંબા સમય સુધી તે જ પાત્રમાં જીવતા રહે છે. જોકે, પચિનો પોતે એવું માને છે કે તેઓ સંપૂર્ણપણે માત્ર મેથડ એક્ટર નથી, પરંતુ તેમના મતે શબ્દો એ તેમની ભાવનાત્મક સ્થિતિનો જ એક ભાગ હોવા જોઈએ અને તેઓ સ્ક્રિપ્ટ વગર પણ દ્રશ્યો સુધારવાની કસરતો કરે છે. 'શિકાગો રીડર' અખબારે આ બાબતની પ્રશંસા કરતા લખ્યું હતું કે, તેઓ એક એવા અદ્ભુત મેથડ એક્ટર છે જેઓ સહજ અભિવ્યક્તિ મેળવવા માટે ક્યારેય અચકાતા નથી.

'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' અને 'સર્પિકો' ફિલ્મોના દિગ્દર્શક સિડની લ્યુમેટે કહ્યું હતું કે, બધું જ તેમના અંદરના એક અદ્ભુત કેન્દ્રમાંથી બહાર આવે છે. હું તેની નજીક જવાનું પણ ન વિચારી શકું, કારણ કે તે પૃથ્વીના કેન્દ્રની નજીક જવા જેવું હશે. તેમના અંદરથી જે બહાર આવે છે તે માત્ર અને માત્ર તેમનું પોતાનું જ છે. 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મોના ડાયરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ જણાવ્યું હતું કે, મેં સૌથી પહેલા તેમની બુદ્ધિમત્તા નોંધી હતી. તેઓ પોતાની આવડતનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે સારી રીતે જાણે છે. તેમની પાસે જે આકર્ષક ગુણ અને એક ખાસ પ્રકારનો અંદાજ છે, તેનો તેઓ ભરપૂર ઉપયોગ કરે છે. આ સિવાય, ફિલ્મના સ્ક્રીન ટેસ્ટના એડિટિંગનું કામ સંભાળતા માર્સિયા લુકાસે નોંધ્યું હતું કે, પચિનોની આંખોમાં સામેની વ્યક્તિને એકદમ ઝંઝેડી નાખવાનું આકર્ષણ છે.

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''અલ પચિનો ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૬૯
| ''મી, નેટલી''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| મુખ્ય ભૂમિકા — પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| ૧૯૭૧
| ''ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્ક''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૨
| ''ધ ગોડફાધર''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| સહ અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૩
| ''સ્કેરક્રો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રાન્સિસ લાયનલ ડેલ્બુચી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૩
| ''સેર્પિકો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રેન્ક સેર્પિકો
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૪
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૫
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સોની વોર્ટઝિક
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૭
| ''બોબી ડીયરફિલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી ડીયરફિલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૯
| ''એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| આર્થર કિરકલેન્ડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૮૦
| ''ક્રૂઝિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ બર્ન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૨
| ''ઓથર! ઓથર!''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઇવાન ટ્રેવલિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૩
| ''સ્કારફેસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની મોન્ટાના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૫
| ''રેવલ્યુશન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ડોબ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૯
| ''સી ઓફ લવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ફ્રેન્ક કેલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૦
| ''ડિક ટ્રેસી''
|
|
|
| {{Yes}}
| અલ્ફોન્સ બિગ બોય કેપ્રિસ
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૦
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ફ્રેન્કી એન્ડ જોની''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૨
| ''ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિચાર્ડ રોમા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૨
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૧૯૯૩
| ''કાર્લિટોઝ વે''
|
|
|
| {{Yes}}
| કાર્લિટો બ્રિગાન્ટે
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૫
| ''હીટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ વિન્સન્ટ હેના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૬
| ''સિટી હોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મેયર જોન પેપાસ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ડોની બ્રાસ્કો''
|
|
|
| {{Yes}}
| બેન્જામિન લેફ્ટી રુગિરો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોન મિલ્ટન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''ધ ઇન્સાઇડર''
|
|
|
| {{Yes}}
| લોવેલ બર્ગમેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''એની ગિવન સન્ડે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની ડી અમાટો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ઇન્સોમ્નિયા''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલ ડોર્મર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''સિમોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિક્ટર ટેરેન્સકી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૩
| ''ધ રિક્રુટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર બર્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| શાયલોક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૫
| ''ટુ ફોર ધ મની''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર અબ્રામ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ઓશન્સ થર્ટીન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલી બેન્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''૮૮ મિનિટ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડોક્ટર જેક ગ્રેમ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૮
| ''રાઇટિયસ કિલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ડેવિડ ફિસ્ક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૦
| ''યૂ ડોન્ટ નો જેક''
|
|
|
| {{Yes}}
| જેક કેવોર્કિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા — ટેલિવિઝન ફિલ્મ
|-
| ૨૦૧૧
| ''ધ સન ઓફ નો વન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ચાર્લ્સ સ્ટેનફોર્ડ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૧
| ''જેક એન્ડ જીલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| તેઓ પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''સ્ટેન્ડ અપ ગાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૩
| ''સાલોમે''
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| કિંગ હેરોડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ۲۰۱۴
| ''મેંગલહોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એ જે મેંગલહોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ હમ્બલિંગ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| સાયમન એક્સલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૫
| ''ડેની કોલિન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેની કોલિન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૬
| ''મિસકન્ડક્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લ્સ અબ્રામ્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૭
| ''હેંગમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ રે આર્ચર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માર્વિન શ્વાર્ઝ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''ધ આઇરિશમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| જીમી હોફા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૨૦૨૧
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
|
|
|
| {{Yes}}
| આલ્ડો ગુચી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૩
| ''નોક્સ ગોઝ અવે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઝેવિયર ક્રેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''મોડી''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| મોરિસ ગેંગનેટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ડેડ મેન્સ વાયર''
|
|
|
| {{Yes}}
| એમ એલ હોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે''
|
|
|
| {{Yes}}
| અંકલ કાર્માઇન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ધ રિચ્યુઅલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફાધર થિયોફિલસ રીસિંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|}

=== નિર્દેશક અને નિર્માતા તરીકે વિશેષ ફિલ્મો ===
અલ પચિનોએ અભિનેતા સિવાય ડિરેક્ટર (નિર્દેશક) અને પ્રોડ્યુસર (નિર્માતા) તરીકે પણ કેટલીક ખૂબ જ પ્રખ્યાત પ્રાયોગિક અને ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મો બનાવી છે, જેની યાદી નીચે મુજબ છે:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! વર્ષ !! ફિલ્મ !! ભૂમિકા !! નોંધ
|-

| ૧૯૮૯ || ''ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક'' || નિર્માતા અને અભિનેતા || આ એક પ્રાયોગિક ફિલ્મ હતી જેને થિયેટરમાં રિલીઝ કરવાને બદલે માત્ર ખાસ સ્ક્રીનિંગ માટે જ રાખવામાં આવી હતી.
|-

| ૧૯૯૬ || ''લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ'' || નિર્દેશક, નિર્માતા અને લેખક || પચિનોની નિર્દેશક તરીકેની આ પ્રથમ સત્તાવાર ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ હતી, જેના માટે તેમને ડિરેક્ટર્સ ગિલ્ડ ઓફ અમેરિકાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.
|-

| ૨૦૦૦ || ''ચાઇનીઝ કોફી'' || નિર્દેશક અને અભિનેતા || આ એક અનોખી ડ્રામા ફિલ્મ હતી જે સંપૂર્ણ રીતે બે પાત્રો વચ્ચેની વાતચીત પર આધારિત હતી.
|-

| ૨૦૧૧ || ''વાઇલ્ડ સાલોમે'' || નિર્દેશક અને લેખક || ઓસ્કાર વાઇલ્ડના નાટક પર આધારિત આ એક અર્ધ-ડોક્યુમેન્ટરી (Docudrama) ફિલ્મ હતી.
|}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000199|અલ પચિનો}}

[[en:Al Pacino]]

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]</text>
      <sha1>pvekaqktqz408h0hdbmmsuewx8leczh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903621</id>
      <parentid>903620</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T16:10:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>903621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99072" sha1="m1yhhi5n2t9dli2ws0z7ukxx2jyrpcn" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''અલ પચિનો''' નું હુલામણુ નામ ધરાવતા '''આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનો''' (જન્મ એપ્રિલ ૨૫, ૧૯૪૦), એક અમેરિકન અભિનેતા અને ફિલ્મ નિર્માતા છે. ૨૦મી સદીના સૌથી પ્રભાવશાળી અને મહાન કલાકારોમાંના એક ગણાતા અલ પચિનોએ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Pacino named 'greatest film star'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3001463.stm|date=2003-05-05|access-date=2026-08-12|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; પાંચ દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દીમાં અસંખ્ય યાદગાર ભૂમિકાઓ ભજવી છે. તેઓ અભિનયનો &quot;ટ્રિપલ ક્રાઉન&quot; (ઓસ્કાર, એમી અને ટોની એવોર્ડ) મેળવનારા જૂજ વૈશ્વિક કલાકારોમાં સામેલ છે.

== પ્રારંભિક જીવન ==
આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનોનો જન્મ અમેરિકા ના ન્યૂયોર્ક શહેરના મેનહટન વિસ્તારમાં આવેલા ઈસ્ટ હાર્લેમમાં ૨૫ એપ્રિલ, ૧૯૪૦ના રોજ થયો હતો. તેઓ તેમના સિસિલિયન અમેરિકન માતા રોઝ અને પિતા સાલ્વાટોર પચિનોનું એકમાત્ર સંતાન હતા. તેમના પિતા ઇટાલીના સેન ફ્રાટેલોથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. જ્યારે અલ પચિનો માત્ર બે વર્ષના હતા ત્યારે તેમના માતા-પિતાના છૂટાછેડા થઈ ગયા હતા. 

માતા-પિતા અલગ થયા પછી, તેમના માતા તેમને સાઉથ બ્રોન્ક્સ વિસ્તારમાં લઈ ગયા હતા. ત્યાં તેઓ તેમના નાના-નાની કેટ અને જેમ્સ ગેરાર્ડી સાથે રહેતા હતા. તેમના નાના-નાની નાની ઉંમરે ઇટાલીના પ્રખ્યાત કોર્લિયોન ગામમાંથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. અલગ થયા પછી અલ પચિનોના પિતા કેલિફોર્નિયા જતા રહ્યા હતા, જ્યાં તેમણે વીમા વેચાણકર્તા અને રેસ્ટોરન્ટના માલિક તરીકે કામ શરૂ કર્યું હતું.

જ્યારે અલ પચિનો ત્રણ-ચાર વર્ષના હતા, ત્યારથી જ તેમના માતા તેમને નિયમિત રીતે સિનેમા હોલમાં ફિલ્મો જોવા લઈ જતા હતા. ફિલ્મો જોયા પછી તેઓ મનમાં જ તે પાત્રોના સંવાદો વાગોળવાનું શરૂ કરી દેતા હતા. અલ પચિનોનું હુલામણું નામ સોની બોય હતું, જે તેમની માતાએ તે સમયના પ્રખ્યાત ગાયક અલ જોલ્સનના એક લોકપ્રિય ગીત પરથી રાખ્યું હતું, જે તેઓ અવારનવાર અલ પચિનો માટે ગાતા હતા.

પચિનો એ હર્મન રિડર જુનિયર હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેમણે અંગ્રેજી સિવાયના મોટાભાગના વિષયોના વર્ગો છોડી દીધા હતા. તેમના જુનિયર હાઈસ્કૂલના શિક્ષિકા બ્લેન્ચ રોથસ્ટીને નાની ઉંમરે જ તેમની અભિનય ક્ષમતા ઓળખી લીધી હતી. તેમણે અલ પચિનોને શાળાના નાટકોમાં ભૂમિકાઓ આપી અને વિદ્યાર્થીઓની સભાઓમાં બાઇબલના પાઠ વાંચવાનું કામ સોંપ્યું. તે શિક્ષિકાએ તેમના પરિવારના એપાર્ટમેન્ટની મુલાકાત લીધી અને તેમની નાનીને ખાસ કહ્યું કે આ બાળક આ જ કામ માટે બન્યો છે, જેને અલ પચિનો પોતાના જીવનનો સૌથી મોટો વળાંક માને છે. ત્યારબાદ ઓડિશન આપીને તેમણે હાઈસ્કૂલ ઓફ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. જોકે તેમની માતા તેમના આ નિર્ણયથી અસંમત હતા, કારણ કે તેઓ માનતા હતા કે ગરીબ લોકો અભિનય ન કરે. આ બાબતે ઘરમાં ઝઘડો થતાં તેમણે ઘર છોડી દીધું હતું.

પચિનો એ પોતાના સપના પૂરા કરવા અને ખર્ચ ઉઠાવવા માટે સંદેશવાહક, હોટેલમાં વાસણ સાફ કરવાના સહાયક, સફાઈ કામદાર, ટેલિફોન ઓપરેટર અને ટપાલ ક્લાર્ક જેવી ઓછી આવક વાળી નોકરીઓ કરી હતી. આ સમય દરમિયાન તેઓ ન્યૂયોર્કના અંડરગ્રાઉન્ડ થિયેટરોમાં બેઝમેન્ટ નાટકોમાં અભિનય કરતા હતા. કિશોરાવસ્થામાં તેમણે એક્ટર્સ સ્ટુડિયો નામની સંસ્થામાં જોડાવાનો પ્રયાસ કર્યો પરંતુ તેઓ રિજેક્ટ થયા. ત્યારબાદ તેઓ એચબી સ્ટુડિયોમાં જોડાયા, જ્યાં તેમની મુલાકાત અભિનયના શિક્ષક ચાર્લી લોટન સાથે થઈ, જેઓ પાછળથી તેમના માર્ગદર્શક અને શ્રેષ્ઠ મિત્ર બન્યા. આ સ્ટુડિયોના હોલ અને ડાન્સ રૂમ સાફ કરવાના બદલામાં સંસ્થાએ તેમને મફતમાં ક્લાસ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. રાત્રિના સમયે અલ પચિનો શેરીઓમાં ફરતા ફરતા શેક્સપિયરના સંવાદોની પ્રેક્ટિસ કરતા હતા. આ સમયગાળામાં તેઓ ઘણીવાર બેરોજગાર અથવા બેઘર રહ્યા હતા, અને ક્યારેક શેરીઓમાં, થિયેટરોમાં અથવા મિત્રના ઘરે સૂઈ જતા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૨માં પચિનોના માતાનું ત્રેતાલીસ વર્ષની નાની ઉંમરે અવસાન થયું હતું. તેના પછીના જ વર્ષે તેમના નાનાનું પણ અવસાન થયું. અલ પચિનો આ સમયને પોતાના જીવનનો સૌથી મુશ્કેલ તબક્કો માને છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ તે સમયે બાવીસ વર્ષના હતા અને તેમના જીવનના સૌથી પ્રભાવશાળી બે લોકો ચાલ્યા ગયા હતા, જેના કારણે તેઓ સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડ્યા હતા.

એચબી સ્ટુડિયોમાં ચાર વર્ષ વિતાવ્યા પછી, અલ પચિનોએ એક્ટર્સ સ્ટુડિયો માટે સફળતાપૂર્વક ઓડિશન આપ્યું. ત્યાં તેમણે અભિનયના પ્રખ્યાત કોચ લી સ્ટ્રાસબર્ગ હેઠળ પદ્ધતિસરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો. આ જ લી સ્ટ્રાસબર્ગ પાછળથી અલ પચિનો સાથે ધ ગોડફાધર ભાગ બે ફિલ્મમાં પણ જોવા મળ્યા હતા. પાછળથી આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં તેમણે સ્ટ્રાસબર્ગ અને આ સંસ્થાની તેમના જીવન પર પડેલી અસર વિશે વાત કરી હતી કે એક્ટર્સ સ્ટુડિયોનું તેમના જીવનમાં ખૂબ મોટું સ્થાન છે અને લી સ્ટ્રાસબર્ગને જેટલું સન્માન મળવું જોઈતું હતું તેટલું નથી મળ્યું. ચાર્લી લોટન પછી આ સંસ્થાએ જ તેમની કારકિર્દીને એક નવી દિશા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ અન્ય નાની-મોટી નોકરીઓ છોડીને સંપૂર્ણપણે અભિનય તરફ વળી શક્યા હતા. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે લી સ્ટ્રાસબર્ગ સાથે કામ કરવું ખૂબ જ ઉત્સાહજનક હતું કારણ કે તેઓ જ્યારે કોઈ દ્રશ્ય કે લોકો વિશે વાત કરતા ત્યારે એટલા રસપ્રદ લાગતા કે બસ તેમને સાંભળતા જ રહેવાનું મન થાય. તેઓ અભિનેતાઓને ખૂબ પ્રેમ કરતા અને અભિનયની અદ્ભુત સમજ ધરાવતા હતા.

== અંગત જીવન ==
=== સંબંધો અને બાળકો ===
પચિનોનો તેમની 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના સહ-અભિનેત્રી ડાયેન કીટન સાથે લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો. તેમનો આ ઉતાર-ચઢાવવાળો સંબંધ 'ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩' ના શૂટિંગ પછી પૂરો થયો હતો. આ સિવાય તેઓ જીલ ક્લેબર્ગ, ટ્યુઝડે વેલ્ડ, માર્થે કેલર, વેરુસ્કા વોન લેહન્દોર્ફ, કેથલીન ક્વિનલાન, લિન્ડાલ હોબ્સ અને પેનેલોપ એન મિલર સાથે પણ સંબંધોમાં રહ્યા હતા. પચિનોનો આર્જેન્ટિનાની અભિનેત્રી લ્યુસિલા પોલાક સાથે ૨૦૦૮ થી ૨૦૧૮ સુધી ૧૦ વર્ષ લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો.

પચિનોને ચાર બાળકો છે. તેમની સૌથી મોટી દીકરી જૂલી મેરીનો જન્મ ૧૬ ઓક્ટોબર ૧૯૮૯ના રોજ થયો હતો, જે તેમની અને એક્ટિંગ કોચ જેન ટેરન્ટની દીકરી છે. આ સિવાય ૨૫ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ના રોજ આઈવીએફ પદ્ધતિ દ્વારા તેમને બે જોડિયા બાળકો થયા હતા, જેમની માતા અભિનેત્રી બેવર્લી ડી એન્જેલો છે, જેમની સાથે પચિનો ૧૯૯૭ થી ૨૦૦૩ સુધી સંબંધમાં રહ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૪ દરમિયાન ફિલ્મ નિર્માતા નૂર અલ્ફલ્લાહ સાથેના સંબંધોથી ૧૫ જૂન ૨૦૨૩ના રોજ તેમને એક દીકરો થયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gujarati|first=TV9|date=2023-05-31|title=Al Pacinoની 53 વર્ષ નાની ગર્લફ્રેન્ડ બનશે માતા, 82 વર્ષની ઉંમરે ચોથી વખત પિતા બનશે એક્ટર|url=https://tv9gujarati.com/entertainment/hollywood-actor-al-pacino-is-going-to-be-a-father-for-the-fourth-time-at-the-age-of-82-with-53-year-younger-girlfriend-768236.html|access-date=2026-08-12|website=TV9 Gujarati|language=gu}}&lt;/ref&gt;૮૩ વર્ષની ઉંમરે પચિનો દુનિયાના સૌથી મોટી ઉંમરે પિતા બનનારા વ્યક્તિઓમાંથી એક બન્યા છે,  કોરોના લોકડાઉન બાદ ૨૦૨૨માં શરૂ થયેલો આ સંબંધ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં સત્તાવાર રીતે પૂરો થયો હતો અને બંને અલગ થઈ ગયા હતા&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-09-07|title=પીઢ અભિનેતા અલ પચિનો અને નૂર અલફલ્લાહ અલગ થયા: બાળકનો જન્મ ત્રણ મહિના પહેલા થયો હતો, નૂરે કસ્ટડી અને પૈસા માંગ્યા|url=https://www.divyabhaskar.co.in/entertainment/bollywood/news/veteran-actors-al-pacino-and-noor-alfallah-split-131802804.html|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;, પચીનો એ ક્યારેય લગ્ન કર્યા નથી.

== કારકિર્દી ==

=== ૧૯૬૭–૧૯૭૧: થિયેટર ભૂમિકાઓ અને ફિલ્મ સફરની શરૂઆત ===
[[File:Al Pacino - Hummel.jpg|thumb|upright|અલ પચિનો ૧૯૭૭માં ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઑફ પાવ્લો હમેલ નાટકમાં અભિનય કરતા.]] ૧૯૬૭માં અલ પચિનોએ બોસ્ટનના ચાર્લ્સ પ્લેહાઉસમાં અવેક એન્ડ સિંગ નાટકથી વ્યાવસાયિક રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ત્યારબાદ અમેરિકા હુર્રા નાટકમાં કામ દરમિયાન તેમની મુલાકાત અભિનેત્રી જીલ ક્લેબર્ગ સાથે થઈ, બંને વચ્ચે પાંચ વર્ષ સુધી પ્રેમસંબંધ રહ્યો, અને ત્યારબાદ તેઓ ન્યૂયોર્ક શહેરમાં પાછા ફર્યા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૮માં પચિનોએ એસ્ટોર પ્લેસ થિયેટરમાં ઇઝરાયેલ હોરોવિટ્ઝના ધ ઇન્ડિયન વોન્ટ્સ ધ બ્રોન્ક્સ નામના નાટકમાં મર્ફ નામના શેરી ગુંડાની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ નાટક ૧૭ જાન્યુઆરી, ૧૯૬૮ના રોજ શરૂ થયું હતું અને તેના કુલ એકસો સિત્યોતેર શો થયા હતા. આ નાટકની સાથે જ હોરોવિટ્ઝનું બીજું નાટક ઈટ્સ કોલ્ડ ધ સુગર પ્લમ પણ દર્શાવવામાં આવતું હતું, જેમાં જીલ ક્લેબર્ગ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ નાટકમાં શાનદાર અભિનય માટે  પચિનોને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓબી એવોર્ડ મળ્યો હતો, જ્યારે જોન કાઝલેને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. માર્ટિન બ્રેગમેને આ નાટક જોયું અને તેઓ પચિનોના મેનેજર બન્યા હતા. આ ભાગીદારી આવનારા વર્ષોમાં ખૂબ જ સફળ સાબિત થઈ, કારણ કે બ્રેગમેને જ પચિનોને ધ ગોડફાધર, સેર્પીકો અને ડોગ ડે આફ્ટરનૂન જેવી મહાન ફિલ્મો કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. પોતાની સ્ટેજ કારકિર્દી વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે માર્ટિન બ્રેગમેને જ મારી શોધ કરી હતી જ્યારે હું પચીસ-છવ્વીસ વર્ષનો હતો અને તેઓ મારા મેનેજર બન્યા હતા. હું આજે જે પણ સ્થાને છું તે માર્ટીના કારણે જ છું અને હું ખરેખર તેમનો ઋણી છું.

૨૫ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૬૯ના રોજ પચિનોએ બેલાસ્કો થિયેટર ખાતે ડોન પીટરસનના ડઝ અ ટાઈગર વેર અ નેકટાઈ નામના નાટકથી બ્રોડવે થિયેટરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. આ નાટક ઓગણચાળીસ શો પછી ૨૯ માર્ચ, ૧૯૬૯ના રોજ બંધ થઈ ગયું હતું, પરંતુ પચિનોના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ થયા હતા અને ૨૦ એપ્રિલ, ૧૯૬૯ના રોજ તેમને આ ભૂમિકા માટે પ્રતિષ્ઠિત ટોની એવોર્ડ મળ્યો હતો.  પચિનોએ ૧૯૭૦ના દાયકામાં પણ સ્ટેજ પર અભિનય ચાલુ રાખ્યો હતો અને ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ નામના નાટક માટે પોતાનો બીજો ટોની એવોર્ડ જીત્યો હતો. આ સિવાય તેમણે રિચાર્ડ ધ થર્ડ નામના નાટકમાં મુખ્ય શીર્ષક ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૮૦ના દાયકા મા ડેવિડ મેમેટના અમેરિકન બફેલો નામના નાટકમાં દેખાયા પછી પચિનોએ ફરીથી સ્ટેજ પર મોટી સફળતા મેળવી હતી, જેના માટે તેમને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ ૧૯૯૦ પછી પચીનો સ્ટેજ કાર્યોમાં યુજેન ઓ નીલના હ્યુગી, ઓસ્કાર વાઈલ્ડના સાલોમે અને વર્ષ ૨૦૦૫માં લાઈલ કેસ્લરના ઓર્ફન્સ નામના નાટકોના પુનઃપ્રસારણનો સમાવેશ થાય છે. એક્ટર્સ સ્ટુડિયોમાં અભ્યાસ કરતી વખતે પચીનોને સમજાયું હતું કે તેમની પાસે અભિનયની એક અદ્ભુત ભેટ છે અને તેમને આ કામમાં ખૂબ આનંદ આવતો હતો, જોકે તેમના શરૂઆતના કામો આર્થિક રીતે બહુ ફાયદાકારક નહોતા. 

સ્ટેજ પર સફળતા મેળવ્યા પછી પચિનોએ વર્ષ ૧૯૬૯માં પેટ્ટી ડ્યુક અભિનીત એક સ્વતંત્ર ફિલ્મ મી, નેટલીમાં ટૂંકી ભૂમિકા ભજવીને ફિલ્મી દુનિયામાં પ્રવેશ કર્યો હતો. વર્ષ ૧૯૭૦માં પચિનોએ ક્રિએટિવ મેનેજમેન્ટ એસોસિએટ્સ નામની ટેલેન્ટ એજન્સી સાથે કરાર કર્યા હતા. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૭૧માં આવેલી ફિલ્મ ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્કમાં એક હેરોઈનના બંધાણી યુવકની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને તેમણે ફીચર ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતા તરીકે સત્તાવાર શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૭૨–૧૯૮૩: વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને સફળતા ===
[[File:Al Pacino with James Caan.jpg|thumb|upright|left|વર્ષ ૧૯૭૨ની આસપાસ જેમ્સ કાન સાથે અલ પચિનો]]
ડિરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ પચિનોને મારીયો પુઝો ની ૧૯૬૯ માં પ્રકાશિત થયેલી સુપર હિટ માફિયા નવલકથા [[ધ ગોડફાધર (નવલકથા)|ધ ગોડફાધર]] પર આધારિત ફિલ્મ માં માઈકલ કોર્લિયોનની મુખ્ય ભૂમિકા માટે પસંદ કર્યા હતા, જે વર્ષ ૧૯૭૨ રિલીઝ થઈ હતી. જોકે આ ભૂમિકા મેળવવા માટે જેક નિકોલસન, રોબર્ટ રેડફોર્ડ, વોરેન બીટી અને તે સમયે ખૂબ જ ઓછા જાણીતા એવા રોબર્ટ ડી નિરોએ પણ પ્રયાસો કર્યા હતા. તેમ છતાં દિગ્દર્શક ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ '''અલ પચિનો'''ની જ પસંદગી કરી હતી; કારણ કે પચિનો પોતે ઇટાલિયન મૂળના હતા અને તેમની એકટિંગ માં એક ખાસ તીવ્રતા હતી જે કોપોલાને 'માઇકલ કોર્લિયોની'ના પાત્ર માટે જોઈતી હતી.

શરૂઆતમાં પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ ફિલ્મ સ્ટુડિયોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ આ પસંદગીથી નારાજ થયા હતા, કારણ કે તેઓ આ ભૂમિકા માટે કોઈ વધુ પ્રખ્યાત અભિનેતાને લેવા માંગતા હતા. જોકે, ફિલ્મમાં પચીનોના પ્રખ્યાત 'રેસ્ટોરન્ટ શૂટઆઉટ દ્રશ્ય'ના શૂટિંગ પછી તેઓ માની ગયા હતા.

આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર તમામ રેકોર્ડ તોડીને '''ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર''' સાબિત થઈ અને તે વર્ષની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ બની. આ ફિલ્મમાં પચિનોના અદ્ભુત અભિનયને કારણે તેમને '''ઓસ્કાર એવોર્ડ'''નું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમના આ પરફોર્મન્સને ફિલ્મ જગતમાં એક અત્યંત તીવ્ર અને પ્રભાવશાળી એક્ટિંગના સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ સાથે જ, માઇકલ કોર્લિયોનીનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત અને આઇકોનિક પાત્ર માનવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-12-18|title=અલ પચિનોના એક ફેન એ બાકસની ૧ લાખ દીવાસળીઓમાંથી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના તેમના પ્રખ્યાત પાત્ર 'માઇકલ કોર્લિયોની'નું એક અત્યંત સુંદર અને અદભુત સ્ટેચ્યુ તૈયાર કર્યું છે.|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/ajab-artist-tomislav-horvat-created-a-sculpture-of-al-pacino-with-matchboxes-in19-mon-4468137-pho.html|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;

લાંબા સમય સુધી એવી અફવાઓ હતી કે પચિનોએ તે વર્ષના ઓસ્કાર એવોર્ડ સમારોહનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. અફવા મુજબ તેઓ શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાની શ્રેણીમાં નામાંકિત થવાથી નારાજ હતા, કારણ કે ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતાનો ઓસ્કાર જીતનાર સહ-કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો કરતાં અલ પચિનોનો સ્ક્રીન પર દેખાવાનો સમય વધુ હતો. જોકે, વર્ષ ૨૦૨૪માં પ્રકાશિત થયેલી પોતાની આત્મકથામાં અલ પચિનોએ આ અફવાઓનું સંપૂર્ણ ખંડન કર્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી છે કે તે સમયે અચાનક મળેલી વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને પ્રખ્યાતિના કારણે તેઓ ખૂબ ડરી ગયા હતા અને માનસિક રીતે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા. આ અતિશય ભયના કારણે અને તે જ સમયે બોસ્ટનમાં થિયેટરના કામમાં વ્યસ્ત હોવાને લીધે તેઓ તે ઓસ્કાર સમારોહમાં હાજર રહી શક્યા નહોતા.

૧૯૭૩માં, પચિનોએ જીન હેકમેન સાથે સ્કેરક્રો ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું, જેને કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રતિષ્ઠિત પામ ડી ઓર એવોર્ડ મળ્યો હતો. એ જ વર્ષે, ન્યૂ યોર્ક સિટીના પોલીસ ઓફિસર ફ્રેન્ક સેર્પિકોની સાચી વાર્તા પર આધારિત સેર્પિકો ફિલ્મમાં શાનદાર એક્ટિંગ કરવા બદલ પચીનોને બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ ફિલ્મમાં તેમણે સાથી પોલીસ અધિકારીઓનો ભ્રષ્ટાચાર ખુલ્લો પાડવા માટે અંડરકવર ઓપરેશન કર્યું હતું. 

[[File:Pacino as Serpico in 1973.jpg|thumb|upright|૧૯૭૩માં સેર્પિકો ફિલ્મના પાત્રમાં પચીનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૪માં, ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર'ની સિક્વલ મૂવીમાં પચિનોએ ફરી એકવાર માઇકલ કોર્લિયોનીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સુપર હિટ રહી અને સાથે બેસ્ટ પિક્ચરનો ઓસ્કાર જીતનારી ઇતિહાસની પહેલી સિક્વલ બની હતી. આ રોલ માટે પચીનોને ત્રીજી વખત ઓસ્કાર નોમિનેશન મળ્યું હતું, જે માઇકલ કોર્લિયોનીના પાત્ર માટે તેમનું લીડ કેટેગરીમાં બીજું નોમિનેશન હતું. પ્રખ્યાત મેગેઝિન ન્યૂઝવીકે ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨ માં તેમના પરફોર્મન્સને સિનેમાના ઇતિહાસમાં કોઈ વ્યક્તિના હૃદયના કઠોર થવાની પ્રક્રિયાનું સૌથી શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન ગણાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-01|title=અમદાવાદના આશ્રમ રોડ પર આવેલા પ્રયોગશાળા હોલ ખાતે અલ પચિનોની સુપરહિટ ક્લાસિક ફિલ્મ સર્પિકો નું ખાસ સ્ક્રીનિંગ યોજાયું|url=https://english.gujaratsamachar.com/news/lifestyle-fashion/have-a-leisurely-weekend-with-drama-laughter-and-more-in-ahmedabad-65361255554|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Gujarat Samachar|language=en}}&lt;/ref&gt;

૧૯૭૫માં, પચિનોને બેંક લૂંટારા જોન વોજટોવિચની સાચી વાર્તા પર આધારિત 'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' ફિલ્મથી વધુ એક મોટી બોક્સ ઓફિસ પર બ્લોકબસ્ટર સફળતા મળી, આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સિડની લુમેટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે થોડા વર્ષો પહેલા 'સેર્પિકો' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ માટે પચિનોને ફરી એકવાર ઓસ્કારમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. 

[[File:Al Pacino Penelope Allen in Dog Day Afternoon.jpg|thumb|upright|૧૯૭૫માં આવેલી ડોગ ડે આફ્ટરનૂન ફિલ્મના એક દ્રશ્યમાં પચિનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૭માં, સિડની પોલેક દ્વારા નિર્દેશિત 'બોબી ડીયરફિલ્ડ' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક રેસ-કાર ડ્રાઇવરની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લૉપ થઈ હતી, પરંતું આ શાનદાર રોલ માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમની આના પછીની ફિલ્મ કોર્ટરૂમ ડ્રામા આધારિત 'એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ' હતી. જે સુપર હિટ બની સાથે આ ફિલ્મમાં પચિનોની અદ્ભુત એક્ટિંગ રેન્જના ફિલ્મ વિવેચકોએ ખૂબ વખાણ કર્યા અને તેમને ચોથી વખત બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું. જોકે, તે વર્ષે આ એવોર્ડ 'ક્રેમર વર્સિસ ક્રેમર' ફિલ્મ માટે ડસ્ટિન હોફમેનને મળ્યો હતો, રસપ્રદ વાત એ છે કે આ ફિલ્મની ઓફર પહેલા પચિનોને થઈ હતી પણ તેમણે આ રોલ કરવાની ના પાડી દીધી હતી. 

૧૯૭૦ના દાયકા દરમિયાન, પચિનોને કુલ પાંચ ઓસ્કાર નામાંકન મળ્યા હતા, જેમાં સેર્પિકો, ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨, ડોગ ડે આફ્ટરનૂન અને એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મો માટે બેસ્ટ એક્ટરના ચાર નામાંકન સામેલ હતા.

૧૯૮૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં પચિનોની કારકિર્દીમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ન્યૂ યોર્કના ગે સમુદાયના વિરોધનો સામનો કરનારી તેમની વિવાદાસ્પદ ફિલ્મ 'ક્રૂઝિંગ' અને કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ઓથર! ઓથર!' બોક્સ ઓફિસ પર ખાસ સફળ ન રહી અને ફિલ્મ વિવેચકોએ પણ તેના નકારાત્મક રિવ્યૂ આપ્યા હતા. જોકે, ૧૯૮૩માં બ્રાયન ડી પાલ્મા દ્વારા નિર્દેશિત ગેંગસ્ટર ક્રાઇમ એક્શન ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કારફેસ'માં તેમનું પરફોર્મન્સ તેમની કારકિર્દીનું સૌથી મોટું હાઇલાઇટ અને યાદગાર પાત્ર સાબિત થયું. શરૂઆતમાં આ ફિલ્મમાં બતાવેલી અતિશય હિંસાના કારણે વિવેચકોએ તેની આકરી ટીકા કરી હતી, પરંતુ સમય જતાં આ ફિલ્મને સિનેમા જગતમાં ભારે પ્રશંસા મળી. આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ઘણું સારું પ્રદર્શન કર્યું,તેમજ ફિલ્મમાં ક્યુબન ડ્રગ લોર્ડ 'ટોની મોન્ટાના' નો દમદાર રોલ ભજવવા બદલ પચિનોને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નામાંકન મળ્યું હતું. પચિનોએ ભજવેલું ટોની મોન્ટાનાનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક આઇકોનિક ગેંગસ્ટર પાત્ર તરીકે જોવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=અલ પચિનોની સ્કારફેસ જોઈને વાસ્તવમાં રોલ નિભાવ્યો : સંજય દત્ત|url=https://sandesh.com/supplement/after-seeing-al-pacino-39-s-scarface-played-the-real-role-sanjay|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

=== ૧૯૮૪–૧૯૯૯: ૪ વર્ષનો બ્રેક અને જબરદસ્ત વાપસી ===

અમેરિકન ક્રાંતિ દરમિયાન એક શિકારીની વાર્તા પર આધારિત તેમની ૧૯૮૫ની ફિલ્મ 'રેવલ્યુશન' કમાણી અને વિવેચકો બંને દ્રષ્ટિએ નિષ્ફળ રહી હતી. પચિનોએ આ નિષ્ફળતા માટે ફિલ્મના ઉતાવળિયા પ્રોડક્શનને જવાબદાર ગણાવ્યું હતું, જેના કારણે તેમણે ફિલ્મોમાંથી ચાર વર્ષનો બ્રેક લીધો હતો. આ સમય દરમિયાન પચિનો ફરી રંગમંચ તરફ વળ્યા. તેમણે 'ક્રિસ્ટલ ક્લિયર', 'નેશનલ એન્થમ્સ' અને અન્ય નાટકોના વર્કશોપ પ્રોડક્શન્સ તૈયાર કર્યા; તેમજ ૧૯૮૮માં પ્રોડ્યુસર જોસેફ પેપના 'ન્યૂ યોર્ક શેક્સપિયર ફેસ્ટિવલ'માં 'જુલિયસ સીઝર' નાટકમાં પણ અભિનય કર્યો. 

ફિલ્મોમાંથી લીધેલા આ બ્રેક વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે: &quot;મને યાદ છે જ્યારે ૧૯૭૪-૭૫માં બધું બરાબર ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે હું સ્ટેજ પર 'ધ રેઝિસ્ટિબલ રાઇઝ ઓફ આર્ટુરો ઉઇ' નાટક કરી રહ્યો હતો. તે સમયે મેં ક્યાંક વાંચ્યું કે હું સ્ટેજ પર એટલે પાછો ફર્યો છું કારણ કે મારું ફિલ્મી કરિયર ડૂબી રહ્યું છે! થિયેટર પ્રત્યે લોકોની આવી નકારાત્મક વિચારસરણી રહી છે, જે કમનસીબ છે.&quot;

પચિનોએ ૧૯૮૯માં 'સી ઓફ લવ' ફિલ્મથી ફરી મોટા પડદા પર વાપસી કરી, જેમાં તેમણે એક એવા ડિટેક્ટિવની ભૂમિકા ભજવી હતી જે અખબારની સિંગલ્સ કોલમ દ્વારા શિકાર શોધતા સિરિયલ કિલરની શોધ કરે છે. આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી ખૂબ જ સારા રિવ્યૂઝ મળ્યા હતા, અને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી.

૧૯૯૦માં આવેલી 'ડિક ટ્રેસી' ફિલ્મ પણ બોક્સ ઓફિસ પર વ્યાવસાયિક રીતે સફળ રહી હતી. આ ફિલ્મમાં 'બિગ બોય કેપ્રિસ'ની ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કારનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. પ્રખ્યાત ફિલ્મ વિવેચક રોજર એબર્ટે પચિનોના વખાણ કરતા તેમને આખી ફિલ્મમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર ગણાવ્યા હતા.આ જ વર્ષમાં આગળ જતાં, તેમણે ગોડફાધર સિરીઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ ગોડફાધર ૩' માં તેમના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્રોમાંના એક, માઈકલ કોર્લિયોન તરીકે પુનરાગમન કર્યું હતું. જોકે આ ફિલ્મ આર્થિક રીતે સફળ હિટ સાબિત થઈ હતી, પરંતુ તે તેના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી સફળતા મેળવી શકી નહોતી, અને પચીનોના પરિપક્વ અને લાગણીસભર અભિનયના વિવેચકો દ્વારા વ્યાપક વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. આ શાનદાર અભિનય માટે તેમને મોશન પિક્ચર ડ્રામા શ્રેણીમાં 'બેસ્ટ એક્ટર' (શ્રેષ્ઠ અભિનેતા) તરીકે પ્રતિષ્ઠિત ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું.

૧૯૯૧માં પચિનોએ 'ફ્રેન્કી અને જોની' ફિલ્મમાં મિશેલ ફીફર સાથે અભિનય કર્યો, જેમણે અગાઉ 'સ્કારફેસ' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ જેલમાંથી મુક્ત થયેલા એક રસોઈયાની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે પોતાની સાથે રેસ્ટોરન્ટમાં કામ કરતી એક વેઈટ્રેસ સાથે સંબંધની શરૂઆત કરે છે. આ ફિલ્મ ટેરેન્સ મેકનેલીના ૧૯૮૭ના પ્રખ્યાત નાટક પરથી બનાવવામાં આવી હતી. વિવેચકો તરફથી આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ એવરેજ સાબિત થઈ હતી, જોકે પચિનોએ પાછળથી જણાવ્યું હતું કે તેમને આ પાત્ર ભજવવાની ખૂબ મજા આવી હતી. ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સના વિવેચક જેનેટ મેસ્લિને પચિનોના વખાણ કરતા લખ્યું હતું કે, પચિનો આટલા સરળ અને આકર્ષક અગાઉ ક્યારેય દેખાયા નથી અને મિશેલ સાથેના તેમના દ્રશ્યો ખૂબ જ સચોટ અને પ્રમાણિક છે.

૧૯૯૨માં આવેલી માર્ટિન બ્રેસ્ટની ફિલ્મ 'સેન્ટ ઓફ અ વુમન'માં એક ગુસ્સાવાળા અને અંધ યુએસ આર્મી લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડની યાદગાર ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને તેના પછીના વર્ષે શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કાર મળ્યો હતો. આ જ વર્ષે તેમને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકે પણ નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ સાથે જ પચિનો એક જ વર્ષમાં બે અલગ-અલગ ફિલ્મો માટે બે એક્ટિંગ નોમિનેશન મેળવનારા અને મુખ્ય ભૂમિકા માટે ઓસ્કાર જીતનારા ઇતિહાસના પ્રથમ પુરુષ અભિનેતા બન્યા હતા.

૧૯૯૩માં પચિનોએ ગુનાહિત ડ્રામા ફિલ્મ 'કાર્લિટોઝ વે' માં સીન પેન સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ ન્યૂયોર્ક સ્ટેટ સુપ્રીમ કોર્ટના જજ એડવિન ટોરેસ દ્વારા લખાયેલી નવલકથાઓ 'કાર્લિટોઝ વે' (૧૯૭૫) અને 'આફ્ટર અવર્સ' (૧૯૭૯) પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મનું દિગ્દર્શન જાણીતા ડાયરેક્ટર બ્રાયન ડી પાલ્માએ કર્યું, જેમની સાથે પચિનોએ અગાઉ ૧૯૮૩ની તેમની હિટ, આઇકોનિક ક્લ્ટ ક્લાસિક ફિલ્મ 'સ્કારફેસ' માં કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ કાર્લિટો બ્રિગાન્તે નામના એક એવા ગેંગસ્ટરની ભૂમિકા ભજવી હતી જે પોતાના ભ્રષ્ટ વકીલની મદદથી જેલમાંથી મુક્ત થાય છે અને હવે સુધરી જવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે. રિલીઝ સમયે બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ સરેરાશ સફળ રહી હતી, અને તેને મિશ્ર પ્રતિભાવો મળ્યા હતા, પરંતુ પાછળથી તે સિનેમા જગતમાં એક 'કલ્ટ ક્લાસિક' ગેંગસ્ટર ફિલ્મ તરીકે પ્રખ્યાત થઈ હતી.

ત્યારબાદ ૧૯૯૫માં પચિનોએ માઈકલ મેનની પ્રખ્યાત એક્શન ક્રાઈમ થ્રિલર ફિલ્મ 'હીટ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેઓ અને રોબર્ટ ડી નિરો પ્રથમ વખત મોટા પડદા પર એકસાથે જોવા મળ્યા હતા (જોકે આ બંને કલાકારો અગાઉ 'ધ ગોડફાધર ભાગ ૨' માં પણ હતા, પરંતુ તેમાં બંનેનો એક પણ સીન સાથે નહોતો). આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ વખાણી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આજે પણ આ ફિલ્મને સિનેમા જગતની એક માસ્ટરપીસ સિનેમેટિક અને ઇતિહાસની સૌથી પ્રભાવશાળી 'હીસ્ટ' ફિલ્મોમાંની એક ગણવામાં આવે છે.૧૯૯૬માં પચિનોએ તેમના પોતાના દિગ્દર્શનમાં બનેલી થિયેટ્રિકલ ડોક્યુડ્રામા ફિલ્મ 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેમાં વિલિયમ શેક્સપિયરના નાટકના દ્રશ્યો અને લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં શેક્સપિયરની પ્રાસંગિકતા દર્શાવવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ રહી હતી પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો.

૧૯૯૭માં આવેલી રહસ્યમય થ્રિલર ફિલ્મ 'ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ' માં પચિનોએ શેતાનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં કીઆનુ રીવ્સ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. જાણીતા વિવેચક રોજર એબર્ટે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ શેતાનનું આ પાત્ર અદભુત ઉત્સાહ અને આનંદ સાથે ભજવ્યું છે.તે જ વર્ષે આવેલી બાયોગ્રાફીકલ ગેંગસ્ટર ડ્રામા  ફિલ્મ 'ડોની બ્રાસ્કો' પણ બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ રહી હતી. આ ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકામાં ન્યૂયોર્કના કુખ્યાત 'બોનાનો માફિયા પરિવાર' ની અંદર ઘૂસણખોરી કરનાર અંડરકવર એફબીઆઈ એજન્ટ જોસેફ પિસ્ટોન (ડોની બ્રાસ્કો) ના વાસ્તવિક ઓપરેશન પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ ન્યૂયોર્કના વાસ્તવિક ગેંગસ્ટર 'લેફ્ટી રુગિએરો ની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ અજાણતામાં એફબીઆઈ એજન્ટ (જોની ડેપ) ને પોતાના માફિયા સામ્રાજ્યની અંદર લાવે છે જે બાદમાં આખા ગેંગનો સફાયો કરે છે.

૧૯૯૯માં પચિનોએ ઓસ્કારમાં મલ્ટિપલ નોમિનેશન મેળવનારી ફિલ્મ 'ધ ઇન્સાઇડર' માં રસેલ ક્રો સાથે એક ટીવી પ્રોડ્યુસરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને વિવેચકોએ ખૂબ જ વખાણી હોવા છતાં ઊંચા બજેટને કારણે બોક્સ ઓફિસ પર તે 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. આ જ વર્ષે તેઓ ઓલિવર સ્ટોનની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' માં પણ જોવા મળ્યા હતા, જે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી.

=== ૨૦૦૦–૨૦૧૮: ટેલિવિઝન ભૂમિકાઓ અને રંગમંચ પર વાપસી ===

૨૦૦૦ની સાલથી પચિનોએ ત્રણ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યા હતા; જેમાં પ્રથમ એવોર્ડ ૨૦૦૧માં સિનેમા જગતમાં તેમના આજીવન યોગદાન બદલ સેસિલ બી ડીમિલ એવોર્ડ તરીકે આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૦૦માં પચિનોએ જેરી ઓરબેક સાથે ઇરા લેવિસના નાટક પર આધારિત ઓછા બજેટની ફિલ્મ 'ચાઇનીઝ કોફી' માં અભિનય કર્યો હતો, જેને વિવિધ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. મુખ્યત્વે બે મુખ્ય પાત્રો વચ્ચેની વન-ઓન-વન વાતચીત પર આધારિત આ ફિલ્મને પૂર્ણ કરવામાં લગભગ ત્રણ વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો અને તેનું સંપૂર્ણ ભંડોળ પચિનોએ પોતે પૂરું પાડ્યું હતું.

'ચાઇનીઝ કોફી' ફિલ્મને પચિનો દ્વારા પ્રોડ્યુસ કરવામાં આવેલી અન્ય બે દુર્લભ ફિલ્મો 'ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક' અને 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' ની સાથે 'પચિનો: એન એક્ટર્સ વિઝન' નામના એક ખાસ ડીવીડી બોક્સ સેટમાં સામેલ કરવામાં આવી હતી, જે ૨૦૦૭માં રિલીઝ થઈ હતી. પચિનોએ આ ફિલ્મો ધરાવતી ડિસ્ક માટે પ્રસ્તાવના અને ઉપસંહાર પણ તૈયાર કર્યા હતા.

[[File:Al Pacino.jpg|thumb|left|upright|૨૦૦૪ના વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]
૨૦૦૨માં પચિનોએ પ્રખ્યાત દિગ્દર્શક ક્રિસ્ટોફર નોલાનની મનોવૈજ્ઞાનિક થ્રિલર ફિલ્મ 'ઇન્સોમ્નિયા' માં અભિનય કર્યો હતો, જે આ જ નામની એક નોર્વેજીયન ફિલ્મની રિમેક હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે વિલિયમ્સ અને હિલેરી સ્વાન્ક જેવા કલાકારો સાથે કામ કર્યું હતું, જેમાં પચિનોએ અલાસ્કાના એક નાના શહેરમાં હત્યાની તપાસ કરવા આવેલા લોસ એન્જલસના એક અનુભવી ડિટેક્ટિવની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકો તરફથી પચિનો અને રોબિન વિલિયમ્સ બંનેના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. સાથે આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થઈ હતી.

ત્યારબાદ આવેલી તેમની આગામી ફિલ્મ 'સિમોન' ને વિવેચકો તરફથી ખાસ પ્રશંસા ન મળી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૨માં તેમણે 'પીપલ આઈ નો' ફિલ્મમાં એક પબ્લિસિસ્ટની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હોવા છતાં આ નાની ફિલ્મ પર લોકોનું ખાસ ધ્યાન ગયું નહોતું અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' રહી હતી.

પોતાની વ્યાવસાયિક સફળતા પછી ભાગ્યે જ સહાયક ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ, ૨૦૦૩માં વિવેચકો અને બોક્સ ઓફિસ પર ભારે 'ડિઝાસ્ટર' સાબિત થયેલી ફિલ્મ 'ગીગ્લી' માં દિગ્દર્શક માર્ટિન બ્રેસ્ટના આગ્રહ ખાતર એક નાની ભૂમિકા સ્વીકારી હતી. ૨૦૦૩માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'ધ રિક્રુટ' માં પચિનો એક સીઆઈએ રિક્રુટર તરીકે જોવા મળ્યા હતા અને તેમની સાથે કોલિન ફેરેલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી, જોકે પચિનોએ આ ફિલ્મ વિશે જણાવ્યું હતું કે આ એવી ફિલ્મ હતી જેને તેઓ વ્યક્તિગત રીતે સમજી શક્યા નહોતા. ત્યારબાદ પચિનોએ ૨૦૦૩ની એચબીઓ મિની-સિરીઝ 'એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા' માં વકીલ રોય કોનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ટોની કુશ્નરના પુલિત્ઝર પ્રાઈઝ વિજેતા નાટક પર આધારિત હતી. આ શાનદાર અભિનય માટે પચિનોએ ૨૦૦૪માં તેમનો ત્રીજો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો.

૨૦૦૪માં આવેલી ફિલ્મ 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' માં પચિનોએ શાયલોકની ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકોએ પરંપરાગત રીતે એક વિલન તરીકે દર્શાવવામાં આવતા આ પાત્રમાં સંવેદનશીલતા અને ઊંડાણ લાવવા બદલ તેમના ખૂબ વખાણ કર્યા હતા. ૨૦૦૫માં આવેલી 'ટુ ફોર ધ મની' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક સ્પોર્ટ્સ ગેમ્બલિંગ એજન્ટ અને મેથ્યુ મેકોનહીના માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને ઊંચા બજેટના કારણે તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટના વિવેચકે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ એટલી બધી વખત માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી છે કે હવે તેમને કિંગમેકરનો એવોર્ડ મળવો જોઈએ. પચિનોએ તેમની મહાન ગેંગસ્ટર સીરીઝ ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર' ના આધારે વર્ષ ૨૦૦૬માં બનેલી વિડીયો ગેમ 'ધ ગોડફાધર: ધ ગેમ' માં માઈકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ કે ચહેરો આપવાની સાફ ના પાડી દીધી હતી, જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોનિક આર્ટસ નામની ગેમ કંપનીને તેમનો ચહેરો કે અવાજ વાપરવાની કાનૂની મંજૂરી મળી નહોતી. વાસ્તવમાં, તેમણે આ રમત માટે એટલા માટે ના પાડી હતી કારણ કે તે જ વર્ષે તેઓ પહેલેથી જ અન્ય એક હરીફ ગેમિંગ કંપની વિવેન્ડી ગેમ્સ સાથે પોતાની જ પ્રખ્યાત ક્લ્ટ ક્લાસિક ગેંગસ્ટર ફિલ્મ સ્કારફેસ (૧૯૮૩) પર આધારિત વિડીયો ગેમ 'સ્કારફેસ: ધ વર્લ્ડ ઇઝ યોર્સ' માટે કરારબદ્ધ થઈ ચૂક્યા હતા. તે કરારની શરતો મુજબ તેઓ એકસાથે બે મોટી વિડીયો ગેમ્સને પોતાની મંજૂરી આપી શકે તેમ નહોતા. જોકે, તેમણે 'સ્કારફેસ' ગેમમાં પોતાનો ચહેરો વાપરવાની સંપૂર્ણ મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ ઉંમરના કારણે બદલાતા અવાજને લીધે ટોની મોન્ટાનાના પાત્રના અવાજ માટે તેમણે પોતે જ અલ્ પચિનો જેવો જ અવાજ ધરાવતા એક અન્ય ડબિંગ કલાકારની પસંદગી કરી આપી હતી.

૨૦૦૬માં અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા પચિનોને ૩૫મા લાઈફ એચીવમેન્ટ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા અને આ જ વર્ષે ટ્રિનિટી કોલેજ ડબલિનની યુનિવર્સિટી ફિલોસોફિકલ સોસાયટીએ તેમને માનદ સભ્યપદ એનાયત કર્યું હતું.

૨૦૦૭માં પચિનોએ જોર્જ ક્લૂની અને બ્રેડ પિટ જેવા સ્ટાર્સ સાથે 'ઓશન્સ થર્ટીન' ફિલ્મમાં વિલન અને કેસિનો માલિક વિલી બેન્કની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે બોક્સ ઓફિસ પર વૈશ્વિક સ્તરે ૩૧ કરોડ ડોલરની કમાણી કરીને મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૮માં આવેલી તેમની રોમાંચક ફિલ્મ '૮૮ મિનિટ્સ' વિવેચકોને પસંદ ન આવી છતાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હતા, અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ રોબર્ટ ડી નિરો સાથે 'રાઇટિયસ કિલ' ફિલ્મમાં ન્યૂ યોર્કના ડિટેક્ટિવ તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જેને નકારાત્મક રિવ્યૂઝ મળ્યા હોવા છતાં તે બોક્સ ઓફિસ પર પોતાની પડતર કિંમત વસૂલ કરીને 'એવરેજ' હિટ સાબિત થઈ હતી.

૨૦૧૦માં પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' નાટકમાં શાયલોકનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જેના માટે તેમને ટોની એવોર્ડનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ જ વર્ષે તેમણે એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'યૂ ડોન્ટ નો જેક' માં ડૉ. જેક કેવોર્કિયનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેના માટે પચિનોએ તેમનો બીજો એમી એવોર્ડ અને ચોથો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો. ૨૦૧૧માં તેઓ 'જેક એન્ડ જીલ' નામની કોમેડી ફિલ્મમાં જોવા મળ્યા હતા. આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ જ ખરાબ ગણાવી હતી અને પચિનોને તેના માટે સૌથી ખરાબ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. જોકે, બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ ૧૪.૯ કરોડ ડોલરની કમાણી સાથે 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. પચિનોએ પાછળથી ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમના એકાઉન્ટન્ટની જેલ થવાને કારણે તેઓ આર્થિક મુશ્કેલીમાં હતા, તેથી પૈસાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે તેમણે આ ફિલ્મ સ્વીકારી હતી.

૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ના રોજ પચિનોને તેમના દ્વારા દિગ્દર્શિત અને અભિનીત ડોક્યુમેન્ટ્રી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વાઇલ્ડ સાલોમે' ના પ્રીમિયર પહેલાં પ્રતિષ્ઠિત 'ગ્લોરી ટુ ધ ફિલ્મમેકર' એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ફિલ્મમાં હેરોદની ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ આ ફિલ્મને પોતાની કારકિર્દીનો સૌથી વ્યક્તિગત પ્રોજેક્ટ ગણાવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૨માં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાએ પચિનોને દેશના સર્વોચ્ચ કલા સન્માન 'નેશનલ મેડલ ઓફ આર્ટસ' થી નવાજ્યા હતા. આ જ સમયગાળા દરમિયાન પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' નાટકની ૩૦મી વર્ષગાંઠના વિશેષ શો કર્યા હતા. ૨૦૧૩માં તેઓ મ્યુઝિક પ્રોડ્યુસરના જીવન પર આધારિત એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'ફિલ સ્પેક્ટર' માં મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા.

[[File:Manglehorn 03 (15272211442).jpg|thumb|૨૦૧૪ના ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]


૨૦૧૫માં પચિનોએ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ડેની કોલિન્સ' માં એક ઘરડા રોક સ્ટારની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ અદભુત અભિનય માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનું નોમિનેશન મળ્યું હતું અને બોક્સ ઓફિસ પર આ નાની ફિલ્મને 'એવરેજ' સફળતા મળી હતી. આ જ વર્ષના અંતમાં તેમણે ખાસ તેમના માટે જ લખાયેલા નાટક 'ચાઇના ડોલ' ના સતત ૯૭ શો કરીને રંગમંચ પર ઇતિહાસ રચ્યો હતો. ૨૦૧૬માં કલા જગતમાં તેમના અતુલ્ય યોગદાન બદલ પ્રતિષ્ઠિત 'કેનેડી સેન્ટર ઓનર' એવોર્ડથી તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. નિવૃત્તિ લેવા અંગે પચિનોએ ખુલાસો કર્યો હતો કે અભિનય હવે તેમના સ્વભાવનો એક એવો ભાગ બની ગયો છે કે તેઓ ક્યારેય કામ છોડવા વિશે વિચારી પણ શકતા નથી. ત્યારબાદ ૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના રોજ રિલીઝ થયેલી એચબીઓની ટેલિવિઝન ફિલ્મ 'પાટેર્નો' માં તેમણે ફૂટબોલ કોચ જો પાટેર્નોની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી.

=== ૨૦૧૯–વર્તમાન ===

૨૦૧૯માં પચિનોએ હોલિવૂડના સુપરસ્ટારસ બ્રેડ પિટ અને લિયોનાર્ડો ડીકેપ્રીયો સાથે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોની કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ' માં અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૧૯ના અંતમાં પચિનોએ માર્ટિન સ્કોર્સેઝની પ્રખ્યાત ગેંગસ્ટર નેટફ્લિક્સ ફિલ્મ 'ધ આઇરિશમેન' માં રોબર્ટ ડી નિરો અને જો પેસી સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકાના ઇતિહાસના પ્રખ્યાત અને વાસ્તવિક વ્યક્તિ જીમી હોફાની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ 'ઇન્ટરનેશનલ બ્રધરહુડ ઓફ ટીમસ્ટર્સ' નામના શક્તિશાળી લેબર યુનિયનના પ્રમુખ હતા. ૧૯૭૫માં તેમના રહસ્યમય રીતે ગુમ થવાની અને અમેરિકન માફિયાઓ સાથેના તેમના સંબંધોની સત્ય ઘટના પર આધારિત આ ફિલ્મમાં પચિનોના પર્ફોર્મન્સને ભારે પ્રશંસા મળી હતી. આ પ્રથમ વખત હતું જ્યારે પચિનોએ સ્કોર્સેઝ સાથે કામ કર્યું હોય. પચીનોના શાનદાર અભિનય માટે તેમને ઓસ્કાર એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર (શ્રેષ્ઠ સહ-અભિનેતા) તરીકેનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું, અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ રિલીઝ હોવા છતાં ઓનલાઇન મીડિયામાં આ ફિલ્મને પ્રચંડ સફળતા રહી હતી.

ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦માં પચિનોએ એમેઝોન પ્રાઇમ વીડિયોની સિરીઝ 'હન્ટર્સ' માં મેયર ઓફરમેન નામના કાલ્પનિક નાઝી શિકારીની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ૨૦૦૩ પછી તેમની પ્રથમ ટેલિવિઝન સિરીઝ હતી અને તે પ્રેક્ષકોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય થઈ હતી. ૨૦૨૧માં પચિનોએ રિડલી સ્કોટની ફિલ્મ 'હાઉસ ઓફ ગુચી' માં એલ્ડો ગુચીની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હોવા છતાં પચિનો, લેડી ગાગા અને જેરેડ લેટોના અભિનયને ખાસ હાઇલાઇટ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ 'એવરેજ' રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ 'અમેરિકન ટ્રેઇટર' ફિલ્મમાં મુખ્ય બચાવ પક્ષના વકીલ તરીકે જોવા મળ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૩માં પચિનોએ માઇકલ કીટનની ફિલ્મ 'નોક્સ ગોઝ અવે' માં જેવિયર ક્રેન નામના ચોર અને ફિક્સરની સહાયક ભૂમિકા ભજવીને મોટા પડદા પર વાપસી કરી હતી, જેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૪માં પચિનોએ વિખ્યાત કલાકાર અમેદેઓ મોદિગ્લિઆનીના જીવન પર આધારિત ફિલ્મ 'મોદી, થ્રી ડેઝ ઓન ધ વિંગ ઓફ મેડનેસ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેનું નિર્માણ તેમણે જોની ડેપ અને બેરી નવીદી સાથે મળીને કર્યું હતું. આ ફિલ્મ ડેનિસ મેકઇન્ટાયરના એક પ્રખ્યાત નાટક પર આધારિત હતી. 

૨૦૨૫માં પચિનો પાંચ સ્વતંત્ર (ઇન્ડિપેન્ડન્ટ) ફિલ્મોમાં જોવા મળ્યા હતા. તેમની પ્રથમ ફિલ્મ એક હોરર ફિલ્મ 'ધ રિચ્યુઅલ' હતી, જેમાં તેમણે ડેન સ્ટીવન્સ સાથે પાદરી થિયોફિલસ રીસિન્જરની ભૂમિકા ભજવી હતી; જોકે આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી નકારાત્મક સમીક્ષાઓ મળી હતી. તેમની બીજી ફિલ્મ 'બિલી નાઈટ' હતી, જે યુવા ફિલ્મ નિર્માતાઓની મહત્વાકાંક્ષા અને કલાત્મક સફર પર આધારિત એક ડ્રામા ફિલ્મ હતી. આ ફિલ્મનું પ્રીમિયર રોડ આઇલેન્ડ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫માં તેઓ અન્ય બે ફિલ્મો 'ડેડ મેન્સ વાયર' અને 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં નાની ભૂમિકાઓમાં જોવા મળ્યા હતા, જે બંને ફિલ્મોનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર વેનિસ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. 'ડેડ મેન્સ વાયર' માં તેમણે એક અમીર મોર્ટગેજ બ્રોકરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે તેમના ભૂતકાળના પ્રખ્યાત અભિનયની યાદ અપાવે છે. જ્યારે નેટફ્લિક્સની ફિલ્મ 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં તેમની ટૂંકી ભૂમિકાના વિવેચકો દ્વારા ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૨૫ની તેમની છેલ્લી ફિલ્મ નિક પિઝોલેટોની 'ઇઝીઝ વોલ્ટ્ઝ' હતી, જેમાં તેઓ વિન્સ વોન સાથે જોવા મળ્યા હતા અને તેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં વિશેષ પ્રસ્તુતિ તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૬માં પચિનોની જૂની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' ના એક પ્રખ્યાત લોકર રૂમ મોનોલોગ (ભાષણ)નો ઉપયોગ ફાઈઝર કંપનીના એક રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાપન અભિયાન (જાહેરાત) માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ જૂન ૨૦૨૬માં તેઓ 'કિલિંગ કાસ્ટ્રો' ફિલ્મમાં સીઆઈએ એજન્ટ રોબર્ટ માહ્યુની મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા, જેનું ભવ્ય પ્રીમિયર ટ્રાઇબેકા ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

== પ્રતિભાવ અને વારસો ==
અલ પચિનોને અવારનવાર સિનેમા અને થિયેટર જગતના સૌથી મહાન અને પ્રભાવશાળી અભિનેતાઓમાંથી એક માનવામાં આવે છે. તેમના ખાસ પ્રકારના તીવ્ર, સચોટ અને ગંભીર તેમજ વિસ્ફોટક અભિનય માટે જાણીતા પચિનોએ ન્યૂ હોલીવુડ યુગના એક દિગ્ગજ તરીકે નામના મેળવી હતી. ધ ગ્લોબ એન્ડ મેલ અખબારે તેમને ૧૯૭૦ના દાયકાની શરૂઆતની કાઉન્ટર-કલ્ચર પેઢીના આઇકોન તરીકે વર્ણવ્યા હતા. રોન રોઝનબૌમે તેમને હોલીવુડના હેમ્લેટ કહ્યા હતા, જ્યારે ઓલિવર સ્ટોને તેમને સ્ટ્રીટ હેમ્લેટ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા, જે વિલિયમ શેક્સપિયરની કૃતિઓ પ્રત્યે પચિનોના ઊંડા આદર અને તેમના પાત્રોમાં શેક્સપિયરન શૈલીની ગંભીર કરુણતા લાવવાની તેમની ક્ષમતાને દર્શાવે છે.

વર્ષ ૨૦૦૩માં, બ્રિટિશ ટેલિવિઝન દર્શકોએ ચેનલ ૪ ના એક સર્વેક્ષણમાં પચિનોને સર્વકાલીન મહાન મૂવી સ્ટાર તરીકે ચૂંટ્યા હતા, અને તેમનો સમાવેશ વીએચ૧ ની સર્વકાલીન ૨૦૦ મહાન પૉપ કલ્ચર આઇકોન્સની યાદીમાં પણ કરવામાં આવ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૨માં, એસ્કવાયર મેગેઝિનની સિનેમા ઇતિહાસના ૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનેતાઓની યાદીમાં પચિનોને છઠ્ઠા ક્રમે રાખવામાં આવ્યા હતા. તેના પછીના વર્ષે, એસ્કવાયર મેગેઝિને તેમનો સમાવેશ ૧૦ શ્રેષ્ઠ જીવંત અભિનેતાઓની યાદીમાં પણ કર્યો હતો.

લી સ્ટ્રાસ્બર્ગના માર્ગદર્શન હેઠળ તેઓ 'મેથડ એક્ટિંગ' શૈલી શીખ્યા હતા. સ્ટ્રાસ્બર્ગે તેમના વિશે કહ્યું હતું કે, કેટલાક કલાકારો પાત્રો ભજવે છે, જ્યારે અલ પચિનો પોતે તે પાત્ર બની જાય છે. તેઓ પાત્રની ઓળખ એટલી હદ સુધી અપનાવી લે છે કે નાટક કે ફિલ્મ પૂરી થયા પછી પણ લાંબા સમય સુધી તે જ પાત્રમાં જીવતા રહે છે. જોકે, પચિનો પોતે એવું માને છે કે તેઓ સંપૂર્ણપણે માત્ર મેથડ એક્ટર નથી, પરંતુ તેમના મતે શબ્દો એ તેમની ભાવનાત્મક સ્થિતિનો જ એક ભાગ હોવા જોઈએ અને તેઓ સ્ક્રિપ્ટ વગર પણ દ્રશ્યો સુધારવાની કસરતો કરે છે. 'શિકાગો રીડર' અખબારે આ બાબતની પ્રશંસા કરતા લખ્યું હતું કે, તેઓ એક એવા અદ્ભુત મેથડ એક્ટર છે જેઓ સહજ અભિવ્યક્તિ મેળવવા માટે ક્યારેય અચકાતા નથી.

'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' અને 'સર્પિકો' ફિલ્મોના દિગ્દર્શક સિડની લ્યુમેટે કહ્યું હતું કે, બધું જ તેમના અંદરના એક અદ્ભુત કેન્દ્રમાંથી બહાર આવે છે. હું તેની નજીક જવાનું પણ ન વિચારી શકું, કારણ કે તે પૃથ્વીના કેન્દ્રની નજીક જવા જેવું હશે. તેમના અંદરથી જે બહાર આવે છે તે માત્ર અને માત્ર તેમનું પોતાનું જ છે. 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મોના ડાયરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ જણાવ્યું હતું કે, મેં સૌથી પહેલા તેમની બુદ્ધિમત્તા નોંધી હતી. તેઓ પોતાની આવડતનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે સારી રીતે જાણે છે. તેમની પાસે જે આકર્ષક ગુણ અને એક ખાસ પ્રકારનો અંદાજ છે, તેનો તેઓ ભરપૂર ઉપયોગ કરે છે. આ સિવાય, ફિલ્મના સ્ક્રીન ટેસ્ટના એડિટિંગનું કામ સંભાળતા માર્સિયા લુકાસે નોંધ્યું હતું કે, પચિનોની આંખોમાં સામેની વ્યક્તિને એકદમ ઝંઝેડી નાખવાનું આકર્ષણ છે.

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''અલ પચિનો ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૬૯
| ''મી, નેટલી''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| મુખ્ય ભૂમિકા — પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| ૧૯૭૧
| ''ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્ક''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૨
| ''ધ ગોડફાધર''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| સહ અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૩
| ''સ્કેરક્રો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રાન્સિસ લાયનલ ડેલ્બુચી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૩
| ''સેર્પિકો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રેન્ક સેર્પિકો
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૪
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૫
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સોની વોર્ટઝિક
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૭
| ''બોબી ડીયરફિલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી ડીયરફિલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૯
| ''એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| આર્થર કિરકલેન્ડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૮૦
| ''ક્રૂઝિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ બર્ન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૨
| ''ઓથર! ઓથર!''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઇવાન ટ્રેવલિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૩
| ''સ્કારફેસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની મોન્ટાના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૫
| ''રેવલ્યુશન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ડોબ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૯
| ''સી ઓફ લવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ફ્રેન્ક કેલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૦
| ''ડિક ટ્રેસી''
|
|
|
| {{Yes}}
| અલ્ફોન્સ બિગ બોય કેપ્રિસ
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૦
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ફ્રેન્કી એન્ડ જોની''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૨
| ''ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિચાર્ડ રોમા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૨
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૧૯૯૩
| ''કાર્લિટોઝ વે''
|
|
|
| {{Yes}}
| કાર્લિટો બ્રિગાન્ટે
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૫
| ''હીટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ વિન્સન્ટ હેના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૬
| ''સિટી હોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મેયર જોન પેપાસ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ડોની બ્રાસ્કો''
|
|
|
| {{Yes}}
| બેન્જામિન લેફ્ટી રુગિરો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોન મિલ્ટન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''ધ ઇન્સાઇડર''
|
|
|
| {{Yes}}
| લોવેલ બર્ગમેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''એની ગિવન સન્ડે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની ડી અમાટો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ઇન્સોમ્નિયા''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલ ડોર્મર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''સિમોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિક્ટર ટેરેન્સકી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૩
| ''ધ રિક્રુટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર બર્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| શાયલોક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૫
| ''ટુ ફોર ધ મની''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર અબ્રામ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ઓશન્સ થર્ટીન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલી બેન્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''૮૮ મિનિટ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડોક્ટર જેક ગ્રેમ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૮
| ''રાઇટિયસ કિલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ડેવિડ ફિસ્ક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૦
| ''યૂ ડોન્ટ નો જેક''
|
|
|
| {{Yes}}
| જેક કેવોર્કિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા — ટેલિવિઝન ફિલ્મ
|-
| ૨૦૧૧
| ''ધ સન ઓફ નો વન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ચાર્લ્સ સ્ટેનફોર્ડ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૧
| ''જેક એન્ડ જીલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| તેઓ પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''સ્ટેન્ડ અપ ગાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૩
| ''સાલોમે''
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| કિંગ હેરોડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ۲۰۱۴
| ''મેંગલહોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એ જે મેંગલહોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ હમ્બલિંગ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| સાયમન એક્સલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૫
| ''ડેની કોલિન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેની કોલિન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૬
| ''મિસકન્ડક્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લ્સ અબ્રામ્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૭
| ''હેંગમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ રે આર્ચર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માર્વિન શ્વાર્ઝ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''ધ આઇરિશમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| જીમી હોફા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૨૦૨૧
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
|
|
|
| {{Yes}}
| આલ્ડો ગુચી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૩
| ''નોક્સ ગોઝ અવે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઝેવિયર ક્રેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''મોડી''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| મોરિસ ગેંગનેટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ડેડ મેન્સ વાયર''
|
|
|
| {{Yes}}
| એમ એલ હોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે''
|
|
|
| {{Yes}}
| અંકલ કાર્માઇન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ધ રિચ્યુઅલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફાધર થિયોફિલસ રીસિંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|}

=== નિર્દેશક અને નિર્માતા તરીકે વિશેષ ફિલ્મો ===
અલ પચિનોએ અભિનેતા સિવાય ડિરેક્ટર (નિર્દેશક) અને પ્રોડ્યુસર (નિર્માતા) તરીકે પણ કેટલીક ખૂબ જ પ્રખ્યાત પ્રાયોગિક અને ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મો બનાવી છે, જેની યાદી નીચે મુજબ છે:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! વર્ષ !! ફિલ્મ !! ભૂમિકા !! નોંધ
|-

| ૧૯૮૯ || ''ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક'' || નિર્માતા અને અભિનેતા || આ એક પ્રાયોગિક ફિલ્મ હતી જેને થિયેટરમાં રિલીઝ કરવાને બદલે માત્ર ખાસ સ્ક્રીનિંગ માટે જ રાખવામાં આવી હતી.
|-

| ૧૯૯૬ || ''લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ'' || નિર્દેશક, નિર્માતા અને લેખક || પચિનોની નિર્દેશક તરીકેની આ પ્રથમ સત્તાવાર ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ હતી, જેના માટે તેમને ડિરેક્ટર્સ ગિલ્ડ ઓફ અમેરિકાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.
|-

| ૨૦૦૦ || ''ચાઇનીઝ કોફી'' || નિર્દેશક અને અભિનેતા || આ એક અનોખી ડ્રામા ફિલ્મ હતી જે સંપૂર્ણ રીતે બે પાત્રો વચ્ચેની વાતચીત પર આધારિત હતી.
|-

| ૨૦૧૧ || ''વાઇલ્ડ સાલોમે'' || નિર્દેશક અને લેખક || ઓસ્કાર વાઇલ્ડના નાટક પર આધારિત આ એક અર્ધ-ડોક્યુમેન્ટરી (Docudrama) ફિલ્મ હતી.
|}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000199|અલ પચિનો}}

[[en:Al Pacino]]

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>m1yhhi5n2t9dli2ws0z7ukxx2jyrpcn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903635</id>
      <parentid>903621</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T17:39:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* પ્રતિભાવ અને વારસો */</comment>
      <origin>903635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100169" sha1="7fm5zxngl9r8pxxo5yezm5thgeu12d9" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''અલ પચિનો''' નું હુલામણુ નામ ધરાવતા '''આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનો''' (જન્મ એપ્રિલ ૨૫, ૧૯૪૦), એક અમેરિકન અભિનેતા અને ફિલ્મ નિર્માતા છે. ૨૦મી સદીના સૌથી પ્રભાવશાળી અને મહાન કલાકારોમાંના એક ગણાતા અલ પચિનોએ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Pacino named 'greatest film star'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3001463.stm|date=2003-05-05|access-date=2026-08-12|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; પાંચ દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દીમાં અસંખ્ય યાદગાર ભૂમિકાઓ ભજવી છે. તેઓ અભિનયનો &quot;ટ્રિપલ ક્રાઉન&quot; (ઓસ્કાર, એમી અને ટોની એવોર્ડ) મેળવનારા જૂજ વૈશ્વિક કલાકારોમાં સામેલ છે.

== પ્રારંભિક જીવન ==
આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનોનો જન્મ અમેરિકા ના ન્યૂયોર્ક શહેરના મેનહટન વિસ્તારમાં આવેલા ઈસ્ટ હાર્લેમમાં ૨૫ એપ્રિલ, ૧૯૪૦ના રોજ થયો હતો. તેઓ તેમના સિસિલિયન અમેરિકન માતા રોઝ અને પિતા સાલ્વાટોર પચિનોનું એકમાત્ર સંતાન હતા. તેમના પિતા ઇટાલીના સેન ફ્રાટેલોથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. જ્યારે અલ પચિનો માત્ર બે વર્ષના હતા ત્યારે તેમના માતા-પિતાના છૂટાછેડા થઈ ગયા હતા. 

માતા-પિતા અલગ થયા પછી, તેમના માતા તેમને સાઉથ બ્રોન્ક્સ વિસ્તારમાં લઈ ગયા હતા. ત્યાં તેઓ તેમના નાના-નાની કેટ અને જેમ્સ ગેરાર્ડી સાથે રહેતા હતા. તેમના નાના-નાની નાની ઉંમરે ઇટાલીના પ્રખ્યાત કોર્લિયોન ગામમાંથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. અલગ થયા પછી અલ પચિનોના પિતા કેલિફોર્નિયા જતા રહ્યા હતા, જ્યાં તેમણે વીમા વેચાણકર્તા અને રેસ્ટોરન્ટના માલિક તરીકે કામ શરૂ કર્યું હતું.

જ્યારે અલ પચિનો ત્રણ-ચાર વર્ષના હતા, ત્યારથી જ તેમના માતા તેમને નિયમિત રીતે સિનેમા હોલમાં ફિલ્મો જોવા લઈ જતા હતા. ફિલ્મો જોયા પછી તેઓ મનમાં જ તે પાત્રોના સંવાદો વાગોળવાનું શરૂ કરી દેતા હતા. અલ પચિનોનું હુલામણું નામ સોની બોય હતું, જે તેમની માતાએ તે સમયના પ્રખ્યાત ગાયક અલ જોલ્સનના એક લોકપ્રિય ગીત પરથી રાખ્યું હતું, જે તેઓ અવારનવાર અલ પચિનો માટે ગાતા હતા.

પચિનો એ હર્મન રિડર જુનિયર હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેમણે અંગ્રેજી સિવાયના મોટાભાગના વિષયોના વર્ગો છોડી દીધા હતા. તેમના જુનિયર હાઈસ્કૂલના શિક્ષિકા બ્લેન્ચ રોથસ્ટીને નાની ઉંમરે જ તેમની અભિનય ક્ષમતા ઓળખી લીધી હતી. તેમણે અલ પચિનોને શાળાના નાટકોમાં ભૂમિકાઓ આપી અને વિદ્યાર્થીઓની સભાઓમાં બાઇબલના પાઠ વાંચવાનું કામ સોંપ્યું. તે શિક્ષિકાએ તેમના પરિવારના એપાર્ટમેન્ટની મુલાકાત લીધી અને તેમની નાનીને ખાસ કહ્યું કે આ બાળક આ જ કામ માટે બન્યો છે, જેને અલ પચિનો પોતાના જીવનનો સૌથી મોટો વળાંક માને છે. ત્યારબાદ ઓડિશન આપીને તેમણે હાઈસ્કૂલ ઓફ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. જોકે તેમની માતા તેમના આ નિર્ણયથી અસંમત હતા, કારણ કે તેઓ માનતા હતા કે ગરીબ લોકો અભિનય ન કરે. આ બાબતે ઘરમાં ઝઘડો થતાં તેમણે ઘર છોડી દીધું હતું.

પચિનો એ પોતાના સપના પૂરા કરવા અને ખર્ચ ઉઠાવવા માટે સંદેશવાહક, હોટેલમાં વાસણ સાફ કરવાના સહાયક, સફાઈ કામદાર, ટેલિફોન ઓપરેટર અને ટપાલ ક્લાર્ક જેવી ઓછી આવક વાળી નોકરીઓ કરી હતી. આ સમય દરમિયાન તેઓ ન્યૂયોર્કના અંડરગ્રાઉન્ડ થિયેટરોમાં બેઝમેન્ટ નાટકોમાં અભિનય કરતા હતા. કિશોરાવસ્થામાં તેમણે એક્ટર્સ સ્ટુડિયો નામની સંસ્થામાં જોડાવાનો પ્રયાસ કર્યો પરંતુ તેઓ રિજેક્ટ થયા. ત્યારબાદ તેઓ એચબી સ્ટુડિયોમાં જોડાયા, જ્યાં તેમની મુલાકાત અભિનયના શિક્ષક ચાર્લી લોટન સાથે થઈ, જેઓ પાછળથી તેમના માર્ગદર્શક અને શ્રેષ્ઠ મિત્ર બન્યા. આ સ્ટુડિયોના હોલ અને ડાન્સ રૂમ સાફ કરવાના બદલામાં સંસ્થાએ તેમને મફતમાં ક્લાસ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. રાત્રિના સમયે અલ પચિનો શેરીઓમાં ફરતા ફરતા શેક્સપિયરના સંવાદોની પ્રેક્ટિસ કરતા હતા. આ સમયગાળામાં તેઓ ઘણીવાર બેરોજગાર અથવા બેઘર રહ્યા હતા, અને ક્યારેક શેરીઓમાં, થિયેટરોમાં અથવા મિત્રના ઘરે સૂઈ જતા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૨માં પચિનોના માતાનું ત્રેતાલીસ વર્ષની નાની ઉંમરે અવસાન થયું હતું. તેના પછીના જ વર્ષે તેમના નાનાનું પણ અવસાન થયું. અલ પચિનો આ સમયને પોતાના જીવનનો સૌથી મુશ્કેલ તબક્કો માને છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ તે સમયે બાવીસ વર્ષના હતા અને તેમના જીવનના સૌથી પ્રભાવશાળી બે લોકો ચાલ્યા ગયા હતા, જેના કારણે તેઓ સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડ્યા હતા.

એચબી સ્ટુડિયોમાં ચાર વર્ષ વિતાવ્યા પછી, અલ પચિનોએ એક્ટર્સ સ્ટુડિયો માટે સફળતાપૂર્વક ઓડિશન આપ્યું. ત્યાં તેમણે અભિનયના પ્રખ્યાત કોચ લી સ્ટ્રાસબર્ગ હેઠળ પદ્ધતિસરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો. આ જ લી સ્ટ્રાસબર્ગ પાછળથી અલ પચિનો સાથે ધ ગોડફાધર ભાગ બે ફિલ્મમાં પણ જોવા મળ્યા હતા. પાછળથી આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં તેમણે સ્ટ્રાસબર્ગ અને આ સંસ્થાની તેમના જીવન પર પડેલી અસર વિશે વાત કરી હતી કે એક્ટર્સ સ્ટુડિયોનું તેમના જીવનમાં ખૂબ મોટું સ્થાન છે અને લી સ્ટ્રાસબર્ગને જેટલું સન્માન મળવું જોઈતું હતું તેટલું નથી મળ્યું. ચાર્લી લોટન પછી આ સંસ્થાએ જ તેમની કારકિર્દીને એક નવી દિશા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ અન્ય નાની-મોટી નોકરીઓ છોડીને સંપૂર્ણપણે અભિનય તરફ વળી શક્યા હતા. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે લી સ્ટ્રાસબર્ગ સાથે કામ કરવું ખૂબ જ ઉત્સાહજનક હતું કારણ કે તેઓ જ્યારે કોઈ દ્રશ્ય કે લોકો વિશે વાત કરતા ત્યારે એટલા રસપ્રદ લાગતા કે બસ તેમને સાંભળતા જ રહેવાનું મન થાય. તેઓ અભિનેતાઓને ખૂબ પ્રેમ કરતા અને અભિનયની અદ્ભુત સમજ ધરાવતા હતા.

== અંગત જીવન ==
=== સંબંધો અને બાળકો ===
પચિનોનો તેમની 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના સહ-અભિનેત્રી ડાયેન કીટન સાથે લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો. તેમનો આ ઉતાર-ચઢાવવાળો સંબંધ 'ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩' ના શૂટિંગ પછી પૂરો થયો હતો. આ સિવાય તેઓ જીલ ક્લેબર્ગ, ટ્યુઝડે વેલ્ડ, માર્થે કેલર, વેરુસ્કા વોન લેહન્દોર્ફ, કેથલીન ક્વિનલાન, લિન્ડાલ હોબ્સ અને પેનેલોપ એન મિલર સાથે પણ સંબંધોમાં રહ્યા હતા. પચિનોનો આર્જેન્ટિનાની અભિનેત્રી લ્યુસિલા પોલાક સાથે ૨૦૦૮ થી ૨૦૧૮ સુધી ૧૦ વર્ષ લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો.

પચિનોને ચાર બાળકો છે. તેમની સૌથી મોટી દીકરી જૂલી મેરીનો જન્મ ૧૬ ઓક્ટોબર ૧૯૮૯ના રોજ થયો હતો, જે તેમની અને એક્ટિંગ કોચ જેન ટેરન્ટની દીકરી છે. આ સિવાય ૨૫ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ના રોજ આઈવીએફ પદ્ધતિ દ્વારા તેમને બે જોડિયા બાળકો થયા હતા, જેમની માતા અભિનેત્રી બેવર્લી ડી એન્જેલો છે, જેમની સાથે પચિનો ૧૯૯૭ થી ૨૦૦૩ સુધી સંબંધમાં રહ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૪ દરમિયાન ફિલ્મ નિર્માતા નૂર અલ્ફલ્લાહ સાથેના સંબંધોથી ૧૫ જૂન ૨૦૨૩ના રોજ તેમને એક દીકરો થયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gujarati|first=TV9|date=2023-05-31|title=Al Pacinoની 53 વર્ષ નાની ગર્લફ્રેન્ડ બનશે માતા, 82 વર્ષની ઉંમરે ચોથી વખત પિતા બનશે એક્ટર|url=https://tv9gujarati.com/entertainment/hollywood-actor-al-pacino-is-going-to-be-a-father-for-the-fourth-time-at-the-age-of-82-with-53-year-younger-girlfriend-768236.html|access-date=2026-08-12|website=TV9 Gujarati|language=gu}}&lt;/ref&gt;૮૩ વર્ષની ઉંમરે પચિનો દુનિયાના સૌથી મોટી ઉંમરે પિતા બનનારા વ્યક્તિઓમાંથી એક બન્યા છે,  કોરોના લોકડાઉન બાદ ૨૦૨૨માં શરૂ થયેલો આ સંબંધ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં સત્તાવાર રીતે પૂરો થયો હતો અને બંને અલગ થઈ ગયા હતા&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-09-07|title=પીઢ અભિનેતા અલ પચિનો અને નૂર અલફલ્લાહ અલગ થયા: બાળકનો જન્મ ત્રણ મહિના પહેલા થયો હતો, નૂરે કસ્ટડી અને પૈસા માંગ્યા|url=https://www.divyabhaskar.co.in/entertainment/bollywood/news/veteran-actors-al-pacino-and-noor-alfallah-split-131802804.html|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;, પચીનો એ ક્યારેય લગ્ન કર્યા નથી.

== કારકિર્દી ==

=== ૧૯૬૭–૧૯૭૧: થિયેટર ભૂમિકાઓ અને ફિલ્મ સફરની શરૂઆત ===
[[File:Al Pacino - Hummel.jpg|thumb|upright|અલ પચિનો ૧૯૭૭માં ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઑફ પાવ્લો હમેલ નાટકમાં અભિનય કરતા.]] ૧૯૬૭માં અલ પચિનોએ બોસ્ટનના ચાર્લ્સ પ્લેહાઉસમાં અવેક એન્ડ સિંગ નાટકથી વ્યાવસાયિક રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ત્યારબાદ અમેરિકા હુર્રા નાટકમાં કામ દરમિયાન તેમની મુલાકાત અભિનેત્રી જીલ ક્લેબર્ગ સાથે થઈ, બંને વચ્ચે પાંચ વર્ષ સુધી પ્રેમસંબંધ રહ્યો, અને ત્યારબાદ તેઓ ન્યૂયોર્ક શહેરમાં પાછા ફર્યા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૮માં પચિનોએ એસ્ટોર પ્લેસ થિયેટરમાં ઇઝરાયેલ હોરોવિટ્ઝના ધ ઇન્ડિયન વોન્ટ્સ ધ બ્રોન્ક્સ નામના નાટકમાં મર્ફ નામના શેરી ગુંડાની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ નાટક ૧૭ જાન્યુઆરી, ૧૯૬૮ના રોજ શરૂ થયું હતું અને તેના કુલ એકસો સિત્યોતેર શો થયા હતા. આ નાટકની સાથે જ હોરોવિટ્ઝનું બીજું નાટક ઈટ્સ કોલ્ડ ધ સુગર પ્લમ પણ દર્શાવવામાં આવતું હતું, જેમાં જીલ ક્લેબર્ગ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ નાટકમાં શાનદાર અભિનય માટે  પચિનોને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓબી એવોર્ડ મળ્યો હતો, જ્યારે જોન કાઝલેને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. માર્ટિન બ્રેગમેને આ નાટક જોયું અને તેઓ પચિનોના મેનેજર બન્યા હતા. આ ભાગીદારી આવનારા વર્ષોમાં ખૂબ જ સફળ સાબિત થઈ, કારણ કે બ્રેગમેને જ પચિનોને ધ ગોડફાધર, સેર્પીકો અને ડોગ ડે આફ્ટરનૂન જેવી મહાન ફિલ્મો કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. પોતાની સ્ટેજ કારકિર્દી વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે માર્ટિન બ્રેગમેને જ મારી શોધ કરી હતી જ્યારે હું પચીસ-છવ્વીસ વર્ષનો હતો અને તેઓ મારા મેનેજર બન્યા હતા. હું આજે જે પણ સ્થાને છું તે માર્ટીના કારણે જ છું અને હું ખરેખર તેમનો ઋણી છું.

૨૫ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૬૯ના રોજ પચિનોએ બેલાસ્કો થિયેટર ખાતે ડોન પીટરસનના ડઝ અ ટાઈગર વેર અ નેકટાઈ નામના નાટકથી બ્રોડવે થિયેટરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. આ નાટક ઓગણચાળીસ શો પછી ૨૯ માર્ચ, ૧૯૬૯ના રોજ બંધ થઈ ગયું હતું, પરંતુ પચિનોના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ થયા હતા અને ૨૦ એપ્રિલ, ૧૯૬૯ના રોજ તેમને આ ભૂમિકા માટે પ્રતિષ્ઠિત ટોની એવોર્ડ મળ્યો હતો.  પચિનોએ ૧૯૭૦ના દાયકામાં પણ સ્ટેજ પર અભિનય ચાલુ રાખ્યો હતો અને ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ નામના નાટક માટે પોતાનો બીજો ટોની એવોર્ડ જીત્યો હતો. આ સિવાય તેમણે રિચાર્ડ ધ થર્ડ નામના નાટકમાં મુખ્ય શીર્ષક ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૮૦ના દાયકા મા ડેવિડ મેમેટના અમેરિકન બફેલો નામના નાટકમાં દેખાયા પછી પચિનોએ ફરીથી સ્ટેજ પર મોટી સફળતા મેળવી હતી, જેના માટે તેમને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ ૧૯૯૦ પછી પચીનો સ્ટેજ કાર્યોમાં યુજેન ઓ નીલના હ્યુગી, ઓસ્કાર વાઈલ્ડના સાલોમે અને વર્ષ ૨૦૦૫માં લાઈલ કેસ્લરના ઓર્ફન્સ નામના નાટકોના પુનઃપ્રસારણનો સમાવેશ થાય છે. એક્ટર્સ સ્ટુડિયોમાં અભ્યાસ કરતી વખતે પચીનોને સમજાયું હતું કે તેમની પાસે અભિનયની એક અદ્ભુત ભેટ છે અને તેમને આ કામમાં ખૂબ આનંદ આવતો હતો, જોકે તેમના શરૂઆતના કામો આર્થિક રીતે બહુ ફાયદાકારક નહોતા. 

સ્ટેજ પર સફળતા મેળવ્યા પછી પચિનોએ વર્ષ ૧૯૬૯માં પેટ્ટી ડ્યુક અભિનીત એક સ્વતંત્ર ફિલ્મ મી, નેટલીમાં ટૂંકી ભૂમિકા ભજવીને ફિલ્મી દુનિયામાં પ્રવેશ કર્યો હતો. વર્ષ ૧૯૭૦માં પચિનોએ ક્રિએટિવ મેનેજમેન્ટ એસોસિએટ્સ નામની ટેલેન્ટ એજન્સી સાથે કરાર કર્યા હતા. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૭૧માં આવેલી ફિલ્મ ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્કમાં એક હેરોઈનના બંધાણી યુવકની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને તેમણે ફીચર ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતા તરીકે સત્તાવાર શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૭૨–૧૯૮૩: વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને સફળતા ===
[[File:Al Pacino with James Caan.jpg|thumb|upright|left|વર્ષ ૧૯૭૨ની આસપાસ જેમ્સ કાન સાથે અલ પચિનો]]
ડિરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ પચિનોને મારીયો પુઝો ની ૧૯૬૯ માં પ્રકાશિત થયેલી સુપર હિટ માફિયા નવલકથા [[ધ ગોડફાધર (નવલકથા)|ધ ગોડફાધર]] પર આધારિત ફિલ્મ માં માઈકલ કોર્લિયોનની મુખ્ય ભૂમિકા માટે પસંદ કર્યા હતા, જે વર્ષ ૧૯૭૨ રિલીઝ થઈ હતી. જોકે આ ભૂમિકા મેળવવા માટે જેક નિકોલસન, રોબર્ટ રેડફોર્ડ, વોરેન બીટી અને તે સમયે ખૂબ જ ઓછા જાણીતા એવા રોબર્ટ ડી નિરોએ પણ પ્રયાસો કર્યા હતા. તેમ છતાં દિગ્દર્શક ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ '''અલ પચિનો'''ની જ પસંદગી કરી હતી; કારણ કે પચિનો પોતે ઇટાલિયન મૂળના હતા અને તેમની એકટિંગ માં એક ખાસ તીવ્રતા હતી જે કોપોલાને 'માઇકલ કોર્લિયોની'ના પાત્ર માટે જોઈતી હતી.

શરૂઆતમાં પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ ફિલ્મ સ્ટુડિયોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ આ પસંદગીથી નારાજ થયા હતા, કારણ કે તેઓ આ ભૂમિકા માટે કોઈ વધુ પ્રખ્યાત અભિનેતાને લેવા માંગતા હતા. જોકે, ફિલ્મમાં પચીનોના પ્રખ્યાત 'રેસ્ટોરન્ટ શૂટઆઉટ દ્રશ્ય'ના શૂટિંગ પછી તેઓ માની ગયા હતા.

આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર તમામ રેકોર્ડ તોડીને '''ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર''' સાબિત થઈ અને તે વર્ષની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ બની. આ ફિલ્મમાં પચિનોના અદ્ભુત અભિનયને કારણે તેમને '''ઓસ્કાર એવોર્ડ'''નું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમના આ પરફોર્મન્સને ફિલ્મ જગતમાં એક અત્યંત તીવ્ર અને પ્રભાવશાળી એક્ટિંગના સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ સાથે જ, માઇકલ કોર્લિયોનીનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત અને આઇકોનિક પાત્ર માનવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-12-18|title=અલ પચિનોના એક ફેન એ બાકસની ૧ લાખ દીવાસળીઓમાંથી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના તેમના પ્રખ્યાત પાત્ર 'માઇકલ કોર્લિયોની'નું એક અત્યંત સુંદર અને અદભુત સ્ટેચ્યુ તૈયાર કર્યું છે.|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/ajab-artist-tomislav-horvat-created-a-sculpture-of-al-pacino-with-matchboxes-in19-mon-4468137-pho.html|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;

લાંબા સમય સુધી એવી અફવાઓ હતી કે પચિનોએ તે વર્ષના ઓસ્કાર એવોર્ડ સમારોહનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. અફવા મુજબ તેઓ શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાની શ્રેણીમાં નામાંકિત થવાથી નારાજ હતા, કારણ કે ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતાનો ઓસ્કાર જીતનાર સહ-કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો કરતાં અલ પચિનોનો સ્ક્રીન પર દેખાવાનો સમય વધુ હતો. જોકે, વર્ષ ૨૦૨૪માં પ્રકાશિત થયેલી પોતાની આત્મકથામાં અલ પચિનોએ આ અફવાઓનું સંપૂર્ણ ખંડન કર્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી છે કે તે સમયે અચાનક મળેલી વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને પ્રખ્યાતિના કારણે તેઓ ખૂબ ડરી ગયા હતા અને માનસિક રીતે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા. આ અતિશય ભયના કારણે અને તે જ સમયે બોસ્ટનમાં થિયેટરના કામમાં વ્યસ્ત હોવાને લીધે તેઓ તે ઓસ્કાર સમારોહમાં હાજર રહી શક્યા નહોતા.

૧૯૭૩માં, પચિનોએ જીન હેકમેન સાથે સ્કેરક્રો ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું, જેને કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રતિષ્ઠિત પામ ડી ઓર એવોર્ડ મળ્યો હતો. એ જ વર્ષે, ન્યૂ યોર્ક સિટીના પોલીસ ઓફિસર ફ્રેન્ક સેર્પિકોની સાચી વાર્તા પર આધારિત સેર્પિકો ફિલ્મમાં શાનદાર એક્ટિંગ કરવા બદલ પચીનોને બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ ફિલ્મમાં તેમણે સાથી પોલીસ અધિકારીઓનો ભ્રષ્ટાચાર ખુલ્લો પાડવા માટે અંડરકવર ઓપરેશન કર્યું હતું. 

[[File:Pacino as Serpico in 1973.jpg|thumb|upright|૧૯૭૩માં સેર્પિકો ફિલ્મના પાત્રમાં પચીનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૪માં, ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર'ની સિક્વલ મૂવીમાં પચિનોએ ફરી એકવાર માઇકલ કોર્લિયોનીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સુપર હિટ રહી અને સાથે બેસ્ટ પિક્ચરનો ઓસ્કાર જીતનારી ઇતિહાસની પહેલી સિક્વલ બની હતી. આ રોલ માટે પચીનોને ત્રીજી વખત ઓસ્કાર નોમિનેશન મળ્યું હતું, જે માઇકલ કોર્લિયોનીના પાત્ર માટે તેમનું લીડ કેટેગરીમાં બીજું નોમિનેશન હતું. પ્રખ્યાત મેગેઝિન ન્યૂઝવીકે ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨ માં તેમના પરફોર્મન્સને સિનેમાના ઇતિહાસમાં કોઈ વ્યક્તિના હૃદયના કઠોર થવાની પ્રક્રિયાનું સૌથી શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન ગણાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-01|title=અમદાવાદના આશ્રમ રોડ પર આવેલા પ્રયોગશાળા હોલ ખાતે અલ પચિનોની સુપરહિટ ક્લાસિક ફિલ્મ સર્પિકો નું ખાસ સ્ક્રીનિંગ યોજાયું|url=https://english.gujaratsamachar.com/news/lifestyle-fashion/have-a-leisurely-weekend-with-drama-laughter-and-more-in-ahmedabad-65361255554|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Gujarat Samachar|language=en}}&lt;/ref&gt;

૧૯૭૫માં, પચિનોને બેંક લૂંટારા જોન વોજટોવિચની સાચી વાર્તા પર આધારિત 'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' ફિલ્મથી વધુ એક મોટી બોક્સ ઓફિસ પર બ્લોકબસ્ટર સફળતા મળી, આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સિડની લુમેટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે થોડા વર્ષો પહેલા 'સેર્પિકો' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ માટે પચિનોને ફરી એકવાર ઓસ્કારમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. 

[[File:Al Pacino Penelope Allen in Dog Day Afternoon.jpg|thumb|upright|૧૯૭૫માં આવેલી ડોગ ડે આફ્ટરનૂન ફિલ્મના એક દ્રશ્યમાં પચિનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૭માં, સિડની પોલેક દ્વારા નિર્દેશિત 'બોબી ડીયરફિલ્ડ' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક રેસ-કાર ડ્રાઇવરની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લૉપ થઈ હતી, પરંતું આ શાનદાર રોલ માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમની આના પછીની ફિલ્મ કોર્ટરૂમ ડ્રામા આધારિત 'એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ' હતી. જે સુપર હિટ બની સાથે આ ફિલ્મમાં પચિનોની અદ્ભુત એક્ટિંગ રેન્જના ફિલ્મ વિવેચકોએ ખૂબ વખાણ કર્યા અને તેમને ચોથી વખત બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું. જોકે, તે વર્ષે આ એવોર્ડ 'ક્રેમર વર્સિસ ક્રેમર' ફિલ્મ માટે ડસ્ટિન હોફમેનને મળ્યો હતો, રસપ્રદ વાત એ છે કે આ ફિલ્મની ઓફર પહેલા પચિનોને થઈ હતી પણ તેમણે આ રોલ કરવાની ના પાડી દીધી હતી. 

૧૯૭૦ના દાયકા દરમિયાન, પચિનોને કુલ પાંચ ઓસ્કાર નામાંકન મળ્યા હતા, જેમાં સેર્પિકો, ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨, ડોગ ડે આફ્ટરનૂન અને એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મો માટે બેસ્ટ એક્ટરના ચાર નામાંકન સામેલ હતા.

૧૯૮૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં પચિનોની કારકિર્દીમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ન્યૂ યોર્કના ગે સમુદાયના વિરોધનો સામનો કરનારી તેમની વિવાદાસ્પદ ફિલ્મ 'ક્રૂઝિંગ' અને કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ઓથર! ઓથર!' બોક્સ ઓફિસ પર ખાસ સફળ ન રહી અને ફિલ્મ વિવેચકોએ પણ તેના નકારાત્મક રિવ્યૂ આપ્યા હતા. જોકે, ૧૯૮૩માં બ્રાયન ડી પાલ્મા દ્વારા નિર્દેશિત ગેંગસ્ટર ક્રાઇમ એક્શન ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કારફેસ'માં તેમનું પરફોર્મન્સ તેમની કારકિર્દીનું સૌથી મોટું હાઇલાઇટ અને યાદગાર પાત્ર સાબિત થયું. શરૂઆતમાં આ ફિલ્મમાં બતાવેલી અતિશય હિંસાના કારણે વિવેચકોએ તેની આકરી ટીકા કરી હતી, પરંતુ સમય જતાં આ ફિલ્મને સિનેમા જગતમાં ભારે પ્રશંસા મળી. આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ઘણું સારું પ્રદર્શન કર્યું,તેમજ ફિલ્મમાં ક્યુબન ડ્રગ લોર્ડ 'ટોની મોન્ટાના' નો દમદાર રોલ ભજવવા બદલ પચિનોને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નામાંકન મળ્યું હતું. પચિનોએ ભજવેલું ટોની મોન્ટાનાનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક આઇકોનિક ગેંગસ્ટર પાત્ર તરીકે જોવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=અલ પચિનોની સ્કારફેસ જોઈને વાસ્તવમાં રોલ નિભાવ્યો : સંજય દત્ત|url=https://sandesh.com/supplement/after-seeing-al-pacino-39-s-scarface-played-the-real-role-sanjay|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

=== ૧૯૮૪–૧૯૯૯: ૪ વર્ષનો બ્રેક અને જબરદસ્ત વાપસી ===

અમેરિકન ક્રાંતિ દરમિયાન એક શિકારીની વાર્તા પર આધારિત તેમની ૧૯૮૫ની ફિલ્મ 'રેવલ્યુશન' કમાણી અને વિવેચકો બંને દ્રષ્ટિએ નિષ્ફળ રહી હતી. પચિનોએ આ નિષ્ફળતા માટે ફિલ્મના ઉતાવળિયા પ્રોડક્શનને જવાબદાર ગણાવ્યું હતું, જેના કારણે તેમણે ફિલ્મોમાંથી ચાર વર્ષનો બ્રેક લીધો હતો. આ સમય દરમિયાન પચિનો ફરી રંગમંચ તરફ વળ્યા. તેમણે 'ક્રિસ્ટલ ક્લિયર', 'નેશનલ એન્થમ્સ' અને અન્ય નાટકોના વર્કશોપ પ્રોડક્શન્સ તૈયાર કર્યા; તેમજ ૧૯૮૮માં પ્રોડ્યુસર જોસેફ પેપના 'ન્યૂ યોર્ક શેક્સપિયર ફેસ્ટિવલ'માં 'જુલિયસ સીઝર' નાટકમાં પણ અભિનય કર્યો. 

ફિલ્મોમાંથી લીધેલા આ બ્રેક વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે: &quot;મને યાદ છે જ્યારે ૧૯૭૪-૭૫માં બધું બરાબર ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે હું સ્ટેજ પર 'ધ રેઝિસ્ટિબલ રાઇઝ ઓફ આર્ટુરો ઉઇ' નાટક કરી રહ્યો હતો. તે સમયે મેં ક્યાંક વાંચ્યું કે હું સ્ટેજ પર એટલે પાછો ફર્યો છું કારણ કે મારું ફિલ્મી કરિયર ડૂબી રહ્યું છે! થિયેટર પ્રત્યે લોકોની આવી નકારાત્મક વિચારસરણી રહી છે, જે કમનસીબ છે.&quot;

પચિનોએ ૧૯૮૯માં 'સી ઓફ લવ' ફિલ્મથી ફરી મોટા પડદા પર વાપસી કરી, જેમાં તેમણે એક એવા ડિટેક્ટિવની ભૂમિકા ભજવી હતી જે અખબારની સિંગલ્સ કોલમ દ્વારા શિકાર શોધતા સિરિયલ કિલરની શોધ કરે છે. આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી ખૂબ જ સારા રિવ્યૂઝ મળ્યા હતા, અને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી.

૧૯૯૦માં આવેલી 'ડિક ટ્રેસી' ફિલ્મ પણ બોક્સ ઓફિસ પર વ્યાવસાયિક રીતે સફળ રહી હતી. આ ફિલ્મમાં 'બિગ બોય કેપ્રિસ'ની ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કારનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. પ્રખ્યાત ફિલ્મ વિવેચક રોજર એબર્ટે પચિનોના વખાણ કરતા તેમને આખી ફિલ્મમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર ગણાવ્યા હતા.આ જ વર્ષમાં આગળ જતાં, તેમણે ગોડફાધર સિરીઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ ગોડફાધર ૩' માં તેમના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્રોમાંના એક, માઈકલ કોર્લિયોન તરીકે પુનરાગમન કર્યું હતું. જોકે આ ફિલ્મ આર્થિક રીતે સફળ હિટ સાબિત થઈ હતી, પરંતુ તે તેના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી સફળતા મેળવી શકી નહોતી, અને પચીનોના પરિપક્વ અને લાગણીસભર અભિનયના વિવેચકો દ્વારા વ્યાપક વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. આ શાનદાર અભિનય માટે તેમને મોશન પિક્ચર ડ્રામા શ્રેણીમાં 'બેસ્ટ એક્ટર' (શ્રેષ્ઠ અભિનેતા) તરીકે પ્રતિષ્ઠિત ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું.

૧૯૯૧માં પચિનોએ 'ફ્રેન્કી અને જોની' ફિલ્મમાં મિશેલ ફીફર સાથે અભિનય કર્યો, જેમણે અગાઉ 'સ્કારફેસ' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ જેલમાંથી મુક્ત થયેલા એક રસોઈયાની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે પોતાની સાથે રેસ્ટોરન્ટમાં કામ કરતી એક વેઈટ્રેસ સાથે સંબંધની શરૂઆત કરે છે. આ ફિલ્મ ટેરેન્સ મેકનેલીના ૧૯૮૭ના પ્રખ્યાત નાટક પરથી બનાવવામાં આવી હતી. વિવેચકો તરફથી આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ એવરેજ સાબિત થઈ હતી, જોકે પચિનોએ પાછળથી જણાવ્યું હતું કે તેમને આ પાત્ર ભજવવાની ખૂબ મજા આવી હતી. ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સના વિવેચક જેનેટ મેસ્લિને પચિનોના વખાણ કરતા લખ્યું હતું કે, પચિનો આટલા સરળ અને આકર્ષક અગાઉ ક્યારેય દેખાયા નથી અને મિશેલ સાથેના તેમના દ્રશ્યો ખૂબ જ સચોટ અને પ્રમાણિક છે.

૧૯૯૨માં આવેલી માર્ટિન બ્રેસ્ટની ફિલ્મ 'સેન્ટ ઓફ અ વુમન'માં એક ગુસ્સાવાળા અને અંધ યુએસ આર્મી લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડની યાદગાર ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને તેના પછીના વર્ષે શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કાર મળ્યો હતો. આ જ વર્ષે તેમને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકે પણ નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ સાથે જ પચિનો એક જ વર્ષમાં બે અલગ-અલગ ફિલ્મો માટે બે એક્ટિંગ નોમિનેશન મેળવનારા અને મુખ્ય ભૂમિકા માટે ઓસ્કાર જીતનારા ઇતિહાસના પ્રથમ પુરુષ અભિનેતા બન્યા હતા.

૧૯૯૩માં પચિનોએ ગુનાહિત ડ્રામા ફિલ્મ 'કાર્લિટોઝ વે' માં સીન પેન સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ ન્યૂયોર્ક સ્ટેટ સુપ્રીમ કોર્ટના જજ એડવિન ટોરેસ દ્વારા લખાયેલી નવલકથાઓ 'કાર્લિટોઝ વે' (૧૯૭૫) અને 'આફ્ટર અવર્સ' (૧૯૭૯) પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મનું દિગ્દર્શન જાણીતા ડાયરેક્ટર બ્રાયન ડી પાલ્માએ કર્યું, જેમની સાથે પચિનોએ અગાઉ ૧૯૮૩ની તેમની હિટ, આઇકોનિક ક્લ્ટ ક્લાસિક ફિલ્મ 'સ્કારફેસ' માં કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ કાર્લિટો બ્રિગાન્તે નામના એક એવા ગેંગસ્ટરની ભૂમિકા ભજવી હતી જે પોતાના ભ્રષ્ટ વકીલની મદદથી જેલમાંથી મુક્ત થાય છે અને હવે સુધરી જવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે. રિલીઝ સમયે બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ સરેરાશ સફળ રહી હતી, અને તેને મિશ્ર પ્રતિભાવો મળ્યા હતા, પરંતુ પાછળથી તે સિનેમા જગતમાં એક 'કલ્ટ ક્લાસિક' ગેંગસ્ટર ફિલ્મ તરીકે પ્રખ્યાત થઈ હતી.

ત્યારબાદ ૧૯૯૫માં પચિનોએ માઈકલ મેનની પ્રખ્યાત એક્શન ક્રાઈમ થ્રિલર ફિલ્મ 'હીટ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેઓ અને રોબર્ટ ડી નિરો પ્રથમ વખત મોટા પડદા પર એકસાથે જોવા મળ્યા હતા (જોકે આ બંને કલાકારો અગાઉ 'ધ ગોડફાધર ભાગ ૨' માં પણ હતા, પરંતુ તેમાં બંનેનો એક પણ સીન સાથે નહોતો). આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ વખાણી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આજે પણ આ ફિલ્મને સિનેમા જગતની એક માસ્ટરપીસ સિનેમેટિક અને ઇતિહાસની સૌથી પ્રભાવશાળી 'હીસ્ટ' ફિલ્મોમાંની એક ગણવામાં આવે છે.૧૯૯૬માં પચિનોએ તેમના પોતાના દિગ્દર્શનમાં બનેલી થિયેટ્રિકલ ડોક્યુડ્રામા ફિલ્મ 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેમાં વિલિયમ શેક્સપિયરના નાટકના દ્રશ્યો અને લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં શેક્સપિયરની પ્રાસંગિકતા દર્શાવવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ રહી હતી પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો.

૧૯૯૭માં આવેલી રહસ્યમય થ્રિલર ફિલ્મ 'ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ' માં પચિનોએ શેતાનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં કીઆનુ રીવ્સ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. જાણીતા વિવેચક રોજર એબર્ટે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ શેતાનનું આ પાત્ર અદભુત ઉત્સાહ અને આનંદ સાથે ભજવ્યું છે.તે જ વર્ષે આવેલી બાયોગ્રાફીકલ ગેંગસ્ટર ડ્રામા  ફિલ્મ 'ડોની બ્રાસ્કો' પણ બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ રહી હતી. આ ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકામાં ન્યૂયોર્કના કુખ્યાત 'બોનાનો માફિયા પરિવાર' ની અંદર ઘૂસણખોરી કરનાર અંડરકવર એફબીઆઈ એજન્ટ જોસેફ પિસ્ટોન (ડોની બ્રાસ્કો) ના વાસ્તવિક ઓપરેશન પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ ન્યૂયોર્કના વાસ્તવિક ગેંગસ્ટર 'લેફ્ટી રુગિએરો ની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ અજાણતામાં એફબીઆઈ એજન્ટ (જોની ડેપ) ને પોતાના માફિયા સામ્રાજ્યની અંદર લાવે છે જે બાદમાં આખા ગેંગનો સફાયો કરે છે.

૧૯૯૯માં પચિનોએ ઓસ્કારમાં મલ્ટિપલ નોમિનેશન મેળવનારી ફિલ્મ 'ધ ઇન્સાઇડર' માં રસેલ ક્રો સાથે એક ટીવી પ્રોડ્યુસરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને વિવેચકોએ ખૂબ જ વખાણી હોવા છતાં ઊંચા બજેટને કારણે બોક્સ ઓફિસ પર તે 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. આ જ વર્ષે તેઓ ઓલિવર સ્ટોનની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' માં પણ જોવા મળ્યા હતા, જે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી.

=== ૨૦૦૦–૨૦૧૮: ટેલિવિઝન ભૂમિકાઓ અને રંગમંચ પર વાપસી ===

૨૦૦૦ની સાલથી પચિનોએ ત્રણ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યા હતા; જેમાં પ્રથમ એવોર્ડ ૨૦૦૧માં સિનેમા જગતમાં તેમના આજીવન યોગદાન બદલ સેસિલ બી ડીમિલ એવોર્ડ તરીકે આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૦૦માં પચિનોએ જેરી ઓરબેક સાથે ઇરા લેવિસના નાટક પર આધારિત ઓછા બજેટની ફિલ્મ 'ચાઇનીઝ કોફી' માં અભિનય કર્યો હતો, જેને વિવિધ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. મુખ્યત્વે બે મુખ્ય પાત્રો વચ્ચેની વન-ઓન-વન વાતચીત પર આધારિત આ ફિલ્મને પૂર્ણ કરવામાં લગભગ ત્રણ વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો અને તેનું સંપૂર્ણ ભંડોળ પચિનોએ પોતે પૂરું પાડ્યું હતું.

'ચાઇનીઝ કોફી' ફિલ્મને પચિનો દ્વારા પ્રોડ્યુસ કરવામાં આવેલી અન્ય બે દુર્લભ ફિલ્મો 'ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક' અને 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' ની સાથે 'પચિનો: એન એક્ટર્સ વિઝન' નામના એક ખાસ ડીવીડી બોક્સ સેટમાં સામેલ કરવામાં આવી હતી, જે ૨૦૦૭માં રિલીઝ થઈ હતી. પચિનોએ આ ફિલ્મો ધરાવતી ડિસ્ક માટે પ્રસ્તાવના અને ઉપસંહાર પણ તૈયાર કર્યા હતા.

[[File:Al Pacino.jpg|thumb|left|upright|૨૦૦૪ના વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]
૨૦૦૨માં પચિનોએ પ્રખ્યાત દિગ્દર્શક ક્રિસ્ટોફર નોલાનની મનોવૈજ્ઞાનિક થ્રિલર ફિલ્મ 'ઇન્સોમ્નિયા' માં અભિનય કર્યો હતો, જે આ જ નામની એક નોર્વેજીયન ફિલ્મની રિમેક હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે વિલિયમ્સ અને હિલેરી સ્વાન્ક જેવા કલાકારો સાથે કામ કર્યું હતું, જેમાં પચિનોએ અલાસ્કાના એક નાના શહેરમાં હત્યાની તપાસ કરવા આવેલા લોસ એન્જલસના એક અનુભવી ડિટેક્ટિવની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકો તરફથી પચિનો અને રોબિન વિલિયમ્સ બંનેના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. સાથે આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થઈ હતી.

ત્યારબાદ આવેલી તેમની આગામી ફિલ્મ 'સિમોન' ને વિવેચકો તરફથી ખાસ પ્રશંસા ન મળી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૨માં તેમણે 'પીપલ આઈ નો' ફિલ્મમાં એક પબ્લિસિસ્ટની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હોવા છતાં આ નાની ફિલ્મ પર લોકોનું ખાસ ધ્યાન ગયું નહોતું અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' રહી હતી.

પોતાની વ્યાવસાયિક સફળતા પછી ભાગ્યે જ સહાયક ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ, ૨૦૦૩માં વિવેચકો અને બોક્સ ઓફિસ પર ભારે 'ડિઝાસ્ટર' સાબિત થયેલી ફિલ્મ 'ગીગ્લી' માં દિગ્દર્શક માર્ટિન બ્રેસ્ટના આગ્રહ ખાતર એક નાની ભૂમિકા સ્વીકારી હતી. ૨૦૦૩માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'ધ રિક્રુટ' માં પચિનો એક સીઆઈએ રિક્રુટર તરીકે જોવા મળ્યા હતા અને તેમની સાથે કોલિન ફેરેલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી, જોકે પચિનોએ આ ફિલ્મ વિશે જણાવ્યું હતું કે આ એવી ફિલ્મ હતી જેને તેઓ વ્યક્તિગત રીતે સમજી શક્યા નહોતા. ત્યારબાદ પચિનોએ ૨૦૦૩ની એચબીઓ મિની-સિરીઝ 'એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા' માં વકીલ રોય કોનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ટોની કુશ્નરના પુલિત્ઝર પ્રાઈઝ વિજેતા નાટક પર આધારિત હતી. આ શાનદાર અભિનય માટે પચિનોએ ૨૦૦૪માં તેમનો ત્રીજો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો.

૨૦૦૪માં આવેલી ફિલ્મ 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' માં પચિનોએ શાયલોકની ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકોએ પરંપરાગત રીતે એક વિલન તરીકે દર્શાવવામાં આવતા આ પાત્રમાં સંવેદનશીલતા અને ઊંડાણ લાવવા બદલ તેમના ખૂબ વખાણ કર્યા હતા. ૨૦૦૫માં આવેલી 'ટુ ફોર ધ મની' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક સ્પોર્ટ્સ ગેમ્બલિંગ એજન્ટ અને મેથ્યુ મેકોનહીના માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને ઊંચા બજેટના કારણે તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટના વિવેચકે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ એટલી બધી વખત માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી છે કે હવે તેમને કિંગમેકરનો એવોર્ડ મળવો જોઈએ. પચિનોએ તેમની મહાન ગેંગસ્ટર સીરીઝ ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર' ના આધારે વર્ષ ૨૦૦૬માં બનેલી વિડીયો ગેમ 'ધ ગોડફાધર: ધ ગેમ' માં માઈકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ કે ચહેરો આપવાની સાફ ના પાડી દીધી હતી, જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોનિક આર્ટસ નામની ગેમ કંપનીને તેમનો ચહેરો કે અવાજ વાપરવાની કાનૂની મંજૂરી મળી નહોતી. વાસ્તવમાં, તેમણે આ રમત માટે એટલા માટે ના પાડી હતી કારણ કે તે જ વર્ષે તેઓ પહેલેથી જ અન્ય એક હરીફ ગેમિંગ કંપની વિવેન્ડી ગેમ્સ સાથે પોતાની જ પ્રખ્યાત ક્લ્ટ ક્લાસિક ગેંગસ્ટર ફિલ્મ સ્કારફેસ (૧૯૮૩) પર આધારિત વિડીયો ગેમ 'સ્કારફેસ: ધ વર્લ્ડ ઇઝ યોર્સ' માટે કરારબદ્ધ થઈ ચૂક્યા હતા. તે કરારની શરતો મુજબ તેઓ એકસાથે બે મોટી વિડીયો ગેમ્સને પોતાની મંજૂરી આપી શકે તેમ નહોતા. જોકે, તેમણે 'સ્કારફેસ' ગેમમાં પોતાનો ચહેરો વાપરવાની સંપૂર્ણ મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ ઉંમરના કારણે બદલાતા અવાજને લીધે ટોની મોન્ટાનાના પાત્રના અવાજ માટે તેમણે પોતે જ અલ્ પચિનો જેવો જ અવાજ ધરાવતા એક અન્ય ડબિંગ કલાકારની પસંદગી કરી આપી હતી.

૨૦૦૬માં અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા પચિનોને ૩૫મા લાઈફ એચીવમેન્ટ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા અને આ જ વર્ષે ટ્રિનિટી કોલેજ ડબલિનની યુનિવર્સિટી ફિલોસોફિકલ સોસાયટીએ તેમને માનદ સભ્યપદ એનાયત કર્યું હતું.

૨૦૦૭માં પચિનોએ જોર્જ ક્લૂની અને બ્રેડ પિટ જેવા સ્ટાર્સ સાથે 'ઓશન્સ થર્ટીન' ફિલ્મમાં વિલન અને કેસિનો માલિક વિલી બેન્કની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે બોક્સ ઓફિસ પર વૈશ્વિક સ્તરે ૩૧ કરોડ ડોલરની કમાણી કરીને મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૮માં આવેલી તેમની રોમાંચક ફિલ્મ '૮૮ મિનિટ્સ' વિવેચકોને પસંદ ન આવી છતાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હતા, અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ રોબર્ટ ડી નિરો સાથે 'રાઇટિયસ કિલ' ફિલ્મમાં ન્યૂ યોર્કના ડિટેક્ટિવ તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જેને નકારાત્મક રિવ્યૂઝ મળ્યા હોવા છતાં તે બોક્સ ઓફિસ પર પોતાની પડતર કિંમત વસૂલ કરીને 'એવરેજ' હિટ સાબિત થઈ હતી.

૨૦૧૦માં પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' નાટકમાં શાયલોકનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જેના માટે તેમને ટોની એવોર્ડનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ જ વર્ષે તેમણે એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'યૂ ડોન્ટ નો જેક' માં ડૉ. જેક કેવોર્કિયનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેના માટે પચિનોએ તેમનો બીજો એમી એવોર્ડ અને ચોથો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો. ૨૦૧૧માં તેઓ 'જેક એન્ડ જીલ' નામની કોમેડી ફિલ્મમાં જોવા મળ્યા હતા. આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ જ ખરાબ ગણાવી હતી અને પચિનોને તેના માટે સૌથી ખરાબ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. જોકે, બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ ૧૪.૯ કરોડ ડોલરની કમાણી સાથે 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. પચિનોએ પાછળથી ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમના એકાઉન્ટન્ટની જેલ થવાને કારણે તેઓ આર્થિક મુશ્કેલીમાં હતા, તેથી પૈસાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે તેમણે આ ફિલ્મ સ્વીકારી હતી.

૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ના રોજ પચિનોને તેમના દ્વારા દિગ્દર્શિત અને અભિનીત ડોક્યુમેન્ટ્રી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વાઇલ્ડ સાલોમે' ના પ્રીમિયર પહેલાં પ્રતિષ્ઠિત 'ગ્લોરી ટુ ધ ફિલ્મમેકર' એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ફિલ્મમાં હેરોદની ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ આ ફિલ્મને પોતાની કારકિર્દીનો સૌથી વ્યક્તિગત પ્રોજેક્ટ ગણાવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૨માં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાએ પચિનોને દેશના સર્વોચ્ચ કલા સન્માન 'નેશનલ મેડલ ઓફ આર્ટસ' થી નવાજ્યા હતા. આ જ સમયગાળા દરમિયાન પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' નાટકની ૩૦મી વર્ષગાંઠના વિશેષ શો કર્યા હતા. ૨૦૧૩માં તેઓ મ્યુઝિક પ્રોડ્યુસરના જીવન પર આધારિત એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'ફિલ સ્પેક્ટર' માં મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા.

[[File:Manglehorn 03 (15272211442).jpg|thumb|૨૦૧૪ના ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]


૨૦૧૫માં પચિનોએ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ડેની કોલિન્સ' માં એક ઘરડા રોક સ્ટારની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ અદભુત અભિનય માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનું નોમિનેશન મળ્યું હતું અને બોક્સ ઓફિસ પર આ નાની ફિલ્મને 'એવરેજ' સફળતા મળી હતી. આ જ વર્ષના અંતમાં તેમણે ખાસ તેમના માટે જ લખાયેલા નાટક 'ચાઇના ડોલ' ના સતત ૯૭ શો કરીને રંગમંચ પર ઇતિહાસ રચ્યો હતો. ૨૦૧૬માં કલા જગતમાં તેમના અતુલ્ય યોગદાન બદલ પ્રતિષ્ઠિત 'કેનેડી સેન્ટર ઓનર' એવોર્ડથી તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. નિવૃત્તિ લેવા અંગે પચિનોએ ખુલાસો કર્યો હતો કે અભિનય હવે તેમના સ્વભાવનો એક એવો ભાગ બની ગયો છે કે તેઓ ક્યારેય કામ છોડવા વિશે વિચારી પણ શકતા નથી. ત્યારબાદ ૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના રોજ રિલીઝ થયેલી એચબીઓની ટેલિવિઝન ફિલ્મ 'પાટેર્નો' માં તેમણે ફૂટબોલ કોચ જો પાટેર્નોની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી.

