વિકિપીડિયા guwiki https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિપીડિયા વિકિપીડિયા ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk 0 22569 904766 889831 2026-09-03T18:01:36Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 904766 wikitext text/x-wiki {{માહિતીચોકઠું રોગ | Name = મહામારી એચ 1-એન 1/09 ઈન્ફ્લૂએન્ઝા | Image = H1N1 influenza virus.jpg | Width = 225px | Alt = શૂકર ફ્લૂ | Caption = [[Electron microscope]] image of the [[reassortment|reassorted]] H1N1 influenza virus. The viruses are ~100&nbsp;[[nanometre]]s in diameter.<ref>{{cite web |author= International Committee on Taxonomy of Viruses |title=The Universal Virus Database, version 4: Influenza A |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/ICTVdb/ICTVdB/00.046.0.01.htm}}</ref> | DiseasesDB = | ICD10 = | ICD9 = | MedlinePlus = 007421 | eMedicineSubj = article | eMedicineTopic =1673658 | MeshID = D053118 }} '''2009નો ફ્લૂ રોગચાળો''' એ નવીન પ્રકારના [[H1N1 ઈન્ફલ્યુએન્ઝા વાઇરસ]]નો [[વૈશ્વિક ફેલાવો]] છે, જેનો વાતચીતની ભાષામાં “ '''સ્વાઈન ફ્લૂ''' ” તરીકે ઉલ્લેખ થાય છે.<ref>http://www.cnn.com/2009/HEALTH/06/11/swine.flu.who/</ref> જો કે આ વાયરસ એપ્રિલ 2009માં પ્રથમ શોધી કઢાયો, ત્યારે તેમાં [[ડુક્કર]], [[એવીયન (પક્ષી)]] અને મનુષ્ય ઈન્ફલ્યુએન્ઝાના વાયરસના [[જનીનનું સંમિશ્રણ]] હતું, તે ડુક્કરના માંસ કે તેની બનાવટો ખાવાથી ફેલાઈ શકતો નથી.<ref name="fluandyou"/><ref>{{cite news|url=http://www.latimes.com/news/nation-and-world/la-na-pigs-flu5-2009dec05,0,6902061.story|title=Don't call it 'swine flu,' farmers implore|last=Huffstutter|first=P.J.|date=2009-12-05|access-date=2009-12-05|newspaper=Los Angeles Times}}</ref> [[મેકિસકો]]ના [[વેરાક્રુઝ]] રાજ્યમાં આ [[રોગચાળો]] ફાટી નીકળવો શરૂ થયો, તેની સત્તાવાર ઓળખ થાય તે પહેલાં મહિનાઓથી ત્યાં આ રોગચાળો ચાલુ હોવાનો પુરાવો છે.<ref name="NYT6-23">{{cite news | last = McNeil, Jr. | first = Donald G. | title = In New Theory, Swine Flu Started in Asia, Not Mexico | work = [[The New York Times]] | date = 2009-06-23 | url = http://www.nytimes.com/2009/06/24/health/24flu.html | access-date = 2009-09-01}}</ref> આ વાયરસના ફેલાવાને કાબૂમાં લેવા મેક્સિકોન સરકારે [[મેક્સિકો સિટી]]ની મોટાભાગની જાહેર અને ખાનગી ફેસિલિટી બંધ કરી દીધી. આમ છતાં, આ વાયરસ વિશ્વભરમાં ફેલાવાનો ચાલુ રહ્યો, કેટલાક વિસ્તારોમાં દવાખાનાં ચેપગ્રસ્ત લોકોથી ભરાઈ ગયાં, અને [[વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા]] (ડબલ્યુએચઓ(WHO)) તથા [[રોગોના નિયંત્રણ માટેનાં યુ.એસ. કેન્દ્રો]]એ (સીડીસી (CDC) ) કેસો ગણવાનું બંધ કર્યું અને જૂનમાં રોગચાળો ફેલાયો હોવાનું જાહેર કર્યું.<ref name="MargaretChanJune11">{{cite news|url=http://www.who.int/mediacentre/news/statements/2009/h1n1_pandemic_phase6_20090611/en/index.html|title=World now at the start of 2009 influenza pandemic|last=Chan|first=Dr. Margaret|date=2009-06-11|publisher=[[World Health Organization]]|access-date=2009-10-25}}</ref> મોટાભાગના લોકોએ માત્ર હળવાં લક્ષણોનો અનુભવ કર્યો છે,<ref name="MargaretChanJune11"/> કેટલાકે વધુ તીવ્ર લક્ષણોનો અનુભવ કર્યો છે. હળવાં લક્ષણોમાં [[તાવ]], ગળાના સોજો, ઉધરસ, માથાનો દુખાવો, [[સ્નાયુ]] કે [[સાંધામાં દુખાવો]] અને [[ઉબકા]] અને ઊલ્ટી કે [[અતિસાર]]નો સમાવેશ થઈ શકે. જેમનામાં આ લક્ષણો તીવ્ર માત્રામાં હોય તેમાં વધુ જોખમ હોય છે તેમાં સમાવિષ્ટ છે : [[અસ્થમા]], [[ડાયાબિટીસ]],<ref>{{cite web|url=http://www.cdc.gov/diabetes/news/docs/flu.htm|title=CDC's Diabetes Program - News & Information - H1N1 Flu|date=2009-10-14|work=CDC.gov|publisher=CDC|access-date=2009-10-25|author=National Center for Chronic Disease Prevention and Health Promotion, Division of Diabetes Translation}}</ref> [[જાડાપણા]] સાથે, [[હૃદયરોગ]], [[રોગપ્રતિરક્ષા સાથે સમાધાન સાધેલ]], ન્યૂરોડેવલપમેન્ટ સ્થિતિ<ref name="CDCSept4">{{cite news|url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5834a1.htm|title=Surveillance for Pediatric Deaths Associated with 2009 Pandemic Influenza A (H1N1) Virus Infection --- United States, April--August 2009|date=2009-09-04|work=Morbidity and Mortality Weekly Report|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=2009-12-02}}</ref> સાથેના બાળકો અને [[સગર્ભા]] સ્ત્રીઓ.<ref name="NYT5-27">{{cite news |last=Hartocollis |first=Anemona |url=http://www.nytimes.com/2009/05/28/health/policy/28flu.html |title='Underlying conditions' may add to flu worries | newspaper= [[The New York Times]] |date=2009-05-27|access-date=2009-09-26}}</ref> આ ઉપરાંત, અગાઉ ખૂબ તંદુરસ્ત વ્યકિતઓ માટે પણ ઓછી ટકાવારીમાં દર્દીઓને વાયરલ ન્યૂમોનિયા કે [[તીવ્ર શ્વાસોચ્છવાસ તકલીફના લક્ષણો]] વિકસી શકે. આ જાતે જ શ્વસનની વધેલી તકલીફ તરીકે દેખાય છે અને ફ્લૂ લક્ષણોની પ્રારંભિક શરૂઆત પછી 3-6 દિવસોમાં ખાસ કરીને થાય છે.<ref name="WHObriefingnoteOct16">{{cite news|url=http://www.who.int/csr/disease/swineflu/notes/h1n1_clinical_features_20091016/en/index.html|title=Clinical features of severe cases of pandemic influenza|date=2009-10-16|publisher=[[World Health Organization]]|access-date=2009-10-25|location=Geneva, Switzerland}}</ref><ref name="RongGongLinNov21"> {{cite news | url = http://www.latimes.com/features/health/la-me-flu-guidelines21-2009nov21,0,2717012.story?track=rss | title = When to take a sick child to the ER | newspaper = [[Los Angeles Times]] | author = Rong-Gong Lin II | date = November 21, 2009 | access-date = 2010-01-04 }}</ref> અન્ય ઈન્ફલ્યુએન્ઝા વાયરસની જેમ, H1N1 રોગ ખાસ કરીને શ્વાસના બિંદુઓ મારફત વ્યકિતથી વ્યકિતમાં ફેલાય છે.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=http://www.cdc.gov/h1n1flu/recommendations.htm|title=Updated Interim Recommendations for the Use of Antiviral Medications in the Treatment and Prevention of Influenza for the 2009-2010 Season|date=2009-12-07|work=H1N1 Flu|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=2009-12-10}}</ref> લક્ષણો સામાન્ય રીતે 4-6 દિવસો સુધી રહે છે.<ref>{{cite web|url=http://emedicine.medscape.com/article/1673658-overview|title=H1N1 Influenza (Swine Flu)|last=Bronze|first=Michael Stuart|date=2009-11-13|work=eMedicine|publisher=Medscape|access-date=2009-12-10}}</ref> તેથી ચેપને ફેલાવો અટકાવવા, આવાં લક્ષણોવાળી વ્યકિતઓને, શાળા, કામકાજ અને ભીડવાળાં સ્થળોથી દૂર ઘરમાં રહેવું એવી ભલામણ કરાય છે. વધુ તીવ્ર લક્ષણોવાળી વ્યકિતઓ અથવા જોખમવાળાં જૂથની વ્યકિતઓને [[એન્ટિવાયરલ]] ([[ઓસેલ્ટામિવિર]] કે [[ઝનામિવિર]])થી લાભ થઈ શકે.<ref name="CDCOct16AntiviralRecommendations"/> હાલમાં,{{Swine-flu-deaths}} વિશ્વભરમાં ના નિશ્ચિત મૃત્યુ થયા છે. આ આંકડો રાષ્ટ્રીય તંત્રો દ્વારા અપાયેલ અહેવાલ દ્વારા સમર્થિત મૃત્યુનો સરવાળો છે અને ડબલ્યુએચઓ (WHO) જણાવે છે કે નવા H1N1 પ્રકારના કુલ મૃત્યુ દર આના કરતાં (સમર્થિત કે અહેવાલ ન અપાયેલ મૃત્યુ સહિત) “ નિ:શંકપણે ઊંચો ” છે. <ref name="WHOstatement">{{cite news|url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601124&sid=akODnI6cicxw|first=Jason|last=Gale|title=Clinical features of severe cases of pandemic influenza|date=2009-12-04|publisher=[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]|access-date=2009-12-04|work=Bloomberg.com}}</ref> સીડીસી નો અંદાજ છે કે, માત્ર યુનાઈટેડ સ્ટેટસમાં, 14 નવેમ્બરના રોજ મુજબ સ્વાઈન ફ્લૂથી 9820 મૃત્યુ (શ્રેણી 7070-13930) થયા હતા.<ref name="WHOestimateNov">{{cite web|url=http://www.cdc.gov/h1n1flu/estimates_2009_h1n1.htm|title=CDC Estimates of 2009 H1N1 Influenza Cases, Hospitalizations and Deaths in the United States, April – December 12, 2009|date=2010-01-15|work=H1N1 Flu|publisher=CDC|access-date=2010-01-17}}</ref> 18 જાન્યુઆરી, 2010ના રોજ, માર્ગારેટ ચાન, ડબલ્યુએચઓના ડિરેકટર જનરલે કહ્યું હતું કે ઉત્તરના ગોળાર્ધમાં રોગચાળો હળવો થતો હોવાનું જણાયું હતું, પરંતુ હજુ એપ્રિલમાં શિયાળો ન પૂરો થાય ત્યાં સુધી ચેપ લાગી શકે, અને એકવાર દક્ષિણ ગોળાર્ધમાં શિયાળો શરૂ થાય અને વાયરસ વધુ ચેપી બને તો શું થાય તે કહેવું ખૂબ જલ્દી હતું.<ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/idUSTRE5BL2ZT20100118|title=Flu pandemic easing, but risks remain: WHO|last=Nebehay|first=Stephanie|date=2010-01-18|publisher=Reuters|access-date=2010-01-19|location=Geneva}}</ref> == વર્ગીકરણ == અમેરિકન મીડિયાએ શરૂઆતમાં ફાટી નીકળેલા રોગચાળાને “ H1N1 ઈન્ફલ્યુએન્ઝા ” અથવા “ સ્વાઈન ફ્લૂ ” હોવાનું કહ્યું હતું. [[ડબલ્યુએચઓ (WHO)]]<ref>{{cite news|url=http://www.who.int/mediacentre/Pandemic_h1n1_presstranscript_2009_07_07.pdf|title=Transcript of virtual press conference with Dr Keiji Fukuda, Assistant Director-General ad Interim for Health Security and Environment, World Health Organization|date=2009-07-07|publisher=[[World Health Organization]]|access-date=2009-10-26}}</ref> એ તેને [[રોગચાળો H1N1/09 વાયરસ]] તરીકે ઓળખાવ્યો, જ્યારે [[સીડીસી]] એ તેને “ નવીન ઈન્ફલ્યુએન્ઝા એ (H1N1) ” અથવા “ 2009 H1N1 ફ્લૂ ” કહ્યો.<ref>{{cite web|url=http://www.cdc.gov/h1n1flu/guidance/cruiseships.htm|title=Interim Novel Influenza A (H1N1) Guidance for Cruise Ships |date=2009-08-05|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]]|access-date=2009-09-30}}</ref> [[નેધરલેન્ડ]]માં તેને શરૂઆતમાં “ ડુક્કરિયો ફ્લૂ ” કહેવામાં આવતો, પરંતુ હવે [[રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય ઇન્સ્ટિટ્યૂટ]] તેને “ નવો ઈન્ફલ્યુએન્ઝા એ (H1N1) ” કહે છે, જો કે મીડિયા અને સામાન્ય લોકો “ મેકિસકન ફ્લૂ ” નામનો ઉપયોગ કરે છે. [[દક્ષિણ કોરિયા]] અને [[ઈઝરાયેલ]] ટૂંકમાં તેને “ મેકિસકન વાયરસ ” કહેવા વિચાર્યું હતું.<ref name="mexflu">{{cite news|url=http://www.morungexpress.com/analysis/27870.html|title=SWINE FLU: A pandemic|last=Kikon|first=Chonbenthung S.|work=The Morung Express|access-date=2009-09-28|archive-date=2011-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714120650/http://www.morungexpress.com/analysis/27870.html|url-status=dead}}</ref> પાછળથી દક્ષિણ કોરિયન પ્રેસે “ સ્વાઈન ફ્લૂ ” ના સંક્ષિપ્ત રૂપ એસઆઇ (SI) નો ઉપયોગ કર્યો. તાઈવાને “ H1N1 ફ્લૂ ” કે “ નવો ફ્લૂ ” નામો સૂચવ્યાં, જે મોટાભાગના સ્થાનિક મીડિયાઓએ અપનાવ્યાં.<ref>{{cite news |url=http://www.chinapost.com.tw/health/infectious-diseases/2009/04/29/206057/p2/Renamed-swine.htm |title=Renamed swine flu certain to hit Taiwan |date=2009-04-28 |work=[[The China Post]] |access-date=2009-09-26 |archive-date=2009-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091007163957/http://www.chinapost.com.tw/health/infectious-diseases/2009/04/29/206057/p2/Renamed-swine.htm |url-status=dead }}</ref> [[પશુ આરોગ્ય અંગેની વિશ્વ સંસ્થા]]એ “ નોર્થ અમેરિકન ઈન્ફલ્યુએન્ઝા ” નામ સૂચવ્યું.<ref name="NYT 2009-04-28">{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2009/04/29/world/asia/29swine.html |title=The naming of swine flu, a curious matter |last=Bradsher |first=Keith |date=28 April 2009 |work=[[The New York Times]] |access-date=2009-04-29}}</ref> [[યુરોપિયન કમિશને]] “ નવીન ફ્લૂ વાયરસ ” શબ્દ સ્વીકાર્યો. <ref name="Guardian 28-04-2009">{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/world/2009/apr/28/mexican-swine-flu-pork-name |title=What's in a name? Governments debate 'swine flu' versus 'Mexican' flu |last=Pilkington |first=Ed |date=28 April 2009 |work=[[The Guardian]] |access-date=29 April 2009}}</ref> == નિશાનીઓ અને લક્ષણો == સ્વાઈન ફ્લૂનાં લક્ષણો બીજા [[ઈન્ફલ્યુએન્ઝા]] જેવાં હોય છે, અને તેમાં [[તાવ]], [[ઉધરસ]] (ખાસ કરીને “ સૂકી ઉધરસ ” ), [[માથાનો દુખાવો]], [[સ્નાયુ]] અને [[સાંધા]]માં દુખાવો, [[ગળાનો સોજો]], [[ઠંડી]], [[થાક]] તથા [[નાક દદડવા]]નો સમાવેશ થાય છે. કેટલાક કેસોમાં [[અતિસાર]], ઊલ્ટી, તથા [[મજ્જાતંતુવિષયક]] સમસ્યાઓનો પણ અહેવાલ આપવામાં આવ્યો છે.<ref name="CDC090724">{{cite web|url=http://www.cdc.gov/media/transcripts/2009/t090724.htm|title=CDC Briefing on Investigation of Human Cases of H1N1 Flu|date=2009-07-24|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]]|access-date=2009-07-28|archive-url=https://www.webcitation.org/5jeG7e0IC?url=http://www.cdc.gov/media/transcripts/2009/t090724.htm|archive-date=2009-09-09|url-status=live}}</ref><ref name="CDCgeninfo">{{cite web|url=http://www.cdc.gov/h1n1flu/guidance_homecare.htm|title=Interim Guidance for 2009 H1N1 Flu (Swine Flu): Taking Care of a Sick Person in Your Home|date=2009-08-05|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]]|access-date=2009-11-01}}</ref> ગંભીર ગૂંચવણોના ઊંચા જોખમવાળા લોકોમાં 65 વર્ષ કરતાં વધુ ઉંમરના, 5 કરતાં ઓછી વયના, મંજ્જાતંતુવિષયક વણસેલી સ્થિતિવાળાં બાળકો, સગર્ભા સ્ત્રીઓ (ખાસ કરીને ત્રણ મહિના દરમિયાન),<ref name="WHObriefingnoteOct16"/><ref name="AndrePicardNov1">{{cite news|url=http://www.theglobeandmail.com/life/health/h1n1-swine-flu/updated-reader-questions-on-h1n1-answered/article1329448/|title=Reader questions on H1N1 answered|last=Picard|first=Andre|date=2009-11-01| newspaper=[[The Globe and Mail]]|access-date=2009-11-02|location=Toronto, Canada}}</ref> અને અસ્થમા, ડાયાબિટીસ, જાડાપણું, હૃદયરોગ કે નબળી રોગપ્રતિરક્ષા સ્થિતિ (દા.ત. [[ઈમ્યુનોસપ્રેસિવ દવા]]ઓ લેતા હોય અથવા [[એચઆઈવી]] ચેપ લાગ્યો હોય) જેવી તબીબી સ્થિતિવાળી કોઈપણ ઉંમરની વ્યકિતઓનો સમાવેશ થાય છે. <ref name="NYT5-27"/> યુ.એસ.માં હોસ્પિટલમાં દાખલ કરાયેલ 70 % થી વધુ લોકો સીડીસી અહેવાલ પ્રમાણે આવી સ્થિતિ ધરાવતાં હતા.<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB124502116646013713.html|title=Flu Pandemic Spurs Queries About Vaccine|last=Whalen|first=Jeanne|date=2009-06-15|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|access-date=2009-08-31|archive-url=https://www.webcitation.org/5jeG3g2RN?url=http://online.wsj.com/article/SB124502116646013713.html|archive-date=2009-09-09|url-status=live}}</ref> સપ્ટેમ્બર 2009માં સીડીસી એ અહેવાલ આપ્યો કે H1N1 ફ્લૂ, “ સામાન્યરીતે મોસમી ફ્લૂથી થાય છે તે કરતાં લાંબાગાળાથી માંદા બાળકોમાં મૃત્યુનું પ્રમાણ ઊંચું જણાય છે.<ref name="DeniseGradySept3">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2009/09/04/health/research/04flu-001.html|title=Report Finds Swine Flu Has Killed 36 Children|last=Grady|first=Denise|date=2009-09-03| newspaper=[[The New York Times]]|access-date=2009-09-17}}</ref>" અત્યારસુધીમાં મૃત્યુ પામેલા બાળકો પૈકી, બે-તૃતીયાંશ અગાઉથી [[બાળકોમાં ચેતાતંત્રમાં વિકૃતિ]] હતી, જેમ કે [[મગજનો લકવો]], [[સ્નાયુઓનો ખામીપૂર્ણ વિકાસ]] કે [[મંદ વિકાસ]]. “ મજ્જાતંતુ અને સ્નાયુની સમસ્યાવાળા બાળકોને ખાસ કરીને આવી મૂશ્કેલીઓનું ભારે જોખમ હોઇ શકે. ” <ref name="DeniseGradySept3"/> === તીવ્ર કેસોમાં લક્ષણો === [[વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા]]નો અહેવાલ છે કે, તીવ્ર કેસોમાં ચિકિત્સકીય ચિત્ર, મોસમી ઈન્ફલ્યુએન્ઝા વાવર દરમિયાન જણાતા રોગનાં ઢાંચા કરતા આશ્ચર્યજનક રીતે જુદું પડે છે. અમુક તબીબી પરિસ્થિતિવાળા લોકોને વધુ જોખમ હોવાની જાણ હોવા છતાં, ઘણાં તીવ્ર કેસો અગાઉ તંદુરસ્ત રહેતા લોકોમાં થયેલા છે. આ દર્દીઓમાં, તીવ્ર માંદગીનું જોખમ વધારી દેતાં તે પ્રત્યે અનુકૂળ વલણ દાખવતાં પરિબળો હાલમાં સમજાયા નથી, જો કે, સંશોધન ચાલુ છે. તીવ્ર કેસોમાં, દર્દીઓની સ્થિતિ સામાન્યરીતે લક્ષણો શરૂ થયા પછી 3 થી 5 દિવસમાં વણસવા માંડે છે. સ્થિતિ ઝડપથી વણસે છે, જેમાં ઘણા દર્દીઓની શ્વસન પ્રક્રિયા 24 કલાકમાં નિષ્ફળ થવા માંડે છે, જે માટે સઘન સંભાળ એકમમાં તેમને તત્કાલ દાખલ કરવાનું જરૂરી બને છે. દાખલ થયા પછી, મોટાભાગના દર્દીઓને [[યાંત્રિક વેન્ટિલેશન]] સાથે તત્કાલ શ્વાસવિષયક સપોર્ટ જરૂરી બને છે.<ref>{{cite news|url=http://www.who.int/csr/disease/swineflu/notes/h1n1_clinical_features_20091016/en/index.html|title=Clinical features of severe cases of pandemic influenza|date=2009-10-16|work=Pandemic (H1N1) 2009 briefing note 13|publisher=World Health Organization|access-date=2010-01-17|location=Geneva, Switzerland}}</ref> સીડીસી એ નવેમ્બર 2009માં ભલામણમાં જણાવ્યું હતું કે નીચેનાં લક્ષણો “ સંકટકાલિન ચેતવણી ચિહ્નો ” બને છે અને વ્યકિત નીચે પૈકી કોઈપણ એક પણ ચિહ્નોનો અનુભવ કરે તો તાત્કાલિક સંભાળ મેળવવાની સલાહ આપી હતી :<ref name="CDC_symptoms"/> {{col-begin}} {{col-2}} ;પુખ્ત વ્યકિતઓમાં<nowiki> :</nowiki> * શ્વાસ લેવામાં મૂશ્કેલી કે હાંફ ચઢવો * છાતી કે પેટમાં દુખાવો કે દબાણ * અચાનક મૂર્ચ્છા * ગૂંચવણ * ભારે અથવા સતત ઊલ્ટી * ઓછું ઉષ્ણતામાન {{col-2}} ;બાળકોમાં<nowiki> :</nowiki> * ઝડપી શ્વાસોચ્છવાસ અથવા શ્વાસ લેવા માટે ભારે મહેનત * ત્વચાનો રંગ વાદળી * પૂરતું પ્રવાહી ન પીવાય * જાગવું નહી કે આંતરક્રિયા ન કરવી * એટલા ચીઢીયા થઈ જવું કે બાળક તેને ઊંચકવામાં આવે તેમ ઈચ્છે નહીં * ફલૂ જેવાં લક્ષણોમાં સુધારો થાય, પરંતુ પછી તાવ અને ખરાબ ઉધરસ સાથે પાછાં આવે * લાલ ચકામા સાથે તાવ * ખાઈ ન શકાય * રડે ત્યારે આંસુ ન નીકળે {{col-end}} == નિદાન == રોગચાળા H1N1/09 ફ્લૂના સમર્થિત નિદાન માટે [[દર્દીના ગળા]], નાક કે [[ગળા]]ની પેશીના સ્વાબનું પરીક્ષણ કરવું જરૂરી બને છે.<ref name="specimen">{{cite web|url=http://www.cdc.gov/h1n1flu/specimencollection.htm|title=Interim Guidance on Specimen Collection, Processing, and Testing for Patients with Suspected Novel Influenza A (H1N1) Virus Infection |date=2009-05-13|work=CDC.gov|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]]|access-date=2009-11-23}}</ref> [[રિયલ ટાઈમ]] [[આરટી-પીસીઆર]] એ ભલામણ કરાયેલ પરીક્ષણ છે, કેમ કે બીજાઓ રોગચાળા H1N1/09 અને નિયમિત [[મોસમી ફલૂ|મોસમી ફ્લૂ]] વચ્ચે ભેદ પાડી શકતા નથી.<ref name="specimen"/> આમ છતાં, ફ્લૂનાં લક્ષણો ધરાવતાં મોટાભાગના લોકો માટે ખાસ કરીને રોગચાળા H1N1/09 ફ્લૂ માટે પરીક્ષણ જરૂરી બનતું નથી, કારણ કે પરીક્ષણના પરિણામો, ભલામણ કરાયેલ સારવાર કોર્સને સામાન્યરીતે અસર કરતા નથી.<ref name="diagpub">{{cite web|url=http://www.cdc.gov/h1n1flu/diagnostic_testing_public_qa.htm|title=Influenza Diagnostic Testing During the 2009-2010 Flu Season|date=2009-09-29|work=H1N1 Flu|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]]|access-date=2009-11-23}}</ref> સીડીસી માત્ર તેવા લોકો માટે પરીક્ષણની ભલામણ કરે છે જેઓને શંકાસ્પદ ફ્લૂ માટે હોસ્પિટલમાં દાખલ કરાયેલ હોય, સગર્ભા સ્ત્રીઓ અને નબળી રોગપ્રતિરક્ષા સિસ્ટમ ધરાવતાં લોકો હોય.<ref name="diagpub"/> જેમનું માત્ર ઈન્ફલ્યુએન્ઝાનું નિદાન કર્યુ હોય અને ખાસ કરીને રોગચાળો H1N1/09 ફ્લૂ ન હોય તેવા લોકો માટે વ્યાપકપણે ઉપલબ્ધ પરીક્ષણોમાં [[ઝડપી ઈન્ફલ્યુએન્ઝા નિદાન પરીક્ષણો]] (આરઆઇડીટી (RIDT) ) સમાવિષ્ટ છે, જેનું પરિણામ 30 મિનિટમાં મળી જાય છે, અને [[પ્રત્યક્ષ]] તથા પરોક્ષ [[ઈમ્યુનોફલોરસન્સ]] એસેસ ([[ડીએફએ]] અને આઇએફએ) 2-4 કલાક લે છે.<ref name="diagnostic">{{cite web|url=http://www.cdc.gov/h1n1flu/guidance/diagnostic_tests.htm|title=Interim Recommendations for Clinical Use of Influenza Diagnostic Tests During the 2009-10 Influenza Season|date=2009-09-29|work=H1N1 Flu|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]]|access-date=2009-11-23}}</ref> આરઆઇડીટી [[ખોટા નિષેધકો]]ના ઊંચા દરને કારણે, સીડીસી સલાહ આપે છે કે, નવીન ઈન્ફલ્યુએન્ઝા એ (H1N1) વાયરસ ચેપ સાથે સુસંગત માંદગીવાળા પરંતુ નિષેધક આરઆઇડીટી પરિણામોવાળાં દર્દીઓની સારવાર, તબીબી ખરાબ સ્થિતિ, માંદગીની તીવ્રતા તથા ગૂંચવણોના જોખમ અન્વયે રહેલ ચિકિત્સકીય શંકાના સ્તર પર અનુભવના આધારે કરવી જોઈએ, અને ઈન્ફલ્યુએન્ઝા વાયરસવાળા ચેપ અંગે વધુ નિશ્ચયાત્મક નિર્ણય જરૂરી હોય, તો આર આરટી-પીસીઆર અથવા વાયરસ આઇસોલેશન સાથેનું પરીક્ષણ કરવું જોઇએ.<ref>{{cite news|url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5830a2.htm|title=Evaluation of Rapid Influenza Diagnostic Tests for Detection of Novel Influenza A (H1N1) Virus --- United States, 2009|date=2009-08-07|work=Morbidity and Mortality Weekly Report|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]]|access-date=2009-12-05}}</ref> સામૂદાયિક આરોગ્યના [[જ્યોર્જિયા]] વિભાગના ડો રહોન્ડા મેડોઝ જણાવે છે કે, સમયના 30-90 % સુધી કોઈપણ સ્થળે ઝડપી પરીક્ષણો ખોટાં હોય છે. તેણીએ પોતાના રાજ્યના ડોકટરોને ચેતવણી આપી છે કે ઝડપી ફ્લૂ પરીક્ષણોનો ઉપયોગ કરવો નહીં, કારણ કે તે ઘણીવાર ખોટાં નીકળે છે.