વિકિપીડિયા guwiki https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિપીડિયા વિકિપીડિયા ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk 4 774 904812 904798 2026-09-06T06:40:10Z Dsvyas 561 ૨૦૨૫ની ચર્ચા દફ્તરે કરી 904812 wikitext text/x-wiki <!-- -->{{/શીર્ષક}}<!-- --> <!-- મહેરબાની કરી આ લીટી અને તેની ઉપરનું લખાણ હટાવવું નહી --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28074658 --> == Open Community Call - [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India]] == <div lang="en" dir="ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedians, Happy 2025.. 😊 As you must have seen, members from Wikimedians of Kerala and Odia Wikimedia User Groups initiated preliminary discussions around submitting an Expression of Interest (EoI) to have Wikimania 2027 in India. You can find out more on the [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|Meta Page]]. Our aim is to seek input and assess the overall community sentiment and thoughts from the Indian community before we proceed further with the steps involved in submitting the formal EOI. As part of the same, we are hosting an '''open community call regarding India's Expression of Interest (EOI) to host Wikimania 2027'''. This is an opportunity to gather your valuable feedback, opinions, and suggestions to shape a strong and inclusive proposal. * 📅 Date: Wednesday, January 15th 2025 * ⏰ Time: 7pm-8pm IST * 📍 Platform: https://meet.google.com/sns-qebp-hck Your participation is key to ensuring the EOI reflects the collective aspirations and potential of the vibrant South Asian community. Let’s join together to make this a milestone event for the Wikimedia movement in South Asia. We look forward to your presence! <br> Warm regards, <br> [[:m:Wikimedians of Kerala|Wikimedians of Kerala]] and [[:m:Odia Wikimedians User Group|Odia Wikimedians]] User Group's <br> This message was sent with [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) at ૧૧:૨૫, ૧૪ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_VPs&oldid=28100038 --> == શું મુખપૃષ્ઠ પર કુંભ મેળા વિશે મૂકી શકાય? == અત્યારે [[૨૦૨૫ પ્રયાગ કુંભ મેળો]] ચાલી રહ્યો છે તો શું મુખપૃષ્ઠ પર વર્તમાન ઘટનાઓનું નાનું સેક્શન બનાવી કે પછી હંગામી ધોરણે ઉમદાલેખમાં પૃષ્ઠ ઉમેરી કુંભ મેળા વિશે મૂકી શકાય? --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૧:૪૫, ૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) :ફેબ્રુઆરીમાં આ માસના ઉમદા લેખ તરીકે મૂકીએ. ત્યાં સુધી લેખમાં જરુરી સુધારા કરી રાખીએ. લગભગ આખો ફેબ્રુઆરી મહિનો કુંભમેળો ચાલવાનો છે એટલે તે સમયે મુખપૃષ્ઠ પર રહે તો યાદો તાજી રહે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૬:૫૨, ૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) ::જી. ચોક્કસ. માહિતી ઉમેરવામાં મદદ કરવા વિનંતી. [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૫:૨૧, ૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) == Launching! Join Us for Wiki Loves Ramadan 2025! == Dear All, We’re happy to announce the launch of [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|Wiki Loves Ramadan 2025]], an annual international campaign dedicated to celebrating and preserving Islamic cultures and history through the power of Wikipedia. As an active contributor to the Local Wikipedia, you are specially invited to participate in the launch. This year’s campaign will be launched for you to join us write, edit, and improve articles that showcase the richness and diversity of Islamic traditions, history, and culture. * Topic: [[m:Event:Wiki Loves Ramadan 2025 Campaign Launch|Wiki Loves Ramadan 2025 Campaign Launch]] * When: Jan 19, 2025 * Time: 16:00 Universal Time UTC and runs throughout Ramadan (starting February 25, 2025). * Join Zoom Meeting: https://us02web.zoom.us/j/88420056597?pwd=NdrpqIhrwAVPeWB8FNb258n7qngqqo.1 * Zoom meeting hosted by [[m:Wikimedia Bangladesh|Wikimedia Bangladesh]] To get started, visit the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|campaign page]] for details, resources, and guidelines: Wiki Loves Ramadan 2025. Add [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Participant|your community here]], and organized Wiki Loves Ramadan 2025 in your local language. Whether you’re a first-time editor or an experienced Wikipedian, your contributions matter. Together, we can ensure Islamic cultures and traditions are well-represented and accessible to all. Feel free to invite your community and friends too. Kindly reach out if you have any questions or need support as you prepare to participate. Let’s make Wiki Loves Ramadan 2025 a success! For the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Team|International Team]] ૧૭:૩૮, ૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=27568454 --> == New Wikimedia