=== ૨૦૧૯–વર્તમાન ===

૨૦૧૯માં પચિનોએ હોલિવૂડના સુપરસ્ટારસ બ્રેડ પિટ અને લિયોનાર્ડો ડીકેપ્રીયો સાથે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોની કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ' માં અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૧૯ના અંતમાં પચિનોએ માર્ટિન સ્કોર્સેઝની પ્રખ્યાત ગેંગસ્ટર નેટફ્લિક્સ ફિલ્મ 'ધ આઇરિશમેન' માં રોબર્ટ ડી નિરો અને જો પેસી સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકાના ઇતિહાસના પ્રખ્યાત અને વાસ્તવિક વ્યક્તિ જીમી હોફાની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ 'ઇન્ટરનેશનલ બ્રધરહુડ ઓફ ટીમસ્ટર્સ' નામના શક્તિશાળી લેબર યુનિયનના પ્રમુખ હતા. ૧૯૭૫માં તેમના રહસ્યમય રીતે ગુમ થવાની અને અમેરિકન માફિયાઓ સાથેના તેમના સંબંધોની સત્ય ઘટના પર આધારિત આ ફિલ્મમાં પચિનોના પર્ફોર્મન્સને ભારે પ્રશંસા મળી હતી. આ પ્રથમ વખત હતું જ્યારે પચિનોએ સ્કોર્સેઝ સાથે કામ કર્યું હોય. પચીનોના શાનદાર અભિનય માટે તેમને ઓસ્કાર એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર (શ્રેષ્ઠ સહ-અભિનેતા) તરીકેનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું, અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ રિલીઝ હોવા છતાં ઓનલાઇન મીડિયામાં આ ફિલ્મને પ્રચંડ સફળતા રહી હતી.

ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦માં પચિનોએ એમેઝોન પ્રાઇમ વીડિયોની સિરીઝ 'હન્ટર્સ' માં મેયર ઓફરમેન નામના કાલ્પનિક નાઝી શિકારીની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ૨૦૦૩ પછી તેમની પ્રથમ ટેલિવિઝન સિરીઝ હતી અને તે પ્રેક્ષકોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય થઈ હતી. ૨૦૨૧માં પચિનોએ રિડલી સ્કોટની ફિલ્મ 'હાઉસ ઓફ ગુચી' માં એલ્ડો ગુચીની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હોવા છતાં પચિનો, લેડી ગાગા અને જેરેડ લેટોના અભિનયને ખાસ હાઇલાઇટ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ 'એવરેજ' રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ 'અમેરિકન ટ્રેઇટર' ફિલ્મમાં મુખ્ય બચાવ પક્ષના વકીલ તરીકે જોવા મળ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૩માં પચિનોએ માઇકલ કીટનની ફિલ્મ 'નોક્સ ગોઝ અવે' માં જેવિયર ક્રેન નામના ચોર અને ફિક્સરની સહાયક ભૂમિકા ભજવીને મોટા પડદા પર વાપસી કરી હતી, જેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૪માં પચિનોએ વિખ્યાત કલાકાર અમેદેઓ મોદિગ્લિઆનીના જીવન પર આધારિત ફિલ્મ 'મોદી, થ્રી ડેઝ ઓન ધ વિંગ ઓફ મેડનેસ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેનું નિર્માણ તેમણે જોની ડેપ અને બેરી નવીદી સાથે મળીને કર્યું હતું. આ ફિલ્મ ડેનિસ મેકઇન્ટાયરના એક પ્રખ્યાત નાટક પર આધારિત હતી. 

૨૦૨૫માં પચિનો પાંચ સ્વતંત્ર (ઇન્ડિપેન્ડન્ટ) ફિલ્મોમાં જોવા મળ્યા હતા. તેમની પ્રથમ ફિલ્મ એક હોરર ફિલ્મ 'ધ રિચ્યુઅલ' હતી, જેમાં તેમણે ડેન સ્ટીવન્સ સાથે પાદરી થિયોફિલસ રીસિન્જરની ભૂમિકા ભજવી હતી; જોકે આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી નકારાત્મક સમીક્ષાઓ મળી હતી. તેમની બીજી ફિલ્મ 'બિલી નાઈટ' હતી, જે યુવા ફિલ્મ નિર્માતાઓની મહત્વાકાંક્ષા અને કલાત્મક સફર પર આધારિત એક ડ્રામા ફિલ્મ હતી. આ ફિલ્મનું પ્રીમિયર રોડ આઇલેન્ડ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫માં તેઓ અન્ય બે ફિલ્મો 'ડેડ મેન્સ વાયર' અને 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં નાની ભૂમિકાઓમાં જોવા મળ્યા હતા, જે બંને ફિલ્મોનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર વેનિસ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. 'ડેડ મેન્સ વાયર' માં તેમણે એક અમીર મોર્ટગેજ બ્રોકરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે તેમના ભૂતકાળના પ્રખ્યાત અભિનયની યાદ અપાવે છે. જ્યારે નેટફ્લિક્સની ફિલ્મ 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં તેમની ટૂંકી ભૂમિકાના વિવેચકો દ્વારા ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૨૫ની તેમની છેલ્લી ફિલ્મ નિક પિઝોલેટોની 'ઇઝીઝ વોલ્ટ્ઝ' હતી, જેમાં તેઓ વિન્સ વોન સાથે જોવા મળ્યા હતા અને તેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં વિશેષ પ્રસ્તુતિ તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૬માં પચિનોની જૂની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' ના એક પ્રખ્યાત લોકર રૂમ મોનોલોગ (ભાષણ)નો ઉપયોગ ફાઈઝર કંપનીના એક રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાપન અભિયાન (જાહેરાત) માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ જૂન ૨૦૨૬માં તેઓ 'કિલિંગ કાસ્ટ્રો' ફિલ્મમાં સીઆઈએ એજન્ટ રોબર્ટ માહ્યુની મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા, જેનું ભવ્ય પ્રીમિયર ટ્રાઇબેકા ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

== પ્રતિભાવ અને વારસો ==
અલ પચિનોને અવારનવાર સિનેમા અને થિયેટર જગતના સૌથી મહાન અને પ્રભાવશાળી અભિનેતાઓમાંથી એક માનવામાં આવે છે. તેમના ખાસ પ્રકારના તીવ્ર, સચોટ અને ગંભીર તેમજ વિસ્ફોટક અભિનય માટે જાણીતા પચિનોએ ન્યૂ હોલીવુડ યુગના એક દિગ્ગજ તરીકે નામના મેળવી હતી. ધ ગ્લોબ એન્ડ મેલ અખબારે તેમને ૧૯૭૦ના દાયકાની શરૂઆતની કાઉન્ટર-કલ્ચર પેઢીના આઇકોન તરીકે વર્ણવ્યા હતા. રોન રોઝનબૌમે તેમને હોલીવુડના હેમ્લેટ કહ્યા હતા, જ્યારે ઓલિવર સ્ટોને તેમને સ્ટ્રીટ હેમ્લેટ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા, જે વિલિયમ શેક્સપિયરની કૃતિઓ પ્રત્યે પચિનોના ઊંડા આદર અને તેમના પાત્રોમાં શેક્સપિયરન શૈલીની ગંભીર કરુણતા લાવવાની તેમની ક્ષમતાને દર્શાવે છે.

વર્ષ ૨૦૦૩માં, બ્રિટિશ ટેલિવિઝન દર્શકોએ ચેનલ ૪ ના એક સર્વેક્ષણમાં પચિનોને સર્વકાલીન મહાન મૂવી સ્ટાર તરીકે ચૂંટ્યા હતા, અને તેમનો સમાવેશ વીએચ૧ ની સર્વકાલીન ૨૦૦ મહાન પૉપ કલ્ચર આઇકોન્સની યાદીમાં પણ કરવામાં આવ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૨માં, એસ્કવાયર મેગેઝિનની સિનેમા ઇતિહાસના ૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનેતાઓની યાદીમાં પચિનોને છઠ્ઠા ક્રમે રાખવામાં આવ્યા હતા. તેના પછીના વર્ષે, એસ્કવાયર મેગેઝિને તેમનો સમાવેશ ૧૦ શ્રેષ્ઠ જીવંત અભિનેતાઓની યાદીમાં પણ કર્યો હતો.

લી સ્ટ્રાસ્બર્ગના માર્ગદર્શન હેઠળ તેઓ 'મેથડ એક્ટિંગ' શૈલી શીખ્યા હતા. સ્ટ્રાસ્બર્ગે તેમના વિશે કહ્યું હતું કે, કેટલાક કલાકારો પાત્રો ભજવે છે, જ્યારે અલ પચિનો પોતે તે પાત્ર બની જાય છે. તેઓ પાત્રની ઓળખ એટલી હદ સુધી અપનાવી લે છે કે નાટક કે ફિલ્મ પૂરી થયા પછી પણ લાંબા સમય સુધી તે જ પાત્રમાં જીવતા રહે છે. જોકે, પચિનો પોતે એવું માને છે કે તેઓ સંપૂર્ણપણે માત્ર મેથડ એક્ટર નથી, પરંતુ તેમના મતે શબ્દો એ તેમની ભાવનાત્મક સ્થિતિનો જ એક ભાગ હોવા જોઈએ અને તેઓ સ્ક્રિપ્ટ વગર પણ દ્રશ્યો સુધારવાની કસરતો કરે છે. 'શિકાગો રીડર' અખબારે આ બાબતની પ્રશંસા કરતા લખ્યું હતું કે, તેઓ એક એવા અદ્ભુત મેથડ એક્ટર છે જેઓ સહજ અભિવ્યક્તિ મેળવવા માટે ક્યારેય અચકાતા નથી.

'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' અને 'સર્પિકો' ફિલ્મોના દિગ્દર્શક સિડની લ્યુમેટે કહ્યું હતું કે, બધું જ તેમના અંદરના એક અદ્ભુત કેન્દ્રમાંથી બહાર આવે છે. હું તેની નજીક જવાનું પણ ન વિચારી શકું, કારણ કે તે પૃથ્વીના કેન્દ્રની નજીક જવા જેવું હશે. તેમના અંદરથી જે બહાર આવે છે તે માત્ર અને માત્ર તેમનું પોતાનું જ છે. 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મોના ડાયરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ જણાવ્યું હતું કે, મેં સૌથી પહેલા તેમની બુદ્ધિમત્તા નોંધી હતી. તેઓ પોતાની આવડતનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે સારી રીતે જાણે છે. તેમની પાસે જે આકર્ષક ગુણ અને એક ખાસ પ્રકારનો અંદાજ છે, તેનો તેઓ ભરપૂર ઉપયોગ કરે છે. આ સિવાય, ફિલ્મના સ્ક્રીન ટેસ્ટના એડિટિંગનું કામ સંભાળતા માર્સિયા લુકાસે નોંધ્યું હતું કે, પચિનોની આંખોમાં સામેની વ્યક્તિને એકદમ ઝંઝેડી નાખવાનું આકર્ષણ છે.

પચિનો ની ઘણી ફિલ્મો અમેરિકન સિનેમામાં ક્લાસિક એટલે કે સર્વકાલીન શ્રેષ્ઠ બની ચૂકી છે, જેમાંની તેમની ચાર ફિલ્મો ''ધ ગોડફાધર'', ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ટુ'', ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન'' અને ''સ્કારફેસ'' ને યુ.એસ. લાઇબ્રેરી ઓફ કોંગ્રેસની નેશનલ ફિલ્મ રજિસ્ટ્રી માં સાચવવા માટે પસંદ કરવામાં આવી છે. ફિલ્મ ઉદ્યોગના કલાકારો દ્વારા પસંદ કરાયેલી ટાઇમ આઉટ મેગેઝિનની ૧૦૦ સર્વશ્રેષ્ઠ ફિલ્મોની યાદીમાં પણ પચિનોની ત્રણ ફિલ્મોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''અલ પચિનો ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૬૯
| ''મી, નેટલી''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| મુખ્ય ભૂમિકા — પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| ૧૯૭૧
| ''ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્ક''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૨
| ''ધ ગોડફાધર''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| સહ અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૩
| ''સ્કેરક્રો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રાન્સિસ લાયનલ ડેલ્બુચી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૩
| ''સેર્પિકો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રેન્ક સેર્પિકો
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૪
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૫
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સોની વોર્ટઝિક
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૭
| ''બોબી ડીયરફિલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી ડીયરફિલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૯
| ''એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| આર્થર કિરકલેન્ડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૮૦
| ''ક્રૂઝિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ બર્ન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૨
| ''ઓથર! ઓથર!''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઇવાન ટ્રેવલિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૩
| ''સ્કારફેસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની મોન્ટાના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૫
| ''રેવલ્યુશન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ડોબ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૯
| ''સી ઓફ લવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ફ્રેન્ક કેલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૦
| ''ડિક ટ્રેસી''
|
|
|
| {{Yes}}
| અલ્ફોન્સ બિગ બોય કેપ્રિસ
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૦
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ફ્રેન્કી એન્ડ જોની''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૨
| ''ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિચાર્ડ રોમા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૨
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૧૯૯૩
| ''કાર્લિટોઝ વે''
|
|
|
| {{Yes}}
| કાર્લિટો બ્રિગાન્ટે
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૫
| ''હીટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ વિન્સન્ટ હેના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૬
| ''સિટી હોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મેયર જોન પેપાસ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ડોની બ્રાસ્કો''
|
|
|
| {{Yes}}
| બેન્જામિન લેફ્ટી રુગિરો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોન મિલ્ટન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''ધ ઇન્સાઇડર''
|
|
|
| {{Yes}}
| લોવેલ બર્ગમેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''એની ગિવન સન્ડે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની ડી અમાટો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ઇન્સોમ્નિયા''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલ ડોર્મર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''સિમોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિક્ટર ટેરેન્સકી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૩
| ''ધ રિક્રુટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર બર્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| શાયલોક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૫
| ''ટુ ફોર ધ મની''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર અબ્રામ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ઓશન્સ થર્ટીન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલી બેન્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''૮૮ મિનિટ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડોક્ટર જેક ગ્રેમ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૮
| ''રાઇટિયસ કિલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ડેવિડ ફિસ્ક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૦
| ''યૂ ડોન્ટ નો જેક''
|
|
|
| {{Yes}}
| જેક કેવોર્કિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા — ટેલિવિઝન ફિલ્મ
|-
| ૨૦૧૧
| ''ધ સન ઓફ નો વન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ચાર્લ્સ સ્ટેનફોર્ડ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૧
| ''જેક એન્ડ જીલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| તેઓ પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''સ્ટેન્ડ અપ ગાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૩
| ''સાલોમે''
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| કિંગ હેરોડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ۲۰۱۴
| ''મેંગલહોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એ જે મેંગલહોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ હમ્બલિંગ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| સાયમન એક્સલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૫
| ''ડેની કોલિન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેની કોલિન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૬
| ''મિસકન્ડક્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લ્સ અબ્રામ્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૭
| ''હેંગમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ રે આર્ચર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માર્વિન શ્વાર્ઝ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''ધ આઇરિશમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| જીમી હોફા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૨૦૨૧
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
|
|
|
| {{Yes}}
| આલ્ડો ગુચી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૩
| ''નોક્સ ગોઝ અવે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઝેવિયર ક્રેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''મોડી''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| મોરિસ ગેંગનેટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ડેડ મેન્સ વાયર''
|
|
|
| {{Yes}}
| એમ એલ હોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે''
|
|
|
| {{Yes}}
| અંકલ કાર્માઇન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ધ રિચ્યુઅલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફાધર થિયોફિલસ રીસિંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|}

=== નિર્દેશક અને નિર્માતા તરીકે વિશેષ ફિલ્મો ===
અલ પચિનોએ અભિનેતા સિવાય ડિરેક્ટર (નિર્દેશક) અને પ્રોડ્યુસર (નિર્માતા) તરીકે પણ કેટલીક ખૂબ જ પ્રખ્યાત પ્રાયોગિક અને ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મો બનાવી છે, જેની યાદી નીચે મુજબ છે:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! વર્ષ !! ફિલ્મ !! ભૂમિકા !! નોંધ
|-

| ૧૯૮૯ || ''ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક'' || નિર્માતા અને અભિનેતા || આ એક પ્રાયોગિક ફિલ્મ હતી જેને થિયેટરમાં રિલીઝ કરવાને બદલે માત્ર ખાસ સ્ક્રીનિંગ માટે જ રાખવામાં આવી હતી.
|-

| ૧૯૯૬ || ''લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ'' || નિર્દેશક, નિર્માતા અને લેખક || પચિનોની નિર્દેશક તરીકેની આ પ્રથમ સત્તાવાર ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ હતી, જેના માટે તેમને ડિરેક્ટર્સ ગિલ્ડ ઓફ અમેરિકાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.
|-

| ૨૦૦૦ || ''ચાઇનીઝ કોફી'' || નિર્દેશક અને અભિનેતા || આ એક અનોખી ડ્રામા ફિલ્મ હતી જે સંપૂર્ણ રીતે બે પાત્રો વચ્ચેની વાતચીત પર આધારિત હતી.
|-

| ૨૦૧૧ || ''વાઇલ્ડ સાલોમે'' || નિર્દેશક અને લેખક || ઓસ્કાર વાઇલ્ડના નાટક પર આધારિત આ એક અર્ધ-ડોક્યુમેન્ટરી (Docudrama) ફિલ્મ હતી.
|}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000199|અલ પચિનો}}

[[en:Al Pacino]]

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>7fm5zxngl9r8pxxo5yezm5thgeu12d9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903636</id>
      <parentid>903635</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T17:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* પ્રતિભાવ અને વારસો */</comment>
      <origin>903636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102799" sha1="blnh58rfeipq2fjd5x531t3mkgnqxnq" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''અલ પચિનો''' નું હુલામણુ નામ ધરાવતા '''આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનો''' (જન્મ એપ્રિલ ૨૫, ૧૯૪૦), એક અમેરિકન અભિનેતા અને ફિલ્મ નિર્માતા છે. ૨૦મી સદીના સૌથી પ્રભાવશાળી અને મહાન કલાકારોમાંના એક ગણાતા અલ પચિનોએ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Pacino named 'greatest film star'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3001463.stm|date=2003-05-05|access-date=2026-08-12|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; પાંચ દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દીમાં અસંખ્ય યાદગાર ભૂમિકાઓ ભજવી છે. તેઓ અભિનયનો &quot;ટ્રિપલ ક્રાઉન&quot; (ઓસ્કાર, એમી અને ટોની એવોર્ડ) મેળવનારા જૂજ વૈશ્વિક કલાકારોમાં સામેલ છે.

== પ્રારંભિક જીવન ==
આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનોનો જન્મ અમેરિકા ના ન્યૂયોર્ક શહેરના મેનહટન વિસ્તારમાં આવેલા ઈસ્ટ હાર્લેમમાં ૨૫ એપ્રિલ, ૧૯૪૦ના રોજ થયો હતો. તેઓ તેમના સિસિલિયન અમેરિકન માતા રોઝ અને પિતા સાલ્વાટોર પચિનોનું એકમાત્ર સંતાન હતા. તેમના પિતા ઇટાલીના સેન ફ્રાટેલોથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. જ્યારે અલ પચિનો માત્ર બે વર્ષના હતા ત્યારે તેમના માતા-પિતાના છૂટાછેડા થઈ ગયા હતા. 

માતા-પિતા અલગ થયા પછી, તેમના માતા તેમને સાઉથ બ્રોન્ક્સ વિસ્તારમાં લઈ ગયા હતા. ત્યાં તેઓ તેમના નાના-નાની કેટ અને જેમ્સ ગેરાર્ડી સાથે રહેતા હતા. તેમના નાના-નાની નાની ઉંમરે ઇટાલીના પ્રખ્યાત કોર્લિયોન ગામમાંથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. અલગ થયા પછી અલ પચિનોના પિતા કેલિફોર્નિયા જતા રહ્યા હતા, જ્યાં તેમણે વીમા વેચાણકર્તા અને રેસ્ટોરન્ટના માલિક તરીકે કામ શરૂ કર્યું હતું.

જ્યારે અલ પચિનો ત્રણ-ચાર વર્ષના હતા, ત્યારથી જ તેમના માતા તેમને નિયમિત રીતે સિનેમા હોલમાં ફિલ્મો જોવા લઈ જતા હતા. ફિલ્મો જોયા પછી તેઓ મનમાં જ તે પાત્રોના સંવાદો વાગોળવાનું શરૂ કરી દેતા હતા. અલ પચિનોનું હુલામણું નામ સોની બોય હતું, જે તેમની માતાએ તે સમયના પ્રખ્યાત ગાયક અલ જોલ્સનના એક લોકપ્રિય ગીત પરથી રાખ્યું હતું, જે તેઓ અવારનવાર અલ પચિનો માટે ગાતા હતા.

પચિનો એ હર્મન રિડર જુનિયર હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેમણે અંગ્રેજી સિવાયના મોટાભાગના વિષયોના વર્ગો છોડી દીધા હતા. તેમના જુનિયર હાઈસ્કૂલના શિક્ષિકા બ્લેન્ચ રોથસ્ટીને નાની ઉંમરે જ તેમની અભિનય ક્ષમતા ઓળખી લીધી હતી. તેમણે અલ પચિનોને શાળાના નાટકોમાં ભૂમિકાઓ આપી અને વિદ્યાર્થીઓની સભાઓમાં બાઇબલના પાઠ વાંચવાનું કામ સોંપ્યું. તે શિક્ષિકાએ તેમના પરિવારના એપાર્ટમેન્ટની મુલાકાત લીધી અને તેમની નાનીને ખાસ કહ્યું કે આ બાળક આ જ કામ માટે બન્યો છે, જેને અલ પચિનો પોતાના જીવનનો સૌથી મોટો વળાંક માને છે. ત્યારબાદ ઓડિશન આપીને તેમણે હાઈસ્કૂલ ઓફ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. જોકે તેમની માતા તેમના આ નિર્ણયથી અસંમત હતા, કારણ કે તેઓ માનતા હતા કે ગરીબ લોકો અભિનય ન કરે. આ બાબતે ઘરમાં ઝઘડો થતાં તેમણે ઘર છોડી દીધું હતું.

પચિનો એ પોતાના સપના પૂરા કરવા અને ખર્ચ ઉઠાવવા માટે સંદેશવાહક, હોટેલમાં વાસણ સાફ કરવાના સહાયક, સફાઈ કામદાર, ટેલિફોન ઓપરેટર અને ટપાલ ક્લાર્ક જેવી ઓછી આવક વાળી નોકરીઓ કરી હતી. આ સમય દરમિયાન તેઓ ન્યૂયોર્કના અંડરગ્રાઉન્ડ થિયેટરોમાં બેઝમેન્ટ નાટકોમાં અભિનય કરતા હતા. કિશોરાવસ્થામાં તેમણે એક્ટર્સ સ્ટુડિયો નામની સંસ્થામાં જોડાવાનો પ્રયાસ કર્યો પરંતુ તેઓ રિજેક્ટ થયા. ત્યારબાદ તેઓ એચબી સ્ટુડિયોમાં જોડાયા, જ્યાં તેમની મુલાકાત અભિનયના શિક્ષક ચાર્લી લોટન સાથે થઈ, જેઓ પાછળથી તેમના માર્ગદર્શક અને શ્રેષ્ઠ મિત્ર બન્યા. આ સ્ટુડિયોના હોલ અને ડાન્સ રૂમ સાફ કરવાના બદલામાં સંસ્થાએ તેમને મફતમાં ક્લાસ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. રાત્રિના સમયે અલ પચિનો શેરીઓમાં ફરતા ફરતા શેક્સપિયરના સંવાદોની પ્રેક્ટિસ કરતા હતા. આ સમયગાળામાં તેઓ ઘણીવાર બેરોજગાર અથવા બેઘર રહ્યા હતા, અને ક્યારેક શેરીઓમાં, થિયેટરોમાં અથવા મિત્રના ઘરે સૂઈ જતા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૨માં પચિનોના માતાનું ત્રેતાલીસ વર્ષની નાની ઉંમરે અવસાન થયું હતું. તેના પછીના જ વર્ષે તેમના નાનાનું પણ અવસાન થયું. અલ પચિનો આ સમયને પોતાના જીવનનો સૌથી મુશ્કેલ તબક્કો માને છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ તે સમયે બાવીસ વર્ષના હતા અને તેમના જીવનના સૌથી પ્રભાવશાળી બે લોકો ચાલ્યા ગયા હતા, જેના કારણે તેઓ સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડ્યા હતા.

એચબી સ્ટુડિયોમાં ચાર વર્ષ વિતાવ્યા પછી, અલ પચિનોએ એક્ટર્સ સ્ટુડિયો માટે સફળતાપૂર્વક ઓડિશન આપ્યું. ત્યાં તેમણે અભિનયના પ્રખ્યાત કોચ લી સ્ટ્રાસબર્ગ હેઠળ પદ્ધતિસરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો. આ જ લી સ્ટ્રાસબર્ગ પાછળથી અલ પચિનો સાથે ધ ગોડફાધર ભાગ બે ફિલ્મમાં પણ જોવા મળ્યા હતા. પાછળથી આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં તેમણે સ્ટ્રાસબર્ગ અને આ સંસ્થાની તેમના જીવન પર પડેલી અસર વિશે વાત કરી હતી કે એક્ટર્સ સ્ટુડિયોનું તેમના જીવનમાં ખૂબ મોટું સ્થાન છે અને લી સ્ટ્રાસબર્ગને જેટલું સન્માન મળવું જોઈતું હતું તેટલું નથી મળ્યું. ચાર્લી લોટન પછી આ સંસ્થાએ જ તેમની કારકિર્દીને એક નવી દિશા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ અન્ય નાની-મોટી નોકરીઓ છોડીને સંપૂર્ણપણે અભિનય તરફ વળી શક્યા હતા. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે લી સ્ટ્રાસબર્ગ સાથે કામ કરવું ખૂબ જ ઉત્સાહજનક હતું કારણ કે તેઓ જ્યારે કોઈ દ્રશ્ય કે લોકો વિશે વાત કરતા ત્યારે એટલા રસપ્રદ લાગતા કે બસ તેમને સાંભળતા જ રહેવાનું મન થાય. તેઓ અભિનેતાઓને ખૂબ પ્રેમ કરતા અને અભિનયની અદ્ભુત સમજ ધરાવતા હતા.

== અંગત જીવન ==
=== સંબંધો અને બાળકો ===
પચિનોનો તેમની 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના સહ-અભિનેત્રી ડાયેન કીટન સાથે લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો. તેમનો આ ઉતાર-ચઢાવવાળો સંબંધ 'ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩' ના શૂટિંગ પછી પૂરો થયો હતો. આ સિવાય તેઓ જીલ ક્લેબર્ગ, ટ્યુઝડે વેલ્ડ, માર્થે કેલર, વેરુસ્કા વોન લેહન્દોર્ફ, કેથલીન ક્વિનલાન, લિન્ડાલ હોબ્સ અને પેનેલોપ એન મિલર સાથે પણ સંબંધોમાં રહ્યા હતા. પચિનોનો આર્જેન્ટિનાની અભિનેત્રી લ્યુસિલા પોલાક સાથે ૨૦૦૮ થી ૨૦૧૮ સુધી ૧૦ વર્ષ લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો.

પચિનોને ચાર બાળકો છે. તેમની સૌથી મોટી દીકરી જૂલી મેરીનો જન્મ ૧૬ ઓક્ટોબર ૧૯૮૯ના રોજ થયો હતો, જે તેમની અને એક્ટિંગ કોચ જેન ટેરન્ટની દીકરી છે. આ સિવાય ૨૫ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ના રોજ આઈવીએફ પદ્ધતિ દ્વારા તેમને બે જોડિયા બાળકો થયા હતા, જેમની માતા અભિનેત્રી બેવર્લી ડી એન્જેલો છે, જેમની સાથે પચિનો ૧૯૯૭ થી ૨૦૦૩ સુધી સંબંધમાં રહ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૪ દરમિયાન ફિલ્મ નિર્માતા નૂર અલ્ફલ્લાહ સાથેના સંબંધોથી ૧૫ જૂન ૨૦૨૩ના રોજ તેમને એક દીકરો થયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gujarati|first=TV9|date=2023-05-31|title=Al Pacinoની 53 વર્ષ નાની ગર્લફ્રેન્ડ બનશે માતા, 82 વર્ષની ઉંમરે ચોથી વખત પિતા બનશે એક્ટર|url=https://tv9gujarati.com/entertainment/hollywood-actor-al-pacino-is-going-to-be-a-father-for-the-fourth-time-at-the-age-of-82-with-53-year-younger-girlfriend-768236.html|access-date=2026-08-12|website=TV9 Gujarati|language=gu}}&lt;/ref&gt;૮૩ વર્ષની ઉંમરે પચિનો દુનિયાના સૌથી મોટી ઉંમરે પિતા બનનારા વ્યક્તિઓમાંથી એક બન્યા છે,  કોરોના લોકડાઉન બાદ ૨૦૨૨માં શરૂ થયેલો આ સંબંધ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં સત્તાવાર રીતે પૂરો થયો હતો અને બંને અલગ થઈ ગયા હતા&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-09-07|title=પીઢ અભિનેતા અલ પચિનો અને નૂર અલફલ્લાહ અલગ થયા: બાળકનો જન્મ ત્રણ મહિના પહેલા થયો હતો, નૂરે કસ્ટડી અને પૈસા માંગ્યા|url=https://www.divyabhaskar.co.in/entertainment/bollywood/news/veteran-actors-al-pacino-and-noor-alfallah-split-131802804.html|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;, પચીનો એ ક્યારેય લગ્ન કર્યા નથી.

== કારકિર્દી ==

=== ૧૯૬૭–૧૯૭૧: થિયેટર ભૂમિકાઓ અને ફિલ્મ સફરની શરૂઆત ===
[[File:Al Pacino - Hummel.jpg|thumb|upright|અલ પચિનો ૧૯૭૭માં ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઑફ પાવ્લો હમેલ નાટકમાં અભિનય કરતા.]] ૧૯૬૭માં અલ પચિનોએ બોસ્ટનના ચાર્લ્સ પ્લેહાઉસમાં અવેક એન્ડ સિંગ નાટકથી વ્યાવસાયિક રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ત્યારબાદ અમેરિકા હુર્રા નાટકમાં કામ દરમિયાન તેમની મુલાકાત અભિનેત્રી જીલ ક્લેબર્ગ સાથે થઈ, બંને વચ્ચે પાંચ વર્ષ સુધી પ્રેમસંબંધ રહ્યો, અને ત્યારબાદ તેઓ ન્યૂયોર્ક શહેરમાં પાછા ફર્યા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૮માં પચિનોએ એસ્ટોર પ્લેસ થિયેટરમાં ઇઝરાયેલ હોરોવિટ્ઝના ધ ઇન્ડિયન વોન્ટ્સ ધ બ્રોન્ક્સ નામના નાટકમાં મર્ફ નામના શેરી ગુંડાની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ નાટક ૧૭ જાન્યુઆરી, ૧૯૬૮ના રોજ શરૂ થયું હતું અને તેના કુલ એકસો સિત્યોતેર શો થયા હતા. આ નાટકની સાથે જ હોરોવિટ્ઝનું બીજું નાટક ઈટ્સ કોલ્ડ ધ સુગર પ્લમ પણ દર્શાવવામાં આવતું હતું, જેમાં જીલ ક્લેબર્ગ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ નાટકમાં શાનદાર અભિનય માટે  પચિનોને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓબી એવોર્ડ મળ્યો હતો, જ્યારે જોન કાઝલેને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. માર્ટિન બ્રેગમેને આ નાટક જોયું અને તેઓ પચિનોના મેનેજર બન્યા હતા. આ ભાગીદારી આવનારા વર્ષોમાં ખૂબ જ સફળ સાબિત થઈ, કારણ કે બ્રેગમેને જ પચિનોને ધ ગોડફાધર, સેર્પીકો અને ડોગ ડે આફ્ટરનૂન જેવી મહાન ફિલ્મો કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. પોતાની સ્ટેજ કારકિર્દી વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે માર્ટિન બ્રેગમેને જ મારી શોધ કરી હતી જ્યારે હું પચીસ-છવ્વીસ વર્ષનો હતો અને તેઓ મારા મેનેજર બન્યા હતા. હું આજે જે પણ સ્થાને છું તે માર્ટીના કારણે જ છું અને હું ખરેખર તેમનો ઋણી છું.

૨૫ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૬૯ના રોજ પચિનોએ બેલાસ્કો થિયેટર ખાતે ડોન પીટરસનના ડઝ અ ટાઈગર વેર અ નેકટાઈ નામના નાટકથી બ્રોડવે થિયેટરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. આ નાટક ઓગણચાળીસ શો પછી ૨૯ માર્ચ, ૧૯૬૯ના રોજ બંધ થઈ ગયું હતું, પરંતુ પચિનોના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ થયા હતા અને ૨૦ એપ્રિલ, ૧૯૬૯ના રોજ તેમને આ ભૂમિકા માટે પ્રતિષ્ઠિત ટોની એવોર્ડ મળ્યો હતો.  પચિનોએ ૧૯૭૦ના દાયકામાં પણ સ્ટેજ પર અભિનય ચાલુ રાખ્યો હતો અને ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ નામના નાટક માટે પોતાનો બીજો ટોની એવોર્ડ જીત્યો હતો. આ સિવાય તેમણે રિચાર્ડ ધ થર્ડ નામના નાટકમાં મુખ્ય શીર્ષક ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૮૦ના દાયકા મા ડેવિડ મેમેટના અમેરિકન બફેલો નામના નાટકમાં દેખાયા પછી પચિનોએ ફરીથી સ્ટેજ પર મોટી સફળતા મેળવી હતી, જેના માટે તેમને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ ૧૯૯૦ પછી પચીનો સ્ટેજ કાર્યોમાં યુજેન ઓ નીલના હ્યુગી, ઓસ્કાર વાઈલ્ડના સાલોમે અને વર્ષ ૨૦૦૫માં લાઈલ કેસ્લરના ઓર્ફન્સ નામના નાટકોના પુનઃપ્રસારણનો સમાવેશ થાય છે. એક્ટર્સ સ્ટુડિયોમાં અભ્યાસ કરતી વખતે પચીનોને સમજાયું હતું કે તેમની પાસે અભિનયની એક અદ્ભુત ભેટ છે અને તેમને આ કામમાં ખૂબ આનંદ આવતો હતો, જોકે તેમના શરૂઆતના કામો આર્થિક રીતે બહુ ફાયદાકારક નહોતા. 

સ્ટેજ પર સફળતા મેળવ્યા પછી પચિનોએ વર્ષ ૧૯૬૯માં પેટ્ટી ડ્યુક અભિનીત એક સ્વતંત્ર ફિલ્મ મી, નેટલીમાં ટૂંકી ભૂમિકા ભજવીને ફિલ્મી દુનિયામાં પ્રવેશ કર્યો હતો. વર્ષ ૧૯૭૦માં પચિનોએ ક્રિએટિવ મેનેજમેન્ટ એસોસિએટ્સ નામની ટેલેન્ટ એજન્સી સાથે કરાર કર્યા હતા. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૭૧માં આવેલી ફિલ્મ ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્કમાં એક હેરોઈનના બંધાણી યુવકની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને તેમણે ફીચર ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતા તરીકે સત્તાવાર શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૭૨–૧૯૮૩: વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને સફળતા ===
[[File:Al Pacino with James Caan.jpg|thumb|upright|left|વર્ષ ૧૯૭૨ની આસપાસ જેમ્સ કાન સાથે અલ પચિનો]]
ડિરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ પચિનોને મારીયો પુઝો ની ૧૯૬૯ માં પ્રકાશિત થયેલી સુપર હિટ માફિયા નવલકથા [[ધ ગોડફાધર (નવલકથા)|ધ ગોડફાધર]] પર આધારિત ફિલ્મ માં માઈકલ કોર્લિયોનની મુખ્ય ભૂમિકા માટે પસંદ કર્યા હતા, જે વર્ષ ૧૯૭૨ રિલીઝ થઈ હતી. જોકે આ ભૂમિકા મેળવવા માટે જેક નિકોલસન, રોબર્ટ રેડફોર્ડ, વોરેન બીટી અને તે સમયે ખૂબ જ ઓછા જાણીતા એવા રોબર્ટ ડી નિરોએ પણ પ્રયાસો કર્યા હતા. તેમ છતાં દિગ્દર્શક ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ '''અલ પચિનો'''ની જ પસંદગી કરી હતી; કારણ કે પચિનો પોતે ઇટાલિયન મૂળના હતા અને તેમની એકટિંગ માં એક ખાસ તીવ્રતા હતી જે કોપોલાને 'માઇકલ કોર્લિયોની'ના પાત્ર માટે જોઈતી હતી.

શરૂઆતમાં પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ ફિલ્મ સ્ટુડિયોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ આ પસંદગીથી નારાજ થયા હતા, કારણ કે તેઓ આ ભૂમિકા માટે કોઈ વધુ પ્રખ્યાત અભિનેતાને લેવા માંગતા હતા. જોકે, ફિલ્મમાં પચીનોના પ્રખ્યાત 'રેસ્ટોરન્ટ શૂટઆઉટ દ્રશ્ય'ના શૂટિંગ પછી તેઓ માની ગયા હતા.

આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર તમામ રેકોર્ડ તોડીને '''ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર''' સાબિત થઈ અને તે વર્ષની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ બની. આ ફિલ્મમાં પચિનોના અદ્ભુત અભિનયને કારણે તેમને '''ઓસ્કાર એવોર્ડ'''નું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમના આ પરફોર્મન્સને ફિલ્મ જગતમાં એક અત્યંત તીવ્ર અને પ્રભાવશાળી એક્ટિંગના સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ સાથે જ, માઇકલ કોર્લિયોનીનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત અને આઇકોનિક પાત્ર માનવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-12-18|title=અલ પચિનોના એક ફેન એ બાકસની ૧ લાખ દીવાસળીઓમાંથી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના તેમના પ્રખ્યાત પાત્ર 'માઇકલ કોર્લિયોની'નું એક અત્યંત સુંદર અને અદભુત સ્ટેચ્યુ તૈયાર કર્યું છે.|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/ajab-artist-tomislav-horvat-created-a-sculpture-of-al-pacino-with-matchboxes-in19-mon-4468137-pho.html|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;

લાંબા સમય સુધી એવી અફવાઓ હતી કે પચિનોએ તે વર્ષના ઓસ્કાર એવોર્ડ સમારોહનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. અફવા મુજબ તેઓ શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાની શ્રેણીમાં નામાંકિત થવાથી નારાજ હતા, કારણ કે ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતાનો ઓસ્કાર જીતનાર સહ-કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો કરતાં અલ પચિનોનો સ્ક્રીન પર દેખાવાનો સમય વધુ હતો. જોકે, વર્ષ ૨૦૨૪માં પ્રકાશિત થયેલી પોતાની આત્મકથામાં અલ પચિનોએ આ અફવાઓનું સંપૂર્ણ ખંડન કર્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી છે કે તે સમયે અચાનક મળેલી વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને પ્રખ્યાતિના કારણે તેઓ ખૂબ ડરી ગયા હતા અને માનસિક રીતે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા. આ અતિશય ભયના કારણે અને તે જ સમયે બોસ્ટનમાં થિયેટરના કામમાં વ્યસ્ત હોવાને લીધે તેઓ તે ઓસ્કાર સમારોહમાં હાજર રહી શક્યા નહોતા.

૧૯૭૩માં, પચિનોએ જીન હેકમેન સાથે સ્કેરક્રો ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું, જેને કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રતિષ્ઠિત પામ ડી ઓર એવોર્ડ મળ્યો હતો. એ જ વર્ષે, ન્યૂ યોર્ક સિટીના પોલીસ ઓફિસર ફ્રેન્ક સેર્પિકોની સાચી વાર્તા પર આધારિત સેર્પિકો ફિલ્મમાં શાનદાર એક્ટિંગ કરવા બદલ પચીનોને બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ ફિલ્મમાં તેમણે સાથી પોલીસ અધિકારીઓનો ભ્રષ્ટાચાર ખુલ્લો પાડવા માટે અંડરકવર ઓપરેશન કર્યું હતું. 

[[File:Pacino as Serpico in 1973.jpg|thumb|upright|૧૯૭૩માં સેર્પિકો ફિલ્મના પાત્રમાં પચીનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૪માં, ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર'ની સિક્વલ મૂવીમાં પચિનોએ ફરી એકવાર માઇકલ કોર્લિયોનીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સુપર હિટ રહી અને સાથે બેસ્ટ પિક્ચરનો ઓસ્કાર જીતનારી ઇતિહાસની પહેલી સિક્વલ બની હતી. આ રોલ માટે પચીનોને ત્રીજી વખત ઓસ્કાર નોમિનેશન મળ્યું હતું, જે માઇકલ કોર્લિયોનીના પાત્ર માટે તેમનું લીડ કેટેગરીમાં બીજું નોમિનેશન હતું. પ્રખ્યાત મેગેઝિન ન્યૂઝવીકે ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨ માં તેમના પરફોર્મન્સને સિનેમાના ઇતિહાસમાં કોઈ વ્યક્તિના હૃદયના કઠોર થવાની પ્રક્રિયાનું સૌથી શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન ગણાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-01|title=અમદાવાદના આશ્રમ રોડ પર આવેલા પ્રયોગશાળા હોલ ખાતે અલ પચિનોની સુપરહિટ ક્લાસિક ફિલ્મ સર્પિકો નું ખાસ સ્ક્રીનિંગ યોજાયું|url=https://english.gujaratsamachar.com/news/lifestyle-fashion/have-a-leisurely-weekend-with-drama-laughter-and-more-in-ahmedabad-65361255554|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Gujarat Samachar|language=en}}&lt;/ref&gt;

૧૯૭૫માં, પચિનોને બેંક લૂંટારા જોન વોજટોવિચની સાચી વાર્તા પર આધારિત 'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' ફિલ્મથી વધુ એક મોટી બોક્સ ઓફિસ પર બ્લોકબસ્ટર સફળતા મળી, આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સિડની લુમેટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે થોડા વર્ષો પહેલા 'સેર્પિકો' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ માટે પચિનોને ફરી એકવાર ઓસ્કારમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. 

[[File:Al Pacino Penelope Allen in Dog Day Afternoon.jpg|thumb|upright|૧૯૭૫માં આવેલી ડોગ ડે આફ્ટરનૂન ફિલ્મના એક દ્રશ્યમાં પચિનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૭માં, સિડની પોલેક દ્વારા નિર્દેશિત 'બોબી ડીયરફિલ્ડ' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક રેસ-કાર ડ્રાઇવરની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લૉપ થઈ હતી, પરંતું આ શાનદાર રોલ માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમની આના પછીની ફિલ્મ કોર્ટરૂમ ડ્રામા આધારિત 'એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ' હતી. જે સુપર હિટ બની સાથે આ ફિલ્મમાં પચિનોની અદ્ભુત એક્ટિંગ રેન્જના ફિલ્મ વિવેચકોએ ખૂબ વખાણ કર્યા અને તેમને ચોથી વખત બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું. જોકે, તે વર્ષે આ એવોર્ડ 'ક્રેમર વર્સિસ ક્રેમર' ફિલ્મ માટે ડસ્ટિન હોફમેનને મળ્યો હતો, રસપ્રદ વાત એ છે કે આ ફિલ્મની ઓફર પહેલા પચિનોને થઈ હતી પણ તેમણે આ રોલ કરવાની ના પાડી દીધી હતી. 

૧૯૭૦ના દાયકા દરમિયાન, પચિનોને કુલ પાંચ ઓસ્કાર નામાંકન મળ્યા હતા, જેમાં સેર્પિકો, ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨, ડોગ ડે આફ્ટરનૂન અને એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મો માટે બેસ્ટ એક્ટરના ચાર નામાંકન સામેલ હતા.

૧૯૮૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં પચિનોની કારકિર્દીમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ન્યૂ યોર્કના ગે સમુદાયના વિરોધનો સામનો કરનારી તેમની વિવાદાસ્પદ ફિલ્મ 'ક્રૂઝિંગ' અને કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ઓથર! ઓથર!' બોક્સ ઓફિસ પર ખાસ સફળ ન રહી અને ફિલ્મ વિવેચકોએ પણ તેના નકારાત્મક રિવ્યૂ આપ્યા હતા. જોકે, ૧૯૮૩માં બ્રાયન ડી પાલ્મા દ્વારા નિર્દેશિત ગેંગસ્ટર ક્રાઇમ એક્શન ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કારફેસ'માં તેમનું પરફોર્મન્સ તેમની કારકિર્દીનું સૌથી મોટું હાઇલાઇટ અને યાદગાર પાત્ર સાબિત થયું. શરૂઆતમાં આ ફિલ્મમાં બતાવેલી અતિશય હિંસાના કારણે વિવેચકોએ તેની આકરી ટીકા કરી હતી, પરંતુ સમય જતાં આ ફિલ્મને સિનેમા જગતમાં ભારે પ્રશંસા મળી. આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ઘણું સારું પ્રદર્શન કર્યું,તેમજ ફિલ્મમાં ક્યુબન ડ્રગ લોર્ડ 'ટોની મોન્ટાના' નો દમદાર રોલ ભજવવા બદલ પચિનોને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નામાંકન મળ્યું હતું. પચિનોએ ભજવેલું ટોની મોન્ટાનાનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક આઇકોનિક ગેંગસ્ટર પાત્ર તરીકે જોવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=અલ પચિનોની સ્કારફેસ જોઈને વાસ્તવમાં રોલ નિભાવ્યો : સંજય દત્ત|url=https://sandesh.com/supplement/after-seeing-al-pacino-39-s-scarface-played-the-real-role-sanjay|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

=== ૧૯૮૪–૧૯૯૯: ૪ વર્ષનો બ્રેક અને જબરદસ્ત વાપસી ===

અમેરિકન ક્રાંતિ દરમિયાન એક શિકારીની વાર્તા પર આધારિત તેમની ૧૯૮૫ની ફિલ્મ 'રેવલ્યુશન' કમાણી અને વિવેચકો બંને દ્રષ્ટિએ નિષ્ફળ રહી હતી. પચિનોએ આ નિષ્ફળતા માટે ફિલ્મના ઉતાવળિયા પ્રોડક્શનને જવાબદાર ગણાવ્યું હતું, જેના કારણે તેમણે ફિલ્મોમાંથી ચાર વર્ષનો બ્રેક લીધો હતો. આ સમય દરમિયાન પચિનો ફરી રંગમંચ તરફ વળ્યા. તેમણે 'ક્રિસ્ટલ ક્લિયર', 'નેશનલ એન્થમ્સ' અને અન્ય નાટકોના વર્કશોપ પ્રોડક્શન્સ તૈયાર કર્યા; તેમજ ૧૯૮૮માં પ્રોડ્યુસર જોસેફ પેપના 'ન્યૂ યોર્ક શેક્સપિયર ફેસ્ટિવલ'માં 'જુલિયસ સીઝર' નાટકમાં પણ અભિનય કર્યો. 

ફિલ્મોમાંથી લીધેલા આ બ્રેક વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે: &quot;મને યાદ છે જ્યારે ૧૯૭૪-૭૫માં બધું બરાબર ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે હું સ્ટેજ પર 'ધ રેઝિસ્ટિબલ રાઇઝ ઓફ આર્ટુરો ઉઇ' નાટક કરી રહ્યો હતો. તે સમયે મેં ક્યાંક વાંચ્યું કે હું સ્ટેજ પર એટલે પાછો ફર્યો છું કારણ કે મારું ફિલ્મી કરિયર ડૂબી રહ્યું છે! થિયેટર પ્રત્યે લોકોની આવી નકારાત્મક વિચારસરણી રહી છે, જે કમનસીબ છે.&quot;

પચિનોએ ૧૯૮૯માં 'સી ઓફ લવ' ફિલ્મથી ફરી મોટા પડદા પર વાપસી કરી, જેમાં તેમણે એક એવા ડિટેક્ટિવની ભૂમિકા ભજવી હતી જે અખબારની સિંગલ્સ કોલમ દ્વારા શિકાર શોધતા સિરિયલ કિલરની શોધ કરે છે. આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી ખૂબ જ સારા રિવ્યૂઝ મળ્યા હતા, અને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી.

૧૯૯૦માં આવેલી 'ડિક ટ્રેસી' ફિલ્મ પણ બોક્સ ઓફિસ પર વ્યાવસાયિક રીતે સફળ રહી હતી. આ ફિલ્મમાં 'બિગ બોય કેપ્રિસ'ની ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કારનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. પ્રખ્યાત ફિલ્મ વિવેચક રોજર એબર્ટે પચિનોના વખાણ કરતા તેમને આખી ફિલ્મમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર ગણાવ્યા હતા.આ જ વર્ષમાં આગળ જતાં, તેમણે ગોડફાધર સિરીઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ ગોડફાધર ૩' માં તેમના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્રોમાંના એક, માઈકલ કોર્લિયોન તરીકે પુનરાગમન કર્યું હતું. જોકે આ ફિલ્મ આર્થિક રીતે સફળ હિટ સાબિત થઈ હતી, પરંતુ તે તેના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી સફળતા મેળવી શકી નહોતી, અને પચીનોના પરિપક્વ અને લાગણીસભર અભિનયના વિવેચકો દ્વારા વ્યાપક વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. આ શાનદાર અભિનય માટે તેમને મોશન પિક્ચર ડ્રામા શ્રેણીમાં 'બેસ્ટ એક્ટર' (શ્રેષ્ઠ અભિનેતા) તરીકે પ્રતિષ્ઠિત ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું.

૧૯૯૧માં પચિનોએ 'ફ્રેન્કી અને જોની' ફિલ્મમાં મિશેલ ફીફર સાથે અભિનય કર્યો, જેમણે અગાઉ 'સ્કારફેસ' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ જેલમાંથી મુક્ત થયેલા એક રસોઈયાની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે પોતાની સાથે રેસ્ટોરન્ટમાં કામ કરતી એક વેઈટ્રેસ સાથે સંબંધની શરૂઆત કરે છે. આ ફિલ્મ ટેરેન્સ મેકનેલીના ૧૯૮૭ના પ્રખ્યાત નાટક પરથી બનાવવામાં આવી હતી. વિવેચકો તરફથી આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ એવરેજ સાબિત થઈ હતી, જોકે પચિનોએ પાછળથી જણાવ્યું હતું કે તેમને આ પાત્ર ભજવવાની ખૂબ મજા આવી હતી. ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સના વિવેચક જેનેટ મેસ્લિને પચિનોના વખાણ કરતા લખ્યું હતું કે, પચિનો આટલા સરળ અને આકર્ષક અગાઉ ક્યારેય દેખાયા નથી અને મિશેલ સાથેના તેમના દ્રશ્યો ખૂબ જ સચોટ અને પ્રમાણિક છે.

૧૯૯૨માં આવેલી માર્ટિન બ્રેસ્ટની ફિલ્મ 'સેન્ટ ઓફ અ વુમન'માં એક ગુસ્સાવાળા અને અંધ યુએસ આર્મી લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડની યાદગાર ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને તેના પછીના વર્ષે શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કાર મળ્યો હતો. આ જ વર્ષે તેમને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકે પણ નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ સાથે જ પચિનો એક જ વર્ષમાં બે અલગ-અલગ ફિલ્મો માટે બે એક્ટિંગ નોમિનેશન મેળવનારા અને મુખ્ય ભૂમિકા માટે ઓસ્કાર જીતનારા ઇતિહાસના પ્રથમ પુરુષ અભિનેતા બન્યા હતા.

૧૯૯૩માં પચિનોએ ગુનાહિત ડ્રામા ફિલ્મ 'કાર્લિટોઝ વે' માં સીન પેન સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ ન્યૂયોર્ક સ્ટેટ સુપ્રીમ કોર્ટના જજ એડવિન ટોરેસ દ્વારા લખાયેલી નવલકથાઓ 'કાર્લિટોઝ વે' (૧૯૭૫) અને 'આફ્ટર અવર્સ' (૧૯૭૯) પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મનું દિગ્દર્શન જાણીતા ડાયરેક્ટર બ્રાયન ડી પાલ્માએ કર્યું, જેમની સાથે પચિનોએ અગાઉ ૧૯૮૩ની તેમની હિટ, આઇકોનિક ક્લ્ટ ક્લાસિક ફિલ્મ 'સ્કારફેસ' માં કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ કાર્લિટો બ્રિગાન્તે નામના એક એવા ગેંગસ્ટરની ભૂમિકા ભજવી હતી જે પોતાના ભ્રષ્ટ વકીલની મદદથી જેલમાંથી મુક્ત થાય છે અને હવે સુધરી જવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે. રિલીઝ સમયે બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ સરેરાશ સફળ રહી હતી, અને તેને મિશ્ર પ્રતિભાવો મળ્યા હતા, પરંતુ પાછળથી તે સિનેમા જગતમાં એક 'કલ્ટ ક્લાસિક' ગેંગસ્ટર ફિલ્મ તરીકે પ્રખ્યાત થઈ હતી.

ત્યારબાદ ૧૯૯૫માં પચિનોએ માઈકલ મેનની પ્રખ્યાત એક્શન ક્રાઈમ થ્રિલર ફિલ્મ 'હીટ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેઓ અને રોબર્ટ ડી નિરો પ્રથમ વખત મોટા પડદા પર એકસાથે જોવા મળ્યા હતા (જોકે આ બંને કલાકારો અગાઉ 'ધ ગોડફાધર ભાગ ૨' માં પણ હતા, પરંતુ તેમાં બંનેનો એક પણ સીન સાથે નહોતો). આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ વખાણી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આજે પણ આ ફિલ્મને સિનેમા જગતની એક માસ્ટરપીસ સિનેમેટિક અને ઇતિહાસની સૌથી પ્રભાવશાળી 'હીસ્ટ' ફિલ્મોમાંની એક ગણવામાં આવે છે.૧૯૯૬માં પચિનોએ તેમના પોતાના દિગ્દર્શનમાં બનેલી થિયેટ્રિકલ ડોક્યુડ્રામા ફિલ્મ 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેમાં વિલિયમ શેક્સપિયરના નાટકના દ્રશ્યો અને લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં શેક્સપિયરની પ્રાસંગિકતા દર્શાવવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ રહી હતી પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો.

૧૯૯૭માં આવેલી રહસ્યમય થ્રિલર ફિલ્મ 'ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ' માં પચિનોએ શેતાનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં કીઆનુ રીવ્સ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. જાણીતા વિવેચક રોજર એબર્ટે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ શેતાનનું આ પાત્ર અદભુત ઉત્સાહ અને આનંદ સાથે ભજવ્યું છે.તે જ વર્ષે આવેલી બાયોગ્રાફીકલ ગેંગસ્ટર ડ્રામા  ફિલ્મ 'ડોની બ્રાસ્કો' પણ બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ રહી હતી. આ ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકામાં ન્યૂયોર્કના કુખ્યાત 'બોનાનો માફિયા પરિવાર' ની અંદર ઘૂસણખોરી કરનાર અંડરકવર એફબીઆઈ એજન્ટ જોસેફ પિસ્ટોન (ડોની બ્રાસ્કો) ના વાસ્તવિક ઓપરેશન પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ ન્યૂયોર્કના વાસ્તવિક ગેંગસ્ટર 'લેફ્ટી રુગિએરો ની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ અજાણતામાં એફબીઆઈ એજન્ટ (જોની ડેપ) ને પોતાના માફિયા સામ્રાજ્યની અંદર લાવે છે જે બાદમાં આખા ગેંગનો સફાયો કરે છે.

૧૯૯૯માં પચિનોએ ઓસ્કારમાં મલ્ટિપલ નોમિનેશન મેળવનારી ફિલ્મ 'ધ ઇન્સાઇડર' માં રસેલ ક્રો સાથે એક ટીવી પ્રોડ્યુસરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને વિવેચકોએ ખૂબ જ વખાણી હોવા છતાં ઊંચા બજેટને કારણે બોક્સ ઓફિસ પર તે 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. આ જ વર્ષે તેઓ ઓલિવર સ્ટોનની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' માં પણ જોવા મળ્યા હતા, જે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી.

=== ૨૦૦૦–૨૦૧૮: ટેલિવિઝન ભૂમિકાઓ અને રંગમંચ પર વાપસી ===

૨૦૦૦ની સાલથી પચિનોએ ત્રણ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યા હતા; જેમાં પ્રથમ એવોર્ડ ૨૦૦૧માં સિનેમા જગતમાં તેમના આજીવન યોગદાન બદલ સેસિલ બી ડીમિલ એવોર્ડ તરીકે આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૦૦માં પચિનોએ જેરી ઓરબેક સાથે ઇરા લેવિસના નાટક પર આધારિત ઓછા બજેટની ફિલ્મ 'ચાઇનીઝ કોફી' માં અભિનય કર્યો હતો, જેને વિવિધ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. મુખ્યત્વે બે મુખ્ય પાત્રો વચ્ચેની વન-ઓન-વન વાતચીત પર આધારિત આ ફિલ્મને પૂર્ણ કરવામાં લગભગ ત્રણ વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો અને તેનું સંપૂર્ણ ભંડોળ પચિનોએ પોતે પૂરું પાડ્યું હતું.

'ચાઇનીઝ કોફી' ફિલ્મને પચિનો દ્વારા પ્રોડ્યુસ કરવામાં આવેલી અન્ય બે દુર્લભ ફિલ્મો 'ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક' અને 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' ની સાથે 'પચિનો: એન એક્ટર્સ વિઝન' નામના એક ખાસ ડીવીડી બોક્સ સેટમાં સામેલ કરવામાં આવી હતી, જે ૨૦૦૭માં રિલીઝ થઈ હતી. પચિનોએ આ ફિલ્મો ધરાવતી ડિસ્ક માટે પ્રસ્તાવના અને ઉપસંહાર પણ તૈયાર કર્યા હતા.

[[File:Al Pacino.jpg|thumb|left|upright|૨૦૦૪ના વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]
૨૦૦૨માં પચિનોએ પ્રખ્યાત દિગ્દર્શક ક્રિસ્ટોફર નોલાનની મનોવૈજ્ઞાનિક થ્રિલર ફિલ્મ 'ઇન્સોમ્નિયા' માં અભિનય કર્યો હતો, જે આ જ નામની એક નોર્વેજીયન ફિલ્મની રિમેક હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે વિલિયમ્સ અને હિલેરી સ્વાન્ક જેવા કલાકારો સાથે કામ કર્યું હતું, જેમાં પચિનોએ અલાસ્કાના એક નાના શહેરમાં હત્યાની તપાસ કરવા આવેલા લોસ એન્જલસના એક અનુભવી ડિટેક્ટિવની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકો તરફથી પચિનો અને રોબિન વિલિયમ્સ બંનેના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. સાથે આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થઈ હતી.

ત્યારબાદ આવેલી તેમની આગામી ફિલ્મ 'સિમોન' ને વિવેચકો તરફથી ખાસ પ્રશંસા ન મળી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૨માં તેમણે 'પીપલ આઈ નો' ફિલ્મમાં એક પબ્લિસિસ્ટની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હોવા છતાં આ નાની ફિલ્મ પર લોકોનું ખાસ ધ્યાન ગયું નહોતું અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' રહી હતી.

પોતાની વ્યાવસાયિક સફળતા પછી ભાગ્યે જ સહાયક ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ, ૨૦૦૩માં વિવેચકો અને બોક્સ ઓફિસ પર ભારે 'ડિઝાસ્ટર' સાબિત થયેલી ફિલ્મ 'ગીગ્લી' માં દિગ્દર્શક માર્ટિન બ્રેસ્ટના આગ્રહ ખાતર એક નાની ભૂમિકા સ્વીકારી હતી. ૨૦૦૩માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'ધ રિક્રુટ' માં પચિનો એક સીઆઈએ રિક્રુટર તરીકે જોવા મળ્યા હતા અને તેમની સાથે કોલિન ફેરેલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી, જોકે પચિનોએ આ ફિલ્મ વિશે જણાવ્યું હતું કે આ એવી ફિલ્મ હતી જેને તેઓ વ્યક્તિગત રીતે સમજી શક્યા નહોતા. ત્યારબાદ પચિનોએ ૨૦૦૩ની એચબીઓ મિની-સિરીઝ 'એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા' માં વકીલ રોય કોનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ટોની કુશ્નરના પુલિત્ઝર પ્રાઈઝ વિજેતા નાટક પર આધારિત હતી. આ શાનદાર અભિનય માટે પચિનોએ ૨૦૦૪માં તેમનો ત્રીજો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો.

૨૦૦૪માં આવેલી ફિલ્મ 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' માં પચિનોએ શાયલોકની ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકોએ પરંપરાગત રીતે એક વિલન તરીકે દર્શાવવામાં આવતા આ પાત્રમાં સંવેદનશીલતા અને ઊંડાણ લાવવા બદલ તેમના ખૂબ વખાણ કર્યા હતા. ૨૦૦૫માં આવેલી 'ટુ ફોર ધ મની' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક સ્પોર્ટ્સ ગેમ્બલિંગ એજન્ટ અને મેથ્યુ મેકોનહીના માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને ઊંચા બજેટના કારણે તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટના વિવેચકે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ એટલી બધી વખત માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી છે કે હવે તેમને કિંગમેકરનો એવોર્ડ મળવો જોઈએ. પચિનોએ તેમની મહાન ગેંગસ્ટર સીરીઝ ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર' ના આધારે વર્ષ ૨૦૦૬માં બનેલી વિડીયો ગેમ 'ધ ગોડફાધર: ધ ગેમ' માં માઈકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ કે ચહેરો આપવાની સાફ ના પાડી દીધી હતી, જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોનિક આર્ટસ નામની ગેમ કંપનીને તેમનો ચહેરો કે અવાજ વાપરવાની કાનૂની મંજૂરી મળી નહોતી. વાસ્તવમાં, તેમણે આ રમત માટે એટલા માટે ના પાડી હતી કારણ કે તે જ વર્ષે તેઓ પહેલેથી જ અન્ય એક હરીફ ગેમિંગ કંપની વિવેન્ડી ગેમ્સ સાથે પોતાની જ પ્રખ્યાત ક્લ્ટ ક્લાસિક ગેંગસ્ટર ફિલ્મ સ્કારફેસ (૧૯૮૩) પર આધારિત વિડીયો ગેમ 'સ્કારફેસ: ધ વર્લ્ડ ઇઝ યોર્સ' માટે કરારબદ્ધ થઈ ચૂક્યા હતા. તે કરારની શરતો મુજબ તેઓ એકસાથે બે મોટી વિડીયો ગેમ્સને પોતાની મંજૂરી આપી શકે તેમ નહોતા. જોકે, તેમણે 'સ્કારફેસ' ગેમમાં પોતાનો ચહેરો વાપરવાની સંપૂર્ણ મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ ઉંમરના કારણે બદલાતા અવાજને લીધે ટોની મોન્ટાનાના પાત્રના અવાજ માટે તેમણે પોતે જ અલ્ પચિનો જેવો જ અવાજ ધરાવતા એક અન્ય ડબિંગ કલાકારની પસંદગી કરી આપી હતી.

૨૦૦૬માં અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા પચિનોને ૩૫મા લાઈફ એચીવમેન્ટ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા અને આ જ વર્ષે ટ્રિનિટી કોલેજ ડબલિનની યુનિવર્સિટી ફિલોસોફિકલ સોસાયટીએ તેમને માનદ સભ્યપદ એનાયત કર્યું હતું.

૨૦૦૭માં પચિનોએ જોર્જ ક્લૂની અને બ્રેડ પિટ જેવા સ્ટાર્સ સાથે 'ઓશન્સ થર્ટીન' ફિલ્મમાં વિલન અને કેસિનો માલિક વિલી બેન્કની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે બોક્સ ઓફિસ પર વૈશ્વિક સ્તરે ૩૧ કરોડ ડોલરની કમાણી કરીને મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૮માં આવેલી તેમની રોમાંચક ફિલ્મ '૮૮ મિનિટ્સ' વિવેચકોને પસંદ ન આવી છતાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હતા, અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ રોબર્ટ ડી નિરો સાથે 'રાઇટિયસ કિલ' ફિલ્મમાં ન્યૂ યોર્કના ડિટેક્ટિવ તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જેને નકારાત્મક રિવ્યૂઝ મળ્યા હોવા છતાં તે બોક્સ ઓફિસ પર પોતાની પડતર કિંમત વસૂલ કરીને 'એવરેજ' હિટ સાબિત થઈ હતી.

૨૦૧૦માં પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' નાટકમાં શાયલોકનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જેના માટે તેમને ટોની એવોર્ડનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ જ વર્ષે તેમણે એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'યૂ ડોન્ટ નો જેક' માં ડૉ. જેક કેવોર્કિયનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેના માટે પચિનોએ તેમનો બીજો એમી એવોર્ડ અને ચોથો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો. ૨૦૧૧માં તેઓ 'જેક એન્ડ જીલ' નામની કોમેડી ફિલ્મમાં જોવા મળ્યા હતા. આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ જ ખરાબ ગણાવી હતી અને પચિનોને તેના માટે સૌથી ખરાબ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. જોકે, બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ ૧૪.૯ કરોડ ડોલરની કમાણી સાથે 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. પચિનોએ પાછળથી ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમના એકાઉન્ટન્ટની જેલ થવાને કારણે તેઓ આર્થિક મુશ્કેલીમાં હતા, તેથી પૈસાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે તેમણે આ ફિલ્મ સ્વીકારી હતી.

૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ના રોજ પચિનોને તેમના દ્વારા દિગ્દર્શિત અને અભિનીત ડોક્યુમેન્ટ્રી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વાઇલ્ડ સાલોમે' ના પ્રીમિયર પહેલાં પ્રતિષ્ઠિત 'ગ્લોરી ટુ ધ ફિલ્મમેકર' એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ફિલ્મમાં હેરોદની ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ આ ફિલ્મને પોતાની કારકિર્દીનો સૌથી વ્યક્તિગત પ્રોજેક્ટ ગણાવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૨માં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાએ પચિનોને દેશના સર્વોચ્ચ કલા સન્માન 'નેશનલ મેડલ ઓફ આર્ટસ' થી નવાજ્યા હતા. આ જ સમયગાળા દરમિયાન પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' નાટકની ૩૦મી વર્ષગાંઠના વિશેષ શો કર્યા હતા. ૨૦૧૩માં તેઓ મ્યુઝિક પ્રોડ્યુસરના જીવન પર આધારિત એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'ફિલ સ્પેક્ટર' માં મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા.

[[File:Manglehorn 03 (15272211442).jpg|thumb|૨૦૧૪ના ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]


૨૦૧૫માં પચિનોએ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ડેની કોલિન્સ' માં એક ઘરડા રોક સ્ટારની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ અદભુત અભિનય માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનું નોમિનેશન મળ્યું હતું અને બોક્સ ઓફિસ પર આ નાની ફિલ્મને 'એવરેજ' સફળતા મળી હતી. આ જ વર્ષના અંતમાં તેમણે ખાસ તેમના માટે જ લખાયેલા નાટક 'ચાઇના ડોલ' ના સતત ૯૭ શો કરીને રંગમંચ પર ઇતિહાસ રચ્યો હતો. ૨૦૧૬માં કલા જગતમાં તેમના અતુલ્ય યોગદાન બદલ પ્રતિષ્ઠિત 'કેનેડી સેન્ટર ઓનર' એવોર્ડથી તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. નિવૃત્તિ લેવા અંગે પચિનોએ ખુલાસો કર્યો હતો કે અભિનય હવે તેમના સ્વભાવનો એક એવો ભાગ બની ગયો છે કે તેઓ ક્યારેય કામ છોડવા વિશે વિચારી પણ શકતા નથી. ત્યારબાદ ૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના રોજ રિલીઝ થયેલી એચબીઓની ટેલિવિઝન ફિલ્મ 'પાટેર્નો' માં તેમણે ફૂટબોલ કોચ જો પાટેર્નોની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી.

=== ૨૦૧૯–વર્તમાન ===

૨૦૧૯માં પચિનોએ હોલિવૂડના સુપરસ્ટારસ બ્રેડ પિટ અને લિયોનાર્ડો ડીકેપ્રીયો સાથે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોની કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ' માં અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૧૯ના અંતમાં પચિનોએ માર્ટિન સ્કોર્સેઝની પ્રખ્યાત ગેંગસ્ટર નેટફ્લિક્સ ફિલ્મ 'ધ આઇરિશમેન' માં રોબર્ટ ડી નિરો અને જો પેસી સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકાના ઇતિહાસના પ્રખ્યાત અને વાસ્તવિક વ્યક્તિ જીમી હોફાની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ 'ઇન્ટરનેશનલ બ્રધરહુડ ઓફ ટીમસ્ટર્સ' નામના શક્તિશાળી લેબર યુનિયનના પ્રમુખ હતા. ૧૯૭૫માં તેમના રહસ્યમય રીતે ગુમ થવાની અને અમેરિકન માફિયાઓ સાથેના તેમના સંબંધોની સત્ય ઘટના પર આધારિત આ ફિલ્મમાં પચિનોના પર્ફોર્મન્સને ભારે પ્રશંસા મળી હતી. આ પ્રથમ વખત હતું જ્યારે પચિનોએ સ્કોર્સેઝ સાથે કામ કર્યું હોય. પચીનોના શાનદાર અભિનય માટે તેમને ઓસ્કાર એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર (શ્રેષ્ઠ સહ-અભિનેતા) તરીકેનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું, અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ રિલીઝ હોવા છતાં ઓનલાઇન મીડિયામાં આ ફિલ્મને પ્રચંડ સફળતા રહી હતી.

ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦માં પચિનોએ એમેઝોન પ્રાઇમ વીડિયોની સિરીઝ 'હન્ટર્સ' માં મેયર ઓફરમેન નામના કાલ્પનિક નાઝી શિકારીની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ૨૦૦૩ પછી તેમની પ્રથમ ટેલિવિઝન સિરીઝ હતી અને તે પ્રેક્ષકોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય થઈ હતી. ૨૦૨૧માં પચિનોએ રિડલી સ્કોટની ફિલ્મ 'હાઉસ ઓફ ગુચી' માં એલ્ડો ગુચીની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હોવા છતાં પચિનો, લેડી ગાગા અને જેરેડ લેટોના અભિનયને ખાસ હાઇલાઇટ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ 'એવરેજ' રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ 'અમેરિકન ટ્રેઇટર' ફિલ્મમાં મુખ્ય બચાવ પક્ષના વકીલ તરીકે જોવા મળ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૩માં પચિનોએ માઇકલ કીટનની ફિલ્મ 'નોક્સ ગોઝ અવે' માં જેવિયર ક્રેન નામના ચોર અને ફિક્સરની સહાયક ભૂમિકા ભજવીને મોટા પડદા પર વાપસી કરી હતી, જેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૪માં પચિનોએ વિખ્યાત કલાકાર અમેદેઓ મોદિગ્લિઆનીના જીવન પર આધારિત ફિલ્મ 'મોદી, થ્રી ડેઝ ઓન ધ વિંગ ઓફ મેડનેસ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેનું નિર્માણ તેમણે જોની ડેપ અને બેરી નવીદી સાથે મળીને કર્યું હતું. આ ફિલ્મ ડેનિસ મેકઇન્ટાયરના એક પ્રખ્યાત નાટક પર આધારિત હતી. 

૨૦૨૫માં પચિનો પાંચ સ્વતંત્ર (ઇન્ડિપેન્ડન્ટ) ફિલ્મોમાં જોવા મળ્યા હતા. તેમની પ્રથમ ફિલ્મ એક હોરર ફિલ્મ 'ધ રિચ્યુઅલ' હતી, જેમાં તેમણે ડેન સ્ટીવન્સ સાથે પાદરી થિયોફિલસ રીસિન્જરની ભૂમિકા ભજવી હતી; જોકે આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી નકારાત્મક સમીક્ષાઓ મળી હતી. તેમની બીજી ફિલ્મ 'બિલી નાઈટ' હતી, જે યુવા ફિલ્મ નિર્માતાઓની મહત્વાકાંક્ષા અને કલાત્મક સફર પર આધારિત એક ડ્રામા ફિલ્મ હતી. આ ફિલ્મનું પ્રીમિયર રોડ આઇલેન્ડ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫માં તેઓ અન્ય બે ફિલ્મો 'ડેડ મેન્સ વાયર' અને 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં નાની ભૂમિકાઓમાં જોવા મળ્યા હતા, જે બંને ફિલ્મોનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર વેનિસ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. 'ડેડ મેન્સ વાયર' માં તેમણે એક અમીર મોર્ટગેજ બ્રોકરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે તેમના ભૂતકાળના પ્રખ્યાત અભિનયની યાદ અપાવે છે. જ્યારે નેટફ્લિક્સની ફિલ્મ 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં તેમની ટૂંકી ભૂમિકાના વિવેચકો દ્વારા ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૨૫ની તેમની છેલ્લી ફિલ્મ નિક પિઝોલેટોની 'ઇઝીઝ વોલ્ટ્ઝ' હતી, જેમાં તેઓ વિન્સ વોન સાથે જોવા મળ્યા હતા અને તેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં વિશેષ પ્રસ્તુતિ તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૬માં પચિનોની જૂની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' ના એક પ્રખ્યાત લોકર રૂમ મોનોલોગ (ભાષણ)નો ઉપયોગ ફાઈઝર કંપનીના એક રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાપન અભિયાન (જાહેરાત) માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ જૂન ૨૦૨૬માં તેઓ 'કિલિંગ કાસ્ટ્રો' ફિલ્મમાં સીઆઈએ એજન્ટ રોબર્ટ માહ્યુની મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા, જેનું ભવ્ય પ્રીમિયર ટ્રાઇબેકા ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

== પ્રતિભાવ અને વારસો ==
અલ પચિનોને અવારનવાર સિનેમા અને થિયેટર જગતના સૌથી મહાન અને પ્રભાવશાળી અભિનેતાઓમાંથી એક માનવામાં આવે છે. તેમના ખાસ પ્રકારના તીવ્ર, સચોટ અને ગંભીર તેમજ વિસ્ફોટક અભિનય માટે જાણીતા પચિનોએ ન્યૂ હોલીવુડ યુગના એક દિગ્ગજ તરીકે નામના મેળવી હતી. ધ ગ્લોબ એન્ડ મેલ અખબારે તેમને ૧૯૭૦ના દાયકાની શરૂઆતની કાઉન્ટર-કલ્ચર પેઢીના આઇકોન તરીકે વર્ણવ્યા હતા. રોન રોઝનબૌમે તેમને હોલીવુડના હેમ્લેટ કહ્યા હતા, જ્યારે ઓલિવર સ્ટોને તેમને સ્ટ્રીટ હેમ્લેટ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા, જે વિલિયમ શેક્સપિયરની કૃતિઓ પ્રત્યે પચિનોના ઊંડા આદર અને તેમના પાત્રોમાં શેક્સપિયરન શૈલીની ગંભીર કરુણતા લાવવાની તેમની ક્ષમતાને દર્શાવે છે.

વર્ષ ૨૦૦૩માં, બ્રિટિશ ટેલિવિઝન દર્શકોએ ચેનલ ૪ ના એક સર્વેક્ષણમાં પચિનોને સર્વકાલીન મહાન મૂવી સ્ટાર તરીકે ચૂંટ્યા હતા, અને તેમનો સમાવેશ વીએચ૧ ની સર્વકાલીન ૨૦૦ મહાન પૉપ કલ્ચર આઇકોન્સની યાદીમાં પણ કરવામાં આવ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૨માં, એસ્કવાયર મેગેઝિનની સિનેમા ઇતિહાસના ૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનેતાઓની યાદીમાં પચિનોને છઠ્ઠા ક્રમે રાખવામાં આવ્યા હતા. તેના પછીના વર્ષે, એસ્કવાયર મેગેઝિને તેમનો સમાવેશ ૧૦ શ્રેષ્ઠ જીવંત અભિનેતાઓની યાદીમાં પણ કર્યો હતો.

લી સ્ટ્રાસ્બર્ગના માર્ગદર્શન હેઠળ તેઓ 'મેથડ એક્ટિંગ' શૈલી શીખ્યા હતા. સ્ટ્રાસ્બર્ગે તેમના વિશે કહ્યું હતું કે, કેટલાક કલાકારો પાત્રો ભજવે છે, જ્યારે અલ પચિનો પોતે તે પાત્ર બની જાય છે. તેઓ પાત્રની ઓળખ એટલી હદ સુધી અપનાવી લે છે કે નાટક કે ફિલ્મ પૂરી થયા પછી પણ લાંબા સમય સુધી તે જ પાત્રમાં જીવતા રહે છે. જોકે, પચિનો પોતે એવું માને છે કે તેઓ સંપૂર્ણપણે માત્ર મેથડ એક્ટર નથી, પરંતુ તેમના મતે શબ્દો એ તેમની ભાવનાત્મક સ્થિતિનો જ એક ભાગ હોવા જોઈએ અને તેઓ સ્ક્રિપ્ટ વગર પણ દ્રશ્યો સુધારવાની કસરતો કરે છે. 'શિકાગો રીડર' અખબારે આ બાબતની પ્રશંસા કરતા લખ્યું હતું કે, તેઓ એક એવા અદ્ભુત મેથડ એક્ટર છે જેઓ સહજ અભિવ્યક્તિ મેળવવા માટે ક્યારેય અચકાતા નથી.

'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' અને 'સર્પિકો' ફિલ્મોના દિગ્દર્શક સિડની લ્યુમેટે કહ્યું હતું કે, બધું જ તેમના અંદરના એક અદ્ભુત કેન્દ્રમાંથી બહાર આવે છે. હું તેની નજીક જવાનું પણ ન વિચારી શકું, કારણ કે તે પૃથ્વીના કેન્દ્રની નજીક જવા જેવું હશે. તેમના અંદરથી જે બહાર આવે છે તે માત્ર અને માત્ર તેમનું પોતાનું જ છે. 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મોના ડાયરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ જણાવ્યું હતું કે, મેં સૌથી પહેલા તેમની બુદ્ધિમત્તા નોંધી હતી. તેઓ પોતાની આવડતનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે સારી રીતે જાણે છે. તેમની પાસે જે આકર્ષક ગુણ અને એક ખાસ પ્રકારનો અંદાજ છે, તેનો તેઓ ભરપૂર ઉપયોગ કરે છે. આ સિવાય, ફિલ્મના સ્ક્રીન ટેસ્ટના એડિટિંગનું કામ સંભાળતા માર્સિયા લુકાસે નોંધ્યું હતું કે, પચિનોની આંખોમાં સામેની વ્યક્તિને એકદમ ઝંઝેડી નાખવાનું આકર્ષણ છે.

પચિનો ની ઘણી ફિલ્મો અમેરિકન સિનેમામાં ક્લાસિક એટલે કે સર્વકાલીન શ્રેષ્ઠ બની ચૂકી છે, જેમાંની તેમની ચાર ફિલ્મો ''ધ ગોડફાધર'', ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ટુ'', ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન'' અને ''સ્કારફેસ'' ને યુ.એસ. લાઇબ્રેરી ઓફ કોંગ્રેસની નેશનલ ફિલ્મ રજિસ્ટ્રી માં સાચવવા માટે પસંદ કરવામાં આવી છે. ફિલ્મ ઉદ્યોગના કલાકારો દ્વારા પસંદ કરાયેલી ટાઇમ આઉટ મેગેઝિનની ૧૦૦ સર્વશ્રેષ્ઠ ફિલ્મોની યાદીમાં પણ પચિનોની ત્રણ ફિલ્મોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

=== લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં ===
{{multiple image
 |perrow = 1
 |total_width=200
 | align = left
 | direction = 
 | image1 = 
 | image2 = Tony Montana - Scarface - Graffiti.jpg
 | image3 = 112 Mural al passeig de Circumval·lació (Barcelona), Al Pacino.jpg
 | footer = ૨૦૧૨માં વિનવુડ અને ૨૦૨૫માં બાર્સિલોના ખાતે પચિનોના &quot;ટોની મોન્ટાના&quot; પાત્રના ભીંતચિત્રો (મ્યુરલ્સ)
 | footer_align = left
}}
પચિનો નો ટેલિવિઝન, સંગીત, ફિલ્મો અને વ્યાપક લોકપ્રિય સંસ્કૃતિ (પોપ કલ્ચર) માં ઘણો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આનું મુખ્ય કારણ તેમની ફિલ્મોની ભૂમિકાઓ છે, જેણે તેમને હિંમત, મક્કમતા અને શક્તિના એક કાયમી સાંસ્કૃતિક પ્રતીક બનાવ્યા છે. વલ્ચર મેગેઝિને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, &quot;તેમને 'અનન્ય અલ પચિનો' કહેવાનું મન થાય, ભલે તેઓ વિશ્વમાં સૌથી વધુ નકલ (નકલ ઉતારવામાં) કરવામાં આવતા અભિનેતા છે.&quot; એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ જણાવ્યું હતું કે તેમની અભિનયની આગવી શૈલીએ &quot;કોમેડી કલાકારોની આખી પેઢીઓને રોજગારી પૂરી પાડી છે.&quot; તેમની સૌથી વધુ નકલ કરનારા પ્રખ્યાત કલાકારોમાં કેવિન સ્પેસી અને એલેક બાલ્ડવિનનો સમાવેશ થાય છે. સ્પેસીએ કહ્યું હતું કે, &quot;આપણે બધા અલ પચિનોની નકલ કરવાનું પસંદ કરીએ છીએ તેનું કારણ એ છે કે તેમણે એવા પાત્રો ભજવ્યા છે જે અવિસ્મરણીય છે, અને અલ પચિનો માટે આ માત્ર એક વ્યવસાય નથી, પણ એક કળા છે.&quot;

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''અલ પચિનો ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૬૯
| ''મી, નેટલી''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| મુખ્ય ભૂમિકા — પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| ૧૯૭૧
| ''ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્ક''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૨
| ''ધ ગોડફાધર''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| સહ અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૩
| ''સ્કેરક્રો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રાન્સિસ લાયનલ ડેલ્બુચી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૩
| ''સેર્પિકો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રેન્ક સેર્પિકો
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૪
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૫
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સોની વોર્ટઝિક
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૭
| ''બોબી ડીયરફિલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી ડીયરફિલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૯
| ''એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| આર્થર કિરકલેન્ડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૮૦
| ''ક્રૂઝિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ બર્ન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૨
| ''ઓથર! ઓથર!''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઇવાન ટ્રેવલિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૩
| ''સ્કારફેસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની મોન્ટાના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૫
| ''રેવલ્યુશન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ડોબ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૯
| ''સી ઓફ લવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ફ્રેન્ક કેલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૦
| ''ડિક ટ્રેસી''
|
|
|
| {{Yes}}
| અલ્ફોન્સ બિગ બોય કેપ્રિસ
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૦
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ફ્રેન્કી એન્ડ જોની''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૨
| ''ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિચાર્ડ રોમા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૨
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૧૯૯૩
| ''કાર્લિટોઝ વે''
|
|
|
| {{Yes}}
| કાર્લિટો બ્રિગાન્ટે
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૫
| ''હીટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ વિન્સન્ટ હેના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૬
| ''સિટી હોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મેયર જોન પેપાસ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ડોની બ્રાસ્કો''
|
|
|
| {{Yes}}
| બેન્જામિન લેફ્ટી રુગિરો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોન મિલ્ટન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''ધ ઇન્સાઇડર''
|
|
|
| {{Yes}}
| લોવેલ બર્ગમેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''એની ગિવન સન્ડે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની ડી અમાટો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ઇન્સોમ્નિયા''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલ ડોર્મર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''સિમોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિક્ટર ટેરેન્સકી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૩
| ''ધ રિક્રુટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર બર્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| શાયલોક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૫
| ''ટુ ફોર ધ મની''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર અબ્રામ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ઓશન્સ થર્ટીન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલી બેન્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''૮૮ મિનિટ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડોક્ટર જેક ગ્રેમ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૮
| ''રાઇટિયસ કિલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ડેવિડ ફિસ્ક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૦
| ''યૂ ડોન્ટ નો જેક''
|
|
|
| {{Yes}}
| જેક કેવોર્કિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા — ટેલિવિઝન ફિલ્મ
|-
| ૨૦૧૧
| ''ધ સન ઓફ નો વન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ચાર્લ્સ સ્ટેનફોર્ડ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૧
| ''જેક એન્ડ જીલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| તેઓ પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''સ્ટેન્ડ અપ ગાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૩
| ''સાલોમે''
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| કિંગ હેરોડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ۲۰۱۴
| ''મેંગલહોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એ જે મેંગલહોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ હમ્બલિંગ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| સાયમન એક્સલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૫
| ''ડેની કોલિન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેની કોલિન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૬
| ''મિસકન્ડક્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લ્સ અબ્રામ્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૭
| ''હેંગમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ રે આર્ચર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માર્વિન શ્વાર્ઝ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''ધ આઇરિશમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| જીમી હોફા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૨૦૨૧
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
|
|
|
| {{Yes}}
| આલ્ડો ગુચી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૩
| ''નોક્સ ગોઝ અવે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઝેવિયર ક્રેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''મોડી''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| મોરિસ ગેંગનેટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ડેડ મેન્સ વાયર''
|
|
|
| {{Yes}}
| એમ એલ હોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે''
|
|
|
| {{Yes}}
| અંકલ કાર્માઇન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ધ રિચ્યુઅલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફાધર થિયોફિલસ રીસિંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|}

=== નિર્દેશક અને નિર્માતા તરીકે વિશેષ ફિલ્મો ===
અલ પચિનોએ અભિનેતા સિવાય ડિરેક્ટર (નિર્દેશક) અને પ્રોડ્યુસર (નિર્માતા) તરીકે પણ કેટલીક ખૂબ જ પ્રખ્યાત પ્રાયોગિક અને ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મો બનાવી છે, જેની યાદી નીચે મુજબ છે:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! વર્ષ !! ફિલ્મ !! ભૂમિકા !! નોંધ
|-

| ૧૯૮૯ || ''ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક'' || નિર્માતા અને અભિનેતા || આ એક પ્રાયોગિક ફિલ્મ હતી જેને થિયેટરમાં રિલીઝ કરવાને બદલે માત્ર ખાસ સ્ક્રીનિંગ માટે જ રાખવામાં આવી હતી.
|-

| ૧૯૯૬ || ''લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ'' || નિર્દેશક, નિર્માતા અને લેખક || પચિનોની નિર્દેશક તરીકેની આ પ્રથમ સત્તાવાર ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ હતી, જેના માટે તેમને ડિરેક્ટર્સ ગિલ્ડ ઓફ અમેરિકાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.
|-

| ૨૦૦૦ || ''ચાઇનીઝ કોફી'' || નિર્દેશક અને અભિનેતા || આ એક અનોખી ડ્રામા ફિલ્મ હતી જે સંપૂર્ણ રીતે બે પાત્રો વચ્ચેની વાતચીત પર આધારિત હતી.
|-

| ૨૦૧૧ || ''વાઇલ્ડ સાલોમે'' || નિર્દેશક અને લેખક || ઓસ્કાર વાઇલ્ડના નાટક પર આધારિત આ એક અર્ધ-ડોક્યુમેન્ટરી (Docudrama) ફિલ્મ હતી.
|}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000199|અલ પચિનો}}

[[en:Al Pacino]]

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>blnh58rfeipq2fjd5x531t3mkgnqxnq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903637</id>
      <parentid>903636</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T17:44:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં */</comment>
      <origin>903637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106140" sha1="ij7tikv1d0n9acd0l98bv9rsj30ievp" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''અલ પચિનો''' નું હુલામણુ નામ ધરાવતા '''આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનો''' (જન્મ એપ્રિલ ૨૫, ૧૯૪૦), એક અમેરિકન અભિનેતા અને ફિલ્મ નિર્માતા છે. ૨૦મી સદીના સૌથી પ્રભાવશાળી અને મહાન કલાકારોમાંના એક ગણાતા અલ પચિનોએ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Pacino named 'greatest film star'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3001463.stm|date=2003-05-05|access-date=2026-08-12|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; પાંચ દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દીમાં અસંખ્ય યાદગાર ભૂમિકાઓ ભજવી છે. તેઓ અભિનયનો &quot;ટ્રિપલ ક્રાઉન&quot; (ઓસ્કાર, એમી અને ટોની એવોર્ડ) મેળવનારા જૂજ વૈશ્વિક કલાકારોમાં સામેલ છે.

== પ્રારંભિક જીવન ==
આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનોનો જન્મ અમેરિકા ના ન્યૂયોર્ક શહેરના મેનહટન વિસ્તારમાં આવેલા ઈસ્ટ હાર્લેમમાં ૨૫ એપ્રિલ, ૧૯૪૦ના રોજ થયો હતો. તેઓ તેમના સિસિલિયન અમેરિકન માતા રોઝ અને પિતા સાલ્વાટોર પચિનોનું એકમાત્ર સંતાન હતા. તેમના પિતા ઇટાલીના સેન ફ્રાટેલોથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. જ્યારે અલ પચિનો માત્ર બે વર્ષના હતા ત્યારે તેમના માતા-પિતાના છૂટાછેડા થઈ ગયા હતા. 

માતા-પિતા અલગ થયા પછી, તેમના માતા તેમને સાઉથ બ્રોન્ક્સ વિસ્તારમાં લઈ ગયા હતા. ત્યાં તેઓ તેમના નાના-નાની કેટ અને જેમ્સ ગેરાર્ડી સાથે રહેતા હતા. તેમના નાના-નાની નાની ઉંમરે ઇટાલીના પ્રખ્યાત કોર્લિયોન ગામમાંથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. અલગ થયા પછી અલ પચિનોના પિતા કેલિફોર્નિયા જતા રહ્યા હતા, જ્યાં તેમણે વીમા વેચાણકર્તા અને રેસ્ટોરન્ટના માલિક તરીકે કામ શરૂ કર્યું હતું.

જ્યારે અલ પચિનો ત્રણ-ચાર વર્ષના હતા, ત્યારથી જ તેમના માતા તેમને નિયમિત રીતે સિનેમા હોલમાં ફિલ્મો જોવા લઈ જતા હતા. ફિલ્મો જોયા પછી તેઓ મનમાં જ તે પાત્રોના સંવાદો વાગોળવાનું શરૂ કરી દેતા હતા. અલ પચિનોનું હુલામણું નામ સોની બોય હતું, જે તેમની માતાએ તે સમયના પ્રખ્યાત ગાયક અલ જોલ્સનના એક લોકપ્રિય ગીત પરથી રાખ્યું હતું, જે તેઓ અવારનવાર અલ પચિનો માટે ગાતા હતા.

પચિનો એ હર્મન રિડર જુનિયર હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેમણે અંગ્રેજી સિવાયના મોટાભાગના વિષયોના વર્ગો છોડી દીધા હતા. તેમના જુનિયર હાઈસ્કૂલના શિક્ષિકા બ્લેન્ચ રોથસ્ટીને નાની ઉંમરે જ તેમની અભિનય ક્ષમતા ઓળખી લીધી હતી. તેમણે અલ પચિનોને શાળાના નાટકોમાં ભૂમિકાઓ આપી અને વિદ્યાર્થીઓની સભાઓમાં બાઇબલના પાઠ વાંચવાનું કામ સોંપ્યું. તે શિક્ષિકાએ તેમના પરિવારના એપાર્ટમેન્ટની મુલાકાત લીધી અને તેમની નાનીને ખાસ કહ્યું કે આ બાળક આ જ કામ માટે બન્યો છે, જેને અલ પચિનો પોતાના જીવનનો સૌથી મોટો વળાંક માને છે. ત્યારબાદ ઓડિશન આપીને તેમણે હાઈસ્કૂલ ઓફ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. જોકે તેમની માતા તેમના આ નિર્ણયથી અસંમત હતા, કારણ કે તેઓ માનતા હતા કે ગરીબ લોકો અભિનય ન કરે. આ બાબતે ઘરમાં ઝઘડો થતાં તેમણે ઘર છોડી દીધું હતું.

પચિનો એ પોતાના સપના પૂરા કરવા અને ખર્ચ ઉઠાવવા માટે સંદેશવાહક, હોટેલમાં વાસણ સાફ કરવાના સહાયક, સફાઈ કામદાર, ટેલિફોન ઓપરેટર અને ટપાલ ક્લાર્ક જેવી ઓછી આવક વાળી નોકરીઓ કરી હતી. આ સમય દરમિયાન તેઓ ન્યૂયોર્કના અંડરગ્રાઉન્ડ થિયેટરોમાં બેઝમેન્ટ નાટકોમાં અભિનય કરતા હતા. કિશોરાવસ્થામાં તેમણે એક્ટર્સ સ્ટુડિયો નામની સંસ્થામાં જોડાવાનો પ્રયાસ કર્યો પરંતુ તેઓ રિજેક્ટ થયા. ત્યારબાદ તેઓ એચબી સ્ટુડિયોમાં જોડાયા, જ્યાં તેમની મુલાકાત અભિનયના શિક્ષક ચાર્લી લોટન સાથે થઈ, જેઓ પાછળથી તેમના માર્ગદર્શક અને શ્રેષ્ઠ મિત્ર બન્યા. આ સ્ટુડિયોના હોલ અને ડાન્સ રૂમ સાફ કરવાના બદલામાં સંસ્થાએ તેમને મફતમાં ક્લાસ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. રાત્રિના સમયે અલ પચિનો શેરીઓમાં ફરતા ફરતા શેક્સપિયરના સંવાદોની પ્રેક્ટિસ કરતા હતા. આ સમયગાળામાં તેઓ ઘણીવાર બેરોજગાર અથવા બેઘર રહ્યા હતા, અને ક્યારેક શેરીઓમાં, થિયેટરોમાં અથવા મિત્રના ઘરે સૂઈ જતા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૨માં પચિનોના માતાનું ત્રેતાલીસ વર્ષની નાની ઉંમરે અવસાન થયું હતું. તેના પછીના જ વર્ષે તેમના નાનાનું પણ અવસાન થયું. અલ પચિનો આ સમયને પોતાના જીવનનો સૌથી મુશ્કેલ તબક્કો માને છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ તે સમયે બાવીસ વર્ષના હતા અને તેમના જીવનના સૌથી પ્રભાવશાળી બે લોકો ચાલ્યા ગયા હતા, જેના કારણે તેઓ સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડ્યા હતા.

એચબી સ્ટુડિયોમાં ચાર વર્ષ વિતાવ્યા પછી, અલ પચિનોએ એક્ટર્સ સ્ટુડિયો માટે સફળતાપૂર્વક ઓડિશન આપ્યું. ત્યાં તેમણે અભિનયના પ્રખ્યાત કોચ લી સ્ટ્રાસબર્ગ હેઠળ પદ્ધતિસરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો. આ જ લી સ્ટ્રાસબર્ગ પાછળથી અલ પચિનો સાથે ધ ગોડફાધર ભાગ બે ફિલ્મમાં પણ જોવા મળ્યા હતા. પાછળથી આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં તેમણે સ્ટ્રાસબર્ગ અને આ સંસ્થાની તેમના જીવન પર પડેલી અસર વિશે વાત કરી હતી કે એક્ટર્સ સ્ટુડિયોનું તેમના જીવનમાં ખૂબ મોટું સ્થાન છે અને લી સ્ટ્રાસબર્ગને જેટલું સન્માન મળવું જોઈતું હતું તેટલું નથી મળ્યું. ચાર્લી લોટન પછી આ સંસ્થાએ જ તેમની કારકિર્દીને એક નવી દિશા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ અન્ય નાની-મોટી નોકરીઓ છોડીને સંપૂર્ણપણે અભિનય તરફ વળી શક્યા હતા. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે લી સ્ટ્રાસબર્ગ સાથે કામ કરવું ખૂબ જ ઉત્સાહજનક હતું કારણ કે તેઓ જ્યારે કોઈ દ્રશ્ય કે લોકો વિશે વાત કરતા ત્યારે એટલા રસપ્રદ લાગતા કે બસ તેમને સાંભળતા જ રહેવાનું મન થાય. તેઓ અભિનેતાઓને ખૂબ પ્રેમ કરતા અને અભિનયની અદ્ભુત સમજ ધરાવતા હતા.

== અંગત જીવન ==
=== સંબંધો અને બાળકો ===
પચિનોનો તેમની 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના સહ-અભિનેત્રી ડાયેન કીટન સાથે લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો. તેમનો આ ઉતાર-ચઢાવવાળો સંબંધ 'ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩' ના શૂટિંગ પછી પૂરો થયો હતો. આ સિવાય તેઓ જીલ ક્લેબર્ગ, ટ્યુઝડે વેલ્ડ, માર્થે કેલર, વેરુસ્કા વોન લેહન્દોર્ફ, કેથલીન ક્વિનલાન, લિન્ડાલ હોબ્સ અને પેનેલોપ એન મિલર સાથે પણ સંબંધોમાં રહ્યા હતા. પચિનોનો આર્જેન્ટિનાની અભિનેત્રી લ્યુસિલા પોલાક સાથે ૨૦૦૮ થી ૨૦૧૮ સુધી ૧૦ વર્ષ લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો.

પચિનોને ચાર બાળકો છે. તેમની સૌથી મોટી દીકરી જૂલી મેરીનો જન્મ ૧૬ ઓક્ટોબર ૧૯૮૯ના રોજ થયો હતો, જે તેમની અને એક્ટિંગ કોચ જેન ટેરન્ટની દીકરી છે. આ સિવાય ૨૫ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ના રોજ આઈવીએફ પદ્ધતિ દ્વારા તેમને બે જોડિયા બાળકો થયા હતા, જેમની માતા અભિનેત્રી બેવર્લી ડી એન્જેલો છે, જેમની સાથે પચિનો ૧૯૯૭ થી ૨૦૦૩ સુધી સંબંધમાં રહ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૪ દરમિયાન ફિલ્મ નિર્માતા નૂર અલ્ફલ્લાહ સાથેના સંબંધોથી ૧૫ જૂન ૨૦૨૩ના રોજ તેમને એક દીકરો થયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gujarati|first=TV9|date=2023-05-31|title=Al Pacinoની 53 વર્ષ નાની ગર્લફ્રેન્ડ બનશે માતા, 82 વર્ષની ઉંમરે ચોથી વખત પિતા બનશે એક્ટર|url=https://tv9gujarati.com/entertainment/hollywood-actor-al-pacino-is-going-to-be-a-father-for-the-fourth-time-at-the-age-of-82-with-53-year-younger-girlfriend-768236.html|access-date=2026-08-12|website=TV9 Gujarati|language=gu}}&lt;/ref&gt;૮૩ વર્ષની ઉંમરે પચિનો દુનિયાના સૌથી મોટી ઉંમરે પિતા બનનારા વ્યક્તિઓમાંથી એક બન્યા છે,  કોરોના લોકડાઉન બાદ ૨૦૨૨માં શરૂ થયેલો આ સંબંધ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં સત્તાવાર રીતે પૂરો થયો હતો અને બંને અલગ થઈ ગયા હતા&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-09-07|title=પીઢ અભિનેતા અલ પચિનો અને નૂર અલફલ્લાહ અલગ થયા: બાળકનો જન્મ ત્રણ મહિના પહેલા થયો હતો, નૂરે કસ્ટડી અને પૈસા માંગ્યા|url=https://www.divyabhaskar.co.in/entertainment/bollywood/news/veteran-actors-al-pacino-and-noor-alfallah-split-131802804.html|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;, પચીનો એ ક્યારેય લગ્ન કર્યા નથી.

== કારકિર્દી ==

=== ૧૯૬૭–૧૯૭૧: થિયેટર ભૂમિકાઓ અને ફિલ્મ સફરની શરૂઆત ===
[[File:Al Pacino - Hummel.jpg|thumb|upright|અલ પચિનો ૧૯૭૭માં ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઑફ પાવ્લો હમેલ નાટકમાં અભિનય કરતા.]] ૧૯૬૭માં અલ પચિનોએ બોસ્ટનના ચાર્લ્સ પ્લેહાઉસમાં અવેક એન્ડ સિંગ નાટકથી વ્યાવસાયિક રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ત્યારબાદ અમેરિકા હુર્રા નાટકમાં કામ દરમિયાન તેમની મુલાકાત અભિનેત્રી જીલ ક્લેબર્ગ સાથે થઈ, બંને વચ્ચે પાંચ વર્ષ સુધી પ્રેમસંબંધ રહ્યો, અને ત્યારબાદ તેઓ ન્યૂયોર્ક શહેરમાં પાછા ફર્યા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૮માં પચિનોએ એસ્ટોર પ્લેસ થિયેટરમાં ઇઝરાયેલ હોરોવિટ્ઝના ધ ઇન્ડિયન વોન્ટ્સ ધ બ્રોન્ક્સ નામના નાટકમાં મર્ફ નામના શેરી ગુંડાની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ નાટક ૧૭ જાન્યુઆરી, ૧૯૬૮ના રોજ શરૂ થયું હતું અને તેના કુલ એકસો સિત્યોતેર શો થયા હતા. આ નાટકની સાથે જ હોરોવિટ્ઝનું બીજું નાટક ઈટ્સ કોલ્ડ ધ સુગર પ્લમ પણ દર્શાવવામાં આવતું હતું, જેમાં જીલ ક્લેબર્ગ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ નાટકમાં શાનદાર અભિનય માટે  પચિનોને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓબી એવોર્ડ મળ્યો હતો, જ્યારે જોન કાઝલેને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. માર્ટિન બ્રેગમેને આ નાટક જોયું અને તેઓ પચિનોના મેનેજર બન્યા હતા. આ ભાગીદારી આવનારા વર્ષોમાં ખૂબ જ સફળ સાબિત થઈ, કારણ કે બ્રેગમેને જ પચિનોને ધ ગોડફાધર, સેર્પીકો અને ડોગ ડે આફ્ટરનૂન જેવી મહાન ફિલ્મો કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. પોતાની સ્ટેજ કારકિર્દી વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે માર્ટિન બ્રેગમેને જ મારી શોધ કરી હતી જ્યારે હું પચીસ-છવ્વીસ વર્ષનો હતો અને તેઓ મારા મેનેજર બન્યા હતા. હું આજે જે પણ સ્થાને છું તે માર્ટીના કારણે જ છું અને હું ખરેખર તેમનો ઋણી છું.

૨૫ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૬૯ના રોજ પચિનોએ બેલાસ્કો થિયેટર ખાતે ડોન પીટરસનના ડઝ અ ટાઈગર વેર અ નેકટાઈ નામના નાટકથી બ્રોડવે થિયેટરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. આ નાટક ઓગણચાળીસ શો પછી ૨૯ માર્ચ, ૧૯૬૯ના રોજ બંધ થઈ ગયું હતું, પરંતુ પચિનોના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ થયા હતા અને ૨૦ એપ્રિલ, ૧૯૬૯ના રોજ તેમને આ ભૂમિકા માટે પ્રતિષ્ઠિત ટોની એવોર્ડ મળ્યો હતો.  પચિનોએ ૧૯૭૦ના દાયકામાં પણ સ્ટેજ પર અભિનય ચાલુ રાખ્યો હતો અને ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ નામના નાટક માટે પોતાનો બીજો ટોની એવોર્ડ જીત્યો હતો. આ સિવાય તેમણે રિચાર્ડ ધ થર્ડ નામના નાટકમાં મુખ્ય શીર્ષક ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૮૦ના દાયકા મા ડેવિડ મેમેટના અમેરિકન બફેલો નામના નાટકમાં દેખાયા પછી પચિનોએ ફરીથી સ્ટેજ પર મોટી સફળતા મેળવી હતી, જેના માટે તેમને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ ૧૯૯૦ પછી પચીનો સ્ટેજ કાર્યોમાં યુજેન ઓ નીલના હ્યુગી, ઓસ્કાર વાઈલ્ડના સાલોમે અને વર્ષ ૨૦૦૫માં લાઈલ કેસ્લરના ઓર્ફન્સ નામના નાટકોના પુનઃપ્રસારણનો સમાવેશ થાય છે. એક્ટર્સ સ્ટુડિયોમાં અભ્યાસ કરતી વખતે પચીનોને સમજાયું હતું કે તેમની પાસે અભિનયની એક અદ્ભુત ભેટ છે અને તેમને આ કામમાં ખૂબ આનંદ આવતો હતો, જોકે તેમના શરૂઆતના કામો આર્થિક રીતે બહુ ફાયદાકારક નહોતા. 

સ્ટેજ પર સફળતા મેળવ્યા પછી પચિનોએ વર્ષ ૧૯૬૯માં પેટ્ટી ડ્યુક અભિનીત એક સ્વતંત્ર ફિલ્મ મી, નેટલીમાં ટૂંકી ભૂમિકા ભજવીને ફિલ્મી દુનિયામાં પ્રવેશ કર્યો હતો. વર્ષ ૧૯૭૦માં પચિનોએ ક્રિએટિવ મેનેજમેન્ટ એસોસિએટ્સ નામની ટેલેન્ટ એજન્સી સાથે કરાર કર્યા હતા. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૭૧માં આવેલી ફિલ્મ ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્કમાં એક હેરોઈનના બંધાણી યુવકની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને તેમણે ફીચર ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતા તરીકે સત્તાવાર શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૭૨–૧૯૮૩: વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને સફળતા ===
[[File:Al Pacino with James Caan.jpg|thumb|upright|left|વર્ષ ૧૯૭૨ની આસપાસ જેમ્સ કાન સાથે અલ પચિનો]]
ડિરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ પચિનોને મારીયો પુઝો ની ૧૯૬૯ માં પ્રકાશિત થયેલી સુપર હિટ માફિયા નવલકથા [[ધ ગોડફાધર (નવલકથા)|ધ ગોડફાધર]] પર આધારિત ફિલ્મ માં માઈકલ કોર્લિયોનની મુખ્ય ભૂમિકા માટે પસંદ કર્યા હતા, જે વર્ષ ૧૯૭૨ રિલીઝ થઈ હતી. જોકે આ ભૂમિકા મેળવવા માટે જેક નિકોલસન, રોબર્ટ રેડફોર્ડ, વોરેન બીટી અને તે સમયે ખૂબ જ ઓછા જાણીતા એવા રોબર્ટ ડી નિરોએ પણ પ્રયાસો કર્યા હતા. તેમ છતાં દિગ્દર્શક ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ '''અલ પચિનો'''ની જ પસંદગી કરી હતી; કારણ કે પચિનો પોતે ઇટાલિયન મૂળના હતા અને તેમની એકટિંગ માં એક ખાસ તીવ્રતા હતી જે કોપોલાને 'માઇકલ કોર્લિયોની'ના પાત્ર માટે જોઈતી હતી.

શરૂઆતમાં પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ ફિલ્મ સ્ટુડિયોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ આ પસંદગીથી નારાજ થયા હતા, કારણ કે તેઓ આ ભૂમિકા માટે કોઈ વધુ પ્રખ્યાત અભિનેતાને લેવા માંગતા હતા. જોકે, ફિલ્મમાં પચીનોના પ્રખ્યાત 'રેસ્ટોરન્ટ શૂટઆઉટ દ્રશ્ય'ના શૂટિંગ પછી તેઓ માની ગયા હતા.

આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર તમામ રેકોર્ડ તોડીને '''ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર''' સાબિત થઈ અને તે વર્ષની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ બની. આ ફિલ્મમાં પચિનોના અદ્ભુત અભિનયને કારણે તેમને '''ઓસ્કાર એવોર્ડ'''નું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમના આ પરફોર્મન્સને ફિલ્મ જગતમાં એક અત્યંત તીવ્ર અને પ્રભાવશાળી એક્ટિંગના સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ સાથે જ, માઇકલ કોર્લિયોનીનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત અને આઇકોનિક પાત્ર માનવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-12-18|title=અલ પચિનોના એક ફેન એ બાકસની ૧ લાખ દીવાસળીઓમાંથી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના તેમના પ્રખ્યાત પાત્ર 'માઇકલ કોર્લિયોની'નું એક અત્યંત સુંદર અને અદભુત સ્ટેચ્યુ તૈયાર કર્યું છે.|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/ajab-artist-tomislav-horvat-created-a-sculpture-of-al-pacino-with-matchboxes-in19-mon-4468137-pho.html|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;

લાંબા સમય સુધી એવી અફવાઓ હતી કે પચિનોએ તે વર્ષના ઓસ્કાર એવોર્ડ સમારોહનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. અફવા મુજબ તેઓ શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાની શ્રેણીમાં નામાંકિત થવાથી નારાજ હતા, કારણ કે ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતાનો ઓસ્કાર જીતનાર સહ-કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો કરતાં અલ પચિનોનો સ્ક્રીન પર દેખાવાનો સમય વધુ હતો. જોકે, વર્ષ ૨૦૨૪માં પ્રકાશિત થયેલી પોતાની આત્મકથામાં અલ પચિનોએ આ અફવાઓનું સંપૂર્ણ ખંડન કર્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી છે કે તે સમયે અચાનક મળેલી વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને પ્રખ્યાતિના કારણે તેઓ ખૂબ ડરી ગયા હતા અને માનસિક રીતે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા. આ અતિશય ભયના કારણે અને તે જ સમયે બોસ્ટનમાં થિયેટરના કામમાં વ્યસ્ત હોવાને લીધે તેઓ તે ઓસ્કાર સમારોહમાં હાજર રહી શક્યા નહોતા.

૧૯૭૩માં, પચિનોએ જીન હેકમેન સાથે સ્કેરક્રો ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું, જેને કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રતિષ્ઠિત પામ ડી ઓર એવોર્ડ મળ્યો હતો. એ જ વર્ષે, ન્યૂ યોર્ક સિટીના પોલીસ ઓફિસર ફ્રેન્ક સેર્પિકોની સાચી વાર્તા પર આધારિત સેર્પિકો ફિલ્મમાં શાનદાર એક્ટિંગ કરવા બદલ પચીનોને બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ ફિલ્મમાં તેમણે સાથી પોલીસ અધિકારીઓનો ભ્રષ્ટાચાર ખુલ્લો પાડવા માટે અંડરકવર ઓપરેશન કર્યું હતું. 

[[File:Pacino as Serpico in 1973.jpg|thumb|upright|૧૯૭૩માં સેર્પિકો ફિલ્મના પાત્રમાં પચીનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૪માં, ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર'ની સિક્વલ મૂવીમાં પચિનોએ ફરી એકવાર માઇકલ કોર્લિયોનીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સુપર હિટ રહી અને સાથે બેસ્ટ પિક્ચરનો ઓસ્કાર જીતનારી ઇતિહાસની પહેલી સિક્વલ બની હતી. આ રોલ માટે પચીનોને ત્રીજી વખત ઓસ્કાર નોમિનેશન મળ્યું હતું, જે માઇકલ કોર્લિયોનીના પાત્ર માટે તેમનું લીડ કેટેગરીમાં બીજું નોમિનેશન હતું. પ્રખ્યાત મેગેઝિન ન્યૂઝવીકે ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨ માં તેમના પરફોર્મન્સને સિનેમાના ઇતિહાસમાં કોઈ વ્યક્તિના હૃદયના કઠોર થવાની પ્રક્રિયાનું સૌથી શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન ગણાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-01|title=અમદાવાદના આશ્રમ રોડ પર આવેલા પ્રયોગશાળા હોલ ખાતે અલ પચિનોની સુપરહિટ ક્લાસિક ફિલ્મ સર્પિકો નું ખાસ સ્ક્રીનિંગ યોજાયું|url=https://english.gujaratsamachar.com/news/lifestyle-fashion/have-a-leisurely-weekend-with-drama-laughter-and-more-in-ahmedabad-65361255554|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Gujarat Samachar|language=en}}&lt;/ref&gt;

૧૯૭૫માં, પચિનોને બેંક લૂંટારા જોન વોજટોવિચની સાચી વાર્તા પર આધારિત 'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' ફિલ્મથી વધુ એક મોટી બોક્સ ઓફિસ પર બ્લોકબસ્ટર સફળતા મળી, આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સિડની લુમેટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે થોડા વર્ષો પહેલા 'સેર્પિકો' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ માટે પચિનોને ફરી એકવાર ઓસ્કારમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. 

[[File:Al Pacino Penelope Allen in Dog Day Afternoon.jpg|thumb|upright|૧૯૭૫માં આવેલી ડોગ ડે આફ્ટરનૂન ફિલ્મના એક દ્રશ્યમાં પચિનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૭માં, સિડની પોલેક દ્વારા નિર્દેશિત 'બોબી ડીયરફિલ્ડ' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક રેસ-કાર ડ્રાઇવરની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લૉપ થઈ હતી, પરંતું આ શાનદાર રોલ માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમની આના પછીની ફિલ્મ કોર્ટરૂમ ડ્રામા આધારિત 'એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ' હતી. જે સુપર હિટ બની સાથે આ ફિલ્મમાં પચિનોની અદ્ભુત એક્ટિંગ રેન્જના ફિલ્મ વિવેચકોએ ખૂબ વખાણ કર્યા અને તેમને ચોથી વખત બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું. જોકે, તે વર્ષે આ એવોર્ડ 'ક્રેમર વર્સિસ ક્રેમર' ફિલ્મ માટે ડસ્ટિન હોફમેનને મળ્યો હતો, રસપ્રદ વાત એ છે કે આ ફિલ્મની ઓફર પહેલા પચિનોને થઈ હતી પણ તેમણે આ રોલ કરવાની ના પાડી દીધી હતી. 

૧૯૭૦ના દાયકા દરમિયાન, પચિનોને કુલ પાંચ ઓસ્કાર નામાંકન મળ્યા હતા, જેમાં સેર્પિકો, ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨, ડોગ ડે આફ્ટરનૂન અને એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મો માટે બેસ્ટ એક્ટરના ચાર નામાંકન સામેલ હતા.

૧૯૮૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં પચિનોની કારકિર્દીમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ન્યૂ યોર્કના ગે સમુદાયના વિરોધનો સામનો કરનારી તેમની વિવાદાસ્પદ ફિલ્મ 'ક્રૂઝિંગ' અને કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ઓથર! ઓથર!' બોક્સ ઓફિસ પર ખાસ સફળ ન રહી અને ફિલ્મ વિવેચકોએ પણ તેના નકારાત્મક રિવ્યૂ આપ્યા હતા. જોકે, ૧૯૮૩માં બ્રાયન ડી પાલ્મા દ્વારા નિર્દેશિત ગેંગસ્ટર ક્રાઇમ એક્શન ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કારફેસ'માં તેમનું પરફોર્મન્સ તેમની કારકિર્દીનું સૌથી મોટું હાઇલાઇટ અને યાદગાર પાત્ર સાબિત થયું. શરૂઆતમાં આ ફિલ્મમાં બતાવેલી અતિશય હિંસાના કારણે વિવેચકોએ તેની આકરી ટીકા કરી હતી, પરંતુ સમય જતાં આ ફિલ્મને સિનેમા જગતમાં ભારે પ્રશંસા મળી. આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ઘણું સારું પ્રદર્શન કર્યું,તેમજ ફિલ્મમાં ક્યુબન ડ્રગ લોર્ડ 'ટોની મોન્ટાના' નો દમદાર રોલ ભજવવા બદલ પચિનોને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નામાંકન મળ્યું હતું. પચિનોએ ભજવેલું ટોની મોન્ટાનાનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક આઇકોનિક ગેંગસ્ટર પાત્ર તરીકે જોવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=અલ પચિનોની સ્કારફેસ જોઈને વાસ્તવમાં રોલ નિભાવ્યો : સંજય દત્ત|url=https://sandesh.com/supplement/after-seeing-al-pacino-39-s-scarface-played-the-real-role-sanjay|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

=== ૧૯૮૪–૧૯૯૯: ૪ વર્ષનો બ્રેક અને જબરદસ્ત વાપસી ===

અમેરિકન ક્રાંતિ દરમિયાન એક શિકારીની વાર્તા પર આધારિત તેમની ૧૯૮૫ની ફિલ્મ 'રેવલ્યુશન' કમાણી અને વિવેચકો બંને દ્રષ્ટિએ નિષ્ફળ રહી હતી. પચિનોએ આ નિષ્ફળતા માટે ફિલ્મના ઉતાવળિયા પ્રોડક્શનને જવાબદાર ગણાવ્યું હતું, જેના કારણે તેમણે ફિલ્મોમાંથી ચાર વર્ષનો બ્રેક લીધો હતો. આ સમય દરમિયાન પચિનો ફરી રંગમંચ તરફ વળ્યા. તેમણે 'ક્રિસ્ટલ ક્લિયર', 'નેશનલ એન્થમ્સ' અને અન્ય નાટકોના વર્કશોપ પ્રોડક્શન્સ તૈયાર કર્યા; તેમજ ૧૯૮૮માં પ્રોડ્યુસર જોસેફ પેપના 'ન્યૂ યોર્ક શેક્સપિયર ફેસ્ટિવલ'માં 'જુલિયસ સીઝર' નાટકમાં પણ અભિનય કર્યો. 

ફિલ્મોમાંથી લીધેલા આ બ્રેક વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે: &quot;મને યાદ છે જ્યારે ૧૯૭૪-૭૫માં બધું બરાબર ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે હું સ્ટેજ પર 'ધ રેઝિસ્ટિબલ રાઇઝ ઓફ આર્ટુરો ઉઇ' નાટક કરી રહ્યો હતો. તે સમયે મેં ક્યાંક વાંચ્યું કે હું સ્ટેજ પર એટલે પાછો ફર્યો છું કારણ કે મારું ફિલ્મી કરિયર ડૂબી રહ્યું છે! થિયેટર પ્રત્યે લોકોની આવી નકારાત્મક વિચારસરણી રહી છે, જે કમનસીબ છે.&quot;

પચિનોએ ૧૯૮૯માં 'સી ઓફ લવ' ફિલ્મથી ફરી મોટા પડદા પર વાપસી કરી, જેમાં તેમણે એક એવા ડિટેક્ટિવની ભૂમિકા ભજવી હતી જે અખબારની સિંગલ્સ કોલમ દ્વારા શિકાર શોધતા સિરિયલ કિલરની શોધ કરે છે. આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી ખૂબ જ સારા રિવ્યૂઝ મળ્યા હતા, અને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી.

૧૯૯૦માં આવેલી 'ડિક ટ્રેસી' ફિલ્મ પણ બોક્સ ઓફિસ પર વ્યાવસાયિક રીતે સફળ રહી હતી. આ ફિલ્મમાં 'બિગ બોય કેપ્રિસ'ની ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કારનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. પ્રખ્યાત ફિલ્મ વિવેચક રોજર એબર્ટે પચિનોના વખાણ કરતા તેમને આખી ફિલ્મમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર ગણાવ્યા હતા.આ જ વર્ષમાં આગળ જતાં, તેમણે ગોડફાધર સિરીઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ ગોડફાધર ૩' માં તેમના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્રોમાંના એક, માઈકલ કોર્લિયોન તરીકે પુનરાગમન કર્યું હતું. જોકે આ ફિલ્મ આર્થિક રીતે સફળ હિટ સાબિત થઈ હતી, પરંતુ તે તેના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી સફળતા મેળવી શકી નહોતી, અને પચીનોના પરિપક્વ અને લાગણીસભર અભિનયના વિવેચકો દ્વારા વ્યાપક વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. આ શાનદાર અભિનય માટે તેમને મોશન પિક્ચર ડ્રામા શ્રેણીમાં 'બેસ્ટ એક્ટર' (શ્રેષ્ઠ અભિનેતા) તરીકે પ્રતિષ્ઠિત ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું.

૧૯૯૧માં પચિનોએ 'ફ્રેન્કી અને જોની' ફિલ્મમાં મિશેલ ફીફર સાથે અભિનય કર્યો, જેમણે અગાઉ 'સ્કારફેસ' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ જેલમાંથી મુક્ત થયેલા એક રસોઈયાની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે પોતાની સાથે રેસ્ટોરન્ટમાં કામ કરતી એક વેઈટ્રેસ સાથે સંબંધની શરૂઆત કરે છે. આ ફિલ્મ ટેરેન્સ મેકનેલીના ૧૯૮૭ના પ્રખ્યાત નાટક પરથી બનાવવામાં આવી હતી. વિવેચકો તરફથી આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ એવરેજ સાબિત થઈ હતી, જોકે પચિનોએ પાછળથી જણાવ્યું હતું કે તેમને આ પાત્ર ભજવવાની ખૂબ મજા આવી હતી. ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સના વિવેચક જેનેટ મેસ્લિને પચિનોના વખાણ કરતા લખ્યું હતું કે, પચિનો આટલા સરળ અને આકર્ષક અગાઉ ક્યારેય દેખાયા નથી અને મિશેલ સાથેના તેમના દ્રશ્યો ખૂબ જ સચોટ અને પ્રમાણિક છે.

૧૯૯૨માં આવેલી માર્ટિન બ્રેસ્ટની ફિલ્મ 'સેન્ટ ઓફ અ વુમન'માં એક ગુસ્સાવાળા અને અંધ યુએસ આર્મી લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડની યાદગાર ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને તેના પછીના વર્ષે શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કાર મળ્યો હતો. આ જ વર્ષે તેમને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકે પણ નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ સાથે જ પચિનો એક જ વર્ષમાં બે અલગ-અલગ ફિલ્મો માટે બે એક્ટિંગ નોમિનેશન મેળવનારા અને મુખ્ય ભૂમિકા માટે ઓસ્કાર જીતનારા ઇતિહાસના પ્રથમ પુરુષ અભિનેતા બન્યા હતા.

૧૯૯૩માં પચિનોએ ગુનાહિત ડ્રામા ફિલ્મ 'કાર્લિટોઝ વે' માં સીન પેન સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ ન્યૂયોર્ક સ્ટેટ સુપ્રીમ કોર્ટના જજ એડવિન ટોરેસ દ્વારા લખાયેલી નવલકથાઓ 'કાર્લિટોઝ વે' (૧૯૭૫) અને 'આફ્ટર અવર્સ' (૧૯૭૯) પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મનું દિગ્દર્શન જાણીતા ડાયરેક્ટર બ્રાયન ડી પાલ્માએ કર્યું, જેમની સાથે પચિનોએ અગાઉ ૧૯૮૩ની તેમની હિટ, આઇકોનિક ક્લ્ટ ક્લાસિક ફિલ્મ 'સ્કારફેસ' માં કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ કાર્લિટો બ્રિગાન્તે નામના એક એવા ગેંગસ્ટરની ભૂમિકા ભજવી હતી જે પોતાના ભ્રષ્ટ વકીલની મદદથી જેલમાંથી મુક્ત થાય છે અને હવે સુધરી જવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે. રિલીઝ સમયે બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ સરેરાશ સફળ રહી હતી, અને તેને મિશ્ર પ્રતિભાવો મળ્યા હતા, પરંતુ પાછળથી તે સિનેમા જગતમાં એક 'કલ્ટ ક્લાસિક' ગેંગસ્ટર ફિલ્મ તરીકે પ્રખ્યાત થઈ હતી.

ત્યારબાદ ૧૯૯૫માં પચિનોએ માઈકલ મેનની પ્રખ્યાત એક્શન ક્રાઈમ થ્રિલર ફિલ્મ 'હીટ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેઓ અને રોબર્ટ ડી નિરો પ્રથમ વખત મોટા પડદા પર એકસાથે જોવા મળ્યા હતા (જોકે આ બંને કલાકારો અગાઉ 'ધ ગોડફાધર ભાગ ૨' માં પણ હતા, પરંતુ તેમાં બંનેનો એક પણ સીન સાથે નહોતો). આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ વખાણી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આજે પણ આ ફિલ્મને સિનેમા જગતની એક માસ્ટરપીસ સિનેમેટિક અને ઇતિહાસની સૌથી પ્રભાવશાળી 'હીસ્ટ' ફિલ્મોમાંની એક ગણવામાં આવે છે.૧૯૯૬માં પચિનોએ તેમના પોતાના દિગ્દર્શનમાં બનેલી થિયેટ્રિકલ ડોક્યુડ્રામા ફિલ્મ 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેમાં વિલિયમ શેક્સપિયરના નાટકના દ્રશ્યો અને લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં શેક્સપિયરની પ્રાસંગિકતા દર્શાવવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ રહી હતી પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો.

૧૯૯૭માં આવેલી રહસ્યમય થ્રિલર ફિલ્મ 'ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ' માં પચિનોએ શેતાનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં કીઆનુ રીવ્સ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. જાણીતા વિવેચક રોજર એબર્ટે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ શેતાનનું આ પાત્ર અદભુત ઉત્સાહ અને આનંદ સાથે ભજવ્યું છે.તે જ વર્ષે આવેલી બાયોગ્રાફીકલ ગેંગસ્ટર ડ્રામા  ફિલ્મ 'ડોની બ્રાસ્કો' પણ બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ રહી હતી. આ ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકામાં ન્યૂયોર્કના કુખ્યાત 'બોનાનો માફિયા પરિવાર' ની અંદર ઘૂસણખોરી કરનાર અંડરકવર એફબીઆઈ એજન્ટ જોસેફ પિસ્ટોન (ડોની બ્રાસ્કો) ના વાસ્તવિક ઓપરેશન પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ ન્યૂયોર્કના વાસ્તવિક ગેંગસ્ટર 'લેફ્ટી રુગિએરો ની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ અજાણતામાં એફબીઆઈ એજન્ટ (જોની ડેપ) ને પોતાના માફિયા સામ્રાજ્યની અંદર લાવે છે જે બાદમાં આખા ગેંગનો સફાયો કરે છે.

૧૯૯૯માં પચિનોએ ઓસ્કારમાં મલ્ટિપલ નોમિનેશન મેળવનારી ફિલ્મ 'ધ ઇન્સાઇડર' માં રસેલ ક્રો સાથે એક ટીવી પ્રોડ્યુસરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને વિવેચકોએ ખૂબ જ વખાણી હોવા છતાં ઊંચા બજેટને કારણે બોક્સ ઓફિસ પર તે 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. આ જ વર્ષે તેઓ ઓલિવર સ્ટોનની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' માં પણ જોવા મળ્યા હતા, જે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી.