<ref>{{cite news|url=http://abclocal.go.com/wjrt/story?section=news/health&id=7147447|title=Accuracy of rapid flu tests questioned|date=2009-12-01|work=HealthFirst|publisher=WJRT-TV/DT|access-date=2009-12-05|location=Mid-Michigan, USA|agency=AP|archive-date=2009-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20091207163932/http://abclocal.go.com/wjrt/story?section=news/health&id=7147447|url-status=dead}}</ref> [[લોયોલા યુનિવર્સિટી]]ના હેલ્થ સિસ્ટમના સંશોધનકાર પોલ શ્ક્રેકેનાબર્ગરે પણ આરઆઇડીટીના ઉપયોગ પરત્વે પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો છે, જેમણે સૂચવ્યું છે કે ઝડપી પરીક્ષણો ખરેખર તો ભયંકર જાહેર આરોગ્ય ઊભું કરી શકે.<ref>{{cite news|url=http://www.loyolamedicine.org/News/News_Releases/news_release_detail.cfm?var_news_release_id=973441074|title=Could Widely Used Rapid Influenza Tests Pose A Dangerous Public Health Risk?|date=2009-11-17|publisher=Loyola Medicine|access-date=2009-12-04|location=Maywood, Illinois, USA|archive-date=2009-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20091207163917/http://www.loyolamedicine.org/News/News_Releases/news_release_detail.cfm?var_news_release_id=973441074|url-status=dead}}</ref> ડબલ્યુએચઓના ડોકટર નિક્કી શિંડોએ, H1N1 પરીક્ષણ પરિણામો માટે રાહ જોઈને સારવારમાં વિલંબ કરવાના અહેવાલો સામે દિલગીરી વ્યકત કરી છે અને સૂચવ્યું છે કે, “ ડોકટરોએ પ્રયોગશાળાના સમર્થન માટે રાહ જોવી ન જોઈએ, પરંતુ ચિકિત્સકીય અને રોગચાળાવિષયક પશ્ચાદભૂ પર આધાર રાખીને નિદાનો કરવાં જોઇએ અને તત્કાલ સારવાર શરૂ કરવી જોઇએ. ” <ref name="NikkiShindoNov12"/> == વાયરસની વિશિષ્ટતાઓ == ઈન્ફલ્યુએન્ઝાનો આ નવીન પ્રકારનો વાયરસ છે, જે માટેની મોસમી ફ્લૂ સામેની ઉપલબ્ધ [[રસીઓ]] ખૂબ ઓછું રક્ષણ પૂરું પાડે છે. મે 2009માં પ્રકાશિત, રોગ નિયંત્રણ અને નિવારણ માટેના યુ.એસ. કેન્દ્રો ખાતેના અભ્યાસમાં જણાયું હતું કે નવા રોગ સામે બાળકોમાં રોગપ્રતિરક્ષા અગાઉથી હોતી નથી, પરંતુ પુખ્ત વ્યકિતઓ ખાસ કરીને 60 ઉપરની વ્યકિતઓમાં, અમુક માત્રામાં [[રોગપ્રતિરક્ષા]] હોય છે. બાળકોએ, 18 થી 64 વર્ષની 6-9 % પુખ્ત વ્યકિતઓ, અને 33 % વૃદ્ધ વ્યકિતઓએ નવા પ્રકાર સામે કોઈ [[ઉલટ પ્રતિક્રિયાત્મક]] [[એન્ટિબોડી]] પ્રતિક્રિયા દર્શાવી ન હતી.<ref>{{cite web |url=http://www.cidrap.umn.edu/cidrap/content/influenza/swineflu/news/may2109serum-jw.html |title=Some immunity to novel H1N1 flu found in seniors |last=Schnirring |first=Lisa |date=2009-05-21 |publisher=Center for Infectious Disease Research & Policy |access-date=2009-09-26 |archive-date=2009-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090923225423/http://www.cidrap.umn.edu/cidrap/content/influenza/swineflu/news/may2109serum-jw.html |url-status=dead }}</ref><ref name="CDC_MMWRDispatch_20090421">{{cite news |publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]] |url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm58d0421a1.htm |title=Swine Influenza A (H1N1) Infection in Two Children --- Southern California, March--April 2009 |work=[[Morbidity and Mortality Weekly Report]] |date=21 April 2009 |access-date=2009-09-26}}</ref> જ્યારે એમ વિચારવામાં આવ્યું છે કે આ તારણો, વૃદ્ધ વ્યકિતઓમાં રહેલ આંશિક રોગપ્રતિરક્ષા, તે જ પ્રકારના મોસમી ઈન્ફલ્યુએન્ઝા વાયરસ સામેના અગાઉના એકસપોઝરને કારણે હોવાનું સૂચવે છે. ચીનમાં ગ્રામીણ રસી ન લીધેલ લોકોના નવેમ્બર 2009માં કરાયેલ અભ્યાસ પરથી જણાયું હતું કે, H1N1 પ્રકાર સામે ઊલટ પ્રતિક્રિયાત્મક એન્ટિબોડી પ્રતિક્રિયા માત્ર 0.3 % જોવા મળી હતી, જે મોસમી ફ્લૂ માટેની પૂર્વ-રસીઓ અને નહીં કે એકસપોઝરને પરિણામે વૃદ્ધ યુ.એસ. લોકોમાં રોગપ્રતિરક્ષા જણાયાનું સૂચવે છે.<ref>{{cite journal|date=November 2009|title=Serologic Survey of Pandemic (H1N1) 2009 Virus, Guangxi Province, China|journal=Emerging Infectious Diseases |publisher=CDC |doi=10.3201/eid1511.090868 |volume=15|issue=11 |first1=Honglin |last1=Chen |first2=Yong |last2=Wang |first3=Wei |last3=Liu |first4=Jinxia |last4=Zhang|first5=Baiqing |last5=Dong |first6=Xiaohui |last6=Fan |first7=Menno D. |last7=de Jong |first8=Jeremy |last8=Farrar |first9=Steven |last9=Riley |first10=Gavin J.D. |last10=Smith |first10=Yi |last10=Guan}}</ref> એવું નક્કી કરવામાં આવ્યું છે કે આ પ્રકારના પાંચ જુદા જુદા ફ્લૂ વાયરસના જનીનો રહેલા છે : ઉત્તર અમેરિકન સ્વાઈન ઈન્ફલ્યુએન્ઝા, ઉત્તર અમેરિકન એવિયન (પક્ષી) ઈન્ફલ્યુએન્ઝા, મનુષ્ય ઈન્ફલ્યુએન્ઝા, અને એશિયા અને યુરોપમાં ખાસ મળી આવતા બે સ્વાઈન ઈન્ફલ્યુએન્ઝા વાયરસ. વધૃ પૃથ્થકરણ પરથી જણાયું છે કે વાયરસના અનેક [[પ્રોટિન]], માણસોમાં હળવાં લક્ષણો પેદા કરતી જાતોને મોટેભાગે મળતા આવે છે, પ્રતિષ્ઠિત [[વાયરોલોજીસ્ટ]] વેન્ડી બારક્લેએ 1લી મે, 2009ના રોજ સૂચવ્યું કે પ્રારંભિક નિર્દેશો એ છે કે વાયરસ, મોટાભાગના લોકો માટે તીવ્ર લક્ષણો પેદા કરે તેવી શકયતા ન હતી. <ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/8028371.stm |title=What scientists know about swine flu |publisher=BBC News |author=Emma Wilkinson |date=2009-05-01|access-date=2009-09-26}}</ref> હાલમાં વાયરસ પૂર્વ-રોગચાળાની જાતો કરતાં ઓછા પ્રાણઘાતક છે અને ચેપ લાગેલ હોય તેવા લગભગ 0.01-0.03 % ને મારે છે; 1918નો ઈન્ફલ્યુએન્ઝા, એકસો ગણો વધુ પ્રાણઘાતક હતો અને મૃત્યુનો દર 2-3% હતો.<ref>{{cite journal |author=Donaldson LJ, Rutter PD, Ellis BM, ''et al.'' |title=Mortality from pandemic A/H1N1 2009 influenza in England: public health surveillance study |journal=BMJ |volume=339 |issue= |pages=b5213 |year=2009 |pmid=20007665 |pmc=2791802}}</ref> 14 નવેમ્બર સુધીમાં, વાયરસથી 6 અમેરિકન દીઠ એકને ચેપ લાગ્યો હતો, સાથે 200,000 ને હોસ્પિટલમાં દાખલ કર્યા હતા અને 10,000 મરણ પામ્યા હતા - જે સરેરાશ ફ્લૂની મોસમ કરતાં વધુ માણસોને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરાયા હતા, અને થોડાકના મૃત્યુ થયા હતા, પરંતુ 50 થી ઓછી ઉંમરના લોકો માટે વધુ જોખમ હતું. 1100 બાળકો અને 18 થી 64ની વયના 7500 પુખ્તોના મૃત્યુ સાથે આ આંકડો “ રોજિંદા ફ્લૂની મોસમમાં હોય તે કરતાં વધુ ઊંચો છે. ”<ref>{{cite web|url=http://www.latimes.com/news/nation-and-world/la-sci-swine-flu11-2009dec11,0,6351332.story|title=Swine flu has hit about 1 in 6 Americans, CDC says|first=Thomas H. II|last=Maugh|publisher=Los Angeles Times|date=2009-12-11|access-date=2009-12-13}}</ref> === સંક્રમણ === H1N1 નો ફેલાવો, મોસમી ફ્લૂના ફેલાવાની જેમ જ થતો હોવાનું વિચારાય છે. ફ્લૂના વાયરસ મુખ્યત્વે ઈન્ફલ્યુએન્ઝાવાળા લોકોની ઉધરસ કે છીંક દ્વારા વ્યક્તિ મારફત વ્યક્તિમાં ફેલાય છે. કેટલીકવાર કોઈક વસ્તુનો સ્પર્શ કરવાથી જેમ કે ફ્લૂ વાયરસવાળી સપાટી કે પદાર્થ અને ત્યારપછી તેમના મોં કે નાકને અડવાથી લોકોને ચેપ લાગી શકે છે. <ref name="fluandyou">{{cite web|url=http://www.cdc.gov/H1N1flu/qa.htm|title=2009 H1N1 Flu ("Swine Flu") and You|date=2009-09-24|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]]|access-date=2009-10-20}}</ref> 2009 નવીન H1N1 ની [[ફરીથી થવાની મૂળભૂત સંખ્યા]] (રોગ પ્રત્યે કશી રોગપ્રતિરક્ષા ન હોય તેવા લોકોમાં, ચેપગ્રસ્ત લોકો ચેપ લગાડે તેવી બીજી વ્યકિતઓની સરેરાશ સંખ્યા) 1.76 હોવાનો અંદાજ છે.<ref>{{cite journal|first1=Duygu |last1=Balcan |first2=Hao |last2=Hu |first3=Bruno |last3=Goncalves |first4=Paolo |last4=Bajardi |first5=Chiara |last5=Poletto |first6=Jose J.|last6=Ramasco|first7=Daniela|last7=Paolotti|first8=Nicola|last8=Perra |first9=Michele |last9=Tizzoni |date=2009-09-14|title=Seasonal transmission potential and activity peaks of the new influenza A(H1N1): a Monte Carlo likelihood analysis based on human mobility|journal=BMC Medicine |volume=7 |issue=45 |pages=29 |access-date=2009-10-25 |doi=10.1186/1741-7015-7-45 |id={{arXiv|0909.2417v1}}}}</ref> ડિસેમ્બર 2009નો અભ્યાસ જણાવતો હતો કે, પરિવારોમાં H1N1 ઈન્ફલ્યુએન્ઝા વાયરસની સંક્રમણ શકિત ભૂતકાળના રોગચાળા કરતાં ઓછી છે. મોટાભાગનું રોગ સંક્રમણ લક્ષણો શરૂ થયા પહેલાં તરત કે પછી થયેલ છે.<ref>ધ ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ જર્નલ ઓફ મેડિસિન http://content.nejm.org/cgi/content/full/361/27/2619 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100524044908/http://content.nejm.org/cgi/content/full/361/27/2619 |date=2010-05-24 }}</ref> H1N1 વાયરસ, [[ડુક્કર]], [[મરઘાં]], [[નોળિયા]], ઘરની [[બિલાડી]], ઓછામાં ઓછો એક [[કૂતરો]], અને એક [[ચિત્તા]] સહિત પ્રાણીઓમાં સંક્રમિત થાય છે. <ref> {{cite news | url=http://consults.blogs.nytimes.com/2009/11/05/can-pets-get-swine-flu/ | title=Can Pets Get Swine Flu? | last=Murray | first=Louise | newspaper =[[The New York Times]] | date=2009-11-05 | access-date=2009-11-06 }}</ref><ref> {{cite news | url=http://well.blogs.nytimes.com/2009/11/05/the-cat-who-got-swine-flu/ | title=The Cat Who Got Swine Flu | last=Parker-Pope | first=Tara | newspaper =[[The New York Times]] | date=2009-11-05 | access-date=2009-11-06 }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.cbc.ca/health/story/2009/12/22/h1n1-us-dog-who.html | title=Pet dog recovers from H1N1 | newspaper=[[CBCNews]] | date=2009-12=22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20091224082642/http://www.cbc.ca/health/story/2009/12/22/h1n1-us-dog-who.html | archive-date=2009-12-24 | access-date=2010-03-23 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.usda.gov/documents/FINAL_RESULTS_2009_PANDEMIC_H1N1_INFLUENZA_CHT.pdf|title=2009 Pandemic H1N1 Influenza Presumptive and Confirmed Results|date=2009-12-04|publisher=US Department of Agriculture|access-date=2009-12-04|archive-date=2009-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20091203233039/http://www.usda.gov/documents/FINAL_RESULTS_2009_PANDEMIC_H1N1_INFLUENZA_CHT.pdf|url-status=dead}}</ref> == નિવારણ == સીડીસી એ ભલામણ કરી હતી કે પ્રારંભિક રસીનો ડોઝ અગ્રિમતાવાળાં જૂથોને, જેમ કે સગર્ભા સ્ત્રીઓ, છ મહિનાના શિશુ સાથે રહેતાં લોકો અથવા તેની સંભાળ કર્તા લોકો, છ મહિનાથી ચાર વર્ષ સુધીનાં બાળકો અને આરોગ્ય સંભાળ કાર્યકરોને આપવો જોઈએ.<ref>{{cite web |url=http://www.cdc.gov/mmWR/PDF/rr/rr5810.pdf |title=Use of Influenza A (H1N1) 2009 Monovalent Vaccine: Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP), 2009 |work=[[Morbidity and Mortality Weekly Report]] |publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]] |date=2009-11-28 |access-date=2009-11-02 }}</ref> યુ.કે.માં, એનએચએસે ભલામણ કરી હતી કે, મોસમી ફ્લૂ થવાનું જોખમ હોય તેવા છ મહિનાથી વધુ ઉંમરના બાળકો, સગર્ભા સ્ત્રીઓ, તથા રોગ-પ્રતિકાર સાથે બાંધછોડ કરનાર પરિવારના લોકોને રસીની અગ્રતા આપવી.<ref name="nhs-april">{{cite news |url=http://www.nhs.uk/news/2009/04april/pages/swineflulatest.aspx |title=Swine flu latest from the NHS |date=2009-09-25 |work=NHS Choices |publisher=[[National Health Services|NHS]] |access-date=2009-09-28 |agency=NHS Knowledge Service |archive-date=2009-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091008013912/http://www.nhs.uk/News/2009/04April/Pages/swineflulatest.aspx |url-status=dead }}</ref> શરૂઆતમાં બે ઈંજેક્ષનો જરૂરી હોવાનું વિચારાયું હતું, તેમ છતાં ચિકિત્સકીય અભ્યાસોએ દર્શાવ્યું કે નવી રસીમાં “ બે ને બદલી એક જ ડોઝ ” થી પુખ્ત વ્યકિતઓને રક્ષણ મળે છે, અને તેથી મર્યાદિત રસીનો પુરવઠો આગાહી કર્યા પ્રમાણે બે ગણા લોકોને મળશે. <ref name="NYT9-12-09"/><ref>{{cite web |url=http://www.who.int/csr/disease/swineflu/notes/briefing_20091030/en/index.html |title=Experts advise WHO on pandemic vaccine policies and strategies |date=30 October 2009 |publisher=[[World Health Organization]] |access-date=2009-11-02 |archive-date=2009-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091102051824/http://www.who.int/csr/disease/swineflu/notes/briefing_20091030/en/index.html |url-status=dead }}</ref> “ વધુ કાર્યક્ષમ રસી ” હોવાથી ખર્ચ પણ ઓછો થશે.<ref name="NYT9-12-09">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2009/09/11/health/11vaccine.html?_r=1|title=One Vaccine Shot Seen as Protective for Swine Flu|last=McNeil, Jr.|first=Donald G.|date=2009-09-10| newspaper= [[The New York Times]] | access-date=2009-09-17}}</ref> 10 કરતાં ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે, 21 દિવસના આંતરે બે વખત રસી આપવાની ભલામણ છે.<ref name="TwoForKids"> {{cite news |url=http://www.reuters.com/article/healthNews/idUSTRE58H4EP20090921 |first=Maggie |last=Fox |date=21 September 2009 |title=Young children need 2 doses of H1N1 vaccine- US |publisher=Reuters |access-date=2009-09-22 }}</ref><ref name="NIAIDaudo">{{Cite book |url=http://services.choruscall.com/links/nih090921.html |title=Update on NIAID Clinical Trials of 2009 H1N1 Influenza Vaccines in Children |author=Dr. Anthony Fauci, Director, National Institute of Allergy and Infectious Diseases, NIH |publisher=[[NIAID]] |date=21 September 2009 |access-date=2009-09-22 |quote=Children from 6 months to 9 years old may require two vaccinations <nowiki>[closed caption, app. 5 minutes into presentation]</nowiki> |archive-date=2011-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708145808/http://services.choruscall.com/links/nih090921.html |url-status=dead }}</ref> મોસમી ફ્લૂ માટે હજુ અલગ રસીની જરૂર પડશે.<ref name="SeasonalFluVaccine">{{cite news |url=http://www.reuters.com/article/GCA-SwineFlu/idUSTRE56N3PQ20090724 |title=First defense against swine flu - seasonal vaccine |last=Fox |first=Maggie |date=2009-07-24 |publisher=Reuters |access-date=2009-09-17 }}</ref> વિશ્વભરના આરોગ્ય અધિકારીઓને પણ ખૂબ ચિંતા થતી હતી, કારણ કે વાયરસ નવો હતો અને સહેલાઈથી બદલાઇ જતો હતો અને વધુ ઝેરી બનતો હતો, જો કે મોટાભાગના ફ્લૂનાં લક્ષણો હળવાં હતાં અને સારવાર વિના થોડાક દિવસો જ અસ્તિત્વમાં રહેતાં હતાં. અધિકારીઓએ સમુદાયો, ધંધાદારીઓ અને વ્યકિતઓને, શાળાઓ બંધ કરવા, માંદગી માટે મોટા પ્રમાણમાં કર્મચારીઓની ગેરહાજરી, હોસ્પિટલોમાં દર્દીઓના ઘસારા અને સંભવત: રોગચાળાના બહોળા ફેલાવાની અન્ય અસરોની શકયતા અંગે આકસ્મિક યોજના બનાવવાની વિનંતી કરી હતી. <ref name="WSJ-7-18-09">{{cite news |url=http://online.wsj.com/article/SB124787226825260533.html?mod=googlenews_wsj |title=New Push in H1N1 Flu Fight Set for Start of School |last=McKay |first=Betsy |date=2009-07-18 |newspaper=[[The Wall Street Journal]] |access-date=2009-08-31 |archive-url=https://www.webcitation.org/5jeG4aNty?url=http://online.wsj.com/article/SB124787226825260533.html?mod=googlenews_wsj |archive-date=2009-09-09 |url-status=live }}</ref> === જાહેર આરોગ્ય પ્રતિભાવ === [[ચિત્ર:H1N1 map.svg|thumb|450px|[129][130]વધુ જુઓ : H1N1 લાઇવ નકશો, ડબલ્યુએચઓ (WHO)અદ્યતનો]]27 એપ્રિલ, 2009ના રોજ [[યુરોપિયન યુનિયન]] આરોગ્ય કમિશનરે યુરોપિયનોને યુનાઈટેડ સ્ટેટસ કે મેક્સિકોના અનાવશ્યક પ્રવાસ મોફૂક રાખવાની સલાહ આપી હતી. આના પછી સ્પેનમાં સૌ પ્રથમ સમર્થિત કેસ શોધી કઢાયો હતો.<ref name="Guardian 27/4">{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2009/apr/27/swine-flu-mexico|title=Europeans urged to avoid Mexico and US as swine flu death toll exceeds 100|date=April 27, 2009|work=Guardian|access-date=2009-04-27}}</ref> 6ઠ્ઠી મે, 2009ના રોજ [[કેનેડાની જાહેર આરોગ્ય સંસ્થા]]એ જાહેરાત કરી હતી કે તેમની [[રાષ્ટ્રીય સૂક્ષ્મ જીવશાસ્ત્ર]] (એનએમએલ (NML) ) પ્રયોગશાળાએ સ્વાઈન ફ્લૂના જનીન કોડને મેપ કર્યો છે, પ્રથમ વખત આમ કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{cite news|url=http://www.iol.co.za/index.php?art_id=nw20090506191835578C369647&click_id=31&set_id=1|title=H1N1 virus genome: 'This is a world first'|date=2009-05-06|work=Independent|access-date=2009-08-31|author=AFP|archive-url=https://www.webcitation.org/5jeF2dg9n?url=http://www.iol.co.za/index.php?art_id=nw20090506191835578C369647|archive-date=2009-09-09|url-status=live}}</ref> ઈંગ્લેન્ડમાં, [[રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય સેવા]]એ, રાષ્ટ્રીય રોગચાળા ફ્લૂ<ref>{{cite web|url=https://www.pandemicflu.direct.gov.uk/|title=National Pandemic Flu Service|publisher=NHS, NHS Scotland, NHS Wales, DHSSPS|access-date=2009-10-04|archive-date=2009-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20091007163952/https://www.pandemicflu.direct.gov.uk/|url-status=dead}}</ref> સેવા પર વેબસાઈટનો પ્રારંભ કર્યો હતો, જેમાં દર્દીઓ સ્વ-મૂલ્યાંકન કરીને વાયરસ વિરોધી દવાઓ માટે અધિકૃતિ નંબર મેળવી શકતા. આ સિસ્ટમથી [[સામાન્ય ચિકિત્સકો]] પરનો કાર્યબોજ ઓછો થવાની ધારણા છે.<ref name="nhs-april"/> યુ.એસ.ના અધિકારીઓએ અવલોકન કર્યું હતું કે, [[H5N1]] [[એવિયન ફલૂ|એવિયન ફ્લૂ]] અંગેની છ વર્ષની ચિંતાને પરિણામે હાલના સ્વાઈન ફ્લૂના ફેલાવા સામે તૈયાર થવા ઘણું કરાયું હતું, તથા એશિયામાં [[H5N1]] ફાટી નીકળ્યા પછી વર્ષો દરમિયાન તેનાથી અસરગ્રસ્ત થોડાક સેંકડો લોકો પૈકી છેલ્લે 60 % લોકો મર્યા હોવાની નોંધ કરાઈ હતી, ઘણા દેશોએ તેનો વધુ ફેલાવો ન થાય તે માટે કોઈપણ સમાન પ્રકારના સંકટનું નિવારણ કરવાના પ્રયત્નરૂપે પગલાં લીધાં હતાં.<ref>{{cite news|url=http://www.pe.com/localnews/rivcounty/stories/PE_News_Local_S_swineflu08.4301c9d.html|title=Health officials evaluate response to swine flu|last=Hines|first=Lora|date=2009-06-07|work=Riverside Press-Enterprise|access-date=2009-09-17|archive-date=2010-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100107164010/http://www.pe.com/localnews/rivcounty/stories/PE_News_Local_S_swineflu08.4301c9d.html|url-status=dead}}</ref> સીડીસી અને અન્ય અમેરિકન સરકારી સંસ્થાઓએ<ref>{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/08/09/AR2009080902447.html|title=Preparing for Swine Flu's Return|last=Stein|first=Rob|date=2009-08-10|work=[[The Washington Post]]|access-date=2009-10-04}}</ref> સ્વાઈન ફ્લૂ અંગે યુનાઈટેડ સ્ટેટસના પ્રતિકારનો સ્ટોક લેવા ઉનાળુ શાંતિનો ઉપયોગ કર્યો હતો અને શિયાળાની શરૂઆતમાં ફ્લૂની મોસમ શરૂ થતાં પહેલાં [[જાહેર આરોગ્ય]] સલામતીના માળખામાં કોઈ તૂટ રહી હોય તો તેને પૂરી દેવા પ્રયત્ન કર્યો હતો.<ref name="reuters20090604">{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN0423008520090604?sp=true|title=As swine flu wanes, U.S. preparing for second wave|last=Steenhuysen|first=Julie|date=2009-06-04|publisher=Reuters|access-date=2009-09-17}}</ref> તૈયારીમાં એક મોસમી ઈન્ફલ્યુએન્ઝા ઉપરાંત બીજી ઈન્ફલ્યુએન્ઝા રસીના કાર્યક્રમનું આયોજન તથા ફેડરલ, રાજ્ય અને સ્થાનિક સરકારો તથા ખાનગી આરોગ્ય પ્રબંધકો વચ્ચે યોગ્ય સંકલન કરવાનો સમાવેશ થતો હતો.<ref name="reuters20090604"/> 24 ઓકટોબર, 2009ના રોજ યુ.એસ. રાષ્ટ્રપતિ ઓબામાએ સ્વાઈન ફ્લૂની રાષ્ટ્રીય કટોકટી તરીકે જાહેરાત કરી અને [[આરોગ્ય તથા માનવ સેવાના સચિવ]] [[કેથેલિન સેબેલિસ]]ને રાબેતા મુજબની ફેડરલ જરૂરિયાતો જતી કરવા હોસ્પિટલોને વિનંતી કરવાની સત્તા આપી હતી.<ref name="ObamaAuthorizesSebelius">{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/24/AR2009102401061.html|title=President Obama declares H1N1 flu a national emergency|first1=Michael D.|last1=Shear|first2=Rob|last2=Stein|date=2009-10-24|work=[[The Washington Post]]|access-date=2009-10-25}}</ref> === રસીઓ === [[ચિત્ર:A nurse vaccinates Barack Obama against H1N1.jpg|thumb|250px|બરાક ઓબામાને ડિસે. 20, 2009 ના રોજ રસી આપવામાં આવી હતી.]] {{asof|2009|11|19|df=US}}, 16 કરતાં વધુ દેશોમાં રસીના 65 મિલિયન ડોઝનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો; રસી સલામત અને અસરકારક જણાઈ છે, જેણે મજબૂત રોગપ્રતિરક્ષા અસર ઊભી કરી છે, જેણે ચેપ સામે રક્ષણ આપવું જોઇએ.<ref name="Greenberg">{{Cite journal | doi = 10.1056/NEJMoa0907413 | pages = NEJMoa0907413 | last = Greenberg | first = Michael E. | coauthors = Michael H. Lai, Gunter F. Hartel, Christine H. Wichems, Charmaine Gittleson, Jillian Bennet, Gail Dawson, Wilson Hu, Connie Leggio, Diane Washington, Russell L. Basser | title = Response after One Dose of a Monovalent Influenza A (H1N1) 2009 Vaccine -- Preliminary Report | journal = N Engl J Med | laysummary = http://www.time.com/time/health/article/0,8599,1921679,00.html | date = 2009 | url = http://content.nejm.org/cgi/content/abstract/NEJMoa0907413v1 | volume = 361 | access-date = 2010-03-23 | archive-date = 2010-01-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100105123250/http://content.nejm.org/cgi/content/abstract/NEJMoa0907413v1 | url-status = dead }}</ref> ચાલુ સામાન્ય મોસમી ઈન્ફલ્યુએન્ઝાની રસી, H1N1 ચેપનું જોખમ ન તો વધારે છે કે ન તો ઘટાડે છે, કેમ કે નવીન રોગચાળાની જાત, આ રસીમાં વપરાતી જાતો કરતાં તદ્ન ભિન્ન છે.