Campaign Launching Tomorrow: Indic Writing Systems Campaign 2025 == Dear Wikimedians, We are excited to announce the launch of the [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems/Indic writing systems campaign 2025|Indic writing systems campaign 2025]], which will take place from 23 January 2025 (World Endangered Writing Day) to 21 February 2025 (International Mother Language Day). This initiative is part of the ongoing efforts of [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems|WikiProject writing Systems]] to raise awareness about the documentation and revitalization of writing systems, many of which are currently underrepresented or endangered. Representatives from important organizations that work with writing systems, such as Endangered Alphabets and the Script Encoding Initiative, support the campaign. The campaign will feature two primary activities focused on the [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems/Indic writing systems campaign 2025/Lists|list of target scripts]]: * '''Wikidata Labelathon''': A focused effort to improve and expand the information related to South Asian scripts on Wikidata. * '''Wikipedia Translatathon''': A collaborative activity aimed at enhancing the coverage of South Asian writing systems and their cultural significance on Wikipedia. We are looking for local organizers to engage their respective communities. If you are interested in organizing, kindly sign-up [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems/Indic writing systems campaign 2025/Local Organizers|here]]. We also encourage all Indic Wikimedians to [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems/Indic writing systems campaign 2025/Participate|join us]] in this important campaign to help document and celebrate the diverse writing systems of South Asia. Thank you for your support, and we look forward to your active participation. Regards [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૨:૫૯, ૨૨ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) Navya sri Kalli <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Titodutta/lists/Indic_VPs&oldid=22433435 --> == Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૬:૪૧, ૨૪ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 --> == Feminism and Folklore 2025 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear Wiki Community, You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia. You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles. Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project: # Create a page for the contest on the local wiki. # Set up a campaign on '''CampWiz''' tool. # Create the local list and mention the timeline and local and international prizes. # Request local admins for site notice. # Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]]. This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools'''] Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance. We look forward to your immense coordination. Thank you and Best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]''' ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૮:૦૫, ૨૯ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) == Wiki Loves Folklore is back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Dear Wiki Community, You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March. You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest. You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language. Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance. '''Kind regards,''' '''Wiki loves Folklore International Team''' --[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૮:૦૫, ૨૯ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26503019 --> == Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૬:૧૮, ૩ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28198931 --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone! [[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]] We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''. This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba. '''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''. Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language & Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]]. We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ૧૩:૫૯, ૨૨ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28217779 --> == Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ૦૦:૨૧, ૮ માર્ચ ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28307738 --> == An improved dashboard for the Content Translation tool == <div lang="en" dir="ltr"> {{Int:hello}} Wikipedians, Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device. With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below. [[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the "For you" and "...More" buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic).  Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard  in two groups ("Create new pages" and "Expand with new sections")-one for each activity.]] [[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]] We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''. Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread. Thank you! On behalf of the Language and Product Localization team. </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> ૦૮:૨૫, ૧૩ માર્ચ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&oldid=28382282 --> == Your wiki will be in read-only soon == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|આ સંદેશો અન્ય ભાષામાં વાંચો]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] <span class="mw-translate-fuzzy">[[foundation:|વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશન]] તેના પ્રાથમિક અને સહાયક ડેટા સેન્ટરની અદલાબદલીનું પરિક્ષણ કરવા જઈ રહ્યું છે.</span> આમ કરવાથી એ વાતની ખાતરી થશે કે આપત્તિના સમયે પણ વિકિપીડિયા અને અન્ય વિકિમીડિયા જાળસ્થળો (સાઇટો) ઉપલબ્ધ હોય. તમામ ટ્રાફિક '''{{#time:j xg|2025-03-19|gu}}''' પર સ્વિચ થશે. ભારતીય સમય મુજબ ૧૯:૩૦ કલાકે '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-03-19T14:00|en}} {{#time:H:i e|2025-03-19T14:00}}]''' પરિક્ષણની શરુઆત થશે. દુર્ભાગ્યવશ, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]]ની અમુક મર્યાદાઓને કારણે આ પરિક્ષણના સમય દરમ્યાન બધું જ સંપાદન કાર્ય અટકાવવું પડે તેમ છે. ખલેલ બદલ અમે દિલગીર છીએ અને ભવિષ્યમાં આવી ખલેલ ઓછામાં ઓછી પડે તે દિશામાં અમે કાર્યરત છીએ. પરિક્ષણ શરુ થવાની ૩૦ મિનિટ પહેલાથી બધાં જ વિકિ સંસ્કરણોમાં બેનર મૂકવામાં આવશે. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This banner will remain visible until the end of the operation.</span> '''ટૂંકા સમયગાળા માટે તમે બધાં જ વિકિપીડિયા સંસ્કરણો ફક્ત વાંચી શકશો, તેમાં ફેરફાર નહિ કરી શકો.''' *{{#time:l j xg Y|2025-03-19|gu}} ના રોજ, તમે લગભગ એક કલાક કે તેથી વધુ સમય સુધી વિકિપીડિયામાં કોઈ ફેરફાર કરી શકશો નહીં. *જો આ સમયગાળામાં તમે કોઈ સંપાદન કરવાનો અને તે ફેરફારો સાચવવાનો પ્રયત્ન કરશો તો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળશે. અમે આશા રાખીએ છીએ કે આ પરિક્ષણ દરમ્યાન કોઈ પણ સંપાદન ખોવાશે નહિ પરંતુ એ વાતની બાંહેધરી આપી શકાય એમ નથી. જો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળે તો બધું જ પૂર્વવત થાય ત્યાં સુધી રાહ જોશો. પછી તમે કરેલા ફેરફારો સાચવી શકાશે. પણ અમારું સુચન છે કે તમે આવા કોઈ પણ ફેરફારોને કોપી કરી ને રાખી લો જેથી કાંઈ અનિચ્છનિય બને તો તમારી મહેનત બાતલ ન જાય. ''અન્ય અસરો'': *પૃષ્ઠભૂમિમાં ચાલતાં કામો ધીમાં પડશે કે પછી અટકી જશે. લાલ (મૃત) કડીઓ સામન્ય ઝડપથી અપડેટ ન પણ થાય. તમે એવો કોઈ નવો લેખ બનાવો જે અન્યત્ર જોડાતો હોય તો પહેલાનાં તે પાના પર આ લેખની કડી થોડા વધુ સમય માટે હજુ લાલ જ બતાવે તેમ બને. અમુક લાંબા સમયથી ચાલતી સ્ક્રિપ્ટ અટકાવવી પડશે. * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">We expect the code deployments to happen as any other week.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.</span> જરુર પડે તો આ પરિક્ષણ પાછું પણ ઠેલવામાં આવે. [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org પર જઈ ને તમે સમયપત્રક]] જોઈ શકો છો. જો કોઈ પણ ફેરફાર હશે તો સમયપત્રકમાં જાણ કરવામાં આવશે. '''આ માહિતીને તમારા સમુદાય સાથે વહેંચવા વિનંતી છે.'''</div><section end="server-switch"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ૦૪:૪૫, ૧૫ માર્ચ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=28307742 --> == Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon. Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૭:૩૪, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == Editing contest about Norway == Hello! Please excuse me from writing in English. If this post should be posted on a different page instead, please feel free to move it (or tell me to move it). I am Jon Harald Søby from the Norwegian Wikimedia chapter, [[wmno:|Wikimedia Norge]]. During the month of April, we are holding [[:no:Wikipedia:Konkurranser/Månedens konkurranse/2025-04|an editing contest]] about India on the Wikipedias in [[:nb:|Norwegian Bokmål]], [[:nn:|Norwegian Nynorsk]], [[:se:|Northern Sámi]] and [[:smn:|Inari Sámi]]̩, and we had the idea to also organize an "inverse" contest where contributors to Indian-language Wikipedias can write about Norway and Sápmi. Therefore, I would like to invite interested participants from the Gujarati-language Wikipedia (it doesn't matter if you're from India or not) to join the contest by visiting [[:no:Wikipedia:Konkurranser/Månedens konkurranse/2025-04/For Indians|this page in the Norwegian Bokmål Wikipedia]] and following the instructions