=== ૨૦૦૦–૨૦૧૮: ટેલિવિઝન ભૂમિકાઓ અને રંગમંચ પર વાપસી ===

૨૦૦૦ની સાલથી પચિનોએ ત્રણ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યા હતા; જેમાં પ્રથમ એવોર્ડ ૨૦૦૧માં સિનેમા જગતમાં તેમના આજીવન યોગદાન બદલ સેસિલ બી ડીમિલ એવોર્ડ તરીકે આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૦૦માં પચિનોએ જેરી ઓરબેક સાથે ઇરા લેવિસના નાટક પર આધારિત ઓછા બજેટની ફિલ્મ 'ચાઇનીઝ કોફી' માં અભિનય કર્યો હતો, જેને વિવિધ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. મુખ્યત્વે બે મુખ્ય પાત્રો વચ્ચેની વન-ઓન-વન વાતચીત પર આધારિત આ ફિલ્મને પૂર્ણ કરવામાં લગભગ ત્રણ વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો અને તેનું સંપૂર્ણ ભંડોળ પચિનોએ પોતે પૂરું પાડ્યું હતું.

'ચાઇનીઝ કોફી' ફિલ્મને પચિનો દ્વારા પ્રોડ્યુસ કરવામાં આવેલી અન્ય બે દુર્લભ ફિલ્મો 'ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક' અને 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' ની સાથે 'પચિનો: એન એક્ટર્સ વિઝન' નામના એક ખાસ ડીવીડી બોક્સ સેટમાં સામેલ કરવામાં આવી હતી, જે ૨૦૦૭માં રિલીઝ થઈ હતી. પચિનોએ આ ફિલ્મો ધરાવતી ડિસ્ક માટે પ્રસ્તાવના અને ઉપસંહાર પણ તૈયાર કર્યા હતા.

[[File:Al Pacino.jpg|thumb|left|upright|૨૦૦૪ના વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]
૨૦૦૨માં પચિનોએ પ્રખ્યાત દિગ્દર્શક ક્રિસ્ટોફર નોલાનની મનોવૈજ્ઞાનિક થ્રિલર ફિલ્મ 'ઇન્સોમ્નિયા' માં અભિનય કર્યો હતો, જે આ જ નામની એક નોર્વેજીયન ફિલ્મની રિમેક હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે વિલિયમ્સ અને હિલેરી સ્વાન્ક જેવા કલાકારો સાથે કામ કર્યું હતું, જેમાં પચિનોએ અલાસ્કાના એક નાના શહેરમાં હત્યાની તપાસ કરવા આવેલા લોસ એન્જલસના એક અનુભવી ડિટેક્ટિવની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકો તરફથી પચિનો અને રોબિન વિલિયમ્સ બંનેના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. સાથે આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થઈ હતી.

ત્યારબાદ આવેલી તેમની આગામી ફિલ્મ 'સિમોન' ને વિવેચકો તરફથી ખાસ પ્રશંસા ન મળી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૨માં તેમણે 'પીપલ આઈ નો' ફિલ્મમાં એક પબ્લિસિસ્ટની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હોવા છતાં આ નાની ફિલ્મ પર લોકોનું ખાસ ધ્યાન ગયું નહોતું અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' રહી હતી.

પોતાની વ્યાવસાયિક સફળતા પછી ભાગ્યે જ સહાયક ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ, ૨૦૦૩માં વિવેચકો અને બોક્સ ઓફિસ પર ભારે 'ડિઝાસ્ટર' સાબિત થયેલી ફિલ્મ 'ગીગ્લી' માં દિગ્દર્શક માર્ટિન બ્રેસ્ટના આગ્રહ ખાતર એક નાની ભૂમિકા સ્વીકારી હતી. ૨૦૦૩માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'ધ રિક્રુટ' માં પચિનો એક સીઆઈએ રિક્રુટર તરીકે જોવા મળ્યા હતા અને તેમની સાથે કોલિન ફેરેલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી, જોકે પચિનોએ આ ફિલ્મ વિશે જણાવ્યું હતું કે આ એવી ફિલ્મ હતી જેને તેઓ વ્યક્તિગત રીતે સમજી શક્યા નહોતા. ત્યારબાદ પચિનોએ ૨૦૦૩ની એચબીઓ મિની-સિરીઝ 'એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા' માં વકીલ રોય કોનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ટોની કુશ્નરના પુલિત્ઝર પ્રાઈઝ વિજેતા નાટક પર આધારિત હતી. આ શાનદાર અભિનય માટે પચિનોએ ૨૦૦૪માં તેમનો ત્રીજો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો.

૨૦૦૪માં આવેલી ફિલ્મ 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' માં પચિનોએ શાયલોકની ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકોએ પરંપરાગત રીતે એક વિલન તરીકે દર્શાવવામાં આવતા આ પાત્રમાં સંવેદનશીલતા અને ઊંડાણ લાવવા બદલ તેમના ખૂબ વખાણ કર્યા હતા. ૨૦૦૫માં આવેલી 'ટુ ફોર ધ મની' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક સ્પોર્ટ્સ ગેમ્બલિંગ એજન્ટ અને મેથ્યુ મેકોનહીના માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને ઊંચા બજેટના કારણે તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટના વિવેચકે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ એટલી બધી વખત માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી છે કે હવે તેમને કિંગમેકરનો એવોર્ડ મળવો જોઈએ. પચિનોએ તેમની મહાન ગેંગસ્ટર સીરીઝ ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર' ના આધારે વર્ષ ૨૦૦૬માં બનેલી વિડીયો ગેમ 'ધ ગોડફાધર: ધ ગેમ' માં માઈકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ કે ચહેરો આપવાની સાફ ના પાડી દીધી હતી, જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોનિક આર્ટસ નામની ગેમ કંપનીને તેમનો ચહેરો કે અવાજ વાપરવાની કાનૂની મંજૂરી મળી નહોતી. વાસ્તવમાં, તેમણે આ રમત માટે એટલા માટે ના પાડી હતી કારણ કે તે જ વર્ષે તેઓ પહેલેથી જ અન્ય એક હરીફ ગેમિંગ કંપની વિવેન્ડી ગેમ્સ સાથે પોતાની જ પ્રખ્યાત ક્લ્ટ ક્લાસિક ગેંગસ્ટર ફિલ્મ સ્કારફેસ (૧૯૮૩) પર આધારિત વિડીયો ગેમ 'સ્કારફેસ: ધ વર્લ્ડ ઇઝ યોર્સ' માટે કરારબદ્ધ થઈ ચૂક્યા હતા. તે કરારની શરતો મુજબ તેઓ એકસાથે બે મોટી વિડીયો ગેમ્સને પોતાની મંજૂરી આપી શકે તેમ નહોતા. જોકે, તેમણે 'સ્કારફેસ' ગેમમાં પોતાનો ચહેરો વાપરવાની સંપૂર્ણ મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ ઉંમરના કારણે બદલાતા અવાજને લીધે ટોની મોન્ટાનાના પાત્રના અવાજ માટે તેમણે પોતે જ અલ્ પચિનો જેવો જ અવાજ ધરાવતા એક અન્ય ડબિંગ કલાકારની પસંદગી કરી આપી હતી.

૨૦૦૬માં અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા પચિનોને ૩૫મા લાઈફ એચીવમેન્ટ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા અને આ જ વર્ષે ટ્રિનિટી કોલેજ ડબલિનની યુનિવર્સિટી ફિલોસોફિકલ સોસાયટીએ તેમને માનદ સભ્યપદ એનાયત કર્યું હતું.

૨૦૦૭માં પચિનોએ જોર્જ ક્લૂની અને બ્રેડ પિટ જેવા સ્ટાર્સ સાથે 'ઓશન્સ થર્ટીન' ફિલ્મમાં વિલન અને કેસિનો માલિક વિલી બેન્કની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે બોક્સ ઓફિસ પર વૈશ્વિક સ્તરે ૩૧ કરોડ ડોલરની કમાણી કરીને મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૮માં આવેલી તેમની રોમાંચક ફિલ્મ '૮૮ મિનિટ્સ' વિવેચકોને પસંદ ન આવી છતાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હતા, અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ રોબર્ટ ડી નિરો સાથે 'રાઇટિયસ કિલ' ફિલ્મમાં ન્યૂ યોર્કના ડિટેક્ટિવ તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જેને નકારાત્મક રિવ્યૂઝ મળ્યા હોવા છતાં તે બોક્સ ઓફિસ પર પોતાની પડતર કિંમત વસૂલ કરીને 'એવરેજ' હિટ સાબિત થઈ હતી.

૨૦૧૦માં પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' નાટકમાં શાયલોકનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જેના માટે તેમને ટોની એવોર્ડનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ જ વર્ષે તેમણે એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'યૂ ડોન્ટ નો જેક' માં ડૉ. જેક કેવોર્કિયનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેના માટે પચિનોએ તેમનો બીજો એમી એવોર્ડ અને ચોથો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો. ૨૦૧૧માં તેઓ 'જેક એન્ડ જીલ' નામની કોમેડી ફિલ્મમાં જોવા મળ્યા હતા. આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ જ ખરાબ ગણાવી હતી અને પચિનોને તેના માટે સૌથી ખરાબ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. જોકે, બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ ૧૪.૯ કરોડ ડોલરની કમાણી સાથે 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. પચિનોએ પાછળથી ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમના એકાઉન્ટન્ટની જેલ થવાને કારણે તેઓ આર્થિક મુશ્કેલીમાં હતા, તેથી પૈસાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે તેમણે આ ફિલ્મ સ્વીકારી હતી.

૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ના રોજ પચિનોને તેમના દ્વારા દિગ્દર્શિત અને અભિનીત ડોક્યુમેન્ટ્રી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વાઇલ્ડ સાલોમે' ના પ્રીમિયર પહેલાં પ્રતિષ્ઠિત 'ગ્લોરી ટુ ધ ફિલ્મમેકર' એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ફિલ્મમાં હેરોદની ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ આ ફિલ્મને પોતાની કારકિર્દીનો સૌથી વ્યક્તિગત પ્રોજેક્ટ ગણાવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૨માં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાએ પચિનોને દેશના સર્વોચ્ચ કલા સન્માન 'નેશનલ મેડલ ઓફ આર્ટસ' થી નવાજ્યા હતા. આ જ સમયગાળા દરમિયાન પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' નાટકની ૩૦મી વર્ષગાંઠના વિશેષ શો કર્યા હતા. ૨૦૧૩માં તેઓ મ્યુઝિક પ્રોડ્યુસરના જીવન પર આધારિત એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'ફિલ સ્પેક્ટર' માં મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા.

[[File:Manglehorn 03 (15272211442).jpg|thumb|૨૦૧૪ના ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]


૨૦૧૫માં પચિનોએ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ડેની કોલિન્સ' માં એક ઘરડા રોક સ્ટારની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ અદભુત અભિનય માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનું નોમિનેશન મળ્યું હતું અને બોક્સ ઓફિસ પર આ નાની ફિલ્મને 'એવરેજ' સફળતા મળી હતી. આ જ વર્ષના અંતમાં તેમણે ખાસ તેમના માટે જ લખાયેલા નાટક 'ચાઇના ડોલ' ના સતત ૯૭ શો કરીને રંગમંચ પર ઇતિહાસ રચ્યો હતો. ૨૦૧૬માં કલા જગતમાં તેમના અતુલ્ય યોગદાન બદલ પ્રતિષ્ઠિત 'કેનેડી સેન્ટર ઓનર' એવોર્ડથી તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. નિવૃત્તિ લેવા અંગે પચિનોએ ખુલાસો કર્યો હતો કે અભિનય હવે તેમના સ્વભાવનો એક એવો ભાગ બની ગયો છે કે તેઓ ક્યારેય કામ છોડવા વિશે વિચારી પણ શકતા નથી. ત્યારબાદ ૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના રોજ રિલીઝ થયેલી એચબીઓની ટેલિવિઝન ફિલ્મ 'પાટેર્નો' માં તેમણે ફૂટબોલ કોચ જો પાટેર્નોની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી.

=== ૨૦૧૯–વર્તમાન ===

૨૦૧૯માં પચિનોએ હોલિવૂડના સુપરસ્ટારસ બ્રેડ પિટ અને લિયોનાર્ડો ડીકેપ્રીયો સાથે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોની કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ' માં અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૧૯ના અંતમાં પચિનોએ માર્ટિન સ્કોર્સેઝની પ્રખ્યાત ગેંગસ્ટર નેટફ્લિક્સ ફિલ્મ 'ધ આઇરિશમેન' માં રોબર્ટ ડી નિરો અને જો પેસી સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકાના ઇતિહાસના પ્રખ્યાત અને વાસ્તવિક વ્યક્તિ જીમી હોફાની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ 'ઇન્ટરનેશનલ બ્રધરહુડ ઓફ ટીમસ્ટર્સ' નામના શક્તિશાળી લેબર યુનિયનના પ્રમુખ હતા. ૧૯૭૫માં તેમના રહસ્યમય રીતે ગુમ થવાની અને અમેરિકન માફિયાઓ સાથેના તેમના સંબંધોની સત્ય ઘટના પર આધારિત આ ફિલ્મમાં પચિનોના પર્ફોર્મન્સને ભારે પ્રશંસા મળી હતી. આ પ્રથમ વખત હતું જ્યારે પચિનોએ સ્કોર્સેઝ સાથે કામ કર્યું હોય. પચીનોના શાનદાર અભિનય માટે તેમને ઓસ્કાર એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર (શ્રેષ્ઠ સહ-અભિનેતા) તરીકેનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું, અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ રિલીઝ હોવા છતાં ઓનલાઇન મીડિયામાં આ ફિલ્મને પ્રચંડ સફળતા રહી હતી.

ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦માં પચિનોએ એમેઝોન પ્રાઇમ વીડિયોની સિરીઝ 'હન્ટર્સ' માં મેયર ઓફરમેન નામના કાલ્પનિક નાઝી શિકારીની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ૨૦૦૩ પછી તેમની પ્રથમ ટેલિવિઝન સિરીઝ હતી અને તે પ્રેક્ષકોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય થઈ હતી. ૨૦૨૧માં પચિનોએ રિડલી સ્કોટની ફિલ્મ 'હાઉસ ઓફ ગુચી' માં એલ્ડો ગુચીની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હોવા છતાં પચિનો, લેડી ગાગા અને જેરેડ લેટોના અભિનયને ખાસ હાઇલાઇટ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ 'એવરેજ' રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ 'અમેરિકન ટ્રેઇટર' ફિલ્મમાં મુખ્ય બચાવ પક્ષના વકીલ તરીકે જોવા મળ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૩માં પચિનોએ માઇકલ કીટનની ફિલ્મ 'નોક્સ ગોઝ અવે' માં જેવિયર ક્રેન નામના ચોર અને ફિક્સરની સહાયક ભૂમિકા ભજવીને મોટા પડદા પર વાપસી કરી હતી, જેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૪માં પચિનોએ વિખ્યાત કલાકાર અમેદેઓ મોદિગ્લિઆનીના જીવન પર આધારિત ફિલ્મ 'મોદી, થ્રી ડેઝ ઓન ધ વિંગ ઓફ મેડનેસ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેનું નિર્માણ તેમણે જોની ડેપ અને બેરી નવીદી સાથે મળીને કર્યું હતું. આ ફિલ્મ ડેનિસ મેકઇન્ટાયરના એક પ્રખ્યાત નાટક પર આધારિત હતી. 

૨૦૨૫માં પચિનો પાંચ સ્વતંત્ર (ઇન્ડિપેન્ડન્ટ) ફિલ્મોમાં જોવા મળ્યા હતા. તેમની પ્રથમ ફિલ્મ એક હોરર ફિલ્મ 'ધ રિચ્યુઅલ' હતી, જેમાં તેમણે ડેન સ્ટીવન્સ સાથે પાદરી થિયોફિલસ રીસિન્જરની ભૂમિકા ભજવી હતી; જોકે આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી નકારાત્મક સમીક્ષાઓ મળી હતી. તેમની બીજી ફિલ્મ 'બિલી નાઈટ' હતી, જે યુવા ફિલ્મ નિર્માતાઓની મહત્વાકાંક્ષા અને કલાત્મક સફર પર આધારિત એક ડ્રામા ફિલ્મ હતી. આ ફિલ્મનું પ્રીમિયર રોડ આઇલેન્ડ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫માં તેઓ અન્ય બે ફિલ્મો 'ડેડ મેન્સ વાયર' અને 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં નાની ભૂમિકાઓમાં જોવા મળ્યા હતા, જે બંને ફિલ્મોનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર વેનિસ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. 'ડેડ મેન્સ વાયર' માં તેમણે એક અમીર મોર્ટગેજ બ્રોકરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે તેમના ભૂતકાળના પ્રખ્યાત અભિનયની યાદ અપાવે છે. જ્યારે નેટફ્લિક્સની ફિલ્મ 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં તેમની ટૂંકી ભૂમિકાના વિવેચકો દ્વારા ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૨૫ની તેમની છેલ્લી ફિલ્મ નિક પિઝોલેટોની 'ઇઝીઝ વોલ્ટ્ઝ' હતી, જેમાં તેઓ વિન્સ વોન સાથે જોવા મળ્યા હતા અને તેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં વિશેષ પ્રસ્તુતિ તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૬માં પચિનોની જૂની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' ના એક પ્રખ્યાત લોકર રૂમ મોનોલોગ (ભાષણ)નો ઉપયોગ ફાઈઝર કંપનીના એક રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાપન અભિયાન (જાહેરાત) માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ જૂન ૨૦૨૬માં તેઓ 'કિલિંગ કાસ્ટ્રો' ફિલ્મમાં સીઆઈએ એજન્ટ રોબર્ટ માહ્યુની મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા, જેનું ભવ્ય પ્રીમિયર ટ્રાઇબેકા ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

== પ્રતિભાવ અને વારસો ==
અલ પચિનોને અવારનવાર સિનેમા અને થિયેટર જગતના સૌથી મહાન અને પ્રભાવશાળી અભિનેતાઓમાંથી એક માનવામાં આવે છે. તેમના ખાસ પ્રકારના તીવ્ર, સચોટ અને ગંભીર તેમજ વિસ્ફોટક અભિનય માટે જાણીતા પચિનોએ ન્યૂ હોલીવુડ યુગના એક દિગ્ગજ તરીકે નામના મેળવી હતી. ધ ગ્લોબ એન્ડ મેલ અખબારે તેમને ૧૯૭૦ના દાયકાની શરૂઆતની કાઉન્ટર-કલ્ચર પેઢીના આઇકોન તરીકે વર્ણવ્યા હતા. રોન રોઝનબૌમે તેમને હોલીવુડના હેમ્લેટ કહ્યા હતા, જ્યારે ઓલિવર સ્ટોને તેમને સ્ટ્રીટ હેમ્લેટ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા, જે વિલિયમ શેક્સપિયરની કૃતિઓ પ્રત્યે પચિનોના ઊંડા આદર અને તેમના પાત્રોમાં શેક્સપિયરન શૈલીની ગંભીર કરુણતા લાવવાની તેમની ક્ષમતાને દર્શાવે છે.

વર્ષ ૨૦૦૩માં, બ્રિટિશ ટેલિવિઝન દર્શકોએ ચેનલ ૪ ના એક સર્વેક્ષણમાં પચિનોને સર્વકાલીન મહાન મૂવી સ્ટાર તરીકે ચૂંટ્યા હતા, અને તેમનો સમાવેશ વીએચ૧ ની સર્વકાલીન ૨૦૦ મહાન પૉપ કલ્ચર આઇકોન્સની યાદીમાં પણ કરવામાં આવ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૨માં, એસ્કવાયર મેગેઝિનની સિનેમા ઇતિહાસના ૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનેતાઓની યાદીમાં પચિનોને છઠ્ઠા ક્રમે રાખવામાં આવ્યા હતા. તેના પછીના વર્ષે, એસ્કવાયર મેગેઝિને તેમનો સમાવેશ ૧૦ શ્રેષ્ઠ જીવંત અભિનેતાઓની યાદીમાં પણ કર્યો હતો.

લી સ્ટ્રાસ્બર્ગના માર્ગદર્શન હેઠળ તેઓ 'મેથડ એક્ટિંગ' શૈલી શીખ્યા હતા. સ્ટ્રાસ્બર્ગે તેમના વિશે કહ્યું હતું કે, કેટલાક કલાકારો પાત્રો ભજવે છે, જ્યારે અલ પચિનો પોતે તે પાત્ર બની જાય છે. તેઓ પાત્રની ઓળખ એટલી હદ સુધી અપનાવી લે છે કે નાટક કે ફિલ્મ પૂરી થયા પછી પણ લાંબા સમય સુધી તે જ પાત્રમાં જીવતા રહે છે. જોકે, પચિનો પોતે એવું માને છે કે તેઓ સંપૂર્ણપણે માત્ર મેથડ એક્ટર નથી, પરંતુ તેમના મતે શબ્દો એ તેમની ભાવનાત્મક સ્થિતિનો જ એક ભાગ હોવા જોઈએ અને તેઓ સ્ક્રિપ્ટ વગર પણ દ્રશ્યો સુધારવાની કસરતો કરે છે. 'શિકાગો રીડર' અખબારે આ બાબતની પ્રશંસા કરતા લખ્યું હતું કે, તેઓ એક એવા અદ્ભુત મેથડ એક્ટર છે જેઓ સહજ અભિવ્યક્તિ મેળવવા માટે ક્યારેય અચકાતા નથી.

'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' અને 'સર્પિકો' ફિલ્મોના દિગ્દર્શક સિડની લ્યુમેટે કહ્યું હતું કે, બધું જ તેમના અંદરના એક અદ્ભુત કેન્દ્રમાંથી બહાર આવે છે. હું તેની નજીક જવાનું પણ ન વિચારી શકું, કારણ કે તે પૃથ્વીના કેન્દ્રની નજીક જવા જેવું હશે. તેમના અંદરથી જે બહાર આવે છે તે માત્ર અને માત્ર તેમનું પોતાનું જ છે. 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મોના ડાયરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ જણાવ્યું હતું કે, મેં સૌથી પહેલા તેમની બુદ્ધિમત્તા નોંધી હતી. તેઓ પોતાની આવડતનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે સારી રીતે જાણે છે. તેમની પાસે જે આકર્ષક ગુણ અને એક ખાસ પ્રકારનો અંદાજ છે, તેનો તેઓ ભરપૂર ઉપયોગ કરે છે. આ સિવાય, ફિલ્મના સ્ક્રીન ટેસ્ટના એડિટિંગનું કામ સંભાળતા માર્સિયા લુકાસે નોંધ્યું હતું કે, પચિનોની આંખોમાં સામેની વ્યક્તિને એકદમ ઝંઝેડી નાખવાનું આકર્ષણ છે.

પચિનો ની ઘણી ફિલ્મો અમેરિકન સિનેમામાં ક્લાસિક એટલે કે સર્વકાલીન શ્રેષ્ઠ બની ચૂકી છે, જેમાંની તેમની ચાર ફિલ્મો ''ધ ગોડફાધર'', ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ટુ'', ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન'' અને ''સ્કારફેસ'' ને યુ.એસ. લાઇબ્રેરી ઓફ કોંગ્રેસની નેશનલ ફિલ્મ રજિસ્ટ્રી માં સાચવવા માટે પસંદ કરવામાં આવી છે. ફિલ્મ ઉદ્યોગના કલાકારો દ્વારા પસંદ કરાયેલી ટાઇમ આઉટ મેગેઝિનની ૧૦૦ સર્વશ્રેષ્ઠ ફિલ્મોની યાદીમાં પણ પચિનોની ત્રણ ફિલ્મોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

=== લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં ===
{{multiple image
 |perrow = 1
 |total_width=200
 | align = left
 | direction = 
 | image1 = 
 | image2 = Tony Montana - Scarface - Graffiti.jpg
 | image3 = 112 Mural al passeig de Circumval·lació (Barcelona), Al Pacino.jpg
 | footer = ૨૦૧૨માં વિનવુડ અને ૨૦૨૫માં બાર્સિલોના ખાતે પચિનોના &quot;ટોની મોન્ટાના&quot; પાત્રના ભીંતચિત્રો (મ્યુરલ્સ)
 | footer_align = left
}}
પચિનો નો ટેલિવિઝન, સંગીત, ફિલ્મો અને વ્યાપક લોકપ્રિય સંસ્કૃતિ (પોપ કલ્ચર) માં ઘણો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આનું મુખ્ય કારણ તેમની ફિલ્મોની ભૂમિકાઓ છે, જેણે તેમને હિંમત, મક્કમતા અને શક્તિના એક કાયમી સાંસ્કૃતિક પ્રતીક બનાવ્યા છે. વલ્ચર મેગેઝિને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, &quot;તેમને 'અનન્ય અલ પચિનો' કહેવાનું મન થાય, ભલે તેઓ વિશ્વમાં સૌથી વધુ નકલ (નકલ ઉતારવામાં) કરવામાં આવતા અભિનેતા છે.&quot; એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ જણાવ્યું હતું કે તેમની અભિનયની આગવી શૈલીએ &quot;કોમેડી કલાકારોની આખી પેઢીઓને રોજગારી પૂરી પાડી છે.&quot; તેમની સૌથી વધુ નકલ કરનારા પ્રખ્યાત કલાકારોમાં કેવિન સ્પેસી અને એલેક બાલ્ડવિનનો સમાવેશ થાય છે. સ્પેસીએ કહ્યું હતું કે, &quot;આપણે બધા અલ પચિનોની નકલ કરવાનું પસંદ કરીએ છીએ તેનું કારણ એ છે કે તેમણે એવા પાત્રો ભજવ્યા છે જે અવિસ્મરણીય છે, અને અલ પચિનો માટે આ માત્ર એક વ્યવસાય નથી, પણ એક કળા છે.&quot;

તેમના અદ્ભુત પાત્રાલેખનો અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટની ૧૦૦ યર્સ... શ્રેણીમાં સ્થાન પામ્યા છે, જેમાં ૧૦૦ મહાન ફિલ્મી પાત્રોની યાદીમાં તેમના બે પાત્રો (નાયક તરીકે ફ્રેન્ક સેર્પિકો અને ખલનાયક તરીકે માઇકલ કોર્લિયોન) નો સમાવેશ થાય છે. અમેરિકન સિનેમાના ટોચના ૧૦૦ સંવાદો ની યાદીમાં તેમના ત્રણ સંવાદો સામેલ છે: માઇકલ કોર્લિયોનનો &quot;તમારા મિત્રોને નજીક રાખો, પણ તમારા દુશ્મનોને વધુ નજીક રાખો&quot;; ટોની મોન્ટાનાનો &quot;સે હેલો ટુ માય લીટલ ફ્રેન્ડ!&quot;; અને સોની વોર્ટકિકનો &quot;એટિકા! એટિકા!&quot;. મોટા પડદાથી આગળ વધીને લોકપ્રિય બનેલા અન્ય સંવાદોમાં ...એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મનો &quot;આખી ટ્રાયલ જ નિયમ વિરુદ્ધ છે!&quot;, સેન્ટ ઓફ અ વુમન ફિલ્મનો &quot;હૂ-આહ!&quot;, અને ધ ગોડફાધર પાર્ટ III ફિલ્મનો &quot;જેમ મેં વિચાર્યું કે હું બહાર નીકળી ગયો છું, તેઓ મને પાછો અંદર ખેંચી લે છે&quot; નો સમાવેશ થાય છે. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટે જણાવ્યું હતું કે, &quot;અન્ય લગભગ કોઈપણ અભિનેતા કરતાં તેમની સાથે સંવાદોની વધુ અમીટ રેખાઓ જોડાયેલી છે, જે માત્ર પાત્રો કેવી રીતે લખાયા હતા તેનો જ નહીં પરંતુ તેમણે કેવી રીતે તે પાત્રોને પોતાના બનાવી લીધા તેનો પુરાવો છે.&quot; એમ્પાયર મેગેઝિને વિશ્વભરના વાચકોના મતદાન દ્વારા માઇકલ કોર્લિયોન અને ટોની મોન્ટાનાને અત્યાર સુધીના સૌથી મહાન ફિલ્મી પાત્રો તરીકે પસંદ કર્યા હતા. એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ ડોની બ્રાસ્કો ફિલ્મમાં તેમની લેફ્ટી રુગિએરોની ભૂમિકાને &quot;૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનય જેમને ઓસ્કાર મળવો જોઈતો હતો પણ મળ્યો નથી&quot; ની યાદીમાં સામેલ કરી હતી.

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''અલ પચિનો ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૬૯
| ''મી, નેટલી''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| મુખ્ય ભૂમિકા — પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| ૧૯૭૧
| ''ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્ક''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૨
| ''ધ ગોડફાધર''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| સહ અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૩
| ''સ્કેરક્રો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રાન્સિસ લાયનલ ડેલ્બુચી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૩
| ''સેર્પિકો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રેન્ક સેર્પિકો
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૪
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૫
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સોની વોર્ટઝિક
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૭
| ''બોબી ડીયરફિલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી ડીયરફિલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૯
| ''એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| આર્થર કિરકલેન્ડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૮૦
| ''ક્રૂઝિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ બર્ન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૨
| ''ઓથર! ઓથર!''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઇવાન ટ્રેવલિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૩
| ''સ્કારફેસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની મોન્ટાના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૫
| ''રેવલ્યુશન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ડોબ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૯
| ''સી ઓફ લવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ફ્રેન્ક કેલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૦
| ''ડિક ટ્રેસી''
|
|
|
| {{Yes}}
| અલ્ફોન્સ બિગ બોય કેપ્રિસ
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૦
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ફ્રેન્કી એન્ડ જોની''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૨
| ''ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિચાર્ડ રોમા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૨
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૧૯૯૩
| ''કાર્લિટોઝ વે''
|
|
|
| {{Yes}}
| કાર્લિટો બ્રિગાન્ટે
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૫
| ''હીટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ વિન્સન્ટ હેના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૬
| ''સિટી હોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મેયર જોન પેપાસ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ડોની બ્રાસ્કો''
|
|
|
| {{Yes}}
| બેન્જામિન લેફ્ટી રુગિરો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોન મિલ્ટન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''ધ ઇન્સાઇડર''
|
|
|
| {{Yes}}
| લોવેલ બર્ગમેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''એની ગિવન સન્ડે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની ડી અમાટો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ઇન્સોમ્નિયા''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલ ડોર્મર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''સિમોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિક્ટર ટેરેન્સકી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૩
| ''ધ રિક્રુટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર બર્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| શાયલોક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૫
| ''ટુ ફોર ધ મની''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર અબ્રામ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ઓશન્સ થર્ટીન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલી બેન્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''૮૮ મિનિટ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડોક્ટર જેક ગ્રેમ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૮
| ''રાઇટિયસ કિલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ડેવિડ ફિસ્ક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૦
| ''યૂ ડોન્ટ નો જેક''
|
|
|
| {{Yes}}
| જેક કેવોર્કિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા — ટેલિવિઝન ફિલ્મ
|-
| ૨૦૧૧
| ''ધ સન ઓફ નો વન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ચાર્લ્સ સ્ટેનફોર્ડ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૧
| ''જેક એન્ડ જીલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| તેઓ પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''સ્ટેન્ડ અપ ગાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૩
| ''સાલોમે''
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| કિંગ હેરોડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ۲۰۱۴
| ''મેંગલહોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એ જે મેંગલહોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ હમ્બલિંગ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| સાયમન એક્સલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૫
| ''ડેની કોલિન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેની કોલિન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૬
| ''મિસકન્ડક્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લ્સ અબ્રામ્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૭
| ''હેંગમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ રે આર્ચર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માર્વિન શ્વાર્ઝ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''ધ આઇરિશમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| જીમી હોફા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૨૦૨૧
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
|
|
|
| {{Yes}}
| આલ્ડો ગુચી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૩
| ''નોક્સ ગોઝ અવે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઝેવિયર ક્રેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''મોડી''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| મોરિસ ગેંગનેટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ડેડ મેન્સ વાયર''
|
|
|
| {{Yes}}
| એમ એલ હોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે''
|
|
|
| {{Yes}}
| અંકલ કાર્માઇન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ધ રિચ્યુઅલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફાધર થિયોફિલસ રીસિંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|}

=== નિર્દેશક અને નિર્માતા તરીકે વિશેષ ફિલ્મો ===
અલ પચિનોએ અભિનેતા સિવાય ડિરેક્ટર (નિર્દેશક) અને પ્રોડ્યુસર (નિર્માતા) તરીકે પણ કેટલીક ખૂબ જ પ્રખ્યાત પ્રાયોગિક અને ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મો બનાવી છે, જેની યાદી નીચે મુજબ છે:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! વર્ષ !! ફિલ્મ !! ભૂમિકા !! નોંધ
|-

| ૧૯૮૯ || ''ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક'' || નિર્માતા અને અભિનેતા || આ એક પ્રાયોગિક ફિલ્મ હતી જેને થિયેટરમાં રિલીઝ કરવાને બદલે માત્ર ખાસ સ્ક્રીનિંગ માટે જ રાખવામાં આવી હતી.
|-

| ૧૯૯૬ || ''લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ'' || નિર્દેશક, નિર્માતા અને લેખક || પચિનોની નિર્દેશક તરીકેની આ પ્રથમ સત્તાવાર ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ હતી, જેના માટે તેમને ડિરેક્ટર્સ ગિલ્ડ ઓફ અમેરિકાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.
|-

| ૨૦૦૦ || ''ચાઇનીઝ કોફી'' || નિર્દેશક અને અભિનેતા || આ એક અનોખી ડ્રામા ફિલ્મ હતી જે સંપૂર્ણ રીતે બે પાત્રો વચ્ચેની વાતચીત પર આધારિત હતી.
|-

| ૨૦૧૧ || ''વાઇલ્ડ સાલોમે'' || નિર્દેશક અને લેખક || ઓસ્કાર વાઇલ્ડના નાટક પર આધારિત આ એક અર્ધ-ડોક્યુમેન્ટરી (Docudrama) ફિલ્મ હતી.
|}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000199|અલ પચિનો}}

[[en:Al Pacino]]

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>ij7tikv1d0n9acd0l98bv9rsj30ievp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903638</id>
      <parentid>903637</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T17:45:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં */</comment>
      <origin>903638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107289" sha1="k4k52af2pjtyvt9j19flpf2b7o4khzj" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''અલ પચિનો''' નું હુલામણુ નામ ધરાવતા '''આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનો''' (જન્મ એપ્રિલ ૨૫, ૧૯૪૦), એક અમેરિકન અભિનેતા અને ફિલ્મ નિર્માતા છે. ૨૦મી સદીના સૌથી પ્રભાવશાળી અને મહાન કલાકારોમાંના એક ગણાતા અલ પચિનોએ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Pacino named 'greatest film star'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3001463.stm|date=2003-05-05|access-date=2026-08-12|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; પાંચ દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દીમાં અસંખ્ય યાદગાર ભૂમિકાઓ ભજવી છે. તેઓ અભિનયનો &quot;ટ્રિપલ ક્રાઉન&quot; (ઓસ્કાર, એમી અને ટોની એવોર્ડ) મેળવનારા જૂજ વૈશ્વિક કલાકારોમાં સામેલ છે.

== પ્રારંભિક જીવન ==
આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનોનો જન્મ અમેરિકા ના ન્યૂયોર્ક શહેરના મેનહટન વિસ્તારમાં આવેલા ઈસ્ટ હાર્લેમમાં ૨૫ એપ્રિલ, ૧૯૪૦ના રોજ થયો હતો. તેઓ તેમના સિસિલિયન અમેરિકન માતા રોઝ અને પિતા સાલ્વાટોર પચિનોનું એકમાત્ર સંતાન હતા. તેમના પિતા ઇટાલીના સેન ફ્રાટેલોથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. જ્યારે અલ પચિનો માત્ર બે વર્ષના હતા ત્યારે તેમના માતા-પિતાના છૂટાછેડા થઈ ગયા હતા. 

માતા-પિતા અલગ થયા પછી, તેમના માતા તેમને સાઉથ બ્રોન્ક્સ વિસ્તારમાં લઈ ગયા હતા. ત્યાં તેઓ તેમના નાના-નાની કેટ અને જેમ્સ ગેરાર્ડી સાથે રહેતા હતા. તેમના નાના-નાની નાની ઉંમરે ઇટાલીના પ્રખ્યાત કોર્લિયોન ગામમાંથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. અલગ થયા પછી અલ પચિનોના પિતા કેલિફોર્નિયા જતા રહ્યા હતા, જ્યાં તેમણે વીમા વેચાણકર્તા અને રેસ્ટોરન્ટના માલિક તરીકે કામ શરૂ કર્યું હતું.

જ્યારે અલ પચિનો ત્રણ-ચાર વર્ષના હતા, ત્યારથી જ તેમના માતા તેમને નિયમિત રીતે સિનેમા હોલમાં ફિલ્મો જોવા લઈ જતા હતા. ફિલ્મો જોયા પછી તેઓ મનમાં જ તે પાત્રોના સંવાદો વાગોળવાનું શરૂ કરી દેતા હતા. અલ પચિનોનું હુલામણું નામ સોની બોય હતું, જે તેમની માતાએ તે સમયના પ્રખ્યાત ગાયક અલ જોલ્સનના એક લોકપ્રિય ગીત પરથી રાખ્યું હતું, જે તેઓ અવારનવાર અલ પચિનો માટે ગાતા હતા.

પચિનો એ હર્મન રિડર જુનિયર હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેમણે અંગ્રેજી સિવાયના મોટાભાગના વિષયોના વર્ગો છોડી દીધા હતા. તેમના જુનિયર હાઈસ્કૂલના શિક્ષિકા બ્લેન્ચ રોથસ્ટીને નાની ઉંમરે જ તેમની અભિનય ક્ષમતા ઓળખી લીધી હતી. તેમણે અલ પચિનોને શાળાના નાટકોમાં ભૂમિકાઓ આપી અને વિદ્યાર્થીઓની સભાઓમાં બાઇબલના પાઠ વાંચવાનું કામ સોંપ્યું. તે શિક્ષિકાએ તેમના પરિવારના એપાર્ટમેન્ટની મુલાકાત લીધી અને તેમની નાનીને ખાસ કહ્યું કે આ બાળક આ જ કામ માટે બન્યો છે, જેને અલ પચિનો પોતાના જીવનનો સૌથી મોટો વળાંક માને છે. ત્યારબાદ ઓડિશન આપીને તેમણે હાઈસ્કૂલ ઓફ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. જોકે તેમની માતા તેમના આ નિર્ણયથી અસંમત હતા, કારણ કે તેઓ માનતા હતા કે ગરીબ લોકો અભિનય ન કરે. આ બાબતે ઘરમાં ઝઘડો થતાં તેમણે ઘર છોડી દીધું હતું.

પચિનો એ પોતાના સપના પૂરા કરવા અને ખર્ચ ઉઠાવવા માટે સંદેશવાહક, હોટેલમાં વાસણ સાફ કરવાના સહાયક, સફાઈ કામદાર, ટેલિફોન ઓપરેટર અને ટપાલ ક્લાર્ક જેવી ઓછી આવક વાળી નોકરીઓ કરી હતી. આ સમય દરમિયાન તેઓ ન્યૂયોર્કના અંડરગ્રાઉન્ડ થિયેટરોમાં બેઝમેન્ટ નાટકોમાં અભિનય કરતા હતા. કિશોરાવસ્થામાં તેમણે એક્ટર્સ સ્ટુડિયો નામની સંસ્થામાં જોડાવાનો પ્રયાસ કર્યો પરંતુ તેઓ રિજેક્ટ થયા. ત્યારબાદ તેઓ એચબી સ્ટુડિયોમાં જોડાયા, જ્યાં તેમની મુલાકાત અભિનયના શિક્ષક ચાર્લી લોટન સાથે થઈ, જેઓ પાછળથી તેમના માર્ગદર્શક અને શ્રેષ્ઠ મિત્ર બન્યા. આ સ્ટુડિયોના હોલ અને ડાન્સ રૂમ સાફ કરવાના બદલામાં સંસ્થાએ તેમને મફતમાં ક્લાસ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. રાત્રિના સમયે અલ પચિનો શેરીઓમાં ફરતા ફરતા શેક્સપિયરના સંવાદોની પ્રેક્ટિસ કરતા હતા. આ સમયગાળામાં તેઓ ઘણીવાર બેરોજગાર અથવા બેઘર રહ્યા હતા, અને ક્યારેક શેરીઓમાં, થિયેટરોમાં અથવા મિત્રના ઘરે સૂઈ જતા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૨માં પચિનોના માતાનું ત્રેતાલીસ વર્ષની નાની ઉંમરે અવસાન થયું હતું. તેના પછીના જ વર્ષે તેમના નાનાનું પણ અવસાન થયું. અલ પચિનો આ સમયને પોતાના જીવનનો સૌથી મુશ્કેલ તબક્કો માને છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ તે સમયે બાવીસ વર્ષના હતા અને તેમના જીવનના સૌથી પ્રભાવશાળી બે લોકો ચાલ્યા ગયા હતા, જેના કારણે તેઓ સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડ્યા હતા.

એચબી સ્ટુડિયોમાં ચાર વર્ષ વિતાવ્યા પછી, અલ પચિનોએ એક્ટર્સ સ્ટુડિયો માટે સફળતાપૂર્વક ઓડિશન આપ્યું. ત્યાં તેમણે અભિનયના પ્રખ્યાત કોચ લી સ્ટ્રાસબર્ગ હેઠળ પદ્ધતિસરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો. આ જ લી સ્ટ્રાસબર્ગ પાછળથી અલ પચિનો સાથે ધ ગોડફાધર ભાગ બે ફિલ્મમાં પણ જોવા મળ્યા હતા. પાછળથી આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં તેમણે સ્ટ્રાસબર્ગ અને આ સંસ્થાની તેમના જીવન પર પડેલી અસર વિશે વાત કરી હતી કે એક્ટર્સ સ્ટુડિયોનું તેમના જીવનમાં ખૂબ મોટું સ્થાન છે અને લી સ્ટ્રાસબર્ગને જેટલું સન્માન મળવું જોઈતું હતું તેટલું નથી મળ્યું. ચાર્લી લોટન પછી આ સંસ્થાએ જ તેમની કારકિર્દીને એક નવી દિશા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ અન્ય નાની-મોટી નોકરીઓ છોડીને સંપૂર્ણપણે અભિનય તરફ વળી શક્યા હતા. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે લી સ્ટ્રાસબર્ગ સાથે કામ કરવું ખૂબ જ ઉત્સાહજનક હતું કારણ કે તેઓ જ્યારે કોઈ દ્રશ્ય કે લોકો વિશે વાત કરતા ત્યારે એટલા રસપ્રદ લાગતા કે બસ તેમને સાંભળતા જ રહેવાનું મન થાય. તેઓ અભિનેતાઓને ખૂબ પ્રેમ કરતા અને અભિનયની અદ્ભુત સમજ ધરાવતા હતા.

== અંગત જીવન ==
=== સંબંધો અને બાળકો ===
પચિનોનો તેમની 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના સહ-અભિનેત્રી ડાયેન કીટન સાથે લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો. તેમનો આ ઉતાર-ચઢાવવાળો સંબંધ 'ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩' ના શૂટિંગ પછી પૂરો થયો હતો. આ સિવાય તેઓ જીલ ક્લેબર્ગ, ટ્યુઝડે વેલ્ડ, માર્થે કેલર, વેરુસ્કા વોન લેહન્દોર્ફ, કેથલીન ક્વિનલાન, લિન્ડાલ હોબ્સ અને પેનેલોપ એન મિલર સાથે પણ સંબંધોમાં રહ્યા હતા. પચિનોનો આર્જેન્ટિનાની અભિનેત્રી લ્યુસિલા પોલાક સાથે ૨૦૦૮ થી ૨૦૧૮ સુધી ૧૦ વર્ષ લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો.

પચિનોને ચાર બાળકો છે. તેમની સૌથી મોટી દીકરી જૂલી મેરીનો જન્મ ૧૬ ઓક્ટોબર ૧૯૮૯ના રોજ થયો હતો, જે તેમની અને એક્ટિંગ કોચ જેન ટેરન્ટની દીકરી છે. આ સિવાય ૨૫ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ના રોજ આઈવીએફ પદ્ધતિ દ્વારા તેમને બે જોડિયા બાળકો થયા હતા, જેમની માતા અભિનેત્રી બેવર્લી ડી એન્જેલો છે, જેમની સાથે પચિનો ૧૯૯૭ થી ૨૦૦૩ સુધી સંબંધમાં રહ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૪ દરમિયાન ફિલ્મ નિર્માતા નૂર અલ્ફલ્લાહ સાથેના સંબંધોથી ૧૫ જૂન ૨૦૨૩ના રોજ તેમને એક દીકરો થયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gujarati|first=TV9|date=2023-05-31|title=Al Pacinoની 53 વર્ષ નાની ગર્લફ્રેન્ડ બનશે માતા, 82 વર્ષની ઉંમરે ચોથી વખત પિતા બનશે એક્ટર|url=https://tv9gujarati.com/entertainment/hollywood-actor-al-pacino-is-going-to-be-a-father-for-the-fourth-time-at-the-age-of-82-with-53-year-younger-girlfriend-768236.html|access-date=2026-08-12|website=TV9 Gujarati|language=gu}}&lt;/ref&gt;૮૩ વર્ષની ઉંમરે પચિનો દુનિયાના સૌથી મોટી ઉંમરે પિતા બનનારા વ્યક્તિઓમાંથી એક બન્યા છે,  કોરોના લોકડાઉન બાદ ૨૦૨૨માં શરૂ થયેલો આ સંબંધ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં સત્તાવાર રીતે પૂરો થયો હતો અને બંને અલગ થઈ ગયા હતા&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-09-07|title=પીઢ અભિનેતા અલ પચિનો અને નૂર અલફલ્લાહ અલગ થયા: બાળકનો જન્મ ત્રણ મહિના પહેલા થયો હતો, નૂરે કસ્ટડી અને પૈસા માંગ્યા|url=https://www.divyabhaskar.co.in/entertainment/bollywood/news/veteran-actors-al-pacino-and-noor-alfallah-split-131802804.html|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;, પચીનો એ ક્યારેય લગ્ન કર્યા નથી.

== કારકિર્દી ==

=== ૧૯૬૭–૧૯૭૧: થિયેટર ભૂમિકાઓ અને ફિલ્મ સફરની શરૂઆત ===
[[File:Al Pacino - Hummel.jpg|thumb|upright|અલ પચિનો ૧૯૭૭માં ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઑફ પાવ્લો હમેલ નાટકમાં અભિનય કરતા.]] ૧૯૬૭માં અલ પચિનોએ બોસ્ટનના ચાર્લ્સ પ્લેહાઉસમાં અવેક એન્ડ સિંગ નાટકથી વ્યાવસાયિક રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ત્યારબાદ અમેરિકા હુર્રા નાટકમાં કામ દરમિયાન તેમની મુલાકાત અભિનેત્રી જીલ ક્લેબર્ગ સાથે થઈ, બંને વચ્ચે પાંચ વર્ષ સુધી પ્રેમસંબંધ રહ્યો, અને ત્યારબાદ તેઓ ન્યૂયોર્ક શહેરમાં પાછા ફર્યા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૮માં પચિનોએ એસ્ટોર પ્લેસ થિયેટરમાં ઇઝરાયેલ હોરોવિટ્ઝના ધ ઇન્ડિયન વોન્ટ્સ ધ બ્રોન્ક્સ નામના નાટકમાં મર્ફ નામના શેરી ગુંડાની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ નાટક ૧૭ જાન્યુઆરી, ૧૯૬૮ના રોજ શરૂ થયું હતું અને તેના કુલ એકસો સિત્યોતેર શો થયા હતા. આ નાટકની સાથે જ હોરોવિટ્ઝનું બીજું નાટક ઈટ્સ કોલ્ડ ધ સુગર પ્લમ પણ દર્શાવવામાં આવતું હતું, જેમાં જીલ ક્લેબર્ગ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ નાટકમાં શાનદાર અભિનય માટે  પચિનોને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓબી એવોર્ડ મળ્યો હતો, જ્યારે જોન કાઝલેને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. માર્ટિન બ્રેગમેને આ નાટક જોયું અને તેઓ પચિનોના મેનેજર બન્યા હતા. આ ભાગીદારી આવનારા વર્ષોમાં ખૂબ જ સફળ સાબિત થઈ, કારણ કે બ્રેગમેને જ પચિનોને ધ ગોડફાધર, સેર્પીકો અને ડોગ ડે આફ્ટરનૂન જેવી મહાન ફિલ્મો કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. પોતાની સ્ટેજ કારકિર્દી વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે માર્ટિન બ્રેગમેને જ મારી શોધ કરી હતી જ્યારે હું પચીસ-છવ્વીસ વર્ષનો હતો અને તેઓ મારા મેનેજર બન્યા હતા. હું આજે જે પણ સ્થાને છું તે માર્ટીના કારણે જ છું અને હું ખરેખર તેમનો ઋણી છું.

૨૫ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૬૯ના રોજ પચિનોએ બેલાસ્કો થિયેટર ખાતે ડોન પીટરસનના ડઝ અ ટાઈગર વેર અ નેકટાઈ નામના નાટકથી બ્રોડવે થિયેટરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. આ નાટક ઓગણચાળીસ શો પછી ૨૯ માર્ચ, ૧૯૬૯ના રોજ બંધ થઈ ગયું હતું, પરંતુ પચિનોના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ થયા હતા અને ૨૦ એપ્રિલ, ૧૯૬૯ના રોજ તેમને આ ભૂમિકા માટે પ્રતિષ્ઠિત ટોની એવોર્ડ મળ્યો હતો.  પચિનોએ ૧૯૭૦ના દાયકામાં પણ સ્ટેજ પર અભિનય ચાલુ રાખ્યો હતો અને ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ નામના નાટક માટે પોતાનો બીજો ટોની એવોર્ડ જીત્યો હતો. આ સિવાય તેમણે રિચાર્ડ ધ થર્ડ નામના નાટકમાં મુખ્ય શીર્ષક ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૮૦ના દાયકા મા ડેવિડ મેમેટના અમેરિકન બફેલો નામના નાટકમાં દેખાયા પછી પચિનોએ ફરીથી સ્ટેજ પર મોટી સફળતા મેળવી હતી, જેના માટે તેમને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ ૧૯૯૦ પછી પચીનો સ્ટેજ કાર્યોમાં યુજેન ઓ નીલના હ્યુગી, ઓસ્કાર વાઈલ્ડના સાલોમે અને વર્ષ ૨૦૦૫માં લાઈલ કેસ્લરના ઓર્ફન્સ નામના નાટકોના પુનઃપ્રસારણનો સમાવેશ થાય છે. એક્ટર્સ સ્ટુડિયોમાં અભ્યાસ કરતી વખતે પચીનોને સમજાયું હતું કે તેમની પાસે અભિનયની એક અદ્ભુત ભેટ છે અને તેમને આ કામમાં ખૂબ આનંદ આવતો હતો, જોકે તેમના શરૂઆતના કામો આર્થિક રીતે બહુ ફાયદાકારક નહોતા. 

સ્ટેજ પર સફળતા મેળવ્યા પછી પચિનોએ વર્ષ ૧૯૬૯માં પેટ્ટી ડ્યુક અભિનીત એક સ્વતંત્ર ફિલ્મ મી, નેટલીમાં ટૂંકી ભૂમિકા ભજવીને ફિલ્મી દુનિયામાં પ્રવેશ કર્યો હતો. વર્ષ ૧૯૭૦માં પચિનોએ ક્રિએટિવ મેનેજમેન્ટ એસોસિએટ્સ નામની ટેલેન્ટ એજન્સી સાથે કરાર કર્યા હતા. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૭૧માં આવેલી ફિલ્મ ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્કમાં એક હેરોઈનના બંધાણી યુવકની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને તેમણે ફીચર ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતા તરીકે સત્તાવાર શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૭૨–૧૯૮૩: વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને સફળતા ===
[[File:Al Pacino with James Caan.jpg|thumb|upright|left|વર્ષ ૧૯૭૨ની આસપાસ જેમ્સ કાન સાથે અલ પચિનો]]
ડિરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ પચિનોને મારીયો પુઝો ની ૧૯૬૯ માં પ્રકાશિત થયેલી સુપર હિટ માફિયા નવલકથા [[ધ ગોડફાધર (નવલકથા)|ધ ગોડફાધર]] પર આધારિત ફિલ્મ માં માઈકલ કોર્લિયોનની મુખ્ય ભૂમિકા માટે પસંદ કર્યા હતા, જે વર્ષ ૧૯૭૨ રિલીઝ થઈ હતી. જોકે આ ભૂમિકા મેળવવા માટે જેક નિકોલસન, રોબર્ટ રેડફોર્ડ, વોરેન બીટી અને તે સમયે ખૂબ જ ઓછા જાણીતા એવા રોબર્ટ ડી નિરોએ પણ પ્રયાસો કર્યા હતા. તેમ છતાં દિગ્દર્શક ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ '''અલ પચિનો'''ની જ પસંદગી કરી હતી; કારણ કે પચિનો પોતે ઇટાલિયન મૂળના હતા અને તેમની એકટિંગ માં એક ખાસ તીવ્રતા હતી જે કોપોલાને 'માઇકલ કોર્લિયોની'ના પાત્ર માટે જોઈતી હતી.

શરૂઆતમાં પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ ફિલ્મ સ્ટુડિયોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ આ પસંદગીથી નારાજ થયા હતા, કારણ કે તેઓ આ ભૂમિકા માટે કોઈ વધુ પ્રખ્યાત અભિનેતાને લેવા માંગતા હતા. જોકે, ફિલ્મમાં પચીનોના પ્રખ્યાત 'રેસ્ટોરન્ટ શૂટઆઉટ દ્રશ્ય'ના શૂટિંગ પછી તેઓ માની ગયા હતા.

આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર તમામ રેકોર્ડ તોડીને '''ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર''' સાબિત થઈ અને તે વર્ષની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ બની. આ ફિલ્મમાં પચિનોના અદ્ભુત અભિનયને કારણે તેમને '''ઓસ્કાર એવોર્ડ'''નું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમના આ પરફોર્મન્સને ફિલ્મ જગતમાં એક અત્યંત તીવ્ર અને પ્રભાવશાળી એક્ટિંગના સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ સાથે જ, માઇકલ કોર્લિયોનીનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત અને આઇકોનિક પાત્ર માનવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-12-18|title=અલ પચિનોના એક ફેન એ બાકસની ૧ લાખ દીવાસળીઓમાંથી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના તેમના પ્રખ્યાત પાત્ર 'માઇકલ કોર્લિયોની'નું એક અત્યંત સુંદર અને અદભુત સ્ટેચ્યુ તૈયાર કર્યું છે.|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/ajab-artist-tomislav-horvat-created-a-sculpture-of-al-pacino-with-matchboxes-in19-mon-4468137-pho.html|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;

લાંબા સમય સુધી એવી અફવાઓ હતી કે પચિનોએ તે વર્ષના ઓસ્કાર એવોર્ડ સમારોહનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. અફવા મુજબ તેઓ શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાની શ્રેણીમાં નામાંકિત થવાથી નારાજ હતા, કારણ કે ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતાનો ઓસ્કાર જીતનાર સહ-કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો કરતાં અલ પચિનોનો સ્ક્રીન પર દેખાવાનો સમય વધુ હતો. જોકે, વર્ષ ૨૦૨૪માં પ્રકાશિત થયેલી પોતાની આત્મકથામાં અલ પચિનોએ આ અફવાઓનું સંપૂર્ણ ખંડન કર્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી છે કે તે સમયે અચાનક મળેલી વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને પ્રખ્યાતિના કારણે તેઓ ખૂબ ડરી ગયા હતા અને માનસિક રીતે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા. આ અતિશય ભયના કારણે અને તે જ સમયે બોસ્ટનમાં થિયેટરના કામમાં વ્યસ્ત હોવાને લીધે તેઓ તે ઓસ્કાર સમારોહમાં હાજર રહી શક્યા નહોતા.

૧૯૭૩માં, પચિનોએ જીન હેકમેન સાથે સ્કેરક્રો ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું, જેને કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રતિષ્ઠિત પામ ડી ઓર એવોર્ડ મળ્યો હતો. એ જ વર્ષે, ન્યૂ યોર્ક સિટીના પોલીસ ઓફિસર ફ્રેન્ક સેર્પિકોની સાચી વાર્તા પર આધારિત સેર્પિકો ફિલ્મમાં શાનદાર એક્ટિંગ કરવા બદલ પચીનોને બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ ફિલ્મમાં તેમણે સાથી પોલીસ અધિકારીઓનો ભ્રષ્ટાચાર ખુલ્લો પાડવા માટે અંડરકવર ઓપરેશન કર્યું હતું. 

[[File:Pacino as Serpico in 1973.jpg|thumb|upright|૧૯૭૩માં સેર્પિકો ફિલ્મના પાત્રમાં પચીનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૪માં, ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર'ની સિક્વલ મૂવીમાં પચિનોએ ફરી એકવાર માઇકલ કોર્લિયોનીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સુપર હિટ રહી અને સાથે બેસ્ટ પિક્ચરનો ઓસ્કાર જીતનારી ઇતિહાસની પહેલી સિક્વલ બની હતી. આ રોલ માટે પચીનોને ત્રીજી વખત ઓસ્કાર નોમિનેશન મળ્યું હતું, જે માઇકલ કોર્લિયોનીના પાત્ર માટે તેમનું લીડ કેટેગરીમાં બીજું નોમિનેશન હતું. પ્રખ્યાત મેગેઝિન ન્યૂઝવીકે ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨ માં તેમના પરફોર્મન્સને સિનેમાના ઇતિહાસમાં કોઈ વ્યક્તિના હૃદયના કઠોર થવાની પ્રક્રિયાનું સૌથી શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન ગણાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-01|title=અમદાવાદના આશ્રમ રોડ પર આવેલા પ્રયોગશાળા હોલ ખાતે અલ પચિનોની સુપરહિટ ક્લાસિક ફિલ્મ સર્પિકો નું ખાસ સ્ક્રીનિંગ યોજાયું|url=https://english.gujaratsamachar.com/news/lifestyle-fashion/have-a-leisurely-weekend-with-drama-laughter-and-more-in-ahmedabad-65361255554|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Gujarat Samachar|language=en}}&lt;/ref&gt;

૧૯૭૫માં, પચિનોને બેંક લૂંટારા જોન વોજટોવિચની સાચી વાર્તા પર આધારિત 'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' ફિલ્મથી વધુ એક મોટી બોક્સ ઓફિસ પર બ્લોકબસ્ટર સફળતા મળી, આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સિડની લુમેટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે થોડા વર્ષો પહેલા 'સેર્પિકો' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ માટે પચિનોને ફરી એકવાર ઓસ્કારમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. 

[[File:Al Pacino Penelope Allen in Dog Day Afternoon.jpg|thumb|upright|૧૯૭૫માં આવેલી ડોગ ડે આફ્ટરનૂન ફિલ્મના એક દ્રશ્યમાં પચિનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૭માં, સિડની પોલેક દ્વારા નિર્દેશિત 'બોબી ડીયરફિલ્ડ' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક રેસ-કાર ડ્રાઇવરની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લૉપ થઈ હતી, પરંતું આ શાનદાર રોલ માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમની આના પછીની ફિલ્મ કોર્ટરૂમ ડ્રામા આધારિત 'એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ' હતી. જે સુપર હિટ બની સાથે આ ફિલ્મમાં પચિનોની અદ્ભુત એક્ટિંગ રેન્જના ફિલ્મ વિવેચકોએ ખૂબ વખાણ કર્યા અને તેમને ચોથી વખત બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું. જોકે, તે વર્ષે આ એવોર્ડ 'ક્રેમર વર્સિસ ક્રેમર' ફિલ્મ માટે ડસ્ટિન હોફમેનને મળ્યો હતો, રસપ્રદ વાત એ છે કે આ ફિલ્મની ઓફર પહેલા પચિનોને થઈ હતી પણ તેમણે આ રોલ કરવાની ના પાડી દીધી હતી. 

૧૯૭૦ના દાયકા દરમિયાન, પચિનોને કુલ પાંચ ઓસ્કાર નામાંકન મળ્યા હતા, જેમાં સેર્પિકો, ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨, ડોગ ડે આફ્ટરનૂન અને એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મો માટે બેસ્ટ એક્ટરના ચાર નામાંકન સામેલ હતા.

૧૯૮૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં પચિનોની કારકિર્દીમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ન્યૂ યોર્કના ગે સમુદાયના વિરોધનો સામનો કરનારી તેમની વિવાદાસ્પદ ફિલ્મ 'ક્રૂઝિંગ' અને કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ઓથર! ઓથર!' બોક્સ ઓફિસ પર ખાસ સફળ ન રહી અને ફિલ્મ વિવેચકોએ પણ તેના નકારાત્મક રિવ્યૂ આપ્યા હતા. જોકે, ૧૯૮૩માં બ્રાયન ડી પાલ્મા દ્વારા નિર્દેશિત ગેંગસ્ટર ક્રાઇમ એક્શન ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કારફેસ'માં તેમનું પરફોર્મન્સ તેમની કારકિર્દીનું સૌથી મોટું હાઇલાઇટ અને યાદગાર પાત્ર સાબિત થયું. શરૂઆતમાં આ ફિલ્મમાં બતાવેલી અતિશય હિંસાના કારણે વિવેચકોએ તેની આકરી ટીકા કરી હતી, પરંતુ સમય જતાં આ ફિલ્મને સિનેમા જગતમાં ભારે પ્રશંસા મળી. આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ઘણું સારું પ્રદર્શન કર્યું,તેમજ ફિલ્મમાં ક્યુબન ડ્રગ લોર્ડ 'ટોની મોન્ટાના' નો દમદાર રોલ ભજવવા બદલ પચિનોને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નામાંકન મળ્યું હતું. પચિનોએ ભજવેલું ટોની મોન્ટાનાનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક આઇકોનિક ગેંગસ્ટર પાત્ર તરીકે જોવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=અલ પચિનોની સ્કારફેસ જોઈને વાસ્તવમાં રોલ નિભાવ્યો : સંજય દત્ત|url=https://sandesh.com/supplement/after-seeing-al-pacino-39-s-scarface-played-the-real-role-sanjay|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

=== ૧૯૮૪–૧૯૯૯: ૪ વર્ષનો બ્રેક અને જબરદસ્ત વાપસી ===

અમેરિકન ક્રાંતિ દરમિયાન એક શિકારીની વાર્તા પર આધારિત તેમની ૧૯૮૫ની ફિલ્મ 'રેવલ્યુશન' કમાણી અને વિવેચકો બંને દ્રષ્ટિએ નિષ્ફળ રહી હતી. પચિનોએ આ નિષ્ફળતા માટે ફિલ્મના ઉતાવળિયા પ્રોડક્શનને જવાબદાર ગણાવ્યું હતું, જેના કારણે તેમણે ફિલ્મોમાંથી ચાર વર્ષનો બ્રેક લીધો હતો. આ સમય દરમિયાન પચિનો ફરી રંગમંચ તરફ વળ્યા. તેમણે 'ક્રિસ્ટલ ક્લિયર', 'નેશનલ એન્થમ્સ' અને અન્ય નાટકોના વર્કશોપ પ્રોડક્શન્સ તૈયાર કર્યા; તેમજ ૧૯૮૮માં પ્રોડ્યુસર જોસેફ પેપના 'ન્યૂ યોર્ક શેક્સપિયર ફેસ્ટિવલ'માં 'જુલિયસ સીઝર' નાટકમાં પણ અભિનય કર્યો. 

ફિલ્મોમાંથી લીધેલા આ બ્રેક વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે: &quot;મને યાદ છે જ્યારે ૧૯૭૪-૭૫માં બધું બરાબર ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે હું સ્ટેજ પર 'ધ રેઝિસ્ટિબલ રાઇઝ ઓફ આર્ટુરો ઉઇ' નાટક કરી રહ્યો હતો. તે સમયે મેં ક્યાંક વાંચ્યું કે હું સ્ટેજ પર એટલે પાછો ફર્યો છું કારણ કે મારું ફિલ્મી કરિયર ડૂબી રહ્યું છે! થિયેટર પ્રત્યે લોકોની આવી નકારાત્મક વિચારસરણી રહી છે, જે કમનસીબ છે.&quot;

પચિનોએ ૧૯૮૯માં 'સી ઓફ લવ' ફિલ્મથી ફરી મોટા પડદા પર વાપસી કરી, જેમાં તેમણે એક એવા ડિટેક્ટિવની ભૂમિકા ભજવી હતી જે અખબારની સિંગલ્સ કોલમ દ્વારા શિકાર શોધતા સિરિયલ કિલરની શોધ કરે છે. આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી ખૂબ જ સારા રિવ્યૂઝ મળ્યા હતા, અને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી.

૧૯૯૦માં આવેલી 'ડિક ટ્રેસી' ફિલ્મ પણ બોક્સ ઓફિસ પર વ્યાવસાયિક રીતે સફળ રહી હતી. આ ફિલ્મમાં 'બિગ બોય કેપ્રિસ'ની ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કારનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. પ્રખ્યાત ફિલ્મ વિવેચક રોજર એબર્ટે પચિનોના વખાણ કરતા તેમને આખી ફિલ્મમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર ગણાવ્યા હતા.આ જ વર્ષમાં આગળ જતાં, તેમણે ગોડફાધર સિરીઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ ગોડફાધર ૩' માં તેમના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્રોમાંના એક, માઈકલ કોર્લિયોન તરીકે પુનરાગમન કર્યું હતું. જોકે આ ફિલ્મ આર્થિક રીતે સફળ હિટ સાબિત થઈ હતી, પરંતુ તે તેના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી સફળતા મેળવી શકી નહોતી, અને પચીનોના પરિપક્વ અને લાગણીસભર અભિનયના વિવેચકો દ્વારા વ્યાપક વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. આ શાનદાર અભિનય માટે તેમને મોશન પિક્ચર ડ્રામા શ્રેણીમાં 'બેસ્ટ એક્ટર' (શ્રેષ્ઠ અભિનેતા) તરીકે પ્રતિષ્ઠિત ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું.

૧૯૯૧માં પચિનોએ 'ફ્રેન્કી અને જોની' ફિલ્મમાં મિશેલ ફીફર સાથે અભિનય કર્યો, જેમણે અગાઉ 'સ્કારફેસ' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ જેલમાંથી મુક્ત થયેલા એક રસોઈયાની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે પોતાની સાથે રેસ્ટોરન્ટમાં કામ કરતી એક વેઈટ્રેસ સાથે સંબંધની શરૂઆત કરે છે. આ ફિલ્મ ટેરેન્સ મેકનેલીના ૧૯૮૭ના પ્રખ્યાત નાટક પરથી બનાવવામાં આવી હતી. વિવેચકો તરફથી આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ એવરેજ સાબિત થઈ હતી, જોકે પચિનોએ પાછળથી જણાવ્યું હતું કે તેમને આ પાત્ર ભજવવાની ખૂબ મજા આવી હતી. ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સના વિવેચક જેનેટ મેસ્લિને પચિનોના વખાણ કરતા લખ્યું હતું કે, પચિનો આટલા સરળ અને આકર્ષક અગાઉ ક્યારેય દેખાયા નથી અને મિશેલ સાથેના તેમના દ્રશ્યો ખૂબ જ સચોટ અને પ્રમાણિક છે.

૧૯૯૨માં આવેલી માર્ટિન બ્રેસ્ટની ફિલ્મ 'સેન્ટ ઓફ અ વુમન'માં એક ગુસ્સાવાળા અને અંધ યુએસ આર્મી લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડની યાદગાર ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને તેના પછીના વર્ષે શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કાર મળ્યો હતો. આ જ વર્ષે તેમને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકે પણ નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ સાથે જ પચિનો એક જ વર્ષમાં બે અલગ-અલગ ફિલ્મો માટે બે એક્ટિંગ નોમિનેશન મેળવનારા અને મુખ્ય ભૂમિકા માટે ઓસ્કાર જીતનારા ઇતિહાસના પ્રથમ પુરુષ અભિનેતા બન્યા હતા.

૧૯૯૩માં પચિનોએ ગુનાહિત ડ્રામા ફિલ્મ 'કાર્લિટોઝ વે' માં સીન પેન સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ ન્યૂયોર્ક સ્ટેટ સુપ્રીમ કોર્ટના જજ એડવિન ટોરેસ દ્વારા લખાયેલી નવલકથાઓ 'કાર્લિટોઝ વે' (૧૯૭૫) અને 'આફ્ટર અવર્સ' (૧૯૭૯) પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મનું દિગ્દર્શન જાણીતા ડાયરેક્ટર બ્રાયન ડી પાલ્માએ કર્યું, જેમની સાથે પચિનોએ અગાઉ ૧૯૮૩ની તેમની હિટ, આઇકોનિક ક્લ્ટ ક્લાસિક ફિલ્મ 'સ્કારફેસ' માં કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ કાર્લિટો બ્રિગાન્તે નામના એક એવા ગેંગસ્ટરની ભૂમિકા ભજવી હતી જે પોતાના ભ્રષ્ટ વકીલની મદદથી જેલમાંથી મુક્ત થાય છે અને હવે સુધરી જવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે. રિલીઝ સમયે બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ સરેરાશ સફળ રહી હતી, અને તેને મિશ્ર પ્રતિભાવો મળ્યા હતા, પરંતુ પાછળથી તે સિનેમા જગતમાં એક 'કલ્ટ ક્લાસિક' ગેંગસ્ટર ફિલ્મ તરીકે પ્રખ્યાત થઈ હતી.

ત્યારબાદ ૧૯૯૫માં પચિનોએ માઈકલ મેનની પ્રખ્યાત એક્શન ક્રાઈમ થ્રિલર ફિલ્મ 'હીટ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેઓ અને રોબર્ટ ડી નિરો પ્રથમ વખત મોટા પડદા પર એકસાથે જોવા મળ્યા હતા (જોકે આ બંને કલાકારો અગાઉ 'ધ ગોડફાધર ભાગ ૨' માં પણ હતા, પરંતુ તેમાં બંનેનો એક પણ સીન સાથે નહોતો). આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ વખાણી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આજે પણ આ ફિલ્મને સિનેમા જગતની એક માસ્ટરપીસ સિનેમેટિક અને ઇતિહાસની સૌથી પ્રભાવશાળી 'હીસ્ટ' ફિલ્મોમાંની એક ગણવામાં આવે છે.૧૯૯૬માં પચિનોએ તેમના પોતાના દિગ્દર્શનમાં બનેલી થિયેટ્રિકલ ડોક્યુડ્રામા ફિલ્મ 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેમાં વિલિયમ શેક્સપિયરના નાટકના દ્રશ્યો અને લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં શેક્સપિયરની પ્રાસંગિકતા દર્શાવવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ રહી હતી પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો.

૧૯૯૭માં આવેલી રહસ્યમય થ્રિલર ફિલ્મ 'ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ' માં પચિનોએ શેતાનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં કીઆનુ રીવ્સ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. જાણીતા વિવેચક રોજર એબર્ટે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ શેતાનનું આ પાત્ર અદભુત ઉત્સાહ અને આનંદ સાથે ભજવ્યું છે.તે જ વર્ષે આવેલી બાયોગ્રાફીકલ ગેંગસ્ટર ડ્રામા  ફિલ્મ 'ડોની બ્રાસ્કો' પણ બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ રહી હતી. આ ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકામાં ન્યૂયોર્કના કુખ્યાત 'બોનાનો માફિયા પરિવાર' ની અંદર ઘૂસણખોરી કરનાર અંડરકવર એફબીઆઈ એજન્ટ જોસેફ પિસ્ટોન (ડોની બ્રાસ્કો) ના વાસ્તવિક ઓપરેશન પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ ન્યૂયોર્કના વાસ્તવિક ગેંગસ્ટર 'લેફ્ટી રુગિએરો ની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ અજાણતામાં એફબીઆઈ એજન્ટ (જોની ડેપ) ને પોતાના માફિયા સામ્રાજ્યની અંદર લાવે છે જે બાદમાં આખા ગેંગનો સફાયો કરે છે.

૧૯૯૯માં પચિનોએ ઓસ્કારમાં મલ્ટિપલ નોમિનેશન મેળવનારી ફિલ્મ 'ધ ઇન્સાઇડર' માં રસેલ ક્રો સાથે એક ટીવી પ્રોડ્યુસરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને વિવેચકોએ ખૂબ જ વખાણી હોવા છતાં ઊંચા બજેટને કારણે બોક્સ ઓફિસ પર તે 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. આ જ વર્ષે તેઓ ઓલિવર સ્ટોનની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' માં પણ જોવા મળ્યા હતા, જે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી.

=== ૨૦૦૦–૨૦૧૮: ટેલિવિઝન ભૂમિકાઓ અને રંગમંચ પર વાપસી ===

૨૦૦૦ની સાલથી પચિનોએ ત્રણ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યા હતા; જેમાં પ્રથમ એવોર્ડ ૨૦૦૧માં સિનેમા જગતમાં તેમના આજીવન યોગદાન બદલ સેસિલ બી ડીમિલ એવોર્ડ તરીકે આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૦૦માં પચિનોએ જેરી ઓરબેક સાથે ઇરા લેવિસના નાટક પર આધારિત ઓછા બજેટની ફિલ્મ 'ચાઇનીઝ કોફી' માં અભિનય કર્યો હતો, જેને વિવિધ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. મુખ્યત્વે બે મુખ્ય પાત્રો વચ્ચેની વન-ઓન-વન વાતચીત પર આધારિત આ ફિલ્મને પૂર્ણ કરવામાં લગભગ ત્રણ વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો અને તેનું સંપૂર્ણ ભંડોળ પચિનોએ પોતે પૂરું પાડ્યું હતું.

'ચાઇનીઝ કોફી' ફિલ્મને પચિનો દ્વારા પ્રોડ્યુસ કરવામાં આવેલી અન્ય બે દુર્લભ ફિલ્મો 'ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક' અને 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' ની સાથે 'પચિનો: એન એક્ટર્સ વિઝન' નામના એક ખાસ ડીવીડી બોક્સ સેટમાં સામેલ કરવામાં આવી હતી, જે ૨૦૦૭માં રિલીઝ થઈ હતી. પચિનોએ આ ફિલ્મો ધરાવતી ડિસ્ક માટે પ્રસ્તાવના અને ઉપસંહાર પણ તૈયાર કર્યા હતા.

[[File:Al Pacino.jpg|thumb|left|upright|૨૦૦૪ના વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]
૨૦૦૨માં પચિનોએ પ્રખ્યાત દિગ્દર્શક ક્રિસ્ટોફર નોલાનની મનોવૈજ્ઞાનિક થ્રિલર ફિલ્મ 'ઇન્સોમ્નિયા' માં અભિનય કર્યો હતો, જે આ જ નામની એક નોર્વેજીયન ફિલ્મની રિમેક હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે વિલિયમ્સ અને હિલેરી સ્વાન્ક જેવા કલાકારો સાથે કામ કર્યું હતું, જેમાં પચિનોએ અલાસ્કાના એક નાના શહેરમાં હત્યાની તપાસ કરવા આવેલા લોસ એન્જલસના એક અનુભવી ડિટેક્ટિવની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકો તરફથી પચિનો અને રોબિન વિલિયમ્સ બંનેના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. સાથે આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થઈ હતી.

ત્યારબાદ આવેલી તેમની આગામી ફિલ્મ 'સિમોન' ને વિવેચકો તરફથી ખાસ પ્રશંસા ન મળી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૨માં તેમણે 'પીપલ આઈ નો' ફિલ્મમાં એક પબ્લિસિસ્ટની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હોવા છતાં આ નાની ફિલ્મ પર લોકોનું ખાસ ધ્યાન ગયું નહોતું અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' રહી હતી.

પોતાની વ્યાવસાયિક સફળતા પછી ભાગ્યે જ સહાયક ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ, ૨૦૦૩માં વિવેચકો અને બોક્સ ઓફિસ પર ભારે 'ડિઝાસ્ટર' સાબિત થયેલી ફિલ્મ 'ગીગ્લી' માં દિગ્દર્શક માર્ટિન બ્રેસ્ટના આગ્રહ ખાતર એક નાની ભૂમિકા સ્વીકારી હતી. ૨૦૦૩માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'ધ રિક્રુટ' માં પચિનો એક સીઆઈએ રિક્રુટર તરીકે જોવા મળ્યા હતા અને તેમની સાથે કોલિન ફેરેલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી, જોકે પચિનોએ આ ફિલ્મ વિશે જણાવ્યું હતું કે આ એવી ફિલ્મ હતી જેને તેઓ વ્યક્તિગત રીતે સમજી શક્યા નહોતા. ત્યારબાદ પચિનોએ ૨૦૦૩ની એચબીઓ મિની-સિરીઝ 'એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા' માં વકીલ રોય કોનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ટોની કુશ્નરના પુલિત્ઝર પ્રાઈઝ વિજેતા નાટક પર આધારિત હતી. આ શાનદાર અભિનય માટે પચિનોએ ૨૦૦૪માં તેમનો ત્રીજો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો.

૨૦૦૪માં આવેલી ફિલ્મ 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' માં પચિનોએ શાયલોકની ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકોએ પરંપરાગત રીતે એક વિલન તરીકે દર્શાવવામાં આવતા આ પાત્રમાં સંવેદનશીલતા અને ઊંડાણ લાવવા બદલ તેમના ખૂબ વખાણ કર્યા હતા. ૨૦૦૫માં આવેલી 'ટુ ફોર ધ મની' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક સ્પોર્ટ્સ ગેમ્બલિંગ એજન્ટ અને મેથ્યુ મેકોનહીના માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને ઊંચા બજેટના કારણે તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટના વિવેચકે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ એટલી બધી વખત માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી છે કે હવે તેમને કિંગમેકરનો એવોર્ડ મળવો જોઈએ. પચિનોએ તેમની મહાન ગેંગસ્ટર સીરીઝ ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર' ના આધારે વર્ષ ૨૦૦૬માં બનેલી વિડીયો ગેમ 'ધ ગોડફાધર: ધ ગેમ' માં માઈકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ કે ચહેરો આપવાની સાફ ના પાડી દીધી હતી, જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોનિક આર્ટસ નામની ગેમ કંપનીને તેમનો ચહેરો કે અવાજ વાપરવાની કાનૂની મંજૂરી મળી નહોતી. વાસ્તવમાં, તેમણે આ રમત માટે એટલા માટે ના પાડી હતી કારણ કે તે જ વર્ષે તેઓ પહેલેથી જ અન્ય એક હરીફ ગેમિંગ કંપની વિવેન્ડી ગેમ્સ સાથે પોતાની જ પ્રખ્યાત ક્લ્ટ ક્લાસિક ગેંગસ્ટર ફિલ્મ સ્કારફેસ (૧૯૮૩) પર આધારિત વિડીયો ગેમ 'સ્કારફેસ: ધ વર્લ્ડ ઇઝ યોર્સ' માટે કરારબદ્ધ થઈ ચૂક્યા હતા. તે કરારની શરતો મુજબ તેઓ એકસાથે બે મોટી વિડીયો ગેમ્સને પોતાની મંજૂરી આપી શકે તેમ નહોતા. જોકે, તેમણે 'સ્કારફેસ' ગેમમાં પોતાનો ચહેરો વાપરવાની સંપૂર્ણ મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ ઉંમરના કારણે બદલાતા અવાજને લીધે ટોની મોન્ટાનાના પાત્રના અવાજ માટે તેમણે પોતે જ અલ્ પચિનો જેવો જ અવાજ ધરાવતા એક અન્ય ડબિંગ કલાકારની પસંદગી કરી આપી હતી.

૨૦૦૬માં અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા પચિનોને ૩૫મા લાઈફ એચીવમેન્ટ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા અને આ જ વર્ષે ટ્રિનિટી કોલેજ ડબલિનની યુનિવર્સિટી ફિલોસોફિકલ સોસાયટીએ તેમને માનદ સભ્યપદ એનાયત કર્યું હતું.

૨૦૦૭માં પચિનોએ જોર્જ ક્લૂની અને બ્રેડ પિટ જેવા સ્ટાર્સ સાથે 'ઓશન્સ થર્ટીન' ફિલ્મમાં વિલન અને કેસિનો માલિક વિલી બેન્કની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે બોક્સ ઓફિસ પર વૈશ્વિક સ્તરે ૩૧ કરોડ ડોલરની કમાણી કરીને મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૮માં આવેલી તેમની રોમાંચક ફિલ્મ '૮૮ મિનિટ્સ' વિવેચકોને પસંદ ન આવી છતાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હતા, અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ રોબર્ટ ડી નિરો સાથે 'રાઇટિયસ કિલ' ફિલ્મમાં ન્યૂ યોર્કના ડિટેક્ટિવ તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જેને નકારાત્મક રિવ્યૂઝ મળ્યા હોવા છતાં તે બોક્સ ઓફિસ પર પોતાની પડતર કિંમત વસૂલ કરીને 'એવરેજ' હિટ સાબિત થઈ હતી.

૨૦૧૦માં પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' નાટકમાં શાયલોકનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જેના માટે તેમને ટોની એવોર્ડનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ જ વર્ષે તેમણે એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'યૂ ડોન્ટ નો જેક' માં ડૉ. જેક કેવોર્કિયનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેના માટે પચિનોએ તેમનો બીજો એમી એવોર્ડ અને ચોથો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો. ૨૦૧૧માં તેઓ 'જેક એન્ડ જીલ' નામની કોમેડી ફિલ્મમાં જોવા મળ્યા હતા. આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ જ ખરાબ ગણાવી હતી અને પચિનોને તેના માટે સૌથી ખરાબ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. જોકે, બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ ૧૪.૯ કરોડ ડોલરની કમાણી સાથે 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. પચિનોએ પાછળથી ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમના એકાઉન્ટન્ટની જેલ થવાને કારણે તેઓ આર્થિક મુશ્કેલીમાં હતા, તેથી પૈસાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે તેમણે આ ફિલ્મ સ્વીકારી હતી.

૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ના રોજ પચિનોને તેમના દ્વારા દિગ્દર્શિત અને અભિનીત ડોક્યુમેન્ટ્રી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વાઇલ્ડ સાલોમે' ના પ્રીમિયર પહેલાં પ્રતિષ્ઠિત 'ગ્લોરી ટુ ધ ફિલ્મમેકર' એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ફિલ્મમાં હેરોદની ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ આ ફિલ્મને પોતાની કારકિર્દીનો સૌથી વ્યક્તિગત પ્રોજેક્ટ ગણાવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૨માં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાએ પચિનોને દેશના સર્વોચ્ચ કલા સન્માન 'નેશનલ મેડલ ઓફ આર્ટસ' થી નવાજ્યા હતા. આ જ સમયગાળા દરમિયાન પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' નાટકની ૩૦મી વર્ષગાંઠના વિશેષ શો કર્યા હતા. ૨૦૧૩માં તેઓ મ્યુઝિક પ્રોડ્યુસરના જીવન પર આધારિત એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'ફિલ સ્પેક્ટર' માં મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા.

[[File:Manglehorn 03 (15272211442).jpg|thumb|૨૦૧૪ના ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]


૨૦૧૫માં પચિનોએ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ડેની કોલિન્સ' માં એક ઘરડા રોક સ્ટારની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ અદભુત અભિનય માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનું નોમિનેશન મળ્યું હતું અને બોક્સ ઓફિસ પર આ નાની ફિલ્મને 'એવરેજ' સફળતા મળી હતી. આ જ વર્ષના અંતમાં તેમણે ખાસ તેમના માટે જ લખાયેલા નાટક 'ચાઇના ડોલ' ના સતત ૯૭ શો કરીને રંગમંચ પર ઇતિહાસ રચ્યો હતો. ૨૦૧૬માં કલા જગતમાં તેમના અતુલ્ય યોગદાન બદલ પ્રતિષ્ઠિત 'કેનેડી સેન્ટર ઓનર' એવોર્ડથી તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. નિવૃત્તિ લેવા અંગે પચિનોએ ખુલાસો કર્યો હતો કે અભિનય હવે તેમના સ્વભાવનો એક એવો ભાગ બની ગયો છે કે તેઓ ક્યારેય કામ છોડવા વિશે વિચારી પણ શકતા નથી. ત્યારબાદ ૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના રોજ રિલીઝ થયેલી એચબીઓની ટેલિવિઝન ફિલ્મ 'પાટેર્નો' માં તેમણે ફૂટબોલ કોચ જો પાટેર્નોની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી.

=== ૨૦૧૯–વર્તમાન ===

૨૦૧૯માં પચિનોએ હોલિવૂડના સુપરસ્ટારસ બ્રેડ પિટ અને લિયોનાર્ડો ડીકેપ્રીયો સાથે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોની કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ' માં અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૧૯ના અંતમાં પચિનોએ માર્ટિન સ્કોર્સેઝની પ્રખ્યાત ગેંગસ્ટર નેટફ્લિક્સ ફિલ્મ 'ધ આઇરિશમેન' માં રોબર્ટ ડી નિરો અને જો પેસી સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકાના ઇતિહાસના પ્રખ્યાત અને વાસ્તવિક વ્યક્તિ જીમી હોફાની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ 'ઇન્ટરનેશનલ બ્રધરહુડ ઓફ ટીમસ્ટર્સ' નામના શક્તિશાળી લેબર યુનિયનના પ્રમુખ હતા. ૧૯૭૫માં તેમના રહસ્યમય રીતે ગુમ થવાની અને અમેરિકન માફિયાઓ સાથેના તેમના સંબંધોની સત્ય ઘટના પર આધારિત આ ફિલ્મમાં પચિનોના પર્ફોર્મન્સને ભારે પ્રશંસા મળી હતી. આ પ્રથમ વખત હતું જ્યારે પચિનોએ સ્કોર્સેઝ સાથે કામ કર્યું હોય. પચીનોના શાનદાર અભિનય માટે તેમને ઓસ્કાર એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર (શ્રેષ્ઠ સહ-અભિનેતા) તરીકેનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું, અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ રિલીઝ હોવા છતાં ઓનલાઇન મીડિયામાં આ ફિલ્મને પ્રચંડ સફળતા રહી હતી.

ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦માં પચિનોએ એમેઝોન પ્રાઇમ વીડિયોની સિરીઝ 'હન્ટર્સ' માં મેયર ઓફરમેન નામના કાલ્પનિક નાઝી શિકારીની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ૨૦૦૩ પછી તેમની પ્રથમ ટેલિવિઝન સિરીઝ હતી અને તે પ્રેક્ષકોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય થઈ હતી. ૨૦૨૧માં પચિનોએ રિડલી સ્કોટની ફિલ્મ 'હાઉસ ઓફ ગુચી' માં એલ્ડો ગુચીની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હોવા છતાં પચિનો, લેડી ગાગા અને જેરેડ લેટોના અભિનયને ખાસ હાઇલાઇટ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ 'એવરેજ' રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ 'અમેરિકન ટ્રેઇટર' ફિલ્મમાં મુખ્ય બચાવ પક્ષના વકીલ તરીકે જોવા મળ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૩માં પચિનોએ માઇકલ કીટનની ફિલ્મ 'નોક્સ ગોઝ અવે' માં જેવિયર ક્રેન નામના ચોર અને ફિક્સરની સહાયક ભૂમિકા ભજવીને મોટા પડદા પર વાપસી કરી હતી, જેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૪માં પચિનોએ વિખ્યાત કલાકાર અમેદેઓ મોદિગ્લિઆનીના જીવન પર આધારિત ફિલ્મ 'મોદી, થ્રી ડેઝ ઓન ધ વિંગ ઓફ મેડનેસ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેનું નિર્માણ તેમણે જોની ડેપ અને બેરી નવીદી સાથે મળીને કર્યું હતું. આ ફિલ્મ ડેનિસ મેકઇન્ટાયરના એક પ્રખ્યાત નાટક પર આધારિત હતી. 

૨૦૨૫માં પચિનો પાંચ સ્વતંત્ર (ઇન્ડિપેન્ડન્ટ) ફિલ્મોમાં જોવા મળ્યા હતા. તેમની પ્રથમ ફિલ્મ એક હોરર ફિલ્મ 'ધ રિચ્યુઅલ' હતી, જેમાં તેમણે ડેન સ્ટીવન્સ સાથે પાદરી થિયોફિલસ રીસિન્જરની ભૂમિકા ભજવી હતી; જોકે આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી નકારાત્મક સમીક્ષાઓ મળી હતી. તેમની બીજી ફિલ્મ 'બિલી નાઈટ' હતી, જે યુવા ફિલ્મ નિર્માતાઓની મહત્વાકાંક્ષા અને કલાત્મક સફર પર આધારિત એક ડ્રામા ફિલ્મ હતી. આ ફિલ્મનું પ્રીમિયર રોડ આઇલેન્ડ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫માં તેઓ અન્ય બે ફિલ્મો 'ડેડ મેન્સ વાયર' અને 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં નાની ભૂમિકાઓમાં જોવા મળ્યા હતા, જે બંને ફિલ્મોનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર વેનિસ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. 'ડેડ મેન્સ વાયર' માં તેમણે એક અમીર મોર્ટગેજ બ્રોકરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે તેમના ભૂતકાળના પ્રખ્યાત અભિનયની યાદ અપાવે છે. જ્યારે નેટફ્લિક્સની ફિલ્મ 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં તેમની ટૂંકી ભૂમિકાના વિવેચકો દ્વારા ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૨૫ની તેમની છેલ્લી ફિલ્મ નિક પિઝોલેટોની 'ઇઝીઝ વોલ્ટ્ઝ' હતી, જેમાં તેઓ વિન્સ વોન સાથે જોવા મળ્યા હતા અને તેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં વિશેષ પ્રસ્તુતિ તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૬માં પચિનોની જૂની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' ના એક પ્રખ્યાત લોકર રૂમ મોનોલોગ (ભાષણ)નો ઉપયોગ ફાઈઝર કંપનીના એક રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાપન અભિયાન (જાહેરાત) માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ જૂન ૨૦૨૬માં તેઓ 'કિલિંગ કાસ્ટ્રો' ફિલ્મમાં સીઆઈએ એજન્ટ રોબર્ટ માહ્યુની મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા, જેનું ભવ્ય પ્રીમિયર ટ્રાઇબેકા ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

== પ્રતિભાવ અને વારસો ==
અલ પચિનોને અવારનવાર સિનેમા અને થિયેટર જગતના સૌથી મહાન અને પ્રભાવશાળી અભિનેતાઓમાંથી એક માનવામાં આવે છે. તેમના ખાસ પ્રકારના તીવ્ર, સચોટ અને ગંભીર તેમજ વિસ્ફોટક અભિનય માટે જાણીતા પચિનોએ ન્યૂ હોલીવુડ યુગના એક દિગ્ગજ તરીકે નામના મેળવી હતી. ધ ગ્લોબ એન્ડ મેલ અખબારે તેમને ૧૯૭૦ના દાયકાની શરૂઆતની કાઉન્ટર-કલ્ચર પેઢીના આઇકોન તરીકે વર્ણવ્યા હતા. રોન રોઝનબૌમે તેમને હોલીવુડના હેમ્લેટ કહ્યા હતા, જ્યારે ઓલિવર સ્ટોને તેમને સ્ટ્રીટ હેમ્લેટ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા, જે વિલિયમ શેક્સપિયરની કૃતિઓ પ્રત્યે પચિનોના ઊંડા આદર અને તેમના પાત્રોમાં શેક્સપિયરન શૈલીની ગંભીર કરુણતા લાવવાની તેમની ક્ષમતાને દર્શાવે છે.

વર્ષ ૨૦૦૩માં, બ્રિટિશ ટેલિવિઝન દર્શકોએ ચેનલ ૪ ના એક સર્વેક્ષણમાં પચિનોને સર્વકાલીન મહાન મૂવી સ્ટાર તરીકે ચૂંટ્યા હતા, અને તેમનો સમાવેશ વીએચ૧ ની સર્વકાલીન ૨૦૦ મહાન પૉપ કલ્ચર આઇકોન્સની યાદીમાં પણ કરવામાં આવ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૨માં, એસ્કવાયર મેગેઝિનની સિનેમા ઇતિહાસના ૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનેતાઓની યાદીમાં પચિનોને છઠ્ઠા ક્રમે રાખવામાં આવ્યા હતા. તેના પછીના વર્ષે, એસ્કવાયર મેગેઝિને તેમનો સમાવેશ ૧૦ શ્રેષ્ઠ જીવંત અભિનેતાઓની યાદીમાં પણ કર્યો હતો.

લી સ્ટ્રાસ્બર્ગના માર્ગદર્શન હેઠળ તેઓ 'મેથડ એક્ટિંગ' શૈલી શીખ્યા હતા. સ્ટ્રાસ્બર્ગે તેમના વિશે કહ્યું હતું કે, કેટલાક કલાકારો પાત્રો ભજવે છે, જ્યારે અલ પચિનો પોતે તે પાત્ર બની જાય છે. તેઓ પાત્રની ઓળખ એટલી હદ સુધી અપનાવી લે છે કે નાટક કે ફિલ્મ પૂરી થયા પછી પણ લાંબા સમય સુધી તે જ પાત્રમાં જીવતા રહે છે. જોકે, પચિનો પોતે એવું માને છે કે તેઓ સંપૂર્ણપણે માત્ર મેથડ એક્ટર નથી, પરંતુ તેમના મતે શબ્દો એ તેમની ભાવનાત્મક સ્થિતિનો જ એક ભાગ હોવા જોઈએ અને તેઓ સ્ક્રિપ્ટ વગર પણ દ્રશ્યો સુધારવાની કસરતો કરે છે. 'શિકાગો રીડર' અખબારે આ બાબતની પ્રશંસા કરતા લખ્યું હતું કે, તેઓ એક એવા અદ્ભુત મેથડ એક્ટર છે જેઓ સહજ અભિવ્યક્તિ મેળવવા માટે ક્યારેય અચકાતા નથી.

'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' અને 'સર્પિકો' ફિલ્મોના દિગ્દર્શક સિડની લ્યુમેટે કહ્યું હતું કે, બધું જ તેમના અંદરના એક અદ્ભુત કેન્દ્રમાંથી બહાર આવે છે. હું તેની નજીક જવાનું પણ ન વિચારી શકું, કારણ કે તે પૃથ્વીના કેન્દ્રની નજીક જવા જેવું હશે. તેમના અંદરથી જે બહાર આવે છે તે માત્ર અને માત્ર તેમનું પોતાનું જ છે. 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મોના ડાયરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ જણાવ્યું હતું કે, મેં સૌથી પહેલા તેમની બુદ્ધિમત્તા નોંધી હતી. તેઓ પોતાની આવડતનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે સારી રીતે જાણે છે. તેમની પાસે જે આકર્ષક ગુણ અને એક ખાસ પ્રકારનો અંદાજ છે, તેનો તેઓ ભરપૂર ઉપયોગ કરે છે. આ સિવાય, ફિલ્મના સ્ક્રીન ટેસ્ટના એડિટિંગનું કામ સંભાળતા માર્સિયા લુકાસે નોંધ્યું હતું કે, પચિનોની આંખોમાં સામેની વ્યક્તિને એકદમ ઝંઝેડી નાખવાનું આકર્ષણ છે.

પચિનો ની ઘણી ફિલ્મો અમેરિકન સિનેમામાં ક્લાસિક એટલે કે સર્વકાલીન શ્રેષ્ઠ બની ચૂકી છે, જેમાંની તેમની ચાર ફિલ્મો ''ધ ગોડફાધર'', ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ટુ'', ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન'' અને ''સ્કારફેસ'' ને યુ.એસ. લાઇબ્રેરી ઓફ કોંગ્રેસની નેશનલ ફિલ્મ રજિસ્ટ્રી માં સાચવવા માટે પસંદ કરવામાં આવી છે. ફિલ્મ ઉદ્યોગના કલાકારો દ્વારા પસંદ કરાયેલી ટાઇમ આઉટ મેગેઝિનની ૧૦૦ સર્વશ્રેષ્ઠ ફિલ્મોની યાદીમાં પણ પચિનોની ત્રણ ફિલ્મોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

=== લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં ===
{{multiple image
 |perrow = 1
 |total_width=200
 | align = left
 | direction = 
 | image1 = 
 | image2 = Tony Montana - Scarface - Graffiti.jpg
 | image3 = 112 Mural al passeig de Circumval·lació (Barcelona), Al Pacino.jpg
 | footer = ૨૦૧૨માં વિનવુડ અને ૨૦૨૫માં બાર્સિલોના ખાતે પચિનોના &quot;ટોની મોન્ટાના&quot; પાત્રના ભીંતચિત્રો (મ્યુરલ્સ)
 | footer_align = left
}}
પચિનો નો ટેલિવિઝન, સંગીત, ફિલ્મો અને વ્યાપક લોકપ્રિય સંસ્કૃતિ (પોપ કલ્ચર) માં ઘણો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આનું મુખ્ય કારણ તેમની ફિલ્મોની ભૂમિકાઓ છે, જેણે તેમને હિંમત, મક્કમતા અને શક્તિના એક કાયમી સાંસ્કૃતિક પ્રતીક બનાવ્યા છે. વલ્ચર મેગેઝિને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, &quot;તેમને 'અનન્ય અલ પચિનો' કહેવાનું મન થાય, ભલે તેઓ વિશ્વમાં સૌથી વધુ નકલ (નકલ ઉતારવામાં) કરવામાં આવતા અભિનેતા છે.&quot; એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ જણાવ્યું હતું કે તેમની અભિનયની આગવી શૈલીએ &quot;કોમેડી કલાકારોની આખી પેઢીઓને રોજગારી પૂરી પાડી છે.&quot; તેમની સૌથી વધુ નકલ કરનારા પ્રખ્યાત કલાકારોમાં કેવિન સ્પેસી અને એલેક બાલ્ડવિનનો સમાવેશ થાય છે. સ્પેસીએ કહ્યું હતું કે, &quot;આપણે બધા અલ પચિનોની નકલ કરવાનું પસંદ કરીએ છીએ તેનું કારણ એ છે કે તેમણે એવા પાત્રો ભજવ્યા છે જે અવિસ્મરણીય છે, અને અલ પચિનો માટે આ માત્ર એક વ્યવસાય નથી, પણ એક કળા છે.&quot;

તેમના અદ્ભુત પાત્રાલેખનો અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટની ૧૦૦ યર્સ... શ્રેણીમાં સ્થાન પામ્યા છે, જેમાં ૧૦૦ મહાન ફિલ્મી પાત્રોની યાદીમાં તેમના બે પાત્રો (નાયક તરીકે ફ્રેન્ક સેર્પિકો અને ખલનાયક તરીકે માઇકલ કોર્લિયોન) નો સમાવેશ થાય છે. અમેરિકન સિનેમાના ટોચના ૧૦૦ સંવાદો ની યાદીમાં તેમના ત્રણ સંવાદો સામેલ છે: માઇકલ કોર્લિયોનનો &quot;તમારા મિત્રોને નજીક રાખો, પણ તમારા દુશ્મનોને વધુ નજીક રાખો&quot;; ટોની મોન્ટાનાનો &quot;સે હેલો ટુ માય લીટલ ફ્રેન્ડ!&quot;; અને સોની વોર્ટકિકનો &quot;એટિકા! એટિકા!&quot;. મોટા પડદાથી આગળ વધીને લોકપ્રિય બનેલા અન્ય સંવાદોમાં ...એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મનો &quot;આખી ટ્રાયલ જ નિયમ વિરુદ્ધ છે!&quot;, સેન્ટ ઓફ અ વુમન ફિલ્મનો &quot;હૂ-આહ!&quot;, અને ધ ગોડફાધર પાર્ટ III ફિલ્મનો &quot;જેમ મેં વિચાર્યું કે હું બહાર નીકળી ગયો છું, તેઓ મને પાછો અંદર ખેંચી લે છે&quot; નો સમાવેશ થાય છે. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટે જણાવ્યું હતું કે, &quot;અન્ય લગભગ કોઈપણ અભિનેતા કરતાં તેમની સાથે સંવાદોની વધુ અમીટ રેખાઓ જોડાયેલી છે, જે માત્ર પાત્રો કેવી રીતે લખાયા હતા તેનો જ નહીં પરંતુ તેમણે કેવી રીતે તે પાત્રોને પોતાના બનાવી લીધા તેનો પુરાવો છે.&quot; એમ્પાયર મેગેઝિને વિશ્વભરના વાચકોના મતદાન દ્વારા માઇકલ કોર્લિયોન અને ટોની મોન્ટાનાને અત્યાર સુધીના સૌથી મહાન ફિલ્મી પાત્રો તરીકે પસંદ કર્યા હતા. એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ ડોની બ્રાસ્કો ફિલ્મમાં તેમની લેફ્ટી રુગિએરોની ભૂમિકાને &quot;૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનય જેમને ઓસ્કાર મળવો જોઈતો હતો પણ મળ્યો નથી&quot; ની યાદીમાં સામેલ કરી હતી.

પચિનોએ મનોરંજન ઉદ્યોગની અસંખ્ય હસ્તીઓને પ્રભાવિત કર્યા છે અને તેમના દ્વારા તેઓ પ્રશંસા પામ્યા છે, જેમાં સ્ટીવ બુસેમી, જેફ્રી રાઈટ, બોબી કેનાવાલે, જેવિયર બાર્ડેમ, માઈકલ ઈમ્પેરિઓલી અને જેમી ફોક્સ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. જોન કુસાક, રસેલ ક્રો, જોની ડેપ, કોલિન ફેરેલ અને મેથ્યુ મેકકોનાઘી સહિતના તેમના કેટલાક સહ-કલાકારોએ (કો-સ્ટાર્સ) પણ સ્વીકાર્યું હતું કે પચિનો આ પ્રોજેક્ટ્સમાં સામેલ હોવાની ખાતરી થયા પછી જ તેઓ તેમાં જોડાવા માટે સહમત થયા હતા.

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''અલ પચિનો ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૬૯
| ''મી, નેટલી''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| મુખ્ય ભૂમિકા — પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| ૧૯૭૧
| ''ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્ક''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૨
| ''ધ ગોડફાધર''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| સહ અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૩
| ''સ્કેરક્રો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રાન્સિસ લાયનલ ડેલ્બુચી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૩
| ''સેર્પિકો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રેન્ક સેર્પિકો
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૪
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૫
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સોની વોર્ટઝિક
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૭
| ''બોબી ડીયરફિલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી ડીયરફિલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૯
| ''એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| આર્થર કિરકલેન્ડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૮૦
| ''ક્રૂઝિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ બર્ન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૨
| ''ઓથર! ઓથર!''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઇવાન ટ્રેવલિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૩
| ''સ્કારફેસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની મોન્ટાના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૫
| ''રેવલ્યુશન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ડોબ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૯
| ''સી ઓફ લવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ફ્રેન્ક કેલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૦
| ''ડિક ટ્રેસી''
|
|
|
| {{Yes}}
| અલ્ફોન્સ બિગ બોય કેપ્રિસ
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૦
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ફ્રેન્કી એન્ડ જોની''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૨
| ''ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિચાર્ડ રોમા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૨
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૧૯૯૩
| ''કાર્લિટોઝ વે''
|
|
|
| {{Yes}}
| કાર્લિટો બ્રિગાન્ટે
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૫
| ''હીટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ વિન્સન્ટ હેના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૬
| ''સિટી હોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મેયર જોન પેપાસ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ડોની બ્રાસ્કો''
|
|
|
| {{Yes}}
| બેન્જામિન લેફ્ટી રુગિરો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોન મિલ્ટન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''ધ ઇન્સાઇડર''
|
|
|
| {{Yes}}
| લોવેલ બર્ગમેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''એની ગિવન સન્ડે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની ડી અમાટો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ઇન્સોમ્નિયા''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલ ડોર્મર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''સિમોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિક્ટર ટેરેન્સકી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૩
| ''ધ રિક્રુટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર બર્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| શાયલોક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૫
| ''ટુ ફોર ધ મની''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર અબ્રામ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ઓશન્સ થર્ટીન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલી બેન્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''૮૮ મિનિટ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડોક્ટર જેક ગ્રેમ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૮
| ''રાઇટિયસ કિલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ડેવિડ ફિસ્ક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૦
| ''યૂ ડોન્ટ નો જેક''
|
|
|
| {{Yes}}
| જેક કેવોર્કિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા — ટેલિવિઝન ફિલ્મ
|-
| ૨૦૧૧
| ''ધ સન ઓફ નો વન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ચાર્લ્સ સ્ટેનફોર્ડ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૧
| ''જેક એન્ડ જીલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| તેઓ પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''સ્ટેન્ડ અપ ગાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૩
| ''સાલોમે''
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| કિંગ હેરોડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ۲۰۱۴
| ''મેંગલહોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એ જે મેંગલહોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ હમ્બલિંગ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| સાયમન એક્સલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૫
| ''ડેની કોલિન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેની કોલિન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૬
| ''મિસકન્ડક્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લ્સ અબ્રામ્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૭
| ''હેંગમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ રે આર્ચર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માર્વિન શ્વાર્ઝ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''ધ આઇરિશમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| જીમી હોફા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૨૦૨૧
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
|
|
|
| {{Yes}}
| આલ્ડો ગુચી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૩
| ''નોક્સ ગોઝ અવે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઝેવિયર ક્રેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''મોડી''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| મોરિસ ગેંગનેટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ડેડ મેન્સ વાયર''
|
|
|
| {{Yes}}
| એમ એલ હોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે''
|
|
|
| {{Yes}}
| અંકલ કાર્માઇન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ધ રિચ્યુઅલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફાધર થિયોફિલસ રીસિંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|}

=== નિર્દેશક અને નિર્માતા તરીકે વિશેષ ફિલ્મો ===
અલ પચિનોએ અભિનેતા સિવાય ડિરેક્ટર (નિર્દેશક) અને પ્રોડ્યુસર (નિર્માતા) તરીકે પણ કેટલીક ખૂબ જ પ્રખ્યાત પ્રાયોગિક અને ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મો બનાવી છે, જેની યાદી નીચે મુજબ છે:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! વર્ષ !! ફિલ્મ !! ભૂમિકા !! નોંધ
|-

| ૧૯૮૯ || ''ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક'' || નિર્માતા અને અભિનેતા || આ એક પ્રાયોગિક ફિલ્મ હતી જેને થિયેટરમાં રિલીઝ કરવાને બદલે માત્ર ખાસ સ્ક્રીનિંગ માટે જ રાખવામાં આવી હતી.
|-

| ૧૯૯૬ || ''લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ'' || નિર્દેશક, નિર્માતા અને લેખક || પચિનોની નિર્દેશક તરીકેની આ પ્રથમ સત્તાવાર ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ હતી, જેના માટે તેમને ડિરેક્ટર્સ ગિલ્ડ ઓફ અમેરિકાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.
|-

| ૨૦૦૦ || ''ચાઇનીઝ કોફી'' || નિર્દેશક અને અભિનેતા || આ એક અનોખી ડ્રામા ફિલ્મ હતી જે સંપૂર્ણ રીતે બે પાત્રો વચ્ચેની વાતચીત પર આધારિત હતી.
|-

| ૨૦૧૧ || ''વાઇલ્ડ સાલોમે'' || નિર્દેશક અને લેખક || ઓસ્કાર વાઇલ્ડના નાટક પર આધારિત આ એક અર્ધ-ડોક્યુમેન્ટરી (Docudrama) ફિલ્મ હતી.
|}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000199|અલ પચિનો}}

[[en:Al Pacino]]

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>k4k52af2pjtyvt9j19flpf2b7o4khzj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903639</id>
      <parentid>903638</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T18:04:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં */</comment>
      <origin>903639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113077" sha1="5n0ukte21lldpax53jp3cbcuft0o9kv" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''અલ પચિનો''' નું હુલામણુ નામ ધરાવતા '''આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનો''' (જન્મ એપ્રિલ ૨૫, ૧૯૪૦), એક અમેરિકન અભિનેતા અને ફિલ્મ નિર્માતા છે. ૨૦મી સદીના સૌથી પ્રભાવશાળી અને મહાન કલાકારોમાંના એક ગણાતા અલ પચિનોએ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Pacino named 'greatest film star'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3001463.stm|date=2003-05-05|access-date=2026-08-12|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; પાંચ દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દીમાં અસંખ્ય યાદગાર ભૂમિકાઓ ભજવી છે. તેઓ અભિનયનો &quot;ટ્રિપલ ક્રાઉન&quot; (ઓસ્કાર, એમી અને ટોની એવોર્ડ) મેળવનારા જૂજ વૈશ્વિક કલાકારોમાં સામેલ છે.

== પ્રારંભિક જીવન ==
આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનોનો જન્મ અમેરિકા ના ન્યૂયોર્ક શહેરના મેનહટન વિસ્તારમાં આવેલા ઈસ્ટ હાર્લેમમાં ૨૫ એપ્રિલ, ૧૯૪૦ના રોજ થયો હતો. તેઓ તેમના સિસિલિયન અમેરિકન માતા રોઝ અને પિતા સાલ્વાટોર પચિનોનું એકમાત્ર સંતાન હતા. તેમના પિતા ઇટાલીના સેન ફ્રાટેલોથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. જ્યારે અલ પચિનો માત્ર બે વર્ષના હતા ત્યારે તેમના માતા-પિતાના છૂટાછેડા થઈ ગયા હતા. 

માતા-પિતા અલગ થયા પછી, તેમના માતા તેમને સાઉથ બ્રોન્ક્સ વિસ્તારમાં લઈ ગયા હતા. ત્યાં તેઓ તેમના નાના-નાની કેટ અને જેમ્સ ગેરાર્ડી સાથે રહેતા હતા. તેમના નાના-નાની નાની ઉંમરે ઇટાલીના પ્રખ્યાત કોર્લિયોન ગામમાંથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. અલગ થયા પછી અલ પચિનોના પિતા કેલિફોર્નિયા જતા રહ્યા હતા, જ્યાં તેમણે વીમા વેચાણકર્તા અને રેસ્ટોરન્ટના માલિક તરીકે કામ શરૂ કર્યું હતું.

જ્યારે અલ પચિનો ત્રણ-ચાર વર્ષના હતા, ત્યારથી જ તેમના માતા તેમને નિયમિત રીતે સિનેમા હોલમાં ફિલ્મો જોવા લઈ જતા હતા. ફિલ્મો જોયા પછી તેઓ મનમાં જ તે પાત્રોના સંવાદો વાગોળવાનું શરૂ કરી દેતા હતા. અલ પચિનોનું હુલામણું નામ સોની બોય હતું, જે તેમની માતાએ તે સમયના પ્રખ્યાત ગાયક અલ જોલ્સનના એક લોકપ્રિય ગીત પરથી રાખ્યું હતું, જે તેઓ અવારનવાર અલ પચિનો માટે ગાતા હતા.

પચિનો એ હર્મન રિડર જુનિયર હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેમણે અંગ્રેજી સિવાયના મોટાભાગના વિષયોના વર્ગો છોડી દીધા હતા. તેમના જુનિયર હાઈસ્કૂલના શિક્ષિકા બ્લેન્ચ રોથસ્ટીને નાની ઉંમરે જ તેમની અભિનય ક્ષમતા ઓળખી લીધી હતી. તેમણે અલ પચિનોને શાળાના નાટકોમાં ભૂમિકાઓ આપી અને વિદ્યાર્થીઓની સભાઓમાં બાઇબલના પાઠ વાંચવાનું કામ સોંપ્યું. તે શિક્ષિકાએ તેમના પરિવારના એપાર્ટમેન્ટની મુલાકાત લીધી અને તેમની નાનીને ખાસ કહ્યું કે આ બાળક આ જ કામ માટે બન્યો છે, જેને અલ પચિનો પોતાના જીવનનો સૌથી મોટો વળાંક માને છે. ત્યારબાદ ઓડિશન આપીને તેમણે હાઈસ્કૂલ ઓફ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. જોકે તેમની માતા તેમના આ નિર્ણયથી અસંમત હતા, કારણ કે તેઓ માનતા હતા કે ગરીબ લોકો અભિનય ન કરે. આ બાબતે ઘરમાં ઝઘડો થતાં તેમણે ઘર છોડી દીધું હતું.

પચિનો એ પોતાના સપના પૂરા કરવા અને ખર્ચ ઉઠાવવા માટે સંદેશવાહક, હોટેલમાં વાસણ સાફ કરવાના સહાયક, સફાઈ કામદાર, ટેલિફોન ઓપરેટર અને ટપાલ ક્લાર્ક જેવી ઓછી આવક વાળી નોકરીઓ કરી હતી. આ સમય દરમિયાન તેઓ ન્યૂયોર્કના અંડરગ્રાઉન્ડ થિયેટરોમાં બેઝમેન્ટ નાટકોમાં અભિનય કરતા હતા. કિશોરાવસ્થામાં તેમણે એક્ટર્સ સ્ટુડિયો નામની સંસ્થામાં જોડાવાનો પ્રયાસ કર્યો પરંતુ તેઓ રિજેક્ટ થયા. ત્યારબાદ તેઓ એચબી સ્ટુડિયોમાં જોડાયા, જ્યાં તેમની મુલાકાત અભિનયના શિક્ષક ચાર્લી લોટન સાથે થઈ, જેઓ પાછળથી તેમના માર્ગદર્શક અને શ્રેષ્ઠ મિત્ર બન્યા. આ સ્ટુડિયોના હોલ અને ડાન્સ રૂમ સાફ કરવાના બદલામાં સંસ્થાએ તેમને મફતમાં ક્લાસ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. રાત્રિના સમયે અલ પચિનો શેરીઓમાં ફરતા ફરતા શેક્સપિયરના સંવાદોની પ્રેક્ટિસ કરતા હતા. આ સમયગાળામાં તેઓ ઘણીવાર બેરોજગાર અથવા બેઘર રહ્યા હતા, અને ક્યારેક શેરીઓમાં, થિયેટરોમાં અથવા મિત્રના ઘરે સૂઈ જતા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૨માં પચિનોના માતાનું ત્રેતાલીસ વર્ષની નાની ઉંમરે અવસાન થયું હતું. તેના પછીના જ વર્ષે તેમના નાનાનું પણ અવસાન થયું. અલ પચિનો આ સમયને પોતાના જીવનનો સૌથી મુશ્કેલ તબક્કો માને છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ તે સમયે બાવીસ વર્ષના હતા અને તેમના જીવનના સૌથી પ્રભાવશાળી બે લોકો ચાલ્યા ગયા હતા, જેના કારણે તેઓ સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડ્યા હતા.

એચબી સ્ટુડિયોમાં ચાર વર્ષ વિતાવ્યા પછી, અલ પચિનોએ એક્ટર્સ સ્ટુડિયો માટે સફળતાપૂર્વક ઓડિશન આપ્યું. ત્યાં તેમણે અભિનયના પ્રખ્યાત કોચ લી સ્ટ્રાસબર્ગ હેઠળ પદ્ધતિસરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો. આ જ લી સ્ટ્રાસબર્ગ પાછળથી અલ પચિનો સાથે ધ ગોડફાધર ભાગ બે ફિલ્મમાં પણ જોવા મળ્યા હતા. પાછળથી આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં તેમણે સ્ટ્રાસબર્ગ અને આ સંસ્થાની તેમના જીવન પર પડેલી અસર વિશે વાત કરી હતી કે એક્ટર્સ સ્ટુડિયોનું તેમના જીવનમાં ખૂબ મોટું સ્થાન છે અને લી સ્ટ્રાસબર્ગને જેટલું સન્માન મળવું જોઈતું હતું તેટલું નથી મળ્યું. ચાર્લી લોટન પછી આ સંસ્થાએ જ તેમની કારકિર્દીને એક નવી દિશા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ અન્ય નાની-મોટી નોકરીઓ છોડીને સંપૂર્ણપણે અભિનય તરફ વળી શક્યા હતા. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે લી સ્ટ્રાસબર્ગ સાથે કામ કરવું ખૂબ જ ઉત્સાહજનક હતું કારણ કે તેઓ જ્યારે કોઈ દ્રશ્ય કે લોકો વિશે વાત કરતા ત્યારે એટલા રસપ્રદ લાગતા કે બસ તેમને સાંભળતા જ રહેવાનું મન થાય. તેઓ અભિનેતાઓને ખૂબ પ્રેમ કરતા અને અભિનયની અદ્ભુત સમજ ધરાવતા હતા.

== અંગત જીવન ==
=== સંબંધો અને બાળકો ===
પચિનોનો તેમની 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના સહ-અભિનેત્રી ડાયેન કીટન સાથે લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો. તેમનો આ ઉતાર-ચઢાવવાળો સંબંધ 'ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩' ના શૂટિંગ પછી પૂરો થયો હતો. આ સિવાય તેઓ જીલ ક્લેબર્ગ, ટ્યુઝડે વેલ્ડ, માર્થે કેલર, વેરુસ્કા વોન લેહન્દોર્ફ, કેથલીન ક્વિનલાન, લિન્ડાલ હોબ્સ અને પેનેલોપ એન મિલર સાથે પણ સંબંધોમાં રહ્યા હતા. પચિનોનો આર્જેન્ટિનાની અભિનેત્રી લ્યુસિલા પોલાક સાથે ૨૦૦૮ થી ૨૦૧૮ સુધી ૧૦ વર્ષ લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો.

પચિનોને ચાર બાળકો છે. તેમની સૌથી મોટી દીકરી જૂલી મેરીનો જન્મ ૧૬ ઓક્ટોબર ૧૯૮૯ના રોજ થયો હતો, જે તેમની અને એક્ટિંગ કોચ જેન ટેરન્ટની દીકરી છે. આ સિવાય ૨૫ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ના રોજ આઈવીએફ પદ્ધતિ દ્વારા તેમને બે જોડિયા બાળકો થયા હતા, જેમની માતા અભિનેત્રી બેવર્લી ડી એન્જેલો છે, જેમની સાથે પચિનો ૧૯૯૭ થી ૨૦૦૩ સુધી સંબંધમાં રહ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૪ દરમિયાન ફિલ્મ નિર્માતા નૂર અલ્ફલ્લાહ સાથેના સંબંધોથી ૧૫ જૂન ૨૦૨૩ના રોજ તેમને એક દીકરો થયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gujarati|first=TV9|date=2023-05-31|title=Al Pacinoની 53 વર્ષ નાની ગર્લફ્રેન્ડ બનશે માતા, 82 વર્ષની ઉંમરે ચોથી વખત પિતા બનશે એક્ટર|url=https://tv9gujarati.com/entertainment/hollywood-actor-al-pacino-is-going-to-be-a-father-for-the-fourth-time-at-the-age-of-82-with-53-year-younger-girlfriend-768236.html|access-date=2026-08-12|website=TV9 Gujarati|language=gu}}&lt;/ref&gt;૮૩ વર્ષની ઉંમરે પચિનો દુનિયાના સૌથી મોટી ઉંમરે પિતા બનનારા વ્યક્તિઓમાંથી એક બન્યા છે,  કોરોના લોકડાઉન બાદ ૨૦૨૨માં શરૂ થયેલો આ સંબંધ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં સત્તાવાર રીતે પૂરો થયો હતો અને બંને અલગ થઈ ગયા હતા&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-09-07|title=પીઢ અભિનેતા અલ પચિનો અને નૂર અલફલ્લાહ અલગ થયા: બાળકનો જન્મ ત્રણ મહિના પહેલા થયો હતો, નૂરે કસ્ટડી અને પૈસા માંગ્યા|url=https://www.divyabhaskar.co.in/entertainment/bollywood/news/veteran-actors-al-pacino-and-noor-alfallah-split-131802804.html|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;, પચીનો એ ક્યારેય લગ્ન કર્યા નથી.

== કારકિર્દી ==

=== ૧૯૬૭–૧૯૭૧: થિયેટર ભૂમિકાઓ અને ફિલ્મ સફરની શરૂઆત ===
[[File:Al Pacino - Hummel.jpg|thumb|upright|અલ પચિનો ૧૯૭૭માં ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઑફ પાવ્લો હમેલ નાટકમાં અભિનય કરતા.]] ૧૯૬૭માં અલ પચિનોએ બોસ્ટનના ચાર્લ્સ પ્લેહાઉસમાં અવેક એન્ડ સિંગ નાટકથી વ્યાવસાયિક રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ત્યારબાદ અમેરિકા હુર્રા નાટકમાં કામ દરમિયાન તેમની મુલાકાત અભિનેત્રી જીલ ક્લેબર્ગ સાથે થઈ, બંને વચ્ચે પાંચ વર્ષ સુધી પ્રેમસંબંધ રહ્યો, અને ત્યારબાદ તેઓ ન્યૂયોર્ક શહેરમાં પાછા ફર્યા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૮માં પચિનોએ એસ્ટોર પ્લેસ થિયેટરમાં ઇઝરાયેલ હોરોવિટ્ઝના ધ ઇન્ડિયન વોન્ટ્સ ધ બ્રોન્ક્સ નામના નાટકમાં મર્ફ નામના શેરી ગુંડાની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ નાટક ૧૭ જાન્યુઆરી, ૧૯૬૮ના રોજ શરૂ થયું હતું અને તેના કુલ એકસો સિત્યોતેર શો થયા હતા. આ નાટકની સાથે જ હોરોવિટ્ઝનું બીજું નાટક ઈટ્સ કોલ્ડ ધ સુગર પ્લમ પણ દર્શાવવામાં આવતું હતું, જેમાં જીલ ક્લેબર્ગ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ નાટકમાં શાનદાર અભિનય માટે  પચિનોને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓબી એવોર્ડ મળ્યો હતો, જ્યારે જોન કાઝલેને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. માર્ટિન બ્રેગમેને આ નાટક જોયું અને તેઓ પચિનોના મેનેજર બન્યા હતા. આ ભાગીદારી આવનારા વર્ષોમાં ખૂબ જ સફળ સાબિત થઈ, કારણ કે બ્રેગમેને જ પચિનોને ધ ગોડફાધર, સેર્પીકો અને ડોગ ડે આફ્ટરનૂન જેવી મહાન ફિલ્મો કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. પોતાની સ્ટેજ કારકિર્દી વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે માર્ટિન બ્રેગમેને જ મારી શોધ કરી હતી જ્યારે હું પચીસ-છવ્વીસ વર્ષનો હતો અને તેઓ મારા મેનેજર બન્યા હતા. હું આજે જે પણ સ્થાને છું તે માર્ટીના કારણે જ છું અને હું ખરેખર તેમનો ઋણી છું.

૨૫ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૬૯ના રોજ પચિનોએ બેલાસ્કો થિયેટર ખાતે ડોન પીટરસનના ડઝ અ ટાઈગર વેર અ નેકટાઈ નામના નાટકથી બ્રોડવે થિયેટરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. આ નાટક ઓગણચાળીસ શો પછી ૨૯ માર્ચ, ૧૯૬૯ના રોજ બંધ થઈ ગયું હતું, પરંતુ પચિનોના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ થયા હતા અને ૨૦ એપ્રિલ, ૧૯૬૯ના રોજ તેમને આ ભૂમિકા માટે પ્રતિષ્ઠિત ટોની એવોર્ડ મળ્યો હતો.  પચિનોએ ૧૯૭૦ના દાયકામાં પણ સ્ટેજ પર અભિનય ચાલુ રાખ્યો હતો અને ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ નામના નાટક માટે પોતાનો બીજો ટોની એવોર્ડ જીત્યો હતો. આ સિવાય તેમણે રિચાર્ડ ધ થર્ડ નામના નાટકમાં મુખ્ય શીર્ષક ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૮૦ના દાયકા મા ડેવિડ મેમેટના અમેરિકન બફેલો નામના નાટકમાં દેખાયા પછી પચિનોએ ફરીથી સ્ટેજ પર મોટી સફળતા મેળવી હતી, જેના માટે તેમને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ ૧૯૯૦ પછી પચીનો સ્ટેજ કાર્યોમાં યુજેન ઓ નીલના હ્યુગી, ઓસ્કાર વાઈલ્ડના સાલોમે અને વર્ષ ૨૦૦૫માં લાઈલ કેસ્લરના ઓર્ફન્સ નામના નાટકોના પુનઃપ્રસારણનો સમાવેશ થાય છે. એક્ટર્સ સ્ટુડિયોમાં અભ્યાસ કરતી વખતે પચીનોને સમજાયું હતું કે તેમની પાસે અભિનયની એક અદ્ભુત ભેટ છે અને તેમને આ કામમાં ખૂબ આનંદ આવતો હતો, જોકે તેમના શરૂઆતના કામો આર્થિક રીતે બહુ ફાયદાકારક નહોતા. 

સ્ટેજ પર સફળતા મેળવ્યા પછી પચિનોએ વર્ષ ૧૯૬૯માં પેટ્ટી ડ્યુક અભિનીત એક સ્વતંત્ર ફિલ્મ મી, નેટલીમાં ટૂંકી ભૂમિકા ભજવીને ફિલ્મી દુનિયામાં પ્રવેશ કર્યો હતો. વર્ષ ૧૯૭૦માં પચિનોએ ક્રિએટિવ મેનેજમેન્ટ એસોસિએટ્સ નામની ટેલેન્ટ એજન્સી સાથે કરાર કર્યા હતા. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૭૧માં આવેલી ફિલ્મ ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્કમાં એક હેરોઈનના બંધાણી યુવકની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને તેમણે ફીચર ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતા તરીકે સત્તાવાર શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૭૨–૧૯૮૩: વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને સફળતા ===
[[File:Al Pacino with James Caan.jpg|thumb|upright|left|વર્ષ ૧૯૭૨ની આસપાસ જેમ્સ કાન સાથે અલ પચિનો]]
ડિરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ પચિનોને મારીયો પુઝો ની ૧૯૬૯ માં પ્રકાશિત થયેલી સુપર હિટ માફિયા નવલકથા [[ધ ગોડફાધર (નવલકથા)|ધ ગોડફાધર]] પર આધારિત ફિલ્મ માં માઈકલ કોર્લિયોનની મુખ્ય ભૂમિકા માટે પસંદ કર્યા હતા, જે વર્ષ ૧૯૭૨ રિલીઝ થઈ હતી. જોકે આ ભૂમિકા મેળવવા માટે જેક નિકોલસન, રોબર્ટ રેડફોર્ડ, વોરેન બીટી અને તે સમયે ખૂબ જ ઓછા જાણીતા એવા રોબર્ટ ડી નિરોએ પણ પ્રયાસો કર્યા હતા. તેમ છતાં દિગ્દર્શક ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ '''અલ પચિનો'''ની જ પસંદગી કરી હતી; કારણ કે પચિનો પોતે ઇટાલિયન મૂળના હતા અને તેમની એકટિંગ માં એક ખાસ તીવ્રતા હતી જે કોપોલાને 'માઇકલ કોર્લિયોની'ના પાત્ર માટે જોઈતી હતી.

શરૂઆતમાં પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ ફિલ્મ સ્ટુડિયોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ આ પસંદગીથી નારાજ થયા હતા, કારણ કે તેઓ આ ભૂમિકા માટે કોઈ વધુ પ્રખ્યાત અભિનેતાને લેવા માંગતા હતા. જોકે, ફિલ્મમાં પચીનોના પ્રખ્યાત 'રેસ્ટોરન્ટ શૂટઆઉટ દ્રશ્ય'ના શૂટિંગ પછી તેઓ માની ગયા હતા.

આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર તમામ રેકોર્ડ તોડીને '''ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર''' સાબિત થઈ અને તે વર્ષની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ બની. આ ફિલ્મમાં પચિનોના અદ્ભુત અભિનયને કારણે તેમને '''ઓસ્કાર એવોર્ડ'''નું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમના આ પરફોર્મન્સને ફિલ્મ જગતમાં એક અત્યંત તીવ્ર અને પ્રભાવશાળી એક્ટિંગના સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ સાથે જ, માઇકલ કોર્લિયોનીનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત અને આઇકોનિક પાત્ર માનવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-12-18|title=અલ પચિનોના એક ફેન એ બાકસની ૧ લાખ દીવાસળીઓમાંથી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના તેમના પ્રખ્યાત પાત્ર 'માઇકલ કોર્લિયોની'નું એક અત્યંત સુંદર અને અદભુત સ્ટેચ્યુ તૈયાર કર્યું છે.|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/ajab-artist-tomislav-horvat-created-a-sculpture-of-al-pacino-with-matchboxes-in19-mon-4468137-pho.html|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;

લાંબા સમય સુધી એવી અફવાઓ હતી કે પચિનોએ તે વર્ષના ઓસ્કાર એવોર્ડ સમારોહનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. અફવા મુજબ તેઓ શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાની શ્રેણીમાં નામાંકિત થવાથી નારાજ હતા, કારણ કે ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતાનો ઓસ્કાર જીતનાર સહ-કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો કરતાં અલ પચિનોનો સ્ક્રીન પર દેખાવાનો સમય વધુ હતો. જોકે, વર્ષ ૨૦૨૪માં પ્રકાશિત થયેલી પોતાની આત્મકથામાં અલ પચિનોએ આ અફવાઓનું સંપૂર્ણ ખંડન કર્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી છે કે તે સમયે અચાનક મળેલી વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને પ્રખ્યાતિના કારણે તેઓ ખૂબ ડરી ગયા હતા અને માનસિક રીતે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા. આ અતિશય ભયના કારણે અને તે જ સમયે બોસ્ટનમાં થિયેટરના કામમાં વ્યસ્ત હોવાને લીધે તેઓ તે ઓસ્કાર સમારોહમાં હાજર રહી શક્યા નહોતા.

૧૯૭૩માં, પચિનોએ જીન હેકમેન સાથે સ્કેરક્રો ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું, જેને કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રતિષ્ઠિત પામ ડી ઓર એવોર્ડ મળ્યો હતો. એ જ વર્ષે, ન્યૂ યોર્ક સિટીના પોલીસ ઓફિસર ફ્રેન્ક સેર્પિકોની સાચી વાર્તા પર આધારિત સેર્પિકો ફિલ્મમાં શાનદાર એક્ટિંગ કરવા બદલ પચીનોને બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ ફિલ્મમાં તેમણે સાથી પોલીસ અધિકારીઓનો ભ્રષ્ટાચાર ખુલ્લો પાડવા માટે અંડરકવર ઓપરેશન કર્યું હતું. 

[[File:Pacino as Serpico in 1973.jpg|thumb|upright|૧૯૭૩માં સેર્પિકો ફિલ્મના પાત્રમાં પચીનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૪માં, ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર'ની સિક્વલ મૂવીમાં પચિનોએ ફરી એકવાર માઇકલ કોર્લિયોનીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સુપર હિટ રહી અને સાથે બેસ્ટ પિક્ચરનો ઓસ્કાર જીતનારી ઇતિહાસની પહેલી સિક્વલ બની હતી. આ રોલ માટે પચીનોને ત્રીજી વખત ઓસ્કાર નોમિનેશન મળ્યું હતું, જે માઇકલ કોર્લિયોનીના પાત્ર માટે તેમનું લીડ કેટેગરીમાં બીજું નોમિનેશન હતું. પ્રખ્યાત મેગેઝિન ન્યૂઝવીકે ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨ માં તેમના પરફોર્મન્સને સિનેમાના ઇતિહાસમાં કોઈ વ્યક્તિના હૃદયના કઠોર થવાની પ્રક્રિયાનું સૌથી શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન ગણાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-01|title=અમદાવાદના આશ્રમ રોડ પર આવેલા પ્રયોગશાળા હોલ ખાતે અલ પચિનોની સુપરહિટ ક્લાસિક ફિલ્મ સર્પિકો નું ખાસ સ્ક્રીનિંગ યોજાયું|url=https://english.gujaratsamachar.com/news/lifestyle-fashion/have-a-leisurely-weekend-with-drama-laughter-and-more-in-ahmedabad-65361255554|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Gujarat Samachar|language=en}}&lt;/ref&gt;

૧૯૭૫માં, પચિનોને બેંક લૂંટારા જોન વોજટોવિચની સાચી વાર્તા પર આધારિત 'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' ફિલ્મથી વધુ એક મોટી બોક્સ ઓફિસ પર બ્લોકબસ્ટર સફળતા મળી, આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સિડની લુમેટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે થોડા વર્ષો પહેલા 'સેર્પિકો' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ માટે પચિનોને ફરી એકવાર ઓસ્કારમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. 

[[File:Al Pacino Penelope Allen in Dog Day Afternoon.jpg|thumb|upright|૧૯૭૫માં આવેલી ડોગ ડે આફ્ટરનૂન ફિલ્મના એક દ્રશ્યમાં પચિનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૭માં, સિડની પોલેક દ્વારા નિર્દેશિત 'બોબી ડીયરફિલ્ડ' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક રેસ-કાર ડ્રાઇવરની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લૉપ થઈ હતી, પરંતું આ શાનદાર રોલ માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમની આના પછીની ફિલ્મ કોર્ટરૂમ ડ્રામા આધારિત 'એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ' હતી. જે સુપર હિટ બની સાથે આ ફિલ્મમાં પચિનોની અદ્ભુત એક્ટિંગ રેન્જના ફિલ્મ વિવેચકોએ ખૂબ વખાણ કર્યા અને તેમને ચોથી વખત બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું. જોકે, તે વર્ષે આ એવોર્ડ 'ક્રેમર વર્સિસ ક્રેમર' ફિલ્મ માટે ડસ્ટિન હોફમેનને મળ્યો હતો, રસપ્રદ વાત એ છે કે આ ફિલ્મની ઓફર પહેલા પચિનોને થઈ હતી પણ તેમણે આ રોલ કરવાની ના પાડી દીધી હતી. 

૧૯૭૦ના દાયકા દરમિયાન, પચિનોને કુલ પાંચ ઓસ્કાર નામાંકન મળ્યા હતા, જેમાં સેર્પિકો, ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨, ડોગ ડે આફ્ટરનૂન અને એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મો માટે બેસ્ટ એક્ટરના ચાર નામાંકન સામેલ હતા.

૧૯૮૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં પચિનોની કારકિર્દીમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ન્યૂ યોર્કના ગે સમુદાયના વિરોધનો સામનો કરનારી તેમની વિવાદાસ્પદ ફિલ્મ 'ક્રૂઝિંગ' અને કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ઓથર! ઓથર!' બોક્સ ઓફિસ પર ખાસ સફળ ન રહી અને ફિલ્મ વિવેચકોએ પણ તેના નકારાત્મક રિવ્યૂ આપ્યા હતા. જોકે, ૧૯૮૩માં બ્રાયન ડી પાલ્મા દ્વારા નિર્દેશિત ગેંગસ્ટર ક્રાઇમ એક્શન ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કારફેસ'માં તેમનું પરફોર્મન્સ તેમની કારકિર્દીનું સૌથી મોટું હાઇલાઇટ અને યાદગાર પાત્ર સાબિત થયું. શરૂઆતમાં આ ફિલ્મમાં બતાવેલી અતિશય હિંસાના કારણે વિવેચકોએ તેની આકરી ટીકા કરી હતી, પરંતુ સમય જતાં આ ફિલ્મને સિનેમા જગતમાં ભારે પ્રશંસા મળી. આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ઘણું સારું પ્રદર્શન કર્યું,તેમજ ફિલ્મમાં ક્યુબન ડ્રગ લોર્ડ 'ટોની મોન્ટાના' નો દમદાર રોલ ભજવવા બદલ પચિનોને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નામાંકન મળ્યું હતું. પચિનોએ ભજવેલું ટોની મોન્ટાનાનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક આઇકોનિક ગેંગસ્ટર પાત્ર તરીકે જોવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=અલ પચિનોની સ્કારફેસ જોઈને વાસ્તવમાં રોલ નિભાવ્યો : સંજય દત્ત|url=https://sandesh.com/supplement/after-seeing-al-pacino-39-s-scarface-played-the-real-role-sanjay|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

=== ૧૯૮૪–૧૯૯૯: ૪ વર્ષનો બ્રેક અને જબરદસ્ત વાપસી ===

અમેરિકન ક્રાંતિ દરમિયાન એક શિકારીની વાર્તા પર આધારિત તેમની ૧૯૮૫ની ફિલ્મ 'રેવલ્યુશન' કમાણી અને વિવેચકો બંને દ્રષ્ટિએ નિષ્ફળ રહી હતી. પચિનોએ આ નિષ્ફળતા માટે ફિલ્મના ઉતાવળિયા પ્રોડક્શનને જવાબદાર ગણાવ્યું હતું, જેના કારણે તેમણે ફિલ્મોમાંથી ચાર વર્ષનો બ્રેક લીધો હતો. આ સમય દરમિયાન પચિનો ફરી રંગમંચ તરફ વળ્યા. તેમણે 'ક્રિસ્ટલ ક્લિયર', 'નેશનલ એન્થમ્સ' અને અન્ય નાટકોના વર્કશોપ પ્રોડક્શન્સ તૈયાર કર્યા; તેમજ ૧૯૮૮માં પ્રોડ્યુસર જોસેફ પેપના 'ન્યૂ યોર્ક શેક્સપિયર ફેસ્ટિવલ'માં 'જુલિયસ સીઝર' નાટકમાં પણ અભિનય કર્યો. 

ફિલ્મોમાંથી લીધેલા આ બ્રેક વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે: &quot;મને યાદ છે જ્યારે ૧૯૭૪-૭૫માં બધું બરાબર ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે હું સ્ટેજ પર 'ધ રેઝિસ્ટિબલ રાઇઝ ઓફ આર્ટુરો ઉઇ' નાટક કરી રહ્યો હતો. તે સમયે મેં ક્યાંક વાંચ્યું કે હું સ્ટેજ પર એટલે પાછો ફર્યો છું કારણ કે મારું ફિલ્મી કરિયર ડૂબી રહ્યું છે! થિયેટર પ્રત્યે લોકોની આવી નકારાત્મક વિચારસરણી રહી છે, જે કમનસીબ છે.&quot;

પચિનોએ ૧૯૮૯માં 'સી ઓફ લવ' ફિલ્મથી ફરી મોટા પડદા પર વાપસી કરી, જેમાં તેમણે એક એવા ડિટેક્ટિવની ભૂમિકા ભજવી હતી જે અખબારની સિંગલ્સ કોલમ દ્વારા શિકાર શોધતા સિરિયલ કિલરની શોધ કરે છે. આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી ખૂબ જ સારા રિવ્યૂઝ મળ્યા હતા, અને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી.

૧૯૯૦માં આવેલી 'ડિક ટ્રેસી' ફિલ્મ પણ બોક્સ ઓફિસ પર વ્યાવસાયિક રીતે સફળ રહી હતી. આ ફિલ્મમાં 'બિગ બોય કેપ્રિસ'ની ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કારનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. પ્રખ્યાત ફિલ્મ વિવેચક રોજર એબર્ટે પચિનોના વખાણ કરતા તેમને આખી ફિલ્મમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર ગણાવ્યા હતા.આ જ વર્ષમાં આગળ જતાં, તેમણે ગોડફાધર સિરીઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ ગોડફાધર ૩' માં તેમના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્રોમાંના એક, માઈકલ કોર્લિયોન તરીકે પુનરાગમન કર્યું હતું. જોકે આ ફિલ્મ આર્થિક રીતે સફળ હિટ સાબિત થઈ હતી, પરંતુ તે તેના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી સફળતા મેળવી શકી નહોતી, અને પચીનોના પરિપક્વ અને લાગણીસભર અભિનયના વિવેચકો દ્વારા વ્યાપક વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. આ શાનદાર અભિનય માટે તેમને મોશન પિક્ચર ડ્રામા શ્રેણીમાં 'બેસ્ટ એક્ટર' (શ્રેષ્ઠ અભિનેતા) તરીકે પ્રતિષ્ઠિત ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું.

૧૯૯૧માં પચિનોએ 'ફ્રેન્કી અને જોની' ફિલ્મમાં મિશેલ ફીફર સાથે અભિનય કર્યો, જેમણે અગાઉ 'સ્કારફેસ' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ જેલમાંથી મુક્ત થયેલા એક રસોઈયાની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે પોતાની સાથે રેસ્ટોરન્ટમાં કામ કરતી એક વેઈટ્રેસ સાથે સંબંધની શરૂઆત કરે છે. આ ફિલ્મ ટેરેન્સ મેકનેલીના ૧૯૮૭ના પ્રખ્યાત નાટક પરથી બનાવવામાં આવી હતી. વિવેચકો તરફથી આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ એવરેજ સાબિત થઈ હતી, જોકે પચિનોએ પાછળથી જણાવ્યું હતું કે તેમને આ પાત્ર ભજવવાની ખૂબ મજા આવી હતી. ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સના વિવેચક જેનેટ મેસ્લિને પચિનોના વખાણ કરતા લખ્યું હતું કે, પચિનો આટલા સરળ અને આકર્ષક અગાઉ ક્યારેય દેખાયા નથી અને મિશેલ સાથેના તેમના દ્રશ્યો ખૂબ જ સચોટ અને પ્રમાણિક છે.

૧૯૯૨માં આવેલી માર્ટિન બ્રેસ્ટની ફિલ્મ 'સેન્ટ ઓફ અ વુમન'માં એક ગુસ્સાવાળા અને અંધ યુએસ આર્મી લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડની યાદગાર ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને તેના પછીના વર્ષે શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કાર મળ્યો હતો. આ જ વર્ષે તેમને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકે પણ નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ સાથે જ પચિનો એક જ વર્ષમાં બે અલગ-અલગ ફિલ્મો માટે બે એક્ટિંગ નોમિનેશન મેળવનારા અને મુખ્ય ભૂમિકા માટે ઓસ્કાર જીતનારા ઇતિહાસના પ્રથમ પુરુષ અભિનેતા બન્યા હતા.

૧૯૯૩માં પચિનોએ ગુનાહિત ડ્રામા ફિલ્મ 'કાર્લિટોઝ વે' માં સીન પેન સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ ન્યૂયોર્ક સ્ટેટ સુપ્રીમ કોર્ટના જજ એડવિન ટોરેસ દ્વારા લખાયેલી નવલકથાઓ 'કાર્લિટોઝ વે' (૧૯૭૫) અને 'આફ્ટર અવર્સ' (૧૯૭૯) પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મનું દિગ્દર્શન જાણીતા ડાયરેક્ટર બ્રાયન ડી પાલ્માએ કર્યું, જેમની સાથે પચિનોએ અગાઉ ૧૯૮૩ની તેમની હિટ, આઇકોનિક ક્લ્ટ ક્લાસિક ફિલ્મ 'સ્કારફેસ' માં કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ કાર્લિટો બ્રિગાન્તે નામના એક એવા ગેંગસ્ટરની ભૂમિકા ભજવી હતી જે પોતાના ભ્રષ્ટ વકીલની મદદથી જેલમાંથી મુક્ત થાય છે અને હવે સુધરી જવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે. રિલીઝ સમયે બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ સરેરાશ સફળ રહી હતી, અને તેને મિશ્ર પ્રતિભાવો મળ્યા હતા, પરંતુ પાછળથી તે સિનેમા જગતમાં એક 'કલ્ટ ક્લાસિક' ગેંગસ્ટર ફિલ્મ તરીકે પ્રખ્યાત થઈ હતી.

ત્યારબાદ ૧૯૯૫માં પચિનોએ માઈકલ મેનની પ્રખ્યાત એક્શન ક્રાઈમ થ્રિલર ફિલ્મ 'હીટ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેઓ અને રોબર્ટ ડી નિરો પ્રથમ વખત મોટા પડદા પર એકસાથે જોવા મળ્યા હતા (જોકે આ બંને કલાકારો અગાઉ 'ધ ગોડફાધર ભાગ ૨' માં પણ હતા, પરંતુ તેમાં બંનેનો એક પણ સીન સાથે નહોતો). આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ વખાણી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આજે પણ આ ફિલ્મને સિનેમા જગતની એક માસ્ટરપીસ સિનેમેટિક અને ઇતિહાસની સૌથી પ્રભાવશાળી 'હીસ્ટ' ફિલ્મોમાંની એક ગણવામાં આવે છે.૧૯૯૬માં પચિનોએ તેમના પોતાના દિગ્દર્શનમાં બનેલી થિયેટ્રિકલ ડોક્યુડ્રામા ફિલ્મ 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેમાં વિલિયમ શેક્સપિયરના નાટકના દ્રશ્યો અને લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં શેક્સપિયરની પ્રાસંગિકતા દર્શાવવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ રહી હતી પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો.

૧૯૯૭માં આવેલી રહસ્યમય થ્રિલર ફિલ્મ 'ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ' માં પચિનોએ શેતાનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં કીઆનુ રીવ્સ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. જાણીતા વિવેચક રોજર એબર્ટે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ શેતાનનું આ પાત્ર અદભુત ઉત્સાહ અને આનંદ સાથે ભજવ્યું છે.તે જ વર્ષે આવેલી બાયોગ્રાફીકલ ગેંગસ્ટર ડ્રામા  ફિલ્મ 'ડોની બ્રાસ્કો' પણ બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ રહી હતી. આ ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકામાં ન્યૂયોર્કના કુખ્યાત 'બોનાનો માફિયા પરિવાર' ની અંદર ઘૂસણખોરી કરનાર અંડરકવર એફબીઆઈ એજન્ટ જોસેફ પિસ્ટોન (ડોની બ્રાસ્કો) ના વાસ્તવિક ઓપરેશન પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ ન્યૂયોર્કના વાસ્તવિક ગેંગસ્ટર 'લેફ્ટી રુગિએરો ની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ અજાણતામાં એફબીઆઈ એજન્ટ (જોની ડેપ) ને પોતાના માફિયા સામ્રાજ્યની અંદર લાવે છે જે બાદમાં આખા ગેંગનો સફાયો કરે છે.

૧૯૯૯માં પચિનોએ ઓસ્કારમાં મલ્ટિપલ નોમિનેશન મેળવનારી ફિલ્મ 'ધ ઇન્સાઇડર' માં રસેલ ક્રો સાથે એક ટીવી પ્રોડ્યુસરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને વિવેચકોએ ખૂબ જ વખાણી હોવા છતાં ઊંચા બજેટને કારણે બોક્સ ઓફિસ પર તે 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. આ જ વર્ષે તેઓ ઓલિવર સ્ટોનની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' માં પણ જોવા મળ્યા હતા, જે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી.

=== ૨૦૦૦–૨૦૧૮: ટેલિવિઝન ભૂમિકાઓ અને રંગમંચ પર વાપસી ===

૨૦૦૦ની સાલથી પચિનોએ ત્રણ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યા હતા; જેમાં પ્રથમ એવોર્ડ ૨૦૦૧માં સિનેમા જગતમાં તેમના આજીવન યોગદાન બદલ સેસિલ બી ડીમિલ એવોર્ડ તરીકે આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૦૦માં પચિનોએ જેરી ઓરબેક સાથે ઇરા લેવિસના નાટક પર આધારિત ઓછા બજેટની ફિલ્મ 'ચાઇનીઝ કોફી' માં અભિનય કર્યો હતો, જેને વિવિધ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. મુખ્યત્વે બે મુખ્ય પાત્રો વચ્ચેની વન-ઓન-વન વાતચીત પર આધારિત આ ફિલ્મને પૂર્ણ કરવામાં લગભગ ત્રણ વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો અને તેનું સંપૂર્ણ ભંડોળ પચિનોએ પોતે પૂરું પાડ્યું હતું.

'ચાઇનીઝ કોફી' ફિલ્મને પચિનો દ્વારા પ્રોડ્યુસ કરવામાં આવેલી અન્ય બે દુર્લભ ફિલ્મો 'ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક' અને 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' ની સાથે 'પચિનો: એન એક્ટર્સ વિઝન' નામના એક ખાસ ડીવીડી બોક્સ સેટમાં સામેલ કરવામાં આવી હતી, જે ૨૦૦૭માં રિલીઝ થઈ હતી. પચિનોએ આ ફિલ્મો ધરાવતી ડિસ્ક માટે પ્રસ્તાવના અને ઉપસંહાર પણ તૈયાર કર્યા હતા.

[[File:Al Pacino.jpg|thumb|left|upright|૨૦૦૪ના વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]
૨૦૦૨માં પચિનોએ પ્રખ્યાત દિગ્દર્શક ક્રિસ્ટોફર નોલાનની મનોવૈજ્ઞાનિક થ્રિલર ફિલ્મ 'ઇન્સોમ્નિયા' માં અભિનય કર્યો હતો, જે આ જ નામની એક નોર્વેજીયન ફિલ્મની રિમેક હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે વિલિયમ્સ અને હિલેરી સ્વાન્ક જેવા કલાકારો સાથે કામ કર્યું હતું, જેમાં પચિનોએ અલાસ્કાના એક નાના શહેરમાં હત્યાની તપાસ કરવા આવેલા લોસ એન્જલસના એક અનુભવી ડિટેક્ટિવની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકો તરફથી પચિનો અને રોબિન વિલિયમ્સ બંનેના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. સાથે આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થઈ હતી.

ત્યારબાદ આવેલી તેમની આગામી ફિલ્મ 'સિમોન' ને વિવેચકો તરફથી ખાસ પ્રશંસા ન મળી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૨માં તેમણે 'પીપલ આઈ નો' ફિલ્મમાં એક પબ્લિસિસ્ટની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હોવા છતાં આ નાની ફિલ્મ પર લોકોનું ખાસ ધ્યાન ગયું નહોતું અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' રહી હતી.

પોતાની વ્યાવસાયિક સફળતા પછી ભાગ્યે જ સહાયક ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ, ૨૦૦૩માં વિવેચકો અને બોક્સ ઓફિસ પર ભારે 'ડિઝાસ્ટર' સાબિત થયેલી ફિલ્મ 'ગીગ્લી' માં દિગ્દર્શક માર્ટિન બ્રેસ્ટના આગ્રહ ખાતર એક નાની ભૂમિકા સ્વીકારી હતી. ૨૦૦૩માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'ધ રિક્રુટ' માં પચિનો એક સીઆઈએ રિક્રુટર તરીકે જોવા મળ્યા હતા અને તેમની સાથે કોલિન ફેરેલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી, જોકે પચિનોએ આ ફિલ્મ વિશે જણાવ્યું હતું કે આ એવી ફિલ્મ હતી જેને તેઓ વ્યક્તિગત રીતે સમજી શક્યા નહોતા. ત્યારબાદ પચિનોએ ૨૦૦૩ની એચબીઓ મિની-સિરીઝ 'એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા' માં વકીલ રોય કોનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ટોની કુશ્નરના પુલિત્ઝર પ્રાઈઝ વિજેતા નાટક પર આધારિત હતી. આ શાનદાર અભિનય માટે પચિનોએ ૨૦૦૪માં તેમનો ત્રીજો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો.

૨૦૦૪માં આવેલી ફિલ્મ 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' માં પચિનોએ શાયલોકની ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકોએ પરંપરાગત રીતે એક વિલન તરીકે દર્શાવવામાં આવતા આ પાત્રમાં સંવેદનશીલતા અને ઊંડાણ લાવવા બદલ તેમના ખૂબ વખાણ કર્યા હતા. ૨૦૦૫માં આવેલી 'ટુ ફોર ધ મની' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક સ્પોર્ટ્સ ગેમ્બલિંગ એજન્ટ અને મેથ્યુ મેકોનહીના માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને ઊંચા બજેટના કારણે તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટના વિવેચકે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ એટલી બધી વખત માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી છે કે હવે તેમને કિંગમેકરનો એવોર્ડ મળવો જોઈએ. પચિનોએ તેમની મહાન ગેંગસ્ટર સીરીઝ ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર' ના આધારે વર્ષ ૨૦૦૬માં બનેલી વિડીયો ગેમ 'ધ ગોડફાધર: ધ ગેમ' માં માઈકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ કે ચહેરો આપવાની સાફ ના પાડી દીધી હતી, જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોનિક આર્ટસ નામની ગેમ કંપનીને તેમનો ચહેરો કે અવાજ વાપરવાની કાનૂની મંજૂરી મળી નહોતી. વાસ્તવમાં, તેમણે આ રમત માટે એટલા માટે ના પાડી હતી કારણ કે તે જ વર્ષે તેઓ પહેલેથી જ અન્ય એક હરીફ ગેમિંગ કંપની વિવેન્ડી ગેમ્સ સાથે પોતાની જ પ્રખ્યાત ક્લ્ટ ક્લાસિક ગેંગસ્ટર ફિલ્મ સ્કારફેસ (૧૯૮૩) પર આધારિત વિડીયો ગેમ 'સ્કારફેસ: ધ વર્લ્ડ ઇઝ યોર્સ' માટે કરારબદ્ધ થઈ ચૂક્યા હતા. તે કરારની શરતો મુજબ તેઓ એકસાથે બે મોટી વિડીયો ગેમ્સને પોતાની મંજૂરી આપી શકે તેમ નહોતા. જોકે, તેમણે 'સ્કારફેસ' ગેમમાં પોતાનો ચહેરો વાપરવાની સંપૂર્ણ મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ ઉંમરના કારણે બદલાતા અવાજને લીધે ટોની મોન્ટાનાના પાત્રના અવાજ માટે તેમણે પોતે જ અલ્ પચિનો જેવો જ અવાજ ધરાવતા એક અન્ય ડબિંગ કલાકારની પસંદગી કરી આપી હતી.

૨૦૦૬માં અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા પચિનોને ૩૫મા લાઈફ એચીવમેન્ટ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા અને આ જ વર્ષે ટ્રિનિટી કોલેજ ડબલિનની યુનિવર્સિટી ફિલોસોફિકલ સોસાયટીએ તેમને માનદ સભ્યપદ એનાયત કર્યું હતું.

૨૦૦૭માં પચિનોએ જોર્જ ક્લૂની અને બ્રેડ પિટ જેવા સ્ટાર્સ સાથે 'ઓશન્સ થર્ટીન' ફિલ્મમાં વિલન અને કેસિનો માલિક વિલી બેન્કની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે બોક્સ ઓફિસ પર વૈશ્વિક સ્તરે ૩૧ કરોડ ડોલરની કમાણી કરીને મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૮માં આવેલી તેમની રોમાંચક ફિલ્મ '૮૮ મિનિટ્સ' વિવેચકોને પસંદ ન આવી છતાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હતા, અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ રોબર્ટ ડી નિરો સાથે 'રાઇટિયસ કિલ' ફિલ્મમાં ન્યૂ યોર્કના ડિટેક્ટિવ તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જેને નકારાત્મક રિવ્યૂઝ મળ્યા હોવા છતાં તે બોક્સ ઓફિસ પર પોતાની પડતર કિંમત વસૂલ કરીને 'એવરેજ' હિટ સાબિત થઈ હતી.

૨૦૧૦માં પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' નાટકમાં શાયલોકનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જેના માટે તેમને ટોની એવોર્ડનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ જ વર્ષે તેમણે એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'યૂ ડોન્ટ નો જેક' માં ડૉ. જેક કેવોર્કિયનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેના માટે પચિનોએ તેમનો બીજો એમી એવોર્ડ અને ચોથો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો. ૨૦૧૧માં તેઓ 'જેક એન્ડ જીલ' નામની કોમેડી ફિલ્મમાં જોવા મળ્યા હતા. આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ જ ખરાબ ગણાવી હતી અને પચિનોને તેના માટે સૌથી ખરાબ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. જોકે, બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ ૧૪.૯ કરોડ ડોલરની કમાણી સાથે 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. પચિનોએ પાછળથી ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમના એકાઉન્ટન્ટની જેલ થવાને કારણે તેઓ આર્થિક મુશ્કેલીમાં હતા, તેથી પૈસાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે તેમણે આ ફિલ્મ સ્વીકારી હતી.

૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ના રોજ પચિનોને તેમના દ્વારા દિગ્દર્શિત અને અભિનીત ડોક્યુમેન્ટ્રી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વાઇલ્ડ સાલોમે' ના પ્રીમિયર પહેલાં પ્રતિષ્ઠિત 'ગ્લોરી ટુ ધ ફિલ્મમેકર' એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ફિલ્મમાં હેરોદની ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ આ ફિલ્મને પોતાની કારકિર્દીનો સૌથી વ્યક્તિગત પ્રોજેક્ટ ગણાવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૨માં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાએ પચિનોને દેશના સર્વોચ્ચ કલા સન્માન 'નેશનલ મેડલ ઓફ આર્ટસ' થી નવાજ્યા હતા. આ જ સમયગાળા દરમિયાન પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' નાટકની ૩૦મી વર્ષગાંઠના વિશેષ શો કર્યા હતા. ૨૦૧૩માં તેઓ મ્યુઝિક પ્રોડ્યુસરના જીવન પર આધારિત એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'ફિલ સ્પેક્ટર' માં મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા.

[[File:Manglehorn 03 (15272211442).jpg|thumb|૨૦૧૪ના ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]


૨૦૧૫માં પચિનોએ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ડેની કોલિન્સ' માં એક ઘરડા રોક સ્ટારની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ અદભુત અભિનય માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનું નોમિનેશન મળ્યું હતું અને બોક્સ ઓફિસ પર આ નાની ફિલ્મને 'એવરેજ' સફળતા મળી હતી. આ જ વર્ષના અંતમાં તેમણે ખાસ તેમના માટે જ લખાયેલા નાટક 'ચાઇના ડોલ' ના સતત ૯૭ શો કરીને રંગમંચ પર ઇતિહાસ રચ્યો હતો. ૨૦૧૬માં કલા જગતમાં તેમના અતુલ્ય યોગદાન બદલ પ્રતિષ્ઠિત 'કેનેડી સેન્ટર ઓનર' એવોર્ડથી તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. નિવૃત્તિ લેવા અંગે પચિનોએ ખુલાસો કર્યો હતો કે અભિનય હવે તેમના સ્વભાવનો એક એવો ભાગ બની ગયો છે કે તેઓ ક્યારેય કામ છોડવા વિશે વિચારી પણ શકતા નથી. ત્યારબાદ ૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના રોજ રિલીઝ થયેલી એચબીઓની ટેલિવિઝન ફિલ્મ 'પાટેર્નો' માં તેમણે ફૂટબોલ કોચ જો પાટેર્નોની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી.

=== ૨૦૧૯–વર્તમાન ===

૨૦૧૯માં પચિનોએ હોલિવૂડના સુપરસ્ટારસ બ્રેડ પિટ અને લિયોનાર્ડો ડીકેપ્રીયો સાથે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોની કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ' માં અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૧૯ના અંતમાં પચિનોએ માર્ટિન સ્કોર્સેઝની પ્રખ્યાત ગેંગસ્ટર નેટફ્લિક્સ ફિલ્મ 'ધ આઇરિશમેન' માં રોબર્ટ ડી નિરો અને જો પેસી સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકાના ઇતિહાસના પ્રખ્યાત અને વાસ્તવિક વ્યક્તિ જીમી હોફાની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ 'ઇન્ટરનેશનલ બ્રધરહુડ ઓફ ટીમસ્ટર્સ' નામના શક્તિશાળી લેબર યુનિયનના પ્રમુખ હતા. ૧૯૭૫માં તેમના રહસ્યમય રીતે ગુમ થવાની અને અમેરિકન માફિયાઓ સાથેના તેમના સંબંધોની સત્ય ઘટના પર આધારિત આ ફિલ્મમાં પચિનોના પર્ફોર્મન્સને ભારે પ્રશંસા મળી હતી. આ પ્રથમ વખત હતું જ્યારે પચિનોએ સ્કોર્સેઝ સાથે કામ કર્યું હોય. પચીનોના શાનદાર અભિનય માટે તેમને ઓસ્કાર એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર (શ્રેષ્ઠ સહ-અભિનેતા) તરીકેનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું, અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ રિલીઝ હોવા છતાં ઓનલાઇન મીડિયામાં આ ફિલ્મને પ્રચંડ સફળતા રહી હતી.

ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦માં પચિનોએ એમેઝોન પ્રાઇમ વીડિયોની સિરીઝ 'હન્ટર્સ' માં મેયર ઓફરમેન નામના કાલ્પનિક નાઝી શિકારીની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ૨૦૦૩ પછી તેમની પ્રથમ ટેલિવિઝન સિરીઝ હતી અને તે પ્રેક્ષકોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય થઈ હતી. ૨૦૨૧માં પચિનોએ રિડલી સ્કોટની ફિલ્મ 'હાઉસ ઓફ ગુચી' માં એલ્ડો ગુચીની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હોવા છતાં પચિનો, લેડી ગાગા અને જેરેડ લેટોના અભિનયને ખાસ હાઇલાઇટ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ 'એવરેજ' રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ 'અમેરિકન ટ્રેઇટર' ફિલ્મમાં મુખ્ય બચાવ પક્ષના વકીલ તરીકે જોવા મળ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૩માં પચિનોએ માઇકલ કીટનની ફિલ્મ 'નોક્સ ગોઝ અવે' માં જેવિયર ક્રેન નામના ચોર અને ફિક્સરની સહાયક ભૂમિકા ભજવીને મોટા પડદા પર વાપસી કરી હતી, જેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૪માં પચિનોએ વિખ્યાત કલાકાર અમેદેઓ મોદિગ્લિઆનીના જીવન પર આધારિત ફિલ્મ 'મોદી, થ્રી ડેઝ ઓન ધ વિંગ ઓફ મેડનેસ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેનું નિર્માણ તેમણે જોની ડેપ અને બેરી નવીદી સાથે મળીને કર્યું હતું. આ ફિલ્મ ડેનિસ મેકઇન્ટાયરના એક પ્રખ્યાત નાટક પર આધારિત હતી. 

૨૦૨૫માં પચિનો પાંચ સ્વતંત્ર (ઇન્ડિપેન્ડન્ટ) ફિલ્મોમાં જોવા મળ્યા હતા. તેમની પ્રથમ ફિલ્મ એક હોરર ફિલ્મ 'ધ રિચ્યુઅલ' હતી, જેમાં તેમણે ડેન સ્ટીવન્સ સાથે પાદરી થિયોફિલસ રીસિન્જરની ભૂમિકા ભજવી હતી; જોકે આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી નકારાત્મક સમીક્ષાઓ મળી હતી. તેમની બીજી ફિલ્મ 'બિલી નાઈટ' હતી, જે યુવા ફિલ્મ નિર્માતાઓની મહત્વાકાંક્ષા અને કલાત્મક સફર પર આધારિત એક ડ્રામા ફિલ્મ હતી. આ ફિલ્મનું પ્રીમિયર રોડ આઇલેન્ડ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫માં તેઓ અન્ય બે ફિલ્મો 'ડેડ મેન્સ વાયર' અને 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં નાની ભૂમિકાઓમાં જોવા મળ્યા હતા, જે બંને ફિલ્મોનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર વેનિસ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. 'ડેડ મેન્સ વાયર' માં તેમણે એક અમીર મોર્ટગેજ બ્રોકરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે તેમના ભૂતકાળના પ્રખ્યાત અભિનયની યાદ અપાવે છે. જ્યારે નેટફ્લિક્સની ફિલ્મ 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં તેમની ટૂંકી ભૂમિકાના વિવેચકો દ્વારા ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૨૫ની તેમની છેલ્લી ફિલ્મ નિક પિઝોલેટોની 'ઇઝીઝ વોલ્ટ્ઝ' હતી, જેમાં તેઓ વિન્સ વોન સાથે જોવા મળ્યા હતા અને તેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં વિશેષ પ્રસ્તુતિ તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૬માં પચિનોની જૂની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' ના એક પ્રખ્યાત લોકર રૂમ મોનોલોગ (ભાષણ)નો ઉપયોગ ફાઈઝર કંપનીના એક રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાપન અભિયાન (જાહેરાત) માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ જૂન ૨૦૨૬માં તેઓ 'કિલિંગ કાસ્ટ્રો' ફિલ્મમાં સીઆઈએ એજન્ટ રોબર્ટ માહ્યુની મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા, જેનું ભવ્ય પ્રીમિયર ટ્રાઇબેકા ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

== પ્રતિભાવ અને વારસો ==
અલ પચિનોને અવારનવાર સિનેમા અને થિયેટર જગતના સૌથી મહાન અને પ્રભાવશાળી અભિનેતાઓમાંથી એક માનવામાં આવે છે. તેમના ખાસ પ્રકારના તીવ્ર, સચોટ અને ગંભીર તેમજ વિસ્ફોટક અભિનય માટે જાણીતા પચિનોએ ન્યૂ હોલીવુડ યુગના એક દિગ્ગજ તરીકે નામના મેળવી હતી. ધ ગ્લોબ એન્ડ મેલ અખબારે તેમને ૧૯૭૦ના દાયકાની શરૂઆતની કાઉન્ટર-કલ્ચર પેઢીના આઇકોન તરીકે વર્ણવ્યા હતા. રોન રોઝનબૌમે તેમને હોલીવુડના હેમ્લેટ કહ્યા હતા, જ્યારે ઓલિવર સ્ટોને તેમને સ્ટ્રીટ હેમ્લેટ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા, જે વિલિયમ શેક્સપિયરની કૃતિઓ પ્રત્યે પચિનોના ઊંડા આદર અને તેમના પાત્રોમાં શેક્સપિયરન શૈલીની ગંભીર કરુણતા લાવવાની તેમની ક્ષમતાને દર્શાવે છે.

વર્ષ ૨૦૦૩માં, બ્રિટિશ ટેલિવિઝન દર્શકોએ ચેનલ ૪ ના એક સર્વેક્ષણમાં પચિનોને સર્વકાલીન મહાન મૂવી સ્ટાર તરીકે ચૂંટ્યા હતા, અને તેમનો સમાવેશ વીએચ૧ ની સર્વકાલીન ૨૦૦ મહાન પૉપ કલ્ચર આઇકોન્સની યાદીમાં પણ કરવામાં આવ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૨માં, એસ્કવાયર મેગેઝિનની સિનેમા ઇતિહાસના ૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનેતાઓની યાદીમાં પચિનોને છઠ્ઠા ક્રમે રાખવામાં આવ્યા હતા. તેના પછીના વર્ષે, એસ્કવાયર મેગેઝિને તેમનો સમાવેશ ૧૦ શ્રેષ્ઠ જીવંત અભિનેતાઓની યાદીમાં પણ કર્યો હતો.

લી સ્ટ્રાસ્બર્ગના માર્ગદર્શન હેઠળ તેઓ 'મેથડ એક્ટિંગ' શૈલી શીખ્યા હતા. સ્ટ્રાસ્બર્ગે તેમના વિશે કહ્યું હતું કે, કેટલાક કલાકારો પાત્રો ભજવે છે, જ્યારે અલ પચિનો પોતે તે પાત્ર બની જાય છે. તેઓ પાત્રની ઓળખ એટલી હદ સુધી અપનાવી લે છે કે નાટક કે ફિલ્મ પૂરી થયા પછી પણ લાંબા સમય સુધી તે જ પાત્રમાં જીવતા રહે છે. જોકે, પચિનો પોતે એવું માને છે કે તેઓ સંપૂર્ણપણે માત્ર મેથડ એક્ટર નથી, પરંતુ તેમના મતે શબ્દો એ તેમની ભાવનાત્મક સ્થિતિનો જ એક ભાગ હોવા જોઈએ અને તેઓ સ્ક્રિપ્ટ વગર પણ દ્રશ્યો સુધારવાની કસરતો કરે છે. 'શિકાગો રીડર' અખબારે આ બાબતની પ્રશંસા કરતા લખ્યું હતું કે, તેઓ એક એવા અદ્ભુત મેથડ એક્ટર છે જેઓ સહજ અભિવ્યક્તિ મેળવવા માટે ક્યારેય અચકાતા નથી.

'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' અને 'સર્પિકો' ફિલ્મોના દિગ્દર્શક સિડની લ્યુમેટે કહ્યું હતું કે, બધું જ તેમના અંદરના એક અદ્ભુત કેન્દ્રમાંથી બહાર આવે છે. હું તેની નજીક જવાનું પણ ન વિચારી શકું, કારણ કે તે પૃથ્વીના કેન્દ્રની નજીક જવા જેવું હશે. તેમના અંદરથી જે બહાર આવે છે તે માત્ર અને માત્ર તેમનું પોતાનું જ છે. 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મોના ડાયરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ જણાવ્યું હતું કે, મેં સૌથી પહેલા તેમની બુદ્ધિમત્તા નોંધી હતી. તેઓ પોતાની આવડતનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે સારી રીતે જાણે છે. તેમની પાસે જે આકર્ષક ગુણ અને એક ખાસ પ્રકારનો અંદાજ છે, તેનો તેઓ ભરપૂર ઉપયોગ કરે છે. આ સિવાય, ફિલ્મના સ્ક્રીન ટેસ્ટના એડિટિંગનું કામ સંભાળતા માર્સિયા લુકાસે નોંધ્યું હતું કે, પચિનોની આંખોમાં સામેની વ્યક્તિને એકદમ ઝંઝેડી નાખવાનું આકર્ષણ છે.

પચિનો ની ઘણી ફિલ્મો અમેરિકન સિનેમામાં ક્લાસિક એટલે કે સર્વકાલીન શ્રેષ્ઠ બની ચૂકી છે, જેમાંની તેમની ચાર ફિલ્મો ''ધ ગોડફાધર'', ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ટુ'', ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન'' અને ''સ્કારફેસ'' ને યુ.એસ. લાઇબ્રેરી ઓફ કોંગ્રેસની નેશનલ ફિલ્મ રજિસ્ટ્રી માં સાચવવા માટે પસંદ કરવામાં આવી છે. ફિલ્મ ઉદ્યોગના કલાકારો દ્વારા પસંદ કરાયેલી ટાઇમ આઉટ મેગેઝિનની ૧૦૦ સર્વશ્રેષ્ઠ ફિલ્મોની યાદીમાં પણ પચિનોની ત્રણ ફિલ્મોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

=== લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં ===
{{multiple image
 |perrow = 1
 |total_width=200
 | align = left
 | direction = 
 | image1 = 
 | image2 = Tony Montana - Scarface - Graffiti.jpg
 | image3 = 112 Mural al passeig de Circumval·lació (Barcelona), Al Pacino.jpg
 | footer = ૨૦૧૨માં વિનવુડ અને ૨૦૨૫માં બાર્સિલોના ખાતે પચિનોના &quot;ટોની મોન્ટાના&quot; પાત્રના ભીંતચિત્રો (મ્યુરલ્સ)
 | footer_align = left
}}
પચિનો નો ટેલિવિઝન, સંગીત, ફિલ્મો અને વ્યાપક લોકપ્રિય સંસ્કૃતિ (પોપ કલ્ચર) માં ઘણો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આનું મુખ્ય કારણ તેમની ફિલ્મોની ભૂમિકાઓ છે, જેણે તેમને હિંમત, મક્કમતા અને શક્તિના એક કાયમી સાંસ્કૃતિક પ્રતીક બનાવ્યા છે. વલ્ચર મેગેઝિને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, &quot;તેમને 'અનન્ય અલ પચિનો' કહેવાનું મન થાય, ભલે તેઓ વિશ્વમાં સૌથી વધુ નકલ (નકલ ઉતારવામાં) કરવામાં આવતા અભિનેતા છે.&quot; એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ જણાવ્યું હતું કે તેમની અભિનયની આગવી શૈલીએ &quot;કોમેડી કલાકારોની આખી પેઢીઓને રોજગારી પૂરી પાડી છે.&quot; તેમની સૌથી વધુ નકલ કરનારા પ્રખ્યાત કલાકારોમાં કેવિન સ્પેસી અને એલેક બાલ્ડવિનનો સમાવેશ થાય છે. સ્પેસીએ કહ્યું હતું કે, &quot;આપણે બધા અલ પચિનોની નકલ કરવાનું પસંદ કરીએ છીએ તેનું કારણ એ છે કે તેમણે એવા પાત્રો ભજવ્યા છે જે અવિસ્મરણીય છે, અને અલ પચિનો માટે આ માત્ર એક વ્યવસાય નથી, પણ એક કળા છે.&quot;

તેમના અદ્ભુત પાત્રાલેખનો અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટની ૧૦૦ યર્સ... શ્રેણીમાં સ્થાન પામ્યા છે, જેમાં ૧૦૦ મહાન ફિલ્મી પાત્રોની યાદીમાં તેમના બે પાત્રો (નાયક તરીકે ફ્રેન્ક સેર્પિકો અને ખલનાયક તરીકે માઇકલ કોર્લિયોન) નો સમાવેશ થાય છે. અમેરિકન સિનેમાના ટોચના ૧૦૦ સંવાદો ની યાદીમાં તેમના ત્રણ સંવાદો સામેલ છે: માઇકલ કોર્લિયોનનો &quot;તમારા મિત્રોને નજીક રાખો, પણ તમારા દુશ્મનોને વધુ નજીક રાખો&quot;; ટોની મોન્ટાનાનો &quot;સે હેલો ટુ માય લીટલ ફ્રેન્ડ!&quot;; અને સોની વોર્ટકિકનો &quot;એટિકા! એટિકા!&quot;. મોટા પડદાથી આગળ વધીને લોકપ્રિય બનેલા અન્ય સંવાદોમાં ...એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મનો &quot;આખી ટ્રાયલ જ નિયમ વિરુદ્ધ છે!&quot;, સેન્ટ ઓફ અ વુમન ફિલ્મનો &quot;હૂ-આહ!&quot;, અને ધ ગોડફાધર પાર્ટ III ફિલ્મનો &quot;જેમ મેં વિચાર્યું કે હું બહાર નીકળી ગયો છું, તેઓ મને પાછો અંદર ખેંચી લે છે&quot; નો સમાવેશ થાય છે. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટે જણાવ્યું હતું કે, &quot;અન્ય લગભગ કોઈપણ અભિનેતા કરતાં તેમની સાથે સંવાદોની વધુ અમીટ રેખાઓ જોડાયેલી છે, જે માત્ર પાત્રો કેવી રીતે લખાયા હતા તેનો જ નહીં પરંતુ તેમણે કેવી રીતે તે પાત્રોને પોતાના બનાવી લીધા તેનો પુરાવો છે.&quot; એમ્પાયર મેગેઝિને વિશ્વભરના વાચકોના મતદાન દ્વારા માઇકલ કોર્લિયોન અને ટોની મોન્ટાનાને અત્યાર સુધીના સૌથી મહાન ફિલ્મી પાત્રો તરીકે પસંદ કર્યા હતા. એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ ડોની બ્રાસ્કો ફિલ્મમાં તેમની લેફ્ટી રુગિએરોની ભૂમિકાને &quot;૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનય જેમને ઓસ્કાર મળવો જોઈતો હતો પણ મળ્યો નથી&quot; ની યાદીમાં સામેલ કરી હતી.

પચિનોએ મનોરંજન ઉદ્યોગની અસંખ્ય હસ્તીઓને પ્રભાવિત કર્યા છે અને તેમના દ્વારા તેઓ પ્રશંસા પામ્યા છે, જેમાં સ્ટીવ બુસેમી, જેફ્રી રાઈટ, બોબી કેનાવાલે, જેવિયર બાર્ડેમ, માઈકલ ઈમ્પેરિઓલી અને જેમી ફોક્સ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. જોન કુસાક, રસેલ ક્રો, જોની ડેપ, કોલિન ફેરેલ અને મેથ્યુ મેકકોનાઘી સહિતના તેમના કેટલાક સહ-કલાકારોએ (કો-સ્ટાર્સ) પણ સ્વીકાર્યું હતું કે પચિનો આ પ્રોજેક્ટ્સમાં સામેલ હોવાની ખાતરી થયા પછી જ તેઓ તેમાં જોડાવા માટે સહમત થયા હતા.

=== બોલિવૂડ પર અલ પચીનોનો પ્રભાવ ===
હોલીવુડના દિગ્ગજ અભિનેતા અલ પચીનો ની અભિનય શૈલી, સંવાદોની રજૂઆત અને તેમના આઇકોનિક પાત્રોએ ભારતીય સિનેમા એટલે કે બોલિવૂડ જગત પર એક ઊંડી અને કાયમી છાપ છોડી છે. બોલિવૂડના મહાનાયક અમિતાભ બચ્ચન ની પ્રખ્યાત ફિલ્મ અગ્નિપથ માં વિજય દીનાનાથ ચૌહાણનું પાત્ર, તેમની વૉઇસ એક્ટિંગ અને ડાયલોગ બોલવાનો વિશિષ્ટ લહેકો પણ અલ પચીનોએ સ્કારફેસ ફિલ્મમાં અપનાવેલી અવાજની શૈલીથી ભારે પ્રેરિત હતો.

બોલિવૂડના પ્રખ્યાત અભિનેતા સંજય દત્ત એ પોતે એક ઈન્ટરવ્યુમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે તેઓ અલ પચીનોની સુપ્રસિદ્ધ ફિલ્મ સ્કારફેસ માં તેમના અભિનયથી એટલા પ્રભાવિત થયા હતા કે તેઓ તે પાત્રને બોલિવૂડમાં પોતાની રીતે જીવંત કરવા માંગતા હતા. આ જ પ્રેરણાના પરિણામે તેમણે પોતાની કરિયરની સૌથી યાદગાર ફિલ્મ વાસ્તવ કરી, જેમાં પચીનોના ટોની મોન્ટાના પાત્રની ઝલક તેમના રઘુ ના આઇકોનિક પાત્રમાં સ્પષ્ટ જોવા મળી હતી. 

આ સિવાય ભારતીય ફિલ્મ નિર્માતાઓએ અલ પચીનોની ફિલ્મોની વાર્તા અને પાત્રોને દેશી રંગમાં ઢાળીને ઘણી હિટ ફિલ્મો આપી છે. અભિનેતા મિથુન ચક્રવર્તી ની ૧૯૮૯માં આવેલી ફિલ્મ મુજરીમ પણ અલ પચીનોની સ્કારફેસ ફિલ્મનું જ એક શાનદાર ભારતીય રૂપાંતરણ હતું, જેમાં મિથુનદાએ પચીનોની એક્ટિંગ સ્ટાઇલને પોતાની આગવી રીતે પડદા પર ઉતારી હતી. આ ઉપરાંત રામ ગોપાલ વર્માની ફિલ્મ સરકાર (પચિનો ની ગોડફાધર ફિલ્મ થી પ્રેરિત) માં અભિષેક બચ્ચન નું પાત્ર અને પ્રકાશ ઝા ની ફિલ્મ રાજનીતિ માં રણબીર કપૂર નું પાત્ર પણ માઇકલ કોર્લિયોન પાત્રની ભારતીય આવૃત્તિ સમાન હતું. રણબીર કપૂરના આ જ અભિનય કૌશલ્યને જોઈને પ્રખ્યાત ફિલ્મ ડિરેક્ટર સંદીપ રેડ્ડી વંગાએ એક ઈન્ટરવ્યુમાં કહ્યું હતું કે, રણબીર કપૂર એ રૉબર્ટ ડી નીરો, અલ પચીનો અને કમલ હાસનનું અદભુત મિશ્રણ છે. ખાસ વાત એ છે કે રણબીર કપૂરે ન્યૂ યોર્કની લી સ્ટ્રાબર્ગ થિયેટર એન્ડ ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાંથી અભિનયની સત્તાવાર તાલીમ લીધી છે, જ્યાંથી ભૂતકાળમાં ખુદ અલ પચીનોએ પણ એક્ટિંગ શીખી હતી. 

નવા યુગના સિનેમાની વાત કરીએ તો, નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી એ ગેંગ્સ ઓફ વાસેપુર ફિલ્મમાં ભજવેલું ફેઝલ ખાનનું પાત્ર પણ પચીનોની છાપ ધરાવતું હતું. બોલિવૂડના જાણીતા અભિનેતા અલી ફઝલ બાળપણથી જ અલ પચીનોના ખૂબ મોટા ફેન રહ્યા છે. લંડનમાં એક નાટક દરમિયાન અલી ફઝલને ખુદ પચીનોને રૂબરૂ મળવાની અને તેમની સાથે વાતચીત કરવાની સુવર્ણ તક મળી હતી, જેને તેઓ પોતાના જીવનની સૌથી યાદગાર ક્ષણ ગણાવે છે. અલી ફઝલ સહિત બોલિવૂડના અસંખ્ય કલાકારોએ જાહેરમાં સ્વીકાર્યું છે કે અલ પચીનોના અભિનેત્વે સિનેમા પ્રત્યેની તેમની સમજને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખી છે.

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''અલ પચિનો ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૬૯
| ''મી, નેટલી''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| મુખ્ય ભૂમિકા — પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| ૧૯૭૧
| ''ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્ક''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૨
| ''ધ ગોડફાધર''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| સહ અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૩
| ''સ્કેરક્રો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રાન્સિસ લાયનલ ડેલ્બુચી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૩
| ''સેર્પિકો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રેન્ક સેર્પિકો
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૪
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૫
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સોની વોર્ટઝિક
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૭
| ''બોબી ડીયરફિલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી ડીયરફિલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૯
| ''એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| આર્થર કિરકલેન્ડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૮૦
| ''ક્રૂઝિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ બર્ન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૨
| ''ઓથર! ઓથર!''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઇવાન ટ્રેવલિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૩
| ''સ્કારફેસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની મોન્ટાના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૫
| ''રેવલ્યુશન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ડોબ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૯
| ''સી ઓફ લવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ફ્રેન્ક કેલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૦
| ''ડિક ટ્રેસી''
|
|
|
| {{Yes}}
| અલ્ફોન્સ બિગ બોય કેપ્રિસ
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૦
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ફ્રેન્કી એન્ડ જોની''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૨
| ''ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિચાર્ડ રોમા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૨
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૧૯૯૩
| ''કાર્લિટોઝ વે''
|
|
|
| {{Yes}}
| કાર્લિટો બ્રિગાન્ટે
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૫
| ''હીટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ વિન્સન્ટ હેના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૬
| ''સિટી હોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મેયર જોન પેપાસ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ડોની બ્રાસ્કો''
|
|
|
| {{Yes}}
| બેન્જામિન લેફ્ટી રુગિરો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોન મિલ્ટન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''ધ ઇન્સાઇડર''
|
|
|
| {{Yes}}
| લોવેલ બર્ગમેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''એની ગિવન સન્ડે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની ડી અમાટો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ઇન્સોમ્નિયા''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલ ડોર્મર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''સિમોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિક્ટર ટેરેન્સકી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૩
| ''ધ રિક્રુટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર બર્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| શાયલોક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૫
| ''ટુ ફોર ધ મની''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર અબ્રામ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ઓશન્સ થર્ટીન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલી બેન્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''૮૮ મિનિટ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડોક્ટર જેક ગ્રેમ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૮
| ''રાઇટિયસ કિલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ડેવિડ ફિસ્ક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૦
| ''યૂ ડોન્ટ નો જેક''
|
|
|
| {{Yes}}
| જેક કેવોર્કિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા — ટેલિવિઝન ફિલ્મ
|-
| ૨૦૧૧
| ''ધ સન ઓફ નો વન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ચાર્લ્સ સ્ટેનફોર્ડ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૧
| ''જેક એન્ડ જીલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| તેઓ પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''સ્ટેન્ડ અપ ગાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૩
| ''સાલોમે''
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| કિંગ હેરોડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ۲۰۱۴
| ''મેંગલહોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એ જે મેંગલહોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ હમ્બલિંગ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| સાયમન એક્સલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૫
| ''ડેની કોલિન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેની કોલિન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૬
| ''મિસકન્ડક્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લ્સ અબ્રામ્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૭
| ''હેંગમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ રે આર્ચર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માર્વિન શ્વાર્ઝ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''ધ આઇરિશમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| જીમી હોફા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૨૦૨૧
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
|
|
|
| {{Yes}}
| આલ્ડો ગુચી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૩
| ''નોક્સ ગોઝ અવે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઝેવિયર ક્રેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''મોડી''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| મોરિસ ગેંગનેટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ડેડ મેન્સ વાયર''
|
|
|
| {{Yes}}
| એમ એલ હોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે''
|
|
|
| {{Yes}}
| અંકલ કાર્માઇન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ધ રિચ્યુઅલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફાધર થિયોફિલસ રીસિંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|}

=== નિર્દેશક અને નિર્માતા તરીકે વિશેષ ફિલ્મો ===
અલ પચિનોએ અભિનેતા સિવાય ડિરેક્ટર (નિર્દેશક) અને પ્રોડ્યુસર (નિર્માતા) તરીકે પણ કેટલીક ખૂબ જ પ્રખ્યાત પ્રાયોગિક અને ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મો બનાવી છે, જેની યાદી નીચે મુજબ છે:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! વર્ષ !! ફિલ્મ !! ભૂમિકા !! નોંધ
|-

| ૧૯૮૯ || ''ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક'' || નિર્માતા અને અભિનેતા || આ એક પ્રાયોગિક ફિલ્મ હતી જેને થિયેટરમાં રિલીઝ કરવાને બદલે માત્ર ખાસ સ્ક્રીનિંગ માટે જ રાખવામાં આવી હતી.
|-

| ૧૯૯૬ || ''લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ'' || નિર્દેશક, નિર્માતા અને લેખક || પચિનોની નિર્દેશક તરીકેની આ પ્રથમ સત્તાવાર ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ હતી, જેના માટે તેમને ડિરેક્ટર્સ ગિલ્ડ ઓફ અમેરિકાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.
|-

| ૨૦૦૦ || ''ચાઇનીઝ કોફી'' || નિર્દેશક અને અભિનેતા || આ એક અનોખી ડ્રામા ફિલ્મ હતી જે સંપૂર્ણ રીતે બે પાત્રો વચ્ચેની વાતચીત પર આધારિત હતી.
|-

| ૨૦૧૧ || ''વાઇલ્ડ સાલોમે'' || નિર્દેશક અને લેખક || ઓસ્કાર વાઇલ્ડના નાટક પર આધારિત આ એક અર્ધ-ડોક્યુમેન્ટરી (Docudrama) ફિલ્મ હતી.
|}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000199|અલ પચિનો}}

[[en:Al Pacino]]

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>5n0ukte21lldpax53jp3cbcuft0o9kv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903641</id>
      <parentid>903639</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T18:22:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* બોલિવૂડ પર અલ પચીનોનો પ્રભાવ */</comment>
      <origin>903641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114388" sha1="qql0d5r7na1nc1j218wwyi5dvf434l1" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''અલ પચિનો''' નું હુલામણુ નામ ધરાવતા '''આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનો''' (જન્મ એપ્રિલ ૨૫, ૧૯૪૦), એક અમેરિકન અભિનેતા અને ફિલ્મ નિર્માતા છે. ૨૦મી સદીના સૌથી પ્રભાવશાળી અને મહાન કલાકારોમાંના એક ગણાતા અલ પચિનોએ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Pacino named 'greatest film star'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3001463.stm|date=2003-05-05|access-date=2026-08-12|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; પાંચ દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દીમાં અસંખ્ય યાદગાર ભૂમિકાઓ ભજવી છે. તેઓ અભિનયનો &quot;ટ્રિપલ ક્રાઉન&quot; (ઓસ્કાર, એમી અને ટોની એવોર્ડ) મેળવનારા જૂજ વૈશ્વિક કલાકારોમાં સામેલ છે.

== પ્રારંભિક જીવન ==
આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનોનો જન્મ અમેરિકા ના ન્યૂયોર્ક શહેરના મેનહટન વિસ્તારમાં આવેલા ઈસ્ટ હાર્લેમમાં ૨૫ એપ્રિલ, ૧૯૪૦ના રોજ થયો હતો. તેઓ તેમના સિસિલિયન અમેરિકન માતા રોઝ અને પિતા સાલ્વાટોર પચિનોનું એકમાત્ર સંતાન હતા. તેમના પિતા ઇટાલીના સેન ફ્રાટેલોથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. જ્યારે અલ પચિનો માત્ર બે વર્ષના હતા ત્યારે તેમના માતા-પિતાના છૂટાછેડા થઈ ગયા હતા. 

માતા-પિતા અલગ થયા પછી, તેમના માતા તેમને સાઉથ બ્રોન્ક્સ વિસ્તારમાં લઈ ગયા હતા. ત્યાં તેઓ તેમના નાના-નાની કેટ અને જેમ્સ ગેરાર્ડી સાથે રહેતા હતા. તેમના નાના-નાની નાની ઉંમરે ઇટાલીના પ્રખ્યાત કોર્લિયોન ગામમાંથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. અલગ થયા પછી અલ પચિનોના પિતા કેલિફોર્નિયા જતા રહ્યા હતા, જ્યાં તેમણે વીમા વેચાણકર્તા અને રેસ્ટોરન્ટના માલિક તરીકે કામ શરૂ કર્યું હતું.

જ્યારે અલ પચિનો ત્રણ-ચાર વર્ષના હતા, ત્યારથી જ તેમના માતા તેમને નિયમિત રીતે સિનેમા હોલમાં ફિલ્મો જોવા લઈ જતા હતા. ફિલ્મો જોયા પછી તેઓ મનમાં જ તે પાત્રોના સંવાદો વાગોળવાનું શરૂ કરી દેતા હતા. અલ પચિનોનું હુલામણું નામ સોની બોય હતું, જે તેમની માતાએ તે સમયના પ્રખ્યાત ગાયક અલ જોલ્સનના એક લોકપ્રિય ગીત પરથી રાખ્યું હતું, જે તેઓ અવારનવાર અલ પચિનો માટે ગાતા હતા.

પચિનો એ હર્મન રિડર જુનિયર હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેમણે અંગ્રેજી સિવાયના મોટાભાગના વિષયોના વર્ગો છોડી દીધા હતા. તેમના જુનિયર હાઈસ્કૂલના શિક્ષિકા બ્લેન્ચ રોથસ્ટીને નાની ઉંમરે જ તેમની અભિનય ક્ષમતા ઓળખી લીધી હતી. તેમણે અલ પચિનોને શાળાના નાટકોમાં ભૂમિકાઓ આપી અને વિદ્યાર્થીઓની સભાઓમાં બાઇબલના પાઠ વાંચવાનું કામ સોંપ્યું. તે શિક્ષિકાએ તેમના પરિવારના એપાર્ટમેન્ટની મુલાકાત લીધી અને તેમની નાનીને ખાસ કહ્યું કે આ બાળક આ જ કામ માટે બન્યો છે, જેને અલ પચિનો પોતાના જીવનનો સૌથી મોટો વળાંક માને છે. ત્યારબાદ ઓડિશન આપીને તેમણે હાઈસ્કૂલ ઓફ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. જોકે તેમની માતા તેમના આ નિર્ણયથી અસંમત હતા, કારણ કે તેઓ માનતા હતા કે ગરીબ લોકો અભિનય ન કરે. આ બાબતે ઘરમાં ઝઘડો થતાં તેમણે ઘર છોડી દીધું હતું.

પચિનો એ પોતાના સપના પૂરા કરવા અને ખર્ચ ઉઠાવવા માટે સંદેશવાહક, હોટેલમાં વાસણ સાફ કરવાના સહાયક, સફાઈ કામદાર, ટેલિફોન ઓપરેટર અને ટપાલ ક્લાર્ક જેવી ઓછી આવક વાળી નોકરીઓ કરી હતી. આ સમય દરમિયાન તેઓ ન્યૂયોર્કના અંડરગ્રાઉન્ડ થિયેટરોમાં બેઝમેન્ટ નાટકોમાં અભિનય કરતા હતા. કિશોરાવસ્થામાં તેમણે એક્ટર્સ સ્ટુડિયો નામની સંસ્થામાં જોડાવાનો પ્રયાસ કર્યો પરંતુ તેઓ રિજેક્ટ થયા. ત્યારબાદ તેઓ એચબી સ્ટુડિયોમાં જોડાયા, જ્યાં તેમની મુલાકાત અભિનયના શિક્ષક ચાર્લી લોટન સાથે થઈ, જેઓ પાછળથી તેમના માર્ગદર્શક અને શ્રેષ્ઠ મિત્ર બન્યા. આ સ્ટુડિયોના હોલ અને ડાન્સ રૂમ સાફ કરવાના બદલામાં સંસ્થાએ તેમને મફતમાં ક્લાસ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. રાત્રિના સમયે અલ પચિનો શેરીઓમાં ફરતા ફરતા શેક્સપિયરના સંવાદોની પ્રેક્ટિસ કરતા હતા. આ સમયગાળામાં તેઓ ઘણીવાર બેરોજગાર અથવા બેઘર રહ્યા હતા, અને ક્યારેક શેરીઓમાં, થિયેટરોમાં અથવા મિત્રના ઘરે સૂઈ જતા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૨માં પચિનોના માતાનું ત્રેતાલીસ વર્ષની નાની ઉંમરે અવસાન થયું હતું. તેના પછીના જ વર્ષે તેમના નાનાનું પણ અવસાન થયું. અલ પચિનો આ સમયને પોતાના જીવનનો સૌથી મુશ્કેલ તબક્કો માને છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ તે સમયે બાવીસ વર્ષના હતા અને તેમના જીવનના સૌથી પ્રભાવશાળી બે લોકો ચાલ્યા ગયા હતા, જેના કારણે તેઓ સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડ્યા હતા.

એચબી સ્ટુડિયોમાં ચાર વર્ષ વિતાવ્યા પછી, અલ પચિનોએ એક્ટર્સ સ્ટુડિયો માટે સફળતાપૂર્વક ઓડિશન આપ્યું. ત્યાં તેમણે અભિનયના પ્રખ્યાત કોચ લી સ્ટ્રાસબર્ગ હેઠળ પદ્ધતિસરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો. આ જ લી સ્ટ્રાસબર્ગ પાછળથી અલ પચિનો સાથે ધ ગોડફાધર ભાગ બે ફિલ્મમાં પણ જોવા મળ્યા હતા. પાછળથી આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં તેમણે સ્ટ્રાસબર્ગ અને આ સંસ્થાની તેમના જીવન પર પડેલી અસર વિશે વાત કરી હતી કે એક્ટર્સ સ્ટુડિયોનું તેમના જીવનમાં ખૂબ મોટું સ્થાન છે અને લી સ્ટ્રાસબર્ગને જેટલું સન્માન મળવું જોઈતું હતું તેટલું નથી મળ્યું. ચાર્લી લોટન પછી આ સંસ્થાએ જ તેમની કારકિર્દીને એક નવી દિશા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ અન્ય નાની-મોટી નોકરીઓ છોડીને સંપૂર્ણપણે અભિનય તરફ વળી શક્યા હતા. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે લી સ્ટ્રાસબર્ગ સાથે કામ કરવું ખૂબ જ ઉત્સાહજનક હતું કારણ કે તેઓ જ્યારે કોઈ દ્રશ્ય કે લોકો વિશે વાત કરતા ત્યારે એટલા રસપ્રદ લાગતા કે બસ તેમને સાંભળતા જ રહેવાનું મન થાય. તેઓ અભિનેતાઓને ખૂબ પ્રેમ કરતા અને અભિનયની અદ્ભુત સમજ ધરાવતા હતા.

== અંગત જીવન ==
=== સંબંધો અને બાળકો ===
પચિનોનો તેમની 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના સહ-અભિનેત્રી ડાયેન કીટન સાથે લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો. તેમનો આ ઉતાર-ચઢાવવાળો સંબંધ 'ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩' ના શૂટિંગ પછી પૂરો થયો હતો. આ સિવાય તેઓ જીલ ક્લેબર્ગ, ટ્યુઝડે વેલ્ડ, માર્થે કેલર, વેરુસ્કા વોન લેહન્દોર્ફ, કેથલીન ક્વિનલાન, લિન્ડાલ હોબ્સ અને પેનેલોપ એન મિલર સાથે પણ સંબંધોમાં રહ્યા હતા. પચિનોનો આર્જેન્ટિનાની અભિનેત્રી લ્યુસિલા પોલાક સાથે ૨૦૦૮ થી ૨૦૧૮ સુધી ૧૦ વર્ષ લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો.

પચિનોને ચાર બાળકો છે. તેમની સૌથી મોટી દીકરી જૂલી મેરીનો જન્મ ૧૬ ઓક્ટોબર ૧૯૮૯ના રોજ થયો હતો, જે તેમની અને એક્ટિંગ કોચ જેન ટેરન્ટની દીકરી છે. આ સિવાય ૨૫ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ના રોજ આઈવીએફ પદ્ધતિ દ્વારા તેમને બે જોડિયા બાળકો થયા હતા, જેમની માતા અભિનેત્રી બેવર્લી ડી એન્જેલો છે, જેમની સાથે પચિનો ૧૯૯૭ થી ૨૦૦૩ સુધી સંબંધમાં રહ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૪ દરમિયાન ફિલ્મ નિર્માતા નૂર અલ્ફલ્લાહ સાથેના સંબંધોથી ૧૫ જૂન ૨૦૨૩ના રોજ તેમને એક દીકરો થયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gujarati|first=TV9|date=2023-05-31|title=Al Pacinoની 53 વર્ષ નાની ગર્લફ્રેન્ડ બનશે માતા, 82 વર્ષની ઉંમરે ચોથી વખત પિતા બનશે એક્ટર|url=https://tv9gujarati.com/entertainment/hollywood-actor-al-pacino-is-going-to-be-a-father-for-the-fourth-time-at-the-age-of-82-with-53-year-younger-girlfriend-768236.html|access-date=2026-08-12|website=TV9 Gujarati|language=gu}}&lt;/ref&gt;૮૩ વર્ષની ઉંમરે પચિનો દુનિયાના સૌથી મોટી ઉંમરે પિતા બનનારા વ્યક્તિઓમાંથી એક બન્યા છે,  કોરોના લોકડાઉન બાદ ૨૦૨૨માં શરૂ થયેલો આ સંબંધ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં સત્તાવાર રીતે પૂરો થયો હતો અને બંને અલગ થઈ ગયા હતા&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-09-07|title=પીઢ અભિનેતા અલ પચિનો અને નૂર અલફલ્લાહ અલગ થયા: બાળકનો જન્મ ત્રણ મહિના પહેલા થયો હતો, નૂરે કસ્ટડી અને પૈસા માંગ્યા|url=https://www.divyabhaskar.co.in/entertainment/bollywood/news/veteran-actors-al-pacino-and-noor-alfallah-split-131802804.html|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;, પચીનો એ ક્યારેય લગ્ન કર્યા નથી.

== કારકિર્દી ==

=== ૧૯૬૭–૧૯૭૧: થિયેટર ભૂમિકાઓ અને ફિલ્મ સફરની શરૂઆત ===
[[File:Al Pacino - Hummel.jpg|thumb|upright|અલ પચિનો ૧૯૭૭માં ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઑફ પાવ્લો હમેલ નાટકમાં અભિનય કરતા.]] ૧૯૬૭માં અલ પચિનોએ બોસ્ટનના ચાર્લ્સ પ્લેહાઉસમાં અવેક એન્ડ સિંગ નાટકથી વ્યાવસાયિક રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ત્યારબાદ અમેરિકા હુર્રા નાટકમાં કામ દરમિયાન તેમની મુલાકાત અભિનેત્રી જીલ ક્લેબર્ગ સાથે થઈ, બંને વચ્ચે પાંચ વર્ષ સુધી પ્રેમસંબંધ રહ્યો, અને ત્યારબાદ તેઓ ન્યૂયોર્ક શહેરમાં પાછા ફર્યા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૮માં પચિનોએ એસ્ટોર પ્લેસ થિયેટરમાં ઇઝરાયેલ હોરોવિટ્ઝના ધ ઇન્ડિયન વોન્ટ્સ ધ બ્રોન્ક્સ નામના નાટકમાં મર્ફ નામના શેરી ગુંડાની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ નાટક ૧૭ જાન્યુઆરી, ૧૯૬૮ના રોજ શરૂ થયું હતું અને તેના કુલ એકસો સિત્યોતેર શો થયા હતા. આ નાટકની સાથે જ હોરોવિટ્ઝનું બીજું નાટક ઈટ્સ કોલ્ડ ધ સુગર પ્લમ પણ દર્શાવવામાં આવતું હતું, જેમાં જીલ ક્લેબર્ગ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ નાટકમાં શાનદાર અભિનય માટે  પચિનોને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓબી એવોર્ડ મળ્યો હતો, જ્યારે જોન કાઝલેને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. માર્ટિન બ્રેગમેને આ નાટક જોયું અને તેઓ પચિનોના મેનેજર બન્યા હતા. આ ભાગીદારી આવનારા વર્ષોમાં ખૂબ જ સફળ સાબિત થઈ, કારણ કે બ્રેગમેને જ પચિનોને ધ ગોડફાધર, સેર્પીકો અને ડોગ ડે આફ્ટરનૂન જેવી મહાન ફિલ્મો કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. પોતાની સ્ટેજ કારકિર્દી વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે માર્ટિન બ્રેગમેને જ મારી શોધ કરી હતી જ્યારે હું પચીસ-છવ્વીસ વર્ષનો હતો અને તેઓ મારા મેનેજર બન્યા હતા. હું આજે જે પણ સ્થાને છું તે માર્ટીના કારણે જ છું અને હું ખરેખર તેમનો ઋણી છું.

૨૫ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૬૯ના રોજ પચિનોએ બેલાસ્કો થિયેટર ખાતે ડોન પીટરસનના ડઝ અ ટાઈગર વેર અ નેકટાઈ નામના નાટકથી બ્રોડવે થિયેટરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. આ નાટક ઓગણચાળીસ શો પછી ૨૯ માર્ચ, ૧૯૬૯ના રોજ બંધ થઈ ગયું હતું, પરંતુ પચિનોના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ થયા હતા અને ૨૦ એપ્રિલ, ૧૯૬૯ના રોજ તેમને આ ભૂમિકા માટે પ્રતિષ્ઠિત ટોની એવોર્ડ મળ્યો હતો.  પચિનોએ ૧૯૭૦ના દાયકામાં પણ સ્ટેજ પર અભિનય ચાલુ રાખ્યો હતો અને ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ નામના નાટક માટે પોતાનો બીજો ટોની એવોર્ડ જીત્યો હતો. આ સિવાય તેમણે રિચાર્ડ ધ થર્ડ નામના નાટકમાં મુખ્ય શીર્ષક ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૮૦ના દાયકા મા ડેવિડ મેમેટના અમેરિકન બફેલો નામના નાટકમાં દેખાયા પછી પચિનોએ ફરીથી સ્ટેજ પર મોટી સફળતા મેળવી હતી, જેના માટે તેમને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ ૧૯૯૦ પછી પચીનો સ્ટેજ કાર્યોમાં યુજેન ઓ નીલના હ્યુગી, ઓસ્કાર વાઈલ્ડના સાલોમે અને વર્ષ ૨૦૦૫માં લાઈલ કેસ્લરના ઓર્ફન્સ નામના નાટકોના પુનઃપ્રસારણનો સમાવેશ થાય છે. એક્ટર્સ સ્ટુડિયોમાં અભ્યાસ કરતી વખતે પચીનોને સમજાયું હતું કે તેમની પાસે અભિનયની એક અદ્ભુત ભેટ છે અને તેમને આ કામમાં ખૂબ આનંદ આવતો હતો, જોકે તેમના શરૂઆતના કામો આર્થિક રીતે બહુ ફાયદાકારક નહોતા. 

સ્ટેજ પર સફળતા મેળવ્યા પછી પચિનોએ વર્ષ ૧૯૬૯માં પેટ્ટી ડ્યુક અભિનીત એક સ્વતંત્ર ફિલ્મ મી, નેટલીમાં ટૂંકી ભૂમિકા ભજવીને ફિલ્મી દુનિયામાં પ્રવેશ કર્યો હતો. વર્ષ ૧૯૭૦માં પચિનોએ ક્રિએટિવ મેનેજમેન્ટ એસોસિએટ્સ નામની ટેલેન્ટ એજન્સી સાથે કરાર કર્યા હતા. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૭૧માં આવેલી ફિલ્મ ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્કમાં એક હેરોઈનના બંધાણી યુવકની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને તેમણે ફીચર ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતા તરીકે સત્તાવાર શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૭૨–૧૯૮૩: વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને સફળતા ===
[[File:Al Pacino with James Caan.jpg|thumb|upright|left|વર્ષ ૧૯૭૨ની આસપાસ જેમ્સ કાન સાથે અલ પચિનો]]
ડિરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ પચિનોને મારીયો પુઝો ની ૧૯૬૯ માં પ્રકાશિત થયેલી સુપર હિટ માફિયા નવલકથા [[ધ ગોડફાધર (નવલકથા)|ધ ગોડફાધર]] પર આધારિત ફિલ્મ માં માઈકલ કોર્લિયોનની મુખ્ય ભૂમિકા માટે પસંદ કર્યા હતા, જે વર્ષ ૧૯૭૨ રિલીઝ થઈ હતી. જોકે આ ભૂમિકા મેળવવા માટે જેક નિકોલસન, રોબર્ટ રેડફોર્ડ, વોરેન બીટી અને તે સમયે ખૂબ જ ઓછા જાણીતા એવા રોબર્ટ ડી નિરોએ પણ પ્રયાસો કર્યા હતા. તેમ છતાં દિગ્દર્શક ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ '''અલ પચિનો'''ની જ પસંદગી કરી હતી; કારણ કે પચિનો પોતે ઇટાલિયન મૂળના હતા અને તેમની એકટિંગ માં એક ખાસ તીવ્રતા હતી જે કોપોલાને 'માઇકલ કોર્લિયોની'ના પાત્ર માટે જોઈતી હતી.

શરૂઆતમાં પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ ફિલ્મ સ્ટુડિયોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ આ પસંદગીથી નારાજ થયા હતા, કારણ કે તેઓ આ ભૂમિકા માટે કોઈ વધુ પ્રખ્યાત અભિનેતાને લેવા માંગતા હતા. જોકે, ફિલ્મમાં પચીનોના પ્રખ્યાત 'રેસ્ટોરન્ટ શૂટઆઉટ દ્રશ્ય'ના શૂટિંગ પછી તેઓ માની ગયા હતા.

આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર તમામ રેકોર્ડ તોડીને '''ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર''' સાબિત થઈ અને તે વર્ષની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ બની. આ ફિલ્મમાં પચિનોના અદ્ભુત અભિનયને કારણે તેમને '''ઓસ્કાર એવોર્ડ'''નું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમના આ પરફોર્મન્સને ફિલ્મ જગતમાં એક અત્યંત તીવ્ર અને પ્રભાવશાળી એક્ટિંગના સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ સાથે જ, માઇકલ કોર્લિયોનીનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત અને આઇકોનિક પાત્ર માનવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-12-18|title=અલ પચિનોના એક ફેન એ બાકસની ૧ લાખ દીવાસળીઓમાંથી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના તેમના પ્રખ્યાત પાત્ર 'માઇકલ કોર્લિયોની'નું એક અત્યંત સુંદર અને અદભુત સ્ટેચ્યુ તૈયાર કર્યું છે.|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/ajab-artist-tomislav-horvat-created-a-sculpture-of-al-pacino-with-matchboxes-in19-mon-4468137-pho.html|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;

લાંબા સમય સુધી એવી અફવાઓ હતી કે પચિનોએ તે વર્ષના ઓસ્કાર એવોર્ડ સમારોહનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. અફવા મુજબ તેઓ શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાની શ્રેણીમાં નામાંકિત થવાથી નારાજ હતા, કારણ કે ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતાનો ઓસ્કાર જીતનાર સહ-કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો કરતાં અલ પચિનોનો સ્ક્રીન પર દેખાવાનો સમય વધુ હતો. જોકે, વર્ષ ૨૦૨૪માં પ્રકાશિત થયેલી પોતાની આત્મકથામાં અલ પચિનોએ આ અફવાઓનું સંપૂર્ણ ખંડન કર્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી છે કે તે સમયે અચાનક મળેલી વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને પ્રખ્યાતિના કારણે તેઓ ખૂબ ડરી ગયા હતા અને માનસિક રીતે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા. આ અતિશય ભયના કારણે અને તે જ સમયે બોસ્ટનમાં થિયેટરના કામમાં વ્યસ્ત હોવાને લીધે તેઓ તે ઓસ્કાર સમારોહમાં હાજર રહી શક્યા નહોતા.

૧૯૭૩માં, પચિનોએ જીન હેકમેન સાથે સ્કેરક્રો ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું, જેને કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રતિષ્ઠિત પામ ડી ઓર એવોર્ડ મળ્યો હતો. એ જ વર્ષે, ન્યૂ યોર્ક સિટીના પોલીસ ઓફિસર ફ્રેન્ક સેર્પિકોની સાચી વાર્તા પર આધારિત સેર્પિકો ફિલ્મમાં શાનદાર એક્ટિંગ કરવા બદલ પચીનોને બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ ફિલ્મમાં તેમણે સાથી પોલીસ અધિકારીઓનો ભ્રષ્ટાચાર ખુલ્લો પાડવા માટે અંડરકવર ઓપરેશન કર્યું હતું. 

[[File:Pacino as Serpico in 1973.jpg|thumb|upright|૧૯૭૩માં સેર્પિકો ફિલ્મના પાત્રમાં પચીનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૪માં, ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર'ની સિક્વલ મૂવીમાં પચિનોએ ફરી એકવાર માઇકલ કોર્લિયોનીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સુપર હિટ રહી અને સાથે બેસ્ટ પિક્ચરનો ઓસ્કાર જીતનારી ઇતિહાસની પહેલી સિક્વલ બની હતી. આ રોલ માટે પચીનોને ત્રીજી વખત ઓસ્કાર નોમિનેશન મળ્યું હતું, જે માઇકલ કોર્લિયોનીના પાત્ર માટે તેમનું લીડ કેટેગરીમાં બીજું નોમિનેશન હતું. પ્રખ્યાત મેગેઝિન ન્યૂઝવીકે ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨ માં તેમના પરફોર્મન્સને સિનેમાના ઇતિહાસમાં કોઈ વ્યક્તિના હૃદયના કઠોર થવાની પ્રક્રિયાનું સૌથી શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન ગણાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-01|title=અમદાવાદના આશ્રમ રોડ પર આવેલા પ્રયોગશાળા હોલ ખાતે અલ પચિનોની સુપરહિટ ક્લાસિક ફિલ્મ સર્પિકો નું ખાસ સ્ક્રીનિંગ યોજાયું|url=https://english.gujaratsamachar.com/news/lifestyle-fashion/have-a-leisurely-weekend-with-drama-laughter-and-more-in-ahmedabad-65361255554|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Gujarat Samachar|language=en}}&lt;/ref&gt;

૧૯૭૫માં, પચિનોને બેંક લૂંટારા જોન વોજટોવિચની સાચી વાર્તા પર આધારિત 'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' ફિલ્મથી વધુ એક મોટી બોક્સ ઓફિસ પર બ્લોકબસ્ટર સફળતા મળી, આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સિડની લુમેટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે થોડા વર્ષો પહેલા 'સેર્પિકો' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ માટે પચિનોને ફરી એકવાર ઓસ્કારમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. 

[[File:Al Pacino Penelope Allen in Dog Day Afternoon.jpg|thumb|upright|૧૯૭૫માં આવેલી ડોગ ડે આફ્ટરનૂન ફિલ્મના એક દ્રશ્યમાં પચિનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૭માં, સિડની પોલેક દ્વારા નિર્દેશિત 'બોબી ડીયરફિલ્ડ' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક રેસ-કાર ડ્રાઇવરની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લૉપ થઈ હતી, પરંતું આ શાનદાર રોલ માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમની આના પછીની ફિલ્મ કોર્ટરૂમ ડ્રામા આધારિત 'એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ' હતી. જે સુપર હિટ બની સાથે આ ફિલ્મમાં પચિનોની અદ્ભુત એક્ટિંગ રેન્જના ફિલ્મ વિવેચકોએ ખૂબ વખાણ કર્યા અને તેમને ચોથી વખત બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું. જોકે, તે વર્ષે આ એવોર્ડ 'ક્રેમર વર્સિસ ક્રેમર' ફિલ્મ માટે ડસ્ટિન હોફમેનને મળ્યો હતો, રસપ્રદ વાત એ છે કે આ ફિલ્મની ઓફર પહેલા પચિનોને થઈ હતી પણ તેમણે આ રોલ કરવાની ના પાડી દીધી હતી. 

૧૯૭૦ના દાયકા દરમિયાન, પચિનોને કુલ પાંચ ઓસ્કાર નામાંકન મળ્યા હતા, જેમાં સેર્પિકો, ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨, ડોગ ડે આફ્ટરનૂન અને એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મો માટે બેસ્ટ એક્ટરના ચાર નામાંકન સામેલ હતા.

૧૯૮૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં પચિનોની કારકિર્દીમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ન્યૂ યોર્કના ગે સમુદાયના વિરોધનો સામનો કરનારી તેમની વિવાદાસ્પદ ફિલ્મ 'ક્રૂઝિંગ' અને કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ઓથર! ઓથર!' બોક્સ ઓફિસ પર ખાસ સફળ ન રહી અને ફિલ્મ વિવેચકોએ પણ તેના નકારાત્મક રિવ્યૂ આપ્યા હતા. જોકે, ૧૯૮૩માં બ્રાયન ડી પાલ્મા દ્વારા નિર્દેશિત ગેંગસ્ટર ક્રાઇમ એક્શન ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કારફેસ'માં તેમનું પરફોર્મન્સ તેમની કારકિર્દીનું સૌથી મોટું હાઇલાઇટ અને યાદગાર પાત્ર સાબિત થયું. શરૂઆતમાં આ ફિલ્મમાં બતાવેલી અતિશય હિંસાના કારણે વિવેચકોએ તેની આકરી ટીકા કરી હતી, પરંતુ સમય જતાં આ ફિલ્મને સિનેમા જગતમાં ભારે પ્રશંસા મળી. આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ઘણું સારું પ્રદર્શન કર્યું,તેમજ ફિલ્મમાં ક્યુબન ડ્રગ લોર્ડ 'ટોની મોન્ટાના' નો દમદાર રોલ ભજવવા બદલ પચિનોને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નામાંકન મળ્યું હતું. પચિનોએ ભજવેલું ટોની મોન્ટાનાનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક આઇકોનિક ગેંગસ્ટર પાત્ર તરીકે જોવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=અલ પચિનોની સ્કારફેસ જોઈને વાસ્તવમાં રોલ નિભાવ્યો : સંજય દત્ત|url=https://sandesh.com/supplement/after-seeing-al-pacino-39-s-scarface-played-the-real-role-sanjay|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

=== ૧૯૮૪–૧૯૯૯: ૪ વર્ષનો બ્રેક અને જબરદસ્ત વાપસી ===

અમેરિકન ક્રાંતિ દરમિયાન એક શિકારીની વાર્તા પર આધારિત તેમની ૧૯૮૫ની ફિલ્મ 'રેવલ્યુશન' કમાણી અને વિવેચકો બંને દ્રષ્ટિએ નિષ્ફળ રહી હતી. પચિનોએ આ નિષ્ફળતા માટે ફિલ્મના ઉતાવળિયા પ્રોડક્શનને જવાબદાર ગણાવ્યું હતું, જેના કારણે તેમણે ફિલ્મોમાંથી ચાર વર્ષનો બ્રેક લીધો હતો. આ સમય દરમિયાન પચિનો ફરી રંગમંચ તરફ વળ્યા. તેમણે 'ક્રિસ્ટલ ક્લિયર', 'નેશનલ એન્થમ્સ' અને અન્ય નાટકોના વર્કશોપ પ્રોડક્શન્સ તૈયાર કર્યા; તેમજ ૧૯૮૮માં પ્રોડ્યુસર જોસેફ પેપના 'ન્યૂ યોર્ક શેક્સપિયર ફેસ્ટિવલ'માં 'જુલિયસ સીઝર' નાટકમાં પણ અભિનય કર્યો. 

ફિલ્મોમાંથી લીધેલા આ બ્રેક વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે: &quot;મને યાદ છે જ્યારે ૧૯૭૪-૭૫માં બધું બરાબર ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે હું સ્ટેજ પર 'ધ રેઝિસ્ટિબલ રાઇઝ ઓફ આર્ટુરો ઉઇ' નાટક કરી રહ્યો હતો. તે સમયે મેં ક્યાંક વાંચ્યું કે હું સ્ટેજ પર એટલે પાછો ફર્યો છું કારણ કે મારું ફિલ્મી કરિયર ડૂબી રહ્યું છે! થિયેટર પ્રત્યે લોકોની આવી નકારાત્મક વિચારસરણી રહી છે, જે કમનસીબ છે.&quot;

પચિનોએ ૧૯૮૯માં 'સી ઓફ લવ' ફિલ્મથી ફરી મોટા પડદા પર વાપસી કરી, જેમાં તેમણે એક એવા ડિટેક્ટિવની ભૂમિકા ભજવી હતી જે અખબારની સિંગલ્સ કોલમ દ્વારા શિકાર શોધતા સિરિયલ કિલરની શોધ કરે છે. આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી ખૂબ જ સારા રિવ્યૂઝ મળ્યા હતા, અને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી.

૧૯૯૦માં આવેલી 'ડિક ટ્રેસી' ફિલ્મ પણ બોક્સ ઓફિસ પર વ્યાવસાયિક રીતે સફળ રહી હતી. આ ફિલ્મમાં 'બિગ બોય કેપ્રિસ'ની ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કારનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. પ્રખ્યાત ફિલ્મ વિવેચક રોજર એબર્ટે પચિનોના વખાણ કરતા તેમને આખી ફિલ્મમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર ગણાવ્યા હતા.આ જ વર્ષમાં આગળ જતાં, તેમણે ગોડફાધર સિરીઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ ગોડફાધર ૩' માં તેમના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્રોમાંના એક, માઈકલ કોર્લિયોન તરીકે પુનરાગમન કર્યું હતું. જોકે આ ફિલ્મ આર્થિક રીતે સફળ હિટ સાબિત થઈ હતી, પરંતુ તે તેના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી સફળતા મેળવી શકી નહોતી, અને પચીનોના પરિપક્વ અને લાગણીસભર અભિનયના વિવેચકો દ્વારા વ્યાપક વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. આ શાનદાર અભિનય માટે તેમને મોશન પિક્ચર ડ્રામા શ્રેણીમાં 'બેસ્ટ એક્ટર' (શ્રેષ્ઠ અભિનેતા) તરીકે પ્રતિષ્ઠિત ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું.

૧૯૯૧માં પચિનોએ 'ફ્રેન્કી અને જોની' ફિલ્મમાં મિશેલ ફીફર સાથે અભિનય કર્યો, જેમણે અગાઉ 'સ્કારફેસ' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ જેલમાંથી મુક્ત થયેલા એક રસોઈયાની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે પોતાની સાથે રેસ્ટોરન્ટમાં કામ કરતી એક વેઈટ્રેસ સાથે સંબંધની શરૂઆત કરે છે. આ ફિલ્મ ટેરેન્સ મેકનેલીના ૧૯૮૭ના પ્રખ્યાત નાટક પરથી બનાવવામાં આવી હતી. વિવેચકો તરફથી આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ એવરેજ સાબિત થઈ હતી, જોકે પચિનોએ પાછળથી જણાવ્યું હતું કે તેમને આ પાત્ર ભજવવાની ખૂબ મજા આવી હતી. ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સના વિવેચક જેનેટ મેસ્લિને પચિનોના વખાણ કરતા લખ્યું હતું કે, પચિનો આટલા સરળ અને આકર્ષક અગાઉ ક્યારેય દેખાયા નથી અને મિશેલ સાથેના તેમના દ્રશ્યો ખૂબ જ સચોટ અને પ્રમાણિક છે.

૧૯૯૨માં આવેલી માર્ટિન બ્રેસ્ટની ફિલ્મ 'સેન્ટ ઓફ અ વુમન'માં એક ગુસ્સાવાળા અને અંધ યુએસ આર્મી લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડની યાદગાર ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને તેના પછીના વર્ષે શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કાર મળ્યો હતો. આ જ વર્ષે તેમને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકે પણ નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ સાથે જ પચિનો એક જ વર્ષમાં બે અલગ-અલગ ફિલ્મો માટે બે એક્ટિંગ નોમિનેશન મેળવનારા અને મુખ્ય ભૂમિકા માટે ઓસ્કાર જીતનારા ઇતિહાસના પ્રથમ પુરુષ અભિનેતા બન્યા હતા.

૧૯૯૩માં પચિનોએ ગુનાહિત ડ્રામા ફિલ્મ 'કાર્લિટોઝ વે' માં સીન પેન સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ ન્યૂયોર્ક સ્ટેટ સુપ્રીમ કોર્ટના જજ એડવિન ટોરેસ દ્વારા લખાયેલી નવલકથાઓ 'કાર્લિટોઝ વે' (૧૯૭૫) અને 'આફ્ટર અવર્સ' (૧૯૭૯) પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મનું દિગ્દર્શન જાણીતા ડાયરેક્ટર બ્રાયન ડી પાલ્માએ કર્યું, જેમની સાથે પચિનોએ અગાઉ ૧૯૮૩ની તેમની હિટ, આઇકોનિક ક્લ્ટ ક્લાસિક ફિલ્મ 'સ્કારફેસ' માં કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ કાર્લિટો બ્રિગાન્તે નામના એક એવા ગેંગસ્ટરની ભૂમિકા ભજવી હતી જે પોતાના ભ્રષ્ટ વકીલની મદદથી જેલમાંથી મુક્ત થાય છે અને હવે સુધરી જવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે. રિલીઝ સમયે બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ સરેરાશ સફળ રહી હતી, અને તેને મિશ્ર પ્રતિભાવો મળ્યા હતા, પરંતુ પાછળથી તે સિનેમા જગતમાં એક 'કલ્ટ ક્લાસિક' ગેંગસ્ટર ફિલ્મ તરીકે પ્રખ્યાત થઈ હતી.

ત્યારબાદ ૧૯૯૫માં પચિનોએ માઈકલ મેનની પ્રખ્યાત એક્શન ક્રાઈમ થ્રિલર ફિલ્મ 'હીટ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેઓ અને રોબર્ટ ડી નિરો પ્રથમ વખત મોટા પડદા પર એકસાથે જોવા મળ્યા હતા (જોકે આ બંને કલાકારો અગાઉ 'ધ ગોડફાધર ભાગ ૨' માં પણ હતા, પરંતુ તેમાં બંનેનો એક પણ સીન સાથે નહોતો). આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ વખાણી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આજે પણ આ ફિલ્મને સિનેમા જગતની એક માસ્ટરપીસ સિનેમેટિક અને ઇતિહાસની સૌથી પ્રભાવશાળી 'હીસ્ટ' ફિલ્મોમાંની એક ગણવામાં આવે છે.૧૯૯૬માં પચિનોએ તેમના પોતાના દિગ્દર્શનમાં બનેલી થિયેટ્રિકલ ડોક્યુડ્રામા ફિલ્મ 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેમાં વિલિયમ શેક્સપિયરના નાટકના દ્રશ્યો અને લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં શેક્સપિયરની પ્રાસંગિકતા દર્શાવવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ રહી હતી પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો.

૧૯૯૭માં આવેલી રહસ્યમય થ્રિલર ફિલ્મ 'ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ' માં પચિનોએ શેતાનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં કીઆનુ રીવ્સ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. જાણીતા વિવેચક રોજર એબર્ટે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ શેતાનનું આ પાત્ર અદભુત ઉત્સાહ અને આનંદ સાથે ભજવ્યું છે.તે જ વર્ષે આવેલી બાયોગ્રાફીકલ ગેંગસ્ટર ડ્રામા  ફિલ્મ 'ડોની બ્રાસ્કો' પણ બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ રહી હતી. આ ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકામાં ન્યૂયોર્કના કુખ્યાત 'બોનાનો માફિયા પરિવાર' ની અંદર ઘૂસણખોરી કરનાર અંડરકવર એફબીઆઈ એજન્ટ જોસેફ પિસ્ટોન (ડોની બ્રાસ્કો) ના વાસ્તવિક ઓપરેશન પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ ન્યૂયોર્કના વાસ્તવિક ગેંગસ્ટર 'લેફ્ટી રુગિએરો ની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ અજાણતામાં એફબીઆઈ એજન્ટ (જોની ડેપ) ને પોતાના માફિયા સામ્રાજ્યની અંદર લાવે છે જે બાદમાં આખા ગેંગનો સફાયો કરે છે.

૧૯૯૯માં પચિનોએ ઓસ્કારમાં મલ્ટિપલ નોમિનેશન મેળવનારી ફિલ્મ 'ધ ઇન્સાઇડર' માં રસેલ ક્રો સાથે એક ટીવી પ્રોડ્યુસરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને વિવેચકોએ ખૂબ જ વખાણી હોવા છતાં ઊંચા બજેટને કારણે બોક્સ ઓફિસ પર તે 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. આ જ વર્ષે તેઓ ઓલિવર સ્ટોનની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' માં પણ જોવા મળ્યા હતા, જે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી.

=== ૨૦૦૦–૨૦૧૮: ટેલિવિઝન ભૂમિકાઓ અને રંગમંચ પર વાપસી ===

૨૦૦૦ની સાલથી પચિનોએ ત્રણ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યા હતા; જેમાં પ્રથમ એવોર્ડ ૨૦૦૧માં સિનેમા જગતમાં તેમના આજીવન યોગદાન બદલ સેસિલ બી ડીમિલ એવોર્ડ તરીકે આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૦૦માં પચિનોએ જેરી ઓરબેક સાથે ઇરા લેવિસના નાટક પર આધારિત ઓછા બજેટની ફિલ્મ 'ચાઇનીઝ કોફી' માં અભિનય કર્યો હતો, જેને વિવિધ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. મુખ્યત્વે બે મુખ્ય પાત્રો વચ્ચેની વન-ઓન-વન વાતચીત પર આધારિત આ ફિલ્મને પૂર્ણ કરવામાં લગભગ ત્રણ વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો અને તેનું સંપૂર્ણ ભંડોળ પચિનોએ પોતે પૂરું પાડ્યું હતું.

'ચાઇનીઝ કોફી' ફિલ્મને પચિનો દ્વારા પ્રોડ્યુસ કરવામાં આવેલી અન્ય બે દુર્લભ ફિલ્મો 'ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક' અને 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' ની સાથે 'પચિનો: એન એક્ટર્સ વિઝન' નામના એક ખાસ ડીવીડી બોક્સ સેટમાં સામેલ કરવામાં આવી હતી, જે ૨૦૦૭માં રિલીઝ થઈ હતી. પચિનોએ આ ફિલ્મો ધરાવતી ડિસ્ક માટે પ્રસ્તાવના અને ઉપસંહાર પણ તૈયાર કર્યા હતા.

[[File:Al Pacino.jpg|thumb|left|upright|૨૦૦૪ના વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]
૨૦૦૨માં પચિનોએ પ્રખ્યાત દિગ્દર્શક ક્રિસ્ટોફર નોલાનની મનોવૈજ્ઞાનિક થ્રિલર ફિલ્મ 'ઇન્સોમ્નિયા' માં અભિનય કર્યો હતો, જે આ જ નામની એક નોર્વેજીયન ફિલ્મની રિમેક હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે વિલિયમ્સ અને હિલેરી સ્વાન્ક જેવા કલાકારો સાથે કામ કર્યું હતું, જેમાં પચિનોએ અલાસ્કાના એક નાના શહેરમાં હત્યાની તપાસ કરવા આવેલા લોસ એન્જલસના એક અનુભવી ડિટેક્ટિવની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકો તરફથી પચિનો અને રોબિન વિલિયમ્સ બંનેના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. સાથે આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થઈ હતી.

ત્યારબાદ આવેલી તેમની આગામી ફિલ્મ 'સિમોન' ને વિવેચકો તરફથી ખાસ પ્રશંસા ન મળી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૨માં તેમણે 'પીપલ આઈ નો' ફિલ્મમાં એક પબ્લિસિસ્ટની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હોવા છતાં આ નાની ફિલ્મ પર લોકોનું ખાસ ધ્યાન ગયું નહોતું અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' રહી હતી.

પોતાની વ્યાવસાયિક સફળતા પછી ભાગ્યે જ સહાયક ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ, ૨૦૦૩માં વિવેચકો અને બોક્સ ઓફિસ પર ભારે 'ડિઝાસ્ટર' સાબિત થયેલી ફિલ્મ 'ગીગ્લી' માં દિગ્દર્શક માર્ટિન બ્રેસ્ટના આગ્રહ ખાતર એક નાની ભૂમિકા સ્વીકારી હતી. ૨૦૦૩માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'ધ રિક્રુટ' માં પચિનો એક સીઆઈએ રિક્રુટર તરીકે જોવા મળ્યા હતા અને તેમની સાથે કોલિન ફેરેલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી, જોકે પચિનોએ આ ફિલ્મ વિશે જણાવ્યું હતું કે આ એવી ફિલ્મ હતી જેને તેઓ વ્યક્તિગત રીતે સમજી શક્યા નહોતા. ત્યારબાદ પચિનોએ ૨૦૦૩ની એચબીઓ મિની-સિરીઝ 'એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા' માં વકીલ રોય કોનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ટોની કુશ્નરના પુલિત્ઝર પ્રાઈઝ વિજેતા નાટક પર આધારિત હતી. આ શાનદાર અભિનય માટે પચિનોએ ૨૦૦૪માં તેમનો ત્રીજો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો.

૨૦૦૪માં આવેલી ફિલ્મ 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' માં પચિનોએ શાયલોકની ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકોએ પરંપરાગત રીતે એક વિલન તરીકે દર્શાવવામાં આવતા આ પાત્રમાં સંવેદનશીલતા અને ઊંડાણ લાવવા બદલ તેમના ખૂબ વખાણ કર્યા હતા. ૨૦૦૫માં આવેલી 'ટુ ફોર ધ મની' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક સ્પોર્ટ્સ ગેમ્બલિંગ એજન્ટ અને મેથ્યુ મેકોનહીના માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને ઊંચા બજેટના કારણે તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટના વિવેચકે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ એટલી બધી વખત માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી છે કે હવે તેમને કિંગમેકરનો એવોર્ડ મળવો જોઈએ. પચિનોએ તેમની મહાન ગેંગસ્ટર સીરીઝ ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર' ના આધારે વર્ષ ૨૦૦૬માં બનેલી વિડીયો ગેમ 'ધ ગોડફાધર: ધ ગેમ' માં માઈકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ કે ચહેરો આપવાની સાફ ના પાડી દીધી હતી, જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોનિક આર્ટસ નામની ગેમ કંપનીને તેમનો ચહેરો કે અવાજ વાપરવાની કાનૂની મંજૂરી મળી નહોતી. વાસ્તવમાં, તેમણે આ રમત માટે એટલા માટે ના પાડી હતી કારણ કે તે જ વર્ષે તેઓ પહેલેથી જ અન્ય એક હરીફ ગેમિંગ કંપની વિવેન્ડી ગેમ્સ સાથે પોતાની જ પ્રખ્યાત ક્લ્ટ ક્લાસિક ગેંગસ્ટર ફિલ્મ સ્કારફેસ (૧૯૮૩) પર આધારિત વિડીયો ગેમ 'સ્કારફેસ: ધ વર્લ્ડ ઇઝ યોર્સ' માટે કરારબદ્ધ થઈ ચૂક્યા હતા. તે કરારની શરતો મુજબ તેઓ એકસાથે બે મોટી વિડીયો ગેમ્સને પોતાની મંજૂરી આપી શકે તેમ નહોતા. જોકે, તેમણે 'સ્કારફેસ' ગેમમાં પોતાનો ચહેરો વાપરવાની સંપૂર્ણ મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ ઉંમરના કારણે બદલાતા અવાજને લીધે ટોની મોન્ટાનાના પાત્રના અવાજ માટે તેમણે પોતે જ અલ્ પચિનો જેવો જ અવાજ ધરાવતા એક અન્ય ડબિંગ કલાકારની પસંદગી કરી આપી હતી.

૨૦૦૬માં અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા પચિનોને ૩૫મા લાઈફ એચીવમેન્ટ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા અને આ જ વર્ષે ટ્રિનિટી કોલેજ ડબલિનની યુનિવર્સિટી ફિલોસોફિકલ સોસાયટીએ તેમને માનદ સભ્યપદ એનાયત કર્યું હતું.

૨૦૦૭માં પચિનોએ જોર્જ ક્લૂની અને બ્રેડ પિટ જેવા સ્ટાર્સ સાથે 'ઓશન્સ થર્ટીન' ફિલ્મમાં વિલન અને કેસિનો માલિક વિલી બેન્કની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે બોક્સ ઓફિસ પર વૈશ્વિક સ્તરે ૩૧ કરોડ ડોલરની કમાણી કરીને મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૮માં આવેલી તેમની રોમાંચક ફિલ્મ '૮૮ મિનિટ્સ' વિવેચકોને પસંદ ન આવી છતાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હતા, અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ રોબર્ટ ડી નિરો સાથે 'રાઇટિયસ કિલ' ફિલ્મમાં ન્યૂ યોર્કના ડિટેક્ટિવ તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જેને નકારાત્મક રિવ્યૂઝ મળ્યા હોવા છતાં તે બોક્સ ઓફિસ પર પોતાની પડતર કિંમત વસૂલ કરીને 'એવરેજ' હિટ સાબિત થઈ હતી.

૨૦૧૦માં પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' નાટકમાં શાયલોકનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જેના માટે તેમને ટોની એવોર્ડનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ જ વર્ષે તેમણે એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'યૂ ડોન્ટ નો જેક' માં ડૉ. જેક કેવોર્કિયનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેના માટે પચિનોએ તેમનો બીજો એમી એવોર્ડ અને ચોથો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો. ૨૦૧૧માં તેઓ 'જેક એન્ડ જીલ' નામની કોમેડી ફિલ્મમાં જોવા મળ્યા હતા. આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ જ ખરાબ ગણાવી હતી અને પચિનોને તેના માટે સૌથી ખરાબ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. જોકે, બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ ૧૪.૯ કરોડ ડોલરની કમાણી સાથે 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. પચિનોએ પાછળથી ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમના એકાઉન્ટન્ટની જેલ થવાને કારણે તેઓ આર્થિક મુશ્કેલીમાં હતા, તેથી પૈસાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે તેમણે આ ફિલ્મ સ્વીકારી હતી.

૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ના રોજ પચિનોને તેમના દ્વારા દિગ્દર્શિત અને અભિનીત ડોક્યુમેન્ટ્રી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વાઇલ્ડ સાલોમે' ના પ્રીમિયર પહેલાં પ્રતિષ્ઠિત 'ગ્લોરી ટુ ધ ફિલ્મમેકર' એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ફિલ્મમાં હેરોદની ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ આ ફિલ્મને પોતાની કારકિર્દીનો સૌથી વ્યક્તિગત પ્રોજેક્ટ ગણાવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૨માં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાએ પચિનોને દેશના સર્વોચ્ચ કલા સન્માન 'નેશનલ મેડલ ઓફ આર્ટસ' થી નવાજ્યા હતા. આ જ સમયગાળા દરમિયાન પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' નાટકની ૩૦મી વર્ષગાંઠના વિશેષ શો કર્યા હતા. ૨૦૧૩માં તેઓ મ્યુઝિક પ્રોડ્યુસરના જીવન પર આધારિત એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'ફિલ સ્પેક્ટર' માં મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા.

[[File:Manglehorn 03 (15272211442).jpg|thumb|૨૦૧૪ના ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]


૨૦૧૫માં પચિનોએ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ડેની કોલિન્સ' માં એક ઘરડા રોક સ્ટારની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ અદભુત અભિનય માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનું નોમિનેશન મળ્યું હતું અને બોક્સ ઓફિસ પર આ નાની ફિલ્મને 'એવરેજ' સફળતા મળી હતી. આ જ વર્ષના અંતમાં તેમણે ખાસ તેમના માટે જ લખાયેલા નાટક 'ચાઇના ડોલ' ના સતત ૯૭ શો કરીને રંગમંચ પર ઇતિહાસ રચ્યો હતો. ૨૦૧૬માં કલા જગતમાં તેમના અતુલ્ય યોગદાન બદલ પ્રતિષ્ઠિત 'કેનેડી સેન્ટર ઓનર' એવોર્ડથી તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. નિવૃત્તિ લેવા અંગે પચિનોએ ખુલાસો કર્યો હતો કે અભિનય હવે તેમના સ્વભાવનો એક એવો ભાગ બની ગયો છે કે તેઓ ક્યારેય કામ છોડવા વિશે વિચારી પણ શકતા નથી. ત્યારબાદ ૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના રોજ રિલીઝ થયેલી એચબીઓની ટેલિવિઝન ફિલ્મ 'પાટેર્નો' માં તેમણે ફૂટબોલ કોચ જો પાટેર્નોની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી.

=== ૨૦૧૯–વર્તમાન ===

૨૦૧૯માં પચિનોએ હોલિવૂડના સુપરસ્ટારસ બ્રેડ પિટ અને લિયોનાર્ડો ડીકેપ્રીયો સાથે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોની કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ' માં અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૧૯ના અંતમાં પચિનોએ માર્ટિન સ્કોર્સેઝની પ્રખ્યાત ગેંગસ્ટર નેટફ્લિક્સ ફિલ્મ 'ધ આઇરિશમેન' માં રોબર્ટ ડી નિરો અને જો પેસી સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકાના ઇતિહાસના પ્રખ્યાત અને વાસ્તવિક વ્યક્તિ જીમી હોફાની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ 'ઇન્ટરનેશનલ બ્રધરહુડ ઓફ ટીમસ્ટર્સ' નામના શક્તિશાળી લેબર યુનિયનના પ્રમુખ હતા. ૧૯૭૫માં તેમના રહસ્યમય રીતે ગુમ થવાની અને અમેરિકન માફિયાઓ સાથેના તેમના સંબંધોની સત્ય ઘટના પર આધારિત આ ફિલ્મમાં પચિનોના પર્ફોર્મન્સને ભારે પ્રશંસા મળી હતી. આ પ્રથમ વખત હતું જ્યારે પચિનોએ સ્કોર્સેઝ સાથે કામ કર્યું હોય. પચીનોના શાનદાર અભિનય માટે તેમને ઓસ્કાર એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર (શ્રેષ્ઠ સહ-અભિનેતા) તરીકેનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું, અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ રિલીઝ હોવા છતાં ઓનલાઇન મીડિયામાં આ ફિલ્મને પ્રચંડ સફળતા રહી હતી.

ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦માં પચિનોએ એમેઝોન પ્રાઇમ વીડિયોની સિરીઝ 'હન્ટર્સ' માં મેયર ઓફરમેન નામના કાલ્પનિક નાઝી શિકારીની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ૨૦૦૩ પછી તેમની પ્રથમ ટેલિવિઝન સિરીઝ હતી અને તે પ્રેક્ષકોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય થઈ હતી. ૨૦૨૧માં પચિનોએ રિડલી સ્કોટની ફિલ્મ 'હાઉસ ઓફ ગુચી' માં એલ્ડો ગુચીની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હોવા છતાં પચિનો, લેડી ગાગા અને જેરેડ લેટોના અભિનયને ખાસ હાઇલાઇટ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ 'એવરેજ' રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ 'અમેરિકન ટ્રેઇટર' ફિલ્મમાં મુખ્ય બચાવ પક્ષના વકીલ તરીકે જોવા મળ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૩માં પચિનોએ માઇકલ કીટનની ફિલ્મ 'નોક્સ ગોઝ અવે' માં જેવિયર ક્રેન નામના ચોર અને ફિક્સરની સહાયક ભૂમિકા ભજવીને મોટા પડદા પર વાપસી કરી હતી, જેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૪માં પચિનોએ વિખ્યાત કલાકાર અમેદેઓ મોદિગ્લિઆનીના જીવન પર આધારિત ફિલ્મ 'મોદી, થ્રી ડેઝ ઓન ધ વિંગ ઓફ મેડનેસ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેનું નિર્માણ તેમણે જોની ડેપ અને બેરી નવીદી સાથે મળીને કર્યું હતું. આ ફિલ્મ ડેનિસ મેકઇન્ટાયરના એક પ્રખ્યાત નાટક પર આધારિત હતી. 

૨૦૨૫માં પચિનો પાંચ સ્વતંત્ર (ઇન્ડિપેન્ડન્ટ) ફિલ્મોમાં જોવા મળ્યા હતા. તેમની પ્રથમ ફિલ્મ એક હોરર ફિલ્મ 'ધ રિચ્યુઅલ' હતી, જેમાં તેમણે ડેન સ્ટીવન્સ સાથે પાદરી થિયોફિલસ રીસિન્જરની ભૂમિકા ભજવી હતી; જોકે આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી નકારાત્મક સમીક્ષાઓ મળી હતી. તેમની બીજી ફિલ્મ 'બિલી નાઈટ' હતી, જે યુવા ફિલ્મ નિર્માતાઓની મહત્વાકાંક્ષા અને કલાત્મક સફર પર આધારિત એક ડ્રામા ફિલ્મ હતી. આ ફિલ્મનું પ્રીમિયર રોડ આઇલેન્ડ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫માં તેઓ અન્ય બે ફિલ્મો 'ડેડ મેન્સ વાયર' અને 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં નાની ભૂમિકાઓમાં જોવા મળ્યા હતા, જે બંને ફિલ્મોનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર વેનિસ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. 'ડેડ મેન્સ વાયર' માં તેમણે એક અમીર મોર્ટગેજ બ્રોકરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે તેમના ભૂતકાળના પ્રખ્યાત અભિનયની યાદ અપાવે છે. જ્યારે નેટફ્લિક્સની ફિલ્મ 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં તેમની ટૂંકી ભૂમિકાના વિવેચકો દ્વારા ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૨૫ની તેમની છેલ્લી ફિલ્મ નિક પિઝોલેટોની 'ઇઝીઝ વોલ્ટ્ઝ' હતી, જેમાં તેઓ વિન્સ વોન સાથે જોવા મળ્યા હતા અને તેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં વિશેષ પ્રસ્તુતિ તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૬માં પચિનોની જૂની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' ના એક પ્રખ્યાત લોકર રૂમ મોનોલોગ (ભાષણ)નો ઉપયોગ ફાઈઝર કંપનીના એક રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાપન અભિયાન (જાહેરાત) માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ જૂન ૨૦૨૬માં તેઓ 'કિલિંગ કાસ્ટ્રો' ફિલ્મમાં સીઆઈએ એજન્ટ રોબર્ટ માહ્યુની મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા, જેનું ભવ્ય પ્રીમિયર ટ્રાઇબેકા ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

== પ્રતિભાવ અને વારસો ==
અલ પચિનોને અવારનવાર સિનેમા અને થિયેટર જગતના સૌથી મહાન અને પ્રભાવશાળી અભિનેતાઓમાંથી એક માનવામાં આવે છે. તેમના ખાસ પ્રકારના તીવ્ર, સચોટ અને ગંભીર તેમજ વિસ્ફોટક અભિનય માટે જાણીતા પચિનોએ ન્યૂ હોલીવુડ યુગના એક દિગ્ગજ તરીકે નામના મેળવી હતી. ધ ગ્લોબ એન્ડ મેલ અખબારે તેમને ૧૯૭૦ના દાયકાની શરૂઆતની કાઉન્ટર-કલ્ચર પેઢીના આઇકોન તરીકે વર્ણવ્યા હતા. રોન રોઝનબૌમે તેમને હોલીવુડના હેમ્લેટ કહ્યા હતા, જ્યારે ઓલિવર સ્ટોને તેમને સ્ટ્રીટ હેમ્લેટ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા, જે વિલિયમ શેક્સપિયરની કૃતિઓ પ્રત્યે પચિનોના ઊંડા આદર અને તેમના પાત્રોમાં શેક્સપિયરન શૈલીની ગંભીર કરુણતા લાવવાની તેમની ક્ષમતાને દર્શાવે છે.

વર્ષ ૨૦૦૩માં, બ્રિટિશ ટેલિવિઝન દર્શકોએ ચેનલ ૪ ના એક સર્વેક્ષણમાં પચિનોને સર્વકાલીન મહાન મૂવી સ્ટાર તરીકે ચૂંટ્યા હતા, અને તેમનો સમાવેશ વીએચ૧ ની સર્વકાલીન ૨૦૦ મહાન પૉપ કલ્ચર આઇકોન્સની યાદીમાં પણ કરવામાં આવ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૨માં, એસ્કવાયર મેગેઝિનની સિનેમા ઇતિહાસના ૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનેતાઓની યાદીમાં પચિનોને છઠ્ઠા ક્રમે રાખવામાં આવ્યા હતા. તેના પછીના વર્ષે, એસ્કવાયર મેગેઝિને તેમનો સમાવેશ ૧૦ શ્રેષ્ઠ જીવંત અભિનેતાઓની યાદીમાં પણ કર્યો હતો.

લી સ્ટ્રાસ્બર્ગના માર્ગદર્શન હેઠળ તેઓ 'મેથડ એક્ટિંગ' શૈલી શીખ્યા હતા. સ્ટ્રાસ્બર્ગે તેમના વિશે કહ્યું હતું કે, કેટલાક કલાકારો પાત્રો ભજવે છે, જ્યારે અલ પચિનો પોતે તે પાત્ર બની જાય છે. તેઓ પાત્રની ઓળખ એટલી હદ સુધી અપનાવી લે છે કે નાટક કે ફિલ્મ પૂરી થયા પછી પણ લાંબા સમય સુધી તે જ પાત્રમાં જીવતા રહે છે. જોકે, પચિનો પોતે એવું માને છે કે તેઓ સંપૂર્ણપણે માત્ર મેથડ એક્ટર નથી, પરંતુ તેમના મતે શબ્દો એ તેમની ભાવનાત્મક સ્થિતિનો જ એક ભાગ હોવા જોઈએ અને તેઓ સ્ક્રિપ્ટ વગર પણ દ્રશ્યો સુધારવાની કસરતો કરે છે. 'શિકાગો રીડર' અખબારે આ બાબતની પ્રશંસા કરતા લખ્યું હતું કે, તેઓ એક એવા અદ્ભુત મેથડ એક્ટર છે જેઓ સહજ અભિવ્યક્તિ મેળવવા માટે ક્યારેય અચકાતા નથી.

'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' અને 'સર્પિકો' ફિલ્મોના દિગ્દર્શક સિડની લ્યુમેટે કહ્યું હતું કે, બધું જ તેમના અંદરના એક અદ્ભુત કેન્દ્રમાંથી બહાર આવે છે. હું તેની નજીક જવાનું પણ ન વિચારી શકું, કારણ કે તે પૃથ્વીના કેન્દ્રની નજીક જવા જેવું હશે. તેમના અંદરથી જે બહાર આવે છે તે માત્ર અને માત્ર તેમનું પોતાનું જ છે. 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મોના ડાયરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ જણાવ્યું હતું કે, મેં સૌથી પહેલા તેમની બુદ્ધિમત્તા નોંધી હતી. તેઓ પોતાની આવડતનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે સારી રીતે જાણે છે. તેમની પાસે જે આકર્ષક ગુણ અને એક ખાસ પ્રકારનો અંદાજ છે, તેનો તેઓ ભરપૂર ઉપયોગ કરે છે. આ સિવાય, ફિલ્મના સ્ક્રીન ટેસ્ટના એડિટિંગનું કામ સંભાળતા માર્સિયા લુકાસે નોંધ્યું હતું કે, પચિનોની આંખોમાં સામેની વ્યક્તિને એકદમ ઝંઝેડી નાખવાનું આકર્ષણ છે.

પચિનો ની ઘણી ફિલ્મો અમેરિકન સિનેમામાં ક્લાસિક એટલે કે સર્વકાલીન શ્રેષ્ઠ બની ચૂકી છે, જેમાંની તેમની ચાર ફિલ્મો ''ધ ગોડફાધર'', ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ટુ'', ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન'' અને ''સ્કારફેસ'' ને યુ.એસ. લાઇબ્રેરી ઓફ કોંગ્રેસની નેશનલ ફિલ્મ રજિસ્ટ્રી માં સાચવવા માટે પસંદ કરવામાં આવી છે. ફિલ્મ ઉદ્યોગના કલાકારો દ્વારા પસંદ કરાયેલી ટાઇમ આઉટ મેગેઝિનની ૧૦૦ સર્વશ્રેષ્ઠ ફિલ્મોની યાદીમાં પણ પચિનોની ત્રણ ફિલ્મોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

=== લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં ===
{{multiple image
 |perrow = 1
 |total_width=200
 | align = left
 | direction = 
 | image1 = 
 | image2 = Tony Montana - Scarface - Graffiti.jpg
 | image3 = 112 Mural al passeig de Circumval·lació (Barcelona), Al Pacino.jpg
 | footer = ૨૦૧૨માં વિનવુડ અને ૨૦૨૫માં બાર્સિલોના ખાતે પચિનોના &quot;ટોની મોન્ટાના&quot; પાત્રના ભીંતચિત્રો (મ્યુરલ્સ)
 | footer_align = left
}}
પચિનો નો ટેલિવિઝન, સંગીત, ફિલ્મો અને વ્યાપક લોકપ્રિય સંસ્કૃતિ (પોપ કલ્ચર) માં ઘણો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આનું મુખ્ય કારણ તેમની ફિલ્મોની ભૂમિકાઓ છે, જેણે તેમને હિંમત, મક્કમતા અને શક્તિના એક કાયમી સાંસ્કૃતિક પ્રતીક બનાવ્યા છે. વલ્ચર મેગેઝિને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, &quot;તેમને 'અનન્ય અલ પચિનો' કહેવાનું મન થાય, ભલે તેઓ વિશ્વમાં સૌથી વધુ નકલ (નકલ ઉતારવામાં) કરવામાં આવતા અભિનેતા છે.&quot; એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ જણાવ્યું હતું કે તેમની અભિનયની આગવી શૈલીએ &quot;કોમેડી કલાકારોની આખી પેઢીઓને રોજગારી પૂરી પાડી છે.&quot; તેમની સૌથી વધુ નકલ કરનારા પ્રખ્યાત કલાકારોમાં કેવિન સ્પેસી અને એલેક બાલ્ડવિનનો સમાવેશ થાય છે. સ્પેસીએ કહ્યું હતું કે, &quot;આપણે બધા અલ પચિનોની નકલ કરવાનું પસંદ કરીએ છીએ તેનું કારણ એ છે કે તેમણે એવા પાત્રો ભજવ્યા છે જે અવિસ્મરણીય છે, અને અલ પચિનો માટે આ માત્ર એક વ્યવસાય નથી, પણ એક કળા છે.&quot;

તેમના અદ્ભુત પાત્રાલેખનો અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટની ૧૦૦ યર્સ... શ્રેણીમાં સ્થાન પામ્યા છે, જેમાં ૧૦૦ મહાન ફિલ્મી પાત્રોની યાદીમાં તેમના બે પાત્રો (નાયક તરીકે ફ્રેન્ક સેર્પિકો અને ખલનાયક તરીકે માઇકલ કોર્લિયોન) નો સમાવેશ થાય છે. અમેરિકન સિનેમાના ટોચના ૧૦૦ સંવાદો ની યાદીમાં તેમના ત્રણ સંવાદો સામેલ છે: માઇકલ કોર્લિયોનનો &quot;તમારા મિત્રોને નજીક રાખો, પણ તમારા દુશ્મનોને વધુ નજીક રાખો&quot;; ટોની મોન્ટાનાનો &quot;સે હેલો ટુ માય લીટલ ફ્રેન્ડ!&quot;; અને સોની વોર્ટકિકનો &quot;એટિકા! એટિકા!&quot;. મોટા પડદાથી આગળ વધીને લોકપ્રિય બનેલા અન્ય સંવાદોમાં ...એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મનો &quot;આખી ટ્રાયલ જ નિયમ વિરુદ્ધ છે!&quot;, સેન્ટ ઓફ અ વુમન ફિલ્મનો &quot;હૂ-આહ!&quot;, અને ધ ગોડફાધર પાર્ટ III ફિલ્મનો &quot;જેમ મેં વિચાર્યું કે હું બહાર નીકળી ગયો છું, તેઓ મને પાછો અંદર ખેંચી લે છે&quot; નો સમાવેશ થાય છે. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટે જણાવ્યું હતું કે, &quot;અન્ય લગભગ કોઈપણ અભિનેતા કરતાં તેમની સાથે સંવાદોની વધુ અમીટ રેખાઓ જોડાયેલી છે, જે માત્ર પાત્રો કેવી રીતે લખાયા હતા તેનો જ નહીં પરંતુ તેમણે કેવી રીતે તે પાત્રોને પોતાના બનાવી લીધા તેનો પુરાવો છે.&quot; એમ્પાયર મેગેઝિને વિશ્વભરના વાચકોના મતદાન દ્વારા માઇકલ કોર્લિયોન અને ટોની મોન્ટાનાને અત્યાર સુધીના સૌથી મહાન ફિલ્મી પાત્રો તરીકે પસંદ કર્યા હતા. એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ ડોની બ્રાસ્કો ફિલ્મમાં તેમની લેફ્ટી રુગિએરોની ભૂમિકાને &quot;૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનય જેમને ઓસ્કાર મળવો જોઈતો હતો પણ મળ્યો નથી&quot; ની યાદીમાં સામેલ કરી હતી.

પચિનોએ મનોરંજન ઉદ્યોગની અસંખ્ય હસ્તીઓને પ્રભાવિત કર્યા છે અને તેમના દ્વારા તેઓ પ્રશંસા પામ્યા છે, જેમાં સ્ટીવ બુસેમી, જેફ્રી રાઈટ, બોબી કેનાવાલે, જેવિયર બાર્ડેમ, માઈકલ ઈમ્પેરિઓલી અને જેમી ફોક્સ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. જોન કુસાક, રસેલ ક્રો, જોની ડેપ, કોલિન ફેરેલ અને મેથ્યુ મેકકોનાઘી સહિતના તેમના કેટલાક સહ-કલાકારોએ (કો-સ્ટાર્સ) પણ સ્વીકાર્યું હતું કે પચિનો આ પ્રોજેક્ટ્સમાં સામેલ હોવાની ખાતરી થયા પછી જ તેઓ તેમાં જોડાવા માટે સહમત થયા હતા.

=== બોલિવૂડ પર અલ પચીનોનો પ્રભાવ ===
હોલીવુડના દિગ્ગજ અભિનેતા અલ પચીનો ની અભિનય શૈલી, સંવાદોની રજૂઆત અને તેમના આઇકોનિક પાત્રોએ ભારતીય સિનેમા એટલે કે બોલિવૂડ જગત પર એક ઊંડી અને કાયમી છાપ છોડી છે. બોલિવૂડના મહાનાયક [[અમિતાભ બચ્ચન]] ની પ્રખ્યાત ફિલ્મ અગ્નિપથ માં વિજય દીનાનાથ ચૌહાણનું પાત્ર, તેમની વૉઇસ એક્ટિંગ અને ડાયલોગ બોલવાનો વિશિષ્ટ લહેકો પણ અલ પચીનોએ સ્કારફેસ ફિલ્મમાં અપનાવેલી અવાજની શૈલીથી ભારે પ્રેરિત હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-02-16|title=Film of the Month: Amitabh’s Agneepath is more than mere Scarface, maloom?|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/film-of-the-month-agneepath-amitabh-bachchan-6270570/|access-date=2026-08-13|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

બોલિવૂડના પ્રખ્યાત અભિનેતા સંજય દત્ત એ પોતે એક ઈન્ટરવ્યુમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે તેઓ અલ પચીનોની સુપ્રસિદ્ધ ફિલ્મ સ્કારફેસ માં તેમના અભિનયથી એટલા પ્રભાવિત થયા હતા કે તેઓ તે પાત્રને બોલિવૂડમાં પોતાની રીતે જીવંત કરવા માંગતા હતા. આ જ પ્રેરણાના પરિણામે તેમણે પોતાની કરિયરની સૌથી યાદગાર ફિલ્મ વાસ્તવ કરી, જેમાં પચીનોના ટોની મોન્ટાના પાત્રની ઝલક તેમના રઘુ ના આઇકોનિક પાત્રમાં સ્પષ્ટ જોવા મળી હતી. 

આ સિવાય ભારતીય ફિલ્મ નિર્માતાઓએ અલ પચીનોની ફિલ્મોની વાર્તા અને પાત્રોને દેશી રંગમાં ઢાળીને ઘણી હિટ ફિલ્મો આપી છે. અભિનેતા મિથુન ચક્રવર્તી ની ૧૯૮૯માં આવેલી ફિલ્મ મુજરીમ પણ અલ પચીનોની સ્કારફેસ ફિલ્મનું જ એક શાનદાર ભારતીય રૂપાંતરણ હતું, જેમાં મિથુનદાએ પચીનોની એક્ટિંગ સ્ટાઇલને પોતાની આગવી રીતે પડદા પર ઉતારી હતી. આ ઉપરાંત રામ ગોપાલ વર્માની ફિલ્મ સરકાર (પચિનો ની ગોડફાધર ફિલ્મ થી પ્રેરિત) માં અભિષેક બચ્ચન નું પાત્ર અને પ્રકાશ ઝા ની ફિલ્મ રાજનીતિ માં રણબીર કપૂર નું પાત્ર પણ માઇકલ કોર્લિયોન પાત્રની ભારતીય આવૃત્તિ સમાન હતું. રણબીર કપૂરના આ જ અભિનય કૌશલ્યને જોઈને પ્રખ્યાત ફિલ્મ ડિરેક્ટર સંદીપ રેડ્ડી વંગાએ એક ઈન્ટરવ્યુમાં કહ્યું હતું કે, રણબીર કપૂર એ રૉબર્ટ ડી નીરો, અલ પચીનો અને કમલ હાસનનું અદભુત મિશ્રણ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-11-24|title=રૉબર્ટ દ નીરો, અલ પચીનો અને કમલ હાસનનું મિશ્રણ છે રણબીર : સંદીપ રેડ્ડી વંગા|url=https://www.gujaratimidday.com/entertainment-news/bollywood-news/article/animal-sandeep-reddy-vanga-says-ranbir-kapoor-is-a-fusion-of-robert-de-niro-al-pacino-and-kamal-haasan-207204|url-status=live|access-date=2026-08-13|website=www.gujaratimidday.com|language=gu}}&lt;/ref&gt; ખાસ વાત એ છે કે રણબીર કપૂરે ન્યૂ યોર્કની લી સ્ટ્રાબર્ગ થિયેટર એન્ડ ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાંથી અભિનયની સત્તાવાર તાલીમ લીધી છે, જ્યાંથી ભૂતકાળમાં ખુદ અલ પચીનોએ પણ એક્ટિંગ શીખી હતી. 

નવા યુગના સિનેમાની વાત કરીએ તો, નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી એ ગેંગ્સ ઓફ વાસેપુર ફિલ્મમાં ભજવેલું ફેઝલ ખાનનું પાત્ર પણ પચીનોની છાપ ધરાવતું હતું. બોલિવૂડના જાણીતા અભિનેતા અલી ફઝલ બાળપણથી જ અલ પચીનોના ખૂબ મોટા ફેન રહ્યા છે. લંડનમાં એક નાટક દરમિયાન અલી ફઝલને ખુદ પચીનોને રૂબરૂ મળવાની અને તેમની સાથે વાતચીત કરવાની સુવર્ણ તક મળી હતી, જેને તેઓ પોતાના જીવનની સૌથી યાદગાર ક્ષણ ગણાવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite news|title='Raakh' star Ali Fazal shares how his childhood obsession with Al Pacino led to an unforgettable encounter: 'First time I was really starstruck'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/raakh-star-ali-fazal-shares-how-his-childhood-obsession-with-al-pacino-led-to-an-unforgettable-encounter-first-time-i-was-really-starstruck/articleshow/132066608.cms|newspaper=The Times of India|date=2026-06-29|access-date=2026-08-13|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;અલી ફઝલ સહિત બોલિવૂડના અસંખ્ય કલાકારોએ જાહેરમાં સ્વીકાર્યું છે કે અલ પચીનોના અભિનેત્વે સિનેમા પ્રત્યેની તેમની સમજને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખી છે.

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''અલ પચિનો ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૬૯
| ''મી, નેટલી''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| મુખ્ય ભૂમિકા — પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| ૧૯૭૧
| ''ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્ક''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૨
| ''ધ ગોડફાધર''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| સહ અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૩
| ''સ્કેરક્રો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રાન્સિસ લાયનલ ડેલ્બુચી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૩
| ''સેર્પિકો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રેન્ક સેર્પિકો
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૪
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૫
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સોની વોર્ટઝિક
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૭
| ''બોબી ડીયરફિલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી ડીયરફિલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૯
| ''એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| આર્થર કિરકલેન્ડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૮૦
| ''ક્રૂઝિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ બર્ન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૨
| ''ઓથર! ઓથર!''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઇવાન ટ્રેવલિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૩
| ''સ્કારફેસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની મોન્ટાના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૫
| ''રેવલ્યુશન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ડોબ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૯
| ''સી ઓફ લવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ફ્રેન્ક કેલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૦
| ''ડિક ટ્રેસી''
|
|
|
| {{Yes}}
| અલ્ફોન્સ બિગ બોય કેપ્રિસ
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૦
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ફ્રેન્કી એન્ડ જોની''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૨
| ''ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિચાર્ડ રોમા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૨
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૧૯૯૩
| ''કાર્લિટોઝ વે''
|
|
|
| {{Yes}}
| કાર્લિટો બ્રિગાન્ટે
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૫
| ''હીટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ વિન્સન્ટ હેના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૬
| ''સિટી હોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મેયર જોન પેપાસ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ડોની બ્રાસ્કો''
|
|
|
| {{Yes}}
| બેન્જામિન લેફ્ટી રુગિરો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોન મિલ્ટન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''ધ ઇન્સાઇડર''
|
|
|
| {{Yes}}
| લોવેલ બર્ગમેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''એની ગિવન સન્ડે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની ડી અમાટો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ઇન્સોમ્નિયા''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલ ડોર્મર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''સિમોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિક્ટર ટેરેન્સકી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૩
| ''ધ રિક્રુટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર બર્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| શાયલોક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૫
| ''ટુ ફોર ધ મની''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર અબ્રામ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ઓશન્સ થર્ટીન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલી બેન્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''૮૮ મિનિટ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડોક્ટર જેક ગ્રેમ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૮
| ''રાઇટિયસ કિલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ડેવિડ ફિસ્ક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૦
| ''યૂ ડોન્ટ નો જેક''
|
|
|
| {{Yes}}
| જેક કેવોર્કિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા — ટેલિવિઝન ફિલ્મ
|-
| ૨૦૧૧
| ''ધ સન ઓફ નો વન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ચાર્લ્સ સ્ટેનફોર્ડ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૧
| ''જેક એન્ડ જીલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| તેઓ પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''સ્ટેન્ડ અપ ગાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૩
| ''સાલોમે''
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| કિંગ હેરોડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ۲۰۱۴
| ''મેંગલહોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એ જે મેંગલહોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ હમ્બલિંગ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| સાયમન એક્સલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૫
| ''ડેની કોલિન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેની કોલિન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૬
| ''મિસકન્ડક્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લ્સ અબ્રામ્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૭
| ''હેંગમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ રે આર્ચર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માર્વિન શ્વાર્ઝ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''ધ આઇરિશમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| જીમી હોફા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૨૦૨૧
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
|
|
|
| {{Yes}}
| આલ્ડો ગુચી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૩
| ''નોક્સ ગોઝ અવે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઝેવિયર ક્રેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''મોડી''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| મોરિસ ગેંગનેટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ડેડ મેન્સ વાયર''
|
|
|
| {{Yes}}
| એમ એલ હોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે''
|
|
|
| {{Yes}}
| અંકલ કાર્માઇન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ધ રિચ્યુઅલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફાધર થિયોફિલસ રીસિંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|}

=== નિર્દેશક અને નિર્માતા તરીકે વિશેષ ફિલ્મો ===
અલ પચિનોએ અભિનેતા સિવાય ડિરેક્ટર (નિર્દેશક) અને પ્રોડ્યુસર (નિર્માતા) તરીકે પણ કેટલીક ખૂબ જ પ્રખ્યાત પ્રાયોગિક અને ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મો બનાવી છે, જેની યાદી નીચે મુજબ છે:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! વર્ષ !! ફિલ્મ !! ભૂમિકા !! નોંધ
|-

| ૧૯૮૯ || ''ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક'' || નિર્માતા અને અભિનેતા || આ એક પ્રાયોગિક ફિલ્મ હતી જેને થિયેટરમાં રિલીઝ કરવાને બદલે માત્ર ખાસ સ્ક્રીનિંગ માટે જ રાખવામાં આવી હતી.
|-

| ૧૯૯૬ || ''લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ'' || નિર્દેશક, નિર્માતા અને લેખક || પચિનોની નિર્દેશક તરીકેની આ પ્રથમ સત્તાવાર ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ હતી, જેના માટે તેમને ડિરેક્ટર્સ ગિલ્ડ ઓફ અમેરિકાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.
|-

| ૨૦૦૦ || ''ચાઇનીઝ કોફી'' || નિર્દેશક અને અભિનેતા || આ એક અનોખી ડ્રામા ફિલ્મ હતી જે સંપૂર્ણ રીતે બે પાત્રો વચ્ચેની વાતચીત પર આધારિત હતી.
|-

| ૨૦૧૧ || ''વાઇલ્ડ સાલોમે'' || નિર્દેશક અને લેખક || ઓસ્કાર વાઇલ્ડના નાટક પર આધારિત આ એક અર્ધ-ડોક્યુમેન્ટરી (Docudrama) ફિલ્મ હતી.
|}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000199|અલ પચિનો}}

[[en:Al Pacino]]

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>qql0d5r7na1nc1j218wwyi5dvf434l1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903642</id>
      <parentid>903641</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T18:24:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* બોલિવૂડ પર અલ પચીનોનો પ્રભાવ */</comment>
      <origin>903642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115902" sha1="9vicotls48my54n7uvjd34oy7puurzm" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''અલ પચિનો''' નું હુલામણુ નામ ધરાવતા '''આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનો''' (જન્મ એપ્રિલ ૨૫, ૧૯૪૦), એક અમેરિકન અભિનેતા અને ફિલ્મ નિર્માતા છે. ૨૦મી સદીના સૌથી પ્રભાવશાળી અને મહાન કલાકારોમાંના એક ગણાતા અલ પચિનોએ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Pacino named 'greatest film star'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3001463.stm|date=2003-05-05|access-date=2026-08-12|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; પાંચ દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દીમાં અસંખ્ય યાદગાર ભૂમિકાઓ ભજવી છે. તેઓ અભિનયનો &quot;ટ્રિપલ ક્રાઉન&quot; (ઓસ્કાર, એમી અને ટોની એવોર્ડ) મેળવનારા જૂજ વૈશ્વિક કલાકારોમાં સામેલ છે.

== પ્રારંભિક જીવન ==
આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનોનો જન્મ અમેરિકા ના ન્યૂયોર્ક શહેરના મેનહટન વિસ્તારમાં આવેલા ઈસ્ટ હાર્લેમમાં ૨૫ એપ્રિલ, ૧૯૪૦ના રોજ થયો હતો. તેઓ તેમના સિસિલિયન અમેરિકન માતા રોઝ અને પિતા સાલ્વાટોર પચિનોનું એકમાત્ર સંતાન હતા. તેમના પિતા ઇટાલીના સેન ફ્રાટેલોથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. જ્યારે અલ પચિનો માત્ર બે વર્ષના હતા ત્યારે તેમના માતા-પિતાના છૂટાછેડા થઈ ગયા હતા. 

માતા-પિતા અલગ થયા પછી, તેમના માતા તેમને સાઉથ બ્રોન્ક્સ વિસ્તારમાં લઈ ગયા હતા. ત્યાં તેઓ તેમના નાના-નાની કેટ અને જેમ્સ ગેરાર્ડી સાથે રહેતા હતા. તેમના નાના-નાની નાની ઉંમરે ઇટાલીના પ્રખ્યાત કોર્લિયોન ગામમાંથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. અલગ થયા પછી અલ પચિનોના પિતા કેલિફોર્નિયા જતા રહ્યા હતા, જ્યાં તેમણે વીમા વેચાણકર્તા અને રેસ્ટોરન્ટના માલિક તરીકે કામ શરૂ કર્યું હતું.

જ્યારે અલ પચિનો ત્રણ-ચાર વર્ષના હતા, ત્યારથી જ તેમના માતા તેમને નિયમિત રીતે સિનેમા હોલમાં ફિલ્મો જોવા લઈ જતા હતા. ફિલ્મો જોયા પછી તેઓ મનમાં જ તે પાત્રોના સંવાદો વાગોળવાનું શરૂ કરી દેતા હતા. અલ પચિનોનું હુલામણું નામ સોની બોય હતું, જે તેમની માતાએ તે સમયના પ્રખ્યાત ગાયક અલ જોલ્સનના એક લોકપ્રિય ગીત પરથી રાખ્યું હતું, જે તેઓ અવારનવાર અલ પચિનો માટે ગાતા હતા.

પચિનો એ હર્મન રિડર જુનિયર હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેમણે અંગ્રેજી સિવાયના મોટાભાગના વિષયોના વર્ગો છોડી દીધા હતા. તેમના જુનિયર હાઈસ્કૂલના શિક્ષિકા બ્લેન્ચ રોથસ્ટીને નાની ઉંમરે જ તેમની અભિનય ક્ષમતા ઓળખી લીધી હતી. તેમણે અલ પચિનોને શાળાના નાટકોમાં ભૂમિકાઓ આપી અને વિદ્યાર્થીઓની સભાઓમાં બાઇબલના પાઠ વાંચવાનું કામ સોંપ્યું. તે શિક્ષિકાએ તેમના પરિવારના એપાર્ટમેન્ટની મુલાકાત લીધી અને તેમની નાનીને ખાસ કહ્યું કે આ બાળક આ જ કામ માટે બન્યો છે, જેને અલ પચિનો પોતાના જીવનનો સૌથી મોટો વળાંક માને છે. ત્યારબાદ ઓડિશન આપીને તેમણે હાઈસ્કૂલ ઓફ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. જોકે તેમની માતા તેમના આ નિર્ણયથી અસંમત હતા, કારણ કે તેઓ માનતા હતા કે ગરીબ લોકો અભિનય ન કરે. આ બાબતે ઘરમાં ઝઘડો થતાં તેમણે ઘર છોડી દીધું હતું.

પચિનો એ પોતાના સપના પૂરા કરવા અને ખર્ચ ઉઠાવવા માટે સંદેશવાહક, હોટેલમાં વાસણ સાફ કરવાના સહાયક, સફાઈ કામદાર, ટેલિફોન ઓપરેટર અને ટપાલ ક્લાર્ક જેવી ઓછી આવક વાળી નોકરીઓ કરી હતી. આ સમય દરમિયાન તેઓ ન્યૂયોર્કના અંડરગ્રાઉન્ડ થિયેટરોમાં બેઝમેન્ટ નાટકોમાં અભિનય કરતા હતા. કિશોરાવસ્થામાં તેમણે એક્ટર્સ સ્ટુડિયો નામની સંસ્થામાં જોડાવાનો પ્રયાસ કર્યો પરંતુ તેઓ રિજેક્ટ થયા. ત્યારબાદ તેઓ એચબી સ્ટુડિયોમાં જોડાયા, જ્યાં તેમની મુલાકાત અભિનયના શિક્ષક ચાર્લી લોટન સાથે થઈ, જેઓ પાછળથી તેમના માર્ગદર્શક અને શ્રેષ્ઠ મિત્ર બન્યા. આ સ્ટુડિયોના હોલ અને ડાન્સ રૂમ સાફ કરવાના બદલામાં સંસ્થાએ તેમને મફતમાં ક્લાસ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. રાત્રિના સમયે અલ પચિનો શેરીઓમાં ફરતા ફરતા શેક્સપિયરના સંવાદોની પ્રેક્ટિસ કરતા હતા. આ સમયગાળામાં તેઓ ઘણીવાર બેરોજગાર અથવા બેઘર રહ્યા હતા, અને ક્યારેક શેરીઓમાં, થિયેટરોમાં અથવા મિત્રના ઘરે સૂઈ જતા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૨માં પચિનોના માતાનું ત્રેતાલીસ વર્ષની નાની ઉંમરે અવસાન થયું હતું. તેના પછીના જ વર્ષે તેમના નાનાનું પણ અવસાન થયું. અલ પચિનો આ સમયને પોતાના જીવનનો સૌથી મુશ્કેલ તબક્કો માને છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ તે સમયે બાવીસ વર્ષના હતા અને તેમના જીવનના સૌથી પ્રભાવશાળી બે લોકો ચાલ્યા ગયા હતા, જેના કારણે તેઓ સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડ્યા હતા.

એચબી સ્ટુડિયોમાં ચાર વર્ષ વિતાવ્યા પછી, અલ પચિનોએ એક્ટર્સ સ્ટુડિયો માટે સફળતાપૂર્વક ઓડિશન આપ્યું. ત્યાં તેમણે અભિનયના પ્રખ્યાત કોચ લી સ્ટ્રાસબર્ગ હેઠળ પદ્ધતિસરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો. આ જ લી સ્ટ્રાસબર્ગ પાછળથી અલ પચિનો સાથે ધ ગોડફાધર ભાગ બે ફિલ્મમાં પણ જોવા મળ્યા હતા. પાછળથી આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં તેમણે સ્ટ્રાસબર્ગ અને આ સંસ્થાની તેમના જીવન પર પડેલી અસર વિશે વાત કરી હતી કે એક્ટર્સ સ્ટુડિયોનું તેમના જીવનમાં ખૂબ મોટું સ્થાન છે અને લી સ્ટ્રાસબર્ગને જેટલું સન્માન મળવું જોઈતું હતું તેટલું નથી મળ્યું. ચાર્લી લોટન પછી આ સંસ્થાએ જ તેમની કારકિર્દીને એક નવી દિશા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ અન્ય નાની-મોટી નોકરીઓ છોડીને સંપૂર્ણપણે અભિનય તરફ વળી શક્યા હતા. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે લી સ્ટ્રાસબર્ગ સાથે કામ કરવું ખૂબ જ ઉત્સાહજનક હતું કારણ કે તેઓ જ્યારે કોઈ દ્રશ્ય કે લોકો વિશે વાત કરતા ત્યારે એટલા રસપ્રદ લાગતા કે બસ તેમને સાંભળતા જ રહેવાનું મન થાય. તેઓ અભિનેતાઓને ખૂબ પ્રેમ કરતા અને અભિનયની અદ્ભુત સમજ ધરાવતા હતા.

== અંગત જીવન ==
=== સંબંધો અને બાળકો ===
પચિનોનો તેમની 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના સહ-અભિનેત્રી ડાયેન કીટન સાથે લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો. તેમનો આ ઉતાર-ચઢાવવાળો સંબંધ 'ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩' ના શૂટિંગ પછી પૂરો થયો હતો. આ સિવાય તેઓ જીલ ક્લેબર્ગ, ટ્યુઝડે વેલ્ડ, માર્થે કેલર, વેરુસ્કા વોન લેહન્દોર્ફ, કેથલીન ક્વિનલાન, લિન્ડાલ હોબ્સ અને પેનેલોપ એન મિલર સાથે પણ સંબંધોમાં રહ્યા હતા. પચિનોનો આર્જેન્ટિનાની અભિનેત્રી લ્યુસિલા પોલાક સાથે ૨૦૦૮ થી ૨૦૧૮ સુધી ૧૦ વર્ષ લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો.

પચિનોને ચાર બાળકો છે. તેમની સૌથી મોટી દીકરી જૂલી મેરીનો જન્મ ૧૬ ઓક્ટોબર ૧૯૮૯ના રોજ થયો હતો, જે તેમની અને એક્ટિંગ કોચ જેન ટેરન્ટની દીકરી છે. આ સિવાય ૨૫ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ના રોજ આઈવીએફ પદ્ધતિ દ્વારા તેમને બે જોડિયા બાળકો થયા હતા, જેમની માતા અભિનેત્રી બેવર્લી ડી એન્જેલો છે, જેમની સાથે પચિનો ૧૯૯૭ થી ૨૦૦૩ સુધી સંબંધમાં રહ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૪ દરમિયાન ફિલ્મ નિર્માતા નૂર અલ્ફલ્લાહ સાથેના સંબંધોથી ૧૫ જૂન ૨૦૨૩ના રોજ તેમને એક દીકરો થયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gujarati|first=TV9|date=2023-05-31|title=Al Pacinoની 53 વર્ષ નાની ગર્લફ્રેન્ડ બનશે માતા, 82 વર્ષની ઉંમરે ચોથી વખત પિતા બનશે એક્ટર|url=https://tv9gujarati.com/entertainment/hollywood-actor-al-pacino-is-going-to-be-a-father-for-the-fourth-time-at-the-age-of-82-with-53-year-younger-girlfriend-768236.html|access-date=2026-08-12|website=TV9 Gujarati|language=gu}}&lt;/ref&gt;૮૩ વર્ષની ઉંમરે પચિનો દુનિયાના સૌથી મોટી ઉંમરે પિતા બનનારા વ્યક્તિઓમાંથી એક બન્યા છે,  કોરોના લોકડાઉન બાદ ૨૦૨૨માં શરૂ થયેલો આ સંબંધ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં સત્તાવાર રીતે પૂરો થયો હતો અને બંને અલગ થઈ ગયા હતા&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-09-07|title=પીઢ અભિનેતા અલ પચિનો અને નૂર અલફલ્લાહ અલગ થયા: બાળકનો જન્મ ત્રણ મહિના પહેલા થયો હતો, નૂરે કસ્ટડી અને પૈસા માંગ્યા|url=https://www.divyabhaskar.co.in/entertainment/bollywood/news/veteran-actors-al-pacino-and-noor-alfallah-split-131802804.html|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;, પચીનો એ ક્યારેય લગ્ન કર્યા નથી.

== કારકિર્દી ==

=== ૧૯૬૭–૧૯૭૧: થિયેટર ભૂમિકાઓ અને ફિલ્મ સફરની શરૂઆત ===
[[File:Al Pacino - Hummel.jpg|thumb|upright|અલ પચિનો ૧૯૭૭માં ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઑફ પાવ્લો હમેલ નાટકમાં અભિનય કરતા.]] ૧૯૬૭માં અલ પચિનોએ બોસ્ટનના ચાર્લ્સ પ્લેહાઉસમાં અવેક એન્ડ સિંગ નાટકથી વ્યાવસાયિક રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ત્યારબાદ અમેરિકા હુર્રા નાટકમાં કામ દરમિયાન તેમની મુલાકાત અભિનેત્રી જીલ ક્લેબર્ગ સાથે થઈ, બંને વચ્ચે પાંચ વર્ષ સુધી પ્રેમસંબંધ રહ્યો, અને ત્યારબાદ તેઓ ન્યૂયોર્ક શહેરમાં પાછા ફર્યા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૮માં પચિનોએ એસ્ટોર પ્લેસ થિયેટરમાં ઇઝરાયેલ હોરોવિટ્ઝના ધ ઇન્ડિયન વોન્ટ્સ ધ બ્રોન્ક્સ નામના નાટકમાં મર્ફ નામના શેરી ગુંડાની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ નાટક ૧૭ જાન્યુઆરી, ૧૯૬૮ના રોજ શરૂ થયું હતું અને તેના કુલ એકસો સિત્યોતેર શો થયા હતા. આ નાટકની સાથે જ હોરોવિટ્ઝનું બીજું નાટક ઈટ્સ કોલ્ડ ધ સુગર પ્લમ પણ દર્શાવવામાં આવતું હતું, જેમાં જીલ ક્લેબર્ગ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ નાટકમાં શાનદાર અભિનય માટે  પચિનોને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓબી એવોર્ડ મળ્યો હતો, જ્યારે જોન કાઝલેને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. માર્ટિન બ્રેગમેને આ નાટક જોયું અને તેઓ પચિનોના મેનેજર બન્યા હતા. આ ભાગીદારી આવનારા વર્ષોમાં ખૂબ જ સફળ સાબિત થઈ, કારણ કે બ્રેગમેને જ પચિનોને ધ ગોડફાધર, સેર્પીકો અને ડોગ ડે આફ્ટરનૂન જેવી મહાન ફિલ્મો કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. પોતાની સ્ટેજ કારકિર્દી વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે માર્ટિન બ્રેગમેને જ મારી શોધ કરી હતી જ્યારે હું પચીસ-છવ્વીસ વર્ષનો હતો અને તેઓ મારા મેનેજર બન્યા હતા. હું આજે જે પણ સ્થાને છું તે માર્ટીના કારણે જ છું અને હું ખરેખર તેમનો ઋણી છું.

૨૫ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૬૯ના રોજ પચિનોએ બેલાસ્કો થિયેટર ખાતે ડોન પીટરસનના ડઝ અ ટાઈગર વેર અ નેકટાઈ નામના નાટકથી બ્રોડવે થિયેટરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. આ નાટક ઓગણચાળીસ શો પછી ૨૯ માર્ચ, ૧૯૬૯ના રોજ બંધ થઈ ગયું હતું, પરંતુ પચિનોના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ થયા હતા અને ૨૦ એપ્રિલ, ૧૯૬૯ના રોજ તેમને આ ભૂમિકા માટે પ્રતિષ્ઠિત ટોની એવોર્ડ મળ્યો હતો.  પચિનોએ ૧૯૭૦ના દાયકામાં પણ સ્ટેજ પર અભિનય ચાલુ રાખ્યો હતો અને ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ નામના નાટક માટે પોતાનો બીજો ટોની એવોર્ડ જીત્યો હતો. આ સિવાય તેમણે રિચાર્ડ ધ થર્ડ નામના નાટકમાં મુખ્ય શીર્ષક ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૮૦ના દાયકા મા ડેવિડ મેમેટના અમેરિકન બફેલો નામના નાટકમાં દેખાયા પછી પચિનોએ ફરીથી સ્ટેજ પર મોટી સફળતા મેળવી હતી, જેના માટે તેમને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ ૧૯૯૦ પછી પચીનો સ્ટેજ કાર્યોમાં યુજેન ઓ નીલના હ્યુગી, ઓસ્કાર વાઈલ્ડના સાલોમે અને વર્ષ ૨૦૦૫માં લાઈલ કેસ્લરના ઓર્ફન્સ નામના નાટકોના પુનઃપ્રસારણનો સમાવેશ થાય છે. એક્ટર્સ સ્ટુડિયોમાં અભ્યાસ કરતી વખતે પચીનોને સમજાયું હતું કે તેમની પાસે અભિનયની એક અદ્ભુત ભેટ છે અને તેમને આ કામમાં ખૂબ આનંદ આવતો હતો, જોકે તેમના શરૂઆતના કામો આર્થિક રીતે બહુ ફાયદાકારક નહોતા. 

સ્ટેજ પર સફળતા મેળવ્યા પછી પચિનોએ વર્ષ ૧૯૬૯માં પેટ્ટી ડ્યુક અભિનીત એક સ્વતંત્ર ફિલ્મ મી, નેટલીમાં ટૂંકી ભૂમિકા ભજવીને ફિલ્મી દુનિયામાં પ્રવેશ કર્યો હતો. વર્ષ ૧૯૭૦માં પચિનોએ ક્રિએટિવ મેનેજમેન્ટ એસોસિએટ્સ નામની ટેલેન્ટ એજન્સી સાથે કરાર કર્યા હતા. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૭૧માં આવેલી ફિલ્મ ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્કમાં એક હેરોઈનના બંધાણી યુવકની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને તેમણે ફીચર ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતા તરીકે સત્તાવાર શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૭૨–૧૯૮૩: વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને સફળતા ===
[[File:Al Pacino with James Caan.jpg|thumb|upright|left|વર્ષ ૧૯૭૨ની આસપાસ જેમ્સ કાન સાથે અલ પચિનો]]
ડિરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ પચિનોને મારીયો પુઝો ની ૧૯૬૯ માં પ્રકાશિત થયેલી સુપર હિટ માફિયા નવલકથા [[ધ ગોડફાધર (નવલકથા)|ધ ગોડફાધર]] પર આધારિત ફિલ્મ માં માઈકલ કોર્લિયોનની મુખ્ય ભૂમિકા માટે પસંદ કર્યા હતા, જે વર્ષ ૧૯૭૨ રિલીઝ થઈ હતી. જોકે આ ભૂમિકા મેળવવા માટે જેક નિકોલસન, રોબર્ટ રેડફોર્ડ, વોરેન બીટી અને તે સમયે ખૂબ જ ઓછા જાણીતા એવા રોબર્ટ ડી નિરોએ પણ પ્રયાસો કર્યા હતા. તેમ છતાં દિગ્દર્શક ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ '''અલ પચિનો'''ની જ પસંદગી કરી હતી; કારણ કે પચિનો પોતે ઇટાલિયન મૂળના હતા અને તેમની એકટિંગ માં એક ખાસ તીવ્રતા હતી જે કોપોલાને 'માઇકલ કોર્લિયોની'ના પાત્ર માટે જોઈતી હતી.

શરૂઆતમાં પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ ફિલ્મ સ્ટુડિયોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ આ પસંદગીથી નારાજ થયા હતા, કારણ કે તેઓ આ ભૂમિકા માટે કોઈ વધુ પ્રખ્યાત અભિનેતાને લેવા માંગતા હતા. જોકે, ફિલ્મમાં પચીનોના પ્રખ્યાત 'રેસ્ટોરન્ટ શૂટઆઉટ દ્રશ્ય'ના શૂટિંગ પછી તેઓ માની ગયા હતા.

આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર તમામ રેકોર્ડ તોડીને '''ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર''' સાબિત થઈ અને તે વર્ષની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ બની. આ ફિલ્મમાં પચિનોના અદ્ભુત અભિનયને કારણે તેમને '''ઓસ્કાર એવોર્ડ'''નું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમના આ પરફોર્મન્સને ફિલ્મ જગતમાં એક અત્યંત તીવ્ર અને પ્રભાવશાળી એક્ટિંગના સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ સાથે જ, માઇકલ કોર્લિયોનીનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત અને આઇકોનિક પાત્ર માનવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-12-18|title=અલ પચિનોના એક ફેન એ બાકસની ૧ લાખ દીવાસળીઓમાંથી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના તેમના પ્રખ્યાત પાત્ર 'માઇકલ કોર્લિયોની'નું એક અત્યંત સુંદર અને અદભુત સ્ટેચ્યુ તૈયાર કર્યું છે.|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/ajab-artist-tomislav-horvat-created-a-sculpture-of-al-pacino-with-matchboxes-in19-mon-4468137-pho.html|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;

લાંબા સમય સુધી એવી અફવાઓ હતી કે પચિનોએ તે વર્ષના ઓસ્કાર એવોર્ડ સમારોહનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. અફવા મુજબ તેઓ શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાની શ્રેણીમાં નામાંકિત થવાથી નારાજ હતા, કારણ કે ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતાનો ઓસ્કાર જીતનાર સહ-કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો કરતાં અલ પચિનોનો સ્ક્રીન પર દેખાવાનો સમય વધુ હતો. જોકે, વર્ષ ૨૦૨૪માં પ્રકાશિત થયેલી પોતાની આત્મકથામાં અલ પચિનોએ આ અફવાઓનું સંપૂર્ણ ખંડન કર્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી છે કે તે સમયે અચાનક મળેલી વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને પ્રખ્યાતિના કારણે તેઓ ખૂબ ડરી ગયા હતા અને માનસિક રીતે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા. આ અતિશય ભયના કારણે અને તે જ સમયે બોસ્ટનમાં થિયેટરના કામમાં વ્યસ્ત હોવાને લીધે તેઓ તે ઓસ્કાર સમારોહમાં હાજર રહી શક્યા નહોતા.

૧૯૭૩માં, પચિનોએ જીન હેકમેન સાથે સ્કેરક્રો ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું, જેને કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રતિષ્ઠિત પામ ડી ઓર એવોર્ડ મળ્યો હતો. એ જ વર્ષે, ન્યૂ યોર્ક સિટીના પોલીસ ઓફિસર ફ્રેન્ક સેર્પિકોની સાચી વાર્તા પર આધારિત સેર્પિકો ફિલ્મમાં શાનદાર એક્ટિંગ કરવા બદલ પચીનોને બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ ફિલ્મમાં તેમણે સાથી પોલીસ અધિકારીઓનો ભ્રષ્ટાચાર ખુલ્લો પાડવા માટે અંડરકવર ઓપરેશન કર્યું હતું. 

[[File:Pacino as Serpico in 1973.jpg|thumb|upright|૧૯૭૩માં સેર્પિકો ફિલ્મના પાત્રમાં પચીનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૪માં, ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર'ની સિક્વલ મૂવીમાં પચિનોએ ફરી એકવાર માઇકલ કોર્લિયોનીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સુપર હિટ રહી અને સાથે બેસ્ટ પિક્ચરનો ઓસ્કાર જીતનારી ઇતિહાસની પહેલી સિક્વલ બની હતી. આ રોલ માટે પચીનોને ત્રીજી વખત ઓસ્કાર નોમિનેશન મળ્યું હતું, જે માઇકલ કોર્લિયોનીના પાત્ર માટે તેમનું લીડ કેટેગરીમાં બીજું નોમિનેશન હતું. પ્રખ્યાત મેગેઝિન ન્યૂઝવીકે ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨ માં તેમના પરફોર્મન્સને સિનેમાના ઇતિહાસમાં કોઈ વ્યક્તિના હૃદયના કઠોર થવાની પ્રક્રિયાનું સૌથી શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન ગણાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-01|title=અમદાવાદના આશ્રમ રોડ પર આવેલા પ્રયોગશાળા હોલ ખાતે અલ પચિનોની સુપરહિટ ક્લાસિક ફિલ્મ સર્પિકો નું ખાસ સ્ક્રીનિંગ યોજાયું|url=https://english.gujaratsamachar.com/news/lifestyle-fashion/have-a-leisurely-weekend-with-drama-laughter-and-more-in-ahmedabad-65361255554|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Gujarat Samachar|language=en}}&lt;/ref&gt;

૧૯૭૫માં, પચિનોને બેંક લૂંટારા જોન વોજટોવિચની સાચી વાર્તા પર આધારિત 'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' ફિલ્મથી વધુ એક મોટી બોક્સ ઓફિસ પર બ્લોકબસ્ટર સફળતા મળી, આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સિડની લુમેટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે થોડા વર્ષો પહેલા 'સેર્પિકો' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ માટે પચિનોને ફરી એકવાર ઓસ્કારમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. 

[[File:Al Pacino Penelope Allen in Dog Day Afternoon.jpg|thumb|upright|૧૯૭૫માં આવેલી ડોગ ડે આફ્ટરનૂન ફિલ્મના એક દ્રશ્યમાં પચિનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૭માં, સિડની પોલેક દ્વારા નિર્દેશિત 'બોબી ડીયરફિલ્ડ' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક રેસ-કાર ડ્રાઇવરની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લૉપ થઈ હતી, પરંતું આ શાનદાર રોલ માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમની આના પછીની ફિલ્મ કોર્ટરૂમ ડ્રામા આધારિત 'એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ' હતી. જે સુપર હિટ બની સાથે આ ફિલ્મમાં પચિનોની અદ્ભુત એક્ટિંગ રેન્જના ફિલ્મ વિવેચકોએ ખૂબ વખાણ કર્યા અને તેમને ચોથી વખત બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું. જોકે, તે વર્ષે આ એવોર્ડ 'ક્રેમર વર્સિસ ક્રેમર' ફિલ્મ માટે ડસ્ટિન હોફમેનને મળ્યો હતો, રસપ્રદ વાત એ છે કે આ ફિલ્મની ઓફર પહેલા પચિનોને થઈ હતી પણ તેમણે આ રોલ કરવાની ના પાડી દીધી હતી. 

૧૯૭૦ના દાયકા દરમિયાન, પચિનોને કુલ પાંચ ઓસ્કાર નામાંકન મળ્યા હતા, જેમાં સેર્પિકો, ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨, ડોગ ડે આફ્ટરનૂન અને એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મો માટે બેસ્ટ એક્ટરના ચાર નામાંકન સામેલ હતા.

૧૯૮૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં પચિનોની કારકિર્દીમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ન્યૂ યોર્કના ગે સમુદાયના વિરોધનો સામનો કરનારી તેમની વિવાદાસ્પદ ફિલ્મ 'ક્રૂઝિંગ' અને કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ઓથર! ઓથર!' બોક્સ ઓફિસ પર ખાસ સફળ ન રહી અને ફિલ્મ વિવેચકોએ પણ તેના નકારાત્મક રિવ્યૂ આપ્યા હતા. જોકે, ૧૯૮૩માં બ્રાયન ડી પાલ્મા દ્વારા નિર્દેશિત ગેંગસ્ટર ક્રાઇમ એક્શન ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કારફેસ'માં તેમનું પરફોર્મન્સ તેમની કારકિર્દીનું સૌથી મોટું હાઇલાઇટ અને યાદગાર પાત્ર સાબિત થયું. શરૂઆતમાં આ ફિલ્મમાં બતાવેલી અતિશય હિંસાના કારણે વિવેચકોએ તેની આકરી ટીકા કરી હતી, પરંતુ સમય જતાં આ ફિલ્મને સિનેમા જગતમાં ભારે પ્રશંસા મળી. આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ઘણું સારું પ્રદર્શન કર્યું,તેમજ ફિલ્મમાં ક્યુબન ડ્રગ લોર્ડ 'ટોની મોન્ટાના' નો દમદાર રોલ ભજવવા બદલ પચિનોને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નામાંકન મળ્યું હતું. પચિનોએ ભજવેલું ટોની મોન્ટાનાનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક આઇકોનિક ગેંગસ્ટર પાત્ર તરીકે જોવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=અલ પચિનોની સ્કારફેસ જોઈને વાસ્તવમાં રોલ નિભાવ્યો : સંજય દત્ત|url=https://sandesh.com/supplement/after-seeing-al-pacino-39-s-scarface-played-the-real-role-sanjay|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

=== ૧૯૮૪–૧૯૯૯: ૪ વર્ષનો બ્રેક અને જબરદસ્ત વાપસી ===

અમેરિકન ક્રાંતિ દરમિયાન એક શિકારીની વાર્તા પર આધારિત તેમની ૧૯૮૫ની ફિલ્મ 'રેવલ્યુશન' કમાણી અને વિવેચકો બંને દ્રષ્ટિએ નિષ્ફળ રહી હતી. પચિનોએ આ નિષ્ફળતા માટે ફિલ્મના ઉતાવળિયા પ્રોડક્શનને જવાબદાર ગણાવ્યું હતું, જેના કારણે તેમણે ફિલ્મોમાંથી ચાર વર્ષનો બ્રેક લીધો હતો. આ સમય દરમિયાન પચિનો ફરી રંગમંચ તરફ વળ્યા. તેમણે 'ક્રિસ્ટલ ક્લિયર', 'નેશનલ એન્થમ્સ' અને અન્ય નાટકોના વર્કશોપ પ્રોડક્શન્સ તૈયાર કર્યા; તેમજ ૧૯૮૮માં પ્રોડ્યુસર જોસેફ પેપના 'ન્યૂ યોર્ક શેક્સપિયર ફેસ્ટિવલ'માં 'જુલિયસ સીઝર' નાટકમાં પણ અભિનય કર્યો. 

ફિલ્મોમાંથી લીધેલા આ બ્રેક વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે: &quot;મને યાદ છે જ્યારે ૧૯૭૪-૭૫માં બધું બરાબર ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે હું સ્ટેજ પર 'ધ રેઝિસ્ટિબલ રાઇઝ ઓફ આર્ટુરો ઉઇ' નાટક કરી રહ્યો હતો. તે સમયે મેં ક્યાંક વાંચ્યું કે હું સ્ટેજ પર એટલે પાછો ફર્યો છું કારણ કે મારું ફિલ્મી કરિયર ડૂબી રહ્યું છે! થિયેટર પ્રત્યે લોકોની આવી નકારાત્મક વિચારસરણી રહી છે, જે કમનસીબ છે.&quot;

પચિનોએ ૧૯૮૯માં 'સી ઓફ લવ' ફિલ્મથી ફરી મોટા પડદા પર વાપસી કરી, જેમાં તેમણે એક એવા ડિટેક્ટિવની ભૂમિકા ભજવી હતી જે અખબારની સિંગલ્સ કોલમ દ્વારા શિકાર શોધતા સિરિયલ કિલરની શોધ કરે છે. આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી ખૂબ જ સારા રિવ્યૂઝ મળ્યા હતા, અને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી.

૧૯૯૦માં આવેલી 'ડિક ટ્રેસી' ફિલ્મ પણ બોક્સ ઓફિસ પર વ્યાવસાયિક રીતે સફળ રહી હતી. આ ફિલ્મમાં 'બિગ બોય કેપ્રિસ'ની ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કારનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. પ્રખ્યાત ફિલ્મ વિવેચક રોજર એબર્ટે પચિનોના વખાણ કરતા તેમને આખી ફિલ્મમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર ગણાવ્યા હતા.આ જ વર્ષમાં આગળ જતાં, તેમણે ગોડફાધર સિરીઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ ગોડફાધર ૩' માં તેમના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્રોમાંના એક, માઈકલ કોર્લિયોન તરીકે પુનરાગમન કર્યું હતું. જોકે આ ફિલ્મ આર્થિક રીતે સફળ હિટ સાબિત થઈ હતી, પરંતુ તે તેના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી સફળતા મેળવી શકી નહોતી, અને પચીનોના પરિપક્વ અને લાગણીસભર અભિનયના વિવેચકો દ્વારા વ્યાપક વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. આ શાનદાર અભિનય માટે તેમને મોશન પિક્ચર ડ્રામા શ્રેણીમાં 'બેસ્ટ એક્ટર' (શ્રેષ્ઠ અભિનેતા) તરીકે પ્રતિષ્ઠિત ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું.

૧૯૯૧માં પચિનોએ 'ફ્રેન્કી અને જોની' ફિલ્મમાં મિશેલ ફીફર સાથે અભિનય કર્યો, જેમણે અગાઉ 'સ્કારફેસ' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ જેલમાંથી મુક્ત થયેલા એક રસોઈયાની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે પોતાની સાથે રેસ્ટોરન્ટમાં કામ કરતી એક વેઈટ્રેસ સાથે સંબંધની શરૂઆત કરે છે. આ ફિલ્મ ટેરેન્સ મેકનેલીના ૧૯૮૭ના પ્રખ્યાત નાટક પરથી બનાવવામાં આવી હતી. વિવેચકો તરફથી આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ એવરેજ સાબિત થઈ હતી, જોકે પચિનોએ પાછળથી જણાવ્યું હતું કે તેમને આ પાત્ર ભજવવાની ખૂબ મજા આવી હતી. ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સના વિવેચક જેનેટ મેસ્લિને પચિનોના વખાણ કરતા લખ્યું હતું કે, પચિનો આટલા સરળ અને આકર્ષક અગાઉ ક્યારેય દેખાયા નથી અને મિશેલ સાથેના તેમના દ્રશ્યો ખૂબ જ સચોટ અને પ્રમાણિક છે.

૧૯૯૨માં આવેલી માર્ટિન બ્રેસ્ટની ફિલ્મ 'સેન્ટ ઓફ અ વુમન'માં એક ગુસ્સાવાળા અને અંધ યુએસ આર્મી લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડની યાદગાર ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને તેના પછીના વર્ષે શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કાર મળ્યો હતો. આ જ વર્ષે તેમને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકે પણ નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ સાથે જ પચિનો એક જ વર્ષમાં બે અલગ-અલગ ફિલ્મો માટે બે એક્ટિંગ નોમિનેશન મેળવનારા અને મુખ્ય ભૂમિકા માટે ઓસ્કાર જીતનારા ઇતિહાસના પ્રથમ પુરુષ અભિનેતા બન્યા હતા.

૧૯૯૩માં પચિનોએ ગુનાહિત ડ્રામા ફિલ્મ 'કાર્લિટોઝ વે' માં સીન પેન સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ ન્યૂયોર્ક સ્ટેટ સુપ્રીમ કોર્ટના જજ એડવિન ટોરેસ દ્વારા લખાયેલી નવલકથાઓ 'કાર્લિટોઝ વે' (૧૯૭૫) અને 'આફ્ટર અવર્સ' (૧૯૭૯) પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મનું દિગ્દર્શન જાણીતા ડાયરેક્ટર બ્રાયન ડી પાલ્માએ કર્યું, જેમની સાથે પચિનોએ અગાઉ ૧૯૮૩ની તેમની હિટ, આઇકોનિક ક્લ્ટ ક્લાસિક ફિલ્મ 'સ્કારફેસ' માં કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ કાર્લિટો બ્રિગાન્તે નામના એક એવા ગેંગસ્ટરની ભૂમિકા ભજવી હતી જે પોતાના ભ્રષ્ટ વકીલની મદદથી જેલમાંથી મુક્ત થાય છે અને હવે સુધરી જવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે. રિલીઝ સમયે બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ સરેરાશ સફળ રહી હતી, અને તેને મિશ્ર પ્રતિભાવો મળ્યા હતા, પરંતુ પાછળથી તે સિનેમા જગતમાં એક 'કલ્ટ ક્લાસિક' ગેંગસ્ટર ફિલ્મ તરીકે પ્રખ્યાત થઈ હતી.

ત્યારબાદ ૧૯૯૫માં પચિનોએ માઈકલ મેનની પ્રખ્યાત એક્શન ક્રાઈમ થ્રિલર ફિલ્મ 'હીટ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેઓ અને રોબર્ટ ડી નિરો પ્રથમ વખત મોટા પડદા પર એકસાથે જોવા મળ્યા હતા (જોકે આ બંને કલાકારો અગાઉ 'ધ ગોડફાધર ભાગ ૨' માં પણ હતા, પરંતુ તેમાં બંનેનો એક પણ સીન સાથે નહોતો). આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ વખાણી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આજે પણ આ ફિલ્મને સિનેમા જગતની એક માસ્ટરપીસ સિનેમેટિક અને ઇતિહાસની સૌથી પ્રભાવશાળી 'હીસ્ટ' ફિલ્મોમાંની એક ગણવામાં આવે છે.૧૯૯૬માં પચિનોએ તેમના પોતાના દિગ્દર્શનમાં બનેલી થિયેટ્રિકલ ડોક્યુડ્રામા ફિલ્મ 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેમાં વિલિયમ શેક્સપિયરના નાટકના દ્રશ્યો અને લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં શેક્સપિયરની પ્રાસંગિકતા દર્શાવવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ રહી હતી પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો.

૧૯૯૭માં આવેલી રહસ્યમય થ્રિલર ફિલ્મ 'ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ' માં પચિનોએ શેતાનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં કીઆનુ રીવ્સ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. જાણીતા વિવેચક રોજર એબર્ટે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ શેતાનનું આ પાત્ર અદભુત ઉત્સાહ અને આનંદ સાથે ભજવ્યું છે.તે જ વર્ષે આવેલી બાયોગ્રાફીકલ ગેંગસ્ટર ડ્રામા  ફિલ્મ 'ડોની બ્રાસ્કો' પણ બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ રહી હતી. આ ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકામાં ન્યૂયોર્કના કુખ્યાત 'બોનાનો માફિયા પરિવાર' ની અંદર ઘૂસણખોરી કરનાર અંડરકવર એફબીઆઈ એજન્ટ જોસેફ પિસ્ટોન (ડોની બ્રાસ્કો) ના વાસ્તવિક ઓપરેશન પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ ન્યૂયોર્કના વાસ્તવિક ગેંગસ્ટર 'લેફ્ટી રુગિએરો ની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ અજાણતામાં એફબીઆઈ એજન્ટ (જોની ડેપ) ને પોતાના માફિયા સામ્રાજ્યની અંદર લાવે છે જે બાદમાં આખા ગેંગનો સફાયો કરે છે.

૧૯૯૯માં પચિનોએ ઓસ્કારમાં મલ્ટિપલ નોમિનેશન મેળવનારી ફિલ્મ 'ધ ઇન્સાઇડર' માં રસેલ ક્રો સાથે એક ટીવી પ્રોડ્યુસરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને વિવેચકોએ ખૂબ જ વખાણી હોવા છતાં ઊંચા બજેટને કારણે બોક્સ ઓફિસ પર તે 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. આ જ વર્ષે તેઓ ઓલિવર સ્ટોનની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' માં પણ જોવા મળ્યા હતા, જે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી.

=== ૨૦૦૦–૨૦૧૮: ટેલિવિઝન ભૂમિકાઓ અને રંગમંચ પર વાપસી ===

૨૦૦૦ની સાલથી પચિનોએ ત્રણ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યા હતા; જેમાં પ્રથમ એવોર્ડ ૨૦૦૧માં સિનેમા જગતમાં તેમના આજીવન યોગદાન બદલ સેસિલ બી ડીમિલ એવોર્ડ તરીકે આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૦૦માં પચિનોએ જેરી ઓરબેક સાથે ઇરા લેવિસના નાટક પર આધારિત ઓછા બજેટની ફિલ્મ 'ચાઇનીઝ કોફી' માં અભિનય કર્યો હતો, જેને વિવિધ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. મુખ્યત્વે બે મુખ્ય પાત્રો વચ્ચેની વન-ઓન-વન વાતચીત પર આધારિત આ ફિલ્મને પૂર્ણ કરવામાં લગભગ ત્રણ વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો અને તેનું સંપૂર્ણ ભંડોળ પચિનોએ પોતે પૂરું પાડ્યું હતું.

'ચાઇનીઝ કોફી' ફિલ્મને પચિનો દ્વારા પ્રોડ્યુસ કરવામાં આવેલી અન્ય બે દુર્લભ ફિલ્મો 'ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક' અને 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' ની સાથે 'પચિનો: એન એક્ટર્સ વિઝન' નામના એક ખાસ ડીવીડી બોક્સ સેટમાં સામેલ કરવામાં આવી હતી, જે ૨૦૦૭માં રિલીઝ થઈ હતી. પચિનોએ આ ફિલ્મો ધરાવતી ડિસ્ક માટે પ્રસ્તાવના અને ઉપસંહાર પણ તૈયાર કર્યા હતા.

[[File:Al Pacino.jpg|thumb|left|upright|૨૦૦૪ના વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]
૨૦૦૨માં પચિનોએ પ્રખ્યાત દિગ્દર્શક ક્રિસ્ટોફર નોલાનની મનોવૈજ્ઞાનિક થ્રિલર ફિલ્મ 'ઇન્સોમ્નિયા' માં અભિનય કર્યો હતો, જે આ જ નામની એક નોર્વેજીયન ફિલ્મની રિમેક હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે વિલિયમ્સ અને હિલેરી સ્વાન્ક જેવા કલાકારો સાથે કામ કર્યું હતું, જેમાં પચિનોએ અલાસ્કાના એક નાના શહેરમાં હત્યાની તપાસ કરવા આવેલા લોસ એન્જલસના એક અનુભવી ડિટેક્ટિવની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકો તરફથી પચિનો અને રોબિન વિલિયમ્સ બંનેના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. સાથે આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થઈ હતી.

ત્યારબાદ આવેલી તેમની આગામી ફિલ્મ 'સિમોન' ને વિવેચકો તરફથી ખાસ પ્રશંસા ન મળી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૨માં તેમણે 'પીપલ આઈ નો' ફિલ્મમાં એક પબ્લિસિસ્ટની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હોવા છતાં આ નાની ફિલ્મ પર લોકોનું ખાસ ધ્યાન ગયું નહોતું અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' રહી હતી.

પોતાની વ્યાવસાયિક સફળતા પછી ભાગ્યે જ સહાયક ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ, ૨૦૦૩માં વિવેચકો અને બોક્સ ઓફિસ પર ભારે 'ડિઝાસ્ટર' સાબિત થયેલી ફિલ્મ 'ગીગ્લી' માં દિગ્દર્શક માર્ટિન બ્રેસ્ટના આગ્રહ ખાતર એક નાની ભૂમિકા સ્વીકારી હતી. ૨૦૦૩માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'ધ રિક્રુટ' માં પચિનો એક સીઆઈએ રિક્રુટર તરીકે જોવા મળ્યા હતા અને તેમની સાથે કોલિન ફેરેલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી, જોકે પચિનોએ આ ફિલ્મ વિશે જણાવ્યું હતું કે આ એવી ફિલ્મ હતી જેને તેઓ વ્યક્તિગત રીતે સમજી શક્યા નહોતા. ત્યારબાદ પચિનોએ ૨૦૦૩ની એચબીઓ મિની-સિરીઝ 'એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા' માં વકીલ રોય કોનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ટોની કુશ્નરના પુલિત્ઝર પ્રાઈઝ વિજેતા નાટક પર આધારિત હતી. આ શાનદાર અભિનય માટે પચિનોએ ૨૦૦૪માં તેમનો ત્રીજો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો.

૨૦૦૪માં આવેલી ફિલ્મ 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' માં પચિનોએ શાયલોકની ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકોએ પરંપરાગત રીતે એક વિલન તરીકે દર્શાવવામાં આવતા આ પાત્રમાં સંવેદનશીલતા અને ઊંડાણ લાવવા બદલ તેમના ખૂબ વખાણ કર્યા હતા. ૨૦૦૫માં આવેલી 'ટુ ફોર ધ મની' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક સ્પોર્ટ્સ ગેમ્બલિંગ એજન્ટ અને મેથ્યુ મેકોનહીના માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને ઊંચા બજેટના કારણે તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટના વિવેચકે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ એટલી બધી વખત માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી છે કે હવે તેમને કિંગમેકરનો એવોર્ડ મળવો જોઈએ. પચિનોએ તેમની મહાન ગેંગસ્ટર સીરીઝ ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર' ના આધારે વર્ષ ૨૦૦૬માં બનેલી વિડીયો ગેમ 'ધ ગોડફાધર: ધ ગેમ' માં માઈકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ કે ચહેરો આપવાની સાફ ના પાડી દીધી હતી, જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોનિક આર્ટસ નામની ગેમ કંપનીને તેમનો ચહેરો કે અવાજ વાપરવાની કાનૂની મંજૂરી મળી નહોતી. વાસ્તવમાં, તેમણે આ રમત માટે એટલા માટે ના પાડી હતી કારણ કે તે જ વર્ષે તેઓ પહેલેથી જ અન્ય એક હરીફ ગેમિંગ કંપની વિવેન્ડી ગેમ્સ સાથે પોતાની જ પ્રખ્યાત ક્લ્ટ ક્લાસિક ગેંગસ્ટર ફિલ્મ સ્કારફેસ (૧૯૮૩) પર આધારિત વિડીયો ગેમ 'સ્કારફેસ: ધ વર્લ્ડ ઇઝ યોર્સ' માટે કરારબદ્ધ થઈ ચૂક્યા હતા. તે કરારની શરતો મુજબ તેઓ એકસાથે બે મોટી વિડીયો ગેમ્સને પોતાની મંજૂરી આપી શકે તેમ નહોતા. જોકે, તેમણે 'સ્કારફેસ' ગેમમાં પોતાનો ચહેરો વાપરવાની સંપૂર્ણ મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ ઉંમરના કારણે બદલાતા અવાજને લીધે ટોની મોન્ટાનાના પાત્રના અવાજ માટે તેમણે પોતે જ અલ્ પચિનો જેવો જ અવાજ ધરાવતા એક અન્ય ડબિંગ કલાકારની પસંદગી કરી આપી હતી.

૨૦૦૬માં અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા પચિનોને ૩૫મા લાઈફ એચીવમેન્ટ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા અને આ જ વર્ષે ટ્રિનિટી કોલેજ ડબલિનની યુનિવર્સિટી ફિલોસોફિકલ સોસાયટીએ તેમને માનદ સભ્યપદ એનાયત કર્યું હતું.

૨૦૦૭માં પચિનોએ જોર્જ ક્લૂની અને બ્રેડ પિટ જેવા સ્ટાર્સ સાથે 'ઓશન્સ થર્ટીન' ફિલ્મમાં વિલન અને કેસિનો માલિક વિલી બેન્કની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે બોક્સ ઓફિસ પર વૈશ્વિક સ્તરે ૩૧ કરોડ ડોલરની કમાણી કરીને મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૮માં આવેલી તેમની રોમાંચક ફિલ્મ '૮૮ મિનિટ્સ' વિવેચકોને પસંદ ન આવી છતાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હતા, અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ રોબર્ટ ડી નિરો સાથે 'રાઇટિયસ કિલ' ફિલ્મમાં ન્યૂ યોર્કના ડિટેક્ટિવ તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જેને નકારાત્મક રિવ્યૂઝ મળ્યા હોવા છતાં તે બોક્સ ઓફિસ પર પોતાની પડતર કિંમત વસૂલ કરીને 'એવરેજ' હિટ સાબિત થઈ હતી.

૨૦૧૦માં પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' નાટકમાં શાયલોકનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જેના માટે તેમને ટોની એવોર્ડનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ જ વર્ષે તેમણે એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'યૂ ડોન્ટ નો જેક' માં ડૉ. જેક કેવોર્કિયનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેના માટે પચિનોએ તેમનો બીજો એમી એવોર્ડ અને ચોથો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો. ૨૦૧૧માં તેઓ 'જેક એન્ડ જીલ' નામની કોમેડી ફિલ્મમાં જોવા મળ્યા હતા. આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ જ ખરાબ ગણાવી હતી અને પચિનોને તેના માટે સૌથી ખરાબ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. જોકે, બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ ૧૪.૯ કરોડ ડોલરની કમાણી સાથે 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. પચિનોએ પાછળથી ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમના એકાઉન્ટન્ટની જેલ થવાને કારણે તેઓ આર્થિક મુશ્કેલીમાં હતા, તેથી પૈસાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે તેમણે આ ફિલ્મ સ્વીકારી હતી.

૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ના રોજ પચિનોને તેમના દ્વારા દિગ્દર્શિત અને અભિનીત ડોક્યુમેન્ટ્રી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વાઇલ્ડ સાલોમે' ના પ્રીમિયર પહેલાં પ્રતિષ્ઠિત 'ગ્લોરી ટુ ધ ફિલ્મમેકર' એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ફિલ્મમાં હેરોદની ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ આ ફિલ્મને પોતાની કારકિર્દીનો સૌથી વ્યક્તિગત પ્રોજેક્ટ ગણાવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૨માં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાએ પચિનોને દેશના સર્વોચ્ચ કલા સન્માન 'નેશનલ મેડલ ઓફ આર્ટસ' થી નવાજ્યા હતા. આ જ સમયગાળા દરમિયાન પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' નાટકની ૩૦મી વર્ષગાંઠના વિશેષ શો કર્યા હતા. ૨૦૧૩માં તેઓ મ્યુઝિક પ્રોડ્યુસરના જીવન પર આધારિત એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'ફિલ સ્પેક્ટર' માં મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા.

[[File:Manglehorn 03 (15272211442).jpg|thumb|૨૦૧૪ના ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]


૨૦૧૫માં પચિનોએ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ડેની કોલિન્સ' માં એક ઘરડા રોક સ્ટારની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ અદભુત અભિનય માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનું નોમિનેશન મળ્યું હતું અને બોક્સ ઓફિસ પર આ નાની ફિલ્મને 'એવરેજ' સફળતા મળી હતી. આ જ વર્ષના અંતમાં તેમણે ખાસ તેમના માટે જ લખાયેલા નાટક 'ચાઇના ડોલ' ના સતત ૯૭ શો કરીને રંગમંચ પર ઇતિહાસ રચ્યો હતો. ૨૦૧૬માં કલા જગતમાં તેમના અતુલ્ય યોગદાન બદલ પ્રતિષ્ઠિત 'કેનેડી સેન્ટર ઓનર' એવોર્ડથી તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. નિવૃત્તિ લેવા અંગે પચિનોએ ખુલાસો કર્યો હતો કે અભિનય હવે તેમના સ્વભાવનો એક એવો ભાગ બની ગયો છે કે તેઓ ક્યારેય કામ છોડવા વિશે વિચારી પણ શકતા નથી. ત્યારબાદ ૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના રોજ રિલીઝ થયેલી એચબીઓની ટેલિવિઝન ફિલ્મ 'પાટેર્નો' માં તેમણે ફૂટબોલ કોચ જો પાટેર્નોની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી.

=== ૨૦૧૯–વર્તમાન ===

૨૦૧૯માં પચિનોએ હોલિવૂડના સુપરસ્ટારસ બ્રેડ પિટ અને લિયોનાર્ડો ડીકેપ્રીયો સાથે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોની કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ' માં અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૧૯ના અંતમાં પચિનોએ માર્ટિન સ્કોર્સેઝની પ્રખ્યાત ગેંગસ્ટર નેટફ્લિક્સ ફિલ્મ 'ધ આઇરિશમેન' માં રોબર્ટ ડી નિરો અને જો પેસી સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકાના ઇતિહાસના પ્રખ્યાત અને વાસ્તવિક વ્યક્તિ જીમી હોફાની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ 'ઇન્ટરનેશનલ બ્રધરહુડ ઓફ ટીમસ્ટર્સ' નામના શક્તિશાળી લેબર યુનિયનના પ્રમુખ હતા. ૧૯૭૫માં તેમના રહસ્યમય રીતે ગુમ થવાની અને અમેરિકન માફિયાઓ સાથેના તેમના સંબંધોની સત્ય ઘટના પર આધારિત આ ફિલ્મમાં પચિનોના પર્ફોર્મન્સને ભારે પ્રશંસા મળી હતી. આ પ્રથમ વખત હતું જ્યારે પચિનોએ સ્કોર્સેઝ સાથે કામ કર્યું હોય. પચીનોના શાનદાર અભિનય માટે તેમને ઓસ્કાર એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર (શ્રેષ્ઠ સહ-અભિનેતા) તરીકેનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું, અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ રિલીઝ હોવા છતાં ઓનલાઇન મીડિયામાં આ ફિલ્મને પ્રચંડ સફળતા રહી હતી.

ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦માં પચિનોએ એમેઝોન પ્રાઇમ વીડિયોની સિરીઝ 'હન્ટર્સ' માં મેયર ઓફરમેન નામના કાલ્પનિક નાઝી શિકારીની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ૨૦૦૩ પછી તેમની પ્રથમ ટેલિવિઝન સિરીઝ હતી અને તે પ્રેક્ષકોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય થઈ હતી. ૨૦૨૧માં પચિનોએ રિડલી સ્કોટની ફિલ્મ 'હાઉસ ઓફ ગુચી' માં એલ્ડો ગુચીની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હોવા છતાં પચિનો, લેડી ગાગા અને જેરેડ લેટોના અભિનયને ખાસ હાઇલાઇટ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ 'એવરેજ' રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ 'અમેરિકન ટ્રેઇટર' ફિલ્મમાં મુખ્ય બચાવ પક્ષના વકીલ તરીકે જોવા મળ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૩માં પચિનોએ માઇકલ કીટનની ફિલ્મ 'નોક્સ ગોઝ અવે' માં જેવિયર ક્રેન નામના ચોર અને ફિક્સરની સહાયક ભૂમિકા ભજવીને મોટા પડદા પર વાપસી કરી હતી, જેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૪માં પચિનોએ વિખ્યાત કલાકાર અમેદેઓ મોદિગ્લિઆનીના જીવન પર આધારિત ફિલ્મ 'મોદી, થ્રી ડેઝ ઓન ધ વિંગ ઓફ મેડનેસ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેનું નિર્માણ તેમણે જોની ડેપ અને બેરી નવીદી સાથે મળીને કર્યું હતું. આ ફિલ્મ ડેનિસ મેકઇન્ટાયરના એક પ્રખ્યાત નાટક પર આધારિત હતી. 

૨૦૨૫માં પચિનો પાંચ સ્વતંત્ર (ઇન્ડિપેન્ડન્ટ) ફિલ્મોમાં જોવા મળ્યા હતા. તેમની પ્રથમ ફિલ્મ એક હોરર ફિલ્મ 'ધ રિચ્યુઅલ' હતી, જેમાં તેમણે ડેન સ્ટીવન્સ સાથે પાદરી થિયોફિલસ રીસિન્જરની ભૂમિકા ભજવી હતી; જોકે આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી નકારાત્મક સમીક્ષાઓ મળી હતી. તેમની બીજી ફિલ્મ 'બિલી નાઈટ' હતી, જે યુવા ફિલ્મ નિર્માતાઓની મહત્વાકાંક્ષા અને કલાત્મક સફર પર આધારિત એક ડ્રામા ફિલ્મ હતી. આ ફિલ્મનું પ્રીમિયર રોડ આઇલેન્ડ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫માં તેઓ અન્ય બે ફિલ્મો 'ડેડ મેન્સ વાયર' અને 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં નાની ભૂમિકાઓમાં જોવા મળ્યા હતા, જે બંને ફિલ્મોનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર વેનિસ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. 'ડેડ મેન્સ વાયર' માં તેમણે એક અમીર મોર્ટગેજ બ્રોકરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે તેમના ભૂતકાળના પ્રખ્યાત અભિનયની યાદ અપાવે છે. જ્યારે નેટફ્લિક્સની ફિલ્મ 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં તેમની ટૂંકી ભૂમિકાના વિવેચકો દ્વારા ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૨૫ની તેમની છેલ્લી ફિલ્મ નિક પિઝોલેટોની 'ઇઝીઝ વોલ્ટ્ઝ' હતી, જેમાં તેઓ વિન્સ વોન સાથે જોવા મળ્યા હતા અને તેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં વિશેષ પ્રસ્તુતિ તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૬માં પચિનોની જૂની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' ના એક પ્રખ્યાત લોકર રૂમ મોનોલોગ (ભાષણ)નો ઉપયોગ ફાઈઝર કંપનીના એક રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાપન અભિયાન (જાહેરાત) માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ જૂન ૨૦૨૬માં તેઓ 'કિલિંગ કાસ્ટ્રો' ફિલ્મમાં સીઆઈએ એજન્ટ રોબર્ટ માહ્યુની મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા, જેનું ભવ્ય પ્રીમિયર ટ્રાઇબેકા ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

== પ્રતિભાવ અને વારસો ==
અલ પચિનોને અવારનવાર સિનેમા અને થિયેટર જગતના સૌથી મહાન અને પ્રભાવશાળી અભિનેતાઓમાંથી એક માનવામાં આવે છે. તેમના ખાસ પ્રકારના તીવ્ર, સચોટ અને ગંભીર તેમજ વિસ્ફોટક અભિનય માટે જાણીતા પચિનોએ ન્યૂ હોલીવુડ યુગના એક દિગ્ગજ તરીકે નામના મેળવી હતી. ધ ગ્લોબ એન્ડ મેલ અખબારે તેમને ૧૯૭૦ના દાયકાની શરૂઆતની કાઉન્ટર-કલ્ચર પેઢીના આઇકોન તરીકે વર્ણવ્યા હતા. રોન રોઝનબૌમે તેમને હોલીવુડના હેમ્લેટ કહ્યા હતા, જ્યારે ઓલિવર સ્ટોને તેમને સ્ટ્રીટ હેમ્લેટ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા, જે વિલિયમ શેક્સપિયરની કૃતિઓ પ્રત્યે પચિનોના ઊંડા આદર અને તેમના પાત્રોમાં શેક્સપિયરન શૈલીની ગંભીર કરુણતા લાવવાની તેમની ક્ષમતાને દર્શાવે છે.

વર્ષ ૨૦૦૩માં, બ્રિટિશ ટેલિવિઝન દર્શકોએ ચેનલ ૪ ના એક સર્વેક્ષણમાં પચિનોને સર્વકાલીન મહાન મૂવી સ્ટાર તરીકે ચૂંટ્યા હતા, અને તેમનો સમાવેશ વીએચ૧ ની સર્વકાલીન ૨૦૦ મહાન પૉપ કલ્ચર આઇકોન્સની યાદીમાં પણ કરવામાં આવ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૨માં, એસ્કવાયર મેગેઝિનની સિનેમા ઇતિહાસના ૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનેતાઓની યાદીમાં પચિનોને છઠ્ઠા ક્રમે રાખવામાં આવ્યા હતા. તેના પછીના વર્ષે, એસ્કવાયર મેગેઝિને તેમનો સમાવેશ ૧૦ શ્રેષ્ઠ જીવંત અભિનેતાઓની યાદીમાં પણ કર્યો હતો.

લી સ્ટ્રાસ્બર્ગના માર્ગદર્શન હેઠળ તેઓ 'મેથડ એક્ટિંગ' શૈલી શીખ્યા હતા. સ્ટ્રાસ્બર્ગે તેમના વિશે કહ્યું હતું કે, કેટલાક કલાકારો પાત્રો ભજવે છે, જ્યારે અલ પચિનો પોતે તે પાત્ર બની જાય છે. તેઓ પાત્રની ઓળખ એટલી હદ સુધી અપનાવી લે છે કે નાટક કે ફિલ્મ પૂરી થયા પછી પણ લાંબા સમય સુધી તે જ પાત્રમાં જીવતા રહે છે. જોકે, પચિનો પોતે એવું માને છે કે તેઓ સંપૂર્ણપણે માત્ર મેથડ એક્ટર નથી, પરંતુ તેમના મતે શબ્દો એ તેમની ભાવનાત્મક સ્થિતિનો જ એક ભાગ હોવા જોઈએ અને તેઓ સ્ક્રિપ્ટ વગર પણ દ્રશ્યો સુધારવાની કસરતો કરે છે. 'શિકાગો રીડર' અખબારે આ બાબતની પ્રશંસા કરતા લખ્યું હતું કે, તેઓ એક એવા અદ્ભુત મેથડ એક્ટર છે જેઓ સહજ અભિવ્યક્તિ મેળવવા માટે ક્યારેય અચકાતા નથી.

'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' અને 'સર્પિકો' ફિલ્મોના દિગ્દર્શક સિડની લ્યુમેટે કહ્યું હતું કે, બધું જ તેમના અંદરના એક અદ્ભુત કેન્દ્રમાંથી બહાર આવે છે. હું તેની નજીક જવાનું પણ ન વિચારી શકું, કારણ કે તે પૃથ્વીના કેન્દ્રની નજીક જવા જેવું હશે. તેમના અંદરથી જે બહાર આવે છે તે માત્ર અને માત્ર તેમનું પોતાનું જ છે. 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મોના ડાયરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ જણાવ્યું હતું કે, મેં સૌથી પહેલા તેમની બુદ્ધિમત્તા નોંધી હતી. તેઓ પોતાની આવડતનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે સારી રીતે જાણે છે. તેમની પાસે જે આકર્ષક ગુણ અને એક ખાસ પ્રકારનો અંદાજ છે, તેનો તેઓ ભરપૂર ઉપયોગ કરે છે. આ સિવાય, ફિલ્મના સ્ક્રીન ટેસ્ટના એડિટિંગનું કામ સંભાળતા માર્સિયા લુકાસે નોંધ્યું હતું કે, પચિનોની આંખોમાં સામેની વ્યક્તિને એકદમ ઝંઝેડી નાખવાનું આકર્ષણ છે.

પચિનો ની ઘણી ફિલ્મો અમેરિકન સિનેમામાં ક્લાસિક એટલે કે સર્વકાલીન શ્રેષ્ઠ બની ચૂકી છે, જેમાંની તેમની ચાર ફિલ્મો ''ધ ગોડફાધર'', ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ટુ'', ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન'' અને ''સ્કારફેસ'' ને યુ.એસ. લાઇબ્રેરી ઓફ કોંગ્રેસની નેશનલ ફિલ્મ રજિસ્ટ્રી માં સાચવવા માટે પસંદ કરવામાં આવી છે. ફિલ્મ ઉદ્યોગના કલાકારો દ્વારા પસંદ કરાયેલી ટાઇમ આઉટ મેગેઝિનની ૧૦૦ સર્વશ્રેષ્ઠ ફિલ્મોની યાદીમાં પણ પચિનોની ત્રણ ફિલ્મોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

=== લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં ===
{{multiple image
 |perrow = 1
 |total_width=200
 | align = left
 | direction = 
 | image1 = 
 | image2 = Tony Montana - Scarface - Graffiti.jpg
 | image3 = 112 Mural al passeig de Circumval·lació (Barcelona), Al Pacino.jpg
 | footer = ૨૦૧૨માં વિનવુડ અને ૨૦૨૫માં બાર્સિલોના ખાતે પચિનોના &quot;ટોની મોન્ટાના&quot; પાત્રના ભીંતચિત્રો (મ્યુરલ્સ)
 | footer_align = left
}}
પચિનો નો ટેલિવિઝન, સંગીત, ફિલ્મો અને વ્યાપક લોકપ્રિય સંસ્કૃતિ (પોપ કલ્ચર) માં ઘણો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આનું મુખ્ય કારણ તેમની ફિલ્મોની ભૂમિકાઓ છે, જેણે તેમને હિંમત, મક્કમતા અને શક્તિના એક કાયમી સાંસ્કૃતિક પ્રતીક બનાવ્યા છે. વલ્ચર મેગેઝિને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, &quot;તેમને 'અનન્ય અલ પચિનો' કહેવાનું મન થાય, ભલે તેઓ વિશ્વમાં સૌથી વધુ નકલ (નકલ ઉતારવામાં) કરવામાં આવતા અભિનેતા છે.&quot; એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ જણાવ્યું હતું કે તેમની અભિનયની આગવી શૈલીએ &quot;કોમેડી કલાકારોની આખી પેઢીઓને રોજગારી પૂરી પાડી છે.&quot; તેમની સૌથી વધુ નકલ કરનારા પ્રખ્યાત કલાકારોમાં કેવિન સ્પેસી અને એલેક બાલ્ડવિનનો સમાવેશ થાય છે. સ્પેસીએ કહ્યું હતું કે, &quot;આપણે બધા અલ પચિનોની નકલ કરવાનું પસંદ કરીએ છીએ તેનું કારણ એ છે કે તેમણે એવા પાત્રો ભજવ્યા છે જે અવિસ્મરણીય છે, અને અલ પચિનો માટે આ માત્ર એક વ્યવસાય નથી, પણ એક કળા છે.&quot;

તેમના અદ્ભુત પાત્રાલેખનો અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટની ૧૦૦ યર્સ... શ્રેણીમાં સ્થાન પામ્યા છે, જેમાં ૧૦૦ મહાન ફિલ્મી પાત્રોની યાદીમાં તેમના બે પાત્રો (નાયક તરીકે ફ્રેન્ક સેર્પિકો અને ખલનાયક તરીકે માઇકલ કોર્લિયોન) નો સમાવેશ થાય છે. અમેરિકન સિનેમાના ટોચના ૧૦૦ સંવાદો ની યાદીમાં તેમના ત્રણ સંવાદો સામેલ છે: માઇકલ કોર્લિયોનનો &quot;તમારા મિત્રોને નજીક રાખો, પણ તમારા દુશ્મનોને વધુ નજીક રાખો&quot;; ટોની મોન્ટાનાનો &quot;સે હેલો ટુ માય લીટલ ફ્રેન્ડ!&quot;; અને સોની વોર્ટકિકનો &quot;એટિકા! એટિકા!&quot;. મોટા પડદાથી આગળ વધીને લોકપ્રિય બનેલા અન્ય સંવાદોમાં ...એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મનો &quot;આખી ટ્રાયલ જ નિયમ વિરુદ્ધ છે!&quot;, સેન્ટ ઓફ અ વુમન ફિલ્મનો &quot;હૂ-આહ!&quot;, અને ધ ગોડફાધર પાર્ટ III ફિલ્મનો &quot;જેમ મેં વિચાર્યું કે હું બહાર નીકળી ગયો છું, તેઓ મને પાછો અંદર ખેંચી લે છે&quot; નો સમાવેશ થાય છે. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટે જણાવ્યું હતું કે, &quot;અન્ય લગભગ કોઈપણ અભિનેતા કરતાં તેમની સાથે સંવાદોની વધુ અમીટ રેખાઓ જોડાયેલી છે, જે માત્ર પાત્રો કેવી રીતે લખાયા હતા તેનો જ નહીં પરંતુ તેમણે કેવી રીતે તે પાત્રોને પોતાના બનાવી લીધા તેનો પુરાવો છે.&quot; એમ્પાયર મેગેઝિને વિશ્વભરના વાચકોના મતદાન દ્વારા માઇકલ કોર્લિયોન અને ટોની મોન્ટાનાને અત્યાર સુધીના સૌથી મહાન ફિલ્મી પાત્રો તરીકે પસંદ કર્યા હતા. એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ ડોની બ્રાસ્કો ફિલ્મમાં તેમની લેફ્ટી રુગિએરોની ભૂમિકાને &quot;૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનય જેમને ઓસ્કાર મળવો જોઈતો હતો પણ મળ્યો નથી&quot; ની યાદીમાં સામેલ કરી હતી.

પચિનોએ મનોરંજન ઉદ્યોગની અસંખ્ય હસ્તીઓને પ્રભાવિત કર્યા છે અને તેમના દ્વારા તેઓ પ્રશંસા પામ્યા છે, જેમાં સ્ટીવ બુસેમી, જેફ્રી રાઈટ, બોબી કેનાવાલે, જેવિયર બાર્ડેમ, માઈકલ ઈમ્પેરિઓલી અને જેમી ફોક્સ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. જોન કુસાક, રસેલ ક્રો, જોની ડેપ, કોલિન ફેરેલ અને મેથ્યુ મેકકોનાઘી સહિતના તેમના કેટલાક સહ-કલાકારોએ (કો-સ્ટાર્સ) પણ સ્વીકાર્યું હતું કે પચિનો આ પ્રોજેક્ટ્સમાં સામેલ હોવાની ખાતરી થયા પછી જ તેઓ તેમાં જોડાવા માટે સહમત થયા હતા.

=== બોલિવૂડ પર અલ પચીનોનો પ્રભાવ ===
હોલીવુડના દિગ્ગજ અભિનેતા અલ પચીનો ની અભિનય શૈલી, સંવાદોની રજૂઆત અને તેમના આઇકોનિક પાત્રોએ ભારતીય સિનેમા એટલે કે બોલિવૂડ જગત પર એક ઊંડી અને કાયમી છાપ છોડી છે. બોલિવૂડના મહાનાયક [[અમિતાભ બચ્ચન]] ની પ્રખ્યાત ફિલ્મ અગ્નિપથ માં વિજય દીનાનાથ ચૌહાણનું પાત્ર, તેમની વૉઇસ એક્ટિંગ અને ડાયલોગ બોલવાનો વિશિષ્ટ લહેકો પણ અલ પચીનોએ સ્કારફેસ ફિલ્મમાં અપનાવેલી અવાજની શૈલીથી ભારે પ્રેરિત હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-02-16|title=Film of the Month: Amitabh’s Agneepath is more than mere Scarface, maloom?|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/film-of-the-month-agneepath-amitabh-bachchan-6270570/|access-date=2026-08-13|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

બોલિવૂડના પ્રખ્યાત અભિનેતા સંજય દત્ત એ પોતે એક ઈન્ટરવ્યુમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે તેઓ અલ પચીનોની સુપ્રસિદ્ધ ફિલ્મ સ્કારફેસ માં તેમના અભિનયથી એટલા પ્રભાવિત થયા હતા કે તેઓ તે પાત્રને બોલિવૂડમાં પોતાની રીતે જીવંત કરવા માંગતા હતા. આ જ પ્રેરણાના પરિણામે તેમણે પોતાની કરિયરની સૌથી યાદગાર ફિલ્મ વાસ્તવ કરી, જેમાં પચીનોના ટોની મોન્ટાના પાત્રની ઝલક તેમના રઘુ ના આઇકોનિક પાત્રમાં સ્પષ્ટ જોવા મળી હતી. 

આ સિવાય ભારતીય ફિલ્મ નિર્માતાઓએ અલ પચીનોની ફિલ્મોની વાર્તા અને પાત્રોને દેશી રંગમાં ઢાળીને ઘણી હિટ ફિલ્મો આપી છે. અભિનેતા મિથુન ચક્રવર્તી ની ૧૯૮૯માં આવેલી ફિલ્મ મુજરીમ પણ અલ પચીનોની સ્કારફેસ ફિલ્મનું જ એક શાનદાર ભારતીય રૂપાંતરણ હતું, જેમાં મિથુનદાએ પચીનોની એક્ટિંગ સ્ટાઇલને પોતાની આગવી રીતે પડદા પર ઉતારી હતી. આ ઉપરાંત રામ ગોપાલ વર્માની ફિલ્મ સરકાર (પચિનો ની ગોડફાધર ફિલ્મ થી પ્રેરિત) માં અભિષેક બચ્ચન નું પાત્ર અને પ્રકાશ ઝા ની ફિલ્મ રાજનીતિ માં રણબીર કપૂર નું પાત્ર પણ માઇકલ કોર્લિયોન પાત્રની ભારતીય આવૃત્તિ સમાન હતું. રણબીર કપૂરના આ જ અભિનય કૌશલ્યને જોઈને પ્રખ્યાત ફિલ્મ ડિરેક્ટર સંદીપ રેડ્ડી વંગાએ એક ઈન્ટરવ્યુમાં કહ્યું હતું કે, રણબીર કપૂર એ રૉબર્ટ ડી નીરો, અલ પચીનો અને કમલ હાસનનું અદભુત મિશ્રણ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-11-24|title=રૉબર્ટ દ નીરો, અલ પચીનો અને કમલ હાસનનું મિશ્રણ છે રણબીર : સંદીપ રેડ્ડી વંગા|url=https://www.gujaratimidday.com/entertainment-news/bollywood-news/article/animal-sandeep-reddy-vanga-says-ranbir-kapoor-is-a-fusion-of-robert-de-niro-al-pacino-and-kamal-haasan-207204|url-status=live|access-date=2026-08-13|website=www.gujaratimidday.com|language=gu}}&lt;/ref&gt; ખાસ વાત એ છે કે રણબીર કપૂરે ન્યૂ યોર્કની લી સ્ટ્રાબર્ગ થિયેટર એન્ડ ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાંથી અભિનયની સત્તાવાર તાલીમ લીધી છે, જ્યાંથી ભૂતકાળમાં ખુદ અલ પચીનોએ પણ એક્ટિંગ શીખી હતી. રણબીર કપૂરે તાજેતરમાં આપેલા એક ઇન્ટરવ્યુમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે જ્યારે તેઓ ન્યૂ યોર્કમાં વિદ્યાર્થી (સ્ટુડન્ટ) તરીકે અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે અલ પચીનો બ્રોડવે થિયેટર પર સલોમી નાટક નું રીડિંગ કરી રહ્યા હતા. તે સમયે પચીનો તરફથી માત્ર એક નાની પ્રશંસા કે ઝલક મેળવવા માટે રણબીર કપૂર સતત ત્રણ કલાક સુધી બહાર લાઈનમાં ઊભા રહ્યા હતા.&lt;ref&gt;શર્મા, રિયા (એપ્રિલ ૫, ૨૦૨૬). &quot;રણબીર કપૂરે અલ પચીનોને મળવા માટે ત્રણ કલાક સુધી રાહ જોવાની ક્ષણો યાદ કરી, કહ્યું કે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોએ 'મને આંગળી બતાવી હતી'&quot;. હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ. https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/ranbir-kapoor-recalls-waiting-3-hours-to-meet-al-pacino-says-quentin-tarantino-ramayana-natalie-portman-101775385855089.html &lt;/ref&gt;

નવા યુગના સિનેમાની વાત કરીએ તો, નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી એ ગેંગ્સ ઓફ વાસેપુર ફિલ્મમાં ભજવેલું ફેઝલ ખાનનું પાત્ર પણ પચીનોની છાપ ધરાવતું હતું. બોલિવૂડના જાણીતા અભિનેતા અલી ફઝલ બાળપણથી જ અલ પચીનોના ખૂબ મોટા ફેન રહ્યા છે. લંડનમાં એક નાટક દરમિયાન અલી ફઝલને ખુદ પચીનોને રૂબરૂ મળવાની અને તેમની સાથે વાતચીત કરવાની સુવર્ણ તક મળી હતી, જેને તેઓ પોતાના જીવનની સૌથી યાદગાર ક્ષણ ગણાવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite news|title='Raakh' star Ali Fazal shares how his childhood obsession with Al Pacino led to an unforgettable encounter: 'First time I was really starstruck'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/raakh-star-ali-fazal-shares-how-his-childhood-obsession-with-al-pacino-led-to-an-unforgettable-encounter-first-time-i-was-really-starstruck/articleshow/132066608.cms|newspaper=The Times of India|date=2026-06-29|access-date=2026-08-13|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;અલી ફઝલ સહિત બોલિવૂડના અસંખ્ય કલાકારોએ જાહેરમાં સ્વીકાર્યું છે કે અલ પચીનોના અભિનેત્વે સિનેમા પ્રત્યેની તેમની સમજને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખી છે.

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''અલ પચિનો ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૬૯
| ''મી, નેટલી''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| મુખ્ય ભૂમિકા — પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| ૧૯૭૧
| ''ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્ક''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૨
| ''ધ ગોડફાધર''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| સહ અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૩
| ''સ્કેરક્રો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રાન્સિસ લાયનલ ડેલ્બુચી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૩
| ''સેર્પિકો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રેન્ક સેર્પિકો
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૪
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૫
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સોની વોર્ટઝિક
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૭
| ''બોબી ડીયરફિલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી ડીયરફિલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૯
| ''એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| આર્થર કિરકલેન્ડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૮૦
| ''ક્રૂઝિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ બર્ન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૨
| ''ઓથર! ઓથર!''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઇવાન ટ્રેવલિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૩
| ''સ્કારફેસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની મોન્ટાના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૫
| ''રેવલ્યુશન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ડોબ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૯
| ''સી ઓફ લવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ફ્રેન્ક કેલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૦
| ''ડિક ટ્રેસી''
|
|
|
| {{Yes}}
| અલ્ફોન્સ બિગ બોય કેપ્રિસ
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૦
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ફ્રેન્કી એન્ડ જોની''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૨
| ''ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિચાર્ડ રોમા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૨
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૧૯૯૩
| ''કાર્લિટોઝ વે''
|
|
|
| {{Yes}}
| કાર્લિટો બ્રિગાન્ટે
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૫
| ''હીટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ વિન્સન્ટ હેના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૬
| ''સિટી હોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મેયર જોન પેપાસ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ડોની બ્રાસ્કો''
|
|
|
| {{Yes}}
| બેન્જામિન લેફ્ટી રુગિરો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોન મિલ્ટન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''ધ ઇન્સાઇડર''
|
|
|
| {{Yes}}
| લોવેલ બર્ગમેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''એની ગિવન સન્ડે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની ડી અમાટો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ઇન્સોમ્નિયા''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલ ડોર્મર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''સિમોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિક્ટર ટેરેન્સકી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૩
| ''ધ રિક્રુટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર બર્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| શાયલોક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૫
| ''ટુ ફોર ધ મની''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર અબ્રામ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ઓશન્સ થર્ટીન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલી બેન્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''૮૮ મિનિટ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડોક્ટર જેક ગ્રેમ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૮
| ''રાઇટિયસ કિલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ડેવિડ ફિસ્ક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૦
| ''યૂ ડોન્ટ નો જેક''
|
|
|
| {{Yes}}
| જેક કેવોર્કિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા — ટેલિવિઝન ફિલ્મ
|-
| ૨૦૧૧
| ''ધ સન ઓફ નો વન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ચાર્લ્સ સ્ટેનફોર્ડ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૧
| ''જેક એન્ડ જીલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| તેઓ પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''સ્ટેન્ડ અપ ગાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૩
| ''સાલોમે''
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| કિંગ હેરોડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ۲۰۱۴
| ''મેંગલહોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એ જે મેંગલહોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ હમ્બલિંગ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| સાયમન એક્સલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૫
| ''ડેની કોલિન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેની કોલિન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૬
| ''મિસકન્ડક્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લ્સ અબ્રામ્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૭
| ''હેંગમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ રે આર્ચર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માર્વિન શ્વાર્ઝ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''ધ આઇરિશમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| જીમી હોફા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૨૦૨૧
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
|
|
|
| {{Yes}}
| આલ્ડો ગુચી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૩
| ''નોક્સ ગોઝ અવે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઝેવિયર ક્રેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''મોડી''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| મોરિસ ગેંગનેટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ડેડ મેન્સ વાયર''
|
|
|
| {{Yes}}
| એમ એલ હોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે''
|
|
|
| {{Yes}}
| અંકલ કાર્માઇન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ધ રિચ્યુઅલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફાધર થિયોફિલસ રીસિંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|}

=== નિર્દેશક અને નિર્માતા તરીકે વિશેષ ફિલ્મો ===
અલ પચિનોએ અભિનેતા સિવાય ડિરેક્ટર (નિર્દેશક) અને પ્રોડ્યુસર (નિર્માતા) તરીકે પણ કેટલીક ખૂબ જ પ્રખ્યાત પ્રાયોગિક અને ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મો બનાવી છે, જેની યાદી નીચે મુજબ છે:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! વર્ષ !! ફિલ્મ !! ભૂમિકા !! નોંધ
|-

| ૧૯૮૯ || ''ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક'' || નિર્માતા અને અભિનેતા || આ એક પ્રાયોગિક ફિલ્મ હતી જેને થિયેટરમાં રિલીઝ કરવાને બદલે માત્ર ખાસ સ્ક્રીનિંગ માટે જ રાખવામાં આવી હતી.
|-

| ૧૯૯૬ || ''લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ'' || નિર્દેશક, નિર્માતા અને લેખક || પચિનોની નિર્દેશક તરીકેની આ પ્રથમ સત્તાવાર ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ હતી, જેના માટે તેમને ડિરેક્ટર્સ ગિલ્ડ ઓફ અમેરિકાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.
|-

| ૨૦૦૦ || ''ચાઇનીઝ કોફી'' || નિર્દેશક અને અભિનેતા || આ એક અનોખી ડ્રામા ફિલ્મ હતી જે સંપૂર્ણ રીતે બે પાત્રો વચ્ચેની વાતચીત પર આધારિત હતી.
|-

| ૨૦૧૧ || ''વાઇલ્ડ સાલોમે'' || નિર્દેશક અને લેખક || ઓસ્કાર વાઇલ્ડના નાટક પર આધારિત આ એક અર્ધ-ડોક્યુમેન્ટરી (Docudrama) ફિલ્મ હતી.
|}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000199|અલ પચિનો}}

[[en:Al Pacino]]

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>9vicotls48my54n7uvjd34oy7puurzm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903643</id>
      <parentid>903642</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T18:28:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* બોલિવૂડ પર અલ પચીનોનો પ્રભાવ */</comment>
      <origin>903643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115940" sha1="s5r7oqfqd3wom5adt9sg2gczqi61wlk" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''અલ પચિનો''' નું હુલામણુ નામ ધરાવતા '''આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનો''' (જન્મ એપ્રિલ ૨૫, ૧૯૪૦), એક અમેરિકન અભિનેતા અને ફિલ્મ નિર્માતા છે. ૨૦મી સદીના સૌથી પ્રભાવશાળી અને મહાન કલાકારોમાંના એક ગણાતા અલ પચિનોએ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Pacino named 'greatest film star'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3001463.stm|date=2003-05-05|access-date=2026-08-12|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; પાંચ દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દીમાં અસંખ્ય યાદગાર ભૂમિકાઓ ભજવી છે. તેઓ અભિનયનો &quot;ટ્રિપલ ક્રાઉન&quot; (ઓસ્કાર, એમી અને ટોની એવોર્ડ) મેળવનારા જૂજ વૈશ્વિક કલાકારોમાં સામેલ છે.

== પ્રારંભિક જીવન ==
આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનોનો જન્મ અમેરિકા ના ન્યૂયોર્ક શહેરના મેનહટન વિસ્તારમાં આવેલા ઈસ્ટ હાર્લેમમાં ૨૫ એપ્રિલ, ૧૯૪૦ના રોજ થયો હતો. તેઓ તેમના સિસિલિયન અમેરિકન માતા રોઝ અને પિતા સાલ્વાટોર પચિનોનું એકમાત્ર સંતાન હતા. તેમના પિતા ઇટાલીના સેન ફ્રાટેલોથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. જ્યારે અલ પચિનો માત્ર બે વર્ષના હતા ત્યારે તેમના માતા-પિતાના છૂટાછેડા થઈ ગયા હતા. 

માતા-પિતા અલગ થયા પછી, તેમના માતા તેમને સાઉથ બ્રોન્ક્સ વિસ્તારમાં લઈ ગયા હતા. ત્યાં તેઓ તેમના નાના-નાની કેટ અને જેમ્સ ગેરાર્ડી સાથે રહેતા હતા. તેમના નાના-નાની નાની ઉંમરે ઇટાલીના પ્રખ્યાત કોર્લિયોન ગામમાંથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. અલગ થયા પછી અલ પચિનોના પિતા કેલિફોર્નિયા જતા રહ્યા હતા, જ્યાં તેમણે વીમા વેચાણકર્તા અને રેસ્ટોરન્ટના માલિક તરીકે કામ શરૂ કર્યું હતું.

જ્યારે અલ પચિનો ત્રણ-ચાર વર્ષના હતા, ત્યારથી જ તેમના માતા તેમને નિયમિત રીતે સિનેમા હોલમાં ફિલ્મો જોવા લઈ જતા હતા. ફિલ્મો જોયા પછી તેઓ મનમાં જ તે પાત્રોના સંવાદો વાગોળવાનું શરૂ કરી દેતા હતા. અલ પચિનોનું હુલામણું નામ સોની બોય હતું, જે તેમની માતાએ તે સમયના પ્રખ્યાત ગાયક અલ જોલ્સનના એક લોકપ્રિય ગીત પરથી રાખ્યું હતું, જે તેઓ અવારનવાર અલ પચિનો માટે ગાતા હતા.

પચિનો એ હર્મન રિડર જુનિયર હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેમણે અંગ્રેજી સિવાયના મોટાભાગના વિષયોના વર્ગો છોડી દીધા હતા. તેમના જુનિયર હાઈસ્કૂલના શિક્ષિકા બ્લેન્ચ રોથસ્ટીને નાની ઉંમરે જ તેમની અભિનય ક્ષમતા ઓળખી લીધી હતી. તેમણે અલ પચિનોને શાળાના નાટકોમાં ભૂમિકાઓ આપી અને વિદ્યાર્થીઓની સભાઓમાં બાઇબલના પાઠ વાંચવાનું કામ સોંપ્યું. તે શિક્ષિકાએ તેમના પરિવારના એપાર્ટમેન્ટની મુલાકાત લીધી અને તેમની નાનીને ખાસ કહ્યું કે આ બાળક આ જ કામ માટે બન્યો છે, જેને અલ પચિનો પોતાના જીવનનો સૌથી મોટો વળાંક માને છે. ત્યારબાદ ઓડિશન આપીને તેમણે હાઈસ્કૂલ ઓફ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. જોકે તેમની માતા તેમના આ નિર્ણયથી અસંમત હતા, કારણ કે તેઓ માનતા હતા કે ગરીબ લોકો અભિનય ન કરે. આ બાબતે ઘરમાં ઝઘડો થતાં તેમણે ઘર છોડી દીધું હતું.

પચિનો એ પોતાના સપના પૂરા કરવા અને ખર્ચ ઉઠાવવા માટે સંદેશવાહક, હોટેલમાં વાસણ સાફ કરવાના સહાયક, સફાઈ કામદાર, ટેલિફોન ઓપરેટર અને ટપાલ ક્લાર્ક જેવી ઓછી આવક વાળી નોકરીઓ કરી હતી. આ સમય દરમિયાન તેઓ ન્યૂયોર્કના અંડરગ્રાઉન્ડ થિયેટરોમાં બેઝમેન્ટ નાટકોમાં અભિનય કરતા હતા. કિશોરાવસ્થામાં તેમણે એક્ટર્સ સ્ટુડિયો નામની સંસ્થામાં જોડાવાનો પ્રયાસ કર્યો પરંતુ તેઓ રિજેક્ટ થયા. ત્યારબાદ તેઓ એચબી સ્ટુડિયોમાં જોડાયા, જ્યાં તેમની મુલાકાત અભિનયના શિક્ષક ચાર્લી લોટન સાથે થઈ, જેઓ પાછળથી તેમના માર્ગદર્શક અને શ્રેષ્ઠ મિત્ર બન્યા. આ સ્ટુડિયોના હોલ અને ડાન્સ રૂમ સાફ કરવાના બદલામાં સંસ્થાએ તેમને મફતમાં ક્લાસ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. રાત્રિના સમયે અલ પચિનો શેરીઓમાં ફરતા ફરતા શેક્સપિયરના સંવાદોની પ્રેક્ટિસ કરતા હતા. આ સમયગાળામાં તેઓ ઘણીવાર બેરોજગાર અથવા બેઘર રહ્યા હતા, અને ક્યારેક શેરીઓમાં, થિયેટરોમાં અથવા મિત્રના ઘરે સૂઈ જતા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૨માં પચિનોના માતાનું ત્રેતાલીસ વર્ષની નાની ઉંમરે અવસાન થયું હતું. તેના પછીના જ વર્ષે તેમના નાનાનું પણ અવસાન થયું. અલ પચિનો આ સમયને પોતાના જીવનનો સૌથી મુશ્કેલ તબક્કો માને છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ તે સમયે બાવીસ વર્ષના હતા અને તેમના જીવનના સૌથી પ્રભાવશાળી બે લોકો ચાલ્યા ગયા હતા, જેના કારણે તેઓ સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડ્યા હતા.

એચબી સ્ટુડિયોમાં ચાર વર્ષ વિતાવ્યા પછી, અલ પચિનોએ એક્ટર્સ સ્ટુડિયો માટે સફળતાપૂર્વક ઓડિશન આપ્યું. ત્યાં તેમણે અભિનયના પ્રખ્યાત કોચ લી સ્ટ્રાસબર્ગ હેઠળ પદ્ધતિસરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો. આ જ લી સ્ટ્રાસબર્ગ પાછળથી અલ પચિનો સાથે ધ ગોડફાધર ભાગ બે ફિલ્મમાં પણ જોવા મળ્યા હતા. પાછળથી આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં તેમણે સ્ટ્રાસબર્ગ અને આ સંસ્થાની તેમના જીવન પર પડેલી અસર વિશે વાત કરી હતી કે એક્ટર્સ સ્ટુડિયોનું તેમના જીવનમાં ખૂબ મોટું સ્થાન છે અને લી સ્ટ્રાસબર્ગને જેટલું સન્માન મળવું જોઈતું હતું તેટલું નથી મળ્યું. ચાર્લી લોટન પછી આ સંસ્થાએ જ તેમની કારકિર્દીને એક નવી દિશા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ અન્ય નાની-મોટી નોકરીઓ છોડીને સંપૂર્ણપણે અભિનય તરફ વળી શક્યા હતા. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે લી સ્ટ્રાસબર્ગ સાથે કામ કરવું ખૂબ જ ઉત્સાહજનક હતું કારણ કે તેઓ જ્યારે કોઈ દ્રશ્ય કે લોકો વિશે વાત કરતા ત્યારે એટલા રસપ્રદ લાગતા કે બસ તેમને સાંભળતા જ રહેવાનું મન થાય. તેઓ અભિનેતાઓને ખૂબ પ્રેમ કરતા અને અભિનયની અદ્ભુત સમજ ધરાવતા હતા.

== અંગત જીવન ==
=== સંબંધો અને બાળકો ===
પચિનોનો તેમની 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના સહ-અભિનેત્રી ડાયેન કીટન સાથે લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો. તેમનો આ ઉતાર-ચઢાવવાળો સંબંધ 'ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩' ના શૂટિંગ પછી પૂરો થયો હતો. આ સિવાય તેઓ જીલ ક્લેબર્ગ, ટ્યુઝડે વેલ્ડ, માર્થે કેલર, વેરુસ્કા વોન લેહન્દોર્ફ, કેથલીન ક્વિનલાન, લિન્ડાલ હોબ્સ અને પેનેલોપ એન મિલર સાથે પણ સંબંધોમાં રહ્યા હતા. પચિનોનો આર્જેન્ટિનાની અભિનેત્રી લ્યુસિલા પોલાક સાથે ૨૦૦૮ થી ૨૦૧૮ સુધી ૧૦ વર્ષ લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો.

પચિનોને ચાર બાળકો છે. તેમની સૌથી મોટી દીકરી જૂલી મેરીનો જન્મ ૧૬ ઓક્ટોબર ૧૯૮૯ના રોજ થયો હતો, જે તેમની અને એક્ટિંગ કોચ જેન ટેરન્ટની દીકરી છે. આ સિવાય ૨૫ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ના રોજ આઈવીએફ પદ્ધતિ દ્વારા તેમને બે જોડિયા બાળકો થયા હતા, જેમની માતા અભિનેત્રી બેવર્લી ડી એન્જેલો છે, જેમની સાથે પચિનો ૧૯૯૭ થી ૨૦૦૩ સુધી સંબંધમાં રહ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૪ દરમિયાન ફિલ્મ નિર્માતા નૂર અલ્ફલ્લાહ સાથેના સંબંધોથી ૧૫ જૂન ૨૦૨૩ના રોજ તેમને એક દીકરો થયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gujarati|first=TV9|date=2023-05-31|title=Al Pacinoની 53 વર્ષ નાની ગર્લફ્રેન્ડ બનશે માતા, 82 વર્ષની ઉંમરે ચોથી વખત પિતા બનશે એક્ટર|url=https://tv9gujarati.com/entertainment/hollywood-actor-al-pacino-is-going-to-be-a-father-for-the-fourth-time-at-the-age-of-82-with-53-year-younger-girlfriend-768236.html|access-date=2026-08-12|website=TV9 Gujarati|language=gu}}&lt;/ref&gt;૮૩ વર્ષની ઉંમરે પચિનો દુનિયાના સૌથી મોટી ઉંમરે પિતા બનનારા વ્યક્તિઓમાંથી એક બન્યા છે,  કોરોના લોકડાઉન બાદ ૨૦૨૨માં શરૂ થયેલો આ સંબંધ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં સત્તાવાર રીતે પૂરો થયો હતો અને બંને અલગ થઈ ગયા હતા&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-09-07|title=પીઢ અભિનેતા અલ પચિનો અને નૂર અલફલ્લાહ અલગ થયા: બાળકનો જન્મ ત્રણ મહિના પહેલા થયો હતો, નૂરે કસ્ટડી અને પૈસા માંગ્યા|url=https://www.divyabhaskar.co.in/entertainment/bollywood/news/veteran-actors-al-pacino-and-noor-alfallah-split-131802804.html|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;, પચીનો એ ક્યારેય લગ્ન કર્યા નથી.

== કારકિર્દી ==

=== ૧૯૬૭–૧૯૭૧: થિયેટર ભૂમિકાઓ અને ફિલ્મ સફરની શરૂઆત ===
[[File:Al Pacino - Hummel.jpg|thumb|upright|અલ પચિનો ૧૯૭૭માં ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઑફ પાવ્લો હમેલ નાટકમાં અભિનય કરતા.]] ૧૯૬૭માં અલ પચિનોએ બોસ્ટનના ચાર્લ્સ પ્લેહાઉસમાં અવેક એન્ડ સિંગ નાટકથી વ્યાવસાયિક રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ત્યારબાદ અમેરિકા હુર્રા નાટકમાં કામ દરમિયાન તેમની મુલાકાત અભિનેત્રી જીલ ક્લેબર્ગ સાથે થઈ, બંને વચ્ચે પાંચ વર્ષ સુધી પ્રેમસંબંધ રહ્યો, અને ત્યારબાદ તેઓ ન્યૂયોર્ક શહેરમાં પાછા ફર્યા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૮માં પચિનોએ એસ્ટોર પ્લેસ થિયેટરમાં ઇઝરાયેલ હોરોવિટ્ઝના ધ ઇન્ડિયન વોન્ટ્સ ધ બ્રોન્ક્સ નામના નાટકમાં મર્ફ નામના શેરી ગુંડાની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ નાટક ૧૭ જાન્યુઆરી, ૧૯૬૮ના રોજ શરૂ થયું હતું અને તેના કુલ એકસો સિત્યોતેર શો થયા હતા. આ નાટકની સાથે જ હોરોવિટ્ઝનું બીજું નાટક ઈટ્સ કોલ્ડ ધ સુગર પ્લમ પણ દર્શાવવામાં આવતું હતું, જેમાં જીલ ક્લેબર્ગ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ નાટકમાં શાનદાર અભિનય માટે  પચિનોને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓબી એવોર્ડ મળ્યો હતો, જ્યારે જોન કાઝલેને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. માર્ટિન બ્રેગમેને આ નાટક જોયું અને તેઓ પચિનોના મેનેજર બન્યા હતા. આ ભાગીદારી આવનારા વર્ષોમાં ખૂબ જ સફળ સાબિત થઈ, કારણ કે બ્રેગમેને જ પચિનોને ધ ગોડફાધર, સેર્પીકો અને ડોગ ડે આફ્ટરનૂન જેવી મહાન ફિલ્મો કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. પોતાની સ્ટેજ કારકિર્દી વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે માર્ટિન બ્રેગમેને જ મારી શોધ કરી હતી જ્યારે હું પચીસ-છવ્વીસ વર્ષનો હતો અને તેઓ મારા મેનેજર બન્યા હતા. હું આજે જે પણ સ્થાને છું તે માર્ટીના કારણે જ છું અને હું ખરેખર તેમનો ઋણી છું.

૨૫ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૬૯ના રોજ પચિનોએ બેલાસ્કો થિયેટર ખાતે ડોન પીટરસનના ડઝ અ ટાઈગર વેર અ નેકટાઈ નામના નાટકથી બ્રોડવે થિયેટરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. આ નાટક ઓગણચાળીસ શો પછી ૨૯ માર્ચ, ૧૯૬૯ના રોજ બંધ થઈ ગયું હતું, પરંતુ પચિનોના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ થયા હતા અને ૨૦ એપ્રિલ, ૧૯૬૯ના રોજ તેમને આ ભૂમિકા માટે પ્રતિષ્ઠિત ટોની એવોર્ડ મળ્યો હતો.  પચિનોએ ૧૯૭૦ના દાયકામાં પણ સ્ટેજ પર અભિનય ચાલુ રાખ્યો હતો અને ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ નામના નાટક માટે પોતાનો બીજો ટોની એવોર્ડ જીત્યો હતો. આ સિવાય તેમણે રિચાર્ડ ધ થર્ડ નામના નાટકમાં મુખ્ય શીર્ષક ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૮૦ના દાયકા મા ડેવિડ મેમેટના અમેરિકન બફેલો નામના નાટકમાં દેખાયા પછી પચિનોએ ફરીથી સ્ટેજ પર મોટી સફળતા મેળવી હતી, જેના માટે તેમને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ ૧૯૯૦ પછી પચીનો સ્ટેજ કાર્યોમાં યુજેન ઓ નીલના હ્યુગી, ઓસ્કાર વાઈલ્ડના સાલોમે અને વર્ષ ૨૦૦૫માં લાઈલ કેસ્લરના ઓર્ફન્સ નામના નાટકોના પુનઃપ્રસારણનો સમાવેશ થાય છે. એક્ટર્સ સ્ટુડિયોમાં અભ્યાસ કરતી વખતે પચીનોને સમજાયું હતું કે તેમની પાસે અભિનયની એક અદ્ભુત ભેટ છે અને તેમને આ કામમાં ખૂબ આનંદ આવતો હતો, જોકે તેમના શરૂઆતના કામો આર્થિક રીતે બહુ ફાયદાકારક નહોતા. 

સ્ટેજ પર સફળતા મેળવ્યા પછી પચિનોએ વર્ષ ૧૯૬૯માં પેટ્ટી ડ્યુક અભિનીત એક સ્વતંત્ર ફિલ્મ મી, નેટલીમાં ટૂંકી ભૂમિકા ભજવીને ફિલ્મી દુનિયામાં પ્રવેશ કર્યો હતો. વર્ષ ૧૯૭૦માં પચિનોએ ક્રિએટિવ મેનેજમેન્ટ એસોસિએટ્સ નામની ટેલેન્ટ એજન્સી સાથે કરાર કર્યા હતા. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૭૧માં આવેલી ફિલ્મ ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્કમાં એક હેરોઈનના બંધાણી યુવકની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને તેમણે ફીચર ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતા તરીકે સત્તાવાર શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૭૨–૧૯૮૩: વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને સફળતા ===
[[File:Al Pacino with James Caan.jpg|thumb|upright|left|વર્ષ ૧૯૭૨ની આસપાસ જેમ્સ કાન સાથે અલ પચિનો]]
ડિરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ પચિનોને મારીયો પુઝો ની ૧૯૬૯ માં પ્રકાશિત થયેલી સુપર હિટ માફિયા નવલકથા [[ધ ગોડફાધર (નવલકથા)|ધ ગોડફાધર]] પર આધારિત ફિલ્મ માં માઈકલ કોર્લિયોનની મુખ્ય ભૂમિકા માટે પસંદ કર્યા હતા, જે વર્ષ ૧૯૭૨ રિલીઝ થઈ હતી. જોકે આ ભૂમિકા મેળવવા માટે જેક નિકોલસન, રોબર્ટ રેડફોર્ડ, વોરેન બીટી અને તે સમયે ખૂબ જ ઓછા જાણીતા એવા રોબર્ટ ડી નિરોએ પણ પ્રયાસો કર્યા હતા. તેમ છતાં દિગ્દર્શક ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ '''અલ પચિનો'''ની જ પસંદગી કરી હતી; કારણ કે પચિનો પોતે ઇટાલિયન મૂળના હતા અને તેમની એકટિંગ માં એક ખાસ તીવ્રતા હતી જે કોપોલાને 'માઇકલ કોર્લિયોની'ના પાત્ર માટે જોઈતી હતી.

શરૂઆતમાં પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ ફિલ્મ સ્ટુડિયોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ આ પસંદગીથી નારાજ થયા હતા, કારણ કે તેઓ આ ભૂમિકા માટે કોઈ વધુ પ્રખ્યાત અભિનેતાને લેવા માંગતા હતા. જોકે, ફિલ્મમાં પચીનોના પ્રખ્યાત 'રેસ્ટોરન્ટ શૂટઆઉટ દ્રશ્ય'ના શૂટિંગ પછી તેઓ માની ગયા હતા.

આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર તમામ રેકોર્ડ તોડીને '''ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર''' સાબિત થઈ અને તે વર્ષની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ બની. આ ફિલ્મમાં પચિનોના અદ્ભુત અભિનયને કારણે તેમને '''ઓસ્કાર એવોર્ડ'''નું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમના આ પરફોર્મન્સને ફિલ્મ જગતમાં એક અત્યંત તીવ્ર અને પ્રભાવશાળી એક્ટિંગના સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ સાથે જ, માઇકલ કોર્લિયોનીનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત અને આઇકોનિક પાત્ર માનવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-12-18|title=અલ પચિનોના એક ફેન એ બાકસની ૧ લાખ દીવાસળીઓમાંથી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના તેમના પ્રખ્યાત પાત્ર 'માઇકલ કોર્લિયોની'નું એક અત્યંત સુંદર અને અદભુત સ્ટેચ્યુ તૈયાર કર્યું છે.|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/ajab-artist-tomislav-horvat-created-a-sculpture-of-al-pacino-with-matchboxes-in19-mon-4468137-pho.html|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;

લાંબા સમય સુધી એવી અફવાઓ હતી કે પચિનોએ તે વર્ષના ઓસ્કાર એવોર્ડ સમારોહનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. અફવા મુજબ તેઓ શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાની શ્રેણીમાં નામાંકિત થવાથી નારાજ હતા, કારણ કે ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતાનો ઓસ્કાર જીતનાર સહ-કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો કરતાં અલ પચિનોનો સ્ક્રીન પર દેખાવાનો સમય વધુ હતો. જોકે, વર્ષ ૨૦૨૪માં પ્રકાશિત થયેલી પોતાની આત્મકથામાં અલ પચિનોએ આ અફવાઓનું સંપૂર્ણ ખંડન કર્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી છે કે તે સમયે અચાનક મળેલી વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને પ્રખ્યાતિના કારણે તેઓ ખૂબ ડરી ગયા હતા અને માનસિક રીતે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા. આ અતિશય ભયના કારણે અને તે જ સમયે બોસ્ટનમાં થિયેટરના કામમાં વ્યસ્ત હોવાને લીધે તેઓ તે ઓસ્કાર સમારોહમાં હાજર રહી શક્યા નહોતા.

૧૯૭૩માં, પચિનોએ જીન હેકમેન સાથે સ્કેરક્રો ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું, જેને કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રતિષ્ઠિત પામ ડી ઓર એવોર્ડ મળ્યો હતો. એ જ વર્ષે, ન્યૂ યોર્ક સિટીના પોલીસ ઓફિસર ફ્રેન્ક સેર્પિકોની સાચી વાર્તા પર આધારિત સેર્પિકો ફિલ્મમાં શાનદાર એક્ટિંગ કરવા બદલ પચીનોને બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ ફિલ્મમાં તેમણે સાથી પોલીસ અધિકારીઓનો ભ્રષ્ટાચાર ખુલ્લો પાડવા માટે અંડરકવર ઓપરેશન કર્યું હતું. 

[[File:Pacino as Serpico in 1973.jpg|thumb|upright|૧૯૭૩માં સેર્પિકો ફિલ્મના પાત્રમાં પચીનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૪માં, ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર'ની સિક્વલ મૂવીમાં પચિનોએ ફરી એકવાર માઇકલ કોર્લિયોનીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સુપર હિટ રહી અને સાથે બેસ્ટ પિક્ચરનો ઓસ્કાર જીતનારી ઇતિહાસની પહેલી સિક્વલ બની હતી. આ રોલ માટે પચીનોને ત્રીજી વખત ઓસ્કાર નોમિનેશન મળ્યું હતું, જે માઇકલ કોર્લિયોનીના પાત્ર માટે તેમનું લીડ કેટેગરીમાં બીજું નોમિનેશન હતું. પ્રખ્યાત મેગેઝિન ન્યૂઝવીકે ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨ માં તેમના પરફોર્મન્સને સિનેમાના ઇતિહાસમાં કોઈ વ્યક્તિના હૃદયના કઠોર થવાની પ્રક્રિયાનું સૌથી શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન ગણાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-01|title=અમદાવાદના આશ્રમ રોડ પર આવેલા પ્રયોગશાળા હોલ ખાતે અલ પચિનોની સુપરહિટ ક્લાસિક ફિલ્મ સર્પિકો નું ખાસ સ્ક્રીનિંગ યોજાયું|url=https://english.gujaratsamachar.com/news/lifestyle-fashion/have-a-leisurely-weekend-with-drama-laughter-and-more-in-ahmedabad-65361255554|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Gujarat Samachar|language=en}}&lt;/ref&gt;

૧૯૭૫માં, પચિનોને બેંક લૂંટારા જોન વોજટોવિચની સાચી વાર્તા પર આધારિત 'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' ફિલ્મથી વધુ એક મોટી બોક્સ ઓફિસ પર બ્લોકબસ્ટર સફળતા મળી, આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સિડની લુમેટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે થોડા વર્ષો પહેલા 'સેર્પિકો' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ માટે પચિનોને ફરી એકવાર ઓસ્કારમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. 

[[File:Al Pacino Penelope Allen in Dog Day Afternoon.jpg|thumb|upright|૧૯૭૫માં આવેલી ડોગ ડે આફ્ટરનૂન ફિલ્મના એક દ્રશ્યમાં પચિનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૭માં, સિડની પોલેક દ્વારા નિર્દેશિત 'બોબી ડીયરફિલ્ડ' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક રેસ-કાર ડ્રાઇવરની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લૉપ થઈ હતી, પરંતું આ શાનદાર રોલ માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમની આના પછીની ફિલ્મ કોર્ટરૂમ ડ્રામા આધારિત 'એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ' હતી. જે સુપર હિટ બની સાથે આ ફિલ્મમાં પચિનોની અદ્ભુત એક્ટિંગ રેન્જના ફિલ્મ વિવેચકોએ ખૂબ વખાણ કર્યા અને તેમને ચોથી વખત બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું. જોકે, તે વર્ષે આ એવોર્ડ 'ક્રેમર વર્સિસ ક્રેમર' ફિલ્મ માટે ડસ્ટિન હોફમેનને મળ્યો હતો, રસપ્રદ વાત એ છે કે આ ફિલ્મની ઓફર પહેલા પચિનોને થઈ હતી પણ તેમણે આ રોલ કરવાની ના પાડી દીધી હતી. 

૧૯૭૦ના દાયકા દરમિયાન, પચિનોને કુલ પાંચ ઓસ્કાર નામાંકન મળ્યા હતા, જેમાં સેર્પિકો, ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨, ડોગ ડે આફ્ટરનૂન અને એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મો માટે બેસ્ટ એક્ટરના ચાર નામાંકન સામેલ હતા.

૧૯૮૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં પચિનોની કારકિર્દીમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ન્યૂ યોર્કના ગે સમુદાયના વિરોધનો સામનો કરનારી તેમની વિવાદાસ્પદ ફિલ્મ 'ક્રૂઝિંગ' અને કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ઓથર! ઓથર!' બોક્સ ઓફિસ પર ખાસ સફળ ન રહી અને ફિલ્મ વિવેચકોએ પણ તેના નકારાત્મક રિવ્યૂ આપ્યા હતા. જોકે, ૧૯૮૩માં બ્રાયન ડી પાલ્મા દ્વારા નિર્દેશિત ગેંગસ્ટર ક્રાઇમ એક્શન ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કારફેસ'માં તેમનું પરફોર્મન્સ તેમની કારકિર્દીનું સૌથી મોટું હાઇલાઇટ અને યાદગાર પાત્ર સાબિત થયું. શરૂઆતમાં આ ફિલ્મમાં બતાવેલી અતિશય હિંસાના કારણે વિવેચકોએ તેની આકરી ટીકા કરી હતી, પરંતુ સમય જતાં આ ફિલ્મને સિનેમા જગતમાં ભારે પ્રશંસા મળી. આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ઘણું સારું પ્રદર્શન કર્યું,તેમજ ફિલ્મમાં ક્યુબન ડ્રગ લોર્ડ 'ટોની મોન્ટાના' નો દમદાર રોલ ભજવવા બદલ પચિનોને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નામાંકન મળ્યું હતું. પચિનોએ ભજવેલું ટોની મોન્ટાનાનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક આઇકોનિક ગેંગસ્ટર પાત્ર તરીકે જોવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=અલ પચિનોની સ્કારફેસ જોઈને વાસ્તવમાં રોલ નિભાવ્યો : સંજય દત્ત|url=https://sandesh.com/supplement/after-seeing-al-pacino-39-s-scarface-played-the-real-role-sanjay|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

=== ૧૯૮૪–૧૯૯૯: ૪ વર્ષનો બ્રેક અને જબરદસ્ત વાપસી ===

અમેરિકન ક્રાંતિ દરમિયાન એક શિકારીની વાર્તા પર આધારિત તેમની ૧૯૮૫ની ફિલ્મ 'રેવલ્યુશન' કમાણી અને વિવેચકો બંને દ્રષ્ટિએ નિષ્ફળ રહી હતી. પચિનોએ આ નિષ્ફળતા માટે ફિલ્મના ઉતાવળિયા પ્રોડક્શનને જવાબદાર ગણાવ્યું હતું, જેના કારણે તેમણે ફિલ્મોમાંથી ચાર વર્ષનો બ્રેક લીધો હતો. આ સમય દરમિયાન પચિનો ફરી રંગમંચ તરફ વળ્યા. તેમણે 'ક્રિસ્ટલ ક્લિયર', 'નેશનલ એન્થમ્સ' અને અન્ય નાટકોના વર્કશોપ પ્રોડક્શન્સ તૈયાર કર્યા; તેમજ ૧૯૮૮માં પ્રોડ્યુસર જોસેફ પેપના 'ન્યૂ યોર્ક શેક્સપિયર ફેસ્ટિવલ'માં 'જુલિયસ સીઝર' નાટકમાં પણ અભિનય કર્યો. 

ફિલ્મોમાંથી લીધેલા આ બ્રેક વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે: &quot;મને યાદ છે જ્યારે ૧૯૭૪-૭૫માં બધું બરાબર ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે હું સ્ટેજ પર 'ધ રેઝિસ્ટિબલ રાઇઝ ઓફ આર્ટુરો ઉઇ' નાટક કરી રહ્યો હતો. તે સમયે મેં ક્યાંક વાંચ્યું કે હું સ્ટેજ પર એટલે પાછો ફર્યો છું કારણ કે મારું ફિલ્મી કરિયર ડૂબી રહ્યું છે! થિયેટર પ્રત્યે લોકોની આવી નકારાત્મક વિચારસરણી રહી છે, જે કમનસીબ છે.&quot;

પચિનોએ ૧૯૮૯માં 'સી ઓફ લવ' ફિલ્મથી ફરી મોટા પડદા પર વાપસી કરી, જેમાં તેમણે એક એવા ડિટેક્ટિવની ભૂમિકા ભજવી હતી જે અખબારની સિંગલ્સ કોલમ દ્વારા શિકાર શોધતા સિરિયલ કિલરની શોધ કરે છે. આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી ખૂબ જ સારા રિવ્યૂઝ મળ્યા હતા, અને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી.

૧૯૯૦માં આવેલી 'ડિક ટ્રેસી' ફિલ્મ પણ બોક્સ ઓફિસ પર વ્યાવસાયિક રીતે સફળ રહી હતી. આ ફિલ્મમાં 'બિગ બોય કેપ્રિસ'ની ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કારનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. પ્રખ્યાત ફિલ્મ વિવેચક રોજર એબર્ટે પચિનોના વખાણ કરતા તેમને આખી ફિલ્મમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર ગણાવ્યા હતા.આ જ વર્ષમાં આગળ જતાં, તેમણે ગોડફાધર સિરીઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ ગોડફાધર ૩' માં તેમના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્રોમાંના એક, માઈકલ કોર્લિયોન તરીકે પુનરાગમન કર્યું હતું. જોકે આ ફિલ્મ આર્થિક રીતે સફળ હિટ સાબિત થઈ હતી, પરંતુ તે તેના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી સફળતા મેળવી શકી નહોતી, અને પચીનોના પરિપક્વ અને લાગણીસભર અભિનયના વિવેચકો દ્વારા વ્યાપક વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. આ શાનદાર અભિનય માટે તેમને મોશન પિક્ચર ડ્રામા શ્રેણીમાં 'બેસ્ટ એક્ટર' (શ્રેષ્ઠ અભિનેતા) તરીકે પ્રતિષ્ઠિત ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું.

૧૯૯૧માં પચિનોએ 'ફ્રેન્કી અને જોની' ફિલ્મમાં મિશેલ ફીફર સાથે અભિનય કર્યો, જેમણે અગાઉ 'સ્કારફેસ' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ જેલમાંથી મુક્ત થયેલા એક રસોઈયાની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે પોતાની સાથે રેસ્ટોરન્ટમાં કામ કરતી એક વેઈટ્રેસ સાથે સંબંધની શરૂઆત કરે છે. આ ફિલ્મ ટેરેન્સ મેકનેલીના ૧૯૮૭ના પ્રખ્યાત નાટક પરથી બનાવવામાં આવી હતી. વિવેચકો તરફથી આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ એવરેજ સાબિત થઈ હતી, જોકે પચિનોએ પાછળથી જણાવ્યું હતું કે તેમને આ પાત્ર ભજવવાની ખૂબ મજા આવી હતી. ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સના વિવેચક જેનેટ મેસ્લિને પચિનોના વખાણ કરતા લખ્યું હતું કે, પચિનો આટલા સરળ અને આકર્ષક અગાઉ ક્યારેય દેખાયા નથી અને મિશેલ સાથેના તેમના દ્રશ્યો ખૂબ જ સચોટ અને પ્રમાણિક છે.

૧૯૯૨માં આવેલી માર્ટિન બ્રેસ્ટની ફિલ્મ 'સેન્ટ ઓફ અ વુમન'માં એક ગુસ્સાવાળા અને અંધ યુએસ આર્મી લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડની યાદગાર ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને તેના પછીના વર્ષે શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કાર મળ્યો હતો. આ જ વર્ષે તેમને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકે પણ નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ સાથે જ પચિનો એક જ વર્ષમાં બે અલગ-અલગ ફિલ્મો માટે બે એક્ટિંગ નોમિનેશન મેળવનારા અને મુખ્ય ભૂમિકા માટે ઓસ્કાર જીતનારા ઇતિહાસના પ્રથમ પુરુષ અભિનેતા બન્યા હતા.

૧૯૯૩માં પચિનોએ ગુનાહિત ડ્રામા ફિલ્મ 'કાર્લિટોઝ વે' માં સીન પેન સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ ન્યૂયોર્ક સ્ટેટ સુપ્રીમ કોર્ટના જજ એડવિન ટોરેસ દ્વારા લખાયેલી નવલકથાઓ 'કાર્લિટોઝ વે' (૧૯૭૫) અને 'આફ્ટર અવર્સ' (૧૯૭૯) પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મનું દિગ્દર્શન જાણીતા ડાયરેક્ટર બ્રાયન ડી પાલ્માએ કર્યું, જેમની સાથે પચિનોએ અગાઉ ૧૯૮૩ની તેમની હિટ, આઇકોનિક ક્લ્ટ ક્લાસિક ફિલ્મ 'સ્કારફેસ' માં કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ કાર્લિટો બ્રિગાન્તે નામના એક એવા ગેંગસ્ટરની ભૂમિકા ભજવી હતી જે પોતાના ભ્રષ્ટ વકીલની મદદથી જેલમાંથી મુક્ત થાય છે અને હવે સુધરી જવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે. રિલીઝ સમયે બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ સરેરાશ સફળ રહી હતી, અને તેને મિશ્ર પ્રતિભાવો મળ્યા હતા, પરંતુ પાછળથી તે સિનેમા જગતમાં એક 'કલ્ટ ક્લાસિક' ગેંગસ્ટર ફિલ્મ તરીકે પ્રખ્યાત થઈ હતી.

ત્યારબાદ ૧૯૯૫માં પચિનોએ માઈકલ મેનની પ્રખ્યાત એક્શન ક્રાઈમ થ્રિલર ફિલ્મ 'હીટ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેઓ અને રોબર્ટ ડી નિરો પ્રથમ વખત મોટા પડદા પર એકસાથે જોવા મળ્યા હતા (જોકે આ બંને કલાકારો અગાઉ 'ધ ગોડફાધર ભાગ ૨' માં પણ હતા, પરંતુ તેમાં બંનેનો એક પણ સીન સાથે નહોતો). આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ વખાણી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આજે પણ આ ફિલ્મને સિનેમા જગતની એક માસ્ટરપીસ સિનેમેટિક અને ઇતિહાસની સૌથી પ્રભાવશાળી 'હીસ્ટ' ફિલ્મોમાંની એક ગણવામાં આવે છે.૧૯૯૬માં પચિનોએ તેમના પોતાના દિગ્દર્શનમાં બનેલી થિયેટ્રિકલ ડોક્યુડ્રામા ફિલ્મ 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેમાં વિલિયમ શેક્સપિયરના નાટકના દ્રશ્યો અને લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં શેક્સપિયરની પ્રાસંગિકતા દર્શાવવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ રહી હતી પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો.

૧૯૯૭માં આવેલી રહસ્યમય થ્રિલર ફિલ્મ 'ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ' માં પચિનોએ શેતાનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં કીઆનુ રીવ્સ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. જાણીતા વિવેચક રોજર એબર્ટે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ શેતાનનું આ પાત્ર અદભુત ઉત્સાહ અને આનંદ સાથે ભજવ્યું છે.તે જ વર્ષે આવેલી બાયોગ્રાફીકલ ગેંગસ્ટર ડ્રામા  ફિલ્મ 'ડોની બ્રાસ્કો' પણ બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ રહી હતી. આ ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકામાં ન્યૂયોર્કના કુખ્યાત 'બોનાનો માફિયા પરિવાર' ની અંદર ઘૂસણખોરી કરનાર અંડરકવર એફબીઆઈ એજન્ટ જોસેફ પિસ્ટોન (ડોની બ્રાસ્કો) ના વાસ્તવિક ઓપરેશન પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ ન્યૂયોર્કના વાસ્તવિક ગેંગસ્ટર 'લેફ્ટી રુગિએરો ની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ અજાણતામાં એફબીઆઈ એજન્ટ (જોની ડેપ) ને પોતાના માફિયા સામ્રાજ્યની અંદર લાવે છે જે બાદમાં આખા ગેંગનો સફાયો કરે છે.

૧૯૯૯માં પચિનોએ ઓસ્કારમાં મલ્ટિપલ નોમિનેશન મેળવનારી ફિલ્મ 'ધ ઇન્સાઇડર' માં રસેલ ક્રો સાથે એક ટીવી પ્રોડ્યુસરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને વિવેચકોએ ખૂબ જ વખાણી હોવા છતાં ઊંચા બજેટને કારણે બોક્સ ઓફિસ પર તે 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. આ જ વર્ષે તેઓ ઓલિવર સ્ટોનની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' માં પણ જોવા મળ્યા હતા, જે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી.

=== ૨૦૦૦–૨૦૧૮: ટેલિવિઝન ભૂમિકાઓ અને રંગમંચ પર વાપસી ===

૨૦૦૦ની સાલથી પચિનોએ ત્રણ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યા હતા; જેમાં પ્રથમ એવોર્ડ ૨૦૦૧માં સિનેમા જગતમાં તેમના આજીવન યોગદાન બદલ સેસિલ બી ડીમિલ એવોર્ડ તરીકે આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૦૦માં પચિનોએ જેરી ઓરબેક સાથે ઇરા લેવિસના નાટક પર આધારિત ઓછા બજેટની ફિલ્મ 'ચાઇનીઝ કોફી' માં અભિનય કર્યો હતો, જેને વિવિધ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. મુખ્યત્વે બે મુખ્ય પાત્રો વચ્ચેની વન-ઓન-વન વાતચીત પર આધારિત આ ફિલ્મને પૂર્ણ કરવામાં લગભગ ત્રણ વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો અને તેનું સંપૂર્ણ ભંડોળ પચિનોએ પોતે પૂરું પાડ્યું હતું.

'ચાઇનીઝ કોફી' ફિલ્મને પચિનો દ્વારા પ્રોડ્યુસ કરવામાં આવેલી અન્ય બે દુર્લભ ફિલ્મો 'ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક' અને 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' ની સાથે 'પચિનો: એન એક્ટર્સ વિઝન' નામના એક ખાસ ડીવીડી બોક્સ સેટમાં સામેલ કરવામાં આવી હતી, જે ૨૦૦૭માં રિલીઝ થઈ હતી. પચિનોએ આ ફિલ્મો ધરાવતી ડિસ્ક માટે પ્રસ્તાવના અને ઉપસંહાર પણ તૈયાર કર્યા હતા.

[[File:Al Pacino.jpg|thumb|left|upright|૨૦૦૪ના વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]
૨૦૦૨માં પચિનોએ પ્રખ્યાત દિગ્દર્શક ક્રિસ્ટોફર નોલાનની મનોવૈજ્ઞાનિક થ્રિલર ફિલ્મ 'ઇન્સોમ્નિયા' માં અભિનય કર્યો હતો, જે આ જ નામની એક નોર્વેજીયન ફિલ્મની રિમેક હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે વિલિયમ્સ અને હિલેરી સ્વાન્ક જેવા કલાકારો સાથે કામ કર્યું હતું, જેમાં પચિનોએ અલાસ્કાના એક નાના શહેરમાં હત્યાની તપાસ કરવા આવેલા લોસ એન્જલસના એક અનુભવી ડિટેક્ટિવની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકો તરફથી પચિનો અને રોબિન વિલિયમ્સ બંનેના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. સાથે આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થઈ હતી.

ત્યારબાદ આવેલી તેમની આગામી ફિલ્મ 'સિમોન' ને વિવેચકો તરફથી ખાસ પ્રશંસા ન મળી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૨માં તેમણે 'પીપલ આઈ નો' ફિલ્મમાં એક પબ્લિસિસ્ટની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હોવા છતાં આ નાની ફિલ્મ પર લોકોનું ખાસ ધ્યાન ગયું નહોતું અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' રહી હતી.

પોતાની વ્યાવસાયિક સફળતા પછી ભાગ્યે જ સહાયક ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ, ૨૦૦૩માં વિવેચકો અને બોક્સ ઓફિસ પર ભારે 'ડિઝાસ્ટર' સાબિત થયેલી ફિલ્મ 'ગીગ્લી' માં દિગ્દર્શક માર્ટિન બ્રેસ્ટના આગ્રહ ખાતર એક નાની ભૂમિકા સ્વીકારી હતી. ૨૦૦૩માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'ધ રિક્રુટ' માં પચિનો એક સીઆઈએ રિક્રુટર તરીકે જોવા મળ્યા હતા અને તેમની સાથે કોલિન ફેરેલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી, જોકે પચિનોએ આ ફિલ્મ વિશે જણાવ્યું હતું કે આ એવી ફિલ્મ હતી જેને તેઓ વ્યક્તિગત રીતે સમજી શક્યા નહોતા. ત્યારબાદ પચિનોએ ૨૦૦૩ની એચબીઓ મિની-સિરીઝ 'એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા' માં વકીલ રોય કોનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ટોની કુશ્નરના પુલિત્ઝર પ્રાઈઝ વિજેતા નાટક પર આધારિત હતી. આ શાનદાર અભિનય માટે પચિનોએ ૨૦૦૪માં તેમનો ત્રીજો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો.

૨૦૦૪માં આવેલી ફિલ્મ 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' માં પચિનોએ શાયલોકની ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકોએ પરંપરાગત રીતે એક વિલન તરીકે દર્શાવવામાં આવતા આ પાત્રમાં સંવેદનશીલતા અને ઊંડાણ લાવવા બદલ તેમના ખૂબ વખાણ કર્યા હતા. ૨૦૦૫માં આવેલી 'ટુ ફોર ધ મની' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક સ્પોર્ટ્સ ગેમ્બલિંગ એજન્ટ અને મેથ્યુ મેકોનહીના માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને ઊંચા બજેટના કારણે તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટના વિવેચકે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ એટલી બધી વખત માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી છે કે હવે તેમને કિંગમેકરનો એવોર્ડ મળવો જોઈએ. પચિનોએ તેમની મહાન ગેંગસ્ટર સીરીઝ ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર' ના આધારે વર્ષ ૨૦૦૬માં બનેલી વિડીયો ગેમ 'ધ ગોડફાધર: ધ ગેમ' માં માઈકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ કે ચહેરો આપવાની સાફ ના પાડી દીધી હતી, જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોનિક આર્ટસ નામની ગેમ કંપનીને તેમનો ચહેરો કે અવાજ વાપરવાની કાનૂની મંજૂરી મળી નહોતી. વાસ્તવમાં, તેમણે આ રમત માટે એટલા માટે ના પાડી હતી કારણ કે તે જ વર્ષે તેઓ પહેલેથી જ અન્ય એક હરીફ ગેમિંગ કંપની વિવેન્ડી ગેમ્સ સાથે પોતાની જ પ્રખ્યાત ક્લ્ટ ક્લાસિક ગેંગસ્ટર ફિલ્મ સ્કારફેસ (૧૯૮૩) પર આધારિત વિડીયો ગેમ 'સ્કારફેસ: ધ વર્લ્ડ ઇઝ યોર્સ' માટે કરારબદ્ધ થઈ ચૂક્યા હતા. તે કરારની શરતો મુજબ તેઓ એકસાથે બે મોટી વિડીયો ગેમ્સને પોતાની મંજૂરી આપી શકે તેમ નહોતા. જોકે, તેમણે 'સ્કારફેસ' ગેમમાં પોતાનો ચહેરો વાપરવાની સંપૂર્ણ મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ ઉંમરના કારણે બદલાતા અવાજને લીધે ટોની મોન્ટાનાના પાત્રના અવાજ માટે તેમણે પોતે જ અલ્ પચિનો જેવો જ અવાજ ધરાવતા એક અન્ય ડબિંગ કલાકારની પસંદગી કરી આપી હતી.

૨૦૦૬માં અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા પચિનોને ૩૫મા લાઈફ એચીવમેન્ટ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા અને આ જ વર્ષે ટ્રિનિટી કોલેજ ડબલિનની યુનિવર્સિટી ફિલોસોફિકલ સોસાયટીએ તેમને માનદ સભ્યપદ એનાયત કર્યું હતું.

૨૦૦૭માં પચિનોએ જોર્જ ક્લૂની અને બ્રેડ પિટ જેવા સ્ટાર્સ સાથે 'ઓશન્સ થર્ટીન' ફિલ્મમાં વિલન અને કેસિનો માલિક વિલી બેન્કની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે બોક્સ ઓફિસ પર વૈશ્વિક સ્તરે ૩૧ કરોડ ડોલરની કમાણી કરીને મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૮માં આવેલી તેમની રોમાંચક ફિલ્મ '૮૮ મિનિટ્સ' વિવેચકોને પસંદ ન આવી છતાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હતા, અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ રોબર્ટ ડી નિરો સાથે 'રાઇટિયસ કિલ' ફિલ્મમાં ન્યૂ યોર્કના ડિટેક્ટિવ તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જેને નકારાત્મક રિવ્યૂઝ મળ્યા હોવા છતાં તે બોક્સ ઓફિસ પર પોતાની પડતર કિંમત વસૂલ કરીને 'એવરેજ' હિટ સાબિત થઈ હતી.

૨૦૧૦માં પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' નાટકમાં શાયલોકનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જેના માટે તેમને ટોની એવોર્ડનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ જ વર્ષે તેમણે એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'યૂ ડોન્ટ નો જેક' માં ડૉ. જેક કેવોર્કિયનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેના માટે પચિનોએ તેમનો બીજો એમી એવોર્ડ અને ચોથો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો. ૨૦૧૧માં તેઓ 'જેક એન્ડ જીલ' નામની કોમેડી ફિલ્મમાં જોવા મળ્યા હતા. આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ જ ખરાબ ગણાવી હતી અને પચિનોને તેના માટે સૌથી ખરાબ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. જોકે, બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ ૧૪.૯ કરોડ ડોલરની કમાણી સાથે 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. પચિનોએ પાછળથી ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમના એકાઉન્ટન્ટની જેલ થવાને કારણે તેઓ આર્થિક મુશ્કેલીમાં હતા, તેથી પૈસાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે તેમણે આ ફિલ્મ સ્વીકારી હતી.

૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ના રોજ પચિનોને તેમના દ્વારા દિગ્દર્શિત અને અભિનીત ડોક્યુમેન્ટ્રી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વાઇલ્ડ સાલોમે' ના પ્રીમિયર પહેલાં પ્રતિષ્ઠિત 'ગ્લોરી ટુ ધ ફિલ્મમેકર' એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ફિલ્મમાં હેરોદની ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ આ ફિલ્મને પોતાની કારકિર્દીનો સૌથી વ્યક્તિગત પ્રોજેક્ટ ગણાવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૨માં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાએ પચિનોને દેશના સર્વોચ્ચ કલા સન્માન 'નેશનલ મેડલ ઓફ આર્ટસ' થી નવાજ્યા હતા. આ જ સમયગાળા દરમિયાન પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' નાટકની ૩૦મી વર્ષગાંઠના વિશેષ શો કર્યા હતા. ૨૦૧૩માં તેઓ મ્યુઝિક પ્રોડ્યુસરના જીવન પર આધારિત એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'ફિલ સ્પેક્ટર' માં મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા.

[[File:Manglehorn 03 (15272211442).jpg|thumb|૨૦૧૪ના ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]


૨૦૧૫માં પચિનોએ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ડેની કોલિન્સ' માં એક ઘરડા રોક સ્ટારની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ અદભુત અભિનય માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનું નોમિનેશન મળ્યું હતું અને બોક્સ ઓફિસ પર આ નાની ફિલ્મને 'એવરેજ' સફળતા મળી હતી. આ જ વર્ષના અંતમાં તેમણે ખાસ તેમના માટે જ લખાયેલા નાટક 'ચાઇના ડોલ' ના સતત ૯૭ શો કરીને રંગમંચ પર ઇતિહાસ રચ્યો હતો. ૨૦૧૬માં કલા જગતમાં તેમના અતુલ્ય યોગદાન બદલ પ્રતિષ્ઠિત 'કેનેડી સેન્ટર ઓનર' એવોર્ડથી તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. નિવૃત્તિ લેવા અંગે પચિનોએ ખુલાસો કર્યો હતો કે અભિનય હવે તેમના સ્વભાવનો એક એવો ભાગ બની ગયો છે કે તેઓ ક્યારેય કામ છોડવા વિશે વિચારી પણ શકતા નથી. ત્યારબાદ ૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના રોજ રિલીઝ થયેલી એચબીઓની ટેલિવિઝન ફિલ્મ 'પાટેર્નો' માં તેમણે ફૂટબોલ કોચ જો પાટેર્નોની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી.

=== ૨૦૧૯–વર્તમાન ===

૨૦૧૯માં પચિનોએ હોલિવૂડના સુપરસ્ટારસ બ્રેડ પિટ અને લિયોનાર્ડો ડીકેપ્રીયો સાથે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોની કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ' માં અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૧૯ના અંતમાં પચિનોએ માર્ટિન સ્કોર્સેઝની પ્રખ્યાત ગેંગસ્ટર નેટફ્લિક્સ ફિલ્મ 'ધ આઇરિશમેન' માં રોબર્ટ ડી નિરો અને જો પેસી સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકાના ઇતિહાસના પ્રખ્યાત અને વાસ્તવિક વ્યક્તિ જીમી હોફાની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ 'ઇન્ટરનેશનલ બ્રધરહુડ ઓફ ટીમસ્ટર્સ' નામના શક્તિશાળી લેબર યુનિયનના પ્રમુખ હતા. ૧૯૭૫માં તેમના રહસ્યમય રીતે ગુમ થવાની અને અમેરિકન માફિયાઓ સાથેના તેમના સંબંધોની સત્ય ઘટના પર આધારિત આ ફિલ્મમાં પચિનોના પર્ફોર્મન્સને ભારે પ્રશંસા મળી હતી. આ પ્રથમ વખત હતું જ્યારે પચિનોએ સ્કોર્સેઝ સાથે કામ કર્યું હોય. પચીનોના શાનદાર અભિનય માટે તેમને ઓસ્કાર એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર (શ્રેષ્ઠ સહ-અભિનેતા) તરીકેનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું, અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ રિલીઝ હોવા છતાં ઓનલાઇન મીડિયામાં આ ફિલ્મને પ્રચંડ સફળતા રહી હતી.

ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦માં પચિનોએ એમેઝોન પ્રાઇમ વીડિયોની સિરીઝ 'હન્ટર્સ' માં મેયર ઓફરમેન નામના કાલ્પનિક નાઝી શિકારીની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ૨૦૦૩ પછી તેમની પ્રથમ ટેલિવિઝન સિરીઝ હતી અને તે પ્રેક્ષકોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય થઈ હતી. ૨૦૨૧માં પચિનોએ રિડલી સ્કોટની ફિલ્મ 'હાઉસ ઓફ ગુચી' માં એલ્ડો ગુચીની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હોવા છતાં પચિનો, લેડી ગાગા અને જેરેડ લેટોના અભિનયને ખાસ હાઇલાઇટ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ 'એવરેજ' રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ 'અમેરિકન ટ્રેઇટર' ફિલ્મમાં મુખ્ય બચાવ પક્ષના વકીલ તરીકે જોવા મળ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૩માં પચિનોએ માઇકલ કીટનની ફિલ્મ 'નોક્સ ગોઝ અવે' માં જેવિયર ક્રેન નામના ચોર અને ફિક્સરની સહાયક ભૂમિકા ભજવીને મોટા પડદા પર વાપસી કરી હતી, જેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૪માં પચિનોએ વિખ્યાત કલાકાર અમેદેઓ મોદિગ્લિઆનીના જીવન પર આધારિત ફિલ્મ 'મોદી, થ્રી ડેઝ ઓન ધ વિંગ ઓફ મેડનેસ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેનું નિર્માણ તેમણે જોની ડેપ અને બેરી નવીદી સાથે મળીને કર્યું હતું. આ ફિલ્મ ડેનિસ મેકઇન્ટાયરના એક પ્રખ્યાત નાટક પર આધારિત હતી. 

૨૦૨૫માં પચિનો પાંચ સ્વતંત્ર (ઇન્ડિપેન્ડન્ટ) ફિલ્મોમાં જોવા મળ્યા હતા. તેમની પ્રથમ ફિલ્મ એક હોરર ફિલ્મ 'ધ રિચ્યુઅલ' હતી, જેમાં તેમણે ડેન સ્ટીવન્સ સાથે પાદરી થિયોફિલસ રીસિન્જરની ભૂમિકા ભજવી હતી; જોકે આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી નકારાત્મક સમીક્ષાઓ મળી હતી. તેમની બીજી ફિલ્મ 'બિલી નાઈટ' હતી, જે યુવા ફિલ્મ નિર્માતાઓની મહત્વાકાંક્ષા અને કલાત્મક સફર પર આધારિત એક ડ્રામા ફિલ્મ હતી. આ ફિલ્મનું પ્રીમિયર રોડ આઇલેન્ડ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫માં તેઓ અન્ય બે ફિલ્મો 'ડેડ મેન્સ વાયર' અને 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં નાની ભૂમિકાઓમાં જોવા મળ્યા હતા, જે બંને ફિલ્મોનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર વેનિસ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. 'ડેડ મેન્સ વાયર' માં તેમણે એક અમીર મોર્ટગેજ બ્રોકરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે તેમના ભૂતકાળના પ્રખ્યાત અભિનયની યાદ અપાવે છે. જ્યારે નેટફ્લિક્સની ફિલ્મ 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં તેમની ટૂંકી ભૂમિકાના વિવેચકો દ્વારા ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૨૫ની તેમની છેલ્લી ફિલ્મ નિક પિઝોલેટોની 'ઇઝીઝ વોલ્ટ્ઝ' હતી, જેમાં તેઓ વિન્સ વોન સાથે જોવા મળ્યા હતા અને તેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં વિશેષ પ્રસ્તુતિ તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૬માં પચિનોની જૂની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' ના એક પ્રખ્યાત લોકર રૂમ મોનોલોગ (ભાષણ)નો ઉપયોગ ફાઈઝર કંપનીના એક રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાપન અભિયાન (જાહેરાત) માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ જૂન ૨૦૨૬માં તેઓ 'કિલિંગ કાસ્ટ્રો' ફિલ્મમાં સીઆઈએ એજન્ટ રોબર્ટ માહ્યુની મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા, જેનું ભવ્ય પ્રીમિયર ટ્રાઇબેકા ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

== પ્રતિભાવ અને વારસો ==
અલ પચિનોને અવારનવાર સિનેમા અને થિયેટર જગતના સૌથી મહાન અને પ્રભાવશાળી અભિનેતાઓમાંથી એક માનવામાં આવે છે. તેમના ખાસ પ્રકારના તીવ્ર, સચોટ અને ગંભીર તેમજ વિસ્ફોટક અભિનય માટે જાણીતા પચિનોએ ન્યૂ હોલીવુડ યુગના એક દિગ્ગજ તરીકે નામના મેળવી હતી. ધ ગ્લોબ એન્ડ મેલ અખબારે તેમને ૧૯૭૦ના દાયકાની શરૂઆતની કાઉન્ટર-કલ્ચર પેઢીના આઇકોન તરીકે વર્ણવ્યા હતા. રોન રોઝનબૌમે તેમને હોલીવુડના હેમ્લેટ કહ્યા હતા, જ્યારે ઓલિવર સ્ટોને તેમને સ્ટ્રીટ હેમ્લેટ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા, જે વિલિયમ શેક્સપિયરની કૃતિઓ પ્રત્યે પચિનોના ઊંડા આદર અને તેમના પાત્રોમાં શેક્સપિયરન શૈલીની ગંભીર કરુણતા લાવવાની તેમની ક્ષમતાને દર્શાવે છે.

વર્ષ ૨૦૦૩માં, બ્રિટિશ ટેલિવિઝન દર્શકોએ ચેનલ ૪ ના એક સર્વેક્ષણમાં પચિનોને સર્વકાલીન મહાન મૂવી સ્ટાર તરીકે ચૂંટ્યા હતા, અને તેમનો સમાવેશ વીએચ૧ ની સર્વકાલીન ૨૦૦ મહાન પૉપ કલ્ચર આઇકોન્સની યાદીમાં પણ કરવામાં આવ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૨માં, એસ્કવાયર મેગેઝિનની સિનેમા ઇતિહાસના ૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનેતાઓની યાદીમાં પચિનોને છઠ્ઠા ક્રમે રાખવામાં આવ્યા હતા. તેના પછીના વર્ષે, એસ્કવાયર મેગેઝિને તેમનો સમાવેશ ૧૦ શ્રેષ્ઠ જીવંત અભિનેતાઓની યાદીમાં પણ કર્યો હતો.

લી સ્ટ્રાસ્બર્ગના માર્ગદર્શન હેઠળ તેઓ 'મેથડ એક્ટિંગ' શૈલી શીખ્યા હતા. સ્ટ્રાસ્બર્ગે તેમના વિશે કહ્યું હતું કે, કેટલાક કલાકારો પાત્રો ભજવે છે, જ્યારે અલ પચિનો પોતે તે પાત્ર બની જાય છે. તેઓ પાત્રની ઓળખ એટલી હદ સુધી અપનાવી લે છે કે નાટક કે ફિલ્મ પૂરી થયા પછી પણ લાંબા સમય સુધી તે જ પાત્રમાં જીવતા રહે છે. જોકે, પચિનો પોતે એવું માને છે કે તેઓ સંપૂર્ણપણે માત્ર મેથડ એક્ટર નથી, પરંતુ તેમના મતે શબ્દો એ તેમની ભાવનાત્મક સ્થિતિનો જ એક ભાગ હોવા જોઈએ અને તેઓ સ્ક્રિપ્ટ વગર પણ દ્રશ્યો સુધારવાની કસરતો કરે છે. 'શિકાગો રીડર' અખબારે આ બાબતની પ્રશંસા કરતા લખ્યું હતું કે, તેઓ એક એવા અદ્ભુત મેથડ એક્ટર છે જેઓ સહજ અભિવ્યક્તિ મેળવવા માટે ક્યારેય અચકાતા નથી.

'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' અને 'સર્પિકો' ફિલ્મોના દિગ્દર્શક સિડની લ્યુમેટે કહ્યું હતું કે, બધું જ તેમના અંદરના એક અદ્ભુત કેન્દ્રમાંથી બહાર આવે છે. હું તેની નજીક જવાનું પણ ન વિચારી શકું, કારણ કે તે પૃથ્વીના કેન્દ્રની નજીક જવા જેવું હશે. તેમના અંદરથી જે બહાર આવે છે તે માત્ર અને માત્ર તેમનું પોતાનું જ છે. 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મોના ડાયરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ જણાવ્યું હતું કે, મેં સૌથી પહેલા તેમની બુદ્ધિમત્તા નોંધી હતી. તેઓ પોતાની આવડતનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે સારી રીતે જાણે છે. તેમની પાસે જે આકર્ષક ગુણ અને એક ખાસ પ્રકારનો અંદાજ છે, તેનો તેઓ ભરપૂર ઉપયોગ કરે છે. આ સિવાય, ફિલ્મના સ્ક્રીન ટેસ્ટના એડિટિંગનું કામ સંભાળતા માર્સિયા લુકાસે નોંધ્યું હતું કે, પચિનોની આંખોમાં સામેની વ્યક્તિને એકદમ ઝંઝેડી નાખવાનું આકર્ષણ છે.

પચિનો ની ઘણી ફિલ્મો અમેરિકન સિનેમામાં ક્લાસિક એટલે કે સર્વકાલીન શ્રેષ્ઠ બની ચૂકી છે, જેમાંની તેમની ચાર ફિલ્મો ''ધ ગોડફાધર'', ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ટુ'', ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન'' અને ''સ્કારફેસ'' ને યુ.એસ. લાઇબ્રેરી ઓફ કોંગ્રેસની નેશનલ ફિલ્મ રજિસ્ટ્રી માં સાચવવા માટે પસંદ કરવામાં આવી છે. ફિલ્મ ઉદ્યોગના કલાકારો દ્વારા પસંદ કરાયેલી ટાઇમ આઉટ મેગેઝિનની ૧૦૦ સર્વશ્રેષ્ઠ ફિલ્મોની યાદીમાં પણ પચિનોની ત્રણ ફિલ્મોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

=== લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં ===
{{multiple image
 |perrow = 1
 |total_width=200
 | align = left
 | direction = 
 | image1 = 
 | image2 = Tony Montana - Scarface - Graffiti.jpg
 | image3 = 112 Mural al passeig de Circumval·lació (Barcelona), Al Pacino.jpg
 | footer = ૨૦૧૨માં વિનવુડ અને ૨૦૨૫માં બાર્સિલોના ખાતે પચિનોના &quot;ટોની મોન્ટાના&quot; પાત્રના ભીંતચિત્રો (મ્યુરલ્સ)
 | footer_align = left
}}
પચિનો નો ટેલિવિઝન, સંગીત, ફિલ્મો અને વ્યાપક લોકપ્રિય સંસ્કૃતિ (પોપ કલ્ચર) માં ઘણો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આનું મુખ્ય કારણ તેમની ફિલ્મોની ભૂમિકાઓ છે, જેણે તેમને હિંમત, મક્કમતા અને શક્તિના એક કાયમી સાંસ્કૃતિક પ્રતીક બનાવ્યા છે. વલ્ચર મેગેઝિને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, &quot;તેમને 'અનન્ય અલ પચિનો' કહેવાનું મન થાય, ભલે તેઓ વિશ્વમાં સૌથી વધુ નકલ (નકલ ઉતારવામાં) કરવામાં આવતા અભિનેતા છે.&quot; એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ જણાવ્યું હતું કે તેમની અભિનયની આગવી શૈલીએ &quot;કોમેડી કલાકારોની આખી પેઢીઓને રોજગારી પૂરી પાડી છે.&quot; તેમની સૌથી વધુ નકલ કરનારા પ્રખ્યાત કલાકારોમાં કેવિન સ્પેસી અને એલેક બાલ્ડવિનનો સમાવેશ થાય છે. સ્પેસીએ કહ્યું હતું કે, &quot;આપણે બધા અલ પચિનોની નકલ કરવાનું પસંદ કરીએ છીએ તેનું કારણ એ છે કે તેમણે એવા પાત્રો ભજવ્યા છે જે અવિસ્મરણીય છે, અને અલ પચિનો માટે આ માત્ર એક વ્યવસાય નથી, પણ એક કળા છે.&quot;

તેમના અદ્ભુત પાત્રાલેખનો અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટની ૧૦૦ યર્સ... શ્રેણીમાં સ્થાન પામ્યા છે, જેમાં ૧૦૦ મહાન ફિલ્મી પાત્રોની યાદીમાં તેમના બે પાત્રો (નાયક તરીકે ફ્રેન્ક સેર્પિકો અને ખલનાયક તરીકે માઇકલ કોર્લિયોન) નો સમાવેશ થાય છે. અમેરિકન સિનેમાના ટોચના ૧૦૦ સંવાદો ની યાદીમાં તેમના ત્રણ સંવાદો સામેલ છે: માઇકલ કોર્લિયોનનો &quot;તમારા મિત્રોને નજીક રાખો, પણ તમારા દુશ્મનોને વધુ નજીક રાખો&quot;; ટોની મોન્ટાનાનો &quot;સે હેલો ટુ માય લીટલ ફ્રેન્ડ!&quot;; અને સોની વોર્ટકિકનો &quot;એટિકા! એટિકા!&quot;. મોટા પડદાથી આગળ વધીને લોકપ્રિય બનેલા અન્ય સંવાદોમાં ...એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મનો &quot;આખી ટ્રાયલ જ નિયમ વિરુદ્ધ છે!&quot;, સેન્ટ ઓફ અ વુમન ફિલ્મનો &quot;હૂ-આહ!&quot;, અને ધ ગોડફાધર પાર્ટ III ફિલ્મનો &quot;જેમ મેં વિચાર્યું કે હું બહાર નીકળી ગયો છું, તેઓ મને પાછો અંદર ખેંચી લે છે&quot; નો સમાવેશ થાય છે. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટે જણાવ્યું હતું કે, &quot;અન્ય લગભગ કોઈપણ અભિનેતા કરતાં તેમની સાથે સંવાદોની વધુ અમીટ રેખાઓ જોડાયેલી છે, જે માત્ર પાત્રો કેવી રીતે લખાયા હતા તેનો જ નહીં પરંતુ તેમણે કેવી રીતે તે પાત્રોને પોતાના બનાવી લીધા તેનો પુરાવો છે.&quot; એમ્પાયર મેગેઝિને વિશ્વભરના વાચકોના મતદાન દ્વારા માઇકલ કોર્લિયોન અને ટોની મોન્ટાનાને અત્યાર સુધીના સૌથી મહાન ફિલ્મી પાત્રો તરીકે પસંદ કર્યા હતા. એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ ડોની બ્રાસ્કો ફિલ્મમાં તેમની લેફ્ટી રુગિએરોની ભૂમિકાને &quot;૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનય જેમને ઓસ્કાર મળવો જોઈતો હતો પણ મળ્યો નથી&quot; ની યાદીમાં સામેલ કરી હતી.

પચિનોએ મનોરંજન ઉદ્યોગની અસંખ્ય હસ્તીઓને પ્રભાવિત કર્યા છે અને તેમના દ્વારા તેઓ પ્રશંસા પામ્યા છે, જેમાં સ્ટીવ બુસેમી, જેફ્રી રાઈટ, બોબી કેનાવાલે, જેવિયર બાર્ડેમ, માઈકલ ઈમ્પેરિઓલી અને જેમી ફોક્સ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. જોન કુસાક, રસેલ ક્રો, જોની ડેપ, કોલિન ફેરેલ અને મેથ્યુ મેકકોનાઘી સહિતના તેમના કેટલાક સહ-કલાકારોએ (કો-સ્ટાર્સ) પણ સ્વીકાર્યું હતું કે પચિનો આ પ્રોજેક્ટ્સમાં સામેલ હોવાની ખાતરી થયા પછી જ તેઓ તેમાં જોડાવા માટે સહમત થયા હતા.

=== બોલિવૂડ પર અલ પચીનોનો પ્રભાવ ===
હોલીવુડના દિગ્ગજ અભિનેતા અલ પચીનો ની અભિનય શૈલી, સંવાદોની રજૂઆત અને તેમના આઇકોનિક પાત્રોએ ભારતીય સિનેમા એટલે કે બોલિવૂડ જગત પર એક ઊંડી અને કાયમી છાપ છોડી છે. બોલિવૂડના મહાનાયક [[અમિતાભ બચ્ચન]] ની પ્રખ્યાત ફિલ્મ અગ્નિપથ માં વિજય દીનાનાથ ચૌહાણનું પાત્ર, તેમની વૉઇસ એક્ટિંગ અને ડાયલોગ બોલવાનો વિશિષ્ટ લહેકો પણ અલ પચીનોએ સ્કારફેસ ફિલ્મમાં અપનાવેલી અવાજની શૈલીથી ભારે પ્રેરિત હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-02-16|title=Film of the Month: Amitabh’s Agneepath is more than mere Scarface, maloom?|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/film-of-the-month-agneepath-amitabh-bachchan-6270570/|access-date=2026-08-13|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

બોલિવૂડના પ્રખ્યાત અભિનેતા સંજય દત્ત એ પોતે એક ઈન્ટરવ્યુમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે તેઓ અલ પચીનોની સુપ્રસિદ્ધ ફિલ્મ સ્કારફેસ માં તેમના અભિનયથી એટલા પ્રભાવિત થયા હતા કે તેઓ તે પાત્રને બોલિવૂડમાં પોતાની રીતે જીવંત કરવા માંગતા હતા. આ જ પ્રેરણાના પરિણામે તેમણે પોતાની કરિયરની સૌથી યાદગાર ફિલ્મ વાસ્તવ કરી, જેમાં પચીનોના ટોની મોન્ટાના પાત્રની ઝલક તેમના રઘુ ના આઇકોનિક પાત્રમાં સ્પષ્ટ જોવા મળી હતી. 

આ સિવાય ભારતીય ફિલ્મ નિર્માતાઓએ અલ પચીનોની ફિલ્મોની વાર્તા અને પાત્રોને દેશી રંગમાં ઢાળીને ઘણી હિટ ફિલ્મો આપી છે. અભિનેતા મિથુન ચક્રવર્તી ની ૧૯૮૯માં આવેલી ફિલ્મ મુજરીમ પણ અલ પચીનોની સ્કારફેસ ફિલ્મનું જ એક શાનદાર ભારતીય રૂપાંતરણ હતું, જેમાં મિથુનદાએ પચીનોની એક્ટિંગ સ્ટાઇલને પોતાની આગવી રીતે પડદા પર ઉતારી હતી. આ ઉપરાંત રામ ગોપાલ વર્માની ફિલ્મ સરકાર (પચિનો ની ગોડફાધર ફિલ્મ થી પ્રેરિત) માં અભિષેક બચ્ચન નું પાત્ર અને પ્રકાશ ઝા ની ફિલ્મ રાજનીતિ માં રણબીર કપૂર નું પાત્ર પણ માઇકલ કોર્લિયોન પાત્રની ભારતીય આવૃત્તિ સમાન હતું. રણબીર કપૂરના આ જ અભિનય કૌશલ્યને જોઈને પ્રખ્યાત ફિલ્મ ડિરેક્ટર સંદીપ રેડ્ડી વંગાએ એક ઈન્ટરવ્યુમાં કહ્યું હતું કે, રણબીર કપૂર એ રૉબર્ટ ડી નીરો, અલ પચીનો અને કમલ હાસનનું અદભુત મિશ્રણ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-11-24|title=રૉબર્ટ દ નીરો, અલ પચીનો અને કમલ હાસનનું મિશ્રણ છે રણબીર : સંદીપ રેડ્ડી વંગા|url=https://www.gujaratimidday.com/entertainment-news/bollywood-news/article/animal-sandeep-reddy-vanga-says-ranbir-kapoor-is-a-fusion-of-robert-de-niro-al-pacino-and-kamal-haasan-207204|url-status=live|access-date=2026-08-13|website=www.gujaratimidday.com|language=gu}}&lt;/ref&gt; ખાસ વાત એ છે કે રણબીર કપૂરે ન્યૂ યોર્કની લી સ્ટ્રાબર્ગ થિયેટર એન્ડ ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાંથી અભિનયની સત્તાવાર તાલીમ લીધી છે, જ્યાંથી ભૂતકાળમાં ખુદ અલ પચીનોએ પણ એક્ટિંગ શીખી હતી. રણબીરે તાજેતરમાં આપેલા એક ઇન્ટરવ્યુમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે જ્યારે તેઓ ન્યૂ યોર્કમાં વિદ્યાર્થી (સ્ટુડન્ટ) તરીકે અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે અલ પચીનો બ્રોડવે થિયેટર પર સલોમી નાટક નું રીડિંગ કરી રહ્યા હતા. તે સમયે પચીનો તરફથી માત્ર એક નાની પ્રશંસા કે ઝલક મેળવવા માટે રણબીર સતત ત્રણ કલાક સુધી બહાર લાઈનમાં ઊભા રહ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=શર્મા,|first=રિયા|date=2026-04-05|title=રણબીર કપૂરે અલ પચીનોને મળવા માટે ત્રણ કલાક સુધી રાહ જોવાની ક્ષણો યાદ કરી, કહ્યું કે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોએ 'મને આંગળી બતાવી હતી. - હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ.|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/ranbir-kapoor-recalls-waiting-3-hours-to-meet-al-pacino-says-quentin-tarantino-ramayana-natalie-portman-101775385855089.html|url-status=live|access-date=2026-08-13|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

નવા યુગના સિનેમાની વાત કરીએ તો, નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી એ ગેંગ્સ ઓફ વાસેપુર ફિલ્મમાં ભજવેલું ફેઝલ ખાનનું પાત્ર પણ પચીનોની છાપ ધરાવતું હતું. બોલિવૂડના જાણીતા અભિનેતા અલી ફઝલ બાળપણથી જ અલ પચીનોના ખૂબ મોટા ફેન રહ્યા છે. લંડનમાં એક નાટક દરમિયાન ફઝલને ખુદ પચીનોને રૂબરૂ મળવાની અને તેમની સાથે વાતચીત કરવાની સુવર્ણ તક મળી હતી, જેને તેઓ પોતાના જીવનની સૌથી યાદગાર ક્ષણ ગણાવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite news|title='Raakh' star Ali Fazal shares how his childhood obsession with Al Pacino led to an unforgettable encounter: 'First time I was really starstruck'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/raakh-star-ali-fazal-shares-how-his-childhood-obsession-with-al-pacino-led-to-an-unforgettable-encounter-first-time-i-was-really-starstruck/articleshow/132066608.cms|newspaper=The Times of India|date=2026-06-29|access-date=2026-08-13|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; ફઝલ સહિત બોલિવૂડના અસંખ્ય કલાકારોએ જાહેરમાં સ્વીકાર્યું છે કે અલ પચીનોના અભિનેત્વે સિનેમા પ્રત્યેની તેમની સમજને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખી છે.

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''અલ પચિનો ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૬૯
| ''મી, નેટલી''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| મુખ્ય ભૂમિકા — પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| ૧૯૭૧
| ''ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્ક''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૨
| ''ધ ગોડફાધર''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| સહ અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૩
| ''સ્કેરક્રો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રાન્સિસ લાયનલ ડેલ્બુચી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૩
| ''સેર્પિકો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રેન્ક સેર્પિકો
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૪
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૫
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સોની વોર્ટઝિક
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૭
| ''બોબી ડીયરફિલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી ડીયરફિલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૯
| ''એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| આર્થર કિરકલેન્ડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૮૦
| ''ક્રૂઝિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ બર્ન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૨
| ''ઓથર! ઓથર!''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઇવાન ટ્રેવલિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૩
| ''સ્કારફેસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની મોન્ટાના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૫
| ''રેવલ્યુશન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ડોબ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૯
| ''સી ઓફ લવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ફ્રેન્ક કેલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૦
| ''ડિક ટ્રેસી''
|
|
|
| {{Yes}}
| અલ્ફોન્સ બિગ બોય કેપ્રિસ
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૦
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ફ્રેન્કી એન્ડ જોની''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૨
| ''ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિચાર્ડ રોમા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૨
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૧૯૯૩
| ''કાર્લિટોઝ વે''
|
|
|
| {{Yes}}
| કાર્લિટો બ્રિગાન્ટે
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૫
| ''હીટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ વિન્સન્ટ હેના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૬
| ''સિટી હોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મેયર જોન પેપાસ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ડોની બ્રાસ્કો''
|
|
|
| {{Yes}}
| બેન્જામિન લેફ્ટી રુગિરો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોન મિલ્ટન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''ધ ઇન્સાઇડર''
|
|
|
| {{Yes}}
| લોવેલ બર્ગમેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''એની ગિવન સન્ડે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની ડી અમાટો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ઇન્સોમ્નિયા''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલ ડોર્મર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''સિમોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિક્ટર ટેરેન્સકી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૩
| ''ધ રિક્રુટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર બર્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| શાયલોક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૫
| ''ટુ ફોર ધ મની''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર અબ્રામ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ઓશન્સ થર્ટીન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલી બેન્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''૮૮ મિનિટ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડોક્ટર જેક ગ્રેમ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૮
| ''રાઇટિયસ કિલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ડેવિડ ફિસ્ક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૦
| ''યૂ ડોન્ટ નો જેક''
|
|
|
| {{Yes}}
| જેક કેવોર્કિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા — ટેલિવિઝન ફિલ્મ
|-
| ૨૦૧૧
| ''ધ સન ઓફ નો વન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ચાર્લ્સ સ્ટેનફોર્ડ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૧
| ''જેક એન્ડ જીલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| તેઓ પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''સ્ટેન્ડ અપ ગાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૩
| ''સાલોમે''
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| કિંગ હેરોડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ۲۰۱۴
| ''મેંગલહોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એ જે મેંગલહોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ હમ્બલિંગ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| સાયમન એક્સલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૫
| ''ડેની કોલિન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેની કોલિન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૬
| ''મિસકન્ડક્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લ્સ અબ્રામ્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૭
| ''હેંગમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ રે આર્ચર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માર્વિન શ્વાર્ઝ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''ધ આઇરિશમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| જીમી હોફા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૨૦૨૧
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
|
|
|
| {{Yes}}
| આલ્ડો ગુચી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૩
| ''નોક્સ ગોઝ અવે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઝેવિયર ક્રેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''મોડી''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| મોરિસ ગેંગનેટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ડેડ મેન્સ વાયર''
|
|
|
| {{Yes}}
| એમ એલ હોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે''
|
|
|
| {{Yes}}
| અંકલ કાર્માઇન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ધ રિચ્યુઅલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફાધર થિયોફિલસ રીસિંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|}

=== નિર્દેશક અને નિર્માતા તરીકે વિશેષ ફિલ્મો ===
અલ પચિનોએ અભિનેતા સિવાય ડિરેક્ટર (નિર્દેશક) અને પ્રોડ્યુસર (નિર્માતા) તરીકે પણ કેટલીક ખૂબ જ પ્રખ્યાત પ્રાયોગિક અને ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મો બનાવી છે, જેની યાદી નીચે મુજબ છે:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! વર્ષ !! ફિલ્મ !! ભૂમિકા !! નોંધ
|-

| ૧૯૮૯ || ''ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક'' || નિર્માતા અને અભિનેતા || આ એક પ્રાયોગિક ફિલ્મ હતી જેને થિયેટરમાં રિલીઝ કરવાને બદલે માત્ર ખાસ સ્ક્રીનિંગ માટે જ રાખવામાં આવી હતી.
|-

| ૧૯૯૬ || ''લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ'' || નિર્દેશક, નિર્માતા અને લેખક || પચિનોની નિર્દેશક તરીકેની આ પ્રથમ સત્તાવાર ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ હતી, જેના માટે તેમને ડિરેક્ટર્સ ગિલ્ડ ઓફ અમેરિકાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.
|-

| ૨૦૦૦ || ''ચાઇનીઝ કોફી'' || નિર્દેશક અને અભિનેતા || આ એક અનોખી ડ્રામા ફિલ્મ હતી જે સંપૂર્ણ રીતે બે પાત્રો વચ્ચેની વાતચીત પર આધારિત હતી.
|-

| ૨૦૧૧ || ''વાઇલ્ડ સાલોમે'' || નિર્દેશક અને લેખક || ઓસ્કાર વાઇલ્ડના નાટક પર આધારિત આ એક અર્ધ-ડોક્યુમેન્ટરી (Docudrama) ફિલ્મ હતી.
|}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000199|અલ પચિનો}}

[[en:Al Pacino]]

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>s5r7oqfqd3wom5adt9sg2gczqi61wlk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903644</id>
      <parentid>903643</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T18:33:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* બાહ્ય કડીઓ */</comment>
      <origin>903644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115922" sha1="f2g5kjt35qasdo5in5lcajkxsoptudx" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''અલ પચિનો''' નું હુલામણુ નામ ધરાવતા '''આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનો''' (જન્મ એપ્રિલ ૨૫, ૧૯૪૦), એક અમેરિકન અભિનેતા અને ફિલ્મ નિર્માતા છે. ૨૦મી સદીના સૌથી પ્રભાવશાળી અને મહાન કલાકારોમાંના એક ગણાતા અલ પચિનોએ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Pacino named 'greatest film star'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3001463.stm|date=2003-05-05|access-date=2026-08-12|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; પાંચ દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દીમાં અસંખ્ય યાદગાર ભૂમિકાઓ ભજવી છે. તેઓ અભિનયનો &quot;ટ્રિપલ ક્રાઉન&quot; (ઓસ્કાર, એમી અને ટોની એવોર્ડ) મેળવનારા જૂજ વૈશ્વિક કલાકારોમાં સામેલ છે.

== પ્રારંભિક જીવન ==
આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનોનો જન્મ અમેરિકા ના ન્યૂયોર્ક શહેરના મેનહટન વિસ્તારમાં આવેલા ઈસ્ટ હાર્લેમમાં ૨૫ એપ્રિલ, ૧૯૪૦ના રોજ થયો હતો. તેઓ તેમના સિસિલિયન અમેરિકન માતા રોઝ અને પિતા સાલ્વાટોર પચિનોનું એકમાત્ર સંતાન હતા. તેમના પિતા ઇટાલીના સેન ફ્રાટેલોથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. જ્યારે અલ પચિનો માત્ર બે વર્ષના હતા ત્યારે તેમના માતા-પિતાના છૂટાછેડા થઈ ગયા હતા. 

માતા-પિતા અલગ થયા પછી, તેમના માતા તેમને સાઉથ બ્રોન્ક્સ વિસ્તારમાં લઈ ગયા હતા. ત્યાં તેઓ તેમના નાના-નાની કેટ અને જેમ્સ ગેરાર્ડી સાથે રહેતા હતા. તેમના નાના-નાની નાની ઉંમરે ઇટાલીના પ્રખ્યાત કોર્લિયોન ગામમાંથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. અલગ થયા પછી અલ પચિનોના પિતા કેલિફોર્નિયા જતા રહ્યા હતા, જ્યાં તેમણે વીમા વેચાણકર્તા અને રેસ્ટોરન્ટના માલિક તરીકે કામ શરૂ કર્યું હતું.

જ્યારે અલ પચિનો ત્રણ-ચાર વર્ષના હતા, ત્યારથી જ તેમના માતા તેમને નિયમિત રીતે સિનેમા હોલમાં ફિલ્મો જોવા લઈ જતા હતા. ફિલ્મો જોયા પછી તેઓ મનમાં જ તે પાત્રોના સંવાદો વાગોળવાનું શરૂ કરી દેતા હતા. અલ પચિનોનું હુલામણું નામ સોની બોય હતું, જે તેમની માતાએ તે સમયના પ્રખ્યાત ગાયક અલ જોલ્સનના એક લોકપ્રિય ગીત પરથી રાખ્યું હતું, જે તેઓ અવારનવાર અલ પચિનો માટે ગાતા હતા.

પચિનો એ હર્મન રિડર જુનિયર હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેમણે અંગ્રેજી સિવાયના મોટાભાગના વિષયોના વર્ગો છોડી દીધા હતા. તેમના જુનિયર હાઈસ્કૂલના શિક્ષિકા બ્લેન્ચ રોથસ્ટીને નાની ઉંમરે જ તેમની અભિનય ક્ષમતા ઓળખી લીધી હતી. તેમણે અલ પચિનોને શાળાના નાટકોમાં ભૂમિકાઓ આપી અને વિદ્યાર્થીઓની સભાઓમાં બાઇબલના પાઠ વાંચવાનું કામ સોંપ્યું. તે શિક્ષિકાએ તેમના પરિવારના એપાર્ટમેન્ટની મુલાકાત લીધી અને તેમની નાનીને ખાસ કહ્યું કે આ બાળક આ જ કામ માટે બન્યો છે, જેને અલ પચિનો પોતાના જીવનનો સૌથી મોટો વળાંક માને છે. ત્યારબાદ ઓડિશન આપીને તેમણે હાઈસ્કૂલ ઓફ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. જોકે તેમની માતા તેમના આ નિર્ણયથી અસંમત હતા, કારણ કે તેઓ માનતા હતા કે ગરીબ લોકો અભિનય ન કરે. આ બાબતે ઘરમાં ઝઘડો થતાં તેમણે ઘર છોડી દીધું હતું.

પચિનો એ પોતાના સપના પૂરા કરવા અને ખર્ચ ઉઠાવવા માટે સંદેશવાહક, હોટેલમાં વાસણ સાફ કરવાના સહાયક, સફાઈ કામદાર, ટેલિફોન ઓપરેટર અને ટપાલ ક્લાર્ક જેવી ઓછી આવક વાળી નોકરીઓ કરી હતી. આ સમય દરમિયાન તેઓ ન્યૂયોર્કના અંડરગ્રાઉન્ડ થિયેટરોમાં બેઝમેન્ટ નાટકોમાં અભિનય કરતા હતા. કિશોરાવસ્થામાં તેમણે એક્ટર્સ સ્ટુડિયો નામની સંસ્થામાં જોડાવાનો પ્રયાસ કર્યો પરંતુ તેઓ રિજેક્ટ થયા. ત્યારબાદ તેઓ એચબી સ્ટુડિયોમાં જોડાયા, જ્યાં તેમની મુલાકાત અભિનયના શિક્ષક ચાર્લી લોટન સાથે થઈ, જેઓ પાછળથી તેમના માર્ગદર્શક અને શ્રેષ્ઠ મિત્ર બન્યા. આ સ્ટુડિયોના હોલ અને ડાન્સ રૂમ સાફ કરવાના બદલામાં સંસ્થાએ તેમને મફતમાં ક્લાસ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. રાત્રિના સમયે અલ પચિનો શેરીઓમાં ફરતા ફરતા શેક્સપિયરના સંવાદોની પ્રેક્ટિસ કરતા હતા. આ સમયગાળામાં તેઓ ઘણીવાર બેરોજગાર અથવા બેઘર રહ્યા હતા, અને ક્યારેક શેરીઓમાં, થિયેટરોમાં અથવા મિત્રના ઘરે સૂઈ જતા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૨માં પચિનોના માતાનું ત્રેતાલીસ વર્ષની નાની ઉંમરે અવસાન થયું હતું. તેના પછીના જ વર્ષે તેમના નાનાનું પણ અવસાન થયું. અલ પચિનો આ સમયને પોતાના જીવનનો સૌથી મુશ્કેલ તબક્કો માને છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ તે સમયે બાવીસ વર્ષના હતા અને તેમના જીવનના સૌથી પ્રભાવશાળી બે લોકો ચાલ્યા ગયા હતા, જેના કારણે તેઓ સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડ્યા હતા.

એચબી સ્ટુડિયોમાં ચાર વર્ષ વિતાવ્યા પછી, અલ પચિનોએ એક્ટર્સ સ્ટુડિયો માટે સફળતાપૂર્વક ઓડિશન આપ્યું. ત્યાં તેમણે અભિનયના પ્રખ્યાત કોચ લી સ્ટ્રાસબર્ગ હેઠળ પદ્ધતિસરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો. આ જ લી સ્ટ્રાસબર્ગ પાછળથી અલ પચિનો સાથે ધ ગોડફાધર ભાગ બે ફિલ્મમાં પણ જોવા મળ્યા હતા. પાછળથી આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં તેમણે સ્ટ્રાસબર્ગ અને આ સંસ્થાની તેમના જીવન પર પડેલી અસર વિશે વાત કરી હતી કે એક્ટર્સ સ્ટુડિયોનું તેમના જીવનમાં ખૂબ મોટું સ્થાન છે અને લી સ્ટ્રાસબર્ગને જેટલું સન્માન મળવું જોઈતું હતું તેટલું નથી મળ્યું. ચાર્લી લોટન પછી આ સંસ્થાએ જ તેમની કારકિર્દીને એક નવી દિશા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ અન્ય નાની-મોટી નોકરીઓ છોડીને સંપૂર્ણપણે અભિનય તરફ વળી શક્યા હતા. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે લી સ્ટ્રાસબર્ગ સાથે કામ કરવું ખૂબ જ ઉત્સાહજનક હતું કારણ કે તેઓ જ્યારે કોઈ દ્રશ્ય કે લોકો વિશે વાત કરતા ત્યારે એટલા રસપ્રદ લાગતા કે બસ તેમને સાંભળતા જ રહેવાનું મન થાય. તેઓ અભિનેતાઓને ખૂબ પ્રેમ કરતા અને અભિનયની અદ્ભુત સમજ ધરાવતા હતા.

== અંગત જીવન ==
=== સંબંધો અને બાળકો ===
પચિનોનો તેમની 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના સહ-અભિનેત્રી ડાયેન કીટન સાથે લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો. તેમનો આ ઉતાર-ચઢાવવાળો સંબંધ 'ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩' ના શૂટિંગ પછી પૂરો થયો હતો. આ સિવાય તેઓ જીલ ક્લેબર્ગ, ટ્યુઝડે વેલ્ડ, માર્થે કેલર, વેરુસ્કા વોન લેહન્દોર્ફ, કેથલીન ક્વિનલાન, લિન્ડાલ હોબ્સ અને પેનેલોપ એન મિલર સાથે પણ સંબંધોમાં રહ્યા હતા. પચિનોનો આર્જેન્ટિનાની અભિનેત્રી લ્યુસિલા પોલાક સાથે ૨૦૦૮ થી ૨૦૧૮ સુધી ૧૦ વર્ષ લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો.

પચિનોને ચાર બાળકો છે. તેમની સૌથી મોટી દીકરી જૂલી મેરીનો જન્મ ૧૬ ઓક્ટોબર ૧૯૮૯ના રોજ થયો હતો, જે તેમની અને એક્ટિંગ કોચ જેન ટેરન્ટની દીકરી છે. આ સિવાય ૨૫ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ના રોજ આઈવીએફ પદ્ધતિ દ્વારા તેમને બે જોડિયા બાળકો થયા હતા, જેમની માતા અભિનેત્રી બેવર્લી ડી એન્જેલો છે, જેમની સાથે પચિનો ૧૯૯૭ થી ૨૦૦૩ સુધી સંબંધમાં રહ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૪ દરમિયાન ફિલ્મ નિર્માતા નૂર અલ્ફલ્લાહ સાથેના સંબંધોથી ૧૫ જૂન ૨૦૨૩ના રોજ તેમને એક દીકરો થયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gujarati|first=TV9|date=2023-05-31|title=Al Pacinoની 53 વર્ષ નાની ગર્લફ્રેન્ડ બનશે માતા, 82 વર્ષની ઉંમરે ચોથી વખત પિતા બનશે એક્ટર|url=https://tv9gujarati.com/entertainment/hollywood-actor-al-pacino-is-going-to-be-a-father-for-the-fourth-time-at-the-age-of-82-with-53-year-younger-girlfriend-768236.html|access-date=2026-08-12|website=TV9 Gujarati|language=gu}}&lt;/ref&gt;૮૩ વર્ષની ઉંમરે પચિનો દુનિયાના સૌથી મોટી ઉંમરે પિતા બનનારા વ્યક્તિઓમાંથી એક બન્યા છે,  કોરોના લોકડાઉન બાદ ૨૦૨૨માં શરૂ થયેલો આ સંબંધ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં સત્તાવાર રીતે પૂરો થયો હતો અને બંને અલગ થઈ ગયા હતા&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-09-07|title=પીઢ અભિનેતા અલ પચિનો અને નૂર અલફલ્લાહ અલગ થયા: બાળકનો જન્મ ત્રણ મહિના પહેલા થયો હતો, નૂરે કસ્ટડી અને પૈસા માંગ્યા|url=https://www.divyabhaskar.co.in/entertainment/bollywood/news/veteran-actors-al-pacino-and-noor-alfallah-split-131802804.html|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;, પચીનો એ ક્યારેય લગ્ન કર્યા નથી.

== કારકિર્દી ==

=== ૧૯૬૭–૧૯૭૧: થિયેટર ભૂમિકાઓ અને ફિલ્મ સફરની શરૂઆત ===
[[File:Al Pacino - Hummel.jpg|thumb|upright|અલ પચિનો ૧૯૭૭માં ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઑફ પાવ્લો હમેલ નાટકમાં અભિનય કરતા.]] ૧૯૬૭માં અલ પચિનોએ બોસ્ટનના ચાર્લ્સ પ્લેહાઉસમાં અવેક એન્ડ સિંગ નાટકથી વ્યાવસાયિક રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ત્યારબાદ અમેરિકા હુર્રા નાટકમાં કામ દરમિયાન તેમની મુલાકાત અભિનેત્રી જીલ ક્લેબર્ગ સાથે થઈ, બંને વચ્ચે પાંચ વર્ષ સુધી પ્રેમસંબંધ રહ્યો, અને ત્યારબાદ તેઓ ન્યૂયોર્ક શહેરમાં પાછા ફર્યા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૮માં પચિનોએ એસ્ટોર પ્લેસ થિયેટરમાં ઇઝરાયેલ હોરોવિટ્ઝના ધ ઇન્ડિયન વોન્ટ્સ ધ બ્રોન્ક્સ નામના નાટકમાં મર્ફ નામના શેરી ગુંડાની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ નાટક ૧૭ જાન્યુઆરી, ૧૯૬૮ના રોજ શરૂ થયું હતું અને તેના કુલ એકસો સિત્યોતેર શો થયા હતા. આ નાટકની સાથે જ હોરોવિટ્ઝનું બીજું નાટક ઈટ્સ કોલ્ડ ધ સુગર પ્લમ પણ દર્શાવવામાં આવતું હતું, જેમાં જીલ ક્લેબર્ગ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ નાટકમાં શાનદાર અભિનય માટે  પચિનોને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓબી એવોર્ડ મળ્યો હતો, જ્યારે જોન કાઝલેને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. માર્ટિન બ્રેગમેને આ નાટક જોયું અને તેઓ પચિનોના મેનેજર બન્યા હતા. આ ભાગીદારી આવનારા વર્ષોમાં ખૂબ જ સફળ સાબિત થઈ, કારણ કે બ્રેગમેને જ પચિનોને ધ ગોડફાધર, સેર્પીકો અને ડોગ ડે આફ્ટરનૂન જેવી મહાન ફિલ્મો કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. પોતાની સ્ટેજ કારકિર્દી વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે માર્ટિન બ્રેગમેને જ મારી શોધ કરી હતી જ્યારે હું પચીસ-છવ્વીસ વર્ષનો હતો અને તેઓ મારા મેનેજર બન્યા હતા. હું આજે જે પણ સ્થાને છું તે માર્ટીના કારણે જ છું અને હું ખરેખર તેમનો ઋણી છું.

૨૫ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૬૯ના રોજ પચિનોએ બેલાસ્કો થિયેટર ખાતે ડોન પીટરસનના ડઝ અ ટાઈગર વેર અ નેકટાઈ નામના નાટકથી બ્રોડવે થિયેટરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. આ નાટક ઓગણચાળીસ શો પછી ૨૯ માર્ચ, ૧૯૬૯ના રોજ બંધ થઈ ગયું હતું, પરંતુ પચિનોના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ થયા હતા અને ૨૦ એપ્રિલ, ૧૯૬૯ના રોજ તેમને આ ભૂમિકા માટે પ્રતિષ્ઠિત ટોની એવોર્ડ મળ્યો હતો.  પચિનોએ ૧૯૭૦ના દાયકામાં પણ સ્ટેજ પર અભિનય ચાલુ રાખ્યો હતો અને ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ નામના નાટક માટે પોતાનો બીજો ટોની એવોર્ડ જીત્યો હતો. આ સિવાય તેમણે રિચાર્ડ ધ થર્ડ નામના નાટકમાં મુખ્ય શીર્ષક ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૮૦ના દાયકા મા ડેવિડ મેમેટના અમેરિકન બફેલો નામના નાટકમાં દેખાયા પછી પચિનોએ ફરીથી સ્ટેજ પર મોટી સફળતા મેળવી હતી, જેના માટે તેમને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ ૧૯૯૦ પછી પચીનો સ્ટેજ કાર્યોમાં યુજેન ઓ નીલના હ્યુગી, ઓસ્કાર વાઈલ્ડના સાલોમે અને વર્ષ ૨૦૦૫માં લાઈલ કેસ્લરના ઓર્ફન્સ નામના નાટકોના પુનઃપ્રસારણનો સમાવેશ થાય છે. એક્ટર્સ સ્ટુડિયોમાં અભ્યાસ કરતી વખતે પચીનોને સમજાયું હતું કે તેમની પાસે અભિનયની એક અદ્ભુત ભેટ છે અને તેમને આ કામમાં ખૂબ આનંદ આવતો હતો, જોકે તેમના શરૂઆતના કામો આર્થિક રીતે બહુ ફાયદાકારક નહોતા. 

સ્ટેજ પર સફળતા મેળવ્યા પછી પચિનોએ વર્ષ ૧૯૬૯માં પેટ્ટી ડ્યુક અભિનીત એક સ્વતંત્ર ફિલ્મ મી, નેટલીમાં ટૂંકી ભૂમિકા ભજવીને ફિલ્મી દુનિયામાં પ્રવેશ કર્યો હતો. વર્ષ ૧૯૭૦માં પચિનોએ ક્રિએટિવ મેનેજમેન્ટ એસોસિએટ્સ નામની ટેલેન્ટ એજન્સી સાથે કરાર કર્યા હતા. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૭૧માં આવેલી ફિલ્મ ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્કમાં એક હેરોઈનના બંધાણી યુવકની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને તેમણે ફીચર ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતા તરીકે સત્તાવાર શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૭૨–૧૯૮૩: વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને સફળતા ===
[[File:Al Pacino with James Caan.jpg|thumb|upright|left|વર્ષ ૧૯૭૨ની આસપાસ જેમ્સ કાન સાથે અલ પચિનો]]
ડિરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ પચિનોને મારીયો પુઝો ની ૧૯૬૯ માં પ્રકાશિત થયેલી સુપર હિટ માફિયા નવલકથા [[ધ ગોડફાધર (નવલકથા)|ધ ગોડફાધર]] પર આધારિત ફિલ્મ માં માઈકલ કોર્લિયોનની મુખ્ય ભૂમિકા માટે પસંદ કર્યા હતા, જે વર્ષ ૧૯૭૨ રિલીઝ થઈ હતી. જોકે આ ભૂમિકા મેળવવા માટે જેક નિકોલસન, રોબર્ટ રેડફોર્ડ, વોરેન બીટી અને તે સમયે ખૂબ જ ઓછા જાણીતા એવા રોબર્ટ ડી નિરોએ પણ પ્રયાસો કર્યા હતા. તેમ છતાં દિગ્દર્શક ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ '''અલ પચિનો'''ની જ પસંદગી કરી હતી; કારણ કે પચિનો પોતે ઇટાલિયન મૂળના હતા અને તેમની એકટિંગ માં એક ખાસ તીવ્રતા હતી જે કોપોલાને 'માઇકલ કોર્લિયોની'ના પાત્ર માટે જોઈતી હતી.

શરૂઆતમાં પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ ફિલ્મ સ્ટુડિયોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ આ પસંદગીથી નારાજ થયા હતા, કારણ કે તેઓ આ ભૂમિકા માટે કોઈ વધુ પ્રખ્યાત અભિનેતાને લેવા માંગતા હતા. જોકે, ફિલ્મમાં પચીનોના પ્રખ્યાત 'રેસ્ટોરન્ટ શૂટઆઉટ દ્રશ્ય'ના શૂટિંગ પછી તેઓ માની ગયા હતા.

આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર તમામ રેકોર્ડ તોડીને '''ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર''' સાબિત થઈ અને તે વર્ષની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ બની. આ ફિલ્મમાં પચિનોના અદ્ભુત અભિનયને કારણે તેમને '''ઓસ્કાર એવોર્ડ'''નું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમના આ પરફોર્મન્સને ફિલ્મ જગતમાં એક અત્યંત તીવ્ર અને પ્રભાવશાળી એક્ટિંગના સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ સાથે જ, માઇકલ કોર્લિયોનીનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત અને આઇકોનિક પાત્ર માનવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-12-18|title=અલ પચિનોના એક ફેન એ બાકસની ૧ લાખ દીવાસળીઓમાંથી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના તેમના પ્રખ્યાત પાત્ર 'માઇકલ કોર્લિયોની'નું એક અત્યંત સુંદર અને અદભુત સ્ટેચ્યુ તૈયાર કર્યું છે.|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/ajab-artist-tomislav-horvat-created-a-sculpture-of-al-pacino-with-matchboxes-in19-mon-4468137-pho.html|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;

લાંબા સમય સુધી એવી અફવાઓ હતી કે પચિનોએ તે વર્ષના ઓસ્કાર એવોર્ડ સમારોહનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. અફવા મુજબ તેઓ શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાની શ્રેણીમાં નામાંકિત થવાથી નારાજ હતા, કારણ કે ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતાનો ઓસ્કાર જીતનાર સહ-કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો કરતાં અલ પચિનોનો સ્ક્રીન પર દેખાવાનો સમય વધુ હતો. જોકે, વર્ષ ૨૦૨૪માં પ્રકાશિત થયેલી પોતાની આત્મકથામાં અલ પચિનોએ આ અફવાઓનું સંપૂર્ણ ખંડન કર્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી છે કે તે સમયે અચાનક મળેલી વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને પ્રખ્યાતિના કારણે તેઓ ખૂબ ડરી ગયા હતા અને માનસિક રીતે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા. આ અતિશય ભયના કારણે અને તે જ સમયે બોસ્ટનમાં થિયેટરના કામમાં વ્યસ્ત હોવાને લીધે તેઓ તે ઓસ્કાર સમારોહમાં હાજર રહી શક્યા નહોતા.

૧૯૭૩માં, પચિનોએ જીન હેકમેન સાથે સ્કેરક્રો ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું, જેને કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રતિષ્ઠિત પામ ડી ઓર એવોર્ડ મળ્યો હતો. એ જ વર્ષે, ન્યૂ યોર્ક સિટીના પોલીસ ઓફિસર ફ્રેન્ક સેર્પિકોની સાચી વાર્તા પર આધારિત સેર્પિકો ફિલ્મમાં શાનદાર એક્ટિંગ કરવા બદલ પચીનોને બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ ફિલ્મમાં તેમણે સાથી પોલીસ અધિકારીઓનો ભ્રષ્ટાચાર ખુલ્લો પાડવા માટે અંડરકવર ઓપરેશન કર્યું હતું. 

[[File:Pacino as Serpico in 1973.jpg|thumb|upright|૧૯૭૩માં સેર્પિકો ફિલ્મના પાત્રમાં પચીનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૪માં, ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર'ની સિક્વલ મૂવીમાં પચિનોએ ફરી એકવાર માઇકલ કોર્લિયોનીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સુપર હિટ રહી અને સાથે બેસ્ટ પિક્ચરનો ઓસ્કાર જીતનારી ઇતિહાસની પહેલી સિક્વલ બની હતી. આ રોલ માટે પચીનોને ત્રીજી વખત ઓસ્કાર નોમિનેશન મળ્યું હતું, જે માઇકલ કોર્લિયોનીના પાત્ર માટે તેમનું લીડ કેટેગરીમાં બીજું નોમિનેશન હતું. પ્રખ્યાત મેગેઝિન ન્યૂઝવીકે ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨ માં તેમના પરફોર્મન્સને સિનેમાના ઇતિહાસમાં કોઈ વ્યક્તિના હૃદયના કઠોર થવાની પ્રક્રિયાનું સૌથી શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન ગણાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-01|title=અમદાવાદના આશ્રમ રોડ પર આવેલા પ્રયોગશાળા હોલ ખાતે અલ પચિનોની સુપરહિટ ક્લાસિક ફિલ્મ સર્પિકો નું ખાસ સ્ક્રીનિંગ યોજાયું|url=https://english.gujaratsamachar.com/news/lifestyle-fashion/have-a-leisurely-weekend-with-drama-laughter-and-more-in-ahmedabad-65361255554|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Gujarat Samachar|language=en}}&lt;/ref&gt;

૧૯૭૫માં, પચિનોને બેંક લૂંટારા જોન વોજટોવિચની સાચી વાર્તા પર આધારિત 'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' ફિલ્મથી વધુ એક મોટી બોક્સ ઓફિસ પર બ્લોકબસ્ટર સફળતા મળી, આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સિડની લુમેટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે થોડા વર્ષો પહેલા 'સેર્પિકો' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ માટે પચિનોને ફરી એકવાર ઓસ્કારમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. 

[[File:Al Pacino Penelope Allen in Dog Day Afternoon.jpg|thumb|upright|૧૯૭૫માં આવેલી ડોગ ડે આફ્ટરનૂન ફિલ્મના એક દ્રશ્યમાં પચિનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૭માં, સિડની પોલેક દ્વારા નિર્દેશિત 'બોબી ડીયરફિલ્ડ' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક રેસ-કાર ડ્રાઇવરની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લૉપ થઈ હતી, પરંતું આ શાનદાર રોલ માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમની આના પછીની ફિલ્મ કોર્ટરૂમ ડ્રામા આધારિત 'એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ' હતી. જે સુપર હિટ બની સાથે આ ફિલ્મમાં પચિનોની અદ્ભુત એક્ટિંગ રેન્જના ફિલ્મ વિવેચકોએ ખૂબ વખાણ કર્યા અને તેમને ચોથી વખત બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું. જોકે, તે વર્ષે આ એવોર્ડ 'ક્રેમર વર્સિસ ક્રેમર' ફિલ્મ માટે ડસ્ટિન હોફમેનને મળ્યો હતો, રસપ્રદ વાત એ છે કે આ ફિલ્મની ઓફર પહેલા પચિનોને થઈ હતી પણ તેમણે આ રોલ કરવાની ના પાડી દીધી હતી. 

૧૯૭૦ના દાયકા દરમિયાન, પચિનોને કુલ પાંચ ઓસ્કાર નામાંકન મળ્યા હતા, જેમાં સેર્પિકો, ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨, ડોગ ડે આફ્ટરનૂન અને એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મો માટે બેસ્ટ એક્ટરના ચાર નામાંકન સામેલ હતા.

૧૯૮૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં પચિનોની કારકિર્દીમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ન્યૂ યોર્કના ગે સમુદાયના વિરોધનો સામનો કરનારી તેમની વિવાદાસ્પદ ફિલ્મ 'ક્રૂઝિંગ' અને કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ઓથર! ઓથર!' બોક્સ ઓફિસ પર ખાસ સફળ ન રહી અને ફિલ્મ વિવેચકોએ પણ તેના નકારાત્મક રિવ્યૂ આપ્યા હતા. જોકે, ૧૯૮૩માં બ્રાયન ડી પાલ્મા દ્વારા નિર્દેશિત ગેંગસ્ટર ક્રાઇમ એક્શન ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કારફેસ'માં તેમનું પરફોર્મન્સ તેમની કારકિર્દીનું સૌથી મોટું હાઇલાઇટ અને યાદગાર પાત્ર સાબિત થયું. શરૂઆતમાં આ ફિલ્મમાં બતાવેલી અતિશય હિંસાના કારણે વિવેચકોએ તેની આકરી ટીકા કરી હતી, પરંતુ સમય જતાં આ ફિલ્મને સિનેમા જગતમાં ભારે પ્રશંસા મળી. આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ઘણું સારું પ્રદર્શન કર્યું,તેમજ ફિલ્મમાં ક્યુબન ડ્રગ લોર્ડ 'ટોની મોન્ટાના' નો દમદાર રોલ ભજવવા બદલ પચિનોને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નામાંકન મળ્યું હતું. પચિનોએ ભજવેલું ટોની મોન્ટાનાનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક આઇકોનિક ગેંગસ્ટર પાત્ર તરીકે જોવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=અલ પચિનોની સ્કારફેસ જોઈને વાસ્તવમાં રોલ નિભાવ્યો : સંજય દત્ત|url=https://sandesh.com/supplement/after-seeing-al-pacino-39-s-scarface-played-the-real-role-sanjay|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

=== ૧૯૮૪–૧૯૯૯: ૪ વર્ષનો બ્રેક અને જબરદસ્ત વાપસી ===

અમેરિકન ક્રાંતિ દરમિયાન એક શિકારીની વાર્તા પર આધારિત તેમની ૧૯૮૫ની ફિલ્મ 'રેવલ્યુશન' કમાણી અને વિવેચકો બંને દ્રષ્ટિએ નિષ્ફળ રહી હતી. પચિનોએ આ નિષ્ફળતા માટે ફિલ્મના ઉતાવળિયા પ્રોડક્શનને જવાબદાર ગણાવ્યું હતું, જેના કારણે તેમણે ફિલ્મોમાંથી ચાર વર્ષનો બ્રેક લીધો હતો. આ સમય દરમિયાન પચિનો ફરી રંગમંચ તરફ વળ્યા. તેમણે 'ક્રિસ્ટલ ક્લિયર', 'નેશનલ એન્થમ્સ' અને અન્ય નાટકોના વર્કશોપ પ્રોડક્શન્સ તૈયાર કર્યા; તેમજ ૧૯૮૮માં પ્રોડ્યુસર જોસેફ પેપના 'ન્યૂ યોર્ક શેક્સપિયર ફેસ્ટિવલ'માં 'જુલિયસ સીઝર' નાટકમાં પણ અભિનય કર્યો. 

ફિલ્મોમાંથી લીધેલા આ બ્રેક વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે: &quot;મને યાદ છે જ્યારે ૧૯૭૪-૭૫માં બધું બરાબર ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે હું સ્ટેજ પર 'ધ રેઝિસ્ટિબલ રાઇઝ ઓફ આર્ટુરો ઉઇ' નાટક કરી રહ્યો હતો. તે સમયે મેં ક્યાંક વાંચ્યું કે હું સ્ટેજ પર એટલે પાછો ફર્યો છું કારણ કે મારું ફિલ્મી કરિયર ડૂબી રહ્યું છે! થિયેટર પ્રત્યે લોકોની આવી નકારાત્મક વિચારસરણી રહી છે, જે કમનસીબ છે.&quot;

પચિનોએ ૧૯૮૯માં 'સી ઓફ લવ' ફિલ્મથી ફરી મોટા પડદા પર વાપસી કરી, જેમાં તેમણે એક એવા ડિટેક્ટિવની ભૂમિકા ભજવી હતી જે અખબારની સિંગલ્સ કોલમ દ્વારા શિકાર શોધતા સિરિયલ કિલરની શોધ કરે છે. આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી ખૂબ જ સારા રિવ્યૂઝ મળ્યા હતા, અને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી.

૧૯૯૦માં આવેલી 'ડિક ટ્રેસી' ફિલ્મ પણ બોક્સ ઓફિસ પર વ્યાવસાયિક રીતે સફળ રહી હતી. આ ફિલ્મમાં 'બિગ બોય કેપ્રિસ'ની ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કારનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. પ્રખ્યાત ફિલ્મ વિવેચક રોજર એબર્ટે પચિનોના વખાણ કરતા તેમને આખી ફિલ્મમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર ગણાવ્યા હતા.આ જ વર્ષમાં આગળ જતાં, તેમણે ગોડફાધર સિરીઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ ગોડફાધર ૩' માં તેમના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્રોમાંના એક, માઈકલ કોર્લિયોન તરીકે પુનરાગમન કર્યું હતું. જોકે આ ફિલ્મ આર્થિક રીતે સફળ હિટ સાબિત થઈ હતી, પરંતુ તે તેના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી સફળતા મેળવી શકી નહોતી, અને પચીનોના પરિપક્વ અને લાગણીસભર અભિનયના વિવેચકો દ્વારા વ્યાપક વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. આ શાનદાર અભિનય માટે તેમને મોશન પિક્ચર ડ્રામા શ્રેણીમાં 'બેસ્ટ એક્ટર' (શ્રેષ્ઠ અભિનેતા) તરીકે પ્રતિષ્ઠિત ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું.

૧૯૯૧માં પચિનોએ 'ફ્રેન્કી અને જોની' ફિલ્મમાં મિશેલ ફીફર સાથે અભિનય કર્યો, જેમણે અગાઉ 'સ્કારફેસ' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ જેલમાંથી મુક્ત થયેલા એક રસોઈયાની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે પોતાની સાથે રેસ્ટોરન્ટમાં કામ કરતી એક વેઈટ્રેસ સાથે સંબંધની શરૂઆત કરે છે. આ ફિલ્મ ટેરેન્સ મેકનેલીના ૧૯૮૭ના પ્રખ્યાત નાટક પરથી બનાવવામાં આવી હતી. વિવેચકો તરફથી આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ એવરેજ સાબિત થઈ હતી, જોકે પચિનોએ પાછળથી જણાવ્યું હતું કે તેમને આ પાત્ર ભજવવાની ખૂબ મજા આવી હતી. ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સના વિવેચક જેનેટ મેસ્લિને પચિનોના વખાણ કરતા લખ્યું હતું કે, પચિનો આટલા સરળ અને આકર્ષક અગાઉ ક્યારેય દેખાયા નથી અને મિશેલ સાથેના તેમના દ્રશ્યો ખૂબ જ સચોટ અને પ્રમાણિક છે.

૧૯૯૨માં આવેલી માર્ટિન બ્રેસ્ટની ફિલ્મ 'સેન્ટ ઓફ અ વુમન'માં એક ગુસ્સાવાળા અને અંધ યુએસ આર્મી લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડની યાદગાર ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને તેના પછીના વર્ષે શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કાર મળ્યો હતો. આ જ વર્ષે તેમને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકે પણ નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ સાથે જ પચિનો એક જ વર્ષમાં બે અલગ-અલગ ફિલ્મો માટે બે એક્ટિંગ નોમિનેશન મેળવનારા અને મુખ્ય ભૂમિકા માટે ઓસ્કાર જીતનારા ઇતિહાસના પ્રથમ પુરુષ અભિનેતા બન્યા હતા.

૧૯૯૩માં પચિનોએ ગુનાહિત ડ્રામા ફિલ્મ 'કાર્લિટોઝ વે' માં સીન પેન સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ ન્યૂયોર્ક સ્ટેટ સુપ્રીમ કોર્ટના જજ એડવિન ટોરેસ દ્વારા લખાયેલી નવલકથાઓ 'કાર્લિટોઝ વે' (૧૯૭૫) અને 'આફ્ટર અવર્સ' (૧૯૭૯) પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મનું દિગ્દર્શન જાણીતા ડાયરેક્ટર બ્રાયન ડી પાલ્માએ કર્યું, જેમની સાથે પચિનોએ અગાઉ ૧૯૮૩ની તેમની હિટ, આઇકોનિક ક્લ્ટ ક્લાસિક ફિલ્મ 'સ્કારફેસ' માં કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ કાર્લિટો બ્રિગાન્તે નામના એક એવા ગેંગસ્ટરની ભૂમિકા ભજવી હતી જે પોતાના ભ્રષ્ટ વકીલની મદદથી જેલમાંથી મુક્ત થાય છે અને હવે સુધરી જવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે. રિલીઝ સમયે બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ સરેરાશ સફળ રહી હતી, અને તેને મિશ્ર પ્રતિભાવો મળ્યા હતા, પરંતુ પાછળથી તે સિનેમા જગતમાં એક 'કલ્ટ ક્લાસિક' ગેંગસ્ટર ફિલ્મ તરીકે પ્રખ્યાત થઈ હતી.

ત્યારબાદ ૧૯૯૫માં પચિનોએ માઈકલ મેનની પ્રખ્યાત એક્શન ક્રાઈમ થ્રિલર ફિલ્મ 'હીટ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેઓ અને રોબર્ટ ડી નિરો પ્રથમ વખત મોટા પડદા પર એકસાથે જોવા મળ્યા હતા (જોકે આ બંને કલાકારો અગાઉ 'ધ ગોડફાધર ભાગ ૨' માં પણ હતા, પરંતુ તેમાં બંનેનો એક પણ સીન સાથે નહોતો). આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ વખાણી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આજે પણ આ ફિલ્મને સિનેમા જગતની એક માસ્ટરપીસ સિનેમેટિક અને ઇતિહાસની સૌથી પ્રભાવશાળી 'હીસ્ટ' ફિલ્મોમાંની એક ગણવામાં આવે છે.૧૯૯૬માં પચિનોએ તેમના પોતાના દિગ્દર્શનમાં બનેલી થિયેટ્રિકલ ડોક્યુડ્રામા ફિલ્મ 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેમાં વિલિયમ શેક્સપિયરના નાટકના દ્રશ્યો અને લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં શેક્સપિયરની પ્રાસંગિકતા દર્શાવવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ રહી હતી પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો.

૧૯૯૭માં આવેલી રહસ્યમય થ્રિલર ફિલ્મ 'ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ' માં પચિનોએ શેતાનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં કીઆનુ રીવ્સ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. જાણીતા વિવેચક રોજર એબર્ટે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ શેતાનનું આ પાત્ર અદભુત ઉત્સાહ અને આનંદ સાથે ભજવ્યું છે.તે જ વર્ષે આવેલી બાયોગ્રાફીકલ ગેંગસ્ટર ડ્રામા  ફિલ્મ 'ડોની બ્રાસ્કો' પણ બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ રહી હતી. આ ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકામાં ન્યૂયોર્કના કુખ્યાત 'બોનાનો માફિયા પરિવાર' ની અંદર ઘૂસણખોરી કરનાર અંડરકવર એફબીઆઈ એજન્ટ જોસેફ પિસ્ટોન (ડોની બ્રાસ્કો) ના વાસ્તવિક ઓપરેશન પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ ન્યૂયોર્કના વાસ્તવિક ગેંગસ્ટર 'લેફ્ટી રુગિએરો ની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ અજાણતામાં એફબીઆઈ એજન્ટ (જોની ડેપ) ને પોતાના માફિયા સામ્રાજ્યની અંદર લાવે છે જે બાદમાં આખા ગેંગનો સફાયો કરે છે.

૧૯૯૯માં પચિનોએ ઓસ્કારમાં મલ્ટિપલ નોમિનેશન મેળવનારી ફિલ્મ 'ધ ઇન્સાઇડર' માં રસેલ ક્રો સાથે એક ટીવી પ્રોડ્યુસરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને વિવેચકોએ ખૂબ જ વખાણી હોવા છતાં ઊંચા બજેટને કારણે બોક્સ ઓફિસ પર તે 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. આ જ વર્ષે તેઓ ઓલિવર સ્ટોનની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' માં પણ જોવા મળ્યા હતા, જે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી.

=== ૨૦૦૦–૨૦૧૮: ટેલિવિઝન ભૂમિકાઓ અને રંગમંચ પર વાપસી ===

૨૦૦૦ની સાલથી પચિનોએ ત્રણ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યા હતા; જેમાં પ્રથમ એવોર્ડ ૨૦૦૧માં સિનેમા જગતમાં તેમના આજીવન યોગદાન બદલ સેસિલ બી ડીમિલ એવોર્ડ તરીકે આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૦૦માં પચિનોએ જેરી ઓરબેક સાથે ઇરા લેવિસના નાટક પર આધારિત ઓછા બજેટની ફિલ્મ 'ચાઇનીઝ કોફી' માં અભિનય કર્યો હતો, જેને વિવિધ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. મુખ્યત્વે બે મુખ્ય પાત્રો વચ્ચેની વન-ઓન-વન વાતચીત પર આધારિત આ ફિલ્મને પૂર્ણ કરવામાં લગભગ ત્રણ વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો અને તેનું સંપૂર્ણ ભંડોળ પચિનોએ પોતે પૂરું પાડ્યું હતું.

'ચાઇનીઝ કોફી' ફિલ્મને પચિનો દ્વારા પ્રોડ્યુસ કરવામાં આવેલી અન્ય બે દુર્લભ ફિલ્મો 'ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક' અને 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' ની સાથે 'પચિનો: એન એક્ટર્સ વિઝન' નામના એક ખાસ ડીવીડી બોક્સ સેટમાં સામેલ કરવામાં આવી હતી, જે ૨૦૦૭માં રિલીઝ થઈ હતી. પચિનોએ આ ફિલ્મો ધરાવતી ડિસ્ક માટે પ્રસ્તાવના અને ઉપસંહાર પણ તૈયાર કર્યા હતા.

[[File:Al Pacino.jpg|thumb|left|upright|૨૦૦૪ના વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]
૨૦૦૨માં પચિનોએ પ્રખ્યાત દિગ્દર્શક ક્રિસ્ટોફર નોલાનની મનોવૈજ્ઞાનિક થ્રિલર ફિલ્મ 'ઇન્સોમ્નિયા' માં અભિનય કર્યો હતો, જે આ જ નામની એક નોર્વેજીયન ફિલ્મની રિમેક હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે વિલિયમ્સ અને હિલેરી સ્વાન્ક જેવા કલાકારો સાથે કામ કર્યું હતું, જેમાં પચિનોએ અલાસ્કાના એક નાના શહેરમાં હત્યાની તપાસ કરવા આવેલા લોસ એન્જલસના એક અનુભવી ડિટેક્ટિવની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકો તરફથી પચિનો અને રોબિન વિલિયમ્સ બંનેના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. સાથે આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થઈ હતી.

ત્યારબાદ આવેલી તેમની આગામી ફિલ્મ 'સિમોન' ને વિવેચકો તરફથી ખાસ પ્રશંસા ન મળી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૨માં તેમણે 'પીપલ આઈ નો' ફિલ્મમાં એક પબ્લિસિસ્ટની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હોવા છતાં આ નાની ફિલ્મ પર લોકોનું ખાસ ધ્યાન ગયું નહોતું અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' રહી હતી.

પોતાની વ્યાવસાયિક સફળતા પછી ભાગ્યે જ સહાયક ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ, ૨૦૦૩માં વિવેચકો અને બોક્સ ઓફિસ પર ભારે 'ડિઝાસ્ટર' સાબિત થયેલી ફિલ્મ 'ગીગ્લી' માં દિગ્દર્શક માર્ટિન બ્રેસ્ટના આગ્રહ ખાતર એક નાની ભૂમિકા સ્વીકારી હતી. ૨૦૦૩માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'ધ રિક્રુટ' માં પચિનો એક સીઆઈએ રિક્રુટર તરીકે જોવા મળ્યા હતા અને તેમની સાથે કોલિન ફેરેલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી, જોકે પચિનોએ આ ફિલ્મ વિશે જણાવ્યું હતું કે આ એવી ફિલ્મ હતી જેને તેઓ વ્યક્તિગત રીતે સમજી શક્યા નહોતા. ત્યારબાદ પચિનોએ ૨૦૦૩ની એચબીઓ મિની-સિરીઝ 'એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા' માં વકીલ રોય કોનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ટોની કુશ્નરના પુલિત્ઝર પ્રાઈઝ વિજેતા નાટક પર આધારિત હતી. આ શાનદાર અભિનય માટે પચિનોએ ૨૦૦૪માં તેમનો ત્રીજો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો.

૨૦૦૪માં આવેલી ફિલ્મ 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' માં પચિનોએ શાયલોકની ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકોએ પરંપરાગત રીતે એક વિલન તરીકે દર્શાવવામાં આવતા આ પાત્રમાં સંવેદનશીલતા અને ઊંડાણ લાવવા બદલ તેમના ખૂબ વખાણ કર્યા હતા. ૨૦૦૫માં આવેલી 'ટુ ફોર ધ મની' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક સ્પોર્ટ્સ ગેમ્બલિંગ એજન્ટ અને મેથ્યુ મેકોનહીના માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને ઊંચા બજેટના કારણે તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટના વિવેચકે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ એટલી બધી વખત માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી છે કે હવે તેમને કિંગમેકરનો એવોર્ડ મળવો જોઈએ. પચિનોએ તેમની મહાન ગેંગસ્ટર સીરીઝ ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર' ના આધારે વર્ષ ૨૦૦૬માં બનેલી વિડીયો ગેમ 'ધ ગોડફાધર: ધ ગેમ' માં માઈકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ કે ચહેરો આપવાની સાફ ના પાડી દીધી હતી, જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોનિક આર્ટસ નામની ગેમ કંપનીને તેમનો ચહેરો કે અવાજ વાપરવાની કાનૂની મંજૂરી મળી નહોતી. વાસ્તવમાં, તેમણે આ રમત માટે એટલા માટે ના પાડી હતી કારણ કે તે જ વર્ષે તેઓ પહેલેથી જ અન્ય એક હરીફ ગેમિંગ કંપની વિવેન્ડી ગેમ્સ સાથે પોતાની જ પ્રખ્યાત ક્લ્ટ ક્લાસિક ગેંગસ્ટર ફિલ્મ સ્કારફેસ (૧૯૮૩) પર આધારિત વિડીયો ગેમ 'સ્કારફેસ: ધ વર્લ્ડ ઇઝ યોર્સ' માટે કરારબદ્ધ થઈ ચૂક્યા હતા. તે કરારની શરતો મુજબ તેઓ એકસાથે બે મોટી વિડીયો ગેમ્સને પોતાની મંજૂરી આપી શકે તેમ નહોતા. જોકે, તેમણે 'સ્કારફેસ' ગેમમાં પોતાનો ચહેરો વાપરવાની સંપૂર્ણ મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ ઉંમરના કારણે બદલાતા અવાજને લીધે ટોની મોન્ટાનાના પાત્રના અવાજ માટે તેમણે પોતે જ અલ્ પચિનો જેવો જ અવાજ ધરાવતા એક અન્ય ડબિંગ કલાકારની પસંદગી કરી આપી હતી.

૨૦૦૬માં અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા પચિનોને ૩૫મા લાઈફ એચીવમેન્ટ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા અને આ જ વર્ષે ટ્રિનિટી કોલેજ ડબલિનની યુનિવર્સિટી ફિલોસોફિકલ સોસાયટીએ તેમને માનદ સભ્યપદ એનાયત કર્યું હતું.

૨૦૦૭માં પચિનોએ જોર્જ ક્લૂની અને બ્રેડ પિટ જેવા સ્ટાર્સ સાથે 'ઓશન્સ થર્ટીન' ફિલ્મમાં વિલન અને કેસિનો માલિક વિલી બેન્કની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે બોક્સ ઓફિસ પર વૈશ્વિક સ્તરે ૩૧ કરોડ ડોલરની કમાણી કરીને મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૮માં આવેલી તેમની રોમાંચક ફિલ્મ '૮૮ મિનિટ્સ' વિવેચકોને પસંદ ન આવી છતાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હતા, અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ રોબર્ટ ડી નિરો સાથે 'રાઇટિયસ કિલ' ફિલ્મમાં ન્યૂ યોર્કના ડિટેક્ટિવ તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જેને નકારાત્મક રિવ્યૂઝ મળ્યા હોવા છતાં તે બોક્સ ઓફિસ પર પોતાની પડતર કિંમત વસૂલ કરીને 'એવરેજ' હિટ સાબિત થઈ હતી.

૨૦૧૦માં પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' નાટકમાં શાયલોકનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જેના માટે તેમને ટોની એવોર્ડનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ જ વર્ષે તેમણે એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'યૂ ડોન્ટ નો જેક' માં ડૉ. જેક કેવોર્કિયનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેના માટે પચિનોએ તેમનો બીજો એમી એવોર્ડ અને ચોથો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો. ૨૦૧૧માં તેઓ 'જેક એન્ડ જીલ' નામની કોમેડી ફિલ્મમાં જોવા મળ્યા હતા. આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ જ ખરાબ ગણાવી હતી અને પચિનોને તેના માટે સૌથી ખરાબ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. જોકે, બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ ૧૪.૯ કરોડ ડોલરની કમાણી સાથે 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. પચિનોએ પાછળથી ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમના એકાઉન્ટન્ટની જેલ થવાને કારણે તેઓ આર્થિક મુશ્કેલીમાં હતા, તેથી પૈસાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે તેમણે આ ફિલ્મ સ્વીકારી હતી.

૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ના રોજ પચિનોને તેમના દ્વારા દિગ્દર્શિત અને અભિનીત ડોક્યુમેન્ટ્રી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વાઇલ્ડ સાલોમે' ના પ્રીમિયર પહેલાં પ્રતિષ્ઠિત 'ગ્લોરી ટુ ધ ફિલ્મમેકર' એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ફિલ્મમાં હેરોદની ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ આ ફિલ્મને પોતાની કારકિર્દીનો સૌથી વ્યક્તિગત પ્રોજેક્ટ ગણાવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૨માં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાએ પચિનોને દેશના સર્વોચ્ચ કલા સન્માન 'નેશનલ મેડલ ઓફ આર્ટસ' થી નવાજ્યા હતા. આ જ સમયગાળા દરમિયાન પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' નાટકની ૩૦મી વર્ષગાંઠના વિશેષ શો કર્યા હતા. ૨૦૧૩માં તેઓ મ્યુઝિક પ્રોડ્યુસરના જીવન પર આધારિત એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'ફિલ સ્પેક્ટર' માં મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા.

[[File:Manglehorn 03 (15272211442).jpg|thumb|૨૦૧૪ના ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]


૨૦૧૫માં પચિનોએ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ડેની કોલિન્સ' માં એક ઘરડા રોક સ્ટારની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ અદભુત અભિનય માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનું નોમિનેશન મળ્યું હતું અને બોક્સ ઓફિસ પર આ નાની ફિલ્મને 'એવરેજ' સફળતા મળી હતી. આ જ વર્ષના અંતમાં તેમણે ખાસ તેમના માટે જ લખાયેલા નાટક 'ચાઇના ડોલ' ના સતત ૯૭ શો કરીને રંગમંચ પર ઇતિહાસ રચ્યો હતો. ૨૦૧૬માં કલા જગતમાં તેમના અતુલ્ય યોગદાન બદલ પ્રતિષ્ઠિત 'કેનેડી સેન્ટર ઓનર' એવોર્ડથી તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. નિવૃત્તિ લેવા અંગે પચિનોએ ખુલાસો કર્યો હતો કે અભિનય હવે તેમના સ્વભાવનો એક એવો ભાગ બની ગયો છે કે તેઓ ક્યારેય કામ છોડવા વિશે વિચારી પણ શકતા નથી. ત્યારબાદ ૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના રોજ રિલીઝ થયેલી એચબીઓની ટેલિવિઝન ફિલ્મ 'પાટેર્નો' માં તેમણે ફૂટબોલ કોચ જો પાટેર્નોની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી.

=== ૨૦૧૯–વર્તમાન ===

૨૦૧૯માં પચિનોએ હોલિવૂડના સુપરસ્ટારસ બ્રેડ પિટ અને લિયોનાર્ડો ડીકેપ્રીયો સાથે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોની કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ' માં અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૧૯ના અંતમાં પચિનોએ માર્ટિન સ્કોર્સેઝની પ્રખ્યાત ગેંગસ્ટર નેટફ્લિક્સ ફિલ્મ 'ધ આઇરિશમેન' માં રોબર્ટ ડી નિરો અને જો પેસી સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકાના ઇતિહાસના પ્રખ્યાત અને વાસ્તવિક વ્યક્તિ જીમી હોફાની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ 'ઇન્ટરનેશનલ બ્રધરહુડ ઓફ ટીમસ્ટર્સ' નામના શક્તિશાળી લેબર યુનિયનના પ્રમુખ હતા. ૧૯૭૫માં તેમના રહસ્યમય રીતે ગુમ થવાની અને અમેરિકન માફિયાઓ સાથેના તેમના સંબંધોની સત્ય ઘટના પર આધારિત આ ફિલ્મમાં પચિનોના પર્ફોર્મન્સને ભારે પ્રશંસા મળી હતી. આ પ્રથમ વખત હતું જ્યારે પચિનોએ સ્કોર્સેઝ સાથે કામ કર્યું હોય. પચીનોના શાનદાર અભિનય માટે તેમને ઓસ્કાર એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર (શ્રેષ્ઠ સહ-અભિનેતા) તરીકેનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું, અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ રિલીઝ હોવા છતાં ઓનલાઇન મીડિયામાં આ ફિલ્મને પ્રચંડ સફળતા રહી હતી.

ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦માં પચિનોએ એમેઝોન પ્રાઇમ વીડિયોની સિરીઝ 'હન્ટર્સ' માં મેયર ઓફરમેન નામના કાલ્પનિક નાઝી શિકારીની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ૨૦૦૩ પછી તેમની પ્રથમ ટેલિવિઝન સિરીઝ હતી અને તે પ્રેક્ષકોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય થઈ હતી. ૨૦૨૧માં પચિનોએ રિડલી સ્કોટની ફિલ્મ 'હાઉસ ઓફ ગુચી' માં એલ્ડો ગુચીની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હોવા છતાં પચિનો, લેડી ગાગા અને જેરેડ લેટોના અભિનયને ખાસ હાઇલાઇટ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ 'એવરેજ' રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ 'અમેરિકન ટ્રેઇટર' ફિલ્મમાં મુખ્ય બચાવ પક્ષના વકીલ તરીકે જોવા મળ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૩માં પચિનોએ માઇકલ કીટનની ફિલ્મ 'નોક્સ ગોઝ અવે' માં જેવિયર ક્રેન નામના ચોર અને ફિક્સરની સહાયક ભૂમિકા ભજવીને મોટા પડદા પર વાપસી કરી હતી, જેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૪માં પચિનોએ વિખ્યાત કલાકાર અમેદેઓ મોદિગ્લિઆનીના જીવન પર આધારિત ફિલ્મ 'મોદી, થ્રી ડેઝ ઓન ધ વિંગ ઓફ મેડનેસ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેનું નિર્માણ તેમણે જોની ડેપ અને બેરી નવીદી સાથે મળીને કર્યું હતું. આ ફિલ્મ ડેનિસ મેકઇન્ટાયરના એક પ્રખ્યાત નાટક પર આધારિત હતી. 

૨૦૨૫માં પચિનો પાંચ સ્વતંત્ર (ઇન્ડિપેન્ડન્ટ) ફિલ્મોમાં જોવા મળ્યા હતા. તેમની પ્રથમ ફિલ્મ એક હોરર ફિલ્મ 'ધ રિચ્યુઅલ' હતી, જેમાં તેમણે ડેન સ્ટીવન્સ સાથે પાદરી થિયોફિલસ રીસિન્જરની ભૂમિકા ભજવી હતી; જોકે આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી નકારાત્મક સમીક્ષાઓ મળી હતી. તેમની બીજી ફિલ્મ 'બિલી નાઈટ' હતી, જે યુવા ફિલ્મ નિર્માતાઓની મહત્વાકાંક્ષા અને કલાત્મક સફર પર આધારિત એક ડ્રામા ફિલ્મ હતી. આ ફિલ્મનું પ્રીમિયર રોડ આઇલેન્ડ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫માં તેઓ અન્ય બે ફિલ્મો 'ડેડ મેન્સ વાયર' અને 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં નાની ભૂમિકાઓમાં જોવા મળ્યા હતા, જે બંને ફિલ્મોનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર વેનિસ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. 'ડેડ મેન્સ વાયર' માં તેમણે એક અમીર મોર્ટગેજ બ્રોકરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે તેમના ભૂતકાળના પ્રખ્યાત અભિનયની યાદ અપાવે છે. જ્યારે નેટફ્લિક્સની ફિલ્મ 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં તેમની ટૂંકી ભૂમિકાના વિવેચકો દ્વારા ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૨૫ની તેમની છેલ્લી ફિલ્મ નિક પિઝોલેટોની 'ઇઝીઝ વોલ્ટ્ઝ' હતી, જેમાં તેઓ વિન્સ વોન સાથે જોવા મળ્યા હતા અને તેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં વિશેષ પ્રસ્તુતિ તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૬માં પચિનોની જૂની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' ના એક પ્રખ્યાત લોકર રૂમ મોનોલોગ (ભાષણ)નો ઉપયોગ ફાઈઝર કંપનીના એક રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાપન અભિયાન (જાહેરાત) માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ જૂન ૨૦૨૬માં તેઓ 'કિલિંગ કાસ્ટ્રો' ફિલ્મમાં સીઆઈએ એજન્ટ રોબર્ટ માહ્યુની મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા, જેનું ભવ્ય પ્રીમિયર ટ્રાઇબેકા ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

== પ્રતિભાવ અને વારસો ==
અલ પચિનોને અવારનવાર સિનેમા અને થિયેટર જગતના સૌથી મહાન અને પ્રભાવશાળી અભિનેતાઓમાંથી એક માનવામાં આવે છે. તેમના ખાસ પ્રકારના તીવ્ર, સચોટ અને ગંભીર તેમજ વિસ્ફોટક અભિનય માટે જાણીતા પચિનોએ ન્યૂ હોલીવુડ યુગના એક દિગ્ગજ તરીકે નામના મેળવી હતી. ધ ગ્લોબ એન્ડ મેલ અખબારે તેમને ૧૯૭૦ના દાયકાની શરૂઆતની કાઉન્ટર-કલ્ચર પેઢીના આઇકોન તરીકે વર્ણવ્યા હતા. રોન રોઝનબૌમે તેમને હોલીવુડના હેમ્લેટ કહ્યા હતા, જ્યારે ઓલિવર સ્ટોને તેમને સ્ટ્રીટ હેમ્લેટ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા, જે વિલિયમ શેક્સપિયરની કૃતિઓ પ્રત્યે પચિનોના ઊંડા આદર અને તેમના પાત્રોમાં શેક્સપિયરન શૈલીની ગંભીર કરુણતા લાવવાની તેમની ક્ષમતાને દર્શાવે છે.

વર્ષ ૨૦૦૩માં, બ્રિટિશ ટેલિવિઝન દર્શકોએ ચેનલ ૪ ના એક સર્વેક્ષણમાં પચિનોને સર્વકાલીન મહાન મૂવી સ્ટાર તરીકે ચૂંટ્યા હતા, અને તેમનો સમાવેશ વીએચ૧ ની સર્વકાલીન ૨૦૦ મહાન પૉપ કલ્ચર આઇકોન્સની યાદીમાં પણ કરવામાં આવ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૨માં, એસ્કવાયર મેગેઝિનની સિનેમા ઇતિહાસના ૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનેતાઓની યાદીમાં પચિનોને છઠ્ઠા ક્રમે રાખવામાં આવ્યા હતા. તેના પછીના વર્ષે, એસ્કવાયર મેગેઝિને તેમનો સમાવેશ ૧૦ શ્રેષ્ઠ જીવંત અભિનેતાઓની યાદીમાં પણ કર્યો હતો.

લી સ્ટ્રાસ્બર્ગના માર્ગદર્શન હેઠળ તેઓ 'મેથડ એક્ટિંગ' શૈલી શીખ્યા હતા. સ્ટ્રાસ્બર્ગે તેમના વિશે કહ્યું હતું કે, કેટલાક કલાકારો પાત્રો ભજવે છે, જ્યારે અલ પચિનો પોતે તે પાત્ર બની જાય છે. તેઓ પાત્રની ઓળખ એટલી હદ સુધી અપનાવી લે છે કે નાટક કે ફિલ્મ પૂરી થયા પછી પણ લાંબા સમય સુધી તે જ પાત્રમાં જીવતા રહે છે. જોકે, પચિનો પોતે એવું માને છે કે તેઓ સંપૂર્ણપણે માત્ર મેથડ એક્ટર નથી, પરંતુ તેમના મતે શબ્દો એ તેમની ભાવનાત્મક સ્થિતિનો જ એક ભાગ હોવા જોઈએ અને તેઓ સ્ક્રિપ્ટ વગર પણ દ્રશ્યો સુધારવાની કસરતો કરે છે. 'શિકાગો રીડર' અખબારે આ બાબતની પ્રશંસા કરતા લખ્યું હતું કે, તેઓ એક એવા અદ્ભુત મેથડ એક્ટર છે જેઓ સહજ અભિવ્યક્તિ મેળવવા માટે ક્યારેય અચકાતા નથી.

'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' અને 'સર્પિકો' ફિલ્મોના દિગ્દર્શક સિડની લ્યુમેટે કહ્યું હતું કે, બધું જ તેમના અંદરના એક અદ્ભુત કેન્દ્રમાંથી બહાર આવે છે. હું તેની નજીક જવાનું પણ ન વિચારી શકું, કારણ કે તે પૃથ્વીના કેન્દ્રની નજીક જવા જેવું હશે. તેમના અંદરથી જે બહાર આવે છે તે માત્ર અને માત્ર તેમનું પોતાનું જ છે. 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મોના ડાયરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ જણાવ્યું હતું કે, મેં સૌથી પહેલા તેમની બુદ્ધિમત્તા નોંધી હતી. તેઓ પોતાની આવડતનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે સારી રીતે જાણે છે. તેમની પાસે જે આકર્ષક ગુણ અને એક ખાસ પ્રકારનો અંદાજ છે, તેનો તેઓ ભરપૂર ઉપયોગ કરે છે. આ સિવાય, ફિલ્મના સ્ક્રીન ટેસ્ટના એડિટિંગનું કામ સંભાળતા માર્સિયા લુકાસે નોંધ્યું હતું કે, પચિનોની આંખોમાં સામેની વ્યક્તિને એકદમ ઝંઝેડી નાખવાનું આકર્ષણ છે.

પચિનો ની ઘણી ફિલ્મો અમેરિકન સિનેમામાં ક્લાસિક એટલે કે સર્વકાલીન શ્રેષ્ઠ બની ચૂકી છે, જેમાંની તેમની ચાર ફિલ્મો ''ધ ગોડફાધર'', ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ટુ'', ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન'' અને ''સ્કારફેસ'' ને યુ.એસ. લાઇબ્રેરી ઓફ કોંગ્રેસની નેશનલ ફિલ્મ રજિસ્ટ્રી માં સાચવવા માટે પસંદ કરવામાં આવી છે. ફિલ્મ ઉદ્યોગના કલાકારો દ્વારા પસંદ કરાયેલી ટાઇમ આઉટ મેગેઝિનની ૧૦૦ સર્વશ્રેષ્ઠ ફિલ્મોની યાદીમાં પણ પચિનોની ત્રણ ફિલ્મોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

=== લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં ===
{{multiple image
 |perrow = 1
 |total_width=200
 | align = left
 | direction = 
 | image1 = 
 | image2 = Tony Montana - Scarface - Graffiti.jpg
 | image3 = 112 Mural al passeig de Circumval·lació (Barcelona), Al Pacino.jpg
 | footer = ૨૦૧૨માં વિનવુડ અને ૨૦૨૫માં બાર્સિલોના ખાતે પચિનોના &quot;ટોની મોન્ટાના&quot; પાત્રના ભીંતચિત્રો (મ્યુરલ્સ)
 | footer_align = left
}}
પચિનો નો ટેલિવિઝન, સંગીત, ફિલ્મો અને વ્યાપક લોકપ્રિય સંસ્કૃતિ (પોપ કલ્ચર) માં ઘણો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આનું મુખ્ય કારણ તેમની ફિલ્મોની ભૂમિકાઓ છે, જેણે તેમને હિંમત, મક્કમતા અને શક્તિના એક કાયમી સાંસ્કૃતિક પ્રતીક બનાવ્યા છે. વલ્ચર મેગેઝિને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, &quot;તેમને 'અનન્ય અલ પચિનો' કહેવાનું મન થાય, ભલે તેઓ વિશ્વમાં સૌથી વધુ નકલ (નકલ ઉતારવામાં) કરવામાં આવતા અભિનેતા છે.&quot; એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ જણાવ્યું હતું કે તેમની અભિનયની આગવી શૈલીએ &quot;કોમેડી કલાકારોની આખી પેઢીઓને રોજગારી પૂરી પાડી છે.&quot; તેમની સૌથી વધુ નકલ કરનારા પ્રખ્યાત કલાકારોમાં કેવિન સ્પેસી અને એલેક બાલ્ડવિનનો સમાવેશ થાય છે. સ્પેસીએ કહ્યું હતું કે, &quot;આપણે બધા અલ પચિનોની નકલ કરવાનું પસંદ કરીએ છીએ તેનું કારણ એ છે કે તેમણે એવા પાત્રો ભજવ્યા છે જે અવિસ્મરણીય છે, અને અલ પચિનો માટે આ માત્ર એક વ્યવસાય નથી, પણ એક કળા છે.&quot;

તેમના અદ્ભુત પાત્રાલેખનો અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટની ૧૦૦ યર્સ... શ્રેણીમાં સ્થાન પામ્યા છે, જેમાં ૧૦૦ મહાન ફિલ્મી પાત્રોની યાદીમાં તેમના બે પાત્રો (નાયક તરીકે ફ્રેન્ક સેર્પિકો અને ખલનાયક તરીકે માઇકલ કોર્લિયોન) નો સમાવેશ થાય છે. અમેરિકન સિનેમાના ટોચના ૧૦૦ સંવાદો ની યાદીમાં તેમના ત્રણ સંવાદો સામેલ છે: માઇકલ કોર્લિયોનનો &quot;તમારા મિત્રોને નજીક રાખો, પણ તમારા દુશ્મનોને વધુ નજીક રાખો&quot;; ટોની મોન્ટાનાનો &quot;સે હેલો ટુ માય લીટલ ફ્રેન્ડ!&quot;; અને સોની વોર્ટકિકનો &quot;એટિકા! એટિકા!&quot;. મોટા પડદાથી આગળ વધીને લોકપ્રિય બનેલા અન્ય સંવાદોમાં ...એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મનો &quot;આખી ટ્રાયલ જ નિયમ વિરુદ્ધ છે!&quot;, સેન્ટ ઓફ અ વુમન ફિલ્મનો &quot;હૂ-આહ!&quot;, અને ધ ગોડફાધર પાર્ટ III ફિલ્મનો &quot;જેમ મેં વિચાર્યું કે હું બહાર નીકળી ગયો છું, તેઓ મને પાછો અંદર ખેંચી લે છે&quot; નો સમાવેશ થાય છે. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટે જણાવ્યું હતું કે, &quot;અન્ય લગભગ કોઈપણ અભિનેતા કરતાં તેમની સાથે સંવાદોની વધુ અમીટ રેખાઓ જોડાયેલી છે, જે માત્ર પાત્રો કેવી રીતે લખાયા હતા તેનો જ નહીં પરંતુ તેમણે કેવી રીતે તે પાત્રોને પોતાના બનાવી લીધા તેનો પુરાવો છે.&quot; એમ્પાયર મેગેઝિને વિશ્વભરના વાચકોના મતદાન દ્વારા માઇકલ કોર્લિયોન અને ટોની મોન્ટાનાને અત્યાર સુધીના સૌથી મહાન ફિલ્મી પાત્રો તરીકે પસંદ કર્યા હતા. એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ ડોની બ્રાસ્કો ફિલ્મમાં તેમની લેફ્ટી રુગિએરોની ભૂમિકાને &quot;૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનય જેમને ઓસ્કાર મળવો જોઈતો હતો પણ મળ્યો નથી&quot; ની યાદીમાં સામેલ કરી હતી.

પચિનોએ મનોરંજન ઉદ્યોગની અસંખ્ય હસ્તીઓને પ્રભાવિત કર્યા છે અને તેમના દ્વારા તેઓ પ્રશંસા પામ્યા છે, જેમાં સ્ટીવ બુસેમી, જેફ્રી રાઈટ, બોબી કેનાવાલે, જેવિયર બાર્ડેમ, માઈકલ ઈમ્પેરિઓલી અને જેમી ફોક્સ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. જોન કુસાક, રસેલ ક્રો, જોની ડેપ, કોલિન ફેરેલ અને મેથ્યુ મેકકોનાઘી સહિતના તેમના કેટલાક સહ-કલાકારોએ (કો-સ્ટાર્સ) પણ સ્વીકાર્યું હતું કે પચિનો આ પ્રોજેક્ટ્સમાં સામેલ હોવાની ખાતરી થયા પછી જ તેઓ તેમાં જોડાવા માટે સહમત થયા હતા.

=== બોલિવૂડ પર અલ પચીનોનો પ્રભાવ ===
હોલીવુડના દિગ્ગજ અભિનેતા અલ પચીનો ની અભિનય શૈલી, સંવાદોની રજૂઆત અને તેમના આઇકોનિક પાત્રોએ ભારતીય સિનેમા એટલે કે બોલિવૂડ જગત પર એક ઊંડી અને કાયમી છાપ છોડી છે. બોલિવૂડના મહાનાયક [[અમિતાભ બચ્ચન]] ની પ્રખ્યાત ફિલ્મ અગ્નિપથ માં વિજય દીનાનાથ ચૌહાણનું પાત્ર, તેમની વૉઇસ એક્ટિંગ અને ડાયલોગ બોલવાનો વિશિષ્ટ લહેકો પણ અલ પચીનોએ સ્કારફેસ ફિલ્મમાં અપનાવેલી અવાજની શૈલીથી ભારે પ્રેરિત હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-02-16|title=Film of the Month: Amitabh’s Agneepath is more than mere Scarface, maloom?|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/film-of-the-month-agneepath-amitabh-bachchan-6270570/|access-date=2026-08-13|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

બોલિવૂડના પ્રખ્યાત અભિનેતા સંજય દત્ત એ પોતે એક ઈન્ટરવ્યુમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે તેઓ અલ પચીનોની સુપ્રસિદ્ધ ફિલ્મ સ્કારફેસ માં તેમના અભિનયથી એટલા પ્રભાવિત થયા હતા કે તેઓ તે પાત્રને બોલિવૂડમાં પોતાની રીતે જીવંત કરવા માંગતા હતા. આ જ પ્રેરણાના પરિણામે તેમણે પોતાની કરિયરની સૌથી યાદગાર ફિલ્મ વાસ્તવ કરી, જેમાં પચીનોના ટોની મોન્ટાના પાત્રની ઝલક તેમના રઘુ ના આઇકોનિક પાત્રમાં સ્પષ્ટ જોવા મળી હતી. 

આ સિવાય ભારતીય ફિલ્મ નિર્માતાઓએ અલ પચીનોની ફિલ્મોની વાર્તા અને પાત્રોને દેશી રંગમાં ઢાળીને ઘણી હિટ ફિલ્મો આપી છે. અભિનેતા મિથુન ચક્રવર્તી ની ૧૯૮૯માં આવેલી ફિલ્મ મુજરીમ પણ અલ પચીનોની સ્કારફેસ ફિલ્મનું જ એક શાનદાર ભારતીય રૂપાંતરણ હતું, જેમાં મિથુનદાએ પચીનોની એક્ટિંગ સ્ટાઇલને પોતાની આગવી રીતે પડદા પર ઉતારી હતી. આ ઉપરાંત રામ ગોપાલ વર્માની ફિલ્મ સરકાર (પચિનો ની ગોડફાધર ફિલ્મ થી પ્રેરિત) માં અભિષેક બચ્ચન નું પાત્ર અને પ્રકાશ ઝા ની ફિલ્મ રાજનીતિ માં રણબીર કપૂર નું પાત્ર પણ માઇકલ કોર્લિયોન પાત્રની ભારતીય આવૃત્તિ સમાન હતું. રણબીર કપૂરના આ જ અભિનય કૌશલ્યને જોઈને પ્રખ્યાત ફિલ્મ ડિરેક્ટર સંદીપ રેડ્ડી વંગાએ એક ઈન્ટરવ્યુમાં કહ્યું હતું કે, રણબીર કપૂર એ રૉબર્ટ ડી નીરો, અલ પચીનો અને કમલ હાસનનું અદભુત મિશ્રણ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-11-24|title=રૉબર્ટ દ નીરો, અલ પચીનો અને કમલ હાસનનું મિશ્રણ છે રણબીર : સંદીપ રેડ્ડી વંગા|url=https://www.gujaratimidday.com/entertainment-news/bollywood-news/article/animal-sandeep-reddy-vanga-says-ranbir-kapoor-is-a-fusion-of-robert-de-niro-al-pacino-and-kamal-haasan-207204|url-status=live|access-date=2026-08-13|website=www.gujaratimidday.com|language=gu}}&lt;/ref&gt; ખાસ વાત એ છે કે રણબીર કપૂરે ન્યૂ યોર્કની લી સ્ટ્રાબર્ગ થિયેટર એન્ડ ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાંથી અભિનયની સત્તાવાર તાલીમ લીધી છે, જ્યાંથી ભૂતકાળમાં ખુદ અલ પચીનોએ પણ એક્ટિંગ શીખી હતી. રણબીરે તાજેતરમાં આપેલા એક ઇન્ટરવ્યુમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે જ્યારે તેઓ ન્યૂ યોર્કમાં વિદ્યાર્થી (સ્ટુડન્ટ) તરીકે અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે અલ પચીનો બ્રોડવે થિયેટર પર સલોમી નાટક નું રીડિંગ કરી રહ્યા હતા. તે સમયે પચીનો તરફથી માત્ર એક નાની પ્રશંસા કે ઝલક મેળવવા માટે રણબીર સતત ત્રણ કલાક સુધી બહાર લાઈનમાં ઊભા રહ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=શર્મા,|first=રિયા|date=2026-04-05|title=રણબીર કપૂરે અલ પચીનોને મળવા માટે ત્રણ કલાક સુધી રાહ જોવાની ક્ષણો યાદ કરી, કહ્યું કે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોએ 'મને આંગળી બતાવી હતી. - હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ.|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/ranbir-kapoor-recalls-waiting-3-hours-to-meet-al-pacino-says-quentin-tarantino-ramayana-natalie-portman-101775385855089.html|url-status=live|access-date=2026-08-13|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

નવા યુગના સિનેમાની વાત કરીએ તો, નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી એ ગેંગ્સ ઓફ વાસેપુર ફિલ્મમાં ભજવેલું ફેઝલ ખાનનું પાત્ર પણ પચીનોની છાપ ધરાવતું હતું. બોલિવૂડના જાણીતા અભિનેતા અલી ફઝલ બાળપણથી જ અલ પચીનોના ખૂબ મોટા ફેન રહ્યા છે. લંડનમાં એક નાટક દરમિયાન ફઝલને ખુદ પચીનોને રૂબરૂ મળવાની અને તેમની સાથે વાતચીત કરવાની સુવર્ણ તક મળી હતી, જેને તેઓ પોતાના જીવનની સૌથી યાદગાર ક્ષણ ગણાવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite news|title='Raakh' star Ali Fazal shares how his childhood obsession with Al Pacino led to an unforgettable encounter: 'First time I was really starstruck'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/raakh-star-ali-fazal-shares-how-his-childhood-obsession-with-al-pacino-led-to-an-unforgettable-encounter-first-time-i-was-really-starstruck/articleshow/132066608.cms|newspaper=The Times of India|date=2026-06-29|access-date=2026-08-13|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; ફઝલ સહિત બોલિવૂડના અસંખ્ય કલાકારોએ જાહેરમાં સ્વીકાર્યું છે કે અલ પચીનોના અભિનેત્વે સિનેમા પ્રત્યેની તેમની સમજને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખી છે.

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''અલ પચિનો ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૬૯
| ''મી, નેટલી''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| મુખ્ય ભૂમિકા — પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| ૧૯૭૧
| ''ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્ક''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૨
| ''ધ ગોડફાધર''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| સહ અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૩
| ''સ્કેરક્રો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રાન્સિસ લાયનલ ડેલ્બુચી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૩
| ''સેર્પિકો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રેન્ક સેર્પિકો
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૪
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૫
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સોની વોર્ટઝિક
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૭
| ''બોબી ડીયરફિલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી ડીયરફિલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૯
| ''એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| આર્થર કિરકલેન્ડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૮૦
| ''ક્રૂઝિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ બર્ન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૨
| ''ઓથર! ઓથર!''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઇવાન ટ્રેવલિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૩
| ''સ્કારફેસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની મોન્ટાના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૫
| ''રેવલ્યુશન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ડોબ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૯
| ''સી ઓફ લવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ફ્રેન્ક કેલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૦
| ''ડિક ટ્રેસી''
|
|
|
| {{Yes}}
| અલ્ફોન્સ બિગ બોય કેપ્રિસ
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૦
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ફ્રેન્કી એન્ડ જોની''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૨
| ''ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિચાર્ડ રોમા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૨
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૧૯૯૩
| ''કાર્લિટોઝ વે''
|
|
|
| {{Yes}}
| કાર્લિટો બ્રિગાન્ટે
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૫
| ''હીટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ વિન્સન્ટ હેના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૬
| ''સિટી હોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મેયર જોન પેપાસ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ડોની બ્રાસ્કો''
|
|
|
| {{Yes}}
| બેન્જામિન લેફ્ટી રુગિરો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોન મિલ્ટન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''ધ ઇન્સાઇડર''
|
|
|
| {{Yes}}
| લોવેલ બર્ગમેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''એની ગિવન સન્ડે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની ડી અમાટો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ઇન્સોમ્નિયા''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલ ડોર્મર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''સિમોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિક્ટર ટેરેન્સકી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૩
| ''ધ રિક્રુટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર બર્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| શાયલોક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૫
| ''ટુ ફોર ધ મની''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર અબ્રામ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ઓશન્સ થર્ટીન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલી બેન્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''૮૮ મિનિટ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડોક્ટર જેક ગ્રેમ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૮
| ''રાઇટિયસ કિલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ડેવિડ ફિસ્ક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૦
| ''યૂ ડોન્ટ નો જેક''
|
|
|
| {{Yes}}
| જેક કેવોર્કિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા — ટેલિવિઝન ફિલ્મ
|-
| ૨૦૧૧
| ''ધ સન ઓફ નો વન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ચાર્લ્સ સ્ટેનફોર્ડ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૧
| ''જેક એન્ડ જીલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| તેઓ પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''સ્ટેન્ડ અપ ગાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૩
| ''સાલોમે''
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| કિંગ હેરોડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ۲۰۱۴
| ''મેંગલહોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એ જે મેંગલહોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ હમ્બલિંગ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| સાયમન એક્સલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૫
| ''ડેની કોલિન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેની કોલિન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૬
| ''મિસકન્ડક્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લ્સ અબ્રામ્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૭
| ''હેંગમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ રે આર્ચર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માર્વિન શ્વાર્ઝ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''ધ આઇરિશમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| જીમી હોફા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૨૦૨૧
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
|
|
|
| {{Yes}}
| આલ્ડો ગુચી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૩
| ''નોક્સ ગોઝ અવે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઝેવિયર ક્રેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''મોડી''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| મોરિસ ગેંગનેટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ડેડ મેન્સ વાયર''
|
|
|
| {{Yes}}
| એમ એલ હોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે''
|
|
|
| {{Yes}}
| અંકલ કાર્માઇન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ધ રિચ્યુઅલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફાધર થિયોફિલસ રીસિંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|}

=== નિર્દેશક અને નિર્માતા તરીકે વિશેષ ફિલ્મો ===
અલ પચિનોએ અભિનેતા સિવાય ડિરેક્ટર (નિર્દેશક) અને પ્રોડ્યુસર (નિર્માતા) તરીકે પણ કેટલીક ખૂબ જ પ્રખ્યાત પ્રાયોગિક અને ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મો બનાવી છે, જેની યાદી નીચે મુજબ છે:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! વર્ષ !! ફિલ્મ !! ભૂમિકા !! નોંધ
|-

| ૧૯૮૯ || ''ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક'' || નિર્માતા અને અભિનેતા || આ એક પ્રાયોગિક ફિલ્મ હતી જેને થિયેટરમાં રિલીઝ કરવાને બદલે માત્ર ખાસ સ્ક્રીનિંગ માટે જ રાખવામાં આવી હતી.
|-

| ૧૯૯૬ || ''લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ'' || નિર્દેશક, નિર્માતા અને લેખક || પચિનોની નિર્દેશક તરીકેની આ પ્રથમ સત્તાવાર ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ હતી, જેના માટે તેમને ડિરેક્ટર્સ ગિલ્ડ ઓફ અમેરિકાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.
|-

| ૨૦૦૦ || ''ચાઇનીઝ કોફી'' || નિર્દેશક અને અભિનેતા || આ એક અનોખી ડ્રામા ફિલ્મ હતી જે સંપૂર્ણ રીતે બે પાત્રો વચ્ચેની વાતચીત પર આધારિત હતી.
|-

| ૨૦૧૧ || ''વાઇલ્ડ સાલોમે'' || નિર્દેશક અને લેખક || ઓસ્કાર વાઇલ્ડના નાટક પર આધારિત આ એક અર્ધ-ડોક્યુમેન્ટરી (Docudrama) ફિલ્મ હતી.
|}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000199|અલ પચિનો}}

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>f2g5kjt35qasdo5in5lcajkxsoptudx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903645</id>
      <parentid>903644</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T18:36:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <origin>903645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115940" sha1="i0w6g25pj7q88yetghxv8zuoik8xiup" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''અલ પચિનો''' નું હુલામણુ નામ ધરાવતા '''આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનો''' (જન્મ એપ્રિલ ૨૫, ૧૯૪૦), એક અમેરિકન અભિનેતા અને ફિલ્મ નિર્માતા છે. ૨૦મી સદીના સૌથી પ્રભાવશાળી અને મહાન કલાકારોમાંના એક ગણાતા અલ પચિનોએ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Pacino named 'greatest film star'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3001463.stm|date=2003-05-05|access-date=2026-08-12|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; પાંચ દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દીમાં અસંખ્ય યાદગાર ભૂમિકાઓ ભજવી છે. તેઓ અભિનયનો &quot;ટ્રિપલ ક્રાઉન&quot; (ઓસ્કાર, એમી અને ટોની એવોર્ડ) મેળવનારા જૂજ વૈશ્વિક કલાકારોમાં સામેલ છે.

== પ્રારંભિક જીવન ==
આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનોનો જન્મ અમેરિકા ના ન્યૂયોર્ક શહેરના મેનહટન વિસ્તારમાં આવેલા ઈસ્ટ હાર્લેમમાં ૨૫ એપ્રિલ, ૧૯૪૦ના રોજ થયો હતો. તેઓ તેમના સિસિલિયન અમેરિકન માતા રોઝ અને પિતા સાલ્વાટોર પચિનોનું એકમાત્ર સંતાન હતા. તેમના પિતા ઇટાલીના સેન ફ્રાટેલોથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. જ્યારે અલ પચિનો માત્ર બે વર્ષના હતા ત્યારે તેમના માતા-પિતાના છૂટાછેડા થઈ ગયા હતા. 

માતા-પિતા અલગ થયા પછી, તેમના માતા તેમને સાઉથ બ્રોન્ક્સ વિસ્તારમાં લઈ ગયા હતા. ત્યાં તેઓ તેમના નાના-નાની કેટ અને જેમ્સ ગેરાર્ડી સાથે રહેતા હતા. તેમના નાના-નાની નાની ઉંમરે ઇટાલીના પ્રખ્યાત કોર્લિયોન ગામમાંથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. અલગ થયા પછી અલ પચિનોના પિતા કેલિફોર્નિયા જતા રહ્યા હતા, જ્યાં તેમણે વીમા વેચાણકર્તા અને રેસ્ટોરન્ટના માલિક તરીકે કામ શરૂ કર્યું હતું.

જ્યારે અલ પચિનો ત્રણ-ચાર વર્ષના હતા, ત્યારથી જ તેમના માતા તેમને નિયમિત રીતે સિનેમા હોલમાં ફિલ્મો જોવા લઈ જતા હતા. ફિલ્મો જોયા પછી તેઓ મનમાં જ તે પાત્રોના સંવાદો વાગોળવાનું શરૂ કરી દેતા હતા. અલ પચિનોનું હુલામણું નામ સોની બોય હતું, જે તેમની માતાએ તે સમયના પ્રખ્યાત ગાયક અલ જોલ્સનના એક લોકપ્રિય ગીત પરથી રાખ્યું હતું, જે તેઓ અવારનવાર અલ પચિનો માટે ગાતા હતા.

પચિનો એ હર્મન રિડર જુનિયર હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેમણે અંગ્રેજી સિવાયના મોટાભાગના વિષયોના વર્ગો છોડી દીધા હતા. તેમના જુનિયર હાઈસ્કૂલના શિક્ષિકા બ્લેન્ચ રોથસ્ટીને નાની ઉંમરે જ તેમની અભિનય ક્ષમતા ઓળખી લીધી હતી. તેમણે અલ પચિનોને શાળાના નાટકોમાં ભૂમિકાઓ આપી અને વિદ્યાર્થીઓની સભાઓમાં બાઇબલના પાઠ વાંચવાનું કામ સોંપ્યું. તે શિક્ષિકાએ તેમના પરિવારના એપાર્ટમેન્ટની મુલાકાત લીધી અને તેમની નાનીને ખાસ કહ્યું કે આ બાળક આ જ કામ માટે બન્યો છે, જેને અલ પચિનો પોતાના જીવનનો સૌથી મોટો વળાંક માને છે. ત્યારબાદ ઓડિશન આપીને તેમણે હાઈસ્કૂલ ઓફ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. જોકે તેમની માતા તેમના આ નિર્ણયથી અસંમત હતા, કારણ કે તેઓ માનતા હતા કે ગરીબ લોકો અભિનય ન કરે. આ બાબતે ઘરમાં ઝઘડો થતાં તેમણે ઘર છોડી દીધું હતું.

પચિનો એ પોતાના સપના પૂરા કરવા અને ખર્ચ ઉઠાવવા માટે સંદેશવાહક, હોટેલમાં વાસણ સાફ કરવાના સહાયક, સફાઈ કામદાર, ટેલિફોન ઓપરેટર અને ટપાલ ક્લાર્ક જેવી ઓછી આવક વાળી નોકરીઓ કરી હતી. આ સમય દરમિયાન તેઓ ન્યૂયોર્કના અંડરગ્રાઉન્ડ થિયેટરોમાં બેઝમેન્ટ નાટકોમાં અભિનય કરતા હતા. કિશોરાવસ્થામાં તેમણે એક્ટર્સ સ્ટુડિયો નામની સંસ્થામાં જોડાવાનો પ્રયાસ કર્યો પરંતુ તેઓ રિજેક્ટ થયા. ત્યારબાદ તેઓ એચબી સ્ટુડિયોમાં જોડાયા, જ્યાં તેમની મુલાકાત અભિનયના શિક્ષક ચાર્લી લોટન સાથે થઈ, જેઓ પાછળથી તેમના માર્ગદર્શક અને શ્રેષ્ઠ મિત્ર બન્યા. આ સ્ટુડિયોના હોલ અને ડાન્સ રૂમ સાફ કરવાના બદલામાં સંસ્થાએ તેમને મફતમાં ક્લાસ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. રાત્રિના સમયે અલ પચિનો શેરીઓમાં ફરતા ફરતા શેક્સપિયરના સંવાદોની પ્રેક્ટિસ કરતા હતા. આ સમયગાળામાં તેઓ ઘણીવાર બેરોજગાર અથવા બેઘર રહ્યા હતા, અને ક્યારેક શેરીઓમાં, થિયેટરોમાં અથવા મિત્રના ઘરે સૂઈ જતા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૨માં પચિનોના માતાનું ત્રેતાલીસ વર્ષની નાની ઉંમરે અવસાન થયું હતું. તેના પછીના જ વર્ષે તેમના નાનાનું પણ અવસાન થયું. અલ પચિનો આ સમયને પોતાના જીવનનો સૌથી મુશ્કેલ તબક્કો માને છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ તે સમયે બાવીસ વર્ષના હતા અને તેમના જીવનના સૌથી પ્રભાવશાળી બે લોકો ચાલ્યા ગયા હતા, જેના કારણે તેઓ સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડ્યા હતા.

એચબી સ્ટુડિયોમાં ચાર વર્ષ વિતાવ્યા પછી, અલ પચિનોએ એક્ટર્સ સ્ટુડિયો માટે સફળતાપૂર્વક ઓડિશન આપ્યું. ત્યાં તેમણે અભિનયના પ્રખ્યાત કોચ લી સ્ટ્રાસબર્ગ હેઠળ પદ્ધતિસરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો. આ જ લી સ્ટ્રાસબર્ગ પાછળથી અલ પચિનો સાથે ધ ગોડફાધર ભાગ બે ફિલ્મમાં પણ જોવા મળ્યા હતા. પાછળથી આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં તેમણે સ્ટ્રાસબર્ગ અને આ સંસ્થાની તેમના જીવન પર પડેલી અસર વિશે વાત કરી હતી કે એક્ટર્સ સ્ટુડિયોનું તેમના જીવનમાં ખૂબ મોટું સ્થાન છે અને લી સ્ટ્રાસબર્ગને જેટલું સન્માન મળવું જોઈતું હતું તેટલું નથી મળ્યું. ચાર્લી લોટન પછી આ સંસ્થાએ જ તેમની કારકિર્દીને એક નવી દિશા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ અન્ય નાની-મોટી નોકરીઓ છોડીને સંપૂર્ણપણે અભિનય તરફ વળી શક્યા હતા. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે લી સ્ટ્રાસબર્ગ સાથે કામ કરવું ખૂબ જ ઉત્સાહજનક હતું કારણ કે તેઓ જ્યારે કોઈ દ્રશ્ય કે લોકો વિશે વાત કરતા ત્યારે એટલા રસપ્રદ લાગતા કે બસ તેમને સાંભળતા જ રહેવાનું મન થાય. તેઓ અભિનેતાઓને ખૂબ પ્રેમ કરતા અને અભિનયની અદ્ભુત સમજ ધરાવતા હતા.

== અંગત જીવન ==
=== સંબંધો અને બાળકો ===
પચિનોનો તેમની 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના સહ-અભિનેત્રી ડાયેન કીટન સાથે લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો. તેમનો આ ઉતાર-ચઢાવવાળો સંબંધ 'ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩' ના શૂટિંગ પછી પૂરો થયો હતો. આ સિવાય તેઓ જીલ ક્લેબર્ગ, ટ્યુઝડે વેલ્ડ, માર્થે કેલર, વેરુસ્કા વોન લેહન્દોર્ફ, કેથલીન ક્વિનલાન, લિન્ડાલ હોબ્સ અને પેનેલોપ એન મિલર સાથે પણ સંબંધોમાં રહ્યા હતા. પચિનોનો આર્જેન્ટિનાની અભિનેત્રી લ્યુસિલા પોલાક સાથે ૨૦૦૮ થી ૨૦૧૮ સુધી ૧૦ વર્ષ લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો.

પચિનોને ચાર બાળકો છે. તેમની સૌથી મોટી દીકરી જૂલી મેરીનો જન્મ ૧૬ ઓક્ટોબર ૧૯૮૯ના રોજ થયો હતો, જે તેમની અને એક્ટિંગ કોચ જેન ટેરન્ટની દીકરી છે. આ સિવાય ૨૫ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ના રોજ આઈવીએફ પદ્ધતિ દ્વારા તેમને બે જોડિયા બાળકો થયા હતા, જેમની માતા અભિનેત્રી બેવર્લી ડી એન્જેલો છે, જેમની સાથે પચિનો ૧૯૯૭ થી ૨૦૦૩ સુધી સંબંધમાં રહ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૪ દરમિયાન ફિલ્મ નિર્માતા નૂર અલ્ફલ્લાહ સાથેના સંબંધોથી ૧૫ જૂન ૨૦૨૩ના રોજ તેમને એક દીકરો થયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gujarati|first=TV9|date=2023-05-31|title=Al Pacinoની 53 વર્ષ નાની ગર્લફ્રેન્ડ બનશે માતા, 82 વર્ષની ઉંમરે ચોથી વખત પિતા બનશે એક્ટર|url=https://tv9gujarati.com/entertainment/hollywood-actor-al-pacino-is-going-to-be-a-father-for-the-fourth-time-at-the-age-of-82-with-53-year-younger-girlfriend-768236.html|access-date=2026-08-12|website=TV9 Gujarati|language=gu}}&lt;/ref&gt;૮૩ વર્ષની ઉંમરે પચિનો દુનિયાના સૌથી મોટી ઉંમરે પિતા બનનારા વ્યક્તિઓમાંથી એક બન્યા છે,  કોરોના લોકડાઉન બાદ ૨૦૨૨માં શરૂ થયેલો આ સંબંધ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં સત્તાવાર રીતે પૂરો થયો હતો અને બંને અલગ થઈ ગયા હતા&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-09-07|title=પીઢ અભિનેતા અલ પચિનો અને નૂર અલફલ્લાહ અલગ થયા: બાળકનો જન્મ ત્રણ મહિના પહેલા થયો હતો, નૂરે કસ્ટડી અને પૈસા માંગ્યા|url=https://www.divyabhaskar.co.in/entertainment/bollywood/news/veteran-actors-al-pacino-and-noor-alfallah-split-131802804.html|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;, પચીનો એ ક્યારેય લગ્ન કર્યા નથી.

== કારકિર્દી ==

=== ૧૯૬૭–૧૯૭૧: થિયેટર ભૂમિકાઓ અને ફિલ્મ સફરની શરૂઆત ===
[[File:Al Pacino - Hummel.jpg|thumb|upright|અલ પચિનો ૧૯૭૭માં ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઑફ પાવ્લો હમેલ નાટકમાં અભિનય કરતા.]] ૧૯૬૭માં અલ પચિનોએ બોસ્ટનના ચાર્લ્સ પ્લેહાઉસમાં અવેક એન્ડ સિંગ નાટકથી વ્યાવસાયિક રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ત્યારબાદ અમેરિકા હુર્રા નાટકમાં કામ દરમિયાન તેમની મુલાકાત અભિનેત્રી જીલ ક્લેબર્ગ સાથે થઈ, બંને વચ્ચે પાંચ વર્ષ સુધી પ્રેમસંબંધ રહ્યો, અને ત્યારબાદ તેઓ ન્યૂયોર્ક શહેરમાં પાછા ફર્યા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૮માં પચિનોએ એસ્ટોર પ્લેસ થિયેટરમાં ઇઝરાયેલ હોરોવિટ્ઝના ધ ઇન્ડિયન વોન્ટ્સ ધ બ્રોન્ક્સ નામના નાટકમાં મર્ફ નામના શેરી ગુંડાની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ નાટક ૧૭ જાન્યુઆરી, ૧૯૬૮ના રોજ શરૂ થયું હતું અને તેના કુલ એકસો સિત્યોતેર શો થયા હતા. આ નાટકની સાથે જ હોરોવિટ્ઝનું બીજું નાટક ઈટ્સ કોલ્ડ ધ સુગર પ્લમ પણ દર્શાવવામાં આવતું હતું, જેમાં જીલ ક્લેબર્ગ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ નાટકમાં શાનદાર અભિનય માટે  પચિનોને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓબી એવોર્ડ મળ્યો હતો, જ્યારે જોન કાઝલેને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. માર્ટિન બ્રેગમેને આ નાટક જોયું અને તેઓ પચિનોના મેનેજર બન્યા હતા. આ ભાગીદારી આવનારા વર્ષોમાં ખૂબ જ સફળ સાબિત થઈ, કારણ કે બ્રેગમેને જ પચિનોને ધ ગોડફાધર, સેર્પીકો અને ડોગ ડે આફ્ટરનૂન જેવી મહાન ફિલ્મો કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. પોતાની સ્ટેજ કારકિર્દી વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે માર્ટિન બ્રેગમેને જ મારી શોધ કરી હતી જ્યારે હું પચીસ-છવ્વીસ વર્ષનો હતો અને તેઓ મારા મેનેજર બન્યા હતા. હું આજે જે પણ સ્થાને છું તે માર્ટીના કારણે જ છું અને હું ખરેખર તેમનો ઋણી છું.

૨૫ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૬૯ના રોજ પચિનોએ બેલાસ્કો થિયેટર ખાતે ડોન પીટરસનના ડઝ અ ટાઈગર વેર અ નેકટાઈ નામના નાટકથી બ્રોડવે થિયેટરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. આ નાટક ઓગણચાળીસ શો પછી ૨૯ માર્ચ, ૧૯૬૯ના રોજ બંધ થઈ ગયું હતું, પરંતુ પચિનોના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ થયા હતા અને ૨૦ એપ્રિલ, ૧૯૬૯ના રોજ તેમને આ ભૂમિકા માટે પ્રતિષ્ઠિત ટોની એવોર્ડ મળ્યો હતો.  પચિનોએ ૧૯૭૦ના દાયકામાં પણ સ્ટેજ પર અભિનય ચાલુ રાખ્યો હતો અને ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ નામના નાટક માટે પોતાનો બીજો ટોની એવોર્ડ જીત્યો હતો. આ સિવાય તેમણે રિચાર્ડ ધ થર્ડ નામના નાટકમાં મુખ્ય શીર્ષક ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૮૦ના દાયકા મા ડેવિડ મેમેટના અમેરિકન બફેલો નામના નાટકમાં દેખાયા પછી પચિનોએ ફરીથી સ્ટેજ પર મોટી સફળતા મેળવી હતી, જેના માટે તેમને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ ૧૯૯૦ પછી પચીનો સ્ટેજ કાર્યોમાં યુજેન ઓ નીલના હ્યુગી, ઓસ્કાર વાઈલ્ડના સાલોમે અને વર્ષ ૨૦૦૫માં લાઈલ કેસ્લરના ઓર્ફન્સ નામના નાટકોના પુનઃપ્રસારણનો સમાવેશ થાય છે. એક્ટર્સ સ્ટુડિયોમાં અભ્યાસ કરતી વખતે પચીનોને સમજાયું હતું કે તેમની પાસે અભિનયની એક અદ્ભુત ભેટ છે અને તેમને આ કામમાં ખૂબ આનંદ આવતો હતો, જોકે તેમના શરૂઆતના કામો આર્થિક રીતે બહુ ફાયદાકારક નહોતા. 

સ્ટેજ પર સફળતા મેળવ્યા પછી પચિનોએ વર્ષ ૧૯૬૯માં પેટ્ટી ડ્યુક અભિનીત એક સ્વતંત્ર ફિલ્મ મી, નેટલીમાં ટૂંકી ભૂમિકા ભજવીને ફિલ્મી દુનિયામાં પ્રવેશ કર્યો હતો. વર્ષ ૧૯૭૦માં પચિનોએ ક્રિએટિવ મેનેજમેન્ટ એસોસિએટ્સ નામની ટેલેન્ટ એજન્સી સાથે કરાર કર્યા હતા. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૭૧માં આવેલી ફિલ્મ ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્કમાં એક હેરોઈનના બંધાણી યુવકની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને તેમણે ફીચર ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતા તરીકે સત્તાવાર શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૭૨–૧૯૮૩: વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને સફળતા ===
[[File:Al Pacino with James Caan.jpg|thumb|upright|left|વર્ષ ૧૯૭૨ની આસપાસ જેમ્સ કાન સાથે અલ પચિનો]]
ડિરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ પચિનોને મારીયો પુઝો ની ૧૯૬૯ માં પ્રકાશિત થયેલી સુપર હિટ માફિયા નવલકથા [[ધ ગોડફાધર (નવલકથા)|ધ ગોડફાધર]] પર આધારિત ફિલ્મ માં માઈકલ કોર્લિયોનની મુખ્ય ભૂમિકા માટે પસંદ કર્યા હતા, જે વર્ષ ૧૯૭૨ રિલીઝ થઈ હતી. જોકે આ ભૂમિકા મેળવવા માટે જેક નિકોલસન, રોબર્ટ રેડફોર્ડ, વોરેન બીટી અને તે સમયે ખૂબ જ ઓછા જાણીતા એવા રોબર્ટ ડી નિરોએ પણ પ્રયાસો કર્યા હતા. તેમ છતાં દિગ્દર્શક ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ '''અલ પચિનો'''ની જ પસંદગી કરી હતી; કારણ કે પચિનો પોતે ઇટાલિયન મૂળના હતા અને તેમની એકટિંગ માં એક ખાસ તીવ્રતા હતી જે કોપોલાને 'માઇકલ કોર્લિયોની'ના પાત્ર માટે જોઈતી હતી.

શરૂઆતમાં પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ ફિલ્મ સ્ટુડિયોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ આ પસંદગીથી નારાજ થયા હતા, કારણ કે તેઓ આ ભૂમિકા માટે કોઈ વધુ પ્રખ્યાત અભિનેતાને લેવા માંગતા હતા. જોકે, ફિલ્મમાં પચીનોના પ્રખ્યાત 'રેસ્ટોરન્ટ શૂટઆઉટ દ્રશ્ય'ના શૂટિંગ પછી તેઓ માની ગયા હતા.

આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર તમામ રેકોર્ડ તોડીને '''ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર''' સાબિત થઈ અને તે વર્ષની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ બની. આ ફિલ્મમાં પચિનોના અદ્ભુત અભિનયને કારણે તેમને '''ઓસ્કાર એવોર્ડ'''નું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમના આ પરફોર્મન્સને ફિલ્મ જગતમાં એક અત્યંત તીવ્ર અને પ્રભાવશાળી એક્ટિંગના સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ સાથે જ, માઇકલ કોર્લિયોનીનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત અને આઇકોનિક પાત્ર માનવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-12-18|title=અલ પચિનોના એક ફેન એ બાકસની ૧ લાખ દીવાસળીઓમાંથી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના તેમના પ્રખ્યાત પાત્ર 'માઇકલ કોર્લિયોની'નું એક અત્યંત સુંદર અને અદભુત સ્ટેચ્યુ તૈયાર કર્યું છે.|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/ajab-artist-tomislav-horvat-created-a-sculpture-of-al-pacino-with-matchboxes-in19-mon-4468137-pho.html|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;

લાંબા સમય સુધી એવી અફવાઓ હતી કે પચિનોએ તે વર્ષના ઓસ્કાર એવોર્ડ સમારોહનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. અફવા મુજબ તેઓ શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાની શ્રેણીમાં નામાંકિત થવાથી નારાજ હતા, કારણ કે ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતાનો ઓસ્કાર જીતનાર સહ-કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો કરતાં અલ પચિનોનો સ્ક્રીન પર દેખાવાનો સમય વધુ હતો. જોકે, વર્ષ ૨૦૨૪માં પ્રકાશિત થયેલી પોતાની આત્મકથામાં અલ પચિનોએ આ અફવાઓનું સંપૂર્ણ ખંડન કર્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી છે કે તે સમયે અચાનક મળેલી વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને પ્રખ્યાતિના કારણે તેઓ ખૂબ ડરી ગયા હતા અને માનસિક રીતે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા. આ અતિશય ભયના કારણે અને તે જ સમયે બોસ્ટનમાં થિયેટરના કામમાં વ્યસ્ત હોવાને લીધે તેઓ તે ઓસ્કાર સમારોહમાં હાજર રહી શક્યા નહોતા.

૧૯૭૩માં, પચિનોએ જીન હેકમેન સાથે સ્કેરક્રો ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું, જેને કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રતિષ્ઠિત પામ ડી ઓર એવોર્ડ મળ્યો હતો. એ જ વર્ષે, ન્યૂ યોર્ક સિટીના પોલીસ ઓફિસર ફ્રેન્ક સેર્પિકોની સાચી વાર્તા પર આધારિત સેર્પિકો ફિલ્મમાં શાનદાર એક્ટિંગ કરવા બદલ પચીનોને બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ ફિલ્મમાં તેમણે સાથી પોલીસ અધિકારીઓનો ભ્રષ્ટાચાર ખુલ્લો પાડવા માટે અંડરકવર ઓપરેશન કર્યું હતું. 

[[File:Pacino as Serpico in 1973.jpg|thumb|upright|૧૯૭૩માં સેર્પિકો ફિલ્મના પાત્રમાં પચીનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૪માં, ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર'ની સિક્વલ મૂવીમાં પચિનોએ ફરી એકવાર માઇકલ કોર્લિયોનીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સુપર હિટ રહી અને સાથે બેસ્ટ પિક્ચરનો ઓસ્કાર જીતનારી ઇતિહાસની પહેલી સિક્વલ બની હતી. આ રોલ માટે પચીનોને ત્રીજી વખત ઓસ્કાર નોમિનેશન મળ્યું હતું, જે માઇકલ કોર્લિયોનીના પાત્ર માટે તેમનું લીડ કેટેગરીમાં બીજું નોમિનેશન હતું. પ્રખ્યાત મેગેઝિન ન્યૂઝવીકે ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨ માં તેમના પરફોર્મન્સને સિનેમાના ઇતિહાસમાં કોઈ વ્યક્તિના હૃદયના કઠોર થવાની પ્રક્રિયાનું સૌથી શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન ગણાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-01|title=અમદાવાદના આશ્રમ રોડ પર આવેલા પ્રયોગશાળા હોલ ખાતે અલ પચિનોની સુપરહિટ ક્લાસિક ફિલ્મ સર્પિકો નું ખાસ સ્ક્રીનિંગ યોજાયું|url=https://english.gujaratsamachar.com/news/lifestyle-fashion/have-a-leisurely-weekend-with-drama-laughter-and-more-in-ahmedabad-65361255554|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Gujarat Samachar|language=en}}&lt;/ref&gt;

૧૯૭૫માં, પચિનોને બેંક લૂંટારા જોન વોજટોવિચની સાચી વાર્તા પર આધારિત 'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' ફિલ્મથી વધુ એક મોટી બોક્સ ઓફિસ પર બ્લોકબસ્ટર સફળતા મળી, આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સિડની લુમેટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે થોડા વર્ષો પહેલા 'સેર્પિકો' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ માટે પચિનોને ફરી એકવાર ઓસ્કારમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. 

[[File:Al Pacino Penelope Allen in Dog Day Afternoon.jpg|thumb|upright|૧૯૭૫માં આવેલી ડોગ ડે આફ્ટરનૂન ફિલ્મના એક દ્રશ્યમાં પચિનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૭માં, સિડની પોલેક દ્વારા નિર્દેશિત 'બોબી ડીયરફિલ્ડ' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક રેસ-કાર ડ્રાઇવરની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લૉપ થઈ હતી, પરંતું આ શાનદાર રોલ માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમની આના પછીની ફિલ્મ કોર્ટરૂમ ડ્રામા આધારિત 'એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ' હતી. જે સુપર હિટ બની સાથે આ ફિલ્મમાં પચિનોની અદ્ભુત એક્ટિંગ રેન્જના ફિલ્મ વિવેચકોએ ખૂબ વખાણ કર્યા અને તેમને ચોથી વખત બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું. જોકે, તે વર્ષે આ એવોર્ડ 'ક્રેમર વર્સિસ ક્રેમર' ફિલ્મ માટે ડસ્ટિન હોફમેનને મળ્યો હતો, રસપ્રદ વાત એ છે કે આ ફિલ્મની ઓફર પહેલા પચિનોને થઈ હતી પણ તેમણે આ રોલ કરવાની ના પાડી દીધી હતી. 

૧૯૭૦ના દાયકા દરમિયાન, પચિનોને કુલ પાંચ ઓસ્કાર નામાંકન મળ્યા હતા, જેમાં સેર્પિકો, ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨, ડોગ ડે આફ્ટરનૂન અને એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મો માટે બેસ્ટ એક્ટરના ચાર નામાંકન સામેલ હતા.

૧૯૮૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં પચિનોની કારકિર્દીમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ન્યૂ યોર્કના ગે સમુદાયના વિરોધનો સામનો કરનારી તેમની વિવાદાસ્પદ ફિલ્મ 'ક્રૂઝિંગ' અને કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ઓથર! ઓથર!' બોક્સ ઓફિસ પર ખાસ સફળ ન રહી અને ફિલ્મ વિવેચકોએ પણ તેના નકારાત્મક રિવ્યૂ આપ્યા હતા. જોકે, ૧૯૮૩માં બ્રાયન ડી પાલ્મા દ્વારા નિર્દેશિત ગેંગસ્ટર ક્રાઇમ એક્શન ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કારફેસ'માં તેમનું પરફોર્મન્સ તેમની કારકિર્દીનું સૌથી મોટું હાઇલાઇટ અને યાદગાર પાત્ર સાબિત થયું. શરૂઆતમાં આ ફિલ્મમાં બતાવેલી અતિશય હિંસાના કારણે વિવેચકોએ તેની આકરી ટીકા કરી હતી, પરંતુ સમય જતાં આ ફિલ્મને સિનેમા જગતમાં ભારે પ્રશંસા મળી. આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ઘણું સારું પ્રદર્શન કર્યું,તેમજ ફિલ્મમાં ક્યુબન ડ્રગ લોર્ડ 'ટોની મોન્ટાના' નો દમદાર રોલ ભજવવા બદલ પચિનોને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નામાંકન મળ્યું હતું. પચિનોએ ભજવેલું ટોની મોન્ટાનાનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક આઇકોનિક ગેંગસ્ટર પાત્ર તરીકે જોવામાં આવે છે.

=== ૧૯૮૪–૧૯૯૯: ૪ વર્ષનો બ્રેક અને જબરદસ્ત વાપસી ===

અમેરિકન ક્રાંતિ દરમિયાન એક શિકારીની વાર્તા પર આધારિત તેમની ૧૯૮૫ની ફિલ્મ 'રેવલ્યુશન' કમાણી અને વિવેચકો બંને દ્રષ્ટિએ નિષ્ફળ રહી હતી. પચિનોએ આ નિષ્ફળતા માટે ફિલ્મના ઉતાવળિયા પ્રોડક્શનને જવાબદાર ગણાવ્યું હતું, જેના કારણે તેમણે ફિલ્મોમાંથી ચાર વર્ષનો બ્રેક લીધો હતો. આ સમય દરમિયાન પચિનો ફરી રંગમંચ તરફ વળ્યા. તેમણે 'ક્રિસ્ટલ ક્લિયર', 'નેશનલ એન્થમ્સ' અને અન્ય નાટકોના વર્કશોપ પ્રોડક્શન્સ તૈયાર કર્યા; તેમજ ૧૯૮૮માં પ્રોડ્યુસર જોસેફ પેપના 'ન્યૂ યોર્ક શેક્સપિયર ફેસ્ટિવલ'માં 'જુલિયસ સીઝર' નાટકમાં પણ અભિનય કર્યો. 

ફિલ્મોમાંથી લીધેલા આ બ્રેક વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે: &quot;મને યાદ છે જ્યારે ૧૯૭૪-૭૫માં બધું બરાબર ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે હું સ્ટેજ પર 'ધ રેઝિસ્ટિબલ રાઇઝ ઓફ આર્ટુરો ઉઇ' નાટક કરી રહ્યો હતો. તે સમયે મેં ક્યાંક વાંચ્યું કે હું સ્ટેજ પર એટલે પાછો ફર્યો છું કારણ કે મારું ફિલ્મી કરિયર ડૂબી રહ્યું છે! થિયેટર પ્રત્યે લોકોની આવી નકારાત્મક વિચારસરણી રહી છે, જે કમનસીબ છે.&quot;

પચિનોએ ૧૯૮૯માં 'સી ઓફ લવ' ફિલ્મથી ફરી મોટા પડદા પર વાપસી કરી, જેમાં તેમણે એક એવા ડિટેક્ટિવની ભૂમિકા ભજવી હતી જે અખબારની સિંગલ્સ કોલમ દ્વારા શિકાર શોધતા સિરિયલ કિલરની શોધ કરે છે. આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી ખૂબ જ સારા રિવ્યૂઝ મળ્યા હતા, અને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી.

૧૯૯૦માં આવેલી 'ડિક ટ્રેસી' ફિલ્મ પણ બોક્સ ઓફિસ પર વ્યાવસાયિક રીતે સફળ રહી હતી. આ ફિલ્મમાં 'બિગ બોય કેપ્રિસ'ની ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કારનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. પ્રખ્યાત ફિલ્મ વિવેચક રોજર એબર્ટે પચિનોના વખાણ કરતા તેમને આખી ફિલ્મમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર ગણાવ્યા હતા.આ જ વર્ષમાં આગળ જતાં, તેમણે ગોડફાધર સિરીઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ ગોડફાધર ૩' માં તેમના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્રોમાંના એક, માઈકલ કોર્લિયોન તરીકે પુનરાગમન કર્યું હતું. જોકે આ ફિલ્મ આર્થિક રીતે સફળ હિટ સાબિત થઈ હતી, પરંતુ તે તેના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી સફળતા મેળવી શકી નહોતી, અને પચીનોના પરિપક્વ અને લાગણીસભર અભિનયના વિવેચકો દ્વારા વ્યાપક વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. આ શાનદાર અભિનય માટે તેમને મોશન પિક્ચર ડ્રામા શ્રેણીમાં 'બેસ્ટ એક્ટર' (શ્રેષ્ઠ અભિનેતા) તરીકે પ્રતિષ્ઠિત ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું.

૧૯૯૧માં પચિનોએ 'ફ્રેન્કી અને જોની' ફિલ્મમાં મિશેલ ફીફર સાથે અભિનય કર્યો, જેમણે અગાઉ 'સ્કારફેસ' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ જેલમાંથી મુક્ત થયેલા એક રસોઈયાની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે પોતાની સાથે રેસ્ટોરન્ટમાં કામ કરતી એક વેઈટ્રેસ સાથે સંબંધની શરૂઆત કરે છે. આ ફિલ્મ ટેરેન્સ મેકનેલીના ૧૯૮૭ના પ્રખ્યાત નાટક પરથી બનાવવામાં આવી હતી. વિવેચકો તરફથી આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ એવરેજ સાબિત થઈ હતી, જોકે પચિનોએ પાછળથી જણાવ્યું હતું કે તેમને આ પાત્ર ભજવવાની ખૂબ મજા આવી હતી. ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સના વિવેચક જેનેટ મેસ્લિને પચિનોના વખાણ કરતા લખ્યું હતું કે, પચિનો આટલા સરળ અને આકર્ષક અગાઉ ક્યારેય દેખાયા નથી અને મિશેલ સાથેના તેમના દ્રશ્યો ખૂબ જ સચોટ અને પ્રમાણિક છે.

૧૯૯૨માં આવેલી માર્ટિન બ્રેસ્ટની ફિલ્મ 'સેન્ટ ઓફ અ વુમન'માં એક ગુસ્સાવાળા અને અંધ યુએસ આર્મી લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડની યાદગાર ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને તેના પછીના વર્ષે શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કાર મળ્યો હતો. આ જ વર્ષે તેમને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકે પણ નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ સાથે જ પચિનો એક જ વર્ષમાં બે અલગ-અલગ ફિલ્મો માટે બે એક્ટિંગ નોમિનેશન મેળવનારા અને મુખ્ય ભૂમિકા માટે ઓસ્કાર જીતનારા ઇતિહાસના પ્રથમ પુરુષ અભિનેતા બન્યા હતા.

૧૯૯૩માં પચિનોએ ગુનાહિત ડ્રામા ફિલ્મ 'કાર્લિટોઝ વે' માં સીન પેન સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ ન્યૂયોર્ક સ્ટેટ સુપ્રીમ કોર્ટના જજ એડવિન ટોરેસ દ્વારા લખાયેલી નવલકથાઓ 'કાર્લિટોઝ વે' (૧૯૭૫) અને 'આફ્ટર અવર્સ' (૧૯૭૯) પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મનું દિગ્દર્શન જાણીતા ડાયરેક્ટર બ્રાયન ડી પાલ્માએ કર્યું, જેમની સાથે પચિનોએ અગાઉ ૧૯૮૩ની તેમની હિટ, આઇકોનિક ક્લ્ટ ક્લાસિક ફિલ્મ 'સ્કારફેસ' માં કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ કાર્લિટો બ્રિગાન્તે નામના એક એવા ગેંગસ્ટરની ભૂમિકા ભજવી હતી જે પોતાના ભ્રષ્ટ વકીલની મદદથી જેલમાંથી મુક્ત થાય છે અને હવે સુધરી જવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે. રિલીઝ સમયે બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ સરેરાશ સફળ રહી હતી, અને તેને મિશ્ર પ્રતિભાવો મળ્યા હતા, પરંતુ પાછળથી તે સિનેમા જગતમાં એક 'કલ્ટ ક્લાસિક' ગેંગસ્ટર ફિલ્મ તરીકે પ્રખ્યાત થઈ હતી.

ત્યારબાદ ૧૯૯૫માં પચિનોએ માઈકલ મેનની પ્રખ્યાત એક્શન ક્રાઈમ થ્રિલર ફિલ્મ 'હીટ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેઓ અને રોબર્ટ ડી નિરો પ્રથમ વખત મોટા પડદા પર એકસાથે જોવા મળ્યા હતા (જોકે આ બંને કલાકારો અગાઉ 'ધ ગોડફાધર ભાગ ૨' માં પણ હતા, પરંતુ તેમાં બંનેનો એક પણ સીન સાથે નહોતો). આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ વખાણી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આજે પણ આ ફિલ્મને સિનેમા જગતની એક માસ્ટરપીસ સિનેમેટિક અને ઇતિહાસની સૌથી પ્રભાવશાળી 'હીસ્ટ' ફિલ્મોમાંની એક ગણવામાં આવે છે.૧૯૯૬માં પચિનોએ તેમના પોતાના દિગ્દર્શનમાં બનેલી થિયેટ્રિકલ ડોક્યુડ્રામા ફિલ્મ 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેમાં વિલિયમ શેક્સપિયરના નાટકના દ્રશ્યો અને લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં શેક્સપિયરની પ્રાસંગિકતા દર્શાવવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ રહી હતી પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો.

૧૯૯૭માં આવેલી રહસ્યમય થ્રિલર ફિલ્મ 'ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ' માં પચિનોએ શેતાનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં કીઆનુ રીવ્સ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. જાણીતા વિવેચક રોજર એબર્ટે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ શેતાનનું આ પાત્ર અદભુત ઉત્સાહ અને આનંદ સાથે ભજવ્યું છે.તે જ વર્ષે આવેલી બાયોગ્રાફીકલ ગેંગસ્ટર ડ્રામા  ફિલ્મ 'ડોની બ્રાસ્કો' પણ બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ રહી હતી. આ ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકામાં ન્યૂયોર્કના કુખ્યાત 'બોનાનો માફિયા પરિવાર' ની અંદર ઘૂસણખોરી કરનાર અંડરકવર એફબીઆઈ એજન્ટ જોસેફ પિસ્ટોન (ડોની બ્રાસ્કો) ના વાસ્તવિક ઓપરેશન પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ ન્યૂયોર્કના વાસ્તવિક ગેંગસ્ટર 'લેફ્ટી રુગિએરો ની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ અજાણતામાં એફબીઆઈ એજન્ટ (જોની ડેપ) ને પોતાના માફિયા સામ્રાજ્યની અંદર લાવે છે જે બાદમાં આખા ગેંગનો સફાયો કરે છે.

૧૯૯૯માં પચિનોએ ઓસ્કારમાં મલ્ટિપલ નોમિનેશન મેળવનારી ફિલ્મ 'ધ ઇન્સાઇડર' માં રસેલ ક્રો સાથે એક ટીવી પ્રોડ્યુસરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને વિવેચકોએ ખૂબ જ વખાણી હોવા છતાં ઊંચા બજેટને કારણે બોક્સ ઓફિસ પર તે 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. આ જ વર્ષે તેઓ ઓલિવર સ્ટોનની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' માં પણ જોવા મળ્યા હતા, જે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી.

=== ૨૦૦૦–૨૦૧૮: ટેલિવિઝન ભૂમિકાઓ અને રંગમંચ પર વાપસી ===

૨૦૦૦ની સાલથી પચિનોએ ત્રણ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યા હતા; જેમાં પ્રથમ એવોર્ડ ૨૦૦૧માં સિનેમા જગતમાં તેમના આજીવન યોગદાન બદલ સેસિલ બી ડીમિલ એવોર્ડ તરીકે આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૦૦માં પચિનોએ જેરી ઓરબેક સાથે ઇરા લેવિસના નાટક પર આધારિત ઓછા બજેટની ફિલ્મ 'ચાઇનીઝ કોફી' માં અભિનય કર્યો હતો, જેને વિવિધ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. મુખ્યત્વે બે મુખ્ય પાત્રો વચ્ચેની વન-ઓન-વન વાતચીત પર આધારિત આ ફિલ્મને પૂર્ણ કરવામાં લગભગ ત્રણ વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો અને તેનું સંપૂર્ણ ભંડોળ પચિનોએ પોતે પૂરું પાડ્યું હતું.

'ચાઇનીઝ કોફી' ફિલ્મને પચિનો દ્વારા પ્રોડ્યુસ કરવામાં આવેલી અન્ય બે દુર્લભ ફિલ્મો 'ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક' અને 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' ની સાથે 'પચિનો: એન એક્ટર્સ વિઝન' નામના એક ખાસ ડીવીડી બોક્સ સેટમાં સામેલ કરવામાં આવી હતી, જે ૨૦૦૭માં રિલીઝ થઈ હતી. પચિનોએ આ ફિલ્મો ધરાવતી ડિસ્ક માટે પ્રસ્તાવના અને ઉપસંહાર પણ તૈયાર કર્યા હતા.

[[File:Al Pacino.jpg|thumb|left|upright|૨૦૦૪ના વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]
૨૦૦૨માં પચિનોએ પ્રખ્યાત દિગ્દર્શક ક્રિસ્ટોફર નોલાનની મનોવૈજ્ઞાનિક થ્રિલર ફિલ્મ 'ઇન્સોમ્નિયા' માં અભિનય કર્યો હતો, જે આ જ નામની એક નોર્વેજીયન ફિલ્મની રિમેક હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે વિલિયમ્સ અને હિલેરી સ્વાન્ક જેવા કલાકારો સાથે કામ કર્યું હતું, જેમાં પચિનોએ અલાસ્કાના એક નાના શહેરમાં હત્યાની તપાસ કરવા આવેલા લોસ એન્જલસના એક અનુભવી ડિટેક્ટિવની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકો તરફથી પચિનો અને રોબિન વિલિયમ્સ બંનેના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. સાથે આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થઈ હતી.

ત્યારબાદ આવેલી તેમની આગામી ફિલ્મ 'સિમોન' ને વિવેચકો તરફથી ખાસ પ્રશંસા ન મળી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૨માં તેમણે 'પીપલ આઈ નો' ફિલ્મમાં એક પબ્લિસિસ્ટની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હોવા છતાં આ નાની ફિલ્મ પર લોકોનું ખાસ ધ્યાન ગયું નહોતું અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' રહી હતી.

પોતાની વ્યાવસાયિક સફળતા પછી ભાગ્યે જ સહાયક ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ, ૨૦૦૩માં વિવેચકો અને બોક્સ ઓફિસ પર ભારે 'ડિઝાસ્ટર' સાબિત થયેલી ફિલ્મ 'ગીગ્લી' માં દિગ્દર્શક માર્ટિન બ્રેસ્ટના આગ્રહ ખાતર એક નાની ભૂમિકા સ્વીકારી હતી. ૨૦૦૩માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'ધ રિક્રુટ' માં પચિનો એક સીઆઈએ રિક્રુટર તરીકે જોવા મળ્યા હતા અને તેમની સાથે કોલિન ફેરેલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી, જોકે પચિનોએ આ ફિલ્મ વિશે જણાવ્યું હતું કે આ એવી ફિલ્મ હતી જેને તેઓ વ્યક્તિગત રીતે સમજી શક્યા નહોતા. ત્યારબાદ પચિનોએ ૨૦૦૩ની એચબીઓ મિની-સિરીઝ 'એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા' માં વકીલ રોય કોનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ટોની કુશ્નરના પુલિત્ઝર પ્રાઈઝ વિજેતા નાટક પર આધારિત હતી. આ શાનદાર અભિનય માટે પચિનોએ ૨૦૦૪માં તેમનો ત્રીજો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો.

૨૦૦૪માં આવેલી ફિલ્મ 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' માં પચિનોએ શાયલોકની ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકોએ પરંપરાગત રીતે એક વિલન તરીકે દર્શાવવામાં આવતા આ પાત્રમાં સંવેદનશીલતા અને ઊંડાણ લાવવા બદલ તેમના ખૂબ વખાણ કર્યા હતા. ૨૦૦૫માં આવેલી 'ટુ ફોર ધ મની' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક સ્પોર્ટ્સ ગેમ્બલિંગ એજન્ટ અને મેથ્યુ મેકોનહીના માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને ઊંચા બજેટના કારણે તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટના વિવેચકે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ એટલી બધી વખત માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી છે કે હવે તેમને કિંગમેકરનો એવોર્ડ મળવો જોઈએ. પચિનોએ તેમની મહાન ગેંગસ્ટર સીરીઝ ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર' ના આધારે વર્ષ ૨૦૦૬માં બનેલી વિડીયો ગેમ 'ધ ગોડફાધર: ધ ગેમ' માં માઈકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ કે ચહેરો આપવાની સાફ ના પાડી દીધી હતી, જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોનિક આર્ટસ નામની ગેમ કંપનીને તેમનો ચહેરો કે અવાજ વાપરવાની કાનૂની મંજૂરી મળી નહોતી. વાસ્તવમાં, તેમણે આ રમત માટે એટલા માટે ના પાડી હતી કારણ કે તે જ વર્ષે તેઓ પહેલેથી જ અન્ય એક હરીફ ગેમિંગ કંપની વિવેન્ડી ગેમ્સ સાથે પોતાની જ પ્રખ્યાત ક્લ્ટ ક્લાસિક ગેંગસ્ટર ફિલ્મ સ્કારફેસ (૧૯૮૩) પર આધારિત વિડીયો ગેમ 'સ્કારફેસ: ધ વર્લ્ડ ઇઝ યોર્સ' માટે કરારબદ્ધ થઈ ચૂક્યા હતા. તે કરારની શરતો મુજબ તેઓ એકસાથે બે મોટી વિડીયો ગેમ્સને પોતાની મંજૂરી આપી શકે તેમ નહોતા. જોકે, તેમણે 'સ્કારફેસ' ગેમમાં પોતાનો ચહેરો વાપરવાની સંપૂર્ણ મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ ઉંમરના કારણે બદલાતા અવાજને લીધે ટોની મોન્ટાનાના પાત્રના અવાજ માટે તેમણે પોતે જ અલ્ પચિનો જેવો જ અવાજ ધરાવતા એક અન્ય ડબિંગ કલાકારની પસંદગી કરી આપી હતી.

૨૦૦૬માં અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા પચિનોને ૩૫મા લાઈફ એચીવમેન્ટ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા અને આ જ વર્ષે ટ્રિનિટી કોલેજ ડબલિનની યુનિવર્સિટી ફિલોસોફિકલ સોસાયટીએ તેમને માનદ સભ્યપદ એનાયત કર્યું હતું.

૨૦૦૭માં પચિનોએ જોર્જ ક્લૂની અને બ્રેડ પિટ જેવા સ્ટાર્સ સાથે 'ઓશન્સ થર્ટીન' ફિલ્મમાં વિલન અને કેસિનો માલિક વિલી બેન્કની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે બોક્સ ઓફિસ પર વૈશ્વિક સ્તરે ૩૧ કરોડ ડોલરની કમાણી કરીને મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૮માં આવેલી તેમની રોમાંચક ફિલ્મ '૮૮ મિનિટ્સ' વિવેચકોને પસંદ ન આવી છતાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હતા, અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ રોબર્ટ ડી નિરો સાથે 'રાઇટિયસ કિલ' ફિલ્મમાં ન્યૂ યોર્કના ડિટેક્ટિવ તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જેને નકારાત્મક રિવ્યૂઝ મળ્યા હોવા છતાં તે બોક્સ ઓફિસ પર પોતાની પડતર કિંમત વસૂલ કરીને 'એવરેજ' હિટ સાબિત થઈ હતી.

૨૦૧૦માં પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' નાટકમાં શાયલોકનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જેના માટે તેમને ટોની એવોર્ડનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ જ વર્ષે તેમણે એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'યૂ ડોન્ટ નો જેક' માં ડૉ. જેક કેવોર્કિયનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેના માટે પચિનોએ તેમનો બીજો એમી એવોર્ડ અને ચોથો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો. ૨૦૧૧માં તેઓ 'જેક એન્ડ જીલ' નામની કોમેડી ફિલ્મમાં જોવા મળ્યા હતા. આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ જ ખરાબ ગણાવી હતી અને પચિનોને તેના માટે સૌથી ખરાબ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. જોકે, બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ ૧૪.૯ કરોડ ડોલરની કમાણી સાથે 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. પચિનોએ પાછળથી ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમના એકાઉન્ટન્ટની જેલ થવાને કારણે તેઓ આર્થિક મુશ્કેલીમાં હતા, તેથી પૈસાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે તેમણે આ ફિલ્મ સ્વીકારી હતી.

૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ના રોજ પચિનોને તેમના દ્વારા દિગ્દર્શિત અને અભિનીત ડોક્યુમેન્ટ્રી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વાઇલ્ડ સાલોમે' ના પ્રીમિયર પહેલાં પ્રતિષ્ઠિત 'ગ્લોરી ટુ ધ ફિલ્મમેકર' એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ફિલ્મમાં હેરોદની ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ આ ફિલ્મને પોતાની કારકિર્દીનો સૌથી વ્યક્તિગત પ્રોજેક્ટ ગણાવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૨માં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાએ પચિનોને દેશના સર્વોચ્ચ કલા સન્માન 'નેશનલ મેડલ ઓફ આર્ટસ' થી નવાજ્યા હતા. આ જ સમયગાળા દરમિયાન પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' નાટકની ૩૦મી વર્ષગાંઠના વિશેષ શો કર્યા હતા. ૨૦૧૩માં તેઓ મ્યુઝિક પ્રોડ્યુસરના જીવન પર આધારિત એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'ફિલ સ્પેક્ટર' માં મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા.

[[File:Manglehorn 03 (15272211442).jpg|thumb|૨૦૧૪ના ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]


૨૦૧૫માં પચિનોએ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ડેની કોલિન્સ' માં એક ઘરડા રોક સ્ટારની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ અદભુત અભિનય માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનું નોમિનેશન મળ્યું હતું અને બોક્સ ઓફિસ પર આ નાની ફિલ્મને 'એવરેજ' સફળતા મળી હતી. આ જ વર્ષના અંતમાં તેમણે ખાસ તેમના માટે જ લખાયેલા નાટક 'ચાઇના ડોલ' ના સતત ૯૭ શો કરીને રંગમંચ પર ઇતિહાસ રચ્યો હતો. ૨૦૧૬માં કલા જગતમાં તેમના અતુલ્ય યોગદાન બદલ પ્રતિષ્ઠિત 'કેનેડી સેન્ટર ઓનર' એવોર્ડથી તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. નિવૃત્તિ લેવા અંગે પચિનોએ ખુલાસો કર્યો હતો કે અભિનય હવે તેમના સ્વભાવનો એક એવો ભાગ બની ગયો છે કે તેઓ ક્યારેય કામ છોડવા વિશે વિચારી પણ શકતા નથી. ત્યારબાદ ૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના રોજ રિલીઝ થયેલી એચબીઓની ટેલિવિઝન ફિલ્મ 'પાટેર્નો' માં તેમણે ફૂટબોલ કોચ જો પાટેર્નોની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી.

=== ૨૦૧૯–વર્તમાન ===

૨૦૧૯માં પચિનોએ હોલિવૂડના સુપરસ્ટારસ બ્રેડ પિટ અને લિયોનાર્ડો ડીકેપ્રીયો સાથે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોની કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ' માં અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૧૯ના અંતમાં પચિનોએ માર્ટિન સ્કોર્સેઝની પ્રખ્યાત ગેંગસ્ટર નેટફ્લિક્સ ફિલ્મ 'ધ આઇરિશમેન' માં રોબર્ટ ડી નિરો અને જો પેસી સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકાના ઇતિહાસના પ્રખ્યાત અને વાસ્તવિક વ્યક્તિ જીમી હોફાની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ 'ઇન્ટરનેશનલ બ્રધરહુડ ઓફ ટીમસ્ટર્સ' નામના શક્તિશાળી લેબર યુનિયનના પ્રમુખ હતા. ૧૯૭૫માં તેમના રહસ્યમય રીતે ગુમ થવાની અને અમેરિકન માફિયાઓ સાથેના તેમના સંબંધોની સત્ય ઘટના પર આધારિત આ ફિલ્મમાં પચિનોના પર્ફોર્મન્સને ભારે પ્રશંસા મળી હતી. આ પ્રથમ વખત હતું જ્યારે પચિનોએ સ્કોર્સેઝ સાથે કામ કર્યું હોય. પચીનોના શાનદાર અભિનય માટે તેમને ઓસ્કાર એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર (શ્રેષ્ઠ સહ-અભિનેતા) તરીકેનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું, અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ રિલીઝ હોવા છતાં ઓનલાઇન મીડિયામાં આ ફિલ્મને પ્રચંડ સફળતા રહી હતી.

ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦માં પચિનોએ એમેઝોન પ્રાઇમ વીડિયોની સિરીઝ 'હન્ટર્સ' માં મેયર ઓફરમેન નામના કાલ્પનિક નાઝી શિકારીની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ૨૦૦૩ પછી તેમની પ્રથમ ટેલિવિઝન સિરીઝ હતી અને તે પ્રેક્ષકોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય થઈ હતી. ૨૦૨૧માં પચિનોએ રિડલી સ્કોટની ફિલ્મ 'હાઉસ ઓફ ગુચી' માં એલ્ડો ગુચીની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હોવા છતાં પચિનો, લેડી ગાગા અને જેરેડ લેટોના અભિનયને ખાસ હાઇલાઇટ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ 'એવરેજ' રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ 'અમેરિકન ટ્રેઇટર' ફિલ્મમાં મુખ્ય બચાવ પક્ષના વકીલ તરીકે જોવા મળ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૩માં પચિનોએ માઇકલ કીટનની ફિલ્મ 'નોક્સ ગોઝ અવે' માં જેવિયર ક્રેન નામના ચોર અને ફિક્સરની સહાયક ભૂમિકા ભજવીને મોટા પડદા પર વાપસી કરી હતી, જેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૪માં પચિનોએ વિખ્યાત કલાકાર અમેદેઓ મોદિગ્લિઆનીના જીવન પર આધારિત ફિલ્મ 'મોદી, થ્રી ડેઝ ઓન ધ વિંગ ઓફ મેડનેસ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેનું નિર્માણ તેમણે જોની ડેપ અને બેરી નવીદી સાથે મળીને કર્યું હતું. આ ફિલ્મ ડેનિસ મેકઇન્ટાયરના એક પ્રખ્યાત નાટક પર આધારિત હતી. 

૨૦૨૫માં પચિનો પાંચ સ્વતંત્ર (ઇન્ડિપેન્ડન્ટ) ફિલ્મોમાં જોવા મળ્યા હતા. તેમની પ્રથમ ફિલ્મ એક હોરર ફિલ્મ 'ધ રિચ્યુઅલ' હતી, જેમાં તેમણે ડેન સ્ટીવન્સ સાથે પાદરી થિયોફિલસ રીસિન્જરની ભૂમિકા ભજવી હતી; જોકે આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી નકારાત્મક સમીક્ષાઓ મળી હતી. તેમની બીજી ફિલ્મ 'બિલી નાઈટ' હતી, જે યુવા ફિલ્મ નિર્માતાઓની મહત્વાકાંક્ષા અને કલાત્મક સફર પર આધારિત એક ડ્રામા ફિલ્મ હતી. આ ફિલ્મનું પ્રીમિયર રોડ આઇલેન્ડ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫માં તેઓ અન્ય બે ફિલ્મો 'ડેડ મેન્સ વાયર' અને 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં નાની ભૂમિકાઓમાં જોવા મળ્યા હતા, જે બંને ફિલ્મોનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર વેનિસ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. 'ડેડ મેન્સ વાયર' માં તેમણે એક અમીર મોર્ટગેજ બ્રોકરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે તેમના ભૂતકાળના પ્રખ્યાત અભિનયની યાદ અપાવે છે. જ્યારે નેટફ્લિક્સની ફિલ્મ 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં તેમની ટૂંકી ભૂમિકાના વિવેચકો દ્વારા ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૨૫ની તેમની છેલ્લી ફિલ્મ નિક પિઝોલેટોની 'ઇઝીઝ વોલ્ટ્ઝ' હતી, જેમાં તેઓ વિન્સ વોન સાથે જોવા મળ્યા હતા અને તેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં વિશેષ પ્રસ્તુતિ તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૬માં પચિનોની જૂની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' ના એક પ્રખ્યાત લોકર રૂમ મોનોલોગ (ભાષણ)નો ઉપયોગ ફાઈઝર કંપનીના એક રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાપન અભિયાન (જાહેરાત) માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ જૂન ૨૦૨૬માં તેઓ 'કિલિંગ કાસ્ટ્રો' ફિલ્મમાં સીઆઈએ એજન્ટ રોબર્ટ માહ્યુની મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા, જેનું ભવ્ય પ્રીમિયર ટ્રાઇબેકા ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

== પ્રતિભાવ અને વારસો ==
અલ પચિનોને અવારનવાર સિનેમા અને થિયેટર જગતના સૌથી મહાન અને પ્રભાવશાળી અભિનેતાઓમાંથી એક માનવામાં આવે છે. તેમના ખાસ પ્રકારના તીવ્ર, સચોટ અને ગંભીર તેમજ વિસ્ફોટક અભિનય માટે જાણીતા પચિનોએ ન્યૂ હોલીવુડ યુગના એક દિગ્ગજ તરીકે નામના મેળવી હતી. ધ ગ્લોબ એન્ડ મેલ અખબારે તેમને ૧૯૭૦ના દાયકાની શરૂઆતની કાઉન્ટર-કલ્ચર પેઢીના આઇકોન તરીકે વર્ણવ્યા હતા. રોન રોઝનબૌમે તેમને હોલીવુડના હેમ્લેટ કહ્યા હતા, જ્યારે ઓલિવર સ્ટોને તેમને સ્ટ્રીટ હેમ્લેટ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા, જે વિલિયમ શેક્સપિયરની કૃતિઓ પ્રત્યે પચિનોના ઊંડા આદર અને તેમના પાત્રોમાં શેક્સપિયરન શૈલીની ગંભીર કરુણતા લાવવાની તેમની ક્ષમતાને દર્શાવે છે.

વર્ષ ૨૦૦૩માં, બ્રિટિશ ટેલિવિઝન દર્શકોએ ચેનલ ૪ ના એક સર્વેક્ષણમાં પચિનોને સર્વકાલીન મહાન મૂવી સ્ટાર તરીકે ચૂંટ્યા હતા, અને તેમનો સમાવેશ વીએચ૧ ની સર્વકાલીન ૨૦૦ મહાન પૉપ કલ્ચર આઇકોન્સની યાદીમાં પણ કરવામાં આવ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૨માં, એસ્કવાયર મેગેઝિનની સિનેમા ઇતિહાસના ૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનેતાઓની યાદીમાં પચિનોને છઠ્ઠા ક્રમે રાખવામાં આવ્યા હતા. તેના પછીના વર્ષે, એસ્કવાયર મેગેઝિને તેમનો સમાવેશ ૧૦ શ્રેષ્ઠ જીવંત અભિનેતાઓની યાદીમાં પણ કર્યો હતો.

લી સ્ટ્રાસ્બર્ગના માર્ગદર્શન હેઠળ તેઓ 'મેથડ એક્ટિંગ' શૈલી શીખ્યા હતા. સ્ટ્રાસ્બર્ગે તેમના વિશે કહ્યું હતું કે, કેટલાક કલાકારો પાત્રો ભજવે છે, જ્યારે અલ પચિનો પોતે તે પાત્ર બની જાય છે. તેઓ પાત્રની ઓળખ એટલી હદ સુધી અપનાવી લે છે કે નાટક કે ફિલ્મ પૂરી થયા પછી પણ લાંબા સમય સુધી તે જ પાત્રમાં જીવતા રહે છે. જોકે, પચિનો પોતે એવું માને છે કે તેઓ સંપૂર્ણપણે માત્ર મેથડ એક્ટર નથી, પરંતુ તેમના મતે શબ્દો એ તેમની ભાવનાત્મક સ્થિતિનો જ એક ભાગ હોવા જોઈએ અને તેઓ સ્ક્રિપ્ટ વગર પણ દ્રશ્યો સુધારવાની કસરતો કરે છે. 'શિકાગો રીડર' અખબારે આ બાબતની પ્રશંસા કરતા લખ્યું હતું કે, તેઓ એક એવા અદ્ભુત મેથડ એક્ટર છે જેઓ સહજ અભિવ્યક્તિ મેળવવા માટે ક્યારેય અચકાતા નથી.

'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' અને 'સર્પિકો' ફિલ્મોના દિગ્દર્શક સિડની લ્યુમેટે કહ્યું હતું કે, બધું જ તેમના અંદરના એક અદ્ભુત કેન્દ્રમાંથી બહાર આવે છે. હું તેની નજીક જવાનું પણ ન વિચારી શકું, કારણ કે તે પૃથ્વીના કેન્દ્રની નજીક જવા જેવું હશે. તેમના અંદરથી જે બહાર આવે છે તે માત્ર અને માત્ર તેમનું પોતાનું જ છે. 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મોના ડાયરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ જણાવ્યું હતું કે, મેં સૌથી પહેલા તેમની બુદ્ધિમત્તા નોંધી હતી. તેઓ પોતાની આવડતનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે સારી રીતે જાણે છે. તેમની પાસે જે આકર્ષક ગુણ અને એક ખાસ પ્રકારનો અંદાજ છે, તેનો તેઓ ભરપૂર ઉપયોગ કરે છે. આ સિવાય, ફિલ્મના સ્ક્રીન ટેસ્ટના એડિટિંગનું કામ સંભાળતા માર્સિયા લુકાસે નોંધ્યું હતું કે, પચિનોની આંખોમાં સામેની વ્યક્તિને એકદમ ઝંઝેડી નાખવાનું આકર્ષણ છે.

પચિનો ની ઘણી ફિલ્મો અમેરિકન સિનેમામાં ક્લાસિક એટલે કે સર્વકાલીન શ્રેષ્ઠ બની ચૂકી છે, જેમાંની તેમની ચાર ફિલ્મો ''ધ ગોડફાધર'', ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ટુ'', ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન'' અને ''સ્કારફેસ'' ને યુ.એસ. લાઇબ્રેરી ઓફ કોંગ્રેસની નેશનલ ફિલ્મ રજિસ્ટ્રી માં સાચવવા માટે પસંદ કરવામાં આવી છે. ફિલ્મ ઉદ્યોગના કલાકારો દ્વારા પસંદ કરાયેલી ટાઇમ આઉટ મેગેઝિનની ૧૦૦ સર્વશ્રેષ્ઠ ફિલ્મોની યાદીમાં પણ પચિનોની ત્રણ ફિલ્મોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

=== લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં ===
{{multiple image
 |perrow = 1
 |total_width=200
 | align = left
 | direction = 
 | image1 = 
 | image2 = Tony Montana - Scarface - Graffiti.jpg
 | image3 = 112 Mural al passeig de Circumval·lació (Barcelona), Al Pacino.jpg
 | footer = ૨૦૧૨માં વિનવુડ અને ૨૦૨૫માં બાર્સિલોના ખાતે પચિનોના &quot;ટોની મોન્ટાના&quot; પાત્રના ભીંતચિત્રો (મ્યુરલ્સ)
 | footer_align = left
}}
પચિનો નો ટેલિવિઝન, સંગીત, ફિલ્મો અને વ્યાપક લોકપ્રિય સંસ્કૃતિ (પોપ કલ્ચર) માં ઘણો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આનું મુખ્ય કારણ તેમની ફિલ્મોની ભૂમિકાઓ છે, જેણે તેમને હિંમત, મક્કમતા અને શક્તિના એક કાયમી સાંસ્કૃતિક પ્રતીક બનાવ્યા છે. વલ્ચર મેગેઝિને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, &quot;તેમને 'અનન્ય અલ પચિનો' કહેવાનું મન થાય, ભલે તેઓ વિશ્વમાં સૌથી વધુ નકલ (નકલ ઉતારવામાં) કરવામાં આવતા અભિનેતા છે.&quot; એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ જણાવ્યું હતું કે તેમની અભિનયની આગવી શૈલીએ &quot;કોમેડી કલાકારોની આખી પેઢીઓને રોજગારી પૂરી પાડી છે.&quot; તેમની સૌથી વધુ નકલ કરનારા પ્રખ્યાત કલાકારોમાં કેવિન સ્પેસી અને એલેક બાલ્ડવિનનો સમાવેશ થાય છે. સ્પેસીએ કહ્યું હતું કે, &quot;આપણે બધા અલ પચિનોની નકલ કરવાનું પસંદ કરીએ છીએ તેનું કારણ એ છે કે તેમણે એવા પાત્રો ભજવ્યા છે જે અવિસ્મરણીય છે, અને અલ પચિનો માટે આ માત્ર એક વ્યવસાય નથી, પણ એક કળા છે.&quot;

તેમના અદ્ભુત પાત્રાલેખનો અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટની ૧૦૦ યર્સ... શ્રેણીમાં સ્થાન પામ્યા છે, જેમાં ૧૦૦ મહાન ફિલ્મી પાત્રોની યાદીમાં તેમના બે પાત્રો (નાયક તરીકે ફ્રેન્ક સેર્પિકો અને ખલનાયક તરીકે માઇકલ કોર્લિયોન) નો સમાવેશ થાય છે. અમેરિકન સિનેમાના ટોચના ૧૦૦ સંવાદો ની યાદીમાં તેમના ત્રણ સંવાદો સામેલ છે: માઇકલ કોર્લિયોનનો &quot;તમારા મિત્રોને નજીક રાખો, પણ તમારા દુશ્મનોને વધુ નજીક રાખો&quot;; ટોની મોન્ટાનાનો &quot;સે હેલો ટુ માય લીટલ ફ્રેન્ડ!&quot;; અને સોની વોર્ટકિકનો &quot;એટિકા! એટિકા!&quot;. મોટા પડદાથી આગળ વધીને લોકપ્રિય બનેલા અન્ય સંવાદોમાં ...એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મનો &quot;આખી ટ્રાયલ જ નિયમ વિરુદ્ધ છે!&quot;, સેન્ટ ઓફ અ વુમન ફિલ્મનો &quot;હૂ-આહ!&quot;, અને ધ ગોડફાધર પાર્ટ III ફિલ્મનો &quot;જેમ મેં વિચાર્યું કે હું બહાર નીકળી ગયો છું, તેઓ મને પાછો અંદર ખેંચી લે છે&quot; નો સમાવેશ થાય છે. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટે જણાવ્યું હતું કે, &quot;અન્ય લગભગ કોઈપણ અભિનેતા કરતાં તેમની સાથે સંવાદોની વધુ અમીટ રેખાઓ જોડાયેલી છે, જે માત્ર પાત્રો કેવી રીતે લખાયા હતા તેનો જ નહીં પરંતુ તેમણે કેવી રીતે તે પાત્રોને પોતાના બનાવી લીધા તેનો પુરાવો છે.&quot; એમ્પાયર મેગેઝિને વિશ્વભરના વાચકોના મતદાન દ્વારા માઇકલ કોર્લિયોન અને ટોની મોન્ટાનાને અત્યાર સુધીના સૌથી મહાન ફિલ્મી પાત્રો તરીકે પસંદ કર્યા હતા. એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ ડોની બ્રાસ્કો ફિલ્મમાં તેમની લેફ્ટી રુગિએરોની ભૂમિકાને &quot;૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનય જેમને ઓસ્કાર મળવો જોઈતો હતો પણ મળ્યો નથી&quot; ની યાદીમાં સામેલ કરી હતી.

પચિનોએ મનોરંજન ઉદ્યોગની અસંખ્ય હસ્તીઓને પ્રભાવિત કર્યા છે અને તેમના દ્વારા તેઓ પ્રશંસા પામ્યા છે, જેમાં સ્ટીવ બુસેમી, જેફ્રી રાઈટ, બોબી કેનાવાલે, જેવિયર બાર્ડેમ, માઈકલ ઈમ્પેરિઓલી અને જેમી ફોક્સ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. જોન કુસાક, રસેલ ક્રો, જોની ડેપ, કોલિન ફેરેલ અને મેથ્યુ મેકકોનાઘી સહિતના તેમના કેટલાક સહ-કલાકારોએ (કો-સ્ટાર્સ) પણ સ્વીકાર્યું હતું કે પચિનો આ પ્રોજેક્ટ્સમાં સામેલ હોવાની ખાતરી થયા પછી જ તેઓ તેમાં જોડાવા માટે સહમત થયા હતા.

=== બોલિવૂડ પર અલ પચીનોનો પ્રભાવ ===
હોલીવુડના દિગ્ગજ અભિનેતા અલ પચીનો ની અભિનય શૈલી, સંવાદોની રજૂઆત અને તેમના આઇકોનિક પાત્રોએ ભારતીય સિનેમા એટલે કે બોલિવૂડ જગત પર એક ઊંડી અને કાયમી છાપ છોડી છે. બોલિવૂડના મહાનાયક [[અમિતાભ બચ્ચન]] ની પ્રખ્યાત ફિલ્મ અગ્નિપથ માં વિજય દીનાનાથ ચૌહાણનું પાત્ર, તેમની વૉઇસ એક્ટિંગ અને ડાયલોગ બોલવાનો વિશિષ્ટ લહેકો પણ અલ પચીનોએ સ્કારફેસ ફિલ્મમાં અપનાવેલી અવાજની શૈલીથી ભારે પ્રેરિત હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-02-16|title=Film of the Month: Amitabh’s Agneepath is more than mere Scarface, maloom?|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/film-of-the-month-agneepath-amitabh-bachchan-6270570/|access-date=2026-08-13|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

બોલિવૂડના પ્રખ્યાત અભિનેતા સંજય દત્ત એ પોતે એક ઈન્ટરવ્યુમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે તેઓ અલ પચીનોની સુપ્રસિદ્ધ ફિલ્મ સ્કારફેસ માં તેમના અભિનયથી એટલા પ્રભાવિત થયા હતા કે તેઓ તે પાત્રને બોલિવૂડમાં પોતાની રીતે જીવંત કરવા માંગતા હતા. આ જ પ્રેરણાના પરિણામે તેમણે પોતાની કરિયરની સૌથી યાદગાર ફિલ્મ વાસ્તવ કરી, જેમાં પચીનોના ટોની મોન્ટાના પાત્રની ઝલક તેમના રઘુ ના આઇકોનિક પાત્રમાં સ્પષ્ટ જોવા મળી હતી. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=અલ પચિનોની સ્કારફેસ જોઈને વાસ્તવમાં રોલ નિભાવ્યો : સંજય દત્ત|url=https://sandesh.com/supplement/after-seeing-al-pacino-39-s-scarface-played-the-real-role-sanjay|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

આ સિવાય ભારતીય ફિલ્મ નિર્માતાઓએ અલ પચીનોની ફિલ્મોની વાર્તા અને પાત્રોને દેશી રંગમાં ઢાળીને ઘણી હિટ ફિલ્મો આપી છે. અભિનેતા મિથુન ચક્રવર્તી ની ૧૯૮૯માં આવેલી ફિલ્મ મુજરીમ પણ અલ પચીનોની સ્કારફેસ ફિલ્મનું જ એક શાનદાર ભારતીય રૂપાંતરણ હતું, જેમાં મિથુનદાએ પચીનોની એક્ટિંગ સ્ટાઇલને પોતાની આગવી રીતે પડદા પર ઉતારી હતી. આ ઉપરાંત રામ ગોપાલ વર્માની ફિલ્મ સરકાર (પચિનો ની ગોડફાધર ફિલ્મ થી પ્રેરિત) માં અભિષેક બચ્ચન નું પાત્ર અને પ્રકાશ ઝા ની ફિલ્મ રાજનીતિ માં રણબીર કપૂર નું પાત્ર પણ માઇકલ કોર્લિયોન પાત્રની ભારતીય આવૃત્તિ સમાન હતું. રણબીર કપૂરના આ જ અભિનય કૌશલ્યને જોઈને પ્રખ્યાત ફિલ્મ ડિરેક્ટર સંદીપ રેડ્ડી વંગાએ એક ઈન્ટરવ્યુમાં કહ્યું હતું કે, રણબીર કપૂર એ રૉબર્ટ ડી નીરો, અલ પચીનો અને કમલ હાસનનું અદભુત મિશ્રણ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-11-24|title=રૉબર્ટ દ નીરો, અલ પચીનો અને કમલ હાસનનું મિશ્રણ છે રણબીર : સંદીપ રેડ્ડી વંગા|url=https://www.gujaratimidday.com/entertainment-news/bollywood-news/article/animal-sandeep-reddy-vanga-says-ranbir-kapoor-is-a-fusion-of-robert-de-niro-al-pacino-and-kamal-haasan-207204|url-status=live|access-date=2026-08-13|website=www.gujaratimidday.com|language=gu}}&lt;/ref&gt; ખાસ વાત એ છે કે રણબીર કપૂરે ન્યૂ યોર્કની લી સ્ટ્રાબર્ગ થિયેટર એન્ડ ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાંથી અભિનયની સત્તાવાર તાલીમ લીધી છે, જ્યાંથી ભૂતકાળમાં ખુદ અલ પચીનોએ પણ એક્ટિંગ શીખી હતી. રણબીરે તાજેતરમાં આપેલા એક ઇન્ટરવ્યુમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે જ્યારે તેઓ ન્યૂ યોર્કમાં વિદ્યાર્થી (સ્ટુડન્ટ) તરીકે અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે અલ પચીનો બ્રોડવે થિયેટર પર સલોમી નાટક નું રીડિંગ કરી રહ્યા હતા. તે સમયે પચીનો તરફથી માત્ર એક નાની પ્રશંસા કે ઝલક મેળવવા માટે રણબીર સતત ત્રણ કલાક સુધી બહાર લાઈનમાં ઊભા રહ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=શર્મા,|first=રિયા|date=2026-04-05|title=રણબીર કપૂરે અલ પચીનોને મળવા માટે ત્રણ કલાક સુધી રાહ જોવાની ક્ષણો યાદ કરી, કહ્યું કે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોએ 'મને આંગળી બતાવી હતી. - હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ.|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/ranbir-kapoor-recalls-waiting-3-hours-to-meet-al-pacino-says-quentin-tarantino-ramayana-natalie-portman-101775385855089.html|url-status=live|access-date=2026-08-13|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

નવા યુગના સિનેમાની વાત કરીએ તો, નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી એ ગેંગ્સ ઓફ વાસેપુર ફિલ્મમાં ભજવેલું ફેઝલ ખાનનું પાત્ર પણ પચીનોની છાપ ધરાવતું હતું. બોલિવૂડના જાણીતા અભિનેતા અલી ફઝલ બાળપણથી જ અલ પચીનોના ખૂબ મોટા ફેન રહ્યા છે. લંડનમાં એક નાટક દરમિયાન ફઝલને ખુદ પચીનોને રૂબરૂ મળવાની અને તેમની સાથે વાતચીત કરવાની સુવર્ણ તક મળી હતી, જેને તેઓ પોતાના જીવનની સૌથી યાદગાર ક્ષણ ગણાવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite news|title='Raakh' star Ali Fazal shares how his childhood obsession with Al Pacino led to an unforgettable encounter: 'First time I was really starstruck'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/raakh-star-ali-fazal-shares-how-his-childhood-obsession-with-al-pacino-led-to-an-unforgettable-encounter-first-time-i-was-really-starstruck/articleshow/132066608.cms|newspaper=The Times of India|date=2026-06-29|access-date=2026-08-13|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; ફઝલ સહિત બોલિવૂડના અસંખ્ય કલાકારોએ જાહેરમાં સ્વીકાર્યું છે કે અલ પચીનોના અભિનેત્વે સિનેમા પ્રત્યેની તેમની સમજને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખી છે.

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''અલ પચિનો ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૬૯
| ''મી, નેટલી''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| મુખ્ય ભૂમિકા — પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| ૧૯૭૧
| ''ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્ક''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૨
| ''ધ ગોડફાધર''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| સહ અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૩
| ''સ્કેરક્રો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રાન્સિસ લાયનલ ડેલ્બુચી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૩
| ''સેર્પિકો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રેન્ક સેર્પિકો
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૪
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૫
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સોની વોર્ટઝિક
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૭
| ''બોબી ડીયરફિલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી ડીયરફિલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૯
| ''એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| આર્થર કિરકલેન્ડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૮૦
| ''ક્રૂઝિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ બર્ન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૨
| ''ઓથર! ઓથર!''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઇવાન ટ્રેવલિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૩
| ''સ્કારફેસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની મોન્ટાના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૫
| ''રેવલ્યુશન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ડોબ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૯
| ''સી ઓફ લવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ફ્રેન્ક કેલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૦
| ''ડિક ટ્રેસી''
|
|
|
| {{Yes}}
| અલ્ફોન્સ બિગ બોય કેપ્રિસ
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૦
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ફ્રેન્કી એન્ડ જોની''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૨
| ''ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિચાર્ડ રોમા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૨
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૧૯૯૩
| ''કાર્લિટોઝ વે''
|
|
|
| {{Yes}}
| કાર્લિટો બ્રિગાન્ટે
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૫
| ''હીટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ વિન્સન્ટ હેના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૬
| ''સિટી હોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મેયર જોન પેપાસ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ડોની બ્રાસ્કો''
|
|
|
| {{Yes}}
| બેન્જામિન લેફ્ટી રુગિરો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોન મિલ્ટન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''ધ ઇન્સાઇડર''
|
|
|
| {{Yes}}
| લોવેલ બર્ગમેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''એની ગિવન સન્ડે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની ડી અમાટો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ઇન્સોમ્નિયા''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલ ડોર્મર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''સિમોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિક્ટર ટેરેન્સકી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૩
| ''ધ રિક્રુટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર બર્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| શાયલોક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૫
| ''ટુ ફોર ધ મની''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર અબ્રામ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ઓશન્સ થર્ટીન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલી બેન્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''૮૮ મિનિટ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડોક્ટર જેક ગ્રેમ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૮
| ''રાઇટિયસ કિલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ડેવિડ ફિસ્ક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૦
| ''યૂ ડોન્ટ નો જેક''
|
|
|
| {{Yes}}
| જેક કેવોર્કિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા — ટેલિવિઝન ફિલ્મ
|-
| ૨૦૧૧
| ''ધ સન ઓફ નો વન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ચાર્લ્સ સ્ટેનફોર્ડ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૧
| ''જેક એન્ડ જીલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| તેઓ પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''સ્ટેન્ડ અપ ગાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૩
| ''સાલોમે''
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| કિંગ હેરોડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ۲۰۱۴
| ''મેંગલહોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એ જે મેંગલહોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ હમ્બલિંગ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| સાયમન એક્સલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૫
| ''ડેની કોલિન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેની કોલિન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૬
| ''મિસકન્ડક્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લ્સ અબ્રામ્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૭
| ''હેંગમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ રે આર્ચર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માર્વિન શ્વાર્ઝ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''ધ આઇરિશમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| જીમી હોફા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૨૦૨૧
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
|
|
|
| {{Yes}}
| આલ્ડો ગુચી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૩
| ''નોક્સ ગોઝ અવે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઝેવિયર ક્રેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''મોડી''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| મોરિસ ગેંગનેટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ડેડ મેન્સ વાયર''
|
|
|
| {{Yes}}
| એમ એલ હોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે''
|
|
|
| {{Yes}}
| અંકલ કાર્માઇન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ધ રિચ્યુઅલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફાધર થિયોફિલસ રીસિંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|}

=== નિર્દેશક અને નિર્માતા તરીકે વિશેષ ફિલ્મો ===
અલ પચિનોએ અભિનેતા સિવાય ડિરેક્ટર (નિર્દેશક) અને પ્રોડ્યુસર (નિર્માતા) તરીકે પણ કેટલીક ખૂબ જ પ્રખ્યાત પ્રાયોગિક અને ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મો બનાવી છે, જેની યાદી નીચે મુજબ છે:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! વર્ષ !! ફિલ્મ !! ભૂમિકા !! નોંધ
|-

| ૧૯૮૯ || ''ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક'' || નિર્માતા અને અભિનેતા || આ એક પ્રાયોગિક ફિલ્મ હતી જેને થિયેટરમાં રિલીઝ કરવાને બદલે માત્ર ખાસ સ્ક્રીનિંગ માટે જ રાખવામાં આવી હતી.
|-

| ૧૯૯૬ || ''લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ'' || નિર્દેશક, નિર્માતા અને લેખક || પચિનોની નિર્દેશક તરીકેની આ પ્રથમ સત્તાવાર ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ હતી, જેના માટે તેમને ડિરેક્ટર્સ ગિલ્ડ ઓફ અમેરિકાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.
|-

| ૨૦૦૦ || ''ચાઇનીઝ કોફી'' || નિર્દેશક અને અભિનેતા || આ એક અનોખી ડ્રામા ફિલ્મ હતી જે સંપૂર્ણ રીતે બે પાત્રો વચ્ચેની વાતચીત પર આધારિત હતી.
|-

| ૨૦૧૧ || ''વાઇલ્ડ સાલોમે'' || નિર્દેશક અને લેખક || ઓસ્કાર વાઇલ્ડના નાટક પર આધારિત આ એક અર્ધ-ડોક્યુમેન્ટરી (Docudrama) ફિલ્મ હતી.
|}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000199|અલ પચિનો}}

[[en:Al Pacino]]

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>i0w6g25pj7q88yetghxv8zuoik8xiup</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903646</id>
      <parentid>903645</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T18:49:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <origin>903646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116955" sha1="3snnjx8pv12zef9enwcbpv2wrxssnqh" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''અલ પચિનો''' નું હુલામણુ નામ ધરાવતા '''આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનો''' (જન્મ એપ્રિલ ૨૫, ૧૯૪૦), એક અમેરિકન અભિનેતા અને ફિલ્મ નિર્માતા છે. ૨૦મી સદીના સૌથી પ્રભાવશાળી અને મહાન કલાકારોમાંના એક ગણાતા અલ પચિનોએ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Pacino named 'greatest film star'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3001463.stm|date=2003-05-05|access-date=2026-08-12|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; પાંચ દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દીમાં અસંખ્ય યાદગાર ભૂમિકાઓ ભજવી છે. તેઓ અભિનયનો &quot;ટ્રિપલ ક્રાઉન&quot; (ઓસ્કાર, એમી અને ટોની એવોર્ડ) મેળવનારા જૂજ વૈશ્વિક કલાકારોમાં સામેલ છે.

== પ્રારંભિક જીવન ==
આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનોનો જન્મ અમેરિકા ના ન્યૂયોર્ક શહેરના મેનહટન વિસ્તારમાં આવેલા ઈસ્ટ હાર્લેમમાં ૨૫ એપ્રિલ, ૧૯૪૦ના રોજ થયો હતો. તેઓ તેમના સિસિલિયન અમેરિકન માતા રોઝ અને પિતા સાલ્વાટોર પચિનોનું એકમાત્ર સંતાન હતા. તેમના પિતા ઇટાલીના સેન ફ્રાટેલોથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. જ્યારે અલ પચિનો માત્ર બે વર્ષના હતા ત્યારે તેમના માતા-પિતાના છૂટાછેડા થઈ ગયા હતા. 

માતા-પિતા અલગ થયા પછી, તેમના માતા તેમને સાઉથ બ્રોન્ક્સ વિસ્તારમાં લઈ ગયા હતા. ત્યાં તેઓ તેમના નાના-નાની કેટ અને જેમ્સ ગેરાર્ડી સાથે રહેતા હતા. તેમના નાના-નાની નાની ઉંમરે ઇટાલીના પ્રખ્યાત કોર્લિયોન ગામમાંથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. અલગ થયા પછી અલ પચિનોના પિતા કેલિફોર્નિયા જતા રહ્યા હતા, જ્યાં તેમણે વીમા વેચાણકર્તા અને રેસ્ટોરન્ટના માલિક તરીકે કામ શરૂ કર્યું હતું.

જ્યારે અલ પચિનો ત્રણ-ચાર વર્ષના હતા, ત્યારથી જ તેમના માતા તેમને નિયમિત રીતે સિનેમા હોલમાં ફિલ્મો જોવા લઈ જતા હતા. ફિલ્મો જોયા પછી તેઓ મનમાં જ તે પાત્રોના સંવાદો વાગોળવાનું શરૂ કરી દેતા હતા. અલ પચિનોનું હુલામણું નામ સોની બોય હતું, જે તેમની માતાએ તે સમયના પ્રખ્યાત ગાયક અલ જોલ્સનના એક લોકપ્રિય ગીત પરથી રાખ્યું હતું, જે તેઓ અવારનવાર અલ પચિનો માટે ગાતા હતા.

પચિનો એ હર્મન રિડર જુનિયર હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેમણે અંગ્રેજી સિવાયના મોટાભાગના વિષયોના વર્ગો છોડી દીધા હતા. તેમના જુનિયર હાઈસ્કૂલના શિક્ષિકા બ્લેન્ચ રોથસ્ટીને નાની ઉંમરે જ તેમની અભિનય ક્ષમતા ઓળખી લીધી હતી. તેમણે અલ પચિનોને શાળાના નાટકોમાં ભૂમિકાઓ આપી અને વિદ્યાર્થીઓની સભાઓમાં બાઇબલના પાઠ વાંચવાનું કામ સોંપ્યું. તે શિક્ષિકાએ તેમના પરિવારના એપાર્ટમેન્ટની મુલાકાત લીધી અને તેમની નાનીને ખાસ કહ્યું કે આ બાળક આ જ કામ માટે બન્યો છે, જેને અલ પચિનો પોતાના જીવનનો સૌથી મોટો વળાંક માને છે. ત્યારબાદ ઓડિશન આપીને તેમણે હાઈસ્કૂલ ઓફ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. જોકે તેમની માતા તેમના આ નિર્ણયથી અસંમત હતા, કારણ કે તેઓ માનતા હતા કે ગરીબ લોકો અભિનય ન કરે. આ બાબતે ઘરમાં ઝઘડો થતાં તેમણે ઘર છોડી દીધું હતું.

પચિનો એ પોતાના સપના પૂરા કરવા અને ખર્ચ ઉઠાવવા માટે સંદેશવાહક, હોટેલમાં વાસણ સાફ કરવાના સહાયક, સફાઈ કામદાર, ટેલિફોન ઓપરેટર અને ટપાલ ક્લાર્ક જેવી ઓછી આવક વાળી નોકરીઓ કરી હતી. આ સમય દરમિયાન તેઓ ન્યૂયોર્કના અંડરગ્રાઉન્ડ થિયેટરોમાં બેઝમેન્ટ નાટકોમાં અભિનય કરતા હતા. કિશોરાવસ્થામાં તેમણે એક્ટર્સ સ્ટુડિયો નામની સંસ્થામાં જોડાવાનો પ્રયાસ કર્યો પરંતુ તેઓ રિજેક્ટ થયા. ત્યારબાદ તેઓ એચબી સ્ટુડિયોમાં જોડાયા, જ્યાં તેમની મુલાકાત અભિનયના શિક્ષક ચાર્લી લોટન સાથે થઈ, જેઓ પાછળથી તેમના માર્ગદર્શક અને શ્રેષ્ઠ મિત્ર બન્યા. આ સ્ટુડિયોના હોલ અને ડાન્સ રૂમ સાફ કરવાના બદલામાં સંસ્થાએ તેમને મફતમાં ક્લાસ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. રાત્રિના સમયે અલ પચિનો શેરીઓમાં ફરતા ફરતા શેક્સપિયરના સંવાદોની પ્રેક્ટિસ કરતા હતા. આ સમયગાળામાં તેઓ ઘણીવાર બેરોજગાર અથવા બેઘર રહ્યા હતા, અને ક્યારેક શેરીઓમાં, થિયેટરોમાં અથવા મિત્રના ઘરે સૂઈ જતા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૨માં પચિનોના માતાનું ત્રેતાલીસ વર્ષની નાની ઉંમરે અવસાન થયું હતું. તેના પછીના જ વર્ષે તેમના નાનાનું પણ અવસાન થયું. અલ પચિનો આ સમયને પોતાના જીવનનો સૌથી મુશ્કેલ તબક્કો માને છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ તે સમયે બાવીસ વર્ષના હતા અને તેમના જીવનના સૌથી પ્રભાવશાળી બે લોકો ચાલ્યા ગયા હતા, જેના કારણે તેઓ સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડ્યા હતા.

એચબી સ્ટુડિયોમાં ચાર વર્ષ વિતાવ્યા પછી, અલ પચિનોએ એક્ટર્સ સ્ટુડિયો માટે સફળતાપૂર્વક ઓડિશન આપ્યું. ત્યાં તેમણે અભિનયના પ્રખ્યાત કોચ લી સ્ટ્રાસબર્ગ હેઠળ પદ્ધતિસરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો. આ જ લી સ્ટ્રાસબર્ગ પાછળથી અલ પચિનો સાથે ધ ગોડફાધર ભાગ બે ફિલ્મમાં પણ જોવા મળ્યા હતા. પાછળથી આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં તેમણે સ્ટ્રાસબર્ગ અને આ સંસ્થાની તેમના જીવન પર પડેલી અસર વિશે વાત કરી હતી કે એક્ટર્સ સ્ટુડિયોનું તેમના જીવનમાં ખૂબ મોટું સ્થાન છે અને લી સ્ટ્રાસબર્ગને જેટલું સન્માન મળવું જોઈતું હતું તેટલું નથી મળ્યું. ચાર્લી લોટન પછી આ સંસ્થાએ જ તેમની કારકિર્દીને એક નવી દિશા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ અન્ય નાની-મોટી નોકરીઓ છોડીને સંપૂર્ણપણે અભિનય તરફ વળી શક્યા હતા. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે લી સ્ટ્રાસબર્ગ સાથે કામ કરવું ખૂબ જ ઉત્સાહજનક હતું કારણ કે તેઓ જ્યારે કોઈ દ્રશ્ય કે લોકો વિશે વાત કરતા ત્યારે એટલા રસપ્રદ લાગતા કે બસ તેમને સાંભળતા જ રહેવાનું મન થાય. તેઓ અભિનેતાઓને ખૂબ પ્રેમ કરતા અને અભિનયની અદ્ભુત સમજ ધરાવતા હતા.

== અંગત જીવન ==
=== સંબંધો અને બાળકો ===
પચિનોનો તેમની 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના સહ-અભિનેત્રી ડાયેન કીટન સાથે લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો. તેમનો આ ઉતાર-ચઢાવવાળો સંબંધ 'ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩' ના શૂટિંગ પછી પૂરો થયો હતો. આ સિવાય તેઓ જીલ ક્લેબર્ગ, ટ્યુઝડે વેલ્ડ, માર્થે કેલર, વેરુસ્કા વોન લેહન્દોર્ફ, કેથલીન ક્વિનલાન, લિન્ડાલ હોબ્સ અને પેનેલોપ એન મિલર સાથે પણ સંબંધોમાં રહ્યા હતા. પચિનોનો આર્જેન્ટિનાની અભિનેત્રી લ્યુસિલા પોલાક સાથે ૨૦૦૮ થી ૨૦૧૮ સુધી ૧૦ વર્ષ લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો.

પચિનોને ચાર બાળકો છે. તેમની સૌથી મોટી દીકરી જૂલી મેરીનો જન્મ ૧૬ ઓક્ટોબર ૧૯૮૯ના રોજ થયો હતો, જે તેમની અને એક્ટિંગ કોચ જેન ટેરન્ટની દીકરી છે. આ સિવાય ૨૫ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ના રોજ આઈવીએફ પદ્ધતિ દ્વારા તેમને બે જોડિયા બાળકો થયા હતા, જેમની માતા અભિનેત્રી બેવર્લી ડી એન્જેલો છે, જેમની સાથે પચિનો ૧૯૯૭ થી ૨૦૦૩ સુધી સંબંધમાં રહ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૪ દરમિયાન ફિલ્મ નિર્માતા નૂર અલ્ફલ્લાહ સાથેના સંબંધોથી ૧૫ જૂન ૨૦૨૩ના રોજ તેમને એક દીકરો થયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gujarati|first=TV9|date=2023-05-31|title=Al Pacinoની 53 વર્ષ નાની ગર્લફ્રેન્ડ બનશે માતા, 82 વર્ષની ઉંમરે ચોથી વખત પિતા બનશે એક્ટર|url=https://tv9gujarati.com/entertainment/hollywood-actor-al-pacino-is-going-to-be-a-father-for-the-fourth-time-at-the-age-of-82-with-53-year-younger-girlfriend-768236.html|access-date=2026-08-12|website=TV9 Gujarati|language=gu}}&lt;/ref&gt;૮૩ વર્ષની ઉંમરે પચિનો દુનિયાના સૌથી મોટી ઉંમરે પિતા બનનારા વ્યક્તિઓમાંથી એક બન્યા છે,  કોરોના લોકડાઉન બાદ ૨૦૨૨માં શરૂ થયેલો આ સંબંધ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં સત્તાવાર રીતે પૂરો થયો હતો અને બંને અલગ થઈ ગયા હતા&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-09-07|title=પીઢ અભિનેતા અલ પચિનો અને નૂર અલફલ્લાહ અલગ થયા: બાળકનો જન્મ ત્રણ મહિના પહેલા થયો હતો, નૂરે કસ્ટડી અને પૈસા માંગ્યા|url=https://www.divyabhaskar.co.in/entertainment/bollywood/news/veteran-actors-al-pacino-and-noor-alfallah-split-131802804.html|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;, પચીનો એ ક્યારેય લગ્ન કર્યા નથી.

== કારકિર્દી ==

=== ૧૯૬૭–૧૯૭૧: થિયેટર ભૂમિકાઓ અને ફિલ્મ સફરની શરૂઆત ===
[[File:Al Pacino - Hummel.jpg|thumb|upright|અલ પચિનો ૧૯૭૭માં ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઑફ પાવ્લો હમેલ નાટકમાં અભિનય કરતા.]] ૧૯૬૭માં અલ પચિનોએ બોસ્ટનના ચાર્લ્સ પ્લેહાઉસમાં અવેક એન્ડ સિંગ નાટકથી વ્યાવસાયિક રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ત્યારબાદ અમેરિકા હુર્રા નાટકમાં કામ દરમિયાન તેમની મુલાકાત અભિનેત્રી જીલ ક્લેબર્ગ સાથે થઈ, બંને વચ્ચે પાંચ વર્ષ સુધી પ્રેમસંબંધ રહ્યો, અને ત્યારબાદ તેઓ ન્યૂયોર્ક શહેરમાં પાછા ફર્યા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૮માં પચિનોએ એસ્ટોર પ્લેસ થિયેટરમાં ઇઝરાયેલ હોરોવિટ્ઝના ધ ઇન્ડિયન વોન્ટ્સ ધ બ્રોન્ક્સ નામના નાટકમાં મર્ફ નામના શેરી ગુંડાની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ નાટક ૧૭ જાન્યુઆરી, ૧૯૬૮ના રોજ શરૂ થયું હતું અને તેના કુલ એકસો સિત્યોતેર શો થયા હતા. આ નાટકની સાથે જ હોરોવિટ્ઝનું બીજું નાટક ઈટ્સ કોલ્ડ ધ સુગર પ્લમ પણ દર્શાવવામાં આવતું હતું, જેમાં જીલ ક્લેબર્ગ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ નાટકમાં શાનદાર અભિનય માટે  પચિનોને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓબી એવોર્ડ મળ્યો હતો, જ્યારે જોન કાઝલેને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. માર્ટિન બ્રેગમેને આ નાટક જોયું અને તેઓ પચિનોના મેનેજર બન્યા હતા. આ ભાગીદારી આવનારા વર્ષોમાં ખૂબ જ સફળ સાબિત થઈ, કારણ કે બ્રેગમેને જ પચિનોને ધ ગોડફાધર, સેર્પીકો અને ડોગ ડે આફ્ટરનૂન જેવી મહાન ફિલ્મો કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. પોતાની સ્ટેજ કારકિર્દી વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે માર્ટિન બ્રેગમેને જ મારી શોધ કરી હતી જ્યારે હું પચીસ-છવ્વીસ વર્ષનો હતો અને તેઓ મારા મેનેજર બન્યા હતા. હું આજે જે પણ સ્થાને છું તે માર્ટીના કારણે જ છું અને હું ખરેખર તેમનો ઋણી છું.

૨૫ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૬૯ના રોજ પચિનોએ બેલાસ્કો થિયેટર ખાતે ડોન પીટરસનના ડઝ અ ટાઈગર વેર અ નેકટાઈ નામના નાટકથી બ્રોડવે થિયેટરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. આ નાટક ઓગણચાળીસ શો પછી ૨૯ માર્ચ, ૧૯૬૯ના રોજ બંધ થઈ ગયું હતું, પરંતુ પચિનોના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ થયા હતા અને ૨૦ એપ્રિલ, ૧૯૬૯ના રોજ તેમને આ ભૂમિકા માટે પ્રતિષ્ઠિત ટોની એવોર્ડ મળ્યો હતો.  પચિનોએ ૧૯૭૦ના દાયકામાં પણ સ્ટેજ પર અભિનય ચાલુ રાખ્યો હતો અને ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ નામના નાટક માટે પોતાનો બીજો ટોની એવોર્ડ જીત્યો હતો. આ સિવાય તેમણે રિચાર્ડ ધ થર્ડ નામના નાટકમાં મુખ્ય શીર્ષક ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૮૦ના દાયકા મા ડેવિડ મેમેટના અમેરિકન બફેલો નામના નાટકમાં દેખાયા પછી પચિનોએ ફરીથી સ્ટેજ પર મોટી સફળતા મેળવી હતી, જેના માટે તેમને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ ૧૯૯૦ પછી પચીનો સ્ટેજ કાર્યોમાં યુજેન ઓ નીલના હ્યુગી, ઓસ્કાર વાઈલ્ડના સાલોમે અને વર્ષ ૨૦૦૫માં લાઈલ કેસ્લરના ઓર્ફન્સ નામના નાટકોના પુનઃપ્રસારણનો સમાવેશ થાય છે. એક્ટર્સ સ્ટુડિયોમાં અભ્યાસ કરતી વખતે પચીનોને સમજાયું હતું કે તેમની પાસે અભિનયની એક અદ્ભુત ભેટ છે અને તેમને આ કામમાં ખૂબ આનંદ આવતો હતો, જોકે તેમના શરૂઆતના કામો આર્થિક રીતે બહુ ફાયદાકારક નહોતા. 

સ્ટેજ પર સફળતા મેળવ્યા પછી પચિનોએ વર્ષ ૧૯૬૯માં પેટ્ટી ડ્યુક અભિનીત એક સ્વતંત્ર ફિલ્મ મી, નેટલીમાં ટૂંકી ભૂમિકા ભજવીને ફિલ્મી દુનિયામાં પ્રવેશ કર્યો હતો. વર્ષ ૧૯૭૦માં પચિનોએ ક્રિએટિવ મેનેજમેન્ટ એસોસિએટ્સ નામની ટેલેન્ટ એજન્સી સાથે કરાર કર્યા હતા. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૭૧માં આવેલી ફિલ્મ ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્કમાં એક હેરોઈનના બંધાણી યુવકની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને તેમણે ફીચર ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતા તરીકે સત્તાવાર શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૭૨–૧૯૮૩: વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને સફળતા ===
[[File:Al Pacino with James Caan.jpg|thumb|upright|left|વર્ષ ૧૯૭૨ની આસપાસ જેમ્સ કાન સાથે અલ પચિનો]]
ડિરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ પચિનોને મારીયો પુઝો ની ૧૯૬૯ માં પ્રકાશિત થયેલી સુપર હિટ માફિયા નવલકથા [[ધ ગોડફાધર (નવલકથા)|ધ ગોડફાધર]] પર આધારિત ફિલ્મ માં માઈકલ કોર્લિયોનની મુખ્ય ભૂમિકા માટે પસંદ કર્યા હતા, જે વર્ષ ૧૯૭૨ રિલીઝ થઈ હતી. જોકે આ ભૂમિકા મેળવવા માટે જેક નિકોલસન, રોબર્ટ રેડફોર્ડ, વોરેન બીટી અને તે સમયે ખૂબ જ ઓછા જાણીતા એવા રોબર્ટ ડી નિરોએ પણ પ્રયાસો કર્યા હતા. તેમ છતાં દિગ્દર્શક ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ '''અલ પચિનો'''ની જ પસંદગી કરી હતી; કારણ કે પચિનો પોતે ઇટાલિયન મૂળના હતા અને તેમની એકટિંગ માં એક ખાસ તીવ્રતા હતી જે કોપોલાને 'માઇકલ કોર્લિયોની'ના પાત્ર માટે જોઈતી હતી.

શરૂઆતમાં પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ ફિલ્મ સ્ટુડિયોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ આ પસંદગીથી નારાજ થયા હતા, કારણ કે તેઓ આ ભૂમિકા માટે કોઈ વધુ પ્રખ્યાત અભિનેતાને લેવા માંગતા હતા. જોકે, ફિલ્મમાં પચીનોના પ્રખ્યાત 'રેસ્ટોરન્ટ શૂટઆઉટ દ્રશ્ય'ના શૂટિંગ પછી તેઓ માની ગયા હતા.

આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર તમામ રેકોર્ડ તોડીને '''ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર''' સાબિત થઈ અને તે વર્ષની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ બની. આ ફિલ્મમાં પચિનોના અદ્ભુત અભિનયને કારણે તેમને '''ઓસ્કાર એવોર્ડ'''નું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમના આ પરફોર્મન્સને ફિલ્મ જગતમાં એક અત્યંત તીવ્ર અને પ્રભાવશાળી એક્ટિંગના સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ સાથે જ, માઇકલ કોર્લિયોનીનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત અને આઇકોનિક પાત્ર માનવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-12-18|title=અલ પચિનોના એક ફેન એ બાકસની ૧ લાખ દીવાસળીઓમાંથી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના તેમના પ્રખ્યાત પાત્ર 'માઇકલ કોર્લિયોની'નું એક અત્યંત સુંદર અને અદભુત સ્ટેચ્યુ તૈયાર કર્યું છે.|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/ajab-artist-tomislav-horvat-created-a-sculpture-of-al-pacino-with-matchboxes-in19-mon-4468137-pho.html|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;

લાંબા સમય સુધી એવી અફવાઓ હતી કે પચિનોએ તે વર્ષના ઓસ્કાર એવોર્ડ સમારોહનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. અફવા મુજબ તેઓ શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાની શ્રેણીમાં નામાંકિત થવાથી નારાજ હતા, કારણ કે ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતાનો ઓસ્કાર જીતનાર સહ-કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો કરતાં અલ પચિનોનો સ્ક્રીન પર દેખાવાનો સમય વધુ હતો. જોકે, વર્ષ ૨૦૨૪માં પ્રકાશિત થયેલી પોતાની આત્મકથામાં અલ પચિનોએ આ અફવાઓનું સંપૂર્ણ ખંડન કર્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી છે કે તે સમયે અચાનક મળેલી વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને પ્રખ્યાતિના કારણે તેઓ ખૂબ ડરી ગયા હતા અને માનસિક રીતે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા. આ અતિશય ભયના કારણે અને તે જ સમયે બોસ્ટનમાં થિયેટરના કામમાં વ્યસ્ત હોવાને લીધે તેઓ તે ઓસ્કાર સમારોહમાં હાજર રહી શક્યા નહોતા.

૧૯૭૩માં, પચિનોએ જીન હેકમેન સાથે સ્કેરક્રો ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું, જેને કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રતિષ્ઠિત પામ ડી ઓર એવોર્ડ મળ્યો હતો. એ જ વર્ષે, ન્યૂ યોર્ક સિટીના પોલીસ ઓફિસર ફ્રેન્ક સેર્પિકોની સાચી વાર્તા પર આધારિત સેર્પિકો ફિલ્મમાં શાનદાર એક્ટિંગ કરવા બદલ પચીનોને બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ ફિલ્મમાં તેમણે સાથી પોલીસ અધિકારીઓનો ભ્રષ્ટાચાર ખુલ્લો પાડવા માટે અંડરકવર ઓપરેશન કર્યું હતું. 

[[File:Pacino as Serpico in 1973.jpg|thumb|upright|૧૯૭૩માં સેર્પિકો ફિલ્મના પાત્રમાં પચીનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૪માં, ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર'ની સિક્વલ મૂવીમાં પચિનોએ ફરી એકવાર માઇકલ કોર્લિયોનીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સુપર હિટ રહી અને સાથે બેસ્ટ પિક્ચરનો ઓસ્કાર જીતનારી ઇતિહાસની પહેલી સિક્વલ બની હતી. આ રોલ માટે પચીનોને ત્રીજી વખત ઓસ્કાર નોમિનેશન મળ્યું હતું, જે માઇકલ કોર્લિયોનીના પાત્ર માટે તેમનું લીડ કેટેગરીમાં બીજું નોમિનેશન હતું. પ્રખ્યાત મેગેઝિન ન્યૂઝવીકે ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨ માં તેમના પરફોર્મન્સને સિનેમાના ઇતિહાસમાં કોઈ વ્યક્તિના હૃદયના કઠોર થવાની પ્રક્રિયાનું સૌથી શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન ગણાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-01|title=અમદાવાદના આશ્રમ રોડ પર આવેલા પ્રયોગશાળા હોલ ખાતે અલ પચિનોની સુપરહિટ ક્લાસિક ફિલ્મ સર્પિકો નું ખાસ સ્ક્રીનિંગ યોજાયું|url=https://english.gujaratsamachar.com/news/lifestyle-fashion/have-a-leisurely-weekend-with-drama-laughter-and-more-in-ahmedabad-65361255554|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Gujarat Samachar|language=en}}&lt;/ref&gt;

૧૯૭૫માં, પચિનોને બેંક લૂંટારા જોન વોજટોવિચની સાચી વાર્તા પર આધારિત 'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' ફિલ્મથી વધુ એક મોટી બોક્સ ઓફિસ પર બ્લોકબસ્ટર સફળતા મળી, આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સિડની લુમેટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે થોડા વર્ષો પહેલા 'સેર્પિકો' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ માટે પચિનોને ફરી એકવાર ઓસ્કારમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. 

[[File:Al Pacino Penelope Allen in Dog Day Afternoon.jpg|thumb|upright|૧૯૭૫માં આવેલી ડોગ ડે આફ્ટરનૂન ફિલ્મના એક દ્રશ્યમાં પચિનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૭માં, સિડની પોલેક દ્વારા નિર્દેશિત 'બોબી ડીયરફિલ્ડ' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક રેસ-કાર ડ્રાઇવરની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લૉપ થઈ હતી, પરંતું આ શાનદાર રોલ માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમની આના પછીની ફિલ્મ કોર્ટરૂમ ડ્રામા આધારિત 'એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ' હતી. જે સુપર હિટ બની સાથે આ ફિલ્મમાં પચિનોની અદ્ભુત એક્ટિંગ રેન્જના ફિલ્મ વિવેચકોએ ખૂબ વખાણ કર્યા અને તેમને ચોથી વખત બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું. જોકે, તે વર્ષે આ એવોર્ડ 'ક્રેમર વર્સિસ ક્રેમર' ફિલ્મ માટે ડસ્ટિન હોફમેનને મળ્યો હતો, રસપ્રદ વાત એ છે કે આ ફિલ્મની ઓફર પહેલા પચિનોને થઈ હતી પણ તેમણે આ રોલ કરવાની ના પાડી દીધી હતી. 

૧૯૭૦ના દાયકા દરમિયાન, પચિનોને કુલ પાંચ ઓસ્કાર નામાંકન મળ્યા હતા, જેમાં સેર્પિકો, ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨, ડોગ ડે આફ્ટરનૂન અને એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મો માટે બેસ્ટ એક્ટરના ચાર નામાંકન સામેલ હતા.

૧૯૮૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં પચિનોની કારકિર્દીમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ન્યૂ યોર્કના ગે સમુદાયના વિરોધનો સામનો કરનારી તેમની વિવાદાસ્પદ ફિલ્મ 'ક્રૂઝિંગ' અને કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ઓથર! ઓથર!' બોક્સ ઓફિસ પર ખાસ સફળ ન રહી અને ફિલ્મ વિવેચકોએ પણ તેના નકારાત્મક રિવ્યૂ આપ્યા હતા. જોકે, ૧૯૮૩માં બ્રાયન ડી પાલ્મા દ્વારા નિર્દેશિત ગેંગસ્ટર ક્રાઇમ એક્શન ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કારફેસ'માં તેમનું પરફોર્મન્સ તેમની કારકિર્દીનું સૌથી મોટું હાઇલાઇટ અને યાદગાર પાત્ર સાબિત થયું. શરૂઆતમાં આ ફિલ્મમાં બતાવેલી અતિશય હિંસાના કારણે વિવેચકોએ તેની આકરી ટીકા કરી હતી, પરંતુ સમય જતાં આ ફિલ્મને સિનેમા જગતમાં ભારે પ્રશંસા મળી. આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ઘણું સારું પ્રદર્શન કર્યું,તેમજ ફિલ્મમાં ક્યુબન ડ્રગ લોર્ડ 'ટોની મોન્ટાના' નો દમદાર રોલ ભજવવા બદલ પચિનોને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નામાંકન મળ્યું હતું. પચિનોએ ભજવેલું ટોની મોન્ટાનાનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક આઇકોનિક ગેંગસ્ટર પાત્ર તરીકે જોવામાં આવે છે.

=== ૧૯૮૪–૧૯૯૯: ૪ વર્ષનો બ્રેક અને જબરદસ્ત વાપસી ===

અમેરિકન ક્રાંતિ દરમિયાન એક શિકારીની વાર્તા પર આધારિત તેમની ૧૯૮૫ની ફિલ્મ 'રેવલ્યુશન' કમાણી અને વિવેચકો બંને દ્રષ્ટિએ નિષ્ફળ રહી હતી. પચિનોએ આ નિષ્ફળતા માટે ફિલ્મના ઉતાવળિયા પ્રોડક્શનને જવાબદાર ગણાવ્યું હતું, જેના કારણે તેમણે ફિલ્મોમાંથી ચાર વર્ષનો બ્રેક લીધો હતો. આ સમય દરમિયાન પચિનો ફરી રંગમંચ તરફ વળ્યા. તેમણે 'ક્રિસ્ટલ ક્લિયર', 'નેશનલ એન્થમ્સ' અને અન્ય નાટકોના વર્કશોપ પ્રોડક્શન્સ તૈયાર કર્યા; તેમજ ૧૯૮૮માં પ્રોડ્યુસર જોસેફ પેપના 'ન્યૂ યોર્ક શેક્સપિયર ફેસ્ટિવલ'માં 'જુલિયસ સીઝર' નાટકમાં પણ અભિનય કર્યો. 

ફિલ્મોમાંથી લીધેલા આ બ્રેક વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે: &quot;મને યાદ છે જ્યારે ૧૯૭૪-૭૫માં બધું બરાબર ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે હું સ્ટેજ પર 'ધ રેઝિસ્ટિબલ રાઇઝ ઓફ આર્ટુરો ઉઇ' નાટક કરી રહ્યો હતો. તે સમયે મેં ક્યાંક વાંચ્યું કે હું સ્ટેજ પર એટલે પાછો ફર્યો છું કારણ કે મારું ફિલ્મી કરિયર ડૂબી રહ્યું છે! થિયેટર પ્રત્યે લોકોની આવી નકારાત્મક વિચારસરણી રહી છે, જે કમનસીબ છે.&quot;

પચિનોએ ૧૯૮૯માં 'સી ઓફ લવ' ફિલ્મથી ફરી મોટા પડદા પર વાપસી કરી, જેમાં તેમણે એક એવા ડિટેક્ટિવની ભૂમિકા ભજવી હતી જે અખબારની સિંગલ્સ કોલમ દ્વારા શિકાર શોધતા સિરિયલ કિલરની શોધ કરે છે. આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી ખૂબ જ સારા રિવ્યૂઝ મળ્યા હતા, અને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી.

૧૯૯૦માં આવેલી 'ડિક ટ્રેસી' ફિલ્મ પણ બોક્સ ઓફિસ પર વ્યાવસાયિક રીતે સફળ રહી હતી. આ ફિલ્મમાં 'બિગ બોય કેપ્રિસ'ની ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કારનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. પ્રખ્યાત ફિલ્મ વિવેચક રોજર એબર્ટે પચિનોના વખાણ કરતા તેમને આખી ફિલ્મમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર ગણાવ્યા હતા.આ જ વર્ષમાં આગળ જતાં, તેમણે ગોડફાધર સિરીઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ ગોડફાધર ૩' માં તેમના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્રોમાંના એક, માઈકલ કોર્લિયોન તરીકે પુનરાગમન કર્યું હતું. જોકે આ ફિલ્મ આર્થિક રીતે સફળ હિટ સાબિત થઈ હતી, પરંતુ તે તેના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી સફળતા મેળવી શકી નહોતી, અને પચીનોના પરિપક્વ અને લાગણીસભર અભિનયના વિવેચકો દ્વારા વ્યાપક વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. આ શાનદાર અભિનય માટે તેમને મોશન પિક્ચર ડ્રામા શ્રેણીમાં 'બેસ્ટ એક્ટર' (શ્રેષ્ઠ અભિનેતા) તરીકે પ્રતિષ્ઠિત ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું.

૧૯૯૧માં પચિનોએ 'ફ્રેન્કી અને જોની' ફિલ્મમાં મિશેલ ફીફર સાથે અભિનય કર્યો, જેમણે અગાઉ 'સ્કારફેસ' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ જેલમાંથી મુક્ત થયેલા એક રસોઈયાની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે પોતાની સાથે રેસ્ટોરન્ટમાં કામ કરતી એક વેઈટ્રેસ સાથે સંબંધની શરૂઆત કરે છે. આ ફિલ્મ ટેરેન્સ મેકનેલીના ૧૯૮૭ના પ્રખ્યાત નાટક પરથી બનાવવામાં આવી હતી. વિવેચકો તરફથી આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ એવરેજ સાબિત થઈ હતી, જોકે પચિનોએ પાછળથી જણાવ્યું હતું કે તેમને આ પાત્ર ભજવવાની ખૂબ મજા આવી હતી. ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સના વિવેચક જેનેટ મેસ્લિને પચિનોના વખાણ કરતા લખ્યું હતું કે, પચિનો આટલા સરળ અને આકર્ષક અગાઉ ક્યારેય દેખાયા નથી અને મિશેલ સાથેના તેમના દ્રશ્યો ખૂબ જ સચોટ અને પ્રમાણિક છે.

૧૯૯૨માં આવેલી માર્ટિન બ્રેસ્ટની ફિલ્મ 'સેન્ટ ઓફ અ વુમન'માં એક ગુસ્સાવાળા અને અંધ યુએસ આર્મી લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડની યાદગાર ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને તેના પછીના વર્ષે શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કાર મળ્યો હતો. આ જ વર્ષે તેમને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકે પણ નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ સાથે જ પચિનો એક જ વર્ષમાં બે અલગ-અલગ ફિલ્મો માટે બે એક્ટિંગ નોમિનેશન મેળવનારા અને મુખ્ય ભૂમિકા માટે ઓસ્કાર જીતનારા ઇતિહાસના પ્રથમ પુરુષ અભિનેતા બન્યા હતા.

૧૯૯૩માં પચિનોએ ગુનાહિત ડ્રામા ફિલ્મ 'કાર્લિટોઝ વે' માં સીન પેન સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ ન્યૂયોર્ક સ્ટેટ સુપ્રીમ કોર્ટના જજ એડવિન ટોરેસ દ્વારા લખાયેલી નવલકથાઓ 'કાર્લિટોઝ વે' (૧૯૭૫) અને 'આફ્ટર અવર્સ' (૧૯૭૯) પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મનું દિગ્દર્શન જાણીતા ડાયરેક્ટર બ્રાયન ડી પાલ્માએ કર્યું, જેમની સાથે પચિનોએ અગાઉ ૧૯૮૩ની તેમની હિટ, આઇકોનિક ક્લ્ટ ક્લાસિક ફિલ્મ 'સ્કારફેસ' માં કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ કાર્લિટો બ્રિગાન્તે નામના એક એવા ગેંગસ્ટરની ભૂમિકા ભજવી હતી જે પોતાના ભ્રષ્ટ વકીલની મદદથી જેલમાંથી મુક્ત થાય છે અને હવે સુધરી જવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે. રિલીઝ સમયે બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ સરેરાશ સફળ રહી હતી, અને તેને મિશ્ર પ્રતિભાવો મળ્યા હતા, પરંતુ પાછળથી તે સિનેમા જગતમાં એક 'કલ્ટ ક્લાસિક' ગેંગસ્ટર ફિલ્મ તરીકે પ્રખ્યાત થઈ હતી.

ત્યારબાદ ૧૯૯૫માં પચિનોએ માઈકલ મેનની પ્રખ્યાત એક્શન ક્રાઈમ થ્રિલર ફિલ્મ 'હીટ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેઓ અને રોબર્ટ ડી નિરો પ્રથમ વખત મોટા પડદા પર એકસાથે જોવા મળ્યા હતા (જોકે આ બંને કલાકારો અગાઉ 'ધ ગોડફાધર ભાગ ૨' માં પણ હતા, પરંતુ તેમાં બંનેનો એક પણ સીન સાથે નહોતો). આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ વખાણી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આજે પણ આ ફિલ્મને સિનેમા જગતની એક માસ્ટરપીસ સિનેમેટિક અને ઇતિહાસની સૌથી પ્રભાવશાળી 'હીસ્ટ' ફિલ્મોમાંની એક ગણવામાં આવે છે.૧૯૯૬માં પચિનોએ તેમના પોતાના દિગ્દર્શનમાં બનેલી થિયેટ્રિકલ ડોક્યુડ્રામા ફિલ્મ 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેમાં વિલિયમ શેક્સપિયરના નાટકના દ્રશ્યો અને લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં શેક્સપિયરની પ્રાસંગિકતા દર્શાવવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ રહી હતી પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો.

૧૯૯૭માં આવેલી રહસ્યમય થ્રિલર ફિલ્મ 'ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ' માં પચિનોએ શેતાનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં કીઆનુ રીવ્સ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. જાણીતા વિવેચક રોજર એબર્ટે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ શેતાનનું આ પાત્ર અદભુત ઉત્સાહ અને આનંદ સાથે ભજવ્યું છે.તે જ વર્ષે આવેલી બાયોગ્રાફીકલ ગેંગસ્ટર ડ્રામા  ફિલ્મ 'ડોની બ્રાસ્કો' પણ બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ રહી હતી. આ ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકામાં ન્યૂયોર્કના કુખ્યાત 'બોનાનો માફિયા પરિવાર' ની અંદર ઘૂસણખોરી કરનાર અંડરકવર એફબીઆઈ એજન્ટ જોસેફ પિસ્ટોન (ડોની બ્રાસ્કો) ના વાસ્તવિક ઓપરેશન પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ ન્યૂયોર્કના વાસ્તવિક ગેંગસ્ટર 'લેફ્ટી રુગિએરો ની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ અજાણતામાં એફબીઆઈ એજન્ટ (જોની ડેપ) ને પોતાના માફિયા સામ્રાજ્યની અંદર લાવે છે જે બાદમાં આખા ગેંગનો સફાયો કરે છે.

૧૯૯૯માં પચિનોએ ઓસ્કારમાં મલ્ટિપલ નોમિનેશન મેળવનારી ફિલ્મ 'ધ ઇન્સાઇડર' માં રસેલ ક્રો સાથે એક ટીવી પ્રોડ્યુસરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને વિવેચકોએ ખૂબ જ વખાણી હોવા છતાં ઊંચા બજેટને કારણે બોક્સ ઓફિસ પર તે 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. આ જ વર્ષે તેઓ ઓલિવર સ્ટોનની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' માં પણ જોવા મળ્યા હતા, જે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી.

=== ૨૦૦૦–૨૦૧૮: ટેલિવિઝન ભૂમિકાઓ અને રંગમંચ પર વાપસી ===

૨૦૦૦ની સાલથી પચિનોએ ત્રણ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યા હતા; જેમાં પ્રથમ એવોર્ડ ૨૦૦૧માં સિનેમા જગતમાં તેમના આજીવન યોગદાન બદલ સેસિલ બી ડીમિલ એવોર્ડ તરીકે આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૦૦માં પચિનોએ જેરી ઓરબેક સાથે ઇરા લેવિસના નાટક પર આધારિત ઓછા બજેટની ફિલ્મ 'ચાઇનીઝ કોફી' માં અભિનય કર્યો હતો, જેને વિવિધ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. મુખ્યત્વે બે મુખ્ય પાત્રો વચ્ચેની વન-ઓન-વન વાતચીત પર આધારિત આ ફિલ્મને પૂર્ણ કરવામાં લગભગ ત્રણ વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો અને તેનું સંપૂર્ણ ભંડોળ પચિનોએ પોતે પૂરું પાડ્યું હતું.

'ચાઇનીઝ કોફી' ફિલ્મને પચિનો દ્વારા પ્રોડ્યુસ કરવામાં આવેલી અન્ય બે દુર્લભ ફિલ્મો 'ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક' અને 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' ની સાથે 'પચિનો: એન એક્ટર્સ વિઝન' નામના એક ખાસ ડીવીડી બોક્સ સેટમાં સામેલ કરવામાં આવી હતી, જે ૨૦૦૭માં રિલીઝ થઈ હતી. પચિનોએ આ ફિલ્મો ધરાવતી ડિસ્ક માટે પ્રસ્તાવના અને ઉપસંહાર પણ તૈયાર કર્યા હતા.

[[File:Al Pacino.jpg|thumb|left|upright|૨૦૦૪ના વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]
૨૦૦૨માં પચિનોએ પ્રખ્યાત દિગ્દર્શક ક્રિસ્ટોફર નોલાનની મનોવૈજ્ઞાનિક થ્રિલર ફિલ્મ 'ઇન્સોમ્નિયા' માં અભિનય કર્યો હતો, જે આ જ નામની એક નોર્વેજીયન ફિલ્મની રિમેક હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે વિલિયમ્સ અને હિલેરી સ્વાન્ક જેવા કલાકારો સાથે કામ કર્યું હતું, જેમાં પચિનોએ અલાસ્કાના એક નાના શહેરમાં હત્યાની તપાસ કરવા આવેલા લોસ એન્જલસના એક અનુભવી ડિટેક્ટિવની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકો તરફથી પચિનો અને રોબિન વિલિયમ્સ બંનેના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. સાથે આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થઈ હતી.

ત્યારબાદ આવેલી તેમની આગામી ફિલ્મ 'સિમોન' ને વિવેચકો તરફથી ખાસ પ્રશંસા ન મળી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૨માં તેમણે 'પીપલ આઈ નો' ફિલ્મમાં એક પબ્લિસિસ્ટની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હોવા છતાં આ નાની ફિલ્મ પર લોકોનું ખાસ ધ્યાન ગયું નહોતું અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' રહી હતી.

પોતાની વ્યાવસાયિક સફળતા પછી ભાગ્યે જ સહાયક ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ, ૨૦૦૩માં વિવેચકો અને બોક્સ ઓફિસ પર ભારે 'ડિઝાસ્ટર' સાબિત થયેલી ફિલ્મ 'ગીગ્લી' માં દિગ્દર્શક માર્ટિન બ્રેસ્ટના આગ્રહ ખાતર એક નાની ભૂમિકા સ્વીકારી હતી. ૨૦૦૩માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'ધ રિક્રુટ' માં પચિનો એક સીઆઈએ રિક્રુટર તરીકે જોવા મળ્યા હતા અને તેમની સાથે કોલિન ફેરેલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી, જોકે પચિનોએ આ ફિલ્મ વિશે જણાવ્યું હતું કે આ એવી ફિલ્મ હતી જેને તેઓ વ્યક્તિગત રીતે સમજી શક્યા નહોતા. ત્યારબાદ પચિનોએ ૨૦૦૩ની એચબીઓ મિની-સિરીઝ 'એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા' માં વકીલ રોય કોનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ટોની કુશ્નરના પુલિત્ઝર પ્રાઈઝ વિજેતા નાટક પર આધારિત હતી. આ શાનદાર અભિનય માટે પચિનોએ ૨૦૦૪માં તેમનો ત્રીજો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો.

૨૦૦૪માં આવેલી ફિલ્મ 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' માં પચિનોએ શાયલોકની ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકોએ પરંપરાગત રીતે એક વિલન તરીકે દર્શાવવામાં આવતા આ પાત્રમાં સંવેદનશીલતા અને ઊંડાણ લાવવા બદલ તેમના ખૂબ વખાણ કર્યા હતા. ૨૦૦૫માં આવેલી 'ટુ ફોર ધ મની' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક સ્પોર્ટ્સ ગેમ્બલિંગ એજન્ટ અને મેથ્યુ મેકોનહીના માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને ઊંચા બજેટના કારણે તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટના વિવેચકે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ એટલી બધી વખત માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી છે કે હવે તેમને કિંગમેકરનો એવોર્ડ મળવો જોઈએ. પચિનોએ તેમની મહાન ગેંગસ્ટર સીરીઝ ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર' ના આધારે વર્ષ ૨૦૦૬માં બનેલી વિડીયો ગેમ 'ધ ગોડફાધર: ધ ગેમ' માં માઈકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ કે ચહેરો આપવાની સાફ ના પાડી દીધી હતી, જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોનિક આર્ટસ નામની ગેમ કંપનીને તેમનો ચહેરો કે અવાજ વાપરવાની કાનૂની મંજૂરી મળી નહોતી. વાસ્તવમાં, તેમણે આ રમત માટે એટલા માટે ના પાડી હતી કારણ કે તે જ વર્ષે તેઓ પહેલેથી જ અન્ય એક હરીફ ગેમિંગ કંપની વિવેન્ડી ગેમ્સ સાથે પોતાની જ પ્રખ્યાત ક્લ્ટ ક્લાસિક ગેંગસ્ટર ફિલ્મ સ્કારફેસ (૧૯૮૩) પર આધારિત વિડીયો ગેમ 'સ્કારફેસ: ધ વર્લ્ડ ઇઝ યોર્સ' માટે કરારબદ્ધ થઈ ચૂક્યા હતા. તે કરારની શરતો મુજબ તેઓ એકસાથે બે મોટી વિડીયો ગેમ્સને પોતાની મંજૂરી આપી શકે તેમ નહોતા. જોકે, તેમણે 'સ્કારફેસ' ગેમમાં પોતાનો ચહેરો વાપરવાની સંપૂર્ણ મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ ઉંમરના કારણે બદલાતા અવાજને લીધે ટોની મોન્ટાનાના પાત્રના અવાજ માટે તેમણે પોતે જ અલ્ પચિનો જેવો જ અવાજ ધરાવતા એક અન્ય ડબિંગ કલાકારની પસંદગી કરી આપી હતી.

૨૦૦૬માં અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા પચિનોને ૩૫મા લાઈફ એચીવમેન્ટ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા અને આ જ વર્ષે ટ્રિનિટી કોલેજ ડબલિનની યુનિવર્સિટી ફિલોસોફિકલ સોસાયટીએ તેમને માનદ સભ્યપદ એનાયત કર્યું હતું.

૨૦૦૭માં પચિનોએ જોર્જ ક્લૂની અને બ્રેડ પિટ જેવા સ્ટાર્સ સાથે 'ઓશન્સ થર્ટીન' ફિલ્મમાં વિલન અને કેસિનો માલિક વિલી બેન્કની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે બોક્સ ઓફિસ પર વૈશ્વિક સ્તરે ૩૧ કરોડ ડોલરની કમાણી કરીને મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૮માં આવેલી તેમની રોમાંચક ફિલ્મ '૮૮ મિનિટ્સ' વિવેચકોને પસંદ ન આવી છતાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હતા, અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ રોબર્ટ ડી નિરો સાથે 'રાઇટિયસ કિલ' ફિલ્મમાં ન્યૂ યોર્કના ડિટેક્ટિવ તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જેને નકારાત્મક રિવ્યૂઝ મળ્યા હોવા છતાં તે બોક્સ ઓફિસ પર પોતાની પડતર કિંમત વસૂલ કરીને 'એવરેજ' હિટ સાબિત થઈ હતી.

૨૦૧૦માં પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' નાટકમાં શાયલોકનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જેના માટે તેમને ટોની એવોર્ડનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ જ વર્ષે તેમણે એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'યૂ ડોન્ટ નો જેક' માં ડૉ. જેક કેવોર્કિયનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેના માટે પચિનોએ તેમનો બીજો એમી એવોર્ડ અને ચોથો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો. ૨૦૧૧માં તેઓ 'જેક એન્ડ જીલ' નામની કોમેડી ફિલ્મમાં જોવા મળ્યા હતા. આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ જ ખરાબ ગણાવી હતી અને પચિનોને તેના માટે સૌથી ખરાબ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. જોકે, બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ ૧૪.૯ કરોડ ડોલરની કમાણી સાથે 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. પચિનોએ પાછળથી ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમના એકાઉન્ટન્ટની જેલ થવાને કારણે તેઓ આર્થિક મુશ્કેલીમાં હતા, તેથી પૈસાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે તેમણે આ ફિલ્મ સ્વીકારી હતી.

૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ના રોજ પચિનોને તેમના દ્વારા દિગ્દર્શિત અને અભિનીત ડોક્યુમેન્ટ્રી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વાઇલ્ડ સાલોમે' ના પ્રીમિયર પહેલાં પ્રતિષ્ઠિત 'ગ્લોરી ટુ ધ ફિલ્મમેકર' એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ફિલ્મમાં હેરોદની ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ આ ફિલ્મને પોતાની કારકિર્દીનો સૌથી વ્યક્તિગત પ્રોજેક્ટ ગણાવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૨માં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાએ પચિનોને દેશના સર્વોચ્ચ કલા સન્માન 'નેશનલ મેડલ ઓફ આર્ટસ' થી નવાજ્યા હતા. આ જ સમયગાળા દરમિયાન પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' નાટકની ૩૦મી વર્ષગાંઠના વિશેષ શો કર્યા હતા. ૨૦૧૩માં તેઓ મ્યુઝિક પ્રોડ્યુસરના જીવન પર આધારિત એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'ફિલ સ્પેક્ટર' માં મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા.

[[File:Manglehorn 03 (15272211442).jpg|thumb|૨૦૧૪ના ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]


૨૦૧૫માં પચિનોએ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ડેની કોલિન્સ' માં એક ઘરડા રોક સ્ટારની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ અદભુત અભિનય માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનું નોમિનેશન મળ્યું હતું અને બોક્સ ઓફિસ પર આ નાની ફિલ્મને 'એવરેજ' સફળતા મળી હતી. આ જ વર્ષના અંતમાં તેમણે ખાસ તેમના માટે જ લખાયેલા નાટક 'ચાઇના ડોલ' ના સતત ૯૭ શો કરીને રંગમંચ પર ઇતિહાસ રચ્યો હતો. ૨૦૧૬માં કલા જગતમાં તેમના અતુલ્ય યોગદાન બદલ પ્રતિષ્ઠિત 'કેનેડી સેન્ટર ઓનર' એવોર્ડથી તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. નિવૃત્તિ લેવા અંગે પચિનોએ ખુલાસો કર્યો હતો કે અભિનય હવે તેમના સ્વભાવનો એક એવો ભાગ બની ગયો છે કે તેઓ ક્યારેય કામ છોડવા વિશે વિચારી પણ શકતા નથી. ત્યારબાદ ૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના રોજ રિલીઝ થયેલી એચબીઓની ટેલિવિઝન ફિલ્મ 'પાટેર્નો' માં તેમણે ફૂટબોલ કોચ જો પાટેર્નોની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી.

=== ૨૦૧૯–વર્તમાન ===

૨૦૧૯માં પચિનોએ હોલિવૂડના સુપરસ્ટારસ બ્રેડ પિટ અને લિયોનાર્ડો ડીકેપ્રીયો સાથે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોની કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ' માં અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૧૯ના અંતમાં પચિનોએ માર્ટિન સ્કોર્સેઝની પ્રખ્યાત ગેંગસ્ટર નેટફ્લિક્સ ફિલ્મ 'ધ આઇરિશમેન' માં રોબર્ટ ડી નિરો અને જો પેસી સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકાના ઇતિહાસના પ્રખ્યાત અને વાસ્તવિક વ્યક્તિ જીમી હોફાની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ 'ઇન્ટરનેશનલ બ્રધરહુડ ઓફ ટીમસ્ટર્સ' નામના શક્તિશાળી લેબર યુનિયનના પ્રમુખ હતા. ૧૯૭૫માં તેમના રહસ્યમય રીતે ગુમ થવાની અને અમેરિકન માફિયાઓ સાથેના તેમના સંબંધોની સત્ય ઘટના પર આધારિત આ ફિલ્મમાં પચિનોના પર્ફોર્મન્સને ભારે પ્રશંસા મળી હતી. આ પ્રથમ વખત હતું જ્યારે પચિનોએ સ્કોર્સેઝ સાથે કામ કર્યું હોય. પચીનોના શાનદાર અભિનય માટે તેમને ઓસ્કાર એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર (શ્રેષ્ઠ સહ-અભિનેતા) તરીકેનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું, અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ રિલીઝ હોવા છતાં ઓનલાઇન મીડિયામાં આ ફિલ્મને પ્રચંડ સફળતા રહી હતી.

ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦માં પચિનોએ એમેઝોન પ્રાઇમ વીડિયોની સિરીઝ 'હન્ટર્સ' માં મેયર ઓફરમેન નામના કાલ્પનિક નાઝી શિકારીની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ૨૦૦૩ પછી તેમની પ્રથમ ટેલિવિઝન સિરીઝ હતી અને તે પ્રેક્ષકોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય થઈ હતી. ૨૦૨૧માં પચિનોએ રિડલી સ્કોટની ફિલ્મ 'હાઉસ ઓફ ગુચી' માં એલ્ડો ગુચીની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હોવા છતાં પચિનો, લેડી ગાગા અને જેરેડ લેટોના અભિનયને ખાસ હાઇલાઇટ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ 'એવરેજ' રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ 'અમેરિકન ટ્રેઇટર' ફિલ્મમાં મુખ્ય બચાવ પક્ષના વકીલ તરીકે જોવા મળ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૩માં પચિનોએ માઇકલ કીટનની ફિલ્મ 'નોક્સ ગોઝ અવે' માં જેવિયર ક્રેન નામના ચોર અને ફિક્સરની સહાયક ભૂમિકા ભજવીને મોટા પડદા પર વાપસી કરી હતી, જેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૪માં પચિનોએ વિખ્યાત કલાકાર અમેદેઓ મોદિગ્લિઆનીના જીવન પર આધારિત ફિલ્મ 'મોદી, થ્રી ડેઝ ઓન ધ વિંગ ઓફ મેડનેસ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેનું નિર્માણ તેમણે જોની ડેપ અને બેરી નવીદી સાથે મળીને કર્યું હતું. આ ફિલ્મ ડેનિસ મેકઇન્ટાયરના એક પ્રખ્યાત નાટક પર આધારિત હતી. 

૨૦૨૫માં પચિનો પાંચ સ્વતંત્ર (ઇન્ડિપેન્ડન્ટ) ફિલ્મોમાં જોવા મળ્યા હતા. તેમની પ્રથમ ફિલ્મ એક હોરર ફિલ્મ 'ધ રિચ્યુઅલ' હતી, જેમાં તેમણે ડેન સ્ટીવન્સ સાથે પાદરી થિયોફિલસ રીસિન્જરની ભૂમિકા ભજવી હતી; જોકે આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી નકારાત્મક સમીક્ષાઓ મળી હતી. તેમની બીજી ફિલ્મ 'બિલી નાઈટ' હતી, જે યુવા ફિલ્મ નિર્માતાઓની મહત્વાકાંક્ષા અને કલાત્મક સફર પર આધારિત એક ડ્રામા ફિલ્મ હતી. આ ફિલ્મનું પ્રીમિયર રોડ આઇલેન્ડ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫માં તેઓ અન્ય બે ફિલ્મો 'ડેડ મેન્સ વાયર' અને 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં નાની ભૂમિકાઓમાં જોવા મળ્યા હતા, જે બંને ફિલ્મોનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર વેનિસ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. 'ડેડ મેન્સ વાયર' માં તેમણે એક અમીર મોર્ટગેજ બ્રોકરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે તેમના ભૂતકાળના પ્રખ્યાત અભિનયની યાદ અપાવે છે. જ્યારે નેટફ્લિક્સની ફિલ્મ 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં તેમની ટૂંકી ભૂમિકાના વિવેચકો દ્વારા ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૨૫ની તેમની છેલ્લી ફિલ્મ નિક પિઝોલેટોની 'ઇઝીઝ વોલ્ટ્ઝ' હતી, જેમાં તેઓ વિન્સ વોન સાથે જોવા મળ્યા હતા અને તેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં વિશેષ પ્રસ્તુતિ તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૬માં પચિનોની જૂની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' ના એક પ્રખ્યાત લોકર રૂમ મોનોલોગ (ભાષણ)નો ઉપયોગ ફાઈઝર કંપનીના એક રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાપન અભિયાન (જાહેરાત) માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ જૂન ૨૦૨૬માં તેઓ 'કિલિંગ કાસ્ટ્રો' ફિલ્મમાં સીઆઈએ એજન્ટ રોબર્ટ માહ્યુની મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા, જેનું ભવ્ય પ્રીમિયર ટ્રાઇબેકા ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

== પ્રતિભાવ અને વારસો ==
અલ પચિનોને અવારનવાર સિનેમા અને થિયેટર જગતના સૌથી મહાન અને પ્રભાવશાળી અભિનેતાઓમાંથી એક માનવામાં આવે છે. તેમના ખાસ પ્રકારના તીવ્ર, સચોટ અને ગંભીર તેમજ વિસ્ફોટક અભિનય માટે જાણીતા પચિનોએ ન્યૂ હોલીવુડ યુગના એક દિગ્ગજ તરીકે નામના મેળવી હતી. ધ ગ્લોબ એન્ડ મેલ અખબારે તેમને ૧૯૭૦ના દાયકાની શરૂઆતની કાઉન્ટર-કલ્ચર પેઢીના આઇકોન તરીકે વર્ણવ્યા હતા. રોન રોઝનબૌમે તેમને હોલીવુડના હેમ્લેટ કહ્યા હતા, જ્યારે ઓલિવર સ્ટોને તેમને સ્ટ્રીટ હેમ્લેટ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા, જે વિલિયમ શેક્સપિયરની કૃતિઓ પ્રત્યે પચિનોના ઊંડા આદર અને તેમના પાત્રોમાં શેક્સપિયરન શૈલીની ગંભીર કરુણતા લાવવાની તેમની ક્ષમતાને દર્શાવે છે.

વર્ષ ૨૦૦૩માં, બ્રિટિશ ટેલિવિઝન દર્શકોએ ચેનલ ૪ ના એક સર્વેક્ષણમાં પચિનોને સર્વકાલીન મહાન મૂવી સ્ટાર તરીકે ચૂંટ્યા હતા, અને તેમનો સમાવેશ વીએચ૧ ની સર્વકાલીન ૨૦૦ મહાન પૉપ કલ્ચર આઇકોન્સની યાદીમાં પણ કરવામાં આવ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૨માં, એસ્કવાયર મેગેઝિનની સિનેમા ઇતિહાસના ૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનેતાઓની યાદીમાં પચિનોને છઠ્ઠા ક્રમે રાખવામાં આવ્યા હતા. તેના પછીના વર્ષે, એસ્કવાયર મેગેઝિને તેમનો સમાવેશ ૧૦ શ્રેષ્ઠ જીવંત અભિનેતાઓની યાદીમાં પણ કર્યો હતો.

લી સ્ટ્રાસ્બર્ગના માર્ગદર્શન હેઠળ તેઓ 'મેથડ એક્ટિંગ' શૈલી શીખ્યા હતા. સ્ટ્રાસ્બર્ગે તેમના વિશે કહ્યું હતું કે, કેટલાક કલાકારો પાત્રો ભજવે છે, જ્યારે અલ પચિનો પોતે તે પાત્ર બની જાય છે. તેઓ પાત્રની ઓળખ એટલી હદ સુધી અપનાવી લે છે કે નાટક કે ફિલ્મ પૂરી થયા પછી પણ લાંબા સમય સુધી તે જ પાત્રમાં જીવતા રહે છે. જોકે, પચિનો પોતે એવું માને છે કે તેઓ સંપૂર્ણપણે માત્ર મેથડ એક્ટર નથી, પરંતુ તેમના મતે શબ્દો એ તેમની ભાવનાત્મક સ્થિતિનો જ એક ભાગ હોવા જોઈએ અને તેઓ સ્ક્રિપ્ટ વગર પણ દ્રશ્યો સુધારવાની કસરતો કરે છે. 'શિકાગો રીડર' અખબારે આ બાબતની પ્રશંસા કરતા લખ્યું હતું કે, તેઓ એક એવા અદ્ભુત મેથડ એક્ટર છે જેઓ સહજ અભિવ્યક્તિ મેળવવા માટે ક્યારેય અચકાતા નથી.

'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' અને 'સર્પિકો' ફિલ્મોના દિગ્દર્શક સિડની લ્યુમેટે કહ્યું હતું કે, બધું જ તેમના અંદરના એક અદ્ભુત કેન્દ્રમાંથી બહાર આવે છે. હું તેની નજીક જવાનું પણ ન વિચારી શકું, કારણ કે તે પૃથ્વીના કેન્દ્રની નજીક જવા જેવું હશે. તેમના અંદરથી જે બહાર આવે છે તે માત્ર અને માત્ર તેમનું પોતાનું જ છે. 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મોના ડાયરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ જણાવ્યું હતું કે, મેં સૌથી પહેલા તેમની બુદ્ધિમત્તા નોંધી હતી. તેઓ પોતાની આવડતનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે સારી રીતે જાણે છે. તેમની પાસે જે આકર્ષક ગુણ અને એક ખાસ પ્રકારનો અંદાજ છે, તેનો તેઓ ભરપૂર ઉપયોગ કરે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Al Pacino was nearly fired from ‘The Godfather.’ The rest is history.|url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/al-pacino-was-nearly-fired-from-the-godfather-the-rest-is-history/2016/11/29/9e3f6ac6-aa86-11e6-977a-1030f822fc35_story.html|newspaper=The Washington Post|date=2016-11-29|access-date=2026-08-13|issn=0190-8286|language=en-US|first=Karen|last=Heller}}&lt;/ref&gt; આ સિવાય, ફિલ્મના સ્ક્રીન ટેસ્ટના એડિટિંગનું કામ સંભાળતા માર્સિયા લુકાસે નોંધ્યું હતું કે, પચિનોની આંખોમાં સામેની વ્યક્તિને એકદમ ઝંઝેડી નાખવાનું આકર્ષણ છે.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Anniversary You Can't Refuse: 40 Things You Didn't Know About The Godfather|date=March 14, 2012|website=Time|url=https://entertainment.time.com/2012/03/15/the-anniversary-you-cant-refuse-40-things-you-didnt-know-about-the-godfather/slide/very-few-people-wanted-al-pacino-for-michael/|accessdate=August 14, 2026|archive-date=January 2, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140102144248/http://entertainment.time.com/2012/03/15/the-anniversary-you-cant-refuse-40-things-you-didnt-know-about-the-godfather/slide/very-few-people-wanted-al-pacino-for-michael/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

પચિનો ની ઘણી ફિલ્મો અમેરિકન સિનેમામાં ક્લાસિક એટલે કે સર્વકાલીન શ્રેષ્ઠ બની ચૂકી છે, જેમાંની તેમની ચાર ફિલ્મો ''ધ ગોડફાધર'', ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ટુ'', ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન'' અને ''સ્કારફેસ'' ને યુ.એસ. લાઇબ્રેરી ઓફ કોંગ્રેસની નેશનલ ફિલ્મ રજિસ્ટ્રી માં સાચવવા માટે પસંદ કરવામાં આવી છે. ફિલ્મ ઉદ્યોગના કલાકારો દ્વારા પસંદ કરાયેલી ટાઇમ આઉટ મેગેઝિનની ૧૦૦ સર્વશ્રેષ્ઠ ફિલ્મોની યાદીમાં પણ પચિનોની ત્રણ ફિલ્મોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

=== લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં ===
{{multiple image
 |perrow = 1
 |total_width=200
 | align = left
 | direction = 
 | image1 = 
 | image2 = Tony Montana - Scarface - Graffiti.jpg
 | image3 = 112 Mural al passeig de Circumval·lació (Barcelona), Al Pacino.jpg
 | footer = ૨૦૧૨માં વિનવુડ અને ૨૦૨૫માં બાર્સિલોના ખાતે પચિનોના &quot;ટોની મોન્ટાના&quot; પાત્રના ભીંતચિત્રો (મ્યુરલ્સ)
 | footer_align = left
}}
પચિનો નો ટેલિવિઝન, સંગીત, ફિલ્મો અને વ્યાપક લોકપ્રિય સંસ્કૃતિ (પોપ કલ્ચર) માં ઘણો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આનું મુખ્ય કારણ તેમની ફિલ્મોની ભૂમિકાઓ છે, જેણે તેમને હિંમત, મક્કમતા અને શક્તિના એક કાયમી સાંસ્કૃતિક પ્રતીક બનાવ્યા છે. વલ્ચર મેગેઝિને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, &quot;તેમને 'અનન્ય અલ પચિનો' કહેવાનું મન થાય, ભલે તેઓ વિશ્વમાં સૌથી વધુ નકલ (નકલ ઉતારવામાં) કરવામાં આવતા અભિનેતા છે.&quot; એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ જણાવ્યું હતું કે તેમની અભિનયની આગવી શૈલીએ &quot;કોમેડી કલાકારોની આખી પેઢીઓને રોજગારી પૂરી પાડી છે.&quot; તેમની સૌથી વધુ નકલ કરનારા પ્રખ્યાત કલાકારોમાં કેવિન સ્પેસી અને એલેક બાલ્ડવિનનો સમાવેશ થાય છે. સ્પેસીએ કહ્યું હતું કે, &quot;આપણે બધા અલ પચિનોની નકલ કરવાનું પસંદ કરીએ છીએ તેનું કારણ એ છે કે તેમણે એવા પાત્રો ભજવ્યા છે જે અવિસ્મરણીય છે, અને અલ પચિનો માટે આ માત્ર એક વ્યવસાય નથી, પણ એક કળા છે.&quot;

તેમના અદ્ભુત પાત્રાલેખનો અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટની ૧૦૦ યર્સ... શ્રેણીમાં સ્થાન પામ્યા છે, જેમાં ૧૦૦ મહાન ફિલ્મી પાત્રોની યાદીમાં તેમના બે પાત્રો (નાયક તરીકે ફ્રેન્ક સેર્પિકો અને ખલનાયક તરીકે માઇકલ કોર્લિયોન) નો સમાવેશ થાય છે. અમેરિકન સિનેમાના ટોચના ૧૦૦ સંવાદો ની યાદીમાં તેમના ત્રણ સંવાદો સામેલ છે: માઇકલ કોર્લિયોનનો &quot;તમારા મિત્રોને નજીક રાખો, પણ તમારા દુશ્મનોને વધુ નજીક રાખો&quot;; ટોની મોન્ટાનાનો &quot;સે હેલો ટુ માય લીટલ ફ્રેન્ડ!&quot;; અને સોની વોર્ટકિકનો &quot;એટિકા! એટિકા!&quot;. મોટા પડદાથી આગળ વધીને લોકપ્રિય બનેલા અન્ય સંવાદોમાં ...એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મનો &quot;આખી ટ્રાયલ જ નિયમ વિરુદ્ધ છે!&quot;, સેન્ટ ઓફ અ વુમન ફિલ્મનો &quot;હૂ-આહ!&quot;, અને ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩ ફિલ્મનો &quot;જેમ મેં વિચાર્યું કે હું બહાર નીકળી ગયો છું, તેઓ મને પાછો અંદર ખેંચી લે છે&quot; નો સમાવેશ થાય છે. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટે જણાવ્યું હતું કે, &quot;અન્ય લગભગ કોઈપણ અભિનેતા કરતાં તેમની સાથે સંવાદોની વધુ અમીટ રેખાઓ જોડાયેલી છે, જે માત્ર પાત્રો કેવી રીતે લખાયા હતા તેનો જ નહીં પરંતુ તેમણે કેવી રીતે તે પાત્રોને પોતાના બનાવી લીધા તેનો પુરાવો છે.&quot; એમ્પાયર મેગેઝિને વિશ્વભરના વાચકોના મતદાન દ્વારા માઇકલ કોર્લિયોન અને ટોની મોન્ટાનાને અત્યાર સુધીના સૌથી મહાન ફિલ્મી પાત્રો તરીકે પસંદ કર્યા હતા. એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ ડોની બ્રાસ્કો ફિલ્મમાં તેમની લેફ્ટી રુગિએરોની ભૂમિકાને &quot;૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનય જેમને ઓસ્કાર મળવો જોઈતો હતો પણ મળ્યો નથી&quot; ની યાદીમાં સામેલ કરી હતી.

પચિનોએ મનોરંજન ઉદ્યોગની અસંખ્ય હસ્તીઓને પ્રભાવિત કર્યા છે અને તેમના દ્વારા તેઓ પ્રશંસા પામ્યા છે, જેમાં સ્ટીવ બુસેમી, જેફ્રી રાઈટ, બોબી કેનાવાલે, જેવિયર બાર્ડેમ, માઈકલ ઈમ્પેરિઓલી અને જેમી ફોક્સ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. જોન કુસાક, રસેલ ક્રો, જોની ડેપ, કોલિન ફેરેલ અને મેથ્યુ મેકકોનાઘી સહિતના તેમના કેટલાક સહ-કલાકારોએ (કો-સ્ટાર્સ) પણ સ્વીકાર્યું હતું કે પચિનો આ પ્રોજેક્ટ્સમાં સામેલ હોવાની ખાતરી થયા પછી જ તેઓ તેમાં જોડાવા માટે સહમત થયા હતા.

=== બોલિવૂડ પર અલ પચીનોનો પ્રભાવ ===
હોલીવુડના દિગ્ગજ અભિનેતા અલ પચીનો ની અભિનય શૈલી, સંવાદોની રજૂઆત અને તેમના આઇકોનિક પાત્રોએ ભારતીય સિનેમા એટલે કે બોલિવૂડ જગત પર એક ઊંડી અને કાયમી છાપ છોડી છે. બોલિવૂડના મહાનાયક [[અમિતાભ બચ્ચન]] ની પ્રખ્યાત ફિલ્મ અગ્નિપથ માં વિજય દીનાનાથ ચૌહાણનું પાત્ર, તેમની વૉઇસ એક્ટિંગ અને ડાયલોગ બોલવાનો વિશિષ્ટ લહેકો પણ અલ પચીનોએ સ્કારફેસ ફિલ્મમાં અપનાવેલી અવાજની શૈલીથી ભારે પ્રેરિત હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-02-16|title=Film of the Month: Amitabh’s Agneepath is more than mere Scarface, maloom?|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/film-of-the-month-agneepath-amitabh-bachchan-6270570/|access-date=2026-08-13|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

બોલિવૂડના પ્રખ્યાત અભિનેતા સંજય દત્ત એ પોતે એક ઈન્ટરવ્યુમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે તેઓ અલ પચીનોની સુપ્રસિદ્ધ ફિલ્મ સ્કારફેસ માં તેમના અભિનયથી એટલા પ્રભાવિત થયા હતા કે તેઓ તે પાત્રને બોલિવૂડમાં પોતાની રીતે જીવંત કરવા માંગતા હતા. આ જ પ્રેરણાના પરિણામે તેમણે પોતાની કરિયરની સૌથી યાદગાર ફિલ્મ વાસ્તવ કરી, જેમાં પચીનોના ટોની મોન્ટાના પાત્રની ઝલક તેમના રઘુ ના આઇકોનિક પાત્રમાં સ્પષ્ટ જોવા મળી હતી. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=અલ પચિનોની સ્કારફેસ જોઈને વાસ્તવમાં રોલ નિભાવ્યો : સંજય દત્ત|url=https://sandesh.com/supplement/after-seeing-al-pacino-39-s-scarface-played-the-real-role-sanjay|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

આ સિવાય ભારતીય ફિલ્મ નિર્માતાઓએ અલ પચીનોની ફિલ્મોની વાર્તા અને પાત્રોને દેશી રંગમાં ઢાળીને ઘણી હિટ ફિલ્મો આપી છે. અભિનેતા મિથુન ચક્રવર્તી ની ૧૯૮૯માં આવેલી ફિલ્મ મુજરીમ પણ અલ પચીનોની સ્કારફેસ ફિલ્મનું જ એક શાનદાર ભારતીય રૂપાંતરણ હતું, જેમાં મિથુનદાએ પચીનોની એક્ટિંગ સ્ટાઇલને પોતાની આગવી રીતે પડદા પર ઉતારી હતી. આ ઉપરાંત રામ ગોપાલ વર્માની ફિલ્મ સરકાર (પચિનો ની ગોડફાધર ફિલ્મ થી પ્રેરિત) માં અભિષેક બચ્ચન નું પાત્ર અને પ્રકાશ ઝા ની ફિલ્મ રાજનીતિ માં રણબીર કપૂર નું પાત્ર પણ માઇકલ કોર્લિયોન પાત્રની ભારતીય આવૃત્તિ સમાન હતું. રણબીર કપૂરના આ જ અભિનય કૌશલ્યને જોઈને પ્રખ્યાત ફિલ્મ ડિરેક્ટર સંદીપ રેડ્ડી વંગાએ એક ઈન્ટરવ્યુમાં કહ્યું હતું કે, રણબીર કપૂર એ રૉબર્ટ ડી નીરો, અલ પચીનો અને કમલ હાસનનું અદભુત મિશ્રણ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-11-24|title=રૉબર્ટ દ નીરો, અલ પચીનો અને કમલ હાસનનું મિશ્રણ છે રણબીર : સંદીપ રેડ્ડી વંગા|url=https://www.gujaratimidday.com/entertainment-news/bollywood-news/article/animal-sandeep-reddy-vanga-says-ranbir-kapoor-is-a-fusion-of-robert-de-niro-al-pacino-and-kamal-haasan-207204|url-status=live|access-date=2026-08-13|website=www.gujaratimidday.com|language=gu}}&lt;/ref&gt; ખાસ વાત એ છે કે રણબીર કપૂરે ન્યૂ યોર્કની લી સ્ટ્રાબર્ગ થિયેટર એન્ડ ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાંથી અભિનયની સત્તાવાર તાલીમ લીધી છે, જ્યાંથી ભૂતકાળમાં ખુદ અલ પચીનોએ પણ એક્ટિંગ શીખી હતી. રણબીરે તાજેતરમાં આપેલા એક ઇન્ટરવ્યુમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે જ્યારે તેઓ ન્યૂ યોર્કમાં વિદ્યાર્થી (સ્ટુડન્ટ) તરીકે અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે અલ પચીનો બ્રોડવે થિયેટર પર સલોમી નાટક નું રીડિંગ કરી રહ્યા હતા. તે સમયે પચીનો તરફથી માત્ર એક નાની પ્રશંસા કે ઝલક મેળવવા માટે રણબીર સતત ત્રણ કલાક સુધી બહાર લાઈનમાં ઊભા રહ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=શર્મા,|first=રિયા|date=2026-04-05|title=રણબીર કપૂરે અલ પચીનોને મળવા માટે ત્રણ કલાક સુધી રાહ જોવાની ક્ષણો યાદ કરી, કહ્યું કે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોએ 'મને આંગળી બતાવી હતી. - હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ.|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/ranbir-kapoor-recalls-waiting-3-hours-to-meet-al-pacino-says-quentin-tarantino-ramayana-natalie-portman-101775385855089.html|url-status=live|access-date=2026-08-13|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

નવા યુગના સિનેમાની વાત કરીએ તો, નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી એ ગેંગ્સ ઓફ વાસેપુર ફિલ્મમાં ભજવેલું ફેઝલ ખાનનું પાત્ર પણ પચીનોની છાપ ધરાવતું હતું. બોલિવૂડના જાણીતા અભિનેતા અલી ફઝલ બાળપણથી જ અલ પચીનોના ખૂબ મોટા ફેન રહ્યા છે. લંડનમાં એક નાટક દરમિયાન ફઝલને ખુદ પચીનોને રૂબરૂ મળવાની અને તેમની સાથે વાતચીત કરવાની સુવર્ણ તક મળી હતી, જેને તેઓ પોતાના જીવનની સૌથી યાદગાર ક્ષણ ગણાવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite news|title='Raakh' star Ali Fazal shares how his childhood obsession with Al Pacino led to an unforgettable encounter: 'First time I was really starstruck'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/raakh-star-ali-fazal-shares-how-his-childhood-obsession-with-al-pacino-led-to-an-unforgettable-encounter-first-time-i-was-really-starstruck/articleshow/132066608.cms|newspaper=The Times of India|date=2026-06-29|access-date=2026-08-13|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; ફઝલ સહિત બોલિવૂડના અસંખ્ય કલાકારોએ જાહેરમાં સ્વીકાર્યું છે કે અલ પચીનોના અભિનેત્વે સિનેમા પ્રત્યેની તેમની સમજને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખી છે.

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''અલ પચિનો ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૬૯
| ''મી, નેટલી''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| મુખ્ય ભૂમિકા — પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| ૧૯૭૧
| ''ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્ક''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૨
| ''ધ ગોડફાધર''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| સહ અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૩
| ''સ્કેરક્રો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રાન્સિસ લાયનલ ડેલ્બુચી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૩
| ''સેર્પિકો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રેન્ક સેર્પિકો
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૪
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૫
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સોની વોર્ટઝિક
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૭
| ''બોબી ડીયરફિલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી ડીયરફિલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૯
| ''એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| આર્થર કિરકલેન્ડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૮૦
| ''ક્રૂઝિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ બર્ન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૨
| ''ઓથર! ઓથર!''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઇવાન ટ્રેવલિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૩
| ''સ્કારફેસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની મોન્ટાના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૫
| ''રેવલ્યુશન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ડોબ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૯
| ''સી ઓફ લવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ફ્રેન્ક કેલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૦
| ''ડિક ટ્રેસી''
|
|
|
| {{Yes}}
| અલ્ફોન્સ બિગ બોય કેપ્રિસ
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૦
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ફ્રેન્કી એન્ડ જોની''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૨
| ''ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિચાર્ડ રોમા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૨
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૧૯૯૩
| ''કાર્લિટોઝ વે''
|
|
|
| {{Yes}}
| કાર્લિટો બ્રિગાન્ટે
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૫
| ''હીટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ વિન્સન્ટ હેના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૬
| ''સિટી હોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મેયર જોન પેપાસ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ડોની બ્રાસ્કો''
|
|
|
| {{Yes}}
| બેન્જામિન લેફ્ટી રુગિરો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોન મિલ્ટન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''ધ ઇન્સાઇડર''
|
|
|
| {{Yes}}
| લોવેલ બર્ગમેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''એની ગિવન સન્ડે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની ડી અમાટો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ઇન્સોમ્નિયા''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલ ડોર્મર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''સિમોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિક્ટર ટેરેન્સકી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૩
| ''ધ રિક્રુટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર બર્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| શાયલોક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૫
| ''ટુ ફોર ધ મની''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર અબ્રામ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ઓશન્સ થર્ટીન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલી બેન્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''૮૮ મિનિટ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડોક્ટર જેક ગ્રેમ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૮
| ''રાઇટિયસ કિલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ડેવિડ ફિસ્ક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૦
| ''યૂ ડોન્ટ નો જેક''
|
|
|
| {{Yes}}
| જેક કેવોર્કિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા — ટેલિવિઝન ફિલ્મ
|-
| ૨૦૧૧
| ''ધ સન ઓફ નો વન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ચાર્લ્સ સ્ટેનફોર્ડ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૧
| ''જેક એન્ડ જીલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| તેઓ પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''સ્ટેન્ડ અપ ગાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૩
| ''સાલોમે''
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| કિંગ હેરોડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ۲۰۱۴
| ''મેંગલહોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એ જે મેંગલહોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ હમ્બલિંગ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| સાયમન એક્સલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૫
| ''ડેની કોલિન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેની કોલિન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૬
| ''મિસકન્ડક્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લ્સ અબ્રામ્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૭
| ''હેંગમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ રે આર્ચર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માર્વિન શ્વાર્ઝ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''ધ આઇરિશમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| જીમી હોફા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૨૦૨૧
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
|
|
|
| {{Yes}}
| આલ્ડો ગુચી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૩
| ''નોક્સ ગોઝ અવે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઝેવિયર ક્રેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''મોડી''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| મોરિસ ગેંગનેટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ડેડ મેન્સ વાયર''
|
|
|
| {{Yes}}
| એમ એલ હોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે''
|
|
|
| {{Yes}}
| અંકલ કાર્માઇન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ધ રિચ્યુઅલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફાધર થિયોફિલસ રીસિંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|}

=== નિર્દેશક અને નિર્માતા તરીકે વિશેષ ફિલ્મો ===
અલ પચિનોએ અભિનેતા સિવાય ડિરેક્ટર (નિર્દેશક) અને પ્રોડ્યુસર (નિર્માતા) તરીકે પણ કેટલીક ખૂબ જ પ્રખ્યાત પ્રાયોગિક અને ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મો બનાવી છે, જેની યાદી નીચે મુજબ છે:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! વર્ષ !! ફિલ્મ !! ભૂમિકા !! નોંધ
|-

| ૧૯૮૯ || ''ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક'' || નિર્માતા અને અભિનેતા || આ એક પ્રાયોગિક ફિલ્મ હતી જેને થિયેટરમાં રિલીઝ કરવાને બદલે માત્ર ખાસ સ્ક્રીનિંગ માટે જ રાખવામાં આવી હતી.
|-

| ૧૯૯૬ || ''લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ'' || નિર્દેશક, નિર્માતા અને લેખક || પચિનોની નિર્દેશક તરીકેની આ પ્રથમ સત્તાવાર ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ હતી, જેના માટે તેમને ડિરેક્ટર્સ ગિલ્ડ ઓફ અમેરિકાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.
|-

| ૨૦૦૦ || ''ચાઇનીઝ કોફી'' || નિર્દેશક અને અભિનેતા || આ એક અનોખી ડ્રામા ફિલ્મ હતી જે સંપૂર્ણ રીતે બે પાત્રો વચ્ચેની વાતચીત પર આધારિત હતી.
|-

| ૨૦૧૧ || ''વાઇલ્ડ સાલોમે'' || નિર્દેશક અને લેખક || ઓસ્કાર વાઇલ્ડના નાટક પર આધારિત આ એક અર્ધ-ડોક્યુમેન્ટરી (Docudrama) ફિલ્મ હતી.
|}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000199|અલ પચિનો}}

[[en:Al Pacino]]

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>3snnjx8pv12zef9enwcbpv2wrxssnqh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>903647</id>
      <parentid>903646</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T18:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* બાહ્ય કડીઓ */</comment>
      <origin>903647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116937" sha1="66054fp7wdancngmuj4ouz0u56uq5tn" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''અલ પચિનો''' નું હુલામણુ નામ ધરાવતા '''આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનો''' (જન્મ એપ્રિલ ૨૫, ૧૯૪૦), એક અમેરિકન અભિનેતા અને ફિલ્મ નિર્માતા છે. ૨૦મી સદીના સૌથી પ્રભાવશાળી અને મહાન કલાકારોમાંના એક ગણાતા અલ પચિનોએ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Pacino named 'greatest film star'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3001463.stm|date=2003-05-05|access-date=2026-08-12|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; પાંચ દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દીમાં અસંખ્ય યાદગાર ભૂમિકાઓ ભજવી છે. તેઓ અભિનયનો &quot;ટ્રિપલ ક્રાઉન&quot; (ઓસ્કાર, એમી અને ટોની એવોર્ડ) મેળવનારા જૂજ વૈશ્વિક કલાકારોમાં સામેલ છે.

== પ્રારંભિક જીવન ==
આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનોનો જન્મ અમેરિકા ના ન્યૂયોર્ક શહેરના મેનહટન વિસ્તારમાં આવેલા ઈસ્ટ હાર્લેમમાં ૨૫ એપ્રિલ, ૧૯૪૦ના રોજ થયો હતો. તેઓ તેમના સિસિલિયન અમેરિકન માતા રોઝ અને પિતા સાલ્વાટોર પચિનોનું એકમાત્ર સંતાન હતા. તેમના પિતા ઇટાલીના સેન ફ્રાટેલોથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. જ્યારે અલ પચિનો માત્ર બે વર્ષના હતા ત્યારે તેમના માતા-પિતાના છૂટાછેડા થઈ ગયા હતા. 

માતા-પિતા અલગ થયા પછી, તેમના માતા તેમને સાઉથ બ્રોન્ક્સ વિસ્તારમાં લઈ ગયા હતા. ત્યાં તેઓ તેમના નાના-નાની કેટ અને જેમ્સ ગેરાર્ડી સાથે રહેતા હતા. તેમના નાના-નાની નાની ઉંમરે ઇટાલીના પ્રખ્યાત કોર્લિયોન ગામમાંથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. અલગ થયા પછી અલ પચિનોના પિતા કેલિફોર્નિયા જતા રહ્યા હતા, જ્યાં તેમણે વીમા વેચાણકર્તા અને રેસ્ટોરન્ટના માલિક તરીકે કામ શરૂ કર્યું હતું.

જ્યારે અલ પચિનો ત્રણ-ચાર વર્ષના હતા, ત્યારથી જ તેમના માતા તેમને નિયમિત રીતે સિનેમા હોલમાં ફિલ્મો જોવા લઈ જતા હતા. ફિલ્મો જોયા પછી તેઓ મનમાં જ તે પાત્રોના સંવાદો વાગોળવાનું શરૂ કરી દેતા હતા. અલ પચિનોનું હુલામણું નામ સોની બોય હતું, જે તેમની માતાએ તે સમયના પ્રખ્યાત ગાયક અલ જોલ્સનના એક લોકપ્રિય ગીત પરથી રાખ્યું હતું, જે તેઓ અવારનવાર અલ પચિનો માટે ગાતા હતા.

પચિનો એ હર્મન રિડર જુનિયર હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેમણે અંગ્રેજી સિવાયના મોટાભાગના વિષયોના વર્ગો છોડી દીધા હતા. તેમના જુનિયર હાઈસ્કૂલના શિક્ષિકા બ્લેન્ચ રોથસ્ટીને નાની ઉંમરે જ તેમની અભિનય ક્ષમતા ઓળખી લીધી હતી. તેમણે અલ પચિનોને શાળાના નાટકોમાં ભૂમિકાઓ આપી અને વિદ્યાર્થીઓની સભાઓમાં બાઇબલના પાઠ વાંચવાનું કામ સોંપ્યું. તે શિક્ષિકાએ તેમના પરિવારના એપાર્ટમેન્ટની મુલાકાત લીધી અને તેમની નાનીને ખાસ કહ્યું કે આ બાળક આ જ કામ માટે બન્યો છે, જેને અલ પચિનો પોતાના જીવનનો સૌથી મોટો વળાંક માને છે. ત્યારબાદ ઓડિશન આપીને તેમણે હાઈસ્કૂલ ઓફ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. જોકે તેમની માતા તેમના આ નિર્ણયથી અસંમત હતા, કારણ કે તેઓ માનતા હતા કે ગરીબ લોકો અભિનય ન કરે. આ બાબતે ઘરમાં ઝઘડો થતાં તેમણે ઘર છોડી દીધું હતું.

પચિનો એ પોતાના સપના પૂરા કરવા અને ખર્ચ ઉઠાવવા માટે સંદેશવાહક, હોટેલમાં વાસણ સાફ કરવાના સહાયક, સફાઈ કામદાર, ટેલિફોન ઓપરેટર અને ટપાલ ક્લાર્ક જેવી ઓછી આવક વાળી નોકરીઓ કરી હતી. આ સમય દરમિયાન તેઓ ન્યૂયોર્કના અંડરગ્રાઉન્ડ થિયેટરોમાં બેઝમેન્ટ નાટકોમાં અભિનય કરતા હતા. કિશોરાવસ્થામાં તેમણે એક્ટર્સ સ્ટુડિયો નામની સંસ્થામાં જોડાવાનો પ્રયાસ કર્યો પરંતુ તેઓ રિજેક્ટ થયા. ત્યારબાદ તેઓ એચબી સ્ટુડિયોમાં જોડાયા, જ્યાં તેમની મુલાકાત અભિનયના શિક્ષક ચાર્લી લોટન સાથે થઈ, જેઓ પાછળથી તેમના માર્ગદર્શક અને શ્રેષ્ઠ મિત્ર બન્યા. આ સ્ટુડિયોના હોલ અને ડાન્સ રૂમ સાફ કરવાના બદલામાં સંસ્થાએ તેમને મફતમાં ક્લાસ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. રાત્રિના સમયે અલ પચિનો શેરીઓમાં ફરતા ફરતા શેક્સપિયરના સંવાદોની પ્રેક્ટિસ કરતા હતા. આ સમયગાળામાં તેઓ ઘણીવાર બેરોજગાર અથવા બેઘર રહ્યા હતા, અને ક્યારેક શેરીઓમાં, થિયેટરોમાં અથવા મિત્રના ઘરે સૂઈ જતા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૨માં પચિનોના માતાનું ત્રેતાલીસ વર્ષની નાની ઉંમરે અવસાન થયું હતું. તેના પછીના જ વર્ષે તેમના નાનાનું પણ અવસાન થયું. અલ પચિનો આ સમયને પોતાના જીવનનો સૌથી મુશ્કેલ તબક્કો માને છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ તે સમયે બાવીસ વર્ષના હતા અને તેમના જીવનના સૌથી પ્રભાવશાળી બે લોકો ચાલ્યા ગયા હતા, જેના કારણે તેઓ સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડ્યા હતા.

એચબી સ્ટુડિયોમાં ચાર વર્ષ વિતાવ્યા પછી, અલ પચિનોએ એક્ટર્સ સ્ટુડિયો માટે સફળતાપૂર્વક ઓડિશન આપ્યું. ત્યાં તેમણે અભિનયના પ્રખ્યાત કોચ લી સ્ટ્રાસબર્ગ હેઠળ પદ્ધતિસરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો. આ જ લી સ્ટ્રાસબર્ગ પાછળથી અલ પચિનો સાથે ધ ગોડફાધર ભાગ બે ફિલ્મમાં પણ જોવા મળ્યા હતા. પાછળથી આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં તેમણે સ્ટ્રાસબર્ગ અને આ સંસ્થાની તેમના જીવન પર પડેલી અસર વિશે વાત કરી હતી કે એક્ટર્સ સ્ટુડિયોનું તેમના જીવનમાં ખૂબ મોટું સ્થાન છે અને લી સ્ટ્રાસબર્ગને જેટલું સન્માન મળવું જોઈતું હતું તેટલું નથી મળ્યું. ચાર્લી લોટન પછી આ સંસ્થાએ જ તેમની કારકિર્દીને એક નવી દિશા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ અન્ય નાની-મોટી નોકરીઓ છોડીને સંપૂર્ણપણે અભિનય તરફ વળી શક્યા હતા. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે લી સ્ટ્રાસબર્ગ સાથે કામ કરવું ખૂબ જ ઉત્સાહજનક હતું કારણ કે તેઓ જ્યારે કોઈ દ્રશ્ય કે લોકો વિશે વાત કરતા ત્યારે એટલા રસપ્રદ લાગતા કે બસ તેમને સાંભળતા જ રહેવાનું મન થાય. તેઓ અભિનેતાઓને ખૂબ પ્રેમ કરતા અને અભિનયની અદ્ભુત સમજ ધરાવતા હતા.

== અંગત જીવન ==
=== સંબંધો અને બાળકો ===
પચિનોનો તેમની 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના સહ-અભિનેત્રી ડાયેન કીટન સાથે લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો. તેમનો આ ઉતાર-ચઢાવવાળો સંબંધ 'ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩' ના શૂટિંગ પછી પૂરો થયો હતો. આ સિવાય તેઓ જીલ ક્લેબર્ગ, ટ્યુઝડે વેલ્ડ, માર્થે કેલર, વેરુસ્કા વોન લેહન્દોર્ફ, કેથલીન ક્વિનલાન, લિન્ડાલ હોબ્સ અને પેનેલોપ એન મિલર સાથે પણ સંબંધોમાં રહ્યા હતા. પચિનોનો આર્જેન્ટિનાની અભિનેત્રી લ્યુસિલા પોલાક સાથે ૨૦૦૮ થી ૨૦૧૮ સુધી ૧૦ વર્ષ લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો.

પચિનોને ચાર બાળકો છે. તેમની સૌથી મોટી દીકરી જૂલી મેરીનો જન્મ ૧૬ ઓક્ટોબર ૧૯૮૯ના રોજ થયો હતો, જે તેમની અને એક્ટિંગ કોચ જેન ટેરન્ટની દીકરી છે. આ સિવાય ૨૫ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ના રોજ આઈવીએફ પદ્ધતિ દ્વારા તેમને બે જોડિયા બાળકો થયા હતા, જેમની માતા અભિનેત્રી બેવર્લી ડી એન્જેલો છે, જેમની સાથે પચિનો ૧૯૯૭ થી ૨૦૦૩ સુધી સંબંધમાં રહ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૪ દરમિયાન ફિલ્મ નિર્માતા નૂર અલ્ફલ્લાહ સાથેના સંબંધોથી ૧૫ જૂન ૨૦૨૩ના રોજ તેમને એક દીકરો થયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gujarati|first=TV9|date=2023-05-31|title=Al Pacinoની 53 વર્ષ નાની ગર્લફ્રેન્ડ બનશે માતા, 82 વર્ષની ઉંમરે ચોથી વખત પિતા બનશે એક્ટર|url=https://tv9gujarati.com/entertainment/hollywood-actor-al-pacino-is-going-to-be-a-father-for-the-fourth-time-at-the-age-of-82-with-53-year-younger-girlfriend-768236.html|access-date=2026-08-12|website=TV9 Gujarati|language=gu}}&lt;/ref&gt;૮૩ વર્ષની ઉંમરે પચિનો દુનિયાના સૌથી મોટી ઉંમરે પિતા બનનારા વ્યક્તિઓમાંથી એક બન્યા છે,  કોરોના લોકડાઉન બાદ ૨૦૨૨માં શરૂ થયેલો આ સંબંધ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં સત્તાવાર રીતે પૂરો થયો હતો અને બંને અલગ થઈ ગયા હતા&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-09-07|title=પીઢ અભિનેતા અલ પચિનો અને નૂર અલફલ્લાહ અલગ થયા: બાળકનો જન્મ ત્રણ મહિના પહેલા થયો હતો, નૂરે કસ્ટડી અને પૈસા માંગ્યા|url=https://www.divyabhaskar.co.in/entertainment/bollywood/news/veteran-actors-al-pacino-and-noor-alfallah-split-131802804.html|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;, પચીનો એ ક્યારેય લગ્ન કર્યા નથી.

== કારકિર્દી ==

=== ૧૯૬૭–૧૯૭૧: થિયેટર ભૂમિકાઓ અને ફિલ્મ સફરની શરૂઆત ===
[[File:Al Pacino - Hummel.jpg|thumb|upright|અલ પચિનો ૧૯૭૭માં ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઑફ પાવ્લો હમેલ નાટકમાં અભિનય કરતા.]] ૧૯૬૭માં અલ પચિનોએ બોસ્ટનના ચાર્લ્સ પ્લેહાઉસમાં અવેક એન્ડ સિંગ નાટકથી વ્યાવસાયિક રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ત્યારબાદ અમેરિકા હુર્રા નાટકમાં કામ દરમિયાન તેમની મુલાકાત અભિનેત્રી જીલ ક્લેબર્ગ સાથે થઈ, બંને વચ્ચે પાંચ વર્ષ સુધી પ્રેમસંબંધ રહ્યો, અને ત્યારબાદ તેઓ ન્યૂયોર્ક શહેરમાં પાછા ફર્યા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૮માં પચિનોએ એસ્ટોર પ્લેસ થિયેટરમાં ઇઝરાયેલ હોરોવિટ્ઝના ધ ઇન્ડિયન વોન્ટ્સ ધ બ્રોન્ક્સ નામના નાટકમાં મર્ફ નામના શેરી ગુંડાની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ નાટક ૧૭ જાન્યુઆરી, ૧૯૬૮ના રોજ શરૂ થયું હતું અને તેના કુલ એકસો સિત્યોતેર શો થયા હતા. આ નાટકની સાથે જ હોરોવિટ્ઝનું બીજું નાટક ઈટ્સ કોલ્ડ ધ સુગર પ્લમ પણ દર્શાવવામાં આવતું હતું, જેમાં જીલ ક્લેબર્ગ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ નાટકમાં શાનદાર અભિનય માટે  પચિનોને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓબી એવોર્ડ મળ્યો હતો, જ્યારે જોન કાઝલેને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. માર્ટિન બ્રેગમેને આ નાટક જોયું અને તેઓ પચિનોના મેનેજર બન્યા હતા. આ ભાગીદારી આવનારા વર્ષોમાં ખૂબ જ સફળ સાબિત થઈ, કારણ કે બ્રેગમેને જ પચિનોને ધ ગોડફાધર, સેર્પીકો અને ડોગ ડે આફ્ટરનૂન જેવી મહાન ફિલ્મો કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. પોતાની સ્ટેજ કારકિર્દી વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે માર્ટિન બ્રેગમેને જ મારી શોધ કરી હતી જ્યારે હું પચીસ-છવ્વીસ વર્ષનો હતો અને તેઓ મારા મેનેજર બન્યા હતા. હું આજે જે પણ સ્થાને છું તે માર્ટીના કારણે જ છું અને હું ખરેખર તેમનો ઋણી છું.

૨૫ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૬૯ના રોજ પચિનોએ બેલાસ્કો થિયેટર ખાતે ડોન પીટરસનના ડઝ અ ટાઈગર વેર અ નેકટાઈ નામના નાટકથી બ્રોડવે થિયેટરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. આ નાટક ઓગણચાળીસ શો પછી ૨૯ માર્ચ, ૧૯૬૯ના રોજ બંધ થઈ ગયું હતું, પરંતુ પચિનોના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ થયા હતા અને ૨૦ એપ્રિલ, ૧૯૬૯ના રોજ તેમને આ ભૂમિકા માટે પ્રતિષ્ઠિત ટોની એવોર્ડ મળ્યો હતો.  પચિનોએ ૧૯૭૦ના દાયકામાં પણ સ્ટેજ પર અભિનય ચાલુ રાખ્યો હતો અને ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ નામના નાટક માટે પોતાનો બીજો ટોની એવોર્ડ જીત્યો હતો. આ સિવાય તેમણે રિચાર્ડ ધ થર્ડ નામના નાટકમાં મુખ્ય શીર્ષક ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૮૦ના દાયકા મા ડેવિડ મેમેટના અમેરિકન બફેલો નામના નાટકમાં દેખાયા પછી પચિનોએ ફરીથી સ્ટેજ પર મોટી સફળતા મેળવી હતી, જેના માટે તેમને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ ૧૯૯૦ પછી પચીનો સ્ટેજ કાર્યોમાં યુજેન ઓ નીલના હ્યુગી, ઓસ્કાર વાઈલ્ડના સાલોમે અને વર્ષ ૨૦૦૫માં લાઈલ કેસ્લરના ઓર્ફન્સ નામના નાટકોના પુનઃપ્રસારણનો સમાવેશ થાય છે. એક્ટર્સ સ્ટુડિયોમાં અભ્યાસ કરતી વખતે પચીનોને સમજાયું હતું કે તેમની પાસે અભિનયની એક અદ્ભુત ભેટ છે અને તેમને આ કામમાં ખૂબ આનંદ આવતો હતો, જોકે તેમના શરૂઆતના કામો આર્થિક રીતે બહુ ફાયદાકારક નહોતા. 

સ્ટેજ પર સફળતા મેળવ્યા પછી પચિનોએ વર્ષ ૧૯૬૯માં પેટ્ટી ડ્યુક અભિનીત એક સ્વતંત્ર ફિલ્મ મી, નેટલીમાં ટૂંકી ભૂમિકા ભજવીને ફિલ્મી દુનિયામાં પ્રવેશ કર્યો હતો. વર્ષ ૧૯૭૦માં પચિનોએ ક્રિએટિવ મેનેજમેન્ટ એસોસિએટ્સ નામની ટેલેન્ટ એજન્સી સાથે કરાર કર્યા હતા. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૭૧માં આવેલી ફિલ્મ ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્કમાં એક હેરોઈનના બંધાણી યુવકની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને તેમણે ફીચર ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતા તરીકે સત્તાવાર શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૭૨–૧૯૮૩: વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને સફળતા ===
[[File:Al Pacino with James Caan.jpg|thumb|upright|left|વર્ષ ૧૯૭૨ની આસપાસ જેમ્સ કાન સાથે અલ પચિનો]]
ડિરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ પચિનોને મારીયો પુઝો ની ૧૯૬૯ માં પ્રકાશિત થયેલી સુપર હિટ માફિયા નવલકથા [[ધ ગોડફાધર (નવલકથા)|ધ ગોડફાધર]] પર આધારિત ફિલ્મ માં માઈકલ કોર્લિયોનની મુખ્ય ભૂમિકા માટે પસંદ કર્યા હતા, જે વર્ષ ૧૯૭૨ રિલીઝ થઈ હતી. જોકે આ ભૂમિકા મેળવવા માટે જેક નિકોલસન, રોબર્ટ રેડફોર્ડ, વોરેન બીટી અને તે સમયે ખૂબ જ ઓછા જાણીતા એવા રોબર્ટ ડી નિરોએ પણ પ્રયાસો કર્યા હતા. તેમ છતાં દિગ્દર્શક ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ '''અલ પચિનો'''ની જ પસંદગી કરી હતી; કારણ કે પચિનો પોતે ઇટાલિયન મૂળના હતા અને તેમની એકટિંગ માં એક ખાસ તીવ્રતા હતી જે કોપોલાને 'માઇકલ કોર્લિયોની'ના પાત્ર માટે જોઈતી હતી.

શરૂઆતમાં પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ ફિલ્મ સ્ટુડિયોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ આ પસંદગીથી નારાજ થયા હતા, કારણ કે તેઓ આ ભૂમિકા માટે કોઈ વધુ પ્રખ્યાત અભિનેતાને લેવા માંગતા હતા. જોકે, ફિલ્મમાં પચીનોના પ્રખ્યાત 'રેસ્ટોરન્ટ શૂટઆઉટ દ્રશ્ય'ના શૂટિંગ પછી તેઓ માની ગયા હતા.

આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર તમામ રેકોર્ડ તોડીને '''ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર''' સાબિત થઈ અને તે વર્ષની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ બની. આ ફિલ્મમાં પચિનોના અદ્ભુત અભિનયને કારણે તેમને '''ઓસ્કાર એવોર્ડ'''નું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમના આ પરફોર્મન્સને ફિલ્મ જગતમાં એક અત્યંત તીવ્ર અને પ્રભાવશાળી એક્ટિંગના સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ સાથે જ, માઇકલ કોર્લિયોનીનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત અને આઇકોનિક પાત્ર માનવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-12-18|title=અલ પચિનોના એક ફેન એ બાકસની ૧ લાખ દીવાસળીઓમાંથી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના તેમના પ્રખ્યાત પાત્ર 'માઇકલ કોર્લિયોની'નું એક અત્યંત સુંદર અને અદભુત સ્ટેચ્યુ તૈયાર કર્યું છે.|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/ajab-artist-tomislav-horvat-created-a-sculpture-of-al-pacino-with-matchboxes-in19-mon-4468137-pho.html|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;

લાંબા સમય સુધી એવી અફવાઓ હતી કે પચિનોએ તે વર્ષના ઓસ્કાર એવોર્ડ સમારોહનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. અફવા મુજબ તેઓ શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાની શ્રેણીમાં નામાંકિત થવાથી નારાજ હતા, કારણ કે ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતાનો ઓસ્કાર જીતનાર સહ-કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો કરતાં અલ પચિનોનો સ્ક્રીન પર દેખાવાનો સમય વધુ હતો. જોકે, વર્ષ ૨૦૨૪માં પ્રકાશિત થયેલી પોતાની આત્મકથામાં અલ પચિનોએ આ અફવાઓનું સંપૂર્ણ ખંડન કર્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી છે કે તે સમયે અચાનક મળેલી વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને પ્રખ્યાતિના કારણે તેઓ ખૂબ ડરી ગયા હતા અને માનસિક રીતે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા. આ અતિશય ભયના કારણે અને તે જ સમયે બોસ્ટનમાં થિયેટરના કામમાં વ્યસ્ત હોવાને લીધે તેઓ તે ઓસ્કાર સમારોહમાં હાજર રહી શક્યા નહોતા.

૧૯૭૩માં, પચિનોએ જીન હેકમેન સાથે સ્કેરક્રો ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું, જેને કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રતિષ્ઠિત પામ ડી ઓર એવોર્ડ મળ્યો હતો. એ જ વર્ષે, ન્યૂ યોર્ક સિટીના પોલીસ ઓફિસર ફ્રેન્ક સેર્પિકોની સાચી વાર્તા પર આધારિત સેર્પિકો ફિલ્મમાં શાનદાર એક્ટિંગ કરવા બદલ પચીનોને બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ ફિલ્મમાં તેમણે સાથી પોલીસ અધિકારીઓનો ભ્રષ્ટાચાર ખુલ્લો પાડવા માટે અંડરકવર ઓપરેશન કર્યું હતું. 

[[File:Pacino as Serpico in 1973.jpg|thumb|upright|૧૯૭૩માં સેર્પિકો ફિલ્મના પાત્રમાં પચીનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૪માં, ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર'ની સિક્વલ મૂવીમાં પચિનોએ ફરી એકવાર માઇકલ કોર્લિયોનીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સુપર હિટ રહી અને સાથે બેસ્ટ પિક્ચરનો ઓસ્કાર જીતનારી ઇતિહાસની પહેલી સિક્વલ બની હતી. આ રોલ માટે પચીનોને ત્રીજી વખત ઓસ્કાર નોમિનેશન મળ્યું હતું, જે માઇકલ કોર્લિયોનીના પાત્ર માટે તેમનું લીડ કેટેગરીમાં બીજું નોમિનેશન હતું. પ્રખ્યાત મેગેઝિન ન્યૂઝવીકે ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨ માં તેમના પરફોર્મન્સને સિનેમાના ઇતિહાસમાં કોઈ વ્યક્તિના હૃદયના કઠોર થવાની પ્રક્રિયાનું સૌથી શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન ગણાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-01|title=અમદાવાદના આશ્રમ રોડ પર આવેલા પ્રયોગશાળા હોલ ખાતે અલ પચિનોની સુપરહિટ ક્લાસિક ફિલ્મ સર્પિકો નું ખાસ સ્ક્રીનિંગ યોજાયું|url=https://english.gujaratsamachar.com/news/lifestyle-fashion/have-a-leisurely-weekend-with-drama-laughter-and-more-in-ahmedabad-65361255554|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Gujarat Samachar|language=en}}&lt;/ref&gt;

૧૯૭૫માં, પચિનોને બેંક લૂંટારા જોન વોજટોવિચની સાચી વાર્તા પર આધારિત 'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' ફિલ્મથી વધુ એક મોટી બોક્સ ઓફિસ પર બ્લોકબસ્ટર સફળતા મળી, આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સિડની લુમેટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે થોડા વર્ષો પહેલા 'સેર્પિકો' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ માટે પચિનોને ફરી એકવાર ઓસ્કારમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. 

[[File:Al Pacino Penelope Allen in Dog Day Afternoon.jpg|thumb|upright|૧૯૭૫માં આવેલી ડોગ ડે આફ્ટરનૂન ફિલ્મના એક દ્રશ્યમાં પચિનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૭માં, સિડની પોલેક દ્વારા નિર્દેશિત 'બોબી ડીયરફિલ્ડ' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક રેસ-કાર ડ્રાઇવરની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લૉપ થઈ હતી, પરંતું આ શાનદાર રોલ માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમની આના પછીની ફિલ્મ કોર્ટરૂમ ડ્રામા આધારિત 'એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ' હતી. જે સુપર હિટ બની સાથે આ ફિલ્મમાં પચિનોની અદ્ભુત એક્ટિંગ રેન્જના ફિલ્મ વિવેચકોએ ખૂબ વખાણ કર્યા અને તેમને ચોથી વખત બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું. જોકે, તે વર્ષે આ એવોર્ડ 'ક્રેમર વર્સિસ ક્રેમર' ફિલ્મ માટે ડસ્ટિન હોફમેનને મળ્યો હતો, રસપ્રદ વાત એ છે કે આ ફિલ્મની ઓફર પહેલા પચિનોને થઈ હતી પણ તેમણે આ રોલ કરવાની ના પાડી દીધી હતી. 

૧૯૭૦ના દાયકા દરમિયાન, પચિનોને કુલ પાંચ ઓસ્કાર નામાંકન મળ્યા હતા, જેમાં સેર્પિકો, ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨, ડોગ ડે આફ્ટરનૂન અને એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મો માટે બેસ્ટ એક્ટરના ચાર નામાંકન સામેલ હતા.

૧૯૮૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં પચિનોની કારકિર્દીમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ન્યૂ યોર્કના ગે સમુદાયના વિરોધનો સામનો કરનારી તેમની વિવાદાસ્પદ ફિલ્મ 'ક્રૂઝિંગ' અને કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ઓથર! ઓથર!' બોક્સ ઓફિસ પર ખાસ સફળ ન રહી અને ફિલ્મ વિવેચકોએ પણ તેના નકારાત્મક રિવ્યૂ આપ્યા હતા. જોકે, ૧૯૮૩માં બ્રાયન ડી પાલ્મા દ્વારા નિર્દેશિત ગેંગસ્ટર ક્રાઇમ એક્શન ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કારફેસ'માં તેમનું પરફોર્મન્સ તેમની કારકિર્દીનું સૌથી મોટું હાઇલાઇટ અને યાદગાર પાત્ર સાબિત થયું. શરૂઆતમાં આ ફિલ્મમાં બતાવેલી અતિશય હિંસાના કારણે વિવેચકોએ તેની આકરી ટીકા કરી હતી, પરંતુ સમય જતાં આ ફિલ્મને સિનેમા જગતમાં ભારે પ્રશંસા મળી. આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ઘણું સારું પ્રદર્શન કર્યું,તેમજ ફિલ્મમાં ક્યુબન ડ્રગ લોર્ડ 'ટોની મોન્ટાના' નો દમદાર રોલ ભજવવા બદલ પચિનોને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નામાંકન મળ્યું હતું. પચિનોએ ભજવેલું ટોની મોન્ટાનાનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક આઇકોનિક ગેંગસ્ટર પાત્ર તરીકે જોવામાં આવે છે.

=== ૧૯૮૪–૧૯૯૯: ૪ વર્ષનો બ્રેક અને જબરદસ્ત વાપસી ===

અમેરિકન ક્રાંતિ દરમિયાન એક શિકારીની વાર્તા પર આધારિત તેમની ૧૯૮૫ની ફિલ્મ 'રેવલ્યુશન' કમાણી અને વિવેચકો બંને દ્રષ્ટિએ નિષ્ફળ રહી હતી. પચિનોએ આ નિષ્ફળતા માટે ફિલ્મના ઉતાવળિયા પ્રોડક્શનને જવાબદાર ગણાવ્યું હતું, જેના કારણે તેમણે ફિલ્મોમાંથી ચાર વર્ષનો બ્રેક લીધો હતો. આ સમય દરમિયાન પચિનો ફરી રંગમંચ તરફ વળ્યા. તેમણે 'ક્રિસ્ટલ ક્લિયર', 'નેશનલ એન્થમ્સ' અને અન્ય નાટકોના વર્કશોપ પ્રોડક્શન્સ તૈયાર કર્યા; તેમજ ૧૯૮૮માં પ્રોડ્યુસર જોસેફ પેપના 'ન્યૂ યોર્ક શેક્સપિયર ફેસ્ટિવલ'માં 'જુલિયસ સીઝર' નાટકમાં પણ અભિનય કર્યો. 

ફિલ્મોમાંથી લીધેલા આ બ્રેક વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે: &quot;મને યાદ છે જ્યારે ૧૯૭૪-૭૫માં બધું બરાબર ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે હું સ્ટેજ પર 'ધ રેઝિસ્ટિબલ રાઇઝ ઓફ આર્ટુરો ઉઇ' નાટક કરી રહ્યો હતો. તે સમયે મેં ક્યાંક વાંચ્યું કે હું સ્ટેજ પર એટલે પાછો ફર્યો છું કારણ કે મારું ફિલ્મી કરિયર ડૂબી રહ્યું છે! થિયેટર પ્રત્યે લોકોની આવી નકારાત્મક વિચારસરણી રહી છે, જે કમનસીબ છે.&quot;

પચિનોએ ૧૯૮૯માં 'સી ઓફ લવ' ફિલ્મથી ફરી મોટા પડદા પર વાપસી કરી, જેમાં તેમણે એક એવા ડિટેક્ટિવની ભૂમિકા ભજવી હતી જે અખબારની સિંગલ્સ કોલમ દ્વારા શિકાર શોધતા સિરિયલ કિલરની શોધ કરે છે. આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી ખૂબ જ સારા રિવ્યૂઝ મળ્યા હતા, અને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી.

૧૯૯૦માં આવેલી 'ડિક ટ્રેસી' ફિલ્મ પણ બોક્સ ઓફિસ પર વ્યાવસાયિક રીતે સફળ રહી હતી. આ ફિલ્મમાં 'બિગ બોય કેપ્રિસ'ની ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કારનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. પ્રખ્યાત ફિલ્મ વિવેચક રોજર એબર્ટે પચિનોના વખાણ કરતા તેમને આખી ફિલ્મમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર ગણાવ્યા હતા.આ જ વર્ષમાં આગળ જતાં, તેમણે ગોડફાધર સિરીઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ ગોડફાધર ૩' માં તેમના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્રોમાંના એક, માઈકલ કોર્લિયોન તરીકે પુનરાગમન કર્યું હતું. જોકે આ ફિલ્મ આર્થિક રીતે સફળ હિટ સાબિત થઈ હતી, પરંતુ તે તેના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી સફળતા મેળવી શકી નહોતી, અને પચીનોના પરિપક્વ અને લાગણીસભર અભિનયના વિવેચકો દ્વારા વ્યાપક વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. આ શાનદાર અભિનય માટે તેમને મોશન પિક્ચર ડ્રામા શ્રેણીમાં 'બેસ્ટ એક્ટર' (શ્રેષ્ઠ અભિનેતા) તરીકે પ્રતિષ્ઠિત ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું.

૧૯૯૧માં પચિનોએ 'ફ્રેન્કી અને જોની' ફિલ્મમાં મિશેલ ફીફર સાથે અભિનય કર્યો, જેમણે અગાઉ 'સ્કારફેસ' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ જેલમાંથી મુક્ત થયેલા એક રસોઈયાની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે પોતાની સાથે રેસ્ટોરન્ટમાં કામ કરતી એક વેઈટ્રેસ સાથે સંબંધની શરૂઆત કરે છે. આ ફિલ્મ ટેરેન્સ મેકનેલીના ૧૯૮૭ના પ્રખ્યાત નાટક પરથી બનાવવામાં આવી હતી. વિવેચકો તરફથી આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ એવરેજ સાબિત થઈ હતી, જોકે પચિનોએ પાછળથી જણાવ્યું હતું કે તેમને આ પાત્ર ભજવવાની ખૂબ મજા આવી હતી. ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સના વિવેચક જેનેટ મેસ્લિને પચિનોના વખાણ કરતા લખ્યું હતું કે, પચિનો આટલા સરળ અને આકર્ષક અગાઉ ક્યારેય દેખાયા નથી અને મિશેલ સાથેના તેમના દ્રશ્યો ખૂબ જ સચોટ અને પ્રમાણિક છે.

૧૯૯૨માં આવેલી માર્ટિન બ્રેસ્ટની ફિલ્મ 'સેન્ટ ઓફ અ વુમન'માં એક ગુસ્સાવાળા અને અંધ યુએસ આર્મી લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડની યાદગાર ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને તેના પછીના વર્ષે શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કાર મળ્યો હતો. આ જ વર્ષે તેમને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકે પણ નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ સાથે જ પચિનો એક જ વર્ષમાં બે અલગ-અલગ ફિલ્મો માટે બે એક્ટિંગ નોમિનેશન મેળવનારા અને મુખ્ય ભૂમિકા માટે ઓસ્કાર જીતનારા ઇતિહાસના પ્રથમ પુરુષ અભિનેતા બન્યા હતા.

૧૯૯૩માં પચિનોએ ગુનાહિત ડ્રામા ફિલ્મ 'કાર્લિટોઝ વે' માં સીન પેન સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ ન્યૂયોર્ક સ્ટેટ સુપ્રીમ કોર્ટના જજ એડવિન ટોરેસ દ્વારા લખાયેલી નવલકથાઓ 'કાર્લિટોઝ વે' (૧૯૭૫) અને 'આફ્ટર અવર્સ' (૧૯૭૯) પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મનું દિગ્દર્શન જાણીતા ડાયરેક્ટર બ્રાયન ડી પાલ્માએ કર્યું, જેમની સાથે પચિનોએ અગાઉ ૧૯૮૩ની તેમની હિટ, આઇકોનિક ક્લ્ટ ક્લાસિક ફિલ્મ 'સ્કારફેસ' માં કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ કાર્લિટો બ્રિગાન્તે નામના એક એવા ગેંગસ્ટરની ભૂમિકા ભજવી હતી જે પોતાના ભ્રષ્ટ વકીલની મદદથી જેલમાંથી મુક્ત થાય છે અને હવે સુધરી જવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે. રિલીઝ સમયે બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ સરેરાશ સફળ રહી હતી, અને તેને મિશ્ર પ્રતિભાવો મળ્યા હતા, પરંતુ પાછળથી તે સિનેમા જગતમાં એક 'કલ્ટ ક્લાસિક' ગેંગસ્ટર ફિલ્મ તરીકે પ્રખ્યાત થઈ હતી.

ત્યારબાદ ૧૯૯૫માં પચિનોએ માઈકલ મેનની પ્રખ્યાત એક્શન ક્રાઈમ થ્રિલર ફિલ્મ 'હીટ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેઓ અને રોબર્ટ ડી નિરો પ્રથમ વખત મોટા પડદા પર એકસાથે જોવા મળ્યા હતા (જોકે આ બંને કલાકારો અગાઉ 'ધ ગોડફાધર ભાગ ૨' માં પણ હતા, પરંતુ તેમાં બંનેનો એક પણ સીન સાથે નહોતો). આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ વખાણી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આજે પણ આ ફિલ્મને સિનેમા જગતની એક માસ્ટરપીસ સિનેમેટિક અને ઇતિહાસની સૌથી પ્રભાવશાળી 'હીસ્ટ' ફિલ્મોમાંની એક ગણવામાં આવે છે.૧૯૯૬માં પચિનોએ તેમના પોતાના દિગ્દર્શનમાં બનેલી થિયેટ્રિકલ ડોક્યુડ્રામા ફિલ્મ 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેમાં વિલિયમ શેક્સપિયરના નાટકના દ્રશ્યો અને લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં શેક્સપિયરની પ્રાસંગિકતા દર્શાવવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ રહી હતી પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો.

૧૯૯૭માં આવેલી રહસ્યમય થ્રિલર ફિલ્મ 'ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ' માં પચિનોએ શેતાનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં કીઆનુ રીવ્સ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. જાણીતા વિવેચક રોજર એબર્ટે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ શેતાનનું આ પાત્ર અદભુત ઉત્સાહ અને આનંદ સાથે ભજવ્યું છે.તે જ વર્ષે આવેલી બાયોગ્રાફીકલ ગેંગસ્ટર ડ્રામા  ફિલ્મ 'ડોની બ્રાસ્કો' પણ બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ રહી હતી. આ ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકામાં ન્યૂયોર્કના કુખ્યાત 'બોનાનો માફિયા પરિવાર' ની અંદર ઘૂસણખોરી કરનાર અંડરકવર એફબીઆઈ એજન્ટ જોસેફ પિસ્ટોન (ડોની બ્રાસ્કો) ના વાસ્તવિક ઓપરેશન પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ ન્યૂયોર્કના વાસ્તવિક ગેંગસ્ટર 'લેફ્ટી રુગિએરો ની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ અજાણતામાં એફબીઆઈ એજન્ટ (જોની ડેપ) ને પોતાના માફિયા સામ્રાજ્યની અંદર લાવે છે જે બાદમાં આખા ગેંગનો સફાયો કરે છે.

૧૯૯૯માં પચિનોએ ઓસ્કારમાં મલ્ટિપલ નોમિનેશન મેળવનારી ફિલ્મ 'ધ ઇન્સાઇડર' માં રસેલ ક્રો સાથે એક ટીવી પ્રોડ્યુસરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને વિવેચકોએ ખૂબ જ વખાણી હોવા છતાં ઊંચા બજેટને કારણે બોક્સ ઓફિસ પર તે 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. આ જ વર્ષે તેઓ ઓલિવર સ્ટોનની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' માં પણ જોવા મળ્યા હતા, જે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી.

=== ૨૦૦૦–૨૦૧૮: ટેલિવિઝન ભૂમિકાઓ અને રંગમંચ પર વાપસી ===

૨૦૦૦ની સાલથી પચિનોએ ત્રણ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યા હતા; જેમાં પ્રથમ એવોર્ડ ૨૦૦૧માં સિનેમા જગતમાં તેમના આજીવન યોગદાન બદલ સેસિલ બી ડીમિલ એવોર્ડ તરીકે આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૦૦માં પચિનોએ જેરી ઓરબેક સાથે ઇરા લેવિસના નાટક પર આધારિત ઓછા બજેટની ફિલ્મ 'ચાઇનીઝ કોફી' માં અભિનય કર્યો હતો, જેને વિવિધ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. મુખ્યત્વે બે મુખ્ય પાત્રો વચ્ચેની વન-ઓન-વન વાતચીત પર આધારિત આ ફિલ્મને પૂર્ણ કરવામાં લગભગ ત્રણ વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો અને તેનું સંપૂર્ણ ભંડોળ પચિનોએ પોતે પૂરું પાડ્યું હતું.

'ચાઇનીઝ કોફી' ફિલ્મને પચિનો દ્વારા પ્રોડ્યુસ કરવામાં આવેલી અન્ય બે દુર્લભ ફિલ્મો 'ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક' અને 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' ની સાથે 'પચિનો: એન એક્ટર્સ વિઝન' નામના એક ખાસ ડીવીડી બોક્સ સેટમાં સામેલ કરવામાં આવી હતી, જે ૨૦૦૭માં રિલીઝ થઈ હતી. પચિનોએ આ ફિલ્મો ધરાવતી ડિસ્ક માટે પ્રસ્તાવના અને ઉપસંહાર પણ તૈયાર કર્યા હતા.

[[File:Al Pacino.jpg|thumb|left|upright|૨૦૦૪ના વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]
૨૦૦૨માં પચિનોએ પ્રખ્યાત દિગ્દર્શક ક્રિસ્ટોફર નોલાનની મનોવૈજ્ઞાનિક થ્રિલર ફિલ્મ 'ઇન્સોમ્નિયા' માં અભિનય કર્યો હતો, જે આ જ નામની એક નોર્વેજીયન ફિલ્મની રિમેક હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે વિલિયમ્સ અને હિલેરી સ્વાન્ક જેવા કલાકારો સાથે કામ કર્યું હતું, જેમાં પચિનોએ અલાસ્કાના એક નાના શહેરમાં હત્યાની તપાસ કરવા આવેલા લોસ એન્જલસના એક અનુભવી ડિટેક્ટિવની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકો તરફથી પચિનો અને રોબિન વિલિયમ્સ બંનેના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. સાથે આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થઈ હતી.

ત્યારબાદ આવેલી તેમની આગામી ફિલ્મ 'સિમોન' ને વિવેચકો તરફથી ખાસ પ્રશંસા ન મળી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૨માં તેમણે 'પીપલ આઈ નો' ફિલ્મમાં એક પબ્લિસિસ્ટની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હોવા છતાં આ નાની ફિલ્મ પર લોકોનું ખાસ ધ્યાન ગયું નહોતું અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' રહી હતી.

પોતાની વ્યાવસાયિક સફળતા પછી ભાગ્યે જ સહાયક ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ, ૨૦૦૩માં વિવેચકો અને બોક્સ ઓફિસ પર ભારે 'ડિઝાસ્ટર' સાબિત થયેલી ફિલ્મ 'ગીગ્લી' માં દિગ્દર્શક માર્ટિન બ્રેસ્ટના આગ્રહ ખાતર એક નાની ભૂમિકા સ્વીકારી હતી. ૨૦૦૩માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'ધ રિક્રુટ' માં પચિનો એક સીઆઈએ રિક્રુટર તરીકે જોવા મળ્યા હતા અને તેમની સાથે કોલિન ફેરેલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી, જોકે પચિનોએ આ ફિલ્મ વિશે જણાવ્યું હતું કે આ એવી ફિલ્મ હતી જેને તેઓ વ્યક્તિગત રીતે સમજી શક્યા નહોતા. ત્યારબાદ પચિનોએ ૨૦૦૩ની એચબીઓ મિની-સિરીઝ 'એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા' માં વકીલ રોય કોનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ટોની કુશ્નરના પુલિત્ઝર પ્રાઈઝ વિજેતા નાટક પર આધારિત હતી. આ શાનદાર અભિનય માટે પચિનોએ ૨૦૦૪માં તેમનો ત્રીજો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો.

૨૦૦૪માં આવેલી ફિલ્મ 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' માં પચિનોએ શાયલોકની ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકોએ પરંપરાગત રીતે એક વિલન તરીકે દર્શાવવામાં આવતા આ પાત્રમાં સંવેદનશીલતા અને ઊંડાણ લાવવા બદલ તેમના ખૂબ વખાણ કર્યા હતા. ૨૦૦૫માં આવેલી 'ટુ ફોર ધ મની' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક સ્પોર્ટ્સ ગેમ્બલિંગ એજન્ટ અને મેથ્યુ મેકોનહીના માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને ઊંચા બજેટના કારણે તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટના વિવેચકે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ એટલી બધી વખત માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી છે કે હવે તેમને કિંગમેકરનો એવોર્ડ મળવો જોઈએ. પચિનોએ તેમની મહાન ગેંગસ્ટર સીરીઝ ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર' ના આધારે વર્ષ ૨૦૦૬માં બનેલી વિડીયો ગેમ 'ધ ગોડફાધર: ધ ગેમ' માં માઈકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ કે ચહેરો આપવાની સાફ ના પાડી દીધી હતી, જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોનિક આર્ટસ નામની ગેમ કંપનીને તેમનો ચહેરો કે અવાજ વાપરવાની કાનૂની મંજૂરી મળી નહોતી. વાસ્તવમાં, તેમણે આ રમત માટે એટલા માટે ના પાડી હતી કારણ કે તે જ વર્ષે તેઓ પહેલેથી જ અન્ય એક હરીફ ગેમિંગ કંપની વિવેન્ડી ગેમ્સ સાથે પોતાની જ પ્રખ્યાત ક્લ્ટ ક્લાસિક ગેંગસ્ટર ફિલ્મ સ્કારફેસ (૧૯૮૩) પર આધારિત વિડીયો ગેમ 'સ્કારફેસ: ધ વર્લ્ડ ઇઝ યોર્સ' માટે કરારબદ્ધ થઈ ચૂક્યા હતા. તે કરારની શરતો મુજબ તેઓ એકસાથે બે મોટી વિડીયો ગેમ્સને પોતાની મંજૂરી આપી શકે તેમ નહોતા. જોકે, તેમણે 'સ્કારફેસ' ગેમમાં પોતાનો ચહેરો વાપરવાની સંપૂર્ણ મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ ઉંમરના કારણે બદલાતા અવાજને લીધે ટોની મોન્ટાનાના પાત્રના અવાજ માટે તેમણે પોતે જ અલ્ પચિનો જેવો જ અવાજ ધરાવતા એક અન્ય ડબિંગ કલાકારની પસંદગી કરી આપી હતી.

૨૦૦૬માં અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા પચિનોને ૩૫મા લાઈફ એચીવમેન્ટ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા અને આ જ વર્ષે ટ્રિનિટી કોલેજ ડબલિનની યુનિવર્સિટી ફિલોસોફિકલ સોસાયટીએ તેમને માનદ સભ્યપદ એનાયત કર્યું હતું.

૨૦૦૭માં પચિનોએ જોર્જ ક્લૂની અને બ્રેડ પિટ જેવા સ્ટાર્સ સાથે 'ઓશન્સ થર્ટીન' ફિલ્મમાં વિલન અને કેસિનો માલિક વિલી બેન્કની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે બોક્સ ઓફિસ પર વૈશ્વિક સ્તરે ૩૧ કરોડ ડોલરની કમાણી કરીને મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૮માં આવેલી તેમની રોમાંચક ફિલ્મ '૮૮ મિનિટ્સ' વિવેચકોને પસંદ ન આવી છતાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હતા, અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ રોબર્ટ ડી નિરો સાથે 'રાઇટિયસ કિલ' ફિલ્મમાં ન્યૂ યોર્કના ડિટેક્ટિવ તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જેને નકારાત્મક રિવ્યૂઝ મળ્યા હોવા છતાં તે બોક્સ ઓફિસ પર પોતાની પડતર કિંમત વસૂલ કરીને 'એવરેજ' હિટ સાબિત થઈ હતી.

૨૦૧૦માં પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' નાટકમાં શાયલોકનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જેના માટે તેમને ટોની એવોર્ડનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ જ વર્ષે તેમણે એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'યૂ ડોન્ટ નો જેક' માં ડૉ. જેક કેવોર્કિયનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેના માટે પચિનોએ તેમનો બીજો એમી એવોર્ડ અને ચોથો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો. ૨૦૧૧માં તેઓ 'જેક એન્ડ જીલ' નામની કોમેડી ફિલ્મમાં જોવા મળ્યા હતા. આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ જ ખરાબ ગણાવી હતી અને પચિનોને તેના માટે સૌથી ખરાબ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. જોકે, બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ ૧૪.૯ કરોડ ડોલરની કમાણી સાથે 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. પચિનોએ પાછળથી ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમના એકાઉન્ટન્ટની જેલ થવાને કારણે તેઓ આર્થિક મુશ્કેલીમાં હતા, તેથી પૈસાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે તેમણે આ ફિલ્મ સ્વીકારી હતી.

૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ના રોજ પચિનોને તેમના દ્વારા દિગ્દર્શિત અને અભિનીત ડોક્યુમેન્ટ્રી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વાઇલ્ડ સાલોમે' ના પ્રીમિયર પહેલાં પ્રતિષ્ઠિત 'ગ્લોરી ટુ ધ ફિલ્મમેકર' એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ફિલ્મમાં હેરોદની ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ આ ફિલ્મને પોતાની કારકિર્દીનો સૌથી વ્યક્તિગત પ્રોજેક્ટ ગણાવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૨માં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાએ પચિનોને દેશના સર્વોચ્ચ કલા સન્માન 'નેશનલ મેડલ ઓફ આર્ટસ' થી નવાજ્યા હતા. આ જ સમયગાળા દરમિયાન પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' નાટકની ૩૦મી વર્ષગાંઠના વિશેષ શો કર્યા હતા. ૨૦૧૩માં તેઓ મ્યુઝિક પ્રોડ્યુસરના જીવન પર આધારિત એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'ફિલ સ્પેક્ટર' માં મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા.

[[File:Manglehorn 03 (15272211442).jpg|thumb|૨૦૧૪ના ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]


૨૦૧૫માં પચિનોએ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ડેની કોલિન્સ' માં એક ઘરડા રોક સ્ટારની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ અદભુત અભિનય માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનું નોમિનેશન મળ્યું હતું અને બોક્સ ઓફિસ પર આ નાની ફિલ્મને 'એવરેજ' સફળતા મળી હતી. આ જ વર્ષના અંતમાં તેમણે ખાસ તેમના માટે જ લખાયેલા નાટક 'ચાઇના ડોલ' ના સતત ૯૭ શો કરીને રંગમંચ પર ઇતિહાસ રચ્યો હતો. ૨૦૧૬માં કલા જગતમાં તેમના અતુલ્ય યોગદાન બદલ પ્રતિષ્ઠિત 'કેનેડી સેન્ટર ઓનર' એવોર્ડથી તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. નિવૃત્તિ લેવા અંગે પચિનોએ ખુલાસો કર્યો હતો કે અભિનય હવે તેમના સ્વભાવનો એક એવો ભાગ બની ગયો છે કે તેઓ ક્યારેય કામ છોડવા વિશે વિચારી પણ શકતા નથી. ત્યારબાદ ૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના રોજ રિલીઝ થયેલી એચબીઓની ટેલિવિઝન ફિલ્મ 'પાટેર્નો' માં તેમણે ફૂટબોલ કોચ જો પાટેર્નોની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી.

=== ૨૦૧૯–વર્તમાન ===

૨૦૧૯માં પચિનોએ હોલિવૂડના સુપરસ્ટારસ બ્રેડ પિટ અને લિયોનાર્ડો ડીકેપ્રીયો સાથે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોની કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ' માં અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૧૯ના અંતમાં પચિનોએ માર્ટિન સ્કોર્સેઝની પ્રખ્યાત ગેંગસ્ટર નેટફ્લિક્સ ફિલ્મ 'ધ આઇરિશમેન' માં રોબર્ટ ડી નિરો અને જો પેસી સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકાના ઇતિહાસના પ્રખ્યાત અને વાસ્તવિક વ્યક્તિ જીમી હોફાની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ 'ઇન્ટરનેશનલ બ્રધરહુડ ઓફ ટીમસ્ટર્સ' નામના શક્તિશાળી લેબર યુનિયનના પ્રમુખ હતા. ૧૯૭૫માં તેમના રહસ્યમય રીતે ગુમ થવાની અને અમેરિકન માફિયાઓ સાથેના તેમના સંબંધોની સત્ય ઘટના પર આધારિત આ ફિલ્મમાં પચિનોના પર્ફોર્મન્સને ભારે પ્રશંસા મળી હતી. આ પ્રથમ વખત હતું જ્યારે પચિનોએ સ્કોર્સેઝ સાથે કામ કર્યું હોય. પચીનોના શાનદાર અભિનય માટે તેમને ઓસ્કાર એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર (શ્રેષ્ઠ સહ-અભિનેતા) તરીકેનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું, અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ રિલીઝ હોવા છતાં ઓનલાઇન મીડિયામાં આ ફિલ્મને પ્રચંડ સફળતા રહી હતી.

ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦માં પચિનોએ એમેઝોન પ્રાઇમ વીડિયોની સિરીઝ 'હન્ટર્સ' માં મેયર ઓફરમેન નામના કાલ્પનિક નાઝી શિકારીની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ૨૦૦૩ પછી તેમની પ્રથમ ટેલિવિઝન સિરીઝ હતી અને તે પ્રેક્ષકોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય થઈ હતી. ૨૦૨૧માં પચિનોએ રિડલી સ્કોટની ફિલ્મ 'હાઉસ ઓફ ગુચી' માં એલ્ડો ગુચીની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હોવા છતાં પચિનો, લેડી ગાગા અને જેરેડ લેટોના અભિનયને ખાસ હાઇલાઇટ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ 'એવરેજ' રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ 'અમેરિકન ટ્રેઇટર' ફિલ્મમાં મુખ્ય બચાવ પક્ષના વકીલ તરીકે જોવા મળ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૩માં પચિનોએ માઇકલ કીટનની ફિલ્મ 'નોક્સ ગોઝ અવે' માં જેવિયર ક્રેન નામના ચોર અને ફિક્સરની સહાયક ભૂમિકા ભજવીને મોટા પડદા પર વાપસી કરી હતી, જેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૪માં પચિનોએ વિખ્યાત કલાકાર અમેદેઓ મોદિગ્લિઆનીના જીવન પર આધારિત ફિલ્મ 'મોદી, થ્રી ડેઝ ઓન ધ વિંગ ઓફ મેડનેસ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેનું નિર્માણ તેમણે જોની ડેપ અને બેરી નવીદી સાથે મળીને કર્યું હતું. આ ફિલ્મ ડેનિસ મેકઇન્ટાયરના એક પ્રખ્યાત નાટક પર આધારિત હતી. 

૨૦૨૫માં પચિનો પાંચ સ્વતંત્ર (ઇન્ડિપેન્ડન્ટ) ફિલ્મોમાં જોવા મળ્યા હતા. તેમની પ્રથમ ફિલ્મ એક હોરર ફિલ્મ 'ધ રિચ્યુઅલ' હતી, જેમાં તેમણે ડેન સ્ટીવન્સ સાથે પાદરી થિયોફિલસ રીસિન્જરની ભૂમિકા ભજવી હતી; જોકે આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી નકારાત્મક સમીક્ષાઓ મળી હતી. તેમની બીજી ફિલ્મ 'બિલી નાઈટ' હતી, જે યુવા ફિલ્મ નિર્માતાઓની મહત્વાકાંક્ષા અને કલાત્મક સફર પર આધારિત એક ડ્રામા ફિલ્મ હતી. આ ફિલ્મનું પ્રીમિયર રોડ આઇલેન્ડ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫માં તેઓ અન્ય બે ફિલ્મો 'ડેડ મેન્સ વાયર' અને 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં નાની ભૂમિકાઓમાં જોવા મળ્યા હતા, જે બંને ફિલ્મોનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર વેનિસ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. 'ડેડ મેન્સ વાયર' માં તેમણે એક અમીર મોર્ટગેજ બ્રોકરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે તેમના ભૂતકાળના પ્રખ્યાત અભિનયની યાદ અપાવે છે. જ્યારે નેટફ્લિક્સની ફિલ્મ 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં તેમની ટૂંકી ભૂમિકાના વિવેચકો દ્વારા ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૨૫ની તેમની છેલ્લી ફિલ્મ નિક પિઝોલેટોની 'ઇઝીઝ વોલ્ટ્ઝ' હતી, જેમાં તેઓ વિન્સ વોન સાથે જોવા મળ્યા હતા અને તેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં વિશેષ પ્રસ્તુતિ તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૬માં પચિનોની જૂની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' ના એક પ્રખ્યાત લોકર રૂમ મોનોલોગ (ભાષણ)નો ઉપયોગ ફાઈઝર કંપનીના એક રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાપન અભિયાન (જાહેરાત) માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ જૂન ૨૦૨૬માં તેઓ 'કિલિંગ કાસ્ટ્રો' ફિલ્મમાં સીઆઈએ એજન્ટ રોબર્ટ માહ્યુની મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા, જેનું ભવ્ય પ્રીમિયર ટ્રાઇબેકા ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

== પ્રતિભાવ અને વારસો ==
અલ પચિનોને અવારનવાર સિનેમા અને થિયેટર જગતના સૌથી મહાન અને પ્રભાવશાળી અભિનેતાઓમાંથી એક માનવામાં આવે છે. તેમના ખાસ પ્રકારના તીવ્ર, સચોટ અને ગંભીર તેમજ વિસ્ફોટક અભિનય માટે જાણીતા પચિનોએ ન્યૂ હોલીવુડ યુગના એક દિગ્ગજ તરીકે નામના મેળવી હતી. ધ ગ્લોબ એન્ડ મેલ અખબારે તેમને ૧૯૭૦ના દાયકાની શરૂઆતની કાઉન્ટર-કલ્ચર પેઢીના આઇકોન તરીકે વર્ણવ્યા હતા. રોન રોઝનબૌમે તેમને હોલીવુડના હેમ્લેટ કહ્યા હતા, જ્યારે ઓલિવર સ્ટોને તેમને સ્ટ્રીટ હેમ્લેટ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા, જે વિલિયમ શેક્સપિયરની કૃતિઓ પ્રત્યે પચિનોના ઊંડા આદર અને તેમના પાત્રોમાં શેક્સપિયરન શૈલીની ગંભીર કરુણતા લાવવાની તેમની ક્ષમતાને દર્શાવે છે.

વર્ષ ૨૦૦૩માં, બ્રિટિશ ટેલિવિઝન દર્શકોએ ચેનલ ૪ ના એક સર્વેક્ષણમાં પચિનોને સર્વકાલીન મહાન મૂવી સ્ટાર તરીકે ચૂંટ્યા હતા, અને તેમનો સમાવેશ વીએચ૧ ની સર્વકાલીન ૨૦૦ મહાન પૉપ કલ્ચર આઇકોન્સની યાદીમાં પણ કરવામાં આવ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૨માં, એસ્કવાયર મેગેઝિનની સિનેમા ઇતિહાસના ૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનેતાઓની યાદીમાં પચિનોને છઠ્ઠા ક્રમે રાખવામાં આવ્યા હતા. તેના પછીના વર્ષે, એસ્કવાયર મેગેઝિને તેમનો સમાવેશ ૧૦ શ્રેષ્ઠ જીવંત અભિનેતાઓની યાદીમાં પણ કર્યો હતો.

લી સ્ટ્રાસ્બર્ગના માર્ગદર્શન હેઠળ તેઓ 'મેથડ એક્ટિંગ' શૈલી શીખ્યા હતા. સ્ટ્રાસ્બર્ગે તેમના વિશે કહ્યું હતું કે, કેટલાક કલાકારો પાત્રો ભજવે છે, જ્યારે અલ પચિનો પોતે તે પાત્ર બની જાય છે. તેઓ પાત્રની ઓળખ એટલી હદ સુધી અપનાવી લે છે કે નાટક કે ફિલ્મ પૂરી થયા પછી પણ લાંબા સમય સુધી તે જ પાત્રમાં જીવતા રહે છે. જોકે, પચિનો પોતે એવું માને છે કે તેઓ સંપૂર્ણપણે માત્ર મેથડ એક્ટર નથી, પરંતુ તેમના મતે શબ્દો એ તેમની ભાવનાત્મક સ્થિતિનો જ એક ભાગ હોવા જોઈએ અને તેઓ સ્ક્રિપ્ટ વગર પણ દ્રશ્યો સુધારવાની કસરતો કરે છે. 'શિકાગો રીડર' અખબારે આ બાબતની પ્રશંસા કરતા લખ્યું હતું કે, તેઓ એક એવા અદ્ભુત મેથડ એક્ટર છે જેઓ સહજ અભિવ્યક્તિ મેળવવા માટે ક્યારેય અચકાતા નથી.

'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' અને 'સર્પિકો' ફિલ્મોના દિગ્દર્શક સિડની લ્યુમેટે કહ્યું હતું કે, બધું જ તેમના અંદરના એક અદ્ભુત કેન્દ્રમાંથી બહાર આવે છે. હું તેની નજીક જવાનું પણ ન વિચારી શકું, કારણ કે તે પૃથ્વીના કેન્દ્રની નજીક જવા જેવું હશે. તેમના અંદરથી જે બહાર આવે છે તે માત્ર અને માત્ર તેમનું પોતાનું જ છે. 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મોના ડાયરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ જણાવ્યું હતું કે, મેં સૌથી પહેલા તેમની બુદ્ધિમત્તા નોંધી હતી. તેઓ પોતાની આવડતનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે સારી રીતે જાણે છે. તેમની પાસે જે આકર્ષક ગુણ અને એક ખાસ પ્રકારનો અંદાજ છે, તેનો તેઓ ભરપૂર ઉપયોગ કરે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Al Pacino was nearly fired from ‘The Godfather.’ The rest is history.|url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/al-pacino-was-nearly-fired-from-the-godfather-the-rest-is-history/2016/11/29/9e3f6ac6-aa86-11e6-977a-1030f822fc35_story.html|newspaper=The Washington Post|date=2016-11-29|access-date=2026-08-13|issn=0190-8286|language=en-US|first=Karen|last=Heller}}&lt;/ref&gt; આ સિવાય, ફિલ્મના સ્ક્રીન ટેસ્ટના એડિટિંગનું કામ સંભાળતા માર્સિયા લુકાસે નોંધ્યું હતું કે, પચિનોની આંખોમાં સામેની વ્યક્તિને એકદમ ઝંઝેડી નાખવાનું આકર્ષણ છે.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Anniversary You Can't Refuse: 40 Things You Didn't Know About The Godfather|date=March 14, 2012|website=Time|url=https://entertainment.time.com/2012/03/15/the-anniversary-you-cant-refuse-40-things-you-didnt-know-about-the-godfather/slide/very-few-people-wanted-al-pacino-for-michael/|accessdate=August 14, 2026|archive-date=January 2, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140102144248/http://entertainment.time.com/2012/03/15/the-anniversary-you-cant-refuse-40-things-you-didnt-know-about-the-godfather/slide/very-few-people-wanted-al-pacino-for-michael/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

પચિનો ની ઘણી ફિલ્મો અમેરિકન સિનેમામાં ક્લાસિક એટલે કે સર્વકાલીન શ્રેષ્ઠ બની ચૂકી છે, જેમાંની તેમની ચાર ફિલ્મો ''ધ ગોડફાધર'', ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ટુ'', ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન'' અને ''સ્કારફેસ'' ને યુ.એસ. લાઇબ્રેરી ઓફ કોંગ્રેસની નેશનલ ફિલ્મ રજિસ્ટ્રી માં સાચવવા માટે પસંદ કરવામાં આવી છે. ફિલ્મ ઉદ્યોગના કલાકારો દ્વારા પસંદ કરાયેલી ટાઇમ આઉટ મેગેઝિનની ૧૦૦ સર્વશ્રેષ્ઠ ફિલ્મોની યાદીમાં પણ પચિનોની ત્રણ ફિલ્મોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

=== લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં ===
{{multiple image
 |perrow = 1
 |total_width=200
 | align = left
 | direction = 
 | image1 = 
 | image2 = Tony Montana - Scarface - Graffiti.jpg
 | image3 = 112 Mural al passeig de Circumval·lació (Barcelona), Al Pacino.jpg
 | footer = ૨૦૧૨માં વિનવુડ અને ૨૦૨૫માં બાર્સિલોના ખાતે પચિનોના &quot;ટોની મોન્ટાના&quot; પાત્રના ભીંતચિત્રો (મ્યુરલ્સ)
 | footer_align = left
}}
પચિનો નો ટેલિવિઝન, સંગીત, ફિલ્મો અને વ્યાપક લોકપ્રિય સંસ્કૃતિ (પોપ કલ્ચર) માં ઘણો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આનું મુખ્ય કારણ તેમની ફિલ્મોની ભૂમિકાઓ છે, જેણે તેમને હિંમત, મક્કમતા અને શક્તિના એક કાયમી સાંસ્કૃતિક પ્રતીક બનાવ્યા છે. વલ્ચર મેગેઝિને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, &quot;તેમને 'અનન્ય અલ પચિનો' કહેવાનું મન થાય, ભલે તેઓ વિશ્વમાં સૌથી વધુ નકલ (નકલ ઉતારવામાં) કરવામાં આવતા અભિનેતા છે.&quot; એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ જણાવ્યું હતું કે તેમની અભિનયની આગવી શૈલીએ &quot;કોમેડી કલાકારોની આખી પેઢીઓને રોજગારી પૂરી પાડી છે.&quot; તેમની સૌથી વધુ નકલ કરનારા પ્રખ્યાત કલાકારોમાં કેવિન સ્પેસી અને એલેક બાલ્ડવિનનો સમાવેશ થાય છે. સ્પેસીએ કહ્યું હતું કે, &quot;આપણે બધા અલ પચિનોની નકલ કરવાનું પસંદ કરીએ છીએ તેનું કારણ એ છે કે તેમણે એવા પાત્રો ભજવ્યા છે જે અવિસ્મરણીય છે, અને અલ પચિનો માટે આ માત્ર એક વ્યવસાય નથી, પણ એક કળા છે.&quot;

તેમના અદ્ભુત પાત્રાલેખનો અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટની ૧૦૦ યર્સ... શ્રેણીમાં સ્થાન પામ્યા છે, જેમાં ૧૦૦ મહાન ફિલ્મી પાત્રોની યાદીમાં તેમના બે પાત્રો (નાયક તરીકે ફ્રેન્ક સેર્પિકો અને ખલનાયક તરીકે માઇકલ કોર્લિયોન) નો સમાવેશ થાય છે. અમેરિકન સિનેમાના ટોચના ૧૦૦ સંવાદો ની યાદીમાં તેમના ત્રણ સંવાદો સામેલ છે: માઇકલ કોર્લિયોનનો &quot;તમારા મિત્રોને નજીક રાખો, પણ તમારા દુશ્મનોને વધુ નજીક રાખો&quot;; ટોની મોન્ટાનાનો &quot;સે હેલો ટુ માય લીટલ ફ્રેન્ડ!&quot;; અને સોની વોર્ટકિકનો &quot;એટિકા! એટિકા!&quot;. મોટા પડદાથી આગળ વધીને લોકપ્રિય બનેલા અન્ય સંવાદોમાં ...એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મનો &quot;આખી ટ્રાયલ જ નિયમ વિરુદ્ધ છે!&quot;, સેન્ટ ઓફ અ વુમન ફિલ્મનો &quot;હૂ-આહ!&quot;, અને ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩ ફિલ્મનો &quot;જેમ મેં વિચાર્યું કે હું બહાર નીકળી ગયો છું, તેઓ મને પાછો અંદર ખેંચી લે છે&quot; નો સમાવેશ થાય છે. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટે જણાવ્યું હતું કે, &quot;અન્ય લગભગ કોઈપણ અભિનેતા કરતાં તેમની સાથે સંવાદોની વધુ અમીટ રેખાઓ જોડાયેલી છે, જે માત્ર પાત્રો કેવી રીતે લખાયા હતા તેનો જ નહીં પરંતુ તેમણે કેવી રીતે તે પાત્રોને પોતાના બનાવી લીધા તેનો પુરાવો છે.&quot; એમ્પાયર મેગેઝિને વિશ્વભરના વાચકોના મતદાન દ્વારા માઇકલ કોર્લિયોન અને ટોની મોન્ટાનાને અત્યાર સુધીના સૌથી મહાન ફિલ્મી પાત્રો તરીકે પસંદ કર્યા હતા. એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ ડોની બ્રાસ્કો ફિલ્મમાં તેમની લેફ્ટી રુગિએરોની ભૂમિકાને &quot;૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનય જેમને ઓસ્કાર મળવો જોઈતો હતો પણ મળ્યો નથી&quot; ની યાદીમાં સામેલ કરી હતી.

પચિનોએ મનોરંજન ઉદ્યોગની અસંખ્ય હસ્તીઓને પ્રભાવિત કર્યા છે અને તેમના દ્વારા તેઓ પ્રશંસા પામ્યા છે, જેમાં સ્ટીવ બુસેમી, જેફ્રી રાઈટ, બોબી કેનાવાલે, જેવિયર બાર્ડેમ, માઈકલ ઈમ્પેરિઓલી અને જેમી ફોક્સ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. જોન કુસાક, રસેલ ક્રો, જોની ડેપ, કોલિન ફેરેલ અને મેથ્યુ મેકકોનાઘી સહિતના તેમના કેટલાક સહ-કલાકારોએ (કો-સ્ટાર્સ) પણ સ્વીકાર્યું હતું કે પચિનો આ પ્રોજેક્ટ્સમાં સામેલ હોવાની ખાતરી થયા પછી જ તેઓ તેમાં જોડાવા માટે સહમત થયા હતા.

=== બોલિવૂડ પર અલ પચીનોનો પ્રભાવ ===
હોલીવુડના દિગ્ગજ અભિનેતા અલ પચીનો ની અભિનય શૈલી, સંવાદોની રજૂઆત અને તેમના આઇકોનિક પાત્રોએ ભારતીય સિનેમા એટલે કે બોલિવૂડ જગત પર એક ઊંડી અને કાયમી છાપ છોડી છે. બોલિવૂડના મહાનાયક [[અમિતાભ બચ્ચન]] ની પ્રખ્યાત ફિલ્મ અગ્નિપથ માં વિજય દીનાનાથ ચૌહાણનું પાત્ર, તેમની વૉઇસ એક્ટિંગ અને ડાયલોગ બોલવાનો વિશિષ્ટ લહેકો પણ અલ પચીનોએ સ્કારફેસ ફિલ્મમાં અપનાવેલી અવાજની શૈલીથી ભારે પ્રેરિત હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-02-16|title=Film of the Month: Amitabh’s Agneepath is more than mere Scarface, maloom?|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/film-of-the-month-agneepath-amitabh-bachchan-6270570/|access-date=2026-08-13|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

બોલિવૂડના પ્રખ્યાત અભિનેતા સંજય દત્ત એ પોતે એક ઈન્ટરવ્યુમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે તેઓ અલ પચીનોની સુપ્રસિદ્ધ ફિલ્મ સ્કારફેસ માં તેમના અભિનયથી એટલા પ્રભાવિત થયા હતા કે તેઓ તે પાત્રને બોલિવૂડમાં પોતાની રીતે જીવંત કરવા માંગતા હતા. આ જ પ્રેરણાના પરિણામે તેમણે પોતાની કરિયરની સૌથી યાદગાર ફિલ્મ વાસ્તવ કરી, જેમાં પચીનોના ટોની મોન્ટાના પાત્રની ઝલક તેમના રઘુ ના આઇકોનિક પાત્રમાં સ્પષ્ટ જોવા મળી હતી. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=અલ પચિનોની સ્કારફેસ જોઈને વાસ્તવમાં રોલ નિભાવ્યો : સંજય દત્ત|url=https://sandesh.com/supplement/after-seeing-al-pacino-39-s-scarface-played-the-real-role-sanjay|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

આ સિવાય ભારતીય ફિલ્મ નિર્માતાઓએ અલ પચીનોની ફિલ્મોની વાર્તા અને પાત્રોને દેશી રંગમાં ઢાળીને ઘણી હિટ ફિલ્મો આપી છે. અભિનેતા મિથુન ચક્રવર્તી ની ૧૯૮૯માં આવેલી ફિલ્મ મુજરીમ પણ અલ પચીનોની સ્કારફેસ ફિલ્મનું જ એક શાનદાર ભારતીય રૂપાંતરણ હતું, જેમાં મિથુનદાએ પચીનોની એક્ટિંગ સ્ટાઇલને પોતાની આગવી રીતે પડદા પર ઉતારી હતી. આ ઉપરાંત રામ ગોપાલ વર્માની ફિલ્મ સરકાર (પચિનો ની ગોડફાધર ફિલ્મ થી પ્રેરિત) માં અભિષેક બચ્ચન નું પાત્ર અને પ્રકાશ ઝા ની ફિલ્મ રાજનીતિ માં રણબીર કપૂર નું પાત્ર પણ માઇકલ કોર્લિયોન પાત્રની ભારતીય આવૃત્તિ સમાન હતું. રણબીર કપૂરના આ જ અભિનય કૌશલ્યને જોઈને પ્રખ્યાત ફિલ્મ ડિરેક્ટર સંદીપ રેડ્ડી વંગાએ એક ઈન્ટરવ્યુમાં કહ્યું હતું કે, રણબીર કપૂર એ રૉબર્ટ ડી નીરો, અલ પચીનો અને કમલ હાસનનું અદભુત મિશ્રણ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-11-24|title=રૉબર્ટ દ નીરો, અલ પચીનો અને કમલ હાસનનું મિશ્રણ છે રણબીર : સંદીપ રેડ્ડી વંગા|url=https://www.gujaratimidday.com/entertainment-news/bollywood-news/article/animal-sandeep-reddy-vanga-says-ranbir-kapoor-is-a-fusion-of-robert-de-niro-al-pacino-and-kamal-haasan-207204|url-status=live|access-date=2026-08-13|website=www.gujaratimidday.com|language=gu}}&lt;/ref&gt; ખાસ વાત એ છે કે રણબીર કપૂરે ન્યૂ યોર્કની લી સ્ટ્રાબર્ગ થિયેટર એન્ડ ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાંથી અભિનયની સત્તાવાર તાલીમ લીધી છે, જ્યાંથી ભૂતકાળમાં ખુદ અલ પચીનોએ પણ એક્ટિંગ શીખી હતી. રણબીરે તાજેતરમાં આપેલા એક ઇન્ટરવ્યુમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે જ્યારે તેઓ ન્યૂ યોર્કમાં વિદ્યાર્થી (સ્ટુડન્ટ) તરીકે અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે અલ પચીનો બ્રોડવે થિયેટર પર સલોમી નાટક નું રીડિંગ કરી રહ્યા હતા. તે સમયે પચીનો તરફથી માત્ર એક નાની પ્રશંસા કે ઝલક મેળવવા માટે રણબીર સતત ત્રણ કલાક સુધી બહાર લાઈનમાં ઊભા રહ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=શર્મા,|first=રિયા|date=2026-04-05|title=રણબીર કપૂરે અલ પચીનોને મળવા માટે ત્રણ કલાક સુધી રાહ જોવાની ક્ષણો યાદ કરી, કહ્યું કે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોએ 'મને આંગળી બતાવી હતી. - હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ.|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/ranbir-kapoor-recalls-waiting-3-hours-to-meet-al-pacino-says-quentin-tarantino-ramayana-natalie-portman-101775385855089.html|url-status=live|access-date=2026-08-13|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

નવા યુગના સિનેમાની વાત કરીએ તો, નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી એ ગેંગ્સ ઓફ વાસેપુર ફિલ્મમાં ભજવેલું ફેઝલ ખાનનું પાત્ર પણ પચીનોની છાપ ધરાવતું હતું. બોલિવૂડના જાણીતા અભિનેતા અલી ફઝલ બાળપણથી જ અલ પચીનોના ખૂબ મોટા ફેન રહ્યા છે. લંડનમાં એક નાટક દરમિયાન ફઝલને ખુદ પચીનોને રૂબરૂ મળવાની અને તેમની સાથે વાતચીત કરવાની સુવર્ણ તક મળી હતી, જેને તેઓ પોતાના જીવનની સૌથી યાદગાર ક્ષણ ગણાવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite news|title='Raakh' star Ali Fazal shares how his childhood obsession with Al Pacino led to an unforgettable encounter: 'First time I was really starstruck'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/raakh-star-ali-fazal-shares-how-his-childhood-obsession-with-al-pacino-led-to-an-unforgettable-encounter-first-time-i-was-really-starstruck/articleshow/132066608.cms|newspaper=The Times of India|date=2026-06-29|access-date=2026-08-13|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; ફઝલ સહિત બોલિવૂડના અસંખ્ય કલાકારોએ જાહેરમાં સ્વીકાર્યું છે કે અલ પચીનોના અભિનેત્વે સિનેમા પ્રત્યેની તેમની સમજને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખી છે.

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''અલ પચિનો ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૬૯
| ''મી, નેટલી''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| મુખ્ય ભૂમિકા — પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| ૧૯૭૧
| ''ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્ક''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૨
| ''ધ ગોડફાધર''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| સહ અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૩
| ''સ્કેરક્રો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રાન્સિસ લાયનલ ડેલ્બુચી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૩
| ''સેર્પિકો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રેન્ક સેર્પિકો
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૪
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૫
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સોની વોર્ટઝિક
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૭
| ''બોબી ડીયરફિલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી ડીયરફિલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૯
| ''એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| આર્થર કિરકલેન્ડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૮૦
| ''ક્રૂઝિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ બર્ન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૨
| ''ઓથર! ઓથર!''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઇવાન ટ્રેવલિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૩
| ''સ્કારફેસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની મોન્ટાના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૫
| ''રેવલ્યુશન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ડોબ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૯
| ''સી ઓફ લવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ફ્રેન્ક કેલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૦
| ''ડિક ટ્રેસી''
|
|
|
| {{Yes}}
| અલ્ફોન્સ બિગ બોય કેપ્રિસ
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૦
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ફ્રેન્કી એન્ડ જોની''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૨
| ''ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિચાર્ડ રોમા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૨
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૧૯૯૩
| ''કાર્લિટોઝ વે''
|
|
|
| {{Yes}}
| કાર્લિટો બ્રિગાન્ટે
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૫
| ''હીટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ વિન્સન્ટ હેના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૬
| ''સિટી હોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મેયર જોન પેપાસ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ડોની બ્રાસ્કો''
|
|
|
| {{Yes}}
| બેન્જામિન લેફ્ટી રુગિરો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોન મિલ્ટન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''ધ ઇન્સાઇડર''
|
|
|
| {{Yes}}
| લોવેલ બર્ગમેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''એની ગિવન સન્ડે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની ડી અમાટો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ઇન્સોમ્નિયા''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલ ડોર્મર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''સિમોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિક્ટર ટેરેન્સકી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૩
| ''ધ રિક્રુટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર બર્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| શાયલોક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૫
| ''ટુ ફોર ધ મની''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર અબ્રામ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ઓશન્સ થર્ટીન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલી બેન્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''૮૮ મિનિટ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડોક્ટર જેક ગ્રેમ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૮
| ''રાઇટિયસ કિલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ડેવિડ ફિસ્ક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૦
| ''યૂ ડોન્ટ નો જેક''
|
|
|
| {{Yes}}
| જેક કેવોર્કિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા — ટેલિવિઝન ફિલ્મ
|-
| ૨૦૧૧
| ''ધ સન ઓફ નો વન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ચાર્લ્સ સ્ટેનફોર્ડ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૧
| ''જેક એન્ડ જીલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| તેઓ પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''સ્ટેન્ડ અપ ગાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૩
| ''સાલોમે''
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| કિંગ હેરોડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ۲۰۱۴
| ''મેંગલહોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એ જે મેંગલહોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ હમ્બલિંગ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| સાયમન એક્સલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૫
| ''ડેની કોલિન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેની કોલિન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૬
| ''મિસકન્ડક્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લ્સ અબ્રામ્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૭
| ''હેંગમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ રે આર્ચર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માર્વિન શ્વાર્ઝ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''ધ આઇરિશમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| જીમી હોફા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૨૦૨૧
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
|
|
|
| {{Yes}}
| આલ્ડો ગુચી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૩
| ''નોક્સ ગોઝ અવે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઝેવિયર ક્રેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''મોડી''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| મોરિસ ગેંગનેટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ડેડ મેન્સ વાયર''
|
|
|
| {{Yes}}
| એમ એલ હોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે''
|
|
|
| {{Yes}}
| અંકલ કાર્માઇન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ધ રિચ્યુઅલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફાધર થિયોફિલસ રીસિંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|}

=== નિર્દેશક અને નિર્માતા તરીકે વિશેષ ફિલ્મો ===
અલ પચિનોએ અભિનેતા સિવાય ડિરેક્ટર (નિર્દેશક) અને પ્રોડ્યુસર (નિર્માતા) તરીકે પણ કેટલીક ખૂબ જ પ્રખ્યાત પ્રાયોગિક અને ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મો બનાવી છે, જેની યાદી નીચે મુજબ છે:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! વર્ષ !! ફિલ્મ !! ભૂમિકા !! નોંધ
|-

| ૧૯૮૯ || ''ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક'' || નિર્માતા અને અભિનેતા || આ એક પ્રાયોગિક ફિલ્મ હતી જેને થિયેટરમાં રિલીઝ કરવાને બદલે માત્ર ખાસ સ્ક્રીનિંગ માટે જ રાખવામાં આવી હતી.
|-

| ૧૯૯૬ || ''લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ'' || નિર્દેશક, નિર્માતા અને લેખક || પચિનોની નિર્દેશક તરીકેની આ પ્રથમ સત્તાવાર ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ હતી, જેના માટે તેમને ડિરેક્ટર્સ ગિલ્ડ ઓફ અમેરિકાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.
|-

| ૨૦૦૦ || ''ચાઇનીઝ કોફી'' || નિર્દેશક અને અભિનેતા || આ એક અનોખી ડ્રામા ફિલ્મ હતી જે સંપૂર્ણ રીતે બે પાત્રો વચ્ચેની વાતચીત પર આધારિત હતી.
|-

| ૨૦૧૧ || ''વાઇલ્ડ સાલોમે'' || નિર્દેશક અને લેખક || ઓસ્કાર વાઇલ્ડના નાટક પર આધારિત આ એક અર્ધ-ડોક્યુમેન્ટરી (Docudrama) ફિલ્મ હતી.
|}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000199|અલ પચિનો}}

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>66054fp7wdancngmuj4ouz0u56uq5tn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>શ્રેણી:જીવિત વ્યક્તિઓ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>154971</id>
    <revision>
      <id>903622</id>
      <parentid>903598</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T16:13:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>પાનું (શ્રેણી) દૂર કરવા વિનંતી</comment>
      <origin>903622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1022" sha1="10w81rnhzb9r9g29wr4g61yuuicha37" xml:space="preserve">{{હટાવો|કારણ=બેવડાતી શ્રેણી, શ્રેણી:જીવિત લોકો અસ્તિત્વમાં છે.[https://gu.wikipedia.org/wiki/શ્રેણી:જીવિત_લોકો]}}
{{જીવિત વ્યક્તિઓ}}

'''હેતુ:''' આ શ્રેણી જીવિત વ્યક્તિઓના જીવન ચરિત્રના લેખોના વહીવટી સંચાલન માટે છે. જીવંત વ્યક્તિઓ વિશેના લેખોમાં માહિતી ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક અને તટસ્થ દ્રષ્ટિકોણથી લખવી અનિવાર્ય છે. દરેક માહિતી માટે યોગ્ય સંદર્ભ (સોર્સ) આપવો જરૂરી છે.

{{DEFAULTSORT:જીવિત વ્યક્તિઓ}}
[[શ્રેણી:વિકિપીડિયા શ્રેણીઓ]]</text>
      <sha1>10w81rnhzb9r9g29wr4g61yuuicha37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:ASIF MUKHI</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154972</id>
    <revision>
      <id>903617</id>
      <timestamp>2026-08-13T16:02:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>903617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="291" sha1="mpg4kz0aoge2wb7fradme9g5538w5ky" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=ASIF MUKHI}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૧:૩૨, ૧૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>mpg4kz0aoge2wb7fradme9g5538w5ky</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Patel umesh Kumar</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154973</id>
    <revision>
      <id>903651</id>
      <timestamp>2026-08-14T00:25:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>903651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="298" sha1="2fzyi6cs6ojt6kk1xkxwsi45dj2sn0j" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Patel umesh Kumar}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૦૫:૫૫, ૧૪ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>2fzyi6cs6ojt6kk1xkxwsi45dj2sn0j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:સંત રાજભારતીજી મહારાજ</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154974</id>
    <revision>
      <id>903664</id>
      <timestamp>2026-08-14T04:07:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>903664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="340" sha1="0hp509pghyj3n378hua0cj03x9q2v0z" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=સંત રાજભારતીજી મહારાજ}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૦૯:૩૭, ૧૪ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>0hp509pghyj3n378hua0cj03x9q2v0z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:ખોડાભાઈ</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154975</id>
    <revision>
      <id>903666</id>
      <timestamp>2026-08-14T04:51:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>903666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="231" sha1="jkm5ayrurtsej5px5zusx4zfc6wm5dk" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=ખોડાભાઈ}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૦:૨૧, ૧૪ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>jkm5ayrurtsej5px5zusx4zfc6wm5dk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Ll sh zala bapu 008 ll</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154976</id>
    <revision>
      <id>903668</id>
      <timestamp>2026-08-14T06:04:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>903668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="303" sha1="6yv58c3dmpdz4yolr8zonbs301ngdc3" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Ll sh zala bapu 008 ll}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૧:૩૪, ૧૪ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>6yv58c3dmpdz4yolr8zonbs301ngdc3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Hdaflhdhdsdj</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154977</id>
    <revision>
      <id>903669</id>
      <timestamp>2026-08-14T07:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>903669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="293" sha1="1zpjjouy560dbxr0hh84ckzpkskdno4" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Hdaflhdhdsdj}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૨:૩૮, ૧૪ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>1zpjjouy560dbxr0hh84ckzpkskdno4</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>