<ref>{{cite journal |author=Centers for Disease Control and Prevention |title=Effectiveness of 2008-09 trivalent influenza vaccine against 2009 pandemic influenza A (H1N1) - United States, May-June 2009 |journal=MMWR |volume=58 |issue=44 |pages=1241–5 |year=2009 |month=November |pmid=19910912 |url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5844a5.htm}}</ref><ref>{{cite journal |author=Hancock K, Veguilla V, Lu X, ''et al.'' |title=Cross-reactive antibody responses to the 2009 pandemic H1N1 influenza virus |journal=N. Engl. J. Med. |volume=361 |issue=20 |pages=1945–52 |year=2009 |month=November |pmid=19745214 |doi=10.1056/NEJMoa0906453}}</ref> એકંદરે નવી H1N1 રસીની સલામતી રૂપરેખા, મોસમી ફ્લૂ રસીના જેવી સમાન છે, અને નવેમ્બર 2009ના રોજ મુજબ [[ગુઇલન-બેર લક્ષણો]]વાળાં ડઝન કરતાં ઓછાં કેસોમાં પશ્ચાત્ રસી આપી હોવાનું જણાવાયું હતું.<ref name="MariePauleKienyNov19"/> આમાંથી માત્ર થોડાક જ H1N1 રસીકરણ સાથે ખરેખર સંબંધિત હોવાનો અંદેશો હતો, અને માત્ર હંગામી માંદગી હોવાનું જણાયું હતું.<ref name="MariePauleKienyNov19">{{cite news|url=http://www.who.int/mediacentre/vpc_transcript_19_november_09_kieny.pdf|title=Transcript of virtual press conference with Dr Marie-Paule Kieny, Director, Initiative for Vaccine Research World Health Organization|date=2009-11-19|publisher=[[World Health Organization]]|pages=5|access-date=2009-11-22}}</ref> આ [[1976ના સ્વાઈન ફલૂ વાવર|1976ના સ્વાઈન ફ્લૂ વાવર]] સામે મજબૂત વિરોધાભાસ હતો, જેમાં યુનાઈટેડ સ્ટેટસમાં ગુઇલન-બેર સિન્ડ્રોમના 500 કરતાં વધુ કેસોમાં સામૂહિક રસી અપાઈ હતી અને 25 વ્યકિતના મૃત્યુ થયા હતા. <ref name="1976swine">{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2009/apr/27/science/sci-swine-history27?pg=2|title=Swine flu 'debacle' of 1976 is recalled|last=Roan|first=Shari|date=2009-04-27|newspaper=[[Los Angeles Times]]|access-date=2009-11-19}}</ref> ઈંડા પ્રત્યે એર્લજી હોય તેવા લોકો માટે સલામતીની ચિંતા રહે છે, કારણ કે મરઘાના ઈંડા આધારિત સંવર્ધનમાંથી રસીના વાયરસ વિકસે છે. ઈંડાની એર્લજીવાળા લોકોએ, તેમના ચિકિત્સકની સલાહ લીધા પછી, સંભાળપૂર્વક અને નિયંત્રિત પર્યાવરણમાં કક્ષાવાર રસીનો ડોઝ લઈ શકે.<ref>{{cite news|url=http://www.infectioncontroltoday.com/hotnews/egg-allergy-and-flu-vaccines.html|title=Have Egg Allergy? You May Still Be Candidate for Flu Vaccines, Says Allergist|date=2009-11-18|work=Infection Control Today|publisher=Virgo Publishing|access-date=2009-11-22|archive-date=2010-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100107163924/http://www.infectioncontroltoday.com/hotnews/egg-allergy-and-flu-vaccines.html|url-status=dead}}</ref> બેકસટર દ્વારા ઉત્પાદિત કરેલી રસીમાં ઈંડાનો ઉપયોગ કર્યો નથી, પરંતુ રોગપ્રતિરક્ષા પેદા કરવા ત્રણ અઠવાડિયાને આંતરે બે ડોઝ આપવા જરૂરી છે.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/8325363.stm|title=GPs to receive swine flu vaccines|date=2009-10-26|work=BBC News|publisher=BBC|access-date=2009-11-22}}</ref> નવેમ્બરના અંતમાં, કેનેડામાં, રસી આપ્યા પછી [[એનાફાયલેકટિક શોક]]ના 24 કેસોનું સમર્થન કરાયું હતું, જેમાં એકનું મૃત્યું થયું હતું. રસી લેનાર 3,12,000 વ્યકિતઓ દીઠ 1 ને એનાફાયલેટિક પ્રતિક્રિયા આવ્યાનો અંદાજ છે, આમ છતાં રસીની એક બેચમાં, અપાયેલ 157,000 ડોઝ પૈકી 6 વ્યકિતઓને એનાફાયલેક્સિસ થયો હતો. ડો. ડેવિડ બટલર-જોન્સ, કેનેડાના મુખ્ય જાહેર આરોગ્ય અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે, આ [[રોગપ્રતિરક્ષા]] રસી હોવા છતાં, આ 6 દર્દીઓમાં તીવ્ર એર્લજીક પ્રતિક્રિયા થવાનું કારણ હોવાનું જણાતું ન હતું. <ref name="MichaelSmithNov30">[http://www.medpagetoday.com/PrimaryCare/Vaccines/17228 કેનેડા H1N1 રસી એનાફાયલેક્સિસ સ્પાઇકની તપાસ કરે છે], માઇકલ સ્મિથ, નોર્થ અમેરિકન કોરસપોન્ડન્ટ, મેડપેજ ટૂડે, નવે. 30, ૨૦૦૯. </ref><ref name="KeijiFukudaNov26">{{cite news|url=http://www.who.int/mediacentre/vpc_transcript_26_november_09_fukuda.pdf|title=Transcript of virtual press conference with Kristen Kelleher, Communications Officer for pandemic (H1N1) 2009, and Dr Keiji Fukuda, Special Adviser to the Director-General on Pandemic Influenza|date=2009-11-26|publisher=World Health Organization|access-date=2009-12-01}}</ref> જાન્યુઆરી, 2010માં [[વોલ્ફગેંગ વોડાર્ગ]], ડોકટર તરીકે તાલીમ મેળવેલ [[સોશ્યલ ડેમોક્રેટ]] ડેપ્યુટી અને [[યુરોપ કાઉન્સિલ]]ની આરોગ્ય સમિતિના અધ્યક્ષે દાવાપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે મોટી પેઢીઓએ રસીઓ વેચવા “ ખોટો રોગચાળો ” જાહેર કરવા [[વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા]] (ડબલ્યુએચઓ) પર દબાણ લાવવા “ રોગચાળા ભયની ઝુંબેશ ” નું આયોજન કર્યું હતું. ડો. વોડાર્ગે કહ્યું હતું કે “ ડબલ્યુએચઓ (WHO)” ની “ ખોટા રોગચાળા ” ફ્લૂ ઝુંબેશ આ સૈકાનું સૌથી મોટું તબીબી ક્ષેત્રનું નિંદ્ય કાવતરું છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, સો કે વધુ “ સામાન્ય ” જણાવાયેલા ઈન્ફ્લૂએન્ઝાના કેસોની જીવલેણ નવા રોગચાળાની શરૂઆત હોવાની જાહેરાત કરાઈ ત્યારે [[મેકિસકો સિટી]]માં છેલ્લા મેમાં “ ખોટા રોગચાળા ” ની ઝુંબેશ શરૂ થઈ, જો કે તેમણે કહ્યું કે, આ માટે કોઈ ખાસ વૈજ્ઞાનિક પુરાવો ન હતો. આમ છતાં તેમણે દલીલ કરી છે, ડબલ્યુએચઓ (WHO)એ “ મોટી સંખ્યામાં લોકોને રોગ લાગુ પાડયો અને મૃત્યુ પામ્યા ” એવા વિધાનને તેની હાલની વ્યાખ્યામાંથી દૂર કરીને તેના બદલે સીમાઓને ઓળંગીને ફેલાયેલ તે એક વાયરસ કે લોકો પાસે તે અંગે કોઈ પ્રતિરક્ષા ન હોવાનું જ માત્ર જણાવીને “ કેટલીક મોટી ફાર્માસ્યુટીકલ્સ કંપનીઓ અને તેના વૈજ્ઞાનિકો સાથેના સહયોગથી રોગચાળાની ફેર-વ્યાખ્યા કરી હતી. ”<ref>{{cite web|url=http://www.news.com.au/world/swine-flu/story-e6frfkyi-1225818388508|title=Swine flu 'a false pandemic' to sell vaccines, expert says|date=2010-01-13|publisher=[[News.com]]|access-date=2010-01-13|archive-date=2010-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100114013335/http://www.news.com.au/world/swine-flu/story-e6frfkyi-1225818388508|url-status=dead}}</ref> ડબલ્યુએચઓ (WHO)એ જવાબ આપતાં જણાવ્યું હતું કે, સ્વતંત્ર સલાહ ગંભીરતાથી આપવાની તેની ફરજ તેમણે સ્વીકારી હતી અને બહારના હિતોની દખલગીરી સામે રક્ષણ પૂરું પાડયું હતું. તેના પગલાંની સમીક્ષાની જાહેરાત કરીને ડબલ્યુએચઓ (WHO)ના પ્રવકતા ફાડેલા ચૈબે જણાવ્યું હતું કે “ સમીક્ષા એ આઉટબ્રેક સાઈકલનો ભાગ છે. અમે સમીક્ષા અને તેની ચર્ચા કરવાની તક મળે તેવી અપેક્ષા રાખીએ છીએ અને તેને ચોક્કસપણે આવકારીએ છીએ. ” <ref>સ્ટિફાઇન નેબેહે [http://www.reuters.com/article/idUSTRE5BL2ZT20100112 H1N1 ફ્લૂ રોગચાળાને હાથ ધરવા અંગે ડબલ્યુએચઓની સમીક્ષા કરે છે], ''રિયુટર્સ'' મંગળ જાન્યુ 122</ref><ref> બ્લુમબર્ગ http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601091&amp;sid=ahj0H_RH8U68</ref> === ચેપ નિયંત્રણ === ==== પ્રવાસ-પૂર્વસાવચેતી ==== [[ચિત્ર:ChineseFluInspectors.JPG|thumb|ચાઇનામાં આવનારી ફ્લાઇટમાં ફ્લૂની તપાસ]] [[ચિત્ર:Airport Thermographic Camera.jpg|thumb|ગ્રીસમાં એરપોર્ટ ટર્મિનલમાં થર્મલ ઇમેજિંગ કેમેરા અને સ્ક્રીન, ફોટોગ્રાફ.થર્મલ ઇમેજિંગ વધેલ શરીરના તાપમાનને શોધી શકે છે, જે સ્વાઇન ફ્લૂની નિશાનીઓ પૈકી એક છે.]] 7 મે 2009ના રોજ, ડબલ્યુએચઓ (WHO)એ જણાવ્યું કે નિયંત્રણ સુગમ ન હતું અને દેશોએ વાયરસની અસર હળવી કરવા પર ધ્યાન આપવું જોઈએ. સરહદો બંધ કરવા કે પ્રવાસ મર્યાદિત કરવાની તેણે ભલામણ કરી ન હતી.<ref name="WHO Travel">{{cite web |url=http://www.who.int/csr/disease/swineflu/frequently_asked_questions/travel/en/index.html |title=WHO - Influenza A(H1N1) - Travel |date=2009-05-07 |publisher=[[World Health Organization]] |access-date=2009-06-17 |archive-date=2009-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090618104753/http://www.who.int/csr/disease/swineflu/frequently_asked_questions/travel/en/index.html |url-status=dead }}</ref> 26 એપ્રિલ 2009ના રોજ, [[ચાઈનીઝ સરકારે]] જાહેર કર્યું કે બે અઠવાડિયાની અંદર ફ્લૂ જેવાં લક્ષણોનો અનુભવ થયો હોય તેવા ફ્લૂ-ગ્રસ્ત વિસ્તારમાંથી પાછા ફરેલા મુલાકાતીઓને કવોરેન્ટાઈન (સંસર્ગનિષેધ) કરી શકાશે. <ref name="reuters">{{cite web |url=http://www.reuters.com/article/europeCrisis/idUST344175 |title=FACTBOX-Asia moves to ward off new flu virus |publisher=Reuters |date=2009-02-09 |access-date=2009-04-26 }}</ref> જૂન 2009ની શરૂઆતમાં યુ.એસ. એરલાઈન્સે કોઈ મોટા ફેરફારો કર્યા ન હતા, પરંતુ ફ્લૂ, [[ઓરી]] કે અન્ય ચેપોના લક્ષણોવાળા ઉતારુઓની તપાસનો ચાલુ સ્થાયી પ્રેકિટસમાં સમાવેશ કર્યો હતો, અને વિમાન સ્વચ્છ હોવાનું સુનિશ્ચિત કરવા વિમાની હવા-ફિલ્ટરો પર આધાર રાખ્યો હતો.<ref name="airlines"/> સામાન્ય રીતે એરલાઈન્સ માસ્ક પૂરા પાડતી ન હતી અને સીડીસી એ એરલાઈન્સનો સ્ટાફ માસ્ક પહેરે તેવી ભલામણ કરી ન હતી.<ref name="airlines"/> કેટલીક યુ.એસ. સિવાયની મોટાભાગની એશિયન એરલાઈન્સ, તેમજ [[સિંગાપોર એરલાઈન્સ]], [[ચાઈના ઈસ્ટર્ન એરલાઈન્સ]], [[ચાઈના સઘર્ન એરલાઈન્સ]], [[કેથે પેસિફિક]], અને [[મેકિસકન એરલાઈન્સે]] કેબિન સફાઇ, અદ્યતન [[એર-ફિલ્ટરો]]ની ગોઠવણ અને વિમાનની અંદરના સ્ટાફે મોં પર માસ્ક પહેરવાં જેવા પગલાં લીધાં હતાં.<ref name="airlines">{{cite news |url=http://www.reuters.com/article/asiaCrisis/idUSN27536654 |title=Global airlines move to reduce infection risks |last=Jacobs |first=Karen |date=2009-06-03 |publisher=Reuters |access-date=2009-09-17 }}</ref> ==== શાળાઓ ==== યુ.એસ. સરકારી અધિકારીઓ ખાસ કરીને શાળાઓ અંગે ચિંતાતુર છે, કેમ કે સ્વાઈન ફ્લૂ વાયરસ, 6 મહિનાથી 24 વર્ષની ઉંમર સુધીના યુવાન અને શાળા-વયના લોકોને અસામાન્યપણે અસર કરતાં હોવાનું જણાયું છે.<ref>{{cite web |url=http://www.businesswire.com/portal/site/google/?ndmViewId=news_view&newsId=20090820006035&newsLang=en |title=New CDC H1N1 Guidance for Colleges, Universities, and Institutions of Higher Education |date=2009-08-20 |work=Business Wire |access-date=2009-09-17 }}</ref> સ્વાઈન ફ્લૂના ફેલાવાથી ઘણા દેશોમાં અનેક પૂર્વ-સાવચેતી પગલાં તરીકે શાળાઓ બંધ રાખવામાં આવી હતી. શાળાઓ બંધ કરવાને બદલે, સીડીસી એ ઓગસ્ટમાં ભલામણ કરી હતી કે ફ્લૂનાં લક્ષણો ધરાવતાં વિદ્યાર્થીઓ અને શાળાના કાર્યકરોએ કુલ સાત દિવસ અથવા લક્ષણો હળવા થાય ત્યારપછી 24 કલાક-બેમાંથી જે લાંબું હોય તે પ્રમાણે ઘરે રહેવું જોઇએ.<ref name="24hours">{{cite news |url=http://www.chron.com/disp/story.mpl/health/6557550.html |title=Schools revamp swine flu plans for fall |last=George |first=Cindy |date=2009-08-01 |newspaper=[[Houston Chronicle]] |access-date=2009-08-31 |archive-url=https://www.webcitation.org/5jeG8PPyY?url=http://www.chron.com/disp/story.mpl/health/6557550.html |archive-date=2009-09-09 |url-status=live }}</ref> સીડીસી એ એવી પણ ભલામણ કરી હતી કે, કોલેજોમાં છેલ્લી વસંતમાં હોય તે કરતાં વિદ્યાર્થીઓ નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં તીવ્ર માંદગીમાં સપડાયા હોય તો કોલેજોએ 2009ના વર્ગો મોફૂક રાખવા જોઇએ. વધુમાં તેઓએ શાળાઓને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે મોડા પેપર્સ કે ખૂટતા વર્ગો માટે સજા કરતા કે “ સેલ્ફ આઈસોલેશન ” અમલમાં મૂકયાની ડોકટરની ચિઠ્ઠી જરૂરી બનાવતા કોઈપણ નિયમો મોફૂક રાખવા અને માંદા હોય ત્યારે બહાર નીકળવાનું સાહસ કરતાં વિદ્યાર્થીઓને અટકાવવા;<ref>{{cite news |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/08/20/AR2009082003449.html?hpid=moreheadlines |title=Colleges Warned About Fall Flu Outbreaks on Campus |last=de Vise |first=Daniel |date=2009-08-20 | newspaper =[[The Washington Post]] |access-date=2009-09-17 }}</ref> વિદ્યાર્થીઓ ઘરે જવા રાહ જોતા હોય ત્યારે ફ્લૂ જેવાં લક્ષણો ધરાવતાં લોકોને માટે અલગ રૂમની ગોઠવણ કરવાની અને માંદા વિદ્યાર્થીઓ કે સ્ટાફ અને તેઓની સંભાળ રાખનાર લોકોએ સર્જિકલ માસ્કનો ઉપયોગ કરે તેવી શાળાઓને સલાહ આપી હતી.<ref name="AJC8-14">{{cite news|url=http://www.ajc.com/health/content/shared-auto/healthnews/flu-/630021.html|title=Get Smart About Swine Flu for Back-to-School|date=2009-08-14|newspaper=[[Atlanta Journal-Constitution]]|access-date=2009-08-31|archive-url=https://www.webcitation.org/5jeG9XwyO?url=http://www.ajc.com/health/content/shared-auto/healthnews/flu-/630021.html|archive-date=2009-09-09|url-status=live}}</ref> કેલિફોર્નિયામાં, શાળા જિલ્લાઓ અને યુનિવિર્સિટીઓ સજાગ છે અને શિક્ષણ ઝુંબેશોને પ્રારંભ કરવા આરોગ્ય અધિકારીઓ સાથે કામ કરે છે. ઘણા લોકોએ તબીબી પુરવઠાનો સ્ટોક કરવાનું આયોજન કર્યું હતું અને પ્રારંભિક અને માધ્યમિક શાળાઓ બંધ હોય તો ઓછી આવકવાળાં બાળકો માટે પાઠ અને ભોજનની વ્યવસ્થા કરવાની યોજનાઓ સહિત, ખરાબ કેસોની ચર્ચા કરવાનું વિચારાયું હતું.<ref name="swine-flu-goes-to-camp"/> [[કેલિફોર્નિયા યુનિવર્સિટી]] કેમ્પસે કાગળના માસ્કથી માંડીને આહાર અને પાણી માટે હાથ-સ્વચ્છતા વસ્તુઓ સુધીનો પુરવઠો સ્ટોક રાખ્યો હતો.<ref name="swine-flu-goes-to-camp"> {{cite news | url=http://www.latimes.com/features/health/la-me-camp-flu27-2009jul27,0,5762666.story | title=Swine flu goes to camp. Will it go to school next? | last=Mehta | first=Seema | coauthors=Nicole Santa Cruz | date=2009-07-27 | newspaper=[[Los Angeles Times]] | access-date=2009-09-17 }}</ref> આકસ્મિક સમયે તૈયાર રહેવામાં મદદ કરવા, [[યુનિવિર્સિટી ઓફ મેરિલેન્ડ સ્કૂલ ઓફ મેડિસિન]]ના [[બાળરોગશાસ્ત્ર]]ના પ્રાધ્યાપક જેમ્સ સી. કિંગ જુ. એ સૂચવ્યું છે કે, દરેક દેશે સ્થાનિક [[આરોગ્ય વિભાગ]], માતા-પિતા અને શાળા વહીવટકર્તાઓ દ્વારા સંચાલિત “ ઈન્ફલ્યુએન્ઝા કાર્ય ટીમ ” ઊભી કરવી જોઇએ.<ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2009/08/02/opinion/02king.html |title=The ABC’s of H1N1 |last=James C. Jr. |first=King |date=2009-08-01 | newspaper= [[The New York Times]] |access-date=2009-09-17 }}</ref>{{asof|2009|10|28}} યુનાઈટેડ સ્ટેટસમાં 126000 વિદ્યાર્થીઓને અસર કરતી 19 રાજ્યોની કામચલાઉ 600 જેટલી શાળાઓ બંધ કરવામાં આવી છે.<ref>{{cite news |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,570129,00.html |title=H1N1 Closes Hundreds of Schools Across the U.S. |date=2009-10-28 |work=Fox News |access-date=2009-10-28 }}</ref> ==== કાર્ય-સ્થળ ==== યુ.એસ. [[આરોગ્ય અને માનવસેવા વિભાગ]] (એચએચએસ (HHS) ) તથા [[રોગ નિયંત્રણ અને નિવારણ કેન્દ્રો]]એ (સીડીસી (CDC) ) યુ.એસ. [[વતન સુરક્ષા વિભાગ]] (ડીએચએસ (DHS) ) પાસેની નિવેશ સામગ્રી સાથે કર્મચારીઓને ઉપયોગમાં લેવા અદ્યતન માર્ગદર્શિકા અને વીડિઓ વિકસાવેલ છે,<ref name="fluguidance"/> અને કેમ કે તેઓ હાલમાં તથા આવનાર સ્થિતિ અને શિયાળુ ઈન્ફલ્યુએન્ઝા મોસમ દરમિયાન સ્વાઈન ફ્લૂના પ્રતિકાર માટે યોજનાઓ વિકસાવે છે, અથવા સમીક્ષા કરીને અદ્યતન બનાવે છે. માર્ગદર્શિકામાં જણાવ્યું છે કે, નિયોકતાઓએ તેમનાં ઉદ્દેશો વિચારીને અભિવ્યકત કરવા જોઇએ, જેમાં સ્ટાફમાં રોગ સંક્રમણ ઘટાડવાનો, ઈન્ફલ્યુએન્ઝાનો ચેપ લાગવાથી તેને લગતી જરૂરિયાતોનું જોખમ વધ્યું હોય તેવા લોકોનું રક્ષણ કરવાનો, વ્યવસાયના સંચાલનને જાળવવાનો, અને તેમના [[પૂરવઠા શૃંખલા]]માં બીજી હસ્તિઓ પરની વિપરીત અસર ઘટાડવાનો સમાવેશ થઈ શકે.<ref name="fluguidance">{{cite web |url=http://www.flu.gov/plan/workplaceplanning/guidance.html |title=Business Planning |work=Flu.gov |publisher=U.S. Department of Health & Human Services |access-date=2009-09-17 }}</ref> સીડીસી નો અંદાજ છે કે 40 % કાર્ય સ્થળો ખરાબ પરિસ્થિતિમાં છે, જ્યાં ઘણા તંદુરસ્તી પુખ્ત લોકોને ઘરે રહેવાની અને કુટુંબના માંદા સભ્યની સંભાળ<ref name="LATimes7-25"> {{cite news | url=http://www.latimes.com/features/health/la-sci-swine-flu25-2009jul25,0,3387335.story | title=Swine flu could kill hundreds of thousands in U.S. if vaccine fails, CDC says | first=Thomas H. | last=Maugh II | date=2009-07-25 | newspaper=[[Los Angeles Times]] | access-date=2009-09-17 }}</ref> રાખવાની જરૂરને કારણે રોગચાળો તેની ચરમસીમાએ હોય ત્યારે કામ કરવા અશકત બને છે, અને કાર્ય-સ્થળ બંધ કરવામાં આવે અથવા ઘરેથી કામ કરવું પડે તેવી સ્થિતિ ઊભી થાય તો વ્યકિતઓને સ્થળના પગલાં લેવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.<ref name="Fox-7-17-09">{{cite news |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,533591,00.html |title=Swine Flu: Why You Should Still Be Worried |last=Fiore |first=Marrecca |date=2009-07-17 |publisher=Fox News |access-date=2009-08-31 |archive-url=https://www.webcitation.org/5jeG55WpO?url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,533591,00.html |archive-date=2009-09-09 |url-status=live }}</ref> સીડીસી વધુમાં સલાહ આપે છે કે, કાર્ય-સ્થળની વ્યકિતઓએ ફ્લૂ પછી સાત દિવસ અથવા લક્ષણો સમાપ્ત થયા પછી 24 કલાક, બંન્નેમાંથી જે લાંબું હોય તે પ્રમાણે ઘરે રહેવું જોઇએ.<ref name="24hours"/> યુ.કે.માં, [[આરોગ્ય અને સુરક્ષા વહીવટી અધિકારી]]એ (એચએસઇ (HSE) ) પણ નિયોકતાઓ માટે સામાન્ય માર્ગદર્શન આપ્યું છે.<ref>{{cite web |url=http://www.hse.gov.uk/news/2009/swineflu.htm |title=Swine flu - HSE News Announcement |publisher=Health and Safety Executive |date=2009-06-18 |access-date=2009-08-31 |archive-date=2009-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090827061646/http://www.hse.gov.uk/news/2009/swineflu.htm |url-status=dead }}</ref> ==== મોં પરના માસ્ક ==== શાળાઓ, કાર્ય-સ્થળો, કે જાહેર સ્થળો જેવાં આરોગ્ય સિવાયના સંભાળ સ્થળોએ મોં પર માસ્ક પહેરવાં કે [[રેસ્પિરેટરો]]નો ઉપયોગ કરવાનો સીડીસી ભલામણ કરતું નથી, પરંતુ તેમાં થોડાક અપવાદ છે : વાયરસ સાથેની માંદી વ્યકિતએ તે બીજા લોકોની આસપાસ હોય, અને ફ્લૂવાળી કોઈ વ્યક્તિની સંભાળ લેતી વખતે તીવ્ર માંદગીનું જોખમ હોય તેવા લોકોએ માસ્ક પહેરવાનું વિચારવું જોઇએ.<ref name="cdcmasks">{{cite news | url=http://www.chicagotribune.com/entertainment/chi-tc-health-flu-masks-0923sep27,0,7442578.story | title=Masks may help prevent flu, but aren't advised | last=Roan | first=Shari | date=2009-09-27 | newspaper=[[Chicago Tribune]] | access-date=2009-09-28 | archive-date=2009-10-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20091001105331/http://www.chicagotribune.com/entertainment/chi-tc-health-flu-masks-0923sep27%2C0%2C7442578.story | url-status=dead }}</ref> મોં પરના માસ્ક પહેરવા અંગે કેટલાક મતભેદ છે, કેટલાક નિષ્ણાતોને ભય છે કે માસ્ક લોકોમાં સુરક્ષાની ખોટી લાગણી પેદા કરશે અને બીજી ધોરણસરની સાવચેતીઓની જગ્યાએ મુકવી જોઇએ નહીં.<ref name="LATimes4-30-09"/> ચેપગ્રસ્ત વ્યકિતઓના નિકટના સંપર્કમાં હોય તેવા લોકોને માસ્ક લાભદાયક બની શકશે, પરંતુ તેઓ સ્વાઈન ફ્લૂનો ચેપ અટકાવી શકશે કે કેમ તેની જાણ નથી.<ref name="LATimes4-30-09">{{cite news | url=http://www.latimes.com/features/health/la-sci-swine-mask30-2009apr30,0,7635596.story | title=Face masks aren't a sure bet against swine flu | last=Roan | first=Shari | coauthors=Rong-Gong Lin II | date=2009-04-30 | newspaper=[[Los Angeles Times]] | access-date=2009-09-17 | archive-date=2009-05-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090503142056/http://www.latimes.com/features/health/la-sci-swine-mask30-2009apr30%2C0%2C7635596.story | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503142056/http://www.latimes.com/features/health/la-sci-swine-mask30-2009apr30%2C0%2C7635596.story |date=2009-05-03 }}</ref> [[નાગોયા યુનિવર્સિટી]] સ્કૂલ ઓફ મેડિસન ખાતે વાયરોલોજીના પ્રાધ્યાપક યુખિહિરો નિશિયામાએ જણાવ્યું હતું કે “ કશું ન હોય તેનાં કરતાં માસ્ક હોય તે વધુ સારું છે, પરંતુ હવાજનિત વાયરસ ખાલી જગ્યામાંથી સહેલાઈથી ઘુસી જતા હોવાથી તેને સંપૂર્ણપણે અટકાવવાનું મૂશ્કેલ છે. ” <ref name="42bp"/> [[3M]] માસ્ક ઉત્પાદકના કહેવા પ્રમાણે માસ્ક ઔદ્યોગિક સ્થળોમાં [[રજકણો]]ને બહાર કાઢશે, પરંતુ “ સ્વાઈન ફ્લૂ વાયરસ જેવા [[જૈવિક એજન્ટો]] માટે કોઈ સ્થાપિત એકસપોઝર મર્યાદા નથી. ” <ref name="LATimes4-30-09"/> અસરકારકતાનો પુરાવો ન હોવા છતાં, આવા માસ્કનો ઉપયોગ એશિયામાં સામાન્ય છે.<ref name="42bp">{{cite news |url=http://www.bangkokpost.com/news/asia/142274/face-masks-part-of-japan-fashion-chic-for-decades |title=Face masks part of Japan fashion chic for decades |date=2009-04-05 |work=Bangkok Post |publisher=The Post Publishing |access-date=2009-10-28 |agency=AFP }}</ref><ref>{{cite news |url=http://abcnews.go.com/Business/wireStory?id=8870908 |title=Flu-Related Products May Lift U.S. Makers' Profits |last=Wohl |first=Jessica |date=2009-10-20 |work=ABC News.com |publisher=ABC News |access-date=2009-10-28 }}</ref> ખાસ કરીને માસ્ક જાપાનમાં ખૂબ લોકપ્રિય છે, જ્યાં સ્વચ્છતા અને સ્વાસ્થ્યનું ઊંચું મૂલ્ય કરાય છે, અને ત્યાંની સભ્યતા, રોગ ફેલાતા અટકાવવા માંદા માણસો માટે માસ્ક પહેરવાનું ફરજીયાત બનાવે છે. <ref name="42bp"/> ==== કવોરેન્ટાઈન (સંસર્ગનિષેધ) ==== ચેપની શંકા હોય અથવા ચેપ લાગ્યો હોય તેવી બીજી વ્યકિતઓના સંપર્કમાં આવ્યા હોય તેવા વિદેશી મુલાકાતીઓનું [[કવોરેન્ટાઈન]] કરવાનું અથવા તેમ કરવાની ધમકી આપવાનું દેશોએ શરૂ કર્યું છે. મેમાં, [[ચાઈનીઝ]] સરકારે 21 યુ.એસ. વિદ્યાર્થીઓ અને ત્રણ શિક્ષિકાને તેમની હોટલના રૂમમાં બંધ રાખ્યા હતા.<ref>{{cite news |url=http://www.cnn.com/2009/HEALTH/05/28/us.china.swine.flu/ |title=China quarantines U.S. school group over flu concerns |publisher=CNN |date =2009-05-28 |access-date=2009-09-26 }}</ref> પરિણામે [[યુ.એસ. રાજ્ય વિભાગે]] ચાઈનાની ફ્લૂ વિરોધી પગલાં અંગે સાવધ રહીને પ્રવાસ કરવાનો આદેશ બહાર પાડયો હતો અને પ્રવાસીઓને, માંદા હોય તો [[ચીન|ચીનની]] મુસાફરી કરવા અંગે ચેતવણી આપી હતી.<ref>{{cite news |url=http://washingtontimes.com/news/2009/jun/29/kralev-us-warns-travelers-of-chinas-flu-rules/ |title=KRALEV: U.S. warns travelers of China's flu rules |last=Kralev |first=Nicholas |date=2009-06-29 |work=The Washington Times |access-date=2009-09-26 }}</ref> [[હોંગકોંગ]]માં, સમગ્ર હોટલને 240 અતિથિઓ સાથે કવોરેન્ટાઈન કરવામાં આવી હતી;<ref>{{cite news |url=http://www.taipeitimes.com/News/world/archives/2009/05/03/2003442656 |title=Tensions escalate in Hong Kong’s swine-flu hotel |date=2009-05-03 |work=Taipei Times |access-date=2009-09-26 |author=DPA }}</ref> [[ઓસ્ટ્રેલિયા]]એ 2000 ઉતારુઓ સાથેના ક્રુઝ જહાજને દરિયામાં રોકાવાનો આદેશ આપ્યો હતો, કારણ કે સ્વાઈન ફ્લૂનો ભય હતો.<ref>{{cite news |url=http://www.abc.net.au/news/stories/2009/05/28/2583515.htm?section=justin |title=Ship passengers cruisy in swine flu quarantine |date=2009-05-28 |work=ABC News |publisher=Australian Broadcasting Corporation |access-date=2009-09-17 }}</ref> [[મક્કા]]ની વાર્ષિક [[હજયાત્રા]]એ ગયેલા મિસરી [[મુસલમાન|મુસલમાનો]]<nowiki/>એ પરત ફરતાં કવોરેન્ટાઈન થવાનું જોખમ હતું.<ref>{{cite news |url=http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=7634743 |title=Egypt Warns of Post-Hajj Swine Flu Quarantine |last=El Deeb |first=Sarah |date=2009-05-20 |publisher=ABC News |access-date=2009-09-27 |location=Cairo }}</ref> [[રશિયા]] અને [[તાઈવાને]] કહ્યું કે ફ્લૂની ઉપસ્થિતિ હોય તેવા વિસ્તારોમાંથી આવતા તાવ હોય તેવા મુલાકાતીઓને તેઓ કવોરેન્ટાઈનમાં રાખશે. <ref>{{cite news |url=http://www.etaiwannews.com/etn/news_content.php?id=932378&lang=eng_news&cate_img=316.jpg&cate_rss=news_Health |title=Swine flu cases in Europe; worldwide travel shaken |last=Woolls |first=Daniel |date=2009-04-28 |work=Taiwan News |access-date=2009-09-26 |agency=AP |archive-date=2009-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091007164036/http://www.etaiwannews.com/etn/news_content.php?id=932378&lang=eng_news&cate_img=316.jpg&cate_rss=news_Health |url-status=dead }}</ref> [[જાપાને]] મેના વચગાળામાં 47 વિમાની ઉતારુઓને એક અઠવાડિયામાં માટે હોટેલમાં કવોરેન્ટાઈન કર્યા હતા,<ref>{{cite news |url=http://www.youtube.com/watch?v=P6fEMGHoQPE |title=Japan Swine Flu Quarantine Ends for Air Passengers |date=2009-05-17 |publisher=New Tang Dynasty Television |access-date=2009-09-26 }}</ref> ત્યારબાદ જૂનની અધવચમાં ભારતે, ચેપનો ઊંચો દર હોવાનું વિચારાતું હોય તેવા દેશોના “ આઉટબાઉન્ડ ” ઉતારુઓની પૂર્વ તપાસ કરવા સૂચવ્યું હતું.<ref>{{cite news |url=http://www.internationalreporter.com/News-4898/india-wants-us-to-screen-passengers-for-swine-flu.html |title=India wants US to screen passengers for swine flu |date=2009-06-16 |work=International Reporter |access-date=2009-09-28 |author=MIL/Sify.com |archive-date=2010-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100923000245/http://internationalreporter.com/News-4898/india-wants-us-to-screen-passengers-for-swine-flu.html |url-status=dead }}</ref> ==== ડુક્કર અને આહાર સુરક્ષા ==== રોગચાળાના વાયરસ એ સ્વાઈન ઈન્ફલ્યુએન્ઝાનો એક પ્રકાર છે, જે મૂળ ડુક્કરમાં રહેતી જાતોમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે અને આ મૂળ તત્ત્વને “ સ્વાઈન ફ્લૂ ” નું સામાન્ય નામ મળ્યું છે. આ શબ્દોનો સામૂહિક મીડિયા દ્વારા બહોળા પ્રમાણમાં ઉપયોગ થાય છે. આ વાયરસ, અમેરિકન<ref>{{cite news | last = Jordan | first = Dave | title = Minnesota Pig Tests Positive for H1N1 | url = http://www.newson6.com/Global/story.asp?S=11341148 | publisher = KOTV | date = 2009-10-20 | access-date = 2009-12-10 | archive-date = 2009-12-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091207164317/http://www.newson6.com/Global/story.asp?S=11341148 | url-status = dead }}</ref> તથા કેનેડિયન<ref>{{cite news | last = Evans | first = Brian | title = News Conference with Minister of Health and Chief Public Health Officer | url = http://www.phac-aspc.gc.ca/alert-alerte/h1n1/conferences/nc-2009-05-02-eng.php|date=2009-05-05|access-date=2009-12-10|publisher=Public Health Agency of Canada}}</ref> ડુક્કરો, તેમજ ઉત્તર આર્યલેન્ડ, આર્જેન્ટિના અને નોર્વેના ડુક્કરોમાં જણાયા છે.<ref>{{cite web|title=Human swine flu in pigs|url=http://scienceblogs.com/effectmeasure/2009/10/human_swine_flu_in_pigs.php|date=2009-10-20|access-date=2009-12-10|work=Effect Measure|archive-date=2009-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20091108035341/http://scienceblogs.com/effectmeasure/2009/10/human_swine_flu_in_pigs.php|url-status=dead}}</ref> તેની ઉત્પતિ ડુક્કરોમાં હોવા છતાં, આ જાત લોકો વચ્ચે સંક્રમિત થાય છે, પણ ડુક્કરમાંથી લોકોમાં સંક્રમિત થતી નથી.<ref name="NYT6-23"/> અગ્રેસર આરોગ્ય સંસ્થાઓ અને [[યુનાઈટેડ સ્ટેટસના કૃષિ સચિવે]] ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ડુક્કરમાંથી પ્રાપ્ત સારી રીતે રાંધેલ પોર્ક કે બીજી આહારની પેદાશો ખાવાથી ફ્લૂ થતો નથી.<ref name="CDC_pork">{{cite press release|url=http://www.who.int/mediacentre/news/statements/2009/h1n1_20090430/en/index.html |title=Joint FAO/WHO/OIE Statement on influenza A(H1N1) and the safety of pork|publisher=[[World Health Organization]]|date=2009-05-07|access-date=2009-09-26}}</ref><ref>{{cite news | last = Desmon | first = Stephanie | title = Pork industry rues swine flu | work = The Baltimore Sun | volume = 172 | issue = 233 | date = 2009-08-21 | pages = 1, 16 | url = http://www.baltimoresun.com/health/bal-md.hs.flu21aug21,0,5219798.story | access-date = 2009-09-01 | archive-url = https://www.webcitation.org/5jeGAPswM?url=http://www.baltimoresun.com/health/bal-md.hs.flu21aug21,0,5219798.story | archive-date = 2009-09-09 | url-status = live }}</ref> આમ છતાં, અઝેરબૈજને 27 એપ્રિલના રોજ અમેરિકામાંથી [[પશુપાલન]]ની બનાવટો આયાત કરવા પર પ્રતિબંધ મૂકયો હતો.<ref name="trend">{{cite news|author=|url=http://news-en.trend.az/society/health/1462401.html|publisher=[[Trend News Agency]]|title=Prevention against "swine flu" stabile in Azerbaijan: minister|date=2009-04-28|access-date=2009-04-28|archive-date=2009-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090503071442/http://news-en.trend.az/society/health/1462401.html|url-status=dead}}</ref> ઈન્ડોનેશિયાની સરકારે પણ ડુક્કારોની આયાત અટકાવી હતી અને ઈન્ડોનેશિયામાં 9 મિલિયન ડુક્કરોનું પરીક્ષણ શરૂ કર્યું હતું.<ref>{{cite web|url=http://nasional.kompas.com/read/xml/2009/04/27/11120229/cegah.flu.babi.pemerintah.gelar.rapat.koordinasi|title=Cegah flu babi, pemerintah gelar rapat koordinasi|date=2009-04-27|work=Kompas newspaper}}</ref> ઈજિપ્શિયન સરકારે 29 એપ્રિલ, 2009ના રોજ ઈજિપ્તમાં તમામ ડુક્કરોની હત્યા કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો.<ref>{{cite web |url=http://www.abc.net.au/news/stories/2009/04/30/2556545.htm?section=justin%20Egypt%20orders%20pig%20cull|agency=AFP |title=Egypt orders pig cull|work=ABC News|publisher=Australian Broadcasting Corporation |access-date=2009-09-27 |date=2009-04-30}}</ref> == સારવાર == {{See|Influenza treatment}} લક્ષણો હળવા કરવામાં મદદ કરવા પૂરતું પ્રવાહી અને આરામ સહિત સંખ્યાબંધ પદ્ધતિઓની ભલામણ કરવામાં આવી છે.<ref name="Mayo">{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/influenza/DS00081/DSECTION=treatments-and-drugs |author=Mayo Clinic Staff |publisher=[[Mayo Clinic]] |work=Diseases and Conditions |title=Influenza (flu) treatments and drugs |access-date=2009-05-20 |archive-url=https://www.webcitation.org/5jeG5VTNF?url=http://www.mayoclinic.com/health/influenza/DS00081/DSECTION=treatments-and-drugs |archive-date=2009-09-09 |url-status=live }}</ref> [[કાઉન્ટર પર]] મળતી [[એસાસેટેમિનોફેન]] અને [[ઈબુપ્રોફેન]] જેવી દુખાવાની દવાઓ વાયરસને મારી નાખતા નથી, આમ છતાં તેઓ લક્ષણો ઘટાડવામાં મદદરૂપ બની શકે છે.<ref name="Medline"/> કોઈપણ ફ્લૂ પ્રકારનાં લક્ષણો માટે (કોઈપણ વ્યકિતએ, પરંતુ ખાસ કરીને 19 હેઠળના લોકોએ) એસ્પિરિન અને બીજી સેલિસાયલેટ બનાવટોનો ઉપયોગ ન કરવો જોઇએ, કારણ કે રેયેના સિન્ડ્રોમ વિકસવાનો ભય રહે છે.<ref name="National Reyes Syndrome Foundation">{{cite web |url=http://www.reyessyndrome.org/aspirin.html |publisher=[[National Reye's Syndrome Foundation]] |title=Aspirin / Salicylates and Reyes Syndrome |access-date=2010-03-23 |archive-date=2011-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719104914/http://www.reyessyndrome.org/aspirin.html |url-status=dead }}</ref> [[તાવ]] ઓછો હોય અને બીજી કોઈ મૂશ્કેલીઓ ન હોય, તો તાવની દવાની ભલામણ કરી નથી.<ref name="Medline">{{cite web |url=http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003090.htm |publisher=[[U.S. National Library of Medicine]] |work=Medline Plus Medical Encyclopedia |title=Fever |access-date=2009-05-20}}</ref> મોટાભાગના લોકો તબીબી સંભાળ વિના સાજા થઈ જાય છે, જો કે પહેલાંથી કે અંતર્ગત તબીબી પરિસ્થિતિ હોય તેવા લોકોને ગૂંચવણો પેદા થવાનું વલણ હોઇ શકે છે અને વધુ સારવારથી લાભ થઈ શકે.<ref name="CDC_symptoms">{{cite web |url=http://www.cdc.gov/h1n1flu/sick.htm |publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]] |title=What To Do If You Get Sick: 2009 H1N1 and Seasonal Flu |date=2009-05-07 |access-date=2009-11-01}}</ref> જોખમ ધરાવતાં જૂથોના લોકોને ફ્લૂના લક્ષણોનો પ્રથમ અનુભવ થાય ત્યારે જેમ બને તેમ સત્વર તેઓને [[એન્ટિવાયરલ]] (ઓસેલ્ટામિવિર કે ઝનામિવિર) દવાથી સારવાર આપવી જોઇએ. જોખમ ધરાવતાં જૂથોમાં સગર્ભા સ્ત્રીઓ અને [[પ્રસૂતિ બાદ]]ની સ્ત્રીઓ, 2 વર્ષથી નીચેનાં બાળકો અને શ્વસન સમસ્યાઓ જેવી અંતર્ગત સ્થિતિ ધરાવતાં લોકોનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="CDCOct16AntiviralRecommendations"/> જોખમ ધરાવતાં જૂથના ન હોય અને જેઓમાં સતત કે ઝડપથી વણસતા લક્ષણો હોય તેવા લોકોને પણ એન્ટિવાયરલ સાથેની સારવાર આપવી જોઇએ. આ લક્ષણોમાં શ્વાસની મુશ્કેલી અને 3 દિવસ કરતાં વધુ વખત રહેલ ઊંચા તાવનો સમાવેશ થાય છે. [[ન્યૂમોનિયા]] થયો હોય તેવા લોકોને એન્ટિવાયરલ અને એન્ટિબાયોટિકસ બંને આપવા જોઇએ, કેમ કે H1N1 માંદગીના ઘણા તીવ્ર કેસોમાં બેકિટરિયાનો ચેપ વિકસે છે.<ref name="NikkiShindoNov12">{{cite news|url=http://www.who.int/mediacentre/vpc_transcript_12_november_09_nikki_shindo.pdf|title=Transcript of virtual press conference with Gregory Hartl, Spokesperson for H1N1, and Dr Nikki Shindo, Medical Officer, Global Influenza Programme, World Health Organization|date=2009-11-12|publisher=World Health Organization|access-date=2009-11-18}}</ref> લક્ષણો શરુ થયાના 48 કલાકમાં અપાય તો એન્ટિવાયરલ અત્યંત ઉપયોગી થાય છે અને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરેલ દર્દીઓની સ્થિતિ સુધારી શકે છે.<ref>{{cite journal |author=Jain S, Kamimoto L, Bramley AM, ''et al.'' |title=Hospitalized patients with 2009 H1N1 influenza in the United States, April-June 2009 |journal=N. Engl. J. Med. |volume=361 |issue=20 |pages=1935–44 |year=2009 |month=November |pmid=19815859 |doi=10.1056/NEJMoa0906695 |url=}}</ref> 48 કલાક પછી પણ મધ્યમસર કે તીવ્રપણે માંદગી હોય તેઓને એન્ટિવાયરલ લાભદાયક બની શકશે.<ref name="cdc.gov"/> જો [[ઓસેલ્ટામિવિર]] (ટેમિફ્લ્યૂ) મળે નહીં કે ઉપયોગ ન કરી શકાય તો [[ઝનામિવિર]] (રિલેન્ઝા) તેની અવેજીમાં વાપરવાની ભલામણ છે.<ref name="CDCOct16AntiviralRecommendations">{{cite web|url=http://www.cdc.gov/h1n1flu/recommendations.htm|title=Updated Interim Recommendations for the Use of Antiviral Medications in the Treatment and Prevention of Influenza for the 2009-2010 Season|date=2009-09-08|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]]|access-date=2009-09-17}}</ref><ref name="WHOAug21antiviralrecommendations">{{cite web|url=http://www.who.int/csr/disease/swineflu/notes/h1n1_use_antivirals_20090820/en/index.html|title=Recommended use of antivirals|date=2009-08-21|work=Global Alert and Response (GAR)|publisher=World Health Organization|access-date=2009-11-06|location=Geneva|archive-date=2009-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20091104171524/http://www.who.int/csr/disease/swineflu/notes/h1n1_use_antivirals_20090820/en/index.html|url-status=dead}}</ref> જ્યાં બીજી ઉપલબ્ધ સારવાર પદ્ધતિઓ બિનઅસરકારક કે ઉપલબ્ધ ન હોય તેવા કેસોમાં હોસ્પિટલમાં દાખલ કરેલા દર્દીઓ માટે મંજૂર કરેલ [[પેરામિવિર]] એક પ્રયોગાત્મક [[એન્ટિવાયરલ દવા]] છે.<ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS10540+24-Oct-2009+PRN20091024|title=Emergency Use Authorization Granted For BioCryst's Peramivir|date=2009-10-23|publisher=Reuters|access-date=2009-11-18|agency=PRNewswire-FirstCall|archive-date=2009-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20091107164728/http://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS10540+24-Oct-2009+PRN20091024|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091107164728/http://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS10540+24-Oct-2009+PRN20091024 |date=2009-11-07 }}</ref> આ દવાઓની તંગી નિવારવામાં મદદ કરવા, સીડીસી એ રોગચાળાના ફ્લૂ સાથે હોસ્પિટલમાં દાખલ કરેલ લોકો માટે; અંતર્ગત તબીબી પરિસ્થિતિને કારણે ગંભીર ફ્લૂ ગૂંચવણોનું જોખમ હોય તેવા લોકો; અને ફ્લૂની ગંભીર ગૂંચવણોનું જોખમ-ધરાવતા દર્દીઓ માટે મુખ્યત્વે ઓસેલ્ટામિવિર સારવારની ભલામણ કરી હતી. સીડીસી એ ચેતવણી આપી હતી કે, ઈન્ફલ્યુએન્ઝાના નિવારણ અને સારવાર માટે એન્ટિવાયરલ દવાઓનો આડેધડ ઉપયોગ કરવાથી [[દવા-પ્રતિકારક]] જાતોને આર્વિભાવ પામવાનો રસ્તો મોકળો બનશે, જેનાથી રોગચાળા સામે લડવાનું વધુ મૂશ્કેલ બનશે. ઉપરાંત, બ્રિટીશ અહેવાલમાં જણાયું હતું કે લોકો દવાનો કોર્સ પૂરો કરવામાં મોટેભાગે નિષ્ફળ જતાં હતા અથવા જરૂર ન હોય ત્યારે દવા લેતા હતા. <ref name="Tami1">{{cite news|url=http://www.washingtonexaminer.com/economy/ap/53932902.html|title=WHO: Healthy people who get swine flu don't need Tamiflu; drug for young, old, pregnant|last=Cheng|first=Maria|date=2009-08-21|work=Washington Examiner|access-date=2009-09-17|archive-date=2009-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20091007164124/http://www.washingtonexaminer.com/economy/ap/53932902.html|url-status=dead}}</ref> === આડઅસરો === બંને દવાઓની આડઅસરો જાણીતી છે, જેમાં ચક્કર, ઉબકા, ઉલટી, ભૂખની અરુચિ તથા શ્વાસ લેવામાં તકલીફનો સમાવેશ થાય છે. ઓસેલ્ટામિવિર લીધા પછી બાળકોમાં જાતને ઈજા કરવાનું અને ગભરાટનું જોખમ વધતું હોવાનું જણાવાયું હતું.<ref name="Mayo"/> ડબલ્યુએચઓ (WHO)એ ઓનલાઈન સ્થળોએથી એન્ટિવાયરલ દવાઓ ખરીદવા સામે ચેતવણી આપી છે, અને પ્રત્યક્ષ સરનામું આપ્યા વિના ઓનલાઈન ફાર્મસીઓ દ્વારા વેચાતી અડધી દવાઓ બનાવટી હોય છે.<ref name="onlinedrugs">{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/lifeandstyle/besttreatments/2009/may/08/warning-against-buying-flu-drugs-online |title=Warning against buying flu drugs online |work=[[The Guardian]] |author=BMJ Group |date=2009-05-08 |access-date=2009-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090517095744/http://www.guardian.co.uk/lifeandstyle/besttreatments/2009/may/08/warning-against-buying-flu-drugs-online |archive-date=2009-05-17 |url-status=live }}</ref> === પ્રતિકાર === {{As of|2010|2|df=US}}, [[વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા]](ડબલ્યુએચઓ)એ જણાવ્યું છે કે વિશ્વભરમાં પ્રવર્તમાન 2009ના રોગચાળા H1N1 (સ્વાઈન) ફ્લૂના પરીક્ષણ કરાયેલ 15,000 નમૂનાઓમાં 225 નમૂનાઓમાં [[ઓસેલ્ટામિવિર]] ([[ટેમિફ્લૂ]]) સામે પ્રતિકાર દર્શાવ્યો હોવાનું જણાવ્યું હતું. <ref name="Pandemic H1N1 2009-2010 - update 86">{{cite web | url=http://www.who.int/csr/disease/swineflu/laboratory05_02_2010/en/index.html | title=Pandemic (H1N1) 2009 - update 86 | publisher=[[World Health Organization]] (WHO) | date=February 5, 2010 | access-date=February 6, 2010 | archive-date=ફેબ્રુઆરી 10, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100210231337/http://www.who.int/csr/disease/swineflu/laboratory05_02_2010/en/index.html | url-status=dead }}</ref> આ સંપૂર્ણતયા અણધાર્યું નથી, કેમ કે મોસમી H1N1 ફ્લૂના પરીક્ષણ કરાયેલ 99.6 % કેસોમાં ઓસેલ્ટામિવિર સામે પ્રતિકાર દર્શાવ્યો હતો.<ref> {{cite web | url=http://www.cdc.gov/flu/weekly/weeklyarchives2008-2009/weekly39.htm | title=2008-2009 Influenza Season Week 39 ending October 3, 2009 | publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC) | date=2009-10-09 | access-date=2009-11-20 }}</ref> આમ છતાં કોઈ પરિભ્રમણ કરતા ફ્લૂએ, અન્ય પ્રાપ્ય એન્ટિવાયરલ [[ઝનામિવિર]] ([[રિલેન્ઝા]]) સામે હજુ કોઈ પ્રતિકાર દર્શાવ્યો નથી. <ref name="cdc.gov"/> === એન્ટિવાયરલની અસરકારકતા સામે વાંધો === 8 ડિસેમ્બર 2009ના રોજ, [[ક્રોકેન કોલાબોરેશન]] કે જેણે તબીબી પુરાવાની સમીક્ષા કરી છે, તેમણે [[બ્રિટિશ મેડિકલ જર્નલ]]માં પ્રસિદ્ધિ સમીક્ષામાં જાહેર કરેલ કે, એન્ટિવાયરલ દવાઓ [[ઓસેલ્ટામિવિર]] (ટેમિફ્લૂ) અને [[ઝનામિવિર]] (રિલેન્ઝા) [[ન્યૂમોનિયા]]ની અસરો તથા ઈન્ફલ્યુએન્ઝા સાથે સંકળાયેલ બીજી ગંભીર સ્થિતિ દૂર કરે છે તેવા તેના આગલા તારણને ઉલટાવ્યું હતું. તેઓએ જણાવ્યું હતું કે 20 અભ્યાસોના પૃથ્થકરણે દર્શાવ્યું હતું કે લક્ષણો શરૂ થયાના 24 કલાકમાં ઓસેલ્ટામિવિર લેવામાં આવે, તો તંદુરસ્ત પુખ્ત વ્યકિતઓ માટે ઓસેલ્ટામિવિરથી હળવા લાભ થયા હતા, પરંતુ નીચલા શ્વસન માર્ગનો ચેપ કે ઈન્ફલ્યુએન્ઝાની અન્ય [[ગૂંચવણો]] તેણે નિવારી હતી એવો કોઈ સ્પષ્ટ પુરાવો જણાયો ન હતો. <ref>{{cite news|url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601100&sid=a9acc7qIJFdU|title=Roche’s Tamiflu Not Proven to Cut Flu Complications, Study Says|last=Cortez|first=Michelle Fay|date=2009-12-09|work=Bloomberg.com|publisher=Bloomberg L.P.|access-date=2009-12-11}}</ref><ref name="BMJDec8">{{cite journal|date=2009-12-08|title=Neuraminidase inhibitors for preventing and treating influenza in healthy adults: systematic review and meta-analysis|journal=BMJ|publisher=BMJ Publishing Group Ltd.|url=http://www.bmj.com/cgi/content/abstract/339/dec07_2/b5106?ijKey=b9e57312b08cf03c1923f6a254048e5d5a08e60d&keytype2=tf_ipsecsha|access-date=2009-12-11|doi=10.1136/bmj.b5106|first1=Tom |last1=Jefferson |first2=Mark |last2=Jones |first3=Peter |last3=Doshi |first4=Chris |last4=Del Mar|volume=339|pages=b5106|pmid=19995812}}</ref> તેમના પ્રકાશિત તારણો માત્ર ઈન્ફલ્યુએન્ઝાવાળી તંદુરસ્ત પુખ્તવ્યકિતઓમાં તેના ઉપયોગને લગતાં છે; ઊંચા જોખમની ગૂંચવણો ધરાવતા દર્દીઓ માટે તેના ઉપયોગનો નિર્ણય કરવા અંગે (સગર્ભા સ્ત્રીઓ, 5 થી નીચેની ઉંમરના બાળકો, અને તબીબી સ્થિતિ હેઠળના દર્દીઓ) તેઓ કશું કહેતા નથી અને તંદુરસ્ત પુખ્ત વ્યકિતઓમાં ગૂંચવણો ઘટાડવા અંગેની તેની ભૂમિકા અંગે અનિશ્ચિતતા છતાં લક્ષણોનો ગાળો ઘટાડવા માટે તે ઉપયોગી દવા હોવાનું કહી શકે છે. દવાઓ ફ્લૂ સંબંધિત ગૂંચવણો સામે અસરકારક હોવાનું છેલ્લે પ્રદર્શિત કરી શકાય; સામાન્યરીતે, ક્રોક્રેન કોલાબોરેશને “ સારી વિગતોનો અભાવ ” એવું તારણ કાઢયું હતું.<ref name="BMJDec8"/><ref>{{cite journal|last=Godlee|first=Fiona|date=2009-12-10|title=We want raw data, now|journal=BMJ|publisher=BMJ Publishing Group Ltd.|url=http://www.bmj.com/cgi/content/full/339/dec10_2/b5405|doi=10.1136/bmj.b5405|volume=339|pages=b5405|doi_brokendate=2010-01-05}}</ref> બ્રિટીશ મેડીકલ જર્નલના કેટલાક ખાસ તારણોમાં, “ લક્ષણવિષયક પ્રયોગશાળાની સામે મોંથી લેવાતી ઓસેલ્ટામિવિરની અસરકારકતામાં દૈનિક 75 મિગ્રા એ 61 % ઈન્ફલ્યુએન્ઝાનું સમર્થન કરાયું હતું (જોખમનો ગુણોત્તર 0.39, 95 % કોન્ફિડન્સ ઈન્ટરવલ 0.18 થી 0.85). [...] બાકીનો પુરવઠો સૂચવે છે કે, ઓસેલ્ટામિવિરથી નીચલા શ્વસન માર્ગ સંબંધિત ઈન્ફલ્યુએન્ઝામાં ઘટાડો (જોખમ ગુણોત્તર 0.55, 95 % કોન્ફિડન્સ ઈન્ટરવલ 0.22 થી 1.35) થયો ન હતો.<ref name="BMJDec8"/> ખાસ કરીને આ બીજા પરિણામ માટેની બહોળી રેન્જ ધ્યાનમાં લેવી. == રોગચાળાનું શાસ્ત્ર == વાયરસ કયાંથી અને કયારે ઉત્પન્ન થાય છે તેની જાણ નથી<ref name="Nature">{{cite journal |url=http://www.nature.com/news/2009/090505/full/459014a/box/1.html|title=The turbulent history of the A(H1N1) virus |first=Hayden Erica |last=Check |date=2009-05-05 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |access-date=2009-05-07 |doi=10.1038/459014a |issn=1744-7933|format=fee required |volume=459 |pages=14}}</ref><ref>{{cite video |people= Larry Pope |title= Smithfield Foods CEO on flu virus |url= http://www.msnbc.msn.com/id/21134540/vp/30523283#30523283 |format= flv |medium= Television production |publisher= MSNBC |access-date= 2009-09-16 |archive-date= 2009-10-07 |archive-url= https://web.archive.org/web/20091007163933/http://www.msnbc.msn.com/id/21134540/vp/30523283#30523283 |url-status= dead }}</ref> ત્યારે વૈજ્ઞાનિક પૃથ્થકરણે સૂચવ્યું છે કે, સપ્ટેમ્બર 2008ના થયેલ પ્રથમ ફેલાવા માટે H1N1 જાત જવાબદાર હતી અને તેની ઔપચારિક ઓળખ થાય અને ઈન્ફલ્યુએન્ઝાની નવીન જાત તરીકે મુકરર કરાય તે પહેલાં ઘણા મહિનાઓ મનુષ્યોમાં તે ફરતાં રહ્યા.<ref name="Nature"/><ref>{{cite journal |url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/324/5927/572 |title=As Swine Flu Circles Globe, Scientists Grapple With Basic Questions |journal=[[Science (journal)|Science]] |author=Cohen Jon, Enserink Martin |date=2009-05-01|access-date=2009-09-26|volume=324|issue=5927|pages=572–3|format=fee required|doi=10.1126/science.324_572}}</ref> === મેક્સિકો === માર્ચ 2009માં બે યુ.એસ. બાળકોમાં આ વાયરસની જાણ કરાઈ હતી, પરંતુ આરોગ્ય અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે તેણે મેકિસકોમાં ખૂબ વહેલા છેક જાન્યુઆરીમાં લોકોને દેખીતી રીતે ચેપ લગાડયો હતો.<ref name="Reuters6-11">{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/middleeastCrisis/idUSN11399103|title=New flu has been around for years in pigs - study|last=Fox|first=Maggie|date=2009-06-11|publisher=Reuters|access-date=2009-09-17}}</ref> 18 માર્ચ, 2009માં [[મેક્સિકો સિટી]]માં પ્રથમ ફેલાવાનો શોધી કઢાયો હતો;<ref name="NYT4-26">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2009/04/27/health/27questions.html|title=Flu Outbreak Raises a Set of Questions |first=Donald G. |last=McNeil Jr.|date=2009-04-26|work=[[The New York Times]]|access-date=2009-09-17}}</ref> રોગના ફેલાવાની સત્તાવાર જાહેરાત થઈ તે પછી તરત, મેકિસકોએ યુ.એસ. અને વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાને રોગચાળો ફાટી નીકળવાના થોડાક દિવસોમાં મેકિસકો સિટી “ અસરકારક રીતે બંધ કરેલ ” હોવાની જાણ કરી. <ref name="Fox5-12">{{cite web|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,519902,00.html?sPage=fnc/health/infectious|title=Study: Mexico Has Thousands More Swine Flu Cases|date=2009-05-12|work=FOXNews.com|publisher=FOX News Network|access-date=2009-09-17|author=AP}}</ref> કેટલાક દેશોએ મેકિસકો જતી હવાઈ સેવા બંધ કરી, જ્યારે બીજાઓએ વેપાર અટકાવ્યો. ફેલાવાને નિયંત્રણમાં લેવા સીમાઓ બંધ કરવાના આદેશ નકારવામાં આવ્યા.<ref name="Fox5-12"/> રોગચાળાની સત્તાવાર શોધ કરાઈ તે પહેલાં મેકિસકોમાં સેંકડો બિન-જીવલેણ કેસો શોધી કઢાયા હતા, અને તેની તે “ શાંત રોગચાળા ” ની મધ્યમાં હતો. પરિણામે, મેકિસકોએ માત્ર સૌથી ગંભીર કેસોની જાણ કરી હતી જે સામાન્ય ફ્લૂ કરતાં અલગ, કેટલીક વધુ તીવ્ર નિશાનીઓ હતી, જે સંભવત: કેસના જીવલેણ દરના પ્રારંભિક અસમાન અંદાજ તરફ દોરી જાય છે.<ref name="NYT4-26"/> === યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (અમેરિકા) === સીડીસી એ સૌ પ્રથમ આ નવી જાત બે બાળકોમાં શોધી કાઢી હતી, તેમાં એકેય ડુક્કરના સંપર્કમાં ન હતા. પ્રથમ કેસ, [[સાન ડિયેગો કાઉન્ટી, કેલિફોર્નિયા]]માંથી, સીડીસી એ 14 એપ્રિલ, 2009ના રોજ ચિકિત્સકીય નમૂના([[નાસોફાર્નેજીલ]] [[સ્વાબ]])ની તપાસો પરથી તેનું સમર્થન કર્યું હતું. નજદીકમાં [[ઈમ્પિરિયલ કાઉન્ટિ, કેલિફોર્નિયા]]માંથી 17 એપ્રિલે બીજા કેસનું સમર્થન કર્યું હતું. સમર્થન કરાયેલ પ્રથમ કેસના દર્દીને 30 માર્ચના રોજ અને બીજી વખત 28 માર્ચના રોજ કરેલ ચિકિત્સકીય પરીક્ષણમાં તાવ અને ઉધરસ સહિત ફ્લૂનાં લક્ષણો હતાં.<ref name="mmwr5815a5">{{cite web|url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5815a5.htm|title=Swine Influenza A (H1N1) Infection in Two Children --- Southern California, March–April 2009|date=2009-04-24|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]]|work=[[Morbidity and Mortality Weekly Report]]|volume=58 (Dispatch)|issue=15|pages=400–402|access-date=2009-10-04}}</ref> પ્રથમ સ્વાઈન ફ્લૂનું સમર્થન કરાયું હતું, જેનું હસ્ટનમાં [[ટેકસાસ બાળકોની હોસ્પિટલ]]માં અવસાન થયું હતું. <ref>{{cite news|url=http://abclocal.go.com/ktrk/story?section=news/health&id=6786416&rss=rss-ktrk-article-6786416|title=Swine flu victim dies in Houston|date=2009-04-29|publisher=KTRK-TV/DT|access-date=2009-11-18|location=Houston, Texas|agency=AP|archive-date=2009-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20091107164755/http://abclocal.go.com/ktrk/story?section=news%2Fhealth&id=6786416&rss=rss-ktrk-article-6786416|url-status=dead}}</ref> === વિગતોનો અહેવાલ અને ચોક્કસતા === ઈન્ફલ્યુએન્ઝા તપાસ માહિતી, “ ઈન્ફલ્યુએન્ઝા વાયરસ કયાં, કયારે, અને કયા પરિભ્રમણ કરે છે તે પ્રશ્નોમાં જવાબ આપે છે. ઈન્ફલ્યુએન્ઝાની પ્રવૃત્તિ વધી કે ઘટી રહી હોય તો તે નક્કી કરવા તેનો ઉપયોગ કરી શકાશે, પરંતુ ઈન્ફલ્યુએન્ઝાથી કેટલાક લોકો માંદા પડયા તેની ખાતરી કરવા તેનો ઉપયોગ કરી શકાશે નહીં. ”<ref>{{cite web|url=http://www.cdc.gov/flu/weekly/fluactivity.htm|title=Flu Activity & Surveillance|date=2009-11-30|work=Seasonal Influenza (Flu)|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=2009-12-02}}</ref> ઉદાહરણ તરીકે, પાછલા જૂન 2009માં ઈન્ફલ્યુએન્ઝા તપાસ માહિતીએ દર્શાવ્યું હતું કે 3065 હોસ્પિટલમાં દાખલ કરેલ અને 127 ના મૃત્યુ સહિત લગભગ 28000 જેટલા કેસો પ્રયોગશાળા સમર્થન કરેલ કેસો હતા; પરંતુ સીડીસીના ફ્લૂ તપાસ અધિકારી લિન ફિનેલીના કહેવા પ્રમાણે ગાણિતિક મોડેલિંગ હાલમાં 1 મિલિયન અમેરિકનોને 2009ના રોગચાળાને ફ્લૂ હોવાનો અંદાજ દર્શાવ્યો હતો.<ref>{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2009/06/25/us-swine-flu-cases-may-ha_n_221240.html|title=US Swine Flu Cases May Have Hit 1 Million|last=Stobbe|first=Mike|date=2009-06-25|work=The Huffington Post|access-date=2009-12-02|agency=AP}}</ref> ઈન્ફલ્યુએન્ઝાથી થયેલ મૃત્યુનો અંદાજ શોધી કાઢવો એ પણ જટિલ પ્રક્રિયા છે. 2005 માં, યુ.એસ.માં 1812 લોકોના મૃત્યુ પ્રમાણપત્રો પર માત્ર ઈન્ફલ્યુએન્ઝા દર્શાવેલ જોવા મળ્યું હતું. જો કે ફ્લૂથી યુ.એસ.ના સરેરાશ વાર્ષિક મૃત્યુનું પ્રમાણ 36000 હોવાનું અંદાજવામાં આવ્યું છે.<ref name="Ellenberg">{{cite news|url=http://www.slate.com/id/2218367/|title=Influenza Body Count|last=Ellenberg|first=Jordan|date=2009-07-04|work=[[Slate]]|access-date=2009-12-02}}</ref> સીડીસી એ સમજાવ્યું <ref>{{cite web|url=http://www.cdc.gov/flu/about/disease/us_flu-related_deaths.htm|title=Questions and Answers Regarding Estimating Deaths from Influenza in the United States|date=2009-09-04|work=Seasonal Influenza (Flu)|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=2 December 2009}}</ref>છે કે, “ ફ્લૂ સંબંધિત જટિલતાથી મૃત્યુ પામેલ લોકોના મૃત્યુ પ્રમાણપત્રો પર કયારેક ઈન્ફલ્યુએન્ઝાની નોંધ કરાય છે. ” અને વધુમાં “ મૃત્યુના પ્રમાણપત્રો પર ઈન્ફલ્યુએન્ઝાનો સમાવેશ કર્યો હોય માત્ર તેવા મૃત્યુની ગણતરીમાં ઈન્ફલ્યુએન્ઝાની સાચી અસરનો એકંદર ઓછો અંદાજ રહેશે. ” હાલના સ્વાઈન ફ્લૂ રોગચાળા બાબતમાં, ઈન્ફલ્યુએન્ઝા તપાસ માહિતી ઉપલબ્ધ છે, પરંતુ કોઈપણ અભ્યાસોમાં સ્વાઈન ફ્લૂને કારણે થયેલ મૃત્યુની કુલ સંખ્યાનો અંદાજ કાઢવાનો પ્રયત્ન કરાયો નથી. સીડીસી દ્વારા બે અભ્યાસ કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ તાજેતરનાં અંદાજોમાં એપ્રિલ થી 14 નવેમ્બર સુધી થયેલા 9820 મૃત્યુ (રેન્જ 7,070-13930) સ્વાઈનફ્લૂને કારણે હતાં.<ref name="WHOestimateNov"/> તે જ મુદ્દત દરમિયાન 1642 મૃત્યુ સ્વાઈન ફ્લૂથી થયાનું સત્તાવાર સમર્થન કરાયું હતું.<ref>{{cite web|url=http://www.cdc.gov/flu/weekly/weeklyarchives2009-2010/weekly45.htm|title=CDC week 45|date=2009-11-14|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=14 December 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cdc.gov/flu/weekly/weeklyarchives2008-2009/weekly34.htm|title=CDC week 34|date=2009-08-30|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=14 December 2009}}</ref> ડબલ્યુએચઓ (WHO)એ જણાવ્યું છે કે સ્વાઈન ફ્લૂથી થયેલ કુલ મૃત્યુ દર (સમર્થન કરાયેલ કે જાણ ન કરાયેલ સહિત) તેના પોતાના સમર્થિત મૃત્યુ આંકડા કરતાં “ નિ:શંકપણે ઊંચો ” છે.<ref name="WHOstatement"/> શરૂઆતના ફેલાવા અંગે એક અઠવાડિયા સુધી સતત નજીકના મીડિયાને ધ્યાન આપ્યું. [[રોગચાળા વિજ્ઞાનીઓ]]એ સાવધ કર્યા કે રોગચાળા ફાટવાના શરૂઆતના દિવસોમાં જાણ કરાયેલ કેસોની સંખ્યા અનેક કારણોસર, તેઓ પૈકી [[પસંદગી પૂર્વગ્રહ]], [[મીડિયા પૂર્વગ્રહ]] અને સરકાર દ્વારા ખોટા અહેવાલ આપ્યાથી, અચોક્કસ અને છેતરામણી હતી. જુદા જુદા લોકોનાં જૂથોને જોતાં, જુદા જુદા દેશોમાં તંત્રો દ્વારાં પણ અચોક્કસતા પેદા કરાઈ હતી. વધુમાં, જે દેશોમાં નબળી આરોગ્ય સંભાળ સિસ્ટમ અને જૂની પ્રયોગશાળા સવલતો હતી તેઓને કેસો મુકરર કરવામાં કે તેનો અહેવાલ આપવામાં લાંબો સમય લાગી શકે.<ref>{{cite news |agency=Reuters |url=http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/IRIN/2687d9562c28b487c30aca4e889c5e93.htm |title=GLOBAL: No A (H1N1) cases - reality or poor lab facilities? |date=2009-05-08 |access-date=2009-05-09}}</ref> ઈ“ વિકસેલા દેશોમાં પણ (ફ્લૂની મૃત્યુની સંખ્યા) અચોક્ક્સ હતી, કારણ કે તબીબી તંત્રો સામાન્યરીતે ખરેખર ઈન્ફલ્યુએન્ઝાથી કોણ મૃત્યુ પામ્યું અને ફ્લૂ જેવી માંદગીથી કોણ મૃત્યુ પામ્યું તેની ખરાઈ કરતા નથી. ” <ref>{{cite journal|first1=Peter M.|last1=Sandman|first2=Jody|last2=Lanard|date=2005|title=Bird Flu: Communicating the Risk|journal=Perspectives in Health Magazine|volume=10|issue=2|url=http://www.paho.org/English/DD/PIN/Number22_article1a.htm|access-date=2010-03-23|archive-date=2011-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110423155359/http://www.paho.org/English/DD/PIN/Number22_article1a.htm|url-status=dead}}</ref> ડો જોસેફ એસ. બ્રેસે (સીડીસી ફ્લૂ પ્રભાગના રોગચાળાશાસ્ત્રના મુખ્ય અધિકારી) અને ડો. માઈકલ ટી. ઓસ્ટરહોમે (ચેપી રોગ સંશોધન કેન્દ્રના નિયામક) દર્શાવ્યું હતું કે, લાખો લોકોને સામાન્યરીતે હળવા સ્વરૂપના સ્વાઈન ફ્લૂ હતો, જેથી પ્રયોગશાળાએ સમર્થન કરેલા કેસોની સંખ્યા ખરેખર અર્થહીન હતી, અને જુલાઈ 2009માં ડબલ્યુએચઓ (WHO)એ વ્યકિતગત કેસો ગણવાનું બંધ કર્યું હતું અને મોટા પ્રમાણમાં થયેલા ફેલાવા પર વધુ ધ્યાન આપ્યું હતું.<ref name="WHO-Briefing-Note-3">{{cite web|url=http://www.who.int/csr/disease/swineflu/notes/h1n1_surveillance_20090710/en/index.html|title=Pandemic (H1N1) 2009 briefing note 3|publisher=[[World Health Organization]]|language=2009-07-16|access-date=2009-07-17|archive-date=2009-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20090722084146/http://www.who.int/csr/disease/swineflu/notes/h1n1_surveillance_20090710/en/index.html|url-status=dead}}</ref> == ઇતિહાસ == વાર્ષિક ઈન્ફલ્યુએન્ઝા રોગચાળાની વૈશ્વિક વસતિના 5-15 % ને અસર થયાનો અંદાજ છે. જો કે મોટાભાગના કેસો હળવા છે, તેમ છતાં રોગાચાળાથી 3-5 મિલિયન લોકોને તીવ્રપણે માંદા પડયા હતા અને વિશ્વભરમાં 2,50,000-500,000 મૃત્યુ થયા હતા.<ref name="WHO Influenza"/> 1979 અને 2001ની વચ્ચે ભેગી કરેલી માહિતીને આધારે [[યુનાઈટેડ સ્ટેટસ]]માં દર વર્ષે સરેરાશ 41400 લોકો મૃત્યુ પામે છે.<ref>{{cite journal |url=http://aje.oxfordjournals.org/cgi/content/full/163/2/181 |title=Mortality due to Influenza in the United States -- An Annualized Regression Approach Using Multiple-Cause Mortality Data | first1 = J.| last1 = Dushoff | first2 = J. B.| last2 = Plotkin| first3 = C.|last3 = Viboud| first4 = D. J. D. |last4 = Earn | first5 = L. | last5 = Simonsen| journal =[[American Journal of Epidemiology]]| volume = 163| issue = | pages = 181–7| year = 2006|access-date=2009-10-29 |quote=The regression model attributes an annual average of 41,400 (95% confidence interval: 27,100, 55,700) deaths to influenza over the period 1979–2001. |doi=10.1093/aje/kwj024 }}</ref> ઔદ્યોગિકીકરણ થયેલ દેશોમાં, મુખત્વે ઊંચું જોખમ ધરાવતાં લોકો, શિશુઓ, મોટી વયના લોકો અને [[લાંબી માંદગી]]વાળા દર્દીઓને તીવ્ર માંદગી અને મૃત્યુ થાય છે,<ref name="WHO Influenza">{{cite web |url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/2003/fs211/en/ |title=Influenza : Fact sheet |date=March 2003 |publisher=[[World Health Organization]] |access-date=2009-05-07 |archive-date=2009-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505070146/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/2003/fs211/en/ |url-status=dead }}</ref> જો કે સ્વાઈન ફ્લૂનો ફેલાવો (તેમજ 1918નો [[સ્પેનિશ ક્લૂ]]) યુવાનો, નીરોગી લોકોને અસર કરવાના તેના વલણમાં અલગ પડે છે.<ref name="Swine flu affect the young">{{cite web |url=http://bulletin.aarp.org/yourhealth/diseases/articles/swine_flus_tendency_to_strike_the_young_is_causing_confusion.html |title=Swine flu's tendency to strike the young is causing confusion |date=September 2009 |work=[[Los Angeles Times]] |first=Karen |last=Kaplan |date=2009-09-18 |access-date=2009-09-18}}</ref> આ વાર્ષિક રોગાચાળા ઉપરાંત, ઈન્ફલ્યુએન્ઝા એ વાયરસથી 20 મી સદી દરમિયાન ત્રણ વૈશ્વિક રોગચાળા પેદા થયા હતા : 1918માં સ્પેનિશ ફ્લૂ, 1957માં [[એશિયન ફલૂ|એશિયન ફ્લૂ]], અને 1968-69માં [[હોગકોંગ ફલૂ|હોગકોંગ ફ્લૂ]]. આ વાયરસની જાતોમાં [[જનીન વિષયક ફેરફાર મુખ્ય]] હતા, જે માટે લોકો નોંધપાત્ર [[રોગપ્રતિરક્ષા]] ધરાવતા ન હતા.<ref name="EID_Pandemics">{{cite journal |last=Kilbourne |first=ED |date=January 2006 |title=Influenza pandemics of the 20th century. |journal=[[Emerging Infectious Diseases]] |volume=12 |issue=1 |url=http://www.cdc.gov/ncidod/EID/vol12no01/05-1254.htm|access-date=2009-09-26|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]] |doi=10.1177/1461444804041438 |pages=299 |last2=Zhang |first2=Yan B. |last3=Lin |first3=Mei-Chen}}</ref> તાજેતરના જનીન પૃથ્થકરણે દર્શાવ્યું હતું કે ઉત્તર કેરોલિનામાં ફેકટરી ફાર્મ પરથી નવી જાત સૌ પ્રથમ મુકરર કરાઈ, અને જે સૌ પ્રથમ ત્રિપલ-હાઇબ્રિડ ફ્લૂ વાયરસ હોવાની જાણ કરાઈ ત્યારે 1998થી પરિભ્રમણ કરતાં ઉત્તર અમેરિકન સ્વાઈન ફ્લૂના વાયરસમાંથી 2009ના ફ્લૂ રોગચાળાની જાતના આઠ જનીન ખંડો પૈકી ત્રણ ચતુર્થાંશ કે છ જાતો ઊભી થઈ હતી. <ref>{{cite news|url=http://www.hsus.org/farm/news/ournews/swine_flu_virus_origin_1998_042909.html|title=CDC Confirms Ties to Virus First Discovered in U.S. Pig Factories|last=Greger|first=Dr. Michael|date=2009-08-26|publisher=The Humane Society of the United States|access-date=2009-09-21|archive-url=https://www.webcitation.org/5k5hTrO4Y?url=http://www.hsus.org/farm/news/ournews/swine_flu_virus_origin_1998_042909.html|archive-date=2009-09-27|url-status=dead}}</ref> વસંત ઋતુમાં હળવા કેસોના પ્રવાહ સાથે [[1918નો ફલૂ રોગચાળો|1918નો ફ્લૂ રોગચાળો]] શરૂ થયો હતો, ત્યારપછી પાનખરમાં વધુ જીવલેણ પ્રવાહ શરૂ થયો, જેનાથી યુનાઈટેડ સ્ટેટસમાં હજારો લોકો મૃત્યુ પામ્યા.<ref>{{cite news |url=http://www.usatoday.com/news/health/2009-05-26-swine-flu-decrease_N.htm |title=CDC expert says flu outbreak is dying down -- for now |last=Sternberg|first=Steve |date=2009-05-26 |work=USA Today |access-date=2009-09-17}}</ref> 1918ના ફ્લૂ રોગચાળામાં મોટાભાગના મૃત્યુ, દ્વિતીય બેકટેરિયલ ન્યૂમોનિયાના પરિણામે થયા હતા. ઈન્ફલ્યુએન્ઝાના વાયરસે ભોગ બનનારના [[બ્રોન્કાઈલ ટયુબ]] અને ફેફસાના અસ્તરને નુકસાન પહોંચાડયું હતું, જેનાથી સામાન્ય બેકટેરિયા નાકમાંથી ગળામાં જઈને તેમના ફેફસાને ચેપ લગાડયો હતો. ન્યૂમોનિયાની સારવાર કરી શકે તેવી એન્ટિબાયોટિક દવાઓ વિકસવાને કારણે પાછળથી રોગચાળાથી ખૂબ ઓછા મૃત્યુ થયા હતા.<ref>{{cite journal |url=http://www.journals.uchicago.edu/doi/full/10.1086/591708 |title=Predominant Role of Bacterial Pneumonia as a Cause of Death in Pandemic Influenza: Implications for Pandemic Influenza Preparedness|author=David M. Morens, Jeffery K. Taubenberger, and Anthony S. Fauci|volume=198|issue=7|pages=962–970|year=2008|month=October|journal=[[The Journal of Infectious Diseases]] |access-date=2009-11-01 |date=2008-10-01|doi=10.1086/591708}}</ref> <center> {| class="wikitable" style="text-align:center" | colspan="7" bgcolor="#ccccff"| '''20મી ફેબ્રુઆરી ફ્લૂ રોગચાળો''' |- | વર્ષ | [[ઈન્ફલ્યુએન્ઝા વાયરસ]] પ્રકાર | ચેપ લાગેલ લોકો (આશરે) | વિશ્વભરમાં અંદાજિત મૃત્યુ | [[કેસમાં મૃત્યુદર]] |- | [[સ્પેનિશ ફ્લૂ]] | 1918–1919 | [[A/H1N1]]<ref name="JAFMA">{{cite journal |last=Hsieh |first=Yu-Chia |coauthors=''et al.'' |date=January 2006 |title=Influenza pandemics: past present and future |journal=Journal of the Formosan Medical Association |volume=105 |issue=1 |pages=1–6 |url=http://ajws.elsevier.com/ajws_archive/200611051A1086.pdf |format=PDF |doi=10.1016/S0929-6646(09)60102-9 |access-date=2009-09-26 |pmid=16440064 |archive-date=2009-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090521031625/http://ajws.elsevier.com/ajws_archive/200611051A1086.pdf |url-status=dead }}</ref> | 33% (500 મિલિયન)<ref name="cdc2006">{{cite journal|url=http://www.cdc.gov/ncidod/eid/vol12no01/05-0979.htm|title=1918 Influenza: the Mother of All Pandemics|last=Taubenberger|first=Jeffery K.|coauthors= Morens, David M.|date=January 2006|journal=[[Emerging Infectious Diseases]]|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]]|access-date=2009-05-09}}</ref> | 20–100 મિલિયન<ref name="Knobler">{{cite book |editor=Knobler S, Mack A, Mahmoud A, Lemon S |title=The Threat of Pandemic Influenza: Are We Ready? Workshop Summary (2005) |chapter=1: The Story of Influenza |pages=60–61 |chapterurl=http://books.nap.edu/openbook.php?record_id=11150&page=58 |publisher=The National Academies Press |location=Washington, D.C.|access-date=2009-09-26}}</ref><ref name="Patterson1">{{cite journal |last=Patterson |first=KD |coauthors=Pyle GF |title=The geography and mortality of the 1918 influenza pandemic |journal=Bull Hist Med. |year=1991 |month=Spring |volume=65 |issue=1 |pages=4–21 |pmid=2021692|access-date=2009-09-26}}</ref><ref name="TenThings">{{cite web |url=http://www.who.int/csr/disease/influenza/pandemic10things/en/index.html |publisher=[[World Health Organization]] |date=2005-10-14 |title=Ten things you need to know about pandemic influenza|access-date=2009-09-26}}</ref> | >2.5%<ref name="EID 1918 pandemic">{{cite journal |last1=Taubenberger| first1=JK | last2= Morens |first2=DM |publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]] |journal=[[Emerging Infectious Diseases]] |volume=12 |issue=1 |title=1918 influenza: the mother of all pandemics |date=January 2006 |url=http://www.cdc.gov/ncidod/eid/vol12no01/05-0979.htm|access-date=2009-09-26}}</ref> |- | [[એશિયન ફલૂ|એશિયન ફ્લૂ]] | 1956–1958 | [[A/H2N2]]<ref name="JAFMA"/> | {{Dunno}} | 2 મિલિયન<ref name="TenThings"/> | <0.1%<ref name="EID 1918 pandemic"/> |- | [[હોંગકોંગ ફલૂ|હોંગકોંગ ફ્લૂ]] | 1968–1969 | [[A/H3N2]]<ref name="JAFMA"/> | {{Dunno}} | 1 મિલિયન<ref name="TenThings"/> | <0.1%<ref name="EID 1918 pandemic"/> |- |- bgcolor="#ffff99" | [[મોસમી ફલૂ|મોસમી ફ્લૂ]] | દર વર્ષે | મુખ્યત્વે A/H3N2, A/H1N1, અને[[B]] | 5–15% (340 મિલિયન– 1 બિલિયન)<ref name="WHO Europe Influenza">{{cite web |url=http://www.euro.who.int/influenza |title=WHO Europe - Influenza |date=June 2009 |publisher=[[World Health Organization]] |access-date=2009-06-12 |archive-date=2009-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090617212626/http://www.euro.who.int/influenza |url-status=dead }}</ref> | વાર્ષિક 250,000–500,000 <ref name="WHO Influenza"/> | <0.1%<ref>{{cite news|url=http://www.themalaysianinsider.com/index.php/world/37983-h1n1-fatality-rates-comparable-to-seasonal-flu|title=H1N1 fatality rates comparable to seasonal flu|date=2009-09-17|work=The Malaysian Insider|access-date=2009-09-26|location=Washington, D.C., USA|author=Reuters|archive-date=2009-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20091020120444/http://www.themalaysianinsider.com/index.php/world/37983-h1n1-fatality-rates-comparable-to-seasonal-flu|url-status=dead}}</ref> |- | સ્વાઈન ફ્લૂ | 2009 | [[રોગચાળો H1N1/09]] | > 622,482 (પ્રયોશાળા સમર્થિત)<ref name="WHO76">{{cite web | url=http://www.who.int/csr/don/2009_11_27a/en/index.html | title=Pandemic (H1N1) 2009 - update 76 | date=2009-11-27 | work=Global Alert and Response (GAR) | publisher=[[World Health Organization]] | access-date=2009-12-11 | archive-date=2009-12-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20091210133259/http://www.who.int/csr/don/2009_11_27a/en/index.html | url-status=dead }}</ref> | {{swine-flu-deaths}} (પ્રયોશાળા સમર્થિત{{ref|†|†}}; [[ઇસીડીસી]])<ref name="menu"/><br />≥8,768 (પ્રયોશાળા સમર્થિત{{ref|†|†}}; ડબલ્યુએચઓ)<ref name="WHO77">{{cite web | url=http://www.who.int/csr/don/2009_12_04/en/index.html | title=Pandemic (H1N1) 2009 - update 77 | date=2009-12-04 | work=Global Alert and Response (GAR) | publisher=[[World Health Organization]] | access-date=2009-12-11 | archive-date=2009-12-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20091210192457/http://www.who.int/csr/don/2009_12_04/en/index.html | url-status=dead }}</ref> | 0.03%<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/8406723.stm|title= Swine flu less lethal than feared|last=Triggle|first=Nick|date=2009-12-10|work=BBC News|publisher=BBC|access-date=2009-12-10}}</ref> |} </center> :<span style="background-color:#ffff99;border:1px solid #aaaaaa;width:50px">{{nbsp|5}}</span> ''આવશ્યકપણે રોગચાળો નહીં, પરંતુ સરખામણીના હેતુસર સમાવેશ કર્યો છે.'' ::{{note|†|†}} નોંધ : રોગચાળા H1N1/09 ફ્લૂને કારણે મૃત્યુના પ્રમાણમાં સમર્થિત મૃત્યુનો ગુણોત્તર જાણમાં નથી. વધુ માહિતી માટે , “ [[વિગત અહેવાલ અને ચોક્કસતા]] ” જુઓ. ઈન્ફલ્યુએન્ઝા વાયરસ છેલ્લા સૈકાથી અનેક રોગચાળાના ભયને કારણે થયા હતા, જેમાં 1947 ના સ્યુડો-પેન્ડેમિક (હળવા તરીકે વિચાર કરાયો હતો, જો કે વૈશ્વિક સ્તરે વહેંચાઈ ગયેલ હતો, તેનાથી ખૂબ ઓછાં મૃત્યુ થયા હતાં),<ref>{{cite journal|last=Kilbourne|first=Edwin D.|date=January 2006|title=Influenza Pandemics of the 20th Century|journal=Emerging Infectious Diseases|publisher=CDC|volume=12|issue=1|pages=9–14|url=http://www.cdc.gov/ncidod/eid/vol12no01/pdfs/05-1254.pdf|access-date=2009-12-10|pmid=16494710}}</ref> [[1976નો સ્વાઈન ફલૂ ફેલાવો|1976નો સ્વાઈન ફ્લૂ ફેલાવો]], અને [[1977નો રશિયન ફલૂ|1977નો રશિયન ફ્લૂ]], આ બધા H1N1 પેટા-પ્રકારથી થયા હતા.<ref name="EID_Pandemics"/> દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયામાં [[એસએઆરએસ (SARS)]] રોગચાળાથી ([[એસએઆરએસ કોરોનાવાયરસ]]થી થયેલ) વિશ્વભરમાં સાવધતાનું સ્તર ઊંચું ગયું હતું.<ref>{{cite news |date= 2009-04-29 |first=David |last=Brown |title=System set up after SARS epidemic was slow to alert global authorities |work=[[The Washington Post]] |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/04/29/AR2009042904911.html|access-date=2009-09-26}}</ref> તૈયાર રહેવાનું સ્તર ઊંચું ગયું હતું અને [[H5N1 પક્ષી ફલૂ|H5N1 પક્ષી ફ્લૂ]]ના પ્રારંભ સાથે H5N1 ની ઊંચી પ્રાણઘાતકતાને કારણે તેના સ્તરને જાળવ્યું હતું, જો કે, હાલમાં પ્રવર્તમાન જાતોમાં માણસથી માણસમાં સંક્રમણ ક્ષમતા ([[એન્થ્રોપોનોટિક]]) કે રોગચાળાની ક્ષમતા હતી.<ref>{{cite journal |author=Beigel JH, Farrar J, Han AM, Hayden FG, Hyer R, de Jong MD, Lochindarat S, Nguyen TK, Nguyen TH, Tran TH, Nicoll A, Touch S, Yuen KY; Writing Committee of the World Health Organization (WHO) Consultation on Human Influenza A/H5 |title=Avian influenza A (H5N1) infection in humans |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=353 |issue=13 |pages=1374–85 |year=2005 |month=September |date=September 29, 2005 |pmid=16192482 |doi=10.1056/NEJMra052211 |url=http://content.nejm.org/cgi/content/full/353/13/1374 |access-date=માર્ચ 23, 2010 |archive-date=જુલાઈ 22, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722104920/http://content.nejm.org/cgi/content/full/353/13/1374 |url-status=dead }}</ref> 1957 પહેલાં ફ્લૂ થયો હોય તેવા લોકો સ્વાઈન ફ્લૂ સામે થોડીક રોગપ્રતિરક્ષા ધરાવતાં હોવાનું જણાયું હતું. સીડીસીના ડો ડેનિયલ જેરનિગને જણાવ્યું હતું : “ વૃદ્ધ લોકોના [[લોહીના સીરમ]]ના પરીક્ષણ પરથી જણાયું હતું કે તેમાં [[એન્ટિબોડીઝ]] હતા જેણે નવા વાયરસ પર હુમલો કર્યો હતો [...] આનો અર્થ એવો નથી કે 52 થી ઉપરની દરેક વ્યકિત રોગપ્રતિરક્ષિત છે, કેમ કે તેમના કરતાં વૃદ્ધ અમેરિકન અને મેકિસકનો નવા ફ્લૂથી મૃત્યુ પામ્યા હતા.<ref name="Don McNeil, May 20">{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2009/05/21/health/21swineflu.html |title=U.S. Says Older People Appear Safer From New Flu Strain |work=[[The New York Times]] |last=McNeil Jr. |first=Donald G. |date=2009-05-20|access-date=2009-09-26}}</ref> == સંદર્ભો == {{Reflist|2}} == બીજા વાંચનો == * {{cite journal |journal=Virology Journal |title=On the epidemiology of influenza |last1=Cannell |first1=JJ |last2=Zasloff |first2=M |last3=Garland |first3=CF |last4=Scragg |first4=R |last5=Giovannucci |first5=E |date=2008-02-25 |doi=10.1186/1743-422X-5-29 |url=http://www.virologyj.com/content/5/1/29 |volume=5 |issue=29 |pmid=18298852 |author2=Zasloff |author3=Garland |author4=Scragg |author5=Giovannucci |pages=29 |pmc=2279112 |access-date=2010-03-23 |archive-date=2010-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100307164152/http://www.virologyj.com/content/5/1/29 |url-status=dead }} * {{cite journal |last=Smith |first=Gavin |authorlink= |coauthors=''et al.'' |date=2009-06-25 |title=Origins and evolutionary genomics of the 2009 swine-origin H1N1 influenza A epidemic |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |issue= 459|pages=1122–1125|doi=10.1038/nature08182 |url= |access-date= |quote= |pmid=19516283 |last1=Smith |first1=GJ |last2=Vijaykrishna |first2=D |last3=Bahl |first3=J |last4=Lycett |first4=SJ |last5=Worobey |first5=M |last6=Pybus |first6=OG |last7=Ma |first7=SK |last8=Cheung |first8=CL |last9=Raghwani |first9=J |volume=459}} * {{cite journal |last=Soundararajan |first=Venkataramanan |authorlink= |coauthors=''et al.'' |year=2009 |month=June |title=Extrapolating from sequence — the 2009 H1N1 'swine' influenza virus |journal=[[Nature Biotechnology]] |volume=27 |issue=6 |pages=510–513 |doi=10.1038/nbt0609-510|url=http://www.nature.com/nbt/journal/v27/n6/pdf/nbt0609-510.pdf|access-date= |quote= |pmid=19513050 |last1=Soundararajan |first1=V |last2=Tharakaraman |first2=K |last3=Raman |first3=R |last4=Raguram |first4=S |last5=Shriver |first5=Z |last6=Sasisekharan |first6=V |last7=Sasisekharan |first7=R}} * {{cite web | title=Introduction and Transmission of 2009 Pandemic Influenza A (H1N1) Virus --- Kenya, June--July 2009 | url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5841a1.htm | work=[[Morbidity and Mortality Weekly Report]] | publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC) | date=2009-10-23 | access-date=2009-10-23}} == બાહ્ય લિંક્સ == * {{Dmoz|Health/Conditions_and_Diseases/Infectious_Diseases/Viral/Influenza/H1N1/|Influenza: H1N1}} * [[વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા]]એ [http://www.who.int/csr/disease/swineflu/en/index.html રોગચાળો (H1N1) 2009] * [http://www.promedmail.org/pls/otn/f?p=2400:1000: ચેપી રોગો માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સોસાયટી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090512121748/http://www.promedmail.org/pls/otn/f?p=2400:1000: |date=2009-05-12 }} પ્રોમ્ડ- મેલ અદ્યતન સમાચાર * [[ધ લેન્સેટ]]નું [http://www.thelancet.com/H1N1-flu H1N1 ફ્લૂ સ્ત્રોત કેન્દ્ર] * [http://www.fludb.org ઈન્ફલ્યુએન્ઝા સંશોધન ડેટાબેઝ] - ઈન્ફલ્યુએન્ઝા જીનોમિક સિક્વન્સ અને અન્ય સંબંધિત માહિતીનો ડેટાબેઝ * [http://www.cdc.gov/h1n1flu/vaccination/vaccinesupply.htm સીડીસી 2009 H1N1 ઈન્ફલ્યુએન્ઝા રસી પૂરવઠાની સ્થિતિ] * [http://webapps.sph.harvard.edu/accordentG3/DeansLecture/f.htm H1N1 રોગચાળો અને વૈશ્વિક આરોગ્ય સુરક્ષા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091107164702/http://webapps.sph.harvard.edu/accordentG3/DeansLecture/f.htm |date=2009-11-07 }}, ડીન જુલિઓ ફ્રેન્ક, 2009-09-17 * [http://content.nejm.org/content/vol361/issue3/images/large/01f1.jpeg 2009 રોગચાળા H1N1 વાઇરસનો વાઇરલ મેકઅપની ભૌગોલિક ઇમેજ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100307164011/http://content.nejm.org/content/vol361/issue3/images/large/01f1.jpeg |date=2010-03-07 }} - એનઇજેએમ === યુરોપ === * [http://ec.europa.eu/health-eu/health_problems/avian_influenza/index_en.htm આરોગ્ય-ઇયુ પોર્ટલ] ઈન્ફલ્યુએન્ઝા સામે ઇયુનો પ્રતિભાવ * રોગ નિવારણ અને નિયંત્રણ (ઇસીડીસી (ECDC) ) માટે યુરોપિયન કેન્દ્ર ખાતે [http://ecdc.europa.eu/en/healthtopics/H1N1/Pages/home.aspx ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323214800/http://ecdc.europa.eu/en/healthtopics/H1N1/Pages/home.aspx |date=2010-03-23 }} * [http://ec.europa.eu/health/ph_threats/com/Influenza/h1n1_en.htm યુરોપિયન કમિશન – જાહેર આરોગ્ય] રોગચાળો (H1N1) 2009 અંગે ઇયુ સંકલન * [http://www.direct.gov.uk/pandemicflu યુકે રાષ્ટ્રીય રોગચાળો ફ્લૂ સેવા] * [[Directgov]] પરથી [http://www.direct.gov.uk/en/Swineflu/DG_177831 સ્વાઇન ફ્લૂ અંગે અધિકૃત સરકારી માહિતી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101222022821/http://www.direct.gov.uk/en/Swineflu/DG_177831 |date=2010-12-22 }} * [http://www.nhs.uk/ યુકે રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય સેવા પરથી અધિકૃત સ્વાઇન ફ્લૂ સલાહ અને અદ્યતન માહિતી] * [http://tree.bio.ed.ac.uk/groups/influenza/ મનુષ્ય/સ્વાઇન A/H1N1 ઈન્ફલ્યુએન્ઝા મૂળ અને ઉત્ક્રાંતિ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090510121503/http://tree.bio.ed.ac.uk/groups/influenza/ |date=2009-05-10 }} - સ્વાઇન ફ્લૂ વાઇરસના મૂળ અને ઉત્ક્રાંતિ માટે જનીનવિષયક ડેટાનું પૃથ્થકરણ === ઉત્તર અમેરિકા === * [http://www.phac-aspc.gc.ca/alert-alerte/h1n1/index-eng.php આરોગ્ય કેનેડા ફ્લૂ પોર્ટલ] * [http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&amp;task=blogcategory&amp;id=805&amp;Itemid=569 પાન-અમેરિકા આરોગ્ય સંસ્થા (પીએએચઓ (PAHO) ) સ્વાઇન ઈન્ફલ્યુએન્ઝા પોર્ટલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090708200156/http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=805&Itemid=569 |date=2009-07-08 }} * રોગ નિયંત્રણ માટે યુએસ કેન્દ્રો (સીડીસી (CDC) ) [http://www.cdc.gov/h1n1flu/ H1N1 ઈન્ફલ્યુએન્ઝા (ફ્લૂ) પોર્ટલ ] * [http://www.pandemicflu.gov/ યુએસ સરકાર ડુક્કર, પક્ષી અને રોગચાળો ફ્લૂ પોર્ટલ] * [http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/swineflu.html મેડિકલ એન્સાયક્લોપિડિયા મેડલાઇન પ્લસ : સ્વાઇન ફ્લૂ] * [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/genomes/FLU/SwineFlu.html સ્વાઇન ફ્લૂ ફેલાવો, ઈન્ફલ્યુએન્ઝા વાઇરસ સ્ત્રોત] – સિક્વન્સિસ અને સંબંધિત સ્ત્રોતો (GenBank, NCBI) {{DEFAULTSORT:2009 Swine Flu Outbreak}} [[શ્રેણી:2009 ફ્લૂ રોગચાળો]] [[શ્રેણી:ઈન્ફલ્યુએન્ઝા એ વાઇર્સ પેટાપ્રકાર H1N1]] [[શ્રેણી:2000 નો તબીબી ફેલાવો]] [[શ્રેણી:ઈન્ફલ્યુએન્ઝા રોગચાળો]] [[શ્રેણી:તબીબી સંકટકાલિન]] [[શ્રેણી:રોગ]] [[શ્રેણી:વાવર]] mabsi6oomvmnk24kbcosw9wnn2fwnov 0 25992 904767 904000 2026-09-03T18:37:42Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 904767 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Hookah 2.jpg|right|thumb|ઇજીપ્તિયન હૂકા (શિશા) વાટકી ઉપર પવન રક્ષક સાથે અને સીરિયન ટોટી.[[File:Hookah.ogg|frameless|center]]]] '''હૂકો ''' ([[હિંદુસ્તાની]]: हुक़्क़ा <small>([[દેવનાગરી]])</small>,{{Nastaliq|حقّہ}} <small>([[નસ્તલિક]])</small>'' huqqā'' )<ref name="Encyclopædia Britannica">{{cite web|url =http://encyclopedia.jrank.org/HIG_HOR/HOOKAH_the_English_spelling_of_.html|title =Hookah|publisher =Encyclopædia Britannica|access-date =2008-04-08|archive-date =2018-12-25|archive-url =https://web.archive.org/web/20181225093639/http://encyclopedia.jrank.org/HIG_HOR/HOOKAH_the_English_spelling_of_.html|url-status =dead}}</ref> અથવા '''વોટરપાઇપ ''' <ref name="who-ad">[http://www.who.int/entity/tobacco/global_interaction/tobreg/Waterpipe%20recommendation_Final.pdf WHO સ્ટડી ગ્રુપ ઓન ટોબેકો પ્રોડક્ટ રેગ્યુલેશન (ટોબરેગ) એન એડ્વાઇઝરી નોટ "વોટરપાઇપ ટોબેકો સ્મોકિંગ:હેલ્થ ઇફેક્ટસ, રીસર્ચ નીડ્સ એન્ડ રેકમન્ડેડ એક્શન્સ બાય રેગ્યુલેટર્સ", 2005 ] </ref>એ [[તમાકુ]]નું [[ધુમ્રપાન]] કરવા માટેનું એક કે વધુ નળી ધરાવતું (મોટેભાગે કાચ આધારિત) સાધન છે. જેમાં ધુમાડાને પાણીમાંથી પસાર કરીને ઠંડો પાડવામાં તેમજ ગાળવામાં આવે છે.<ref>{{cite magazine|publisher=Harper's|title=The History and Mystery of Tobacco|date=June 1855}}</ref> મૂળ [[ભારત]]ના ગણાતાં,<ref name="CGNS Hookah India">{{cite web|url = http://www.commongroundnews.org/article.php?id=1692&lan=en&sid=1&sp=0|title = Beyond the Smoke, There is Solidarity Among Cultures|publisher = Victoria Harben for Common Ground News Service|access-date = 2008-12-05|archive-date = 2011-07-22|archive-url = https://web.archive.org/web/20110722213212/http://www.commongroundnews.org/article.php?id=1692&lan=en&sid=1&sp=0|url-status = dead}}</ref><ref name="Metromode">{{cite web|url = http://www.metromodemedia.com/features/MetroDetroitHookah0097.aspx| title = Metro Detroit's Hookah Scene|publisher = Terry Parris Jr for Metromode Media|access-date = 2008-12-27}}</ref> <ref name="The colors of India">{{cite web|url = http://www.thecolorsofindia.com/hookah/hookah-history.html| title = Hookah History|publisher = Colors of India|access-date = 2008-12-05}}</ref><ref name="Hookah India Chapman">{{cite book |last1= Rousselet|first1= Louis|title= India and Its Native Princes: Travels in Central India and in the Presidencies of Bombay and Bengal|url= https://archive.org/details/indiaitsnativepr00loui|edition= Reprint - Asian Educational Services 2005|year= 2005|origyear= 1875|publisher= Chapman and Hall|location= London|language= English - UK|isbn= 8-1206-1887-4|page= [https://archive.org/details/indiaitsnativepr00loui/page/290 290]|chapter= XXVII - The Ruins of Futtehpore}}</ref>હૂકાએ ખૂબ લોકપ્રિયતા મેળવી છે, ખાસ કરીને [[મધ્યપૂર્વ]]ના દેશોમાં. અને હાલમાં તે [[ઉત્તર અમેરિકા]], [[યુરોપ]], [[ઓસ્ટ્રેલિયા]] અને [[બ્રાઝિલ]]માં લોકપ્રિય થઇ રહ્યો છે.<ref name="Encyclopædia Britannica"/> ==નામો== [[ચિત્ર:MaliHookah.JPG|thumb|માલિ બાર ખાતે હૂકો પીતો માણસ]] જે-તે પ્રદેશ પ્રમાણે, હૂકાઓ અથવા ''શિશાઓ '' વિવિધ નામે ઓળખાય છે: [[અરેબિક ભાષા]]માં તેને ''શિશા '' (شيشة) અથવા ''નારગીલા '' (نرجيلة) અથવા ''અરગીલા '' (أركيلة\أرجيلة) તરીકે લખાય છે અને સમગ્ર [[આરબ વિશ્વ]]માં તેનો વપરાશ થાય છે; ''નારગુલેહ '' (પણ ક્યારેક ''અરગીલાહ '' ઉચ્ચારણ) નામ [[તુર્કી]], [[ઇજીપ્ત]], [[ગ્રીસ]], [[સાયપ્રસ]], [[આર્મેનિયા]], [[અઝરબૈઝાન]], [[લેબેનોન]], [[ઇરાક]], [[જોર્ડન]] અને [[સીરિયા]]માં સર્વસામાન્ય રીતે પ્રચલિત છે.{{Citation needed|date=April 2010}} ''નારઘીલે '' શબ્દ [[પર્સિયન]] શબ્દ ''nārghile'' પરથી આવ્યો છે જેનો અર્થ [[નાળિયેર]] થાય છે, વળી આ શબ્દ [[સંસ્કૃત]] શબ્દ ''nārikela '' (નારિકેલા) ({{lang|sa|नारिकेला}})પરથી આવ્યો છે, જે સૂચવે છે કે પહેલાના હૂકા નાળિયેરના કાચલાને કોતરીને બનાવવામાં આવતાં હતાં.<ref>{{cite web | url=http://www.mymerhaba.com/en/main/content.asp_Q_id_E_1124 | title=Nargile | publisher=mymerhaba | access-date=2010-08-12 | archive-date=2009-05-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090527162919/http://www.mymerhaba.com/en/main/content.asp_Q_id_E_1124 | url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.lankanewspapers.com/news/2007/8/18197_space.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-08-12 |archive-date=2012-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119093639/http://www.lankanewspapers.com/news/2007/8/18197_space.html |url-status=dead }}</ref> [[આલ્બેનિયા]], [[બોસ્નિયા]], [[ક્રોએશિયા]] દેશોમાં હૂકાને લુલા અથવા [[રોમાની]]માં લુલવા કહે છે જેનો અર્થ "પાઇપ" થાય છે. શિશે શબ્દ ખરેખર શીશીના ટુકડા પરથી લેવામાં આવ્યો છે.{{Citation needed|date=November 2009}} સર્બિયા(સર્બિયન રીપબ્લિક ઓફ બોસ્નિયા અને હર્ઝગોવિના)માં, અને દક્ષિણ યુગોસ્લાવિયામાં, પાઇપ માટે "નારગીલે" (Наргиле) અથવા "નાગિલે"(Нагиле) શબ્દનો ઉપયોગ થાય છે. "સિસા" (Нагиле) એટલે તેની અંદર ફૂંકાતી નિકોટીન અને કોલસારહીત તમાકુ. તેની અંદરની પાઇપોને હંમેશા એક કે બે ટોટી હોય છે. હૂકાનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે બે વ્યક્તિ કરતી હોય છે. પાણીની ઉપર લહેજતદાર તમાકુને મૂકવામાં આવે છે અને પછી કાણું પાડેલા પતરાં પર ગરમ કોલસા મૂકવામાં આવે છે, ધુમાડાને ઠંડો પાડવા અને ગાળવા માટે તેને ઠંડા પાણીમાંથી પસાર કરીને ખેંચવામાં આવે છે. [[પર્સિયન]] શબ્દ ''શિશે '' ({{lang|fa|شیشه}})પરથી આવેલા ''શિશા '' ({{lang|ar|شيشة}})શબ્દનો અર્થ [[કાચ]] થાય છે. [[ઇજીપ્ત]] અને [[પર્સિયન અખાત]]ના આરબ દેશો ([[કુવૈત]], [[બહેરિન]], [[કતાર]], [[ઓમાન]], [[યુએઇ]] અને [[સાઉદી અરેબિયા]] સહિત) તેમજ [[મોરોક્કો]], [[ટ્યુનિસિયા]], [[સોમાલિયા]] અને [[યેમેન]]માં હૂકા માટે આ શબ્દ જ જાણીતો છે. હૂકા જ્યાં "કાચિમ્બા" નામથી ઓળખાય છે તેવા સ્પેનમાં પણ આ શબ્દ સામાન્ય છે.{{Citation needed|date=April 2010}} [[ઇરાન]]માં હૂકાને قلیان "ગલ્યાન" કહે છે.ધુમ્રપાનના સાધન ગલ્યાનનું નામ દેખીતી રીતે Ar. √ḡlā (ઉકળવું, પરપોટા થવા) શબ્દ પરથી આવ્યું હશે. એવું માનવામાં આવે છે કે હૂકાનું પહેલું નામ પણ આ જ હતું. [[ઉઝબેકિસ્તાન]]માં હૂકાને "ચિલિમ" કહે છે. ભારત અને [[પાકિસ્તાન]]માં [[અંગ્રેજી]]ના હૂકા શબ્દ જેવા જ નામનો ઉપયોગ થાય છે:'' હુક્કા'' (हुक़्क़ा /حقّہ). [[ભારતીય]] શબ્દ "હૂકા" અંગ્રેજી સાથે મળતો આવે છે તેનું કારણ છે [[બ્રિટિશ રાજ]]. બ્રિટિશોના ભારત પરના આધિપત્ય (1858–1947) દરમિયાન પોતાનો [[દેશ છોડીને આવેલા]] કેટલાય બ્રિટિશોએ પ્રથમ વખત વોટર-પાઇપનો ઉપયોગ કર્યો. 1775માં ભારતના [[કોલકાતા]]માં પહોંચ્યાના થોડા સમયમાં જ [[વિલિયમ હિકી]]એ પોતાના ''સંસ્મરણો'' માં આ નોંધ્યું છે: {{cquote|The most highly-dressed and splendid hookah was prepared for me. I tried it, but did not like it. As after several trials I still found it disagreeable, I with much gravity requested to know whether it was indispensably necessary that I should become a smoker, which was answered with equal gravity, "Undoubtedly it is, for you might as well be out of the world as out of the fashion. Here everybody uses a hookah, and it is impossible to get on without" [... I] have frequently heard men declare they would much rather be deprived of their dinner than their hookah.<ref>{{cite book|title=Memoirs of William Hickey|location=London|publisher=Hurst & Blackett|edition=Volume II|year=1918|pages=136}}</ref>}} ==ઇતિહાસ== હૂકાની શોધના ચોક્કસ તારીખ કે સ્થળની કોઇને ખબર નથી. સીરિલ ઇલગુડ (PP.41, 110)ના મતે મુઘલ સમ્રાટ [[અકબર]] પહેલા(ઇસ 1542 - 1605)ના દરબારી [[પર્સિયન]] ચિકિત્સક હકિમ અબુલ ગિલાની (મૃત્યુ. 1588)એ તેને શોધ્યો છે. જોકે આ માહિતીના સ્ત્રોતનો તેમણે કોઇ ઉલ્લેખ કર્યો નથી.<ref name="Sivaramakrishnan4-5">{{cite book |title=Tobacco and Areca Nut |last=Sivaramakrishnan |first=V. M. |authorlink= |coauthors= |year=2001 |publisher=Orient Blackswan |location=[[Hyderabad (India)|Hyderabad]] |isbn=8125020136 |page= |pages=4–5}}</ref><ref name="Blechynden215">{{cite book |title=Calcutta, Past and Present |last=Blechynden |first=Kathleen |year=1905 |publisher=University of California |location=[[Los Angeles]] |isbn= |page=215}}</ref><ref name="RousseletLouis">{{cite book |title=India and Its Native Princes: Travels in Central India and in the Presidencies of Bombay and Bengal |last=Rousselet |first=Louis |year=1875 |publisher=Chapman and Hall |location=London |isbn= |page=290}}</ref> યુરોપમાંથી [[ભારત]]માં [[તમાકુ]]નો પ્રવેશ થયા બાદ, ઉત્તર [[ઇરાન]]ના [[ગિલાન]] પ્રાંતના [[અબ્દુલ-કાદિર ગિલાની]]ના વંશજ હકિમ અબુલ ફતેહ ગિલાની ભારત આવ્યા, જે બાદમાં મુઘલ દરબારમાં ચિકિત્સક બન્યા. તેમણે ભારતીય ઉમરાવોમાં તમાકુનું ધુમ્રપાન લોકપ્રિય થયા બાદ ચિંતા વ્યક્ત કરી અને તરત જ ધુમાડો પાણીમાં પસાર થઇને 'ગાળવા'ની એક વ્યવસ્થા શોધી કાઢી.<ref name="Sivaramakrishnan4-5"/> [[બિજાપુર]]ના રાજદૂત અસદ બેગે અકબરને ધુમ્રપાનની લત લગાડ્યા બાદ ગિલાનીએ '' ḡalyān'' (ગલ્યાન) ચલણી બનાવ્યું.<ref name="Sivaramakrishnan4-5"/> ઉમરાવોમાં લોકપ્રિયતાના પગલે ધુમ્રપાનનું આ નવું સાધન અમીરશાહી અને લોકવર્ગમાં પ્રતિષ્ઠાના પ્રતિકસમું બની ગયું.<ref name="Sivaramakrishnan4-5"/><ref name="RousseletLouis"/> ઉત્તર ભારતમાં, જાટ, બિશ્નોઇ અને રાજપુતોમાં હૂકો એક ખાસ પરંપરા છે. જોકે, અહલી સિરાઝીની (મૃત્યુ. 1535) કવિતાની પંક્તિઓ પણ ગલ્યાનના ઉપયોગની વાત કરે છે(Falsafī, II, p. 277; Semsār, 1963, p. 15), આમ આ રીતે જોઇએ તો તેનો ઉપયોગ શાહ [[તાહ્માસ્પ પહેલા]]ના સમયમાં તો થતો જ હશે. આમ, લાગે છે કે પર્સિયામાં પહેલેથી જ પ્રચલિત ગલ્યાનને ભારતમાં દાખલ કરવાનો શ્રેય અબુલ-ફત્હ ગિલાનીને આપવો જોઇએ. ==સંસ્કૃતિ== ===મધ્ય પૂર્વ=== ====આરબ વિશ્વ==== [[ચિત્ર:Syriancafe.jpg|thumb|1920માં યુફ્રેટિસ નદી પાસે દેઇર એઝ-ઝોરના કોફીહાઉસમાં હૂકો પીતો બેદુઇન. સ્થાનિક ભાષામાં હૂકો નારગિલે તરીકે ઓળખાતો.]] [[આરબ વિશ્વ]]માં લોકો તેને સંસ્કૃતિ અને પરંપરાના ભાગરૂપે પીવે છે. સામાજિક ધુમ્રપાન એક કે બે [[નળી]]થી કરવામાં આવે છે. પરંતુ ક્યારેક જલસા અથવા નાના મેળાવડાઓમાં ત્રણ અથવા ચાર જેટલી નળીઓથી પણ તે પીવામાં આવે છે. જ્યારે વ્યક્તિ તેને પીવાની પ્રક્રિયા પૂરી કરી લે છે ત્યારે બીજી વ્યક્તિ માટે તે ઉપલબ્ધ છે તે દર્શાવવા માટે નળી પાછી ટેબલ પર મૂકવામાં આવે છે, અથવા તો તેને હૂકા પર પાછી મૂકીને એક વ્યક્તિથી બીજીને હાથોહાથ અપાય છે જેથી કરીને તેની [[ટોટી]] લેનારથી દૂર રહે. એવું નોંધાયું છે કે સમગ્ર [[વિશ્વ]]માં [[આરબો]] સૌથી વધુ શિશા પીનારા છે અને તેઓ સૌથી વધુ શિશા કાફે પણ ધરાવે છે.{{Citation needed|date=June 2009}} [[મધ્યપૂર્વ]]ના મોટા ભાગના કાફે([[અરેબિક]]: مقهىً, [[લિપ્યંતર]]: ''મક્હાહ'' : [[કોફીશોપ]]) શિશા પીવા આપે છે.{{Citation needed|date=April 2010}} આરબ વિશ્વમાં કાફે ખૂબ મોટા પ્રમાણમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને મુખ્ય સામાજિક મેળાવડાના મહત્વના સ્થળોમાં પણ તે સ્થાન ધરાવે છે ([[બ્રિટન]]ના [[પબ્લિક હાઉસ]]ની જેમ).{{Citation needed|date=April 2010}} [[દેશ છોડીને આવેલા]] કેટલાક બ્રિટિશ લોકો મધ્યપૂર્વ વિસ્તારોમાં [[પબ]] ન હોવાથી તેની ખોટ પૂરવા માટે શિશા કાફેમાં જવા લાગ્યા, [[દારૂબંધી]] હોય તેવા વિસ્તારોમાં તેઓ ખાસ જતાં. ====ઈરાન==== [[ચિત્ર:Antoin Sevruguin - Persian woman with hookah (qalyan), 1900, Iran.jpg|thumb|left|કાજરી પોશાકમાં સજ્જ પર્સિયન સ્ત્રી પરંપરાગત ગલ્યાન પીતી અહીં દ્રશ્યમાન થાય છે.(1850ની આસપાસ)]] [[ઇરાન]]માં હૂકો '''''ḠALYĀN'' ''' (ગલ્યાન) તરીકે ઓળખાય છે (પર્સિયન: قليان, قالیون, غلیون, ghalyan (ઘલ્યન), ''ghalyaan'' (ઘલ્યાન) અથવા ''ghelyoon'' (ઘેલ્યૂન) પણ લખાય છે). તે અરેબિક હૂકા સાથે ઘણી સામ્યતાઓ ધરાવે છે પણ તેની કેટલીક આગવી લાક્ષણિકતાઓ છે. ઉદાહરણ તરીકે, ઘાલ્યૂનના ટોચના ભાગને 'સર' કહેવાય છે (પર્સિયન: سر=માથું), જ્યાં તમાકુને મૂકવામાં આવે છે અને તે તુર્કીમાં જોવા મળતા ભાગ કરતા મોટો હોય છે. નળીનો ઘણોખરો ભાગ વાળી શકાય તેવો હોય છે અને નરમ સિલ્ક અથવા કપડાથી આવરેલો હોય છે, જ્યારે તુર્કી લોકો વાળી શકાતાં ભાગ જેટલો લાકડાનો ભાગ બનાવે છે. {{Citation needed|date=March 2010}} દરેક વ્યક્તિ પાસે આગવી ટોટી હોય છે (જેને અમજિદ કહે છે) (امجید), અમજિદને સામાન્ય રીતે લાકડા કે ધાતુથી બનાવવામાં આવે છે અને કિંમતી અથવા અન્ય પથ્થરોથી તેને શણગારવામાં આવે છે. {{Citation needed|date=March 2010}} અમજિદને માત્ર તેના આકર્ષક દેખાવને કારણે જ ઉપયોગમાં લેવાય છે. જોકે, મોટાભાગના હૂકા બારમાં પ્લાસ્ટિકની ટોટીઓ હોય છે.{{Citation needed|date=March 2010}} પર્સિયામાં ગલ્યાનના પ્રથમ ઉપયોગની ચોક્કસ તારીખની કોઇને જાણ નથી. સીરિલ ઇલગૂડના જણાવ્યા પ્રમાણે (પાનાં નં.&nbsp;41, 110), મુઘલ સમ્રાટ અકબર પહેલાના દરબારના પર્સિયન ચિકિત્સક [[અબુલ-ફત્હ ગિલાની]](મૃત્યુ. 1588)એ, "સૌપ્રથમ તમાકુના ધુમાડાને ઠંડો પાડવા અને ગાળવા માટે તેને પાણી ભરેલી નાની વાટકીમાંથી પસાર કર્યો હતો અને તે રીતે તેમણે હબલ-બબલ કે હૂકો શોધ્યો હતો." જોકે, અહલી સિરાઝી (મૃત્યુ. 1535) તેની કવિતાની પંક્તિઓમાં ગલ્યાન (ફલસફી, ભાગ બીજો, પાના નં.&nbsp;277; સેમસાર, 1963, પાના નં.&nbsp;15)ના ઉપયોગનો ઉલ્લેખ કરે છે, આમ હૂકો [[તાહ્માસ્પ પહેલા]] (1524–76)ના સમયમાં પણ પ્રચલિત હોવાનું પ્રમાણ મળે છે. આમ, પર્સિયામાં પહેલેથી જ ઉપયોગમાં લેવાતાં ગલ્યાનને ભારતમાં દાખલ કરવાનો શ્રેય અબુલ-ફત્હ ગિલાનીને આપવો જોઇએ. [[સફાવિદ]][[શાહ અબ્બાસ]] પહેલાએ તમાકુના ઉપયોગની ખૂબ નિંદા કરવા છતાં તેના શાસનના અંત વખતે ગલ્યાન અને કોપોક (q.v.) પીવું સમાજના દરેક સ્તરે સામાન્ય બની ગયું હતું, સ્ત્રીઓનો પણ તેમાં સમાવેશ થતો હતો. શાળાઓમાં અને શિક્ષિત વર્તુળોમાં, શિક્ષકો અને વિદ્યાર્થીઓ બંનેનું ક્લાસમાં ગલ્યાન પીવાનું હંમેશા ચાલુ જ રહેતું હતું(ફલસફી, ભાગ બીજો, પાનાં નં.&nbsp;278–80). [[શાહ સફી]]એ (શાસન 1629-42) તેના પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લાદી દીધો હતો, પરંતુ તેના ઉપયોગમાંથી મળતી આવક ગુમાવવી પડતી હોવાથી તે પ્રતિબંધને ઉઠાવી લેવામાં આવ્યો હતો. ગલ્યાન એટલો બધો વ્યાપક બની ગયો હતો કે ગરીબોનો એક ખાસ વર્ગ કાચની વોટરપાઇપ સાંધવાના વ્યવસાયમાં લાગી ગયો હતો. [[શાહ અબ્બાસ]]ના સમયમાં (શાસન 1642-1666) વોટરપાઇપ એ રાષ્ટ્રીય વ્યસન બની ગયું હતું(ચાર્ડિન, અનુવાદ, ભાગ બીજો, પાના નં.&nbsp;899). શાહ પાસે તેમનો ખાનગી ગલ્યાન નોકર હતો. દેખીતી રીતે વોટરપાઇપ ટેન્ડર (ગલ્યાન્દર) આ વખતથી અસ્તિત્વમાં આવ્યા હશે. તે વખતે, પાત્રો કાચ, માટી અથવા એક પ્રકારના કોળાથી બનવવામાં આવતાં હતાં. દેશી કાચની અસંતોષકારક ગુણવત્તાને કારણે કેટલીક વખત કાચના પાત્ર વેનિસથી આયાત કરવામાં આવતાં હતાં(ચાર્ડિન, અનુવાદ, ભાગ બીજો, પાના નં.&nbsp;892). [[શાહ સુલેમાન]]ના સમયમાં (શાસન 1694-1722), ગલ્યાનનો ઉપયોગ વધતાં તે અતિ સુશોભિત બન્યા. સુખીસંપન્ન લોકો સોના અને ચાંદીની પાઇપ રાખતાં હતાં. પ્રજા જીવનની જરૂરિયાતો કરતાં ગલ્યાન પાછળ વધુ ખર્ચ કરવા લાગી હતી (ટાવેર્નીઅર અપુદ સેમસાર, 1963, પાના નં.&nbsp;16). લૂઇસ ચૌદમાના દરબારમાં [[શાહ સુલતાન હોસય્ન]]ના દૂત જ્યારે વર્સેલ્સમાં રાજવીઓને મળવા જતાં ત્યારે તેમના રસાલામાં એક અધિકારી ગલ્યાન લઇને ચાલતો હતો. રસાલો ચાલતો હોય ત્યારે દૂત ગલ્યાનનો ઉપયોગ કરતા હતા(હર્બેટ્ટી, અનુવાદ, પાના નં.&nbsp;7; કાસરવી, પાનાં નં.&nbsp;211–12; સેમસાર, 1963, પાનાં નં.&nbsp;18–19). આપણી પાસે [[નાદિર શાહ અફસર]]ના દરબારમાં ગલ્યાનનો ઉપયોગ થતો હોય તેની કોઇ નોંધ નથી, જોકે તેનો ઉપયોગ અવિરત ચાલુ જ હશે તેવું લાગે છે. [[કરીમ ખાન ઝાંદ]] અને [[ફત્હ-અલી શાહ કાજાર]]ના વ્યક્તિચિત્રોમાં તેમને ગલ્યાન પીતા દર્શાવવામાં આવ્યા છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.iranica.com/articles/galyan- |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-08-12 |archive-date=2010-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101018070134/http://www.iranica.com/articles/galyan- |url-status=dead }}</ref> [[ઇરાન]]ના લોકો પાસે ''ખાન્સર '' નામની ખાસ તમાકુ હતી (خانسار, માન્યતા મુજબ તેની શોધ થઇ તે શહેર). લાકડાના કોલસાને ખાન્સર પર વરખ વગર મૂકવામાં આવતો. ખાન્સરમાં સામાન્ય તમાકુ કરતા ઓછો ધુમાડો થાય છે. [[પર્સિયાના શાહ]] નાસીર [[અલ-દિન શાહ]] [[કજાર]](1848–1896) હૂકાની ટોટી જો તેમની તરફ તાકવામાં આવતી તો તેને [[અપમાન]] માનતા હતાં.{{Citation needed|date=March 2010}} ઇરાનમાં યુવાનોમાં હૂકો પીવાનું ખૂબ જ લોકપ્રિય છે, અને સ્થાનિક ચાની કિટલીઓ પર ઘણા યુવાન લોકો હૂકો પીતા જોઇ શકાય છે. {{Citation needed|date=March 2010}} હમાણા સુધી, હૂકો તમામ ઉંમરના લોકોને પીરસવામાં આવતો હતો; ઇરાનના સત્તાવાળાઓએ 20 વર્ષથી નીચેના યુવાનોના હૂકો પીવા પર પ્રતિબંધ લાદી દીધો છે.{{Citation needed|date=March 2010}} ====ઈઝરાયલ==== {{main|Smoking in Israel}} [[ચિત્ર:Hookas for sale in Jerusalem.jpg|thumb|જેરુસલેમના બજારમાં વેચાણ અર્થે મૂકવામાં આવેલા નારગિલે]] ઇઝરાયેલમાં હૂકાને નારગિલા કહેવાય છે. નારગિલા પીવો એ મૂળ [[પેલેસ્ટાઇની]] અને [[મધ્ય-પૂર્વીય]] યહૂદી વસાહતીઓ([[મિઝરાહી યહૂદી]] તરીકે જાણીતા)માં પ્રચલિત છે. {{Citation needed|date=March 2010}} નારગિલા ઇઝરાયેલમાં વધુને વધુ લોકપ્રિય થઇ રહ્યો છે, ખાસ કરીને પ્રવાસીઓમાં તે લોકપ્રિય બની રહ્યો છે. {{Citation needed|date=March 2010}} મોટાભાગની શેરીઓ અને બજારોમાં તેનો સમાન વેચતી દુકાનો જોવા મળે છે. {{Citation needed|date=March 2010}} યુવાનોમાં હૂકાનો ઉપયોગ વધી જતાં [[2005]]માં ધ ઇઝરાયેલ કેન્સર એસોસિયેશન દ્વારા નારગિલા પીવાના જોખમો સામે ચેતવણી આપવાના હેતુથી એક ઝુંબેશ શરુ કરવામાં આવી હતી. [[IDF]] દ્વારા સૈનિકોને તેમની છાવણીઓમાં નારગિલા પીવા પર પ્રતિબંધ ફરમાવવામાં આવ્યો છે.{{Citation needed|date=March 2010}} ===દક્ષિણ એશિયા === ====ભારત==== [[ચિત્ર:Big hookah.jpg|thumb|મલાબાર હૂકાનું અટપટું કામ]] [[ચિત્ર:The hookah family.jpg|thumb|હૂકા પરિવાર ]] હૂકાનો ખ્યાલ એક સમયના શ્રીમંત દેશ [[ભારત]]માં ઉદભવ્યો હતો<ref>{{cite web | url=http://article-niche.com/launch/25-08-2008History-Of-Hookah.htm | title=Origins | publisher=Article Niche History of Hookah | access-date=2010-08-12 | archive-date=2011-07-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110707171233/http://article-niche.com/launch/25-08-2008History-Of-Hookah.htm | url-status=dead }}</ref>, જ્યાં [[મુઘલ]] શાસન દરમિયાન તે જબરદસ્ત લોકપ્રિય હતો. ત્યારબાદ તેની લોકપ્રિયતામાં ઘટાડો થયો હતો; જોકે ફરી એક વખત તે લોકોનું ધ્યાન આકર્ષી રહ્યો છે, અને તેને પીરસનારા કાફે તેમજ રેસ્ટોરન્ટ્સ પણ લોકપ્રિય બની રહ્યા છે. પ્રાચીન ભારતમાં હૂકાનો ઉપયોગ માત્ર પરંપરા નહીં, પણ પ્રતિષ્ઠાની બાબત હતી. ધનવાન અને જમીનદાર વર્ગ હૂકા પીતા હતાં. પરંપરાગત રીવાજો પ્રમાણે ઘણા ગામોમાં હૂકામાં તમાકુ પીવામાં આવે છે. ટોબેકો-મોલાસેસ (ભારતીય તમાકુ-ગોળના રસનું મિશ્રણવાળા) [http://en.wiktionary.org/wiki/shisha શિશા ] પીવાનું હવે ભારતીય યુવાનોમાં લોકપ્રિય થતું જાય છે. ભારતમાં કેટલાક ચેઇન, ક્લબો, બાર અને કોફીની દુકાનોમાં [[મુઆસ્સેલ]](અડધી તમાકુ-અડધુ મધ કે તેના જેવું ગળ્યું પ્રવાહી)ની વિશાળ શ્રેણી પીરસવામાં આવે છે, જેમાં તમાકુ વગરની આવૃતિનો સમાવેશ પણ થાય છે. ભારતના પશ્ચિમ કિનારે આવેલું માછીમારી પર નભતું [[કોયિલાંડી]] નગર એક સમયે મોટાપાયે હૂકા બનાવતું અને તેની નિકાસ કરતું. અહીંના હૂકા [[મલાબાર હૂકા કે કોયિલાંડી હૂકા]] તરીકે જાણીતા છે. આજે આ અટપટાં હૂકા કોયિલાંડીની બહાર મળવા મુશ્કેલ છે. એટલું જ નહીં કોયિલાંડીમાં પણ તે સરળતાથી મળી શકે તેમ નથી. ભારતમાં હૂકાની લોકપ્રિયતા વધતી હોવાને લીધે હાલમાં જ હૂકા બાર પર સંખ્યાબંધ દરોડા પડ્યા છે અને પ્રતિબંધ લાદવામાં આવ્યા છે, ખાસ કરીને [[ગુજરાત]]માં આવા પ્રતિબંધના કિસ્સા વધુ બન્યા છે.<ref name="Indian Express">{{cite web|url =http://www.indianexpress.com/news/-Ban-on-public-smoking-up-in-smoke-in-Gujarat-/465845/| title = Hookah|publisher = Indian Express|access-date = 2008-06-08}}</ref> ====પાકિસ્તાન==== [[પાકિસ્તાન]]માં ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં પેઢીઓથી પરંપરાગત રીતે પ્રચલિત<ref>[http://www.harmreductionjournal.com/content/5/1/19 ]</ref>, હૂકા હવે ત્યાંના પચરંગી શહેરોમાં પણ ખૂબ લોકપ્રિય થઇ રહ્યા છે. ઘણી ક્લબો અને કાફેમાં તે પીરસવામાં આવે છે. તે યુવાનો અને વિદ્યાર્થીઓમાં ખાસા લોકપ્રિય બન્યા છે. ધુમ્રપાનનું આ સ્વરૂપ સામાજિક મેળાવડા, કાર્યક્રમો અને પ્રસંગોમાં ઘણું લોકપ્રિય થયું છે. હૂકાની વિવિધતા પીરસતાં કાફે અને રેસ્ટોરન્ટ્સની સંખ્યા ઘણી મોટી છે. કરાચીમાં આ ધંધામાં વૃદ્ધિ જોવા મળી છે. ઇસ્લામાબાદ પણ હવે આ ધંધાથી સમૃદ્ધ થઇ રહ્યું છે. ===દક્ષિણપૂર્વ એશિયા=== ====ફિલિપાઈન્સ==== [[ફિલિપાઇન્સ]]માં હૂકા અથવા શિશા ખાસ કરીને [[આરબ ફિલિપિનો]] લઘુમતી સમુદાય અને [[ભારતીય ફિલિપિનો]] સમુદાયમાં વાપરવામાં આવતો હતો, જોકે ખાસ કરીને સ્થાનિક [[મુસ્લિમ ફિલિપિનો]] સમુદાયમાં મધ્યપૂર્વના દેશોમાં સ્થાપિત સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક વલણના ઐતિહાસિક અનુસરણે, હૂકાને [[કોટાબાટો]] અથવા [[જોલો]] જેવા વેપારપ્રધાન શહેરોના ઉમરાવોમાં વિરલ પણ પ્રતિષ્ઠાભરી સામાજિક ટેવ બનાવી દીધી. 20મી સદીના છેલ્લા વર્ષો સુધી ખ્રિસ્તી ફિલિપિનોમાં હૂકા વાસ્તવિક રીતે જાણીતા બન્યા ન હોવા છતાં સમકાલીન યુવાન ખ્રિસ્તીઓમાં તેની લોકપ્રિયતા વિશાળ પ્રમાણમાં વધી રહી છે. પાટનગરના સૌથી વધુ પચરંગી શહેર [[મકાટી]]ના વિવિધ મોંઘા બાર અને ક્લબોમાં હૂકાના ચાહકોને તે પીરસવામાં આવે છે. હૂકાનો ઉપયોગ સેંકડો વર્ષોથી પ્રચલિત હોવા છતાં અને તમામ ઉંમરના લોકો તેનો આનંદ માણતા હોવા છતાં, એશિયામાં તાજેતરના વર્ષોમાં જ તે યુવાનોમાં નવરાશની પળો માણવાનાં સાધન તરીકે ઉભરી આવ્યો છે. હૂકા કોલેજના વિદ્યાર્થીઓ અને [[યુવાન પુખ્તો]]માં સૌથી લોકપ્રિય છે, આ યુવાનો ઓછી ઉંમરના હોઇ શકે છે અને તેના કારણે [[સિગરેટ]] ખરીદી શકતાં નથી.<ref>[http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5520a2.htm યુઝ ઓફ સિગારેટસ એન્ડ અધર ટોબેકો પ્રોડક્ટસ એમોન્ગ સ્ટુડન્ટ્સ એજ્ડ 13-15 યર્સ - વર્લ્ડવાઇડ, ૧૯૯૯-2005] </ref> ===સાઉથ આફ્રિકા=== [[દક્ષિણ આફ્રિકા]]માં બોલચાલની ભાષામાં હૂકો ''હબલી બબલી'' અથવા ''ઓક્કા પાઇપ'' તરીકે જાણીતો છે, અને તે [[કેપ મલય]] અને [[ભારતીય]] સમુદાયમાં લોકપ્રિય છે, જ્યાં તેને સામાજિક મનોરંજનના સાધન તરીકે પીવામાં આવે છે.<ref>[http://www.iol.co.za/index.php?set_id=1&amp;click_id=29&amp;art_id=qw103460508099B241 હબલ-બબલ એઝ કાફેસ ગો અપ ઇન સ્મોક] </ref> જોકે, શ્વેત આફ્રિકનો અને તેમાં પણ ખાસ કરીને યુવાનોમાં હૂકાની લોકપ્રિયતામાં વધારો જોવાઇ રહ્યો છે. હૂકા પીરસતાં બાર મહત્વના સ્થળ તરીકે ઉભરી રહ્યા છે, જોકે ધુમ્રપાન સામાન્ય રીતે ઘરે અથવા બીચ કે પ્રવાસન સ્થળો જેવી જાહેર જગ્યા પર કરવામાં આવે છે. દક્ષિણ આફ્રિકામાં, હૂકાના વિવિધ ભાગોની શબ્દાવલી પણ અન્ય દેશો કરતાં જુદી પડે છે. માટીના "માથું/વાટકી" "ક્લે પોટ" તરીકે ઓળખાય છે. નળીઓ "પાઇપ" અને હવા છોડતાં વાલ્વ આશ્ચર્યજનક રીતે "ક્લચ" તરીકે ઓળખાય છે. કેટલાક વિજ્ઞાનીઓ [[દગ્ગા]] પાઇપનો આફ્રિકન મૂળના હૂકા તરીકે નિર્દેશ કરે છે.<ref>ધ મીસ્ટીરિયસ ઓરિજિન્સ ઓફ ધ હૂકા (નારઘિલે)[http://www.sacrednarghile.com/en/mystery.php ધ સેક્રેડ નારઘિલે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080320040640/http://www.sacrednarghile.com/en/mystery.php |date=2008-03-20 }}</ref> ===યુનાઇટેટ સ્ટેટ્સ અને કેનેડા=== {{Main|Hookah lounge}} [[ચિત્ર:HarvardSquareHookah.jpg|thumb|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના માસાચુસેટ્સના કેમ્બ્રિજમાં હાર્વર્ડ સ્કેવર સ્ટોરની બારીમાં હૂકો અને તેની તમાકુની વિવિધ ચીજવસ્તુઓ પ્રદર્શાનાર્થે મૂકવામાં આવી છે.]] તાજેતરમાં જ ઘણા શહેરો, રાજ્યો અને દેશોએ ઇનડોર (બંધ ઓરડામાં) [[ધુમ્રપાન પર પ્રતિબંધ]] લાદ્યો છે. કેટલાક અધિકારક્ષેત્રોમાં હૂકાના ધંધાને ખાસ પરવાના દ્વારા નીતિનિયમોમાંથી બાકાત રાખી શકાય છે. જોકે કેટલાક પરવાનામાં તમાકુ અથવા આલ્કોહોલના ધંધાની આવકની ચોક્કસ ટકાવારી આપવાની શરતો હોય છે. ઇનડોર ધુમ્રપાન પર પ્રતિબંધ ધરાવતાં શહેરોમાં હૂકા બારને બંધ કરાવવામાં આવ્યા છે અથવા તમાકુરહિત [[મુઆસ્સેલ]] તરફ વાળવામાં આવ્યા છે. જોકે ઘણા દેશોમાં, હૂકા લોન્જ લોકપ્રિયતાને લીધે આગળ વધી રહ્યા છે. 2000થી 2004 દરમિયાન 200થી વધુ નવા હૂકા કાફે ધંધાના હેતુથી ખૂલ્યા હતાં જેમાંથી મોટાભાગના યુવાન-પુખ્તોના ઉંમર વર્ગને ધ્યાનમાં રાખીને બનાવાયા હતાં,<ref>લીઓન, લિન્ડસે "ધ હેઝાર્ડ ઇન હૂકા સ્મોક". 28 જાન્યુઆરી 2008</ref> તેમજ ખાસ કરીને [[કોલેજ કેમ્પસ]] અથવા મધ્ય-પૂર્વના દેશોનો વિશાળ સમુદાય ધરાવતાં શહેરોમાં હતાં. માધ્યમિક કક્ષા પછીના વિદ્યાર્થીઓમાં આ પ્રવૃતિની લોકપ્રિયતા ખૂબ વધી રહી છે. ==માળખું અને સંચાલન== ===ઘટકો=== [[ધાતુના વાયસર]](ગ્રોમિટ) સિવાય હૂકો ઘણા ઘટકો ધરાવે છે જેમાંથી ચાર તેના સંચાલન માટે અનિવાર્ય છે. ====વાટકી==== હૂકાના માથા તરીકે પણ ઓળખાતી વાટકી એક વસ્તુ ભરવાનું સાધન છે. સામાન્ય રીતે માટી કે આરસમાંથી બનાવવામાં આવેલા આ પાત્રમાં ધુમ્રપાન વખતે કોલસા અને તમાકુ મૂકવામાં આવે છે. વાટકીમાં તમાકુ ભરીને તેને છીદ્રવાળા નાના એલ્યુમિનિયમના વરખ અથવા કાચ અથવા ધાતુના આવરણથી ઢાંકી દેવાય છે. બાદમાં ટોચ પર સળગતાં કોલસા મૂકવામાં આવે છે જેનાથી તમાકુ યોગ્ય તાપમાને ગરમ થાય છે. હૂકાના માથામાં વિવિધતા જોવા મળે છે જેમાં પરંપરાગત માટીની વાટકીની જગ્યાએ ફળ પણ મૂકવામાં આવે છે. માટીની વાટકીની જેમ જ સરખો આકાર-વ્યવસ્થા મેળવવા માટે આ ફળને પોલું કરી દેવામાં આવે છે અને છિદ્રિત કરવામાં આવે છે. બાદમાં અન્ય વાટકીની જેમ જ તેને મૂકવામાં આવે છે અને ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. છેલ્લા બે વર્ષમાં તમાકુની અંદર વિવિધ રસ સાચવી શકે તેવી ડીઝાઇનો સમાવિષ્ટ કરવા માટે આ વાટકીઓમાં ઘણો બદલાવ આવ્યો છે. The Tangiers Phunnel Bowl (ટાન્જિઅર્સ ફૂનેલ વાટકી) અને Sahara Vortex Bowl (સહારા વોર્ટેક્ષ વાટકી) હૂકાની સુધારવામાં આવેલી વાટકીના બે ઉદાહરણ છે. ====પવન અવરોધક આડશ (વૈકલ્પિક)==== હૂકાને રક્ષણ આપતી પવન અવરોધક આડશ વાટકીની ઉપર હોય છે જેમાં હવા જવા માટે કેટલાક છિદ્ર હોય છે. તે આગને વધુ તેજ બનતી રોકે છે અને કોલસાનું તાપમાન જાળવી રાખે છે, અને રાખ અને તણખાં આસાપાસના વાતાવરણમાં ઉડતાં અટકાવે છે. હૂકો ઊછળવા કે પડી જવાના કિસ્સામાં તે કોલસાને બહાર ફેંકતો અટકાવીને સંભવિત આગ સામે મર્યાદિત રક્ષણ પણ પૂરું પાડે છે. ====ટોટી==== તક્નિકી રીતે પાઇપને જો ટોટી હોય તો તે "હૂકા" નથી-આ શબ્દ ઇતિહાસની દ્રષ્ટિએ સીધા-ગળાવાળી ટ્યુબ સાથે સબંધ ધરાવે છે. આજે ટોટી (એક કે વધુ) પાતળી વાળી શકાય તેવી ટ્યુબ હોય છે જેનાથી એક અંતરથી ધુમ્રપાન થઇ શકે છે. તે ધુમાડાને શ્વાસમાં લઇએ તે પહેલા ઠંડો પાડી દે છે. તેના અંતભાગને પરંપરાગત રીતે ધાતુ, લાકડુ કે પ્લાસ્ટિકના વિવિધ આકાર, માપ, કલર અથવા સામગ્રીઓથી મઢવામાં આવે છે. ====મુખ્ય ભાગ અને રબરનો પટો==== હૂકાનો દેહ એક પોલી ટ્યુબ છે. ટોચ સાથે વાટકીને લગાવવામાં આવે છે. કેટલીક વખત ધુમાડાને ઠંડો પાડવાના હેતુથી મુખ્ય ભાગ અને વાટકીની વચ્ચે બરફના પાત્રને લગાવવામાં આવે છે. તળિયા પર એક પાતળી ટ્યુબ હોય છે જે પાણીમાં ડૂબાડેલી હોય છે. મુખ્ય ભાગ અને પાણીનું પાત્ર જ્યાં મળે છે તે હિસ્સાને રબરના પટાથી બાંધી દેવામાં આવે છે. તેની નજીકમાં ઓછામાં ઓછા બે કાણાં હોય છે જે પાણીના ઉપરના ભાગમાં ખૂલે છે. એક કે વધુ કાણામાં ટોટી ભરાવવામાં આવે છે. ====શુદ્ધિ દ્વાર (વૈકલ્પિક)==== ઘણા હૂકા શુદ્ધિ દ્વાર (વાલ્વ)થી સજ્જ હોય છે જે પાણીના પાત્રની હવાની જગ્યા સાથે જોડાયેલા હોય છે. આ દ્વાર પાત્રમાં લાંબા સમયથી પડેલા બિનઉપયોગી વાસી ધુમાડાને શુદ્ધ કરે છે. આ એકમાર્ગીય વાલ્વ આમ જોઇએ તો એક સામાન્ય દડો જ છે જે કાણાં પર મૂકવામાં આવ્યો હોય છે. આ દડો કાણાંને ગુરુત્વાકર્ષણથી ઢાંકી દે છે અને ટોટીમાં ફૂંક મારવાથી ઉત્પન્ન થતાં હકારાત્મક દબાણથી ખુલે છે. કવર પર સ્કૂથી આ દડાને પૂરી દેવામાં આવે છે. આ જગ્યા યોગ્ય રીતે ઢંકાયેલી છે કે નહીં તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે કવરને ખોલીને કચરા અને કાટથી દડાની જગ્યાને નિયમિતપણે સાફ કરવી જોઇએ. ====પાણીનું પાત્ર==== [[ચિત્ર:Woodworkdamas.JPG|thumb|upright|left|19મી સદીમાં દમાસીન (દમાસ્કસના રહેવાસી) લાકડાના કારીગરો હૂકા માટે લાકડું તૈયાર કરી રહ્યા છે.]] હૂકાનો મુખ્ય ભાગ પાણીના પાત્ર પર ટકેલો હોય છે. હૂકાની પાતળી નળી પાણીના પાત્રના સ્તરની નીચે સુધી લટકતી હોય છે. ધુમાડો મુખ્ય ભાગમાંથી પસાર થઇને તળિયે પાતળી નળી દ્વારા પાણીમાં જાય છે જ્યાં ધુમાડાંને લીધે પરપોટાં થાય છે. આ પ્રક્રિયા ધુમાડાને ઠંડો પાડે છે અને ભેજયુક્ત બનાવે છે. ફળોના રસ જેવા પ્રવાહીને પાણીમાં મિશ્રિત કરી શકાય છે અથવા પાણીના વિકલ્પ તરીકે પણ ઉપયોગ કરી શકાય છે. ફળોના ટુકડા, ફૂદીનાના પાંદડા અને બરફની છીણ પણ તેમાં ઉમેરી શકાય છે. ====પ્લેટ==== કોલસાની પડતી રાખ ઝીલવા માટે પ્લેટ અથવા રાખદાની વાટકીની નીચે રાખવામાં આવે છે. ====ધાતુના વાયસર==== હૂકામાં [[ધાતુના વાયસર]]ને સામાન્ય રીતે વાટકી અને મુખ્યભાગની વચ્ચે, મુખ્યભાગ અને રબરના પટાની વચ્ચે તેમજ મુખ્યભાગ અને ટોટીની વચ્ચે લગાવવામાં આવે છે. ધાતુના વાયસરના ઉપયોગનું કોઇ જરૂરી કારણ નથી (કાગળ અથવા સૂતરની પટ્ટીનો ઉપયોગ સામાન્ય થવા લાગ્યો છે). તે બે ભાગના સાંધાને જોડવામાં મદદ કરે છે જેથી અંદર આવતી હવાનું પ્રમાણ ઘટે અને શ્વાસમાં લેવાતાં ધુમાડાનું પ્રમાણ વધે. ====વિસારક (વૈકલ્પિક)==== વિસારક એ નાનકડું છિદ્રિત પ્લાસ્ટિકનું સાધન છે જે નળીના અંત ભાગ સુધી જોડાયેલું હોય છે. પાણી ભરેલા તળિયામાં જોડાયેલું આ સાધન ધુમાડો ગળાવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન ઉત્પન્ન થતાં પરપોટાંને તોડી નાખીને સ્વચ્છ ધુમાડો સર્જે છે તેમજ પરપોટાંના અવાજને ઓછો કરે છે. ધુમ્રપાનના વધુ સારા અનુભવ માટે તે વૈભવની વસ્તુ તરીકે વપરાય છે અને તે હૂકાનો જરૂરી ઘટક નથી. ===સંચાલન=== [[ચિત્ર:Hookah-lookthrough.svg|thumb|upright|હૂકાનું પ્રતિનિધિક નમૂનાનું દ્રશ્ય ]] હૂકાના તળિયાના પાત્રમાં મુખ્ય ભાગની નળીનો અમુક સેન્ટિમીટર ભાગ ડૂબી શકે તેટલું પાણી ભરવામાં આવે છે. આ પાત્રને મજબૂત રીતે બંધ કરવામાં આવે છે. ઊંડુ પાણી તેના ઉપયોગ કરવા જેટલું શ્વસનપ્રક્રિયાનું બળ વધારશે. હૂકાની ટોચ પરની વાટકીમાં તમાકુને મૂકવામાં આવે છે અને તમાકુની ઉપર સળગતાં લાકડાંના કોલસા મૂકવામાં આવે છે. કેટલીક સંસ્કૃતિઓમાં વાટકીને છિદ્રિત પતરાંના વરખ અથવા ધાતુના પતરાંથી આવરીને કોલસા અને તમાકુને અલગ રાખવામાં આવે છે જેથી શ્વાસમાં ધુમાડાની સાથે કોલસાની રાખનું પ્રમાણ ઓછામાં ઓછું રહે. આનાથી તમાકુ સહન કરી શકે તેટલું તાપમાન રાખી શકાય છે અને તેથી તમાકુ સીધી જ સળગતી અટકે છે. જ્યારે કોઇ નળી દ્વારા ધુમાડો લે છે ત્યારે વાટકીના કોલસા અને તમાકુમાંથી પસાર થઇને હવા ખેંચાય છે. કોલસાની આગથી ગરમ થયેલી હવા તમાકુનું બાષ્પીભવન કરે છે (સળગાવતી નથી), જેથી ધુમાડો ઉત્પન્ન થાય છે અને તે મુખ્ય ભાગની નળી દ્વારા પાણી ભરેલા પાત્ર સુધી જાય છે. ધુમાડો પાણીમાં પરપોટા ઉત્પન્ન કરીને ગરમી ગુમાવે છે અને પાત્રના ઉપરના ભાગમાં આવી જાય છે જ્યાં ટોટી જોડવામાં આવેલી હોય છે. ધુમ્રપાન કરનારી વ્યક્તિ જ્યારે ટોટી દ્વારા ધુમાડો ખેંચે છે, ત્યારે ધુમાડો તેના ફેફસામાંથી પસાર થાય છે. જેનાથી પાત્રમાં બદલાયેલું દબાણ કોલસામાંથી વધુ હવા ખેંચે છે. આ પ્રક્રિયા સતત ચાલુ રહે છે. જો હૂકાને સળગાવીને પીધા બાદ લાંબા સમય સુધી તેને મૂકી રાખવામાં આવે તો પાણીના પાત્રની અંદર એકઠો થયેલો ધુમાડો "વાસી" અને અનિચ્છનીય ગણવામાં આવે છે. શુદ્ધિ દ્વાર હોય તો તેના માધ્યમથી વાસી ધુમાડાને બહાર કાઢી શકાય છે. આ એકમાર્ગીય દ્વારને ટોટીમાં હળવી ફૂંક મારીને ખોલી શકાય છે. વધુ ટોટી ધરાવતાં હૂકામાં તમામ ટોટી જોડવામાં ન આવે ત્યાં સુધી આ દ્વાર કામ કરતો નથી. ટોટીને હાથથી ભરાવવી ન પડે તે હેતુથી કેટલીક વખત એકમાર્ગીય વાલ્વ ટોટીના ખાનામાં ભરાવવામાં આવે છે. ==આરોગ્ય ઉપર અસર== હૂકાના વપરાશકારોમાં એક સામાન્ય માન્યતા એ છે કે તેનો ધુમાડો સિગરેટ કરતાં ઓછો જોખમકારક છે.<ref>{{cite news|publisher=The Independent Florida Alligator|title=UF study finds more teens smoke hookah|author=JARED MISNER|date=November 18, 2009|url=http://www.alligator.org/news/campus/article_744a0e26-d403-11de-b968-001cc4c03286.html}}</ref> હૂકા પ્રેરિત પાણીનો ભેજ ધુમાડાને ઓછી બળતરાવાળો બનાવે છે. જેથી પીનારાને સલામતીની ખોટી લાગણી થાય છે અને આરોગ્ય પરની અસરો અંગે તે ઓછી ચિંતા કરે છે.<ref>{{cite paper|url=http://www.pediatrics.org/cgi/content/full/116/1/e113|author=Barry Knishkowy and Yona Amitai| title= Water-Pipe (Narghile) Smoking: An Emerging Health Risk Behaviour|year=2005 |publisher=Pediatrics; journal of the American Academy of Pediatrics}}</ref> [[મેયો ક્લિનિ]]ક સહિતની સંસ્થાઓના તબીબોએ જણાવ્યું છે કે, હૂકાનો ઉપયોગ સિગરેટ પીવા જેટલો હાનિકારક છે,<ref name="mayoclinic.com">[http://www.mayoclinic.com/health/hookah/AN01265 હૂકા સ્મોકિંગ: ઇઝ ઇટ સેફર ધેન સિગરેટ્સ? -MayoClinic.com] </ref><ref>[http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=77426 વોટર પાઇપ સ્મોકિંગ અ સિગ્નિફિકન્ટ TB રીસ્ક - ઇરિન ન્યુઝ, માર્ચ 2008] </ref> અને વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશનના અભ્યાસમાં પણ આ વાતને સમર્થન આપવામાં આવ્યું છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,20867,21396451-2703,00.html |title=ઇજીપ્તિઅન્સ વોર્નડ ઓન પાઇપ સ્મોકિંગ {{!}} ધ ઓસ્ટ્રેલિયન |access-date=2010-08-12 |archive-date=2012-12-09 |archive-url=https://archive.today/20121209002206/http://www.theaustralian.com.au/news/world/egyptians-warned-on-pipe-smoking/story-e6frg6so-1111113171527 |url-status=dead }}</ref> સામાન્ય રીતે દરેક હૂકાની બેઠક 40 કરતા વધુ મિનિટ ચાલે છે અને તેમાં 50થી 200 જેટલા કસ મારવામાં આવે છે. દરેક કસમાં 0.15થી લઇને 0.50 લિટર ધુમાડો શરીરમાં જાય છે.<ref>{{cite paper|doi=10.1016/j.pbb.2004.06.005 |author=Alan Shihadeh, Sima Azar, Charbel Antonios, Antoine Haddad|title=Towards a topographical model of narghile water-pipe café smoking: a pilot study in a high socioeconomic status neighbourhood of Beirut, Lebanon |date=September, 2004 |publisher=Elsevier Pharmacology Biochemistry and Behavior, Volume 79, Issue 1}}</ref><ref>{{cite paper|doi=10.1093/jnci/92.2.106 |author=Mirjana V. Djordjevic, Steven D. Stellman, Edith Zang | title= Doses of Nicotine and Lung Carcinogens Delivered to Cigarette Smokers|date=January 19, 2000 |publisher=Journal of the National Cancer Institute, Vol. 92, No. 2}}</ref> વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશન અને અમેરિકન કેન્સર સોસાયટીના અહેવાલોએ દર્શાવ્યું છે કે સિગરેટ પીતા લોકો કરતા હૂકો પીતા લોકો 100થી 200 ગણો ધુમાડો અને 70 ટકા નિકોટિન વધુ લે છે.<ref>{{cite paper |url=http://media.www.collegian.com/media/storage/paper864/news/2008/11/20/News/Hookah.Smoking.Poses.Health.Risks-3554476.shtml |title=Hookah smoking poses health risks |date=November 20, 2008 |publisher=Rocky Mountain Collegian |journal= |access-date=ઑગસ્ટ 12, 2010 |archive-date=ડિસેમ્બર 18, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091218071349/http://media.www.collegian.com/media/storage/paper864/news/2008/11/20/News/Hookah.Smoking.Poses.Health.Risks-3554476.shtml |url-status=dead }}</ref> 2005માં થયેલા અભ્યાસમાં શોધી કઢાયું છે કે ધુમ્રપાન ન કરનારા લોકો કરતા વોટર પાઇપ પીનારાને દાંતના પેઢાના રોગોની શક્યતા પાંચ ગણી વધુ છે. વોટર પાઇપ પીધી છે તેવા લોકોને સામાન્ય લોકો કરતાં ફેફસાંના કેન્સરનું જોખમ પાંચ ગણું હોય છે.<ref>{{cite paper|url=http://www.usatoday.com/news/nation/2005-12-28-hookah-trend_x.htm |title=Hookah trend is puffing along |date=December 28, 2005 |publisher=USA Today | first1=Wendy | last1=Koch | access-date= 2010-05-04}}</ref> ધુમાડાને ગાળવા માટે વપરાતું પાણી તમામ જોખમી રસાયણોને દૂર કરવા માટે અસરકારક રીતે કામ કરતું નથી.<ref>{{cite paper|url=http://www.usatoday.com/news/health/2007-05-29-WHO-hooka_N.htm |title=WHO warns the hookah may pose same risk as cigarettes |date=May 29, 2007 |publisher=USA Today}}</ref> [[પાકિસ્તાન]]માં હૂકા પીવા અને [[કેન્સર]] પર થયેલો એક અભ્યાસ 2008માં પ્રકાશિત થયો હતો.<ref>{{cite paper|url=http://www.harmreductionjournal.com/content/5/1/19 |title=Hookah smoking and cancer: carcinoembryonic antigen (CEA) levels in exclusive/ever hookah smokers |date=May 24, 2008 |publisher=Harm Reduction Journal}}</ref> તેનો હેતુ હતો "કાયમી/માત્ર હૂકો પીતા લોકોના લોહીના પ્રવાહી અંશમાં [[CEA]]નું પ્રમાણ શોધવું. એટલે કે જે લોકોએ માત્ર હૂકો પીધો હતો (સિગરેટ, [[બીડી]] વગેરે નહીં) તેવા લોકોની અંદર. દિવસમાં 1થી 4 વખત 120 ગ્રામ (સરેરાશ વાટકીમાં 30 ગ્રામ હોય છે) સુધી તમાકુ-ગળ્યા રસનું મિશ્રણ તૈયાર કરાયું (એટલે કે 1 ગ્રામની 60 સિગરેટની તમાકુ જેટલું વજન) અને 1થી 8 બેઠકમાં તેને પીવામાં આવ્યું". કાર્સિનોએમ્બ્રીઓનિક એન્ટીજન (CEA) ઘણા પ્રકારના કેન્સરમાંથી મળી આવેલી નિશાની છે. માત્ર હૂકા પીનારામાં તેનું પ્રમાણ સિગરેટ પીતા લોકો કરતાં ઓછું હતું. જોકે આ ભેદ હૂકા પીનારા અને ધુમ્રપાન ન કરતાં લોકો વચ્ચે આંકડાકિય રીતે મહત્વનો ન હતો. અભ્યાસનો ઉપસંહાર એ હતો કે હૂકાનું અતિ સેવન (2-4 હૂકા રોજ બનાવવા, 3થી 8 બેઠક, 2થી 6 કલાક હૂકો પીવો) પ્રત્યક્ષ રીતે CEAનું પ્રમાણ વધારે છે. == સંદર્ભો == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == {{Commons|category:Hookahs}} * [http://www.sacrednarghile.com ધ સેક્રેડ નારઘિલે], અ સાઇટ કન્ટેનિંગ ટ્રાન્સડિસીપ્લિનરી એન્થ્રોપોલોજીકલ (ઇન્ક્લુડિંગ ઓન ઓરિજીન્સ) એન્ડ બાયોમેડિકલ ઇન્ફર્મેશન એન્ડ ડિસ્કસન્સ ઓફ એબોવ સાઇટેડ સાયન્ટિફિક સ્ટડિઝ * [http://www.who.int/tobacco/global_interaction/tobreg/Waterpipe%20recommendation_Final.pdf WHO રીપોર્ટ ઓન વોટર પાઇપ (હૂકા)], બાય સ્ટડી ગ્રુપ ઓન ટોબેકો પ્રોડક્ટ રેગ્યુલેશન (ટોબરેગ). * [http://www.jnrbm.com/content/5/1/17 ક્રિટિક ઓફ ધ WHO રીપોર્ટ ઓન વોટર પાઇપ (હૂકા)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110320034136/http://www.jnrbm.com/content/5/1/17 |date=2011-03-20 }} બાય ચૌઓયુઆચી કમલ. અ ક્રિટિક ઓફ WHO ટોબરેગ "એડવાઇઝરી નોટ" ટાઇટલ્ડ : "વોટરપાઇપ ટોબેકો સ્મોકિંગ: હેલ્થ ઇફેક્ટ્સ, રીસર્ચ નીડ્સ એન્ડ રેકમન્ડેડ એક્શન્સ બાય રેગ્યુલેટર્સ. જર્નલ ઓફ નેગેટિવ રીઝલ્ટ્સ ઇન બાયોમેડિસીન 2006 (17 નવેમ્બર); 5:17 (હાઇલી એક્સેસ્ડ) * [http://www.cesar.umd.edu/cesar/cesarfax/vol17/17-23.pdf સાયન્ટિફિક એવિડન્સ ઓફ ધ હેલ્થ રિસ્ક્સ ઓફ હૂકા સ્મોકિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080710161756/http://www.cesar.umd.edu/cesar/cesarfax/vol17/17-23.pdf |date=2008-07-10 }} (યુનિવર્સિટી ઓફ મેરીલન્ડ, કોલેજ પાર્ક: જૂન 9 ,2008 ,વોલ્યુમ 17 , ઇસ્યુ 23 ) * [http://yportal.com/10-facts-you-didnt-know-about-hookah/ 10 ફેક્ટસ યુ નીડ ટુ નો અબાઉટ હૂકા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100731024240/http://yportal.com/10-facts-you-didnt-know-about-hookah/ |date=2010-07-31 }} (yપોર્ટલ, આવૃતિ 1 ) [[શ્રેણી:ભારતીય સંસ્કૃતિ]] [[શ્રેણી:હિંદી શબ્દો અને શબ્દસમૂહો]] [[શ્રેણી:તમાકુ]] [[શ્રેણી:પાકિસ્તાનમાં તમાકુ]] [[શ્રેણી:પાઇપ ધુમ્રપાન]] [[શ્રેણી:ડ્રગના સાધનસરંજામ]] [[શ્રેણી:ધૂમ્રપાન]] kzuyjtc4mtyqax840rm683l63oohqc1 0 52568 904770 812703 2026-09-04T10:50:16Z ~2026-48045-35 88906 /* ભુગોળ */ 904770 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction | native_name = {{PAGENAME}} | type = ગામ | latd = 21.639339 | longd = 71.716969| locator_position = right | state_name = ગુજરાત | state_name2 = | district = [[ભાવનગર જિલ્લો|ભાવનગર]] | leader_title = | leader_name = | altitude = 66| population_as_of = ૨૦૦૧ | population_total = ૫૧,૯૩૪| population_density = | area_magnitude= sq. km | area_total = | area_telephone = | postal_code = | vehicle_code_range = | sex_ratio = | unlocode = | website = | footnotes = | |સ્થિતિ=યોગ્ય }} '''{{PAGENAME}}''' [[ભારત]]ના [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[ભાવનગર]] જિલ્લાના [[પાલીતાણા તાલુકો|પાલીતાણા તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે<ref name="bvndp1234">{{cite web |url = http://bhavnagardp.gujarat.gov.in/bhavnagar/english/palitana-taluka.htm |title = ભાવનગર જિલ્લા પંચાયતની વેબસાઇટ પર પાલીતાણા તાલુકાના ગામોની યાદી |last = જિલ્લા-પંચાયત |first = ભાવનગર |date = ૦૭-ઓકટોબર-૨૦૧૩ |website = |publisher = ગુજરાત સરકાર |access-date = ૦૭-ઓકટોબર-૨૦૧૩ |archive-date = 2013-07-23 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130723041702/http://bhavnagardp.gujarat.gov.in/bhavnagar/english/palitana-taluka.htm |url-status = dead }}</ref>. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]], [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી|દિવેલા]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે<ref name="bvndp1234"></ref>. ==ભુગોળ== ૧) નોઘણવદર ના લોકો હિરા ઉદ્યોગ સાથે પણ‌ સંકળાયેલ છે. ૨) નોઘણવદર માં ‌ધોરણ ૧ થી‌ ૧૨ સુધી શૈક્ષણિક અભ્યાસ છે. ૩) નોઘણવદર માં તેહવાર‌ ની ઊજવણી ખૂબજ સારી થાય છે જેમ કે (નવરાત્રી માં માતાજી ના નવલાં નોરતાની ગામ માં નાટ્ય સ્વરૂપે જોવા મળે છે <ref>JAY HIND </ref> , જન્માષ્ટમી,૧૫મી ઓગષ્ટ,૨૬મી જાન્યુઆરી અને શાળા ના તેહવાર‌) ==ઇતિહાસ== ==આ પણ જુવો== * [[ભાવનગર]] * [[ગુજરાત]] * [[ભારત]] <hr> {{પાલીતાણા તાલુકાના ગામો}} ==સંદર્ભ== {{reflist}} [[શ્રેણી:પાલીતાણા તાલુકો]] {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} hbmwib3bxnkd3rew5ng6dkcueob57h9 0 83117 904769 889781 2026-09-04T08:12:18Z ~2026-48007-60 88901 /* */ 904769 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = રઝિયા સુલ્તાન<br /> રઝિયા બેગમ |title = |image = Razia Jital.JPG |caption = રઝિયા શાસનના ચલણી સિક્કા |succession = [[દિલ્હી સલ્તનત]] |reign = [[નવેમ્બર ૧૦|૧૦ નવેમ્બર]] ૧૨૩૬ – [[એપ્રિલ ૨૦| ૨૦ એપ્રિલ]] ૧૨૪૦ |coronation = [[નવેમ્બર ૧૦|૧૦ નવેમ્બર]] ૧૨૩૬ |predecessor = રુક્ન ઉદ દિન ફિરોઝ |successor = મુઇઝ ઉદ દિન બહેરામ |spouse = મલિક અલ્તુનિયા |lover = |issue = ઝુબરુદ્દીન મિર્ઝા રશિલ (૧૨૩૭–૧૨૩૮); દત્તક પુત્ર |dynasty = [[મામલુક વંશ]] |father = ઇલ્તુતમિશ |mother = તુર્કન ખાતુંન |birth_date = ૧૨૦૫ |birth_place= [[બદાયૂં]], [[ઉત્તર પ્રદેશ]], ભારત |death_date = [[ઓક્ટોબર ૧૫| ૧૫ ઓક્ટોબર]] ૧૨૪૦ (૩૫ વર્ષે) |death_place= દિલ્હી, દિલ્હી સલ્તનત |place of burial= બુલબુલ-એ-ખાન, દિલ્હી }} '''રઝિયા''', '''રઝિયા બેગમ''' અથવા '''રઝિયા અલ-દિન''' (૧૨૦૫ – [[ઓક્ટોબર ૧૫| ૧૫ ઓક્ટોબર]] ૧૨૪૦), રાજકીય નામ '''જલ્લાત-ઉદ-દિન રઝિયા,''' જે સામાન્ય રીતે ઇતિહાસમાં '''રઝિયા સુલ્તાન''' તરીકે પ્રખ્યાત છે, તે ભારતીય ઉપખંડના ઉત્તર ભાગમાં દિલ્હી સલ્તનતની મુસ્લિમ શાસક (સુલતાન) હતી. તે દક્ષિણ એશિયાની પ્રથમ મહિલા શાસક હોવા માટે નોંધપાત્ર છે.<ref name=t>[http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V02_404.gif Table of Delhi Kings: Muazzi Slave King] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150122104527/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V02_404.gif |date=2015-01-22 }} The Imperial Gazetteer of India, 1909, v. 2, ''p. 368.''.</ref> ==પ્રારંભિક જીવન== રઝિયાનો જન્મ દિલ્હી સલ્તનતના સુલતાન શમસુદ્દીન ઇલ્તુતમિષને ત્યાં થયો હતો. તેની માતા ઇલ્તુતમિષના પૂર્વવર્તી શાસક કુતુબ-અલ-દીન ઐબકની પુત્રી તુર્કન ખાતૂન હતી. રઝિયા ઇલ્તુતમિષનું પ્રથમ સંતાન હતી. ==રાજ્યારોહણ== [[ગુલામ વંશ|મામલુક]] સુલતાન શમસુદ્દીન ઇલ્તુતમિષ ગ્વાલિયર અભિયાનમાં વ્યસ્ત હતા ત્યારે તેમની પુત્રી રઝિયાએ પિતાની ગેરહાજરીમાં ૧૨૩૧–૩૨ દરમિયાન દિલ્હીનું વહીવટ સંચાલન કર્યું. એક દંતકથા અનુસાર, ઇલ્તુતમિષે આ સમયગાળા દરમિયાન રઝિયાના પ્રદર્શનથી પ્રભાવિત થઈને દિલ્હી પાછા ફર્યા બાદ તેના વારસદાર તરીકે નિયુક્ત કરી પરંતુ મુસ્લિમ વર્ગ કોઈ મહિલાને વારસાદાર તરીકે સ્વીકારવા તૈયાર ન હતો. આથી ઇલ્તુતમિશના મૃત્યુ બાદ રઝિયાની જગ્યાએ તેના સાવકા ભાઈ રુકનુદ્દીન ફિરોઝને સિંહાસન પર બેસાડવામાં આવ્યો. રુકનુદ્દીન ફિરોઝ એક સક્ષમ શાસક ન હતો. પ્રશાસનનું ખરું નિયંત્રણ તેની માતા અને ઇલ્તુતમિષની વિધવા શાહ તુર્કન પાસે હતું. પરિણામે વિલાસી અને લાપરવાહ રુકનુદ્દીન વિરુદ્ધ બળવો તીવ્ર બન્યો. તેના વઝીર નિઝામુલ મુલ્ક જુનૈદી પણ બળવાખોરો સાથે ભળી ગયા.{{sfn|K. A. Nizami|1992|p=235}} પરિસ્થિતિ ત્યારે વધારે ગંભીર બની ગઈ જ્યારે સુલ્તાન રુકનુદ્દીનના તુર્કી મૂળના અધિકારીઓએ બિન તુર્કી અધિકારીઓની હત્યાનું કાવતરું ઘડ્યું. પરિણામે જુનૈદીના પુત્ર જિયા ઉલ મુલ્ક અને તાજુલ મુલ્ક મહેમુદ સહિતના મહત્વપૂર્ણ બિન તુર્કી અધિકારીઓની હત્યા કરવામાં આવી જેમણે રઝિયાના રાજ્યારોહણની તરફેણ કરી હતી.{{sfn|K. A. Nizami|1992|pp=235-236}} રુકનુદ્દીને વિદ્રોહને ડામી દેવા કુહરામ તરફ કૂચ કરી આ દરમિયાન શાહ તુર્કને દિલ્હીમાં રઝિયાને ફાંસી આપવાની યોજના બનાવી. નમાજ દરમિયાન એકઠી થયેલી સામાન્ય જનતાની ભીડને રઝિયાએ શાહ તુર્કન વિરુદ્ધ ઉશ્કેરી. ઉશ્કેરાયેલા ટોળાએ મહેલ પર હુમલો કરી શાહ તુર્કનને બંધી બનાવી લીધી. વેપારી મંડળ અને સૈન્યએ રઝિયા પ્રત્યે નિષ્ઠાનું વચન આપી શાસનની ધુરા સોંપી.{{sfn|K. A. Nizami|1992|p=236}} આ રીતે રઝિયા સુલતાન દિલ્હી સલ્તનતની પ્રથમ મહિલા શાસક બની.{{sfn|Muzaffar Husain Syed|2011|p=231}} રુકનુદ્દીન દિલ્હી પાછો ફર્યો ત્યારે રઝિયાએ સૈન્ય મોકલાવી તેને કેદ કર્યો અને સંભવત: ૧૯ નવેમ્બર ૧૨૩૬ના રોજ ફાંસી પર લટકાવી દેવામાં આવ્યો. રુકનુદ્દીને સાત માસથી પણ ઓછા સમય માટે શાસન કર્યું.{{sfn|K. A. Nizami|1992|p=236}} રઝિયાનું રાજ્યારોહણ કેવળ તે સ્ત્રી હોવાના કારણે જ અનન્ય નહોતું પરંતુ સામાન્ય જનતાનું સમર્થન તેની નિયુક્તિ પાછળનું પ્રેરક બળ હતું. ==ચિત્ર ઝરૂખો== <gallery> Tomb_of_Razia_Sultana_001.jpg|રઝિયા સુલ્તાનનો મકબરો Razia_sultana_tomb_painting.jpg|રઝિયા સુલ્તાનનો મકબરો Razia_Jital.JPG|રઝિયા જિતાલ (ચલણી સિક્કા) </gallery> == સંદર્ભ == {{Reflist}} ==સંદર્ભ સૂચિ== * {{cite book |author=K. A. Nizami |chapter=The Early Turkish Sultans of Delhi |editor1=Mohammad Habib |editor2=Khaliq Ahmad Nizami |title=A Comprehensive History of India: The Delhi Sultanat (A.D. 1206-1526) |volume=5 |edition=Second |year=1992 |publisher=The Indian History Congress / People's Publishing House |url=https://books.google.com/books?id=_9cmAQAAMAAJ |oclc=31870180 |ref=harv }} * {{cite book |editor=Muzaffar Husain Syed |title=Concise History of Islam |url=https://books.google.com/books?id=eACqCQAAQBAJ&pg=PA231 |year=2011 |publisher=Vij Books |isbn=978-93-82573-47-0 |ref=harv }} [[શ્રેણી:ભારતીય સમ્રાટો]] j2txvht37ccwin4t9eu01xlak9pocwc 3 143189 904771 857032 2026-09-04T10:52:19Z Robertsky 75743 Robertsky એ દિશાનિર્દેશન છોડ્યા વગર પાના [[સભ્યની ચર્ચા:Mohin22]]ને [[સભ્યની ચર્ચા:Renamed user 5803e07a4cdaafe4801e9956387bfe7f]] પર વાળ્યું: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Mohin22|Mohin22]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 5803e07a4cdaafe4801e9956387bfe7f|Renamed user 5803e07a4cdaafe4801e9956387bfe7f]]" 857032 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Mohin22}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૦૨, ૬ નવેમ્બર ૨૦૨૩ (IST) ju96dhdd1hjlc34t75dq24sm1qzz1gq 0 155139 904763 2026-09-03T12:25:10Z KartikMistry 10383 "[[:en:Special:Redirect/revision/1365016769|Kalavantin Durg]]" પાનાનું ભાષાંતર કરીને બનાવેલ 904763 wikitext text/x-wiki {{Infobox military installation|name=કલાવંતિ દુર્ગ|native_name=कलावंतीन|location=[[રાયગડ જિલ્લો]], [[મહારાષ્ટ્ર]]|image=Kalavantinicha Durga.jpg|image_size=300px|caption=કલાવંતિ દુર્ગ|pushpin_map=India 3 Maharashtra#India|coordinates={{coord|18.982840|N|73.219892|E|type:mountain_region:IN_scale:100000|format=dms|display=inline}}|type=પર્વતીય કિલ્લો|code=|height=૬૮૬ મીટર|owner=ભારત સરકાર|controlled_by=[[File:Flag of the Maratha Empire.svg|border|33x30px]] [[મરાઠા સામ્રાજ્ય]] (૧૬૫૭) <br />{{flagicon|India}} [[ભારત સરકાર]] (૧૯૪૭-)}} કલાવંતિ દુર્ગ એ ૨,૨૫૦ ફૂટ (૬૮૬ મીટર) ઊંચું શિખર છે, જે ભારતના [[મહારાષ્ટ્ર]] રાયગઢ જિલ્લામાં [[પ્રબલગઢ|પ્રબાલગઢ]] કિલ્લા નજીક પશ્ચિમ ઘાટમાં સ્થિત છે. તેને કેલ્વે તીન અથવા કલાવંતીચા સુલ્કા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, વૈકલ્પિક લિપ્યંતરણોમાં કલાવતી અને કલવંતીનો સમાવેશ થાય છે. તે એક લોકપ્રિય ટ્રેકિંગ સ્થળ છે. == સંદર્ભો == odibgkee6lsjhjpc3h3or2j6kr2shek 904764 904763 2026-09-03T12:27:46Z KartikMistry 10383 સાફ-સફાઇ. 904764 wikitext text/x-wiki {{કામ ચાલુ}} {{Infobox military installation |name=કલાવંતિ દુર્ગ |native_name=कलावंतीन |location=[[રાયગડ જિલ્લો]], [[મહારાષ્ટ્ર]] |image=Kalavantinicha Durga.jpg |image_size=300px |caption=કલાવંતિ દુર્ગ |pushpin_map=India Maharashtra#India3 |coordinates={{coord|18.982840|N|73.219892|E|type:mountain_region:IN_scale:100000|format=dms|display=inline}} |type=પર્વતીય કિલ્લો| code= |height=૬૮૬ મીટર |owner=ભારત સરકાર |controlled_by=[[File:Flag of the Maratha Empire.svg|border|33x30px]] [[મરાઠા સામ્રાજ્ય]] (૧૬૫૭) <br />{{flagicon|India}} [[ભારત સરકાર]] (૧૯૪૭-) }} '''કલાવંતિ દુર્ગ''' એ ૨,૨૫૦ ફૂટ (૬૮૬ મીટર) ઊંચું શિખર છે, જે ભારતના [[મહારાષ્ટ્ર]] રાયગઢ જિલ્લામાં [[પ્રબલગઢ]] કિલ્લા નજીક પશ્ચિમ ઘાટમાં સ્થિત છે. તેને કેલ્વે તીન અથવા કલાવંતીચા સુલ્કા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, વૈકલ્પિક લિપ્યંતરણોમાં કલાવતી અને કલવંતીનો સમાવેશ થાય છે. તે એક લોકપ્રિય ટ્રેકિંગ સ્થળ છે. == સંદર્ભો == {{Reflist}} {{સ્ટબ}} 82keud9i19mima6niyhic6zdwzuh9ey 904765 904764 2026-09-03T12:28:08Z KartikMistry 10383 [[શ્રેણી:મહારાષ્ટ્રના કિલ્લાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 904765 wikitext text/x-wiki {{કામ ચાલુ}} {{Infobox military installation |name=કલાવંતિ દુર્ગ |native_name=कलावंतीन |location=[[રાયગડ જિલ્લો]], [[મહારાષ્ટ્ર]] |image=Kalavantinicha Durga.jpg |image_size=300px |caption=કલાવંતિ દુર્ગ |pushpin_map=India Maharashtra#India3 |coordinates={{coord|18.982840|N|73.219892|E|type:mountain_region:IN_scale:100000|format=dms|display=inline}} |type=પર્વતીય કિલ્લો| code= |height=૬૮૬ મીટર |owner=ભારત સરકાર |controlled_by=[[File:Flag of the Maratha Empire.svg|border|33x30px]] [[મરાઠા સામ્રાજ્ય]] (૧૬૫૭) <br />{{flagicon|India}} [[ભારત સરકાર]] (૧૯૪૭-) }} '''કલાવંતિ દુર્ગ''' એ ૨,૨૫૦ ફૂટ (૬૮૬ મીટર) ઊંચું શિખર છે, જે ભારતના [[મહારાષ્ટ્ર]] રાયગઢ જિલ્લામાં [[પ્રબલગઢ]] કિલ્લા નજીક પશ્ચિમ ઘાટમાં સ્થિત છે. તેને કેલ્વે તીન અથવા કલાવંતીચા સુલ્કા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, વૈકલ્પિક લિપ્યંતરણોમાં કલાવતી અને કલવંતીનો સમાવેશ થાય છે. તે એક લોકપ્રિય ટ્રેકિંગ સ્થળ છે. == સંદર્ભો == {{Reflist}} {{સ્ટબ}} [[શ્રેણી:મહારાષ્ટ્રના કિલ્લાઓ]] hxopujhpgqnzb2ui8bs58hkyk3htjx0 3 155140 904768 2026-09-04T04:50:44Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 904768 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=I konw}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૦:૨૦, ૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) ctliik0ry1pwxfynjjys3v3b0vw0wk1 3 155141 904772 2026-09-04T11:12:04Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 904772 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=જીગ્નેશ કરલીયા}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૬:૪૨, ૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) r5jdu17rf5bgl57o0c62yoe0bjotbrw