that are there. Hope to see you there! [[સભ્ય:Jon Harald Søby (WMNO)|Jon Harald Søby (WMNO)]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Jon Harald Søby (WMNO)|ચર્ચા]]) ૧૫:૫૦, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) == ચિત્ર મુકવામાં સમસ્યા == નમસ્તે, [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%A2%E0%AA%BE%E0%AA%82%E0%AA%9A%E0%AB%8B:%E0%AA%AE%E0%AA%BE%E0%AA%B9%E0%AA%BF%E0%AA%A4%E0%AB%80%E0%AA%9A%E0%AB%8B%E0%AA%95%E0%AA%A0%E0%AB%81%E0%AA%82_%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%B6%E0%AB%8D%E0%AA%B5%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%A6%E0%AB%8D%E0%AA%AF%E0%AA%BE%E0%AA%B2%E0%AA%AF%E2%80%8C આ ઢાંચા]માં ઇમેજ કામ નથી કરતી. કૃપયા સહયતા કરવા વિનંતિ. <b><span style="border:1px dashed DarkOrange;padding:0.25em;margin:0.1em;text-shadow:2px 2px 3px Gray;font-size=75%;">લિ., [[સભ્ય:NehalDaveND|<font color="Red">નેહલ</font>]]&nbsp;[[User talk:NehalDaveND|<font color="DodgerBlue">દવે</font>]]</span></b> ૧૦:૧૨, ૧૪ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) :@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] @[[સભ્ય:KartikMistry|KartikMistry]] please help. <b><span style="border:1px dashed DarkOrange;padding:0.25em;margin:0.1em;text-shadow:2px 2px 3px Gray;font-size=75%;">લિ., [[સભ્ય:NehalDaveND|<font color="Red">નેહલ</font>]]&nbsp;[[User talk:NehalDaveND|<font color="DodgerBlue">દવે</font>]]</span></b> ૦૭:૧૫, ૧૭ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) ::{{ping|NehalDaveND}} સૌ પ્રથમ તો જવાબ આપવામાં મોડું થયું તે બદલ ક્ષમાપ્રાર્થી છું. મેં હમણાં જ આ માહિતીચોકઠામાં ચિત્ર ઉમેરવાનો પ્રયત્ન કર્યો તો એણે સફળતાથી કામ કર્યું. તમારે '''image = ''' પરિમાણમાં '''='''ની નિશાનીની સામે ફક્ત ચિત્રનું નામ જ લખવાનું છે, દા.ત. '''image = વિશ્વવિદ્યાલય‌.PNG'''. ચિત્રના નામની આગળ File, Image, વગેરે જેવું કશું લખવાનું નથી. જો આમ કરતા પણ તમારું કામ ન થાય તો મને જણાવો કે તમે કયા લેખમાં આ માહિતીચોકઠામાં ચિત્ર ઉમેરવાનો પ્રયત્ન કરો છો અને એ ચિત્ર કયું છે. હું પ્રયત્ન કરી જોઈશ. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૨:૩૦, ૨૨ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) == Invitation for the next South Asia Open Community Call (SAOCC) with a focus on WMF's Annual Plans (27th April, 2025) == Dear All, The [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call (SAOCC)]] is a monthly call where South Asian communities come together to participate, share community activities, receive important updates and ask questions in the moderated discussions. The next SAOCC is scheduled for 27th April, 6:00 PM-7:00 PM (1230-1330 UTC) and will have a section with representatives from WMF who will be sharing more about their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|Annual Plans]] for the next year, in addition to Open Community Updates. We request you all to please attend the call and you can find the joining details [https://meta.wikimedia.org/wiki/South_Asia_Open_Community_Call#27_April_2025 here]. Thank you! [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૩:૫૫, ૧૪ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=28543211 --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! The most active contesters will receive prizes. If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest. <br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) </div> ૨૧:૪૧, ૧૬ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Hide on Rosé@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines ("UCoC EG") and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૬:૦૪, ૧૭ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == Sub-referencing: User testing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]] <small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small> Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further: #'''Try it out and share your feedback''' #:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. #'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs''' #:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''. We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well. Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> ૨૦:૩૪, ૨૮ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- <section end="announcement-content" /> </div> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૯:૧૧, ૨૯ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)</div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! == ''(Apologies for posting in English)'' Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them. As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]]. After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki. The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org. If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૨૦:૩૮, ૬ મે ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28663781 --> == <span lang="en" dir="ltr">Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]]. You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC. If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, </div><section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|ચર્ચા]])</bdi> ૦૩:૩૭, ૧૬ મે ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)'' Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) ૨૦:૫૬, ૨૨ મે ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection & Call for Questions</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats. The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. Here are the key planned dates: * May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6] * June 17 – July 1, 2025: Call for candidates * July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5] * August 2025: Campaign period * August – September 2025: Two-week community voting period * October – November 2025: Background check of selected candidates * Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]]. '''Call for Questions''' In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]] '''Election Volunteers''' Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]] Thank you! [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024 [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ [6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates Best regards, Victoria Doronina Board Liaison to the Elections Committee Governance Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૮:૩૭, ૨૮ મે ૨૦૨૫ (IST)== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' ૦૧:૧૫, ૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૫૧, ૧૮ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> ૦૨:૩૧, ૨૦ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ચર્ચા]])</bdi> ૧૬:૪૫, ૧૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ માટે શિષ્યવૃત્તિ અરજીઓ ખુલ્લી == સૌને નમસ્કાર, વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ માટે શિષ્યવૃત્તિ માટેની અરજીઓ હવે શરૂ થઈ ગઈ છે. આ પરિષદ ૪ થી ૬ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ દરમિયાન કોચી, ભારત ખાતે યોજાશે. વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ભારત, દક્ષિણ એશિયા અને અન્ય વિસ્તારોના વિકિમીડિયન્સ, સમુદાય આયોજકો અને યોગદાનકારોને એકત્રિત કરે છે. આ પરિષદ જોડાવા, શીખવા, અનુભવો વહેંચવા અને મુક્ત જ્ઞાન ચળવળને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે સહકાર આપવાનો ઉત્તમ અવસર છે. જો તમે વિકિમીડિયા પ્રોજેક્ટ્સમાં સક્રિય યોગદાનકાર છો અથવા સમુદાય પ્રવૃત્તિઓમાં જોડાયેલા છો, તો તમને સ્કોલરશિપ માટે અરજી કરવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે. વિગતવાર જાહેરાત અહીં ઉપલબ્ધ છે. 🙂 અરજી કરવાની છેલ્લી તારીખ: ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૬ રાત્રે ૧૧:૫૯ (IST) અરજી કડી: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform વધુ માહિતી: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship]] કૃપા કરીને આ જાહેરાત તમારા સમુદાયના અન્ય સભ્યો સાથે પણ શેર કરો. આભાર. વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ આયોજક ટીમ -[[સભ્ય:Gnoeee|Gnoeee]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gnoeee|ચર્ચા]]) ૦૨:૨૮, ૨૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૨:૪૨, ૩ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૦:૧૧, ૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૬:૨૭, ૨૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૩૨, ૧૭ મે ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૨૨:૪૪, ૨૭ મે ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ચર્ચા]])</bdi> ૨૨:૪૧, ૨૩ જૂન ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૧૮:૫૯, ૨૫ જૂન ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == અમને આનંદ છે કે WikiConference India 2026 માટે સ્વ-ભંડોળ નોંધણી (Self-Funded Registration) અને પ્રસ્તાવ આમંત્રણ (Call for Submissions) હવે શરૂ થઈ ગયા છે == પ્રિય સમુદાય સભ્યો, અમને આનંદ છે કે WikiConference India 2026 માટે '''સ્વ-ભંડોળ નોંધણી (Self-Funded Registration)''' અને '''પ્રસ્તાવ આમંત્રણ (Call for Submissions)''' હવે શરૂ થઈ ગયા છે. WikiConference India 2026 નું આયોજન 4 થી 6 સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન કેરળના કોચીમાં થશે. આ પરિષદમાં ભારત અને દક્ષિણ એશિયાના વિવિધ વિસ્તારોમાંથી વિકિમીડિયન, સમુદાય નેતાઓ, ડેવલપર, સંશોધકો અને મુક્ત જ્ઞાનમાં રસ ધરાવતા લોકો એકત્રિત થશે, જેથી તેઓ પરસ્પર જોડાઈ શકે, સહકાર આપી શકે અને પોતાના અનુભવ વહેંચી શકે. આ વર્ષની પરિષદની મુખ્ય થીમ છે: '''“જ્ઞાન કોમન્સનું પુનઃકલ્પન: વિકસતા વિકિમીડિયા પરિતંત્રમાં સમુદાય નેતૃત્વ”''' કૃત્રિમ બુદ્ધિ (AI) ના વધતા પ્રભાવ અને જ્ઞાન નિર્માણની નવી પદ્ધતિઓ જેવા ઝડપી ટેક્નોલોજીકલ પરિવર્તનો વચ્ચે, આ પરિષદ સમુદાય નેતૃત્વ, જ્ઞાન સમાનતા, પ્રાદેશિક ભાષાઓ, મુક્ત જ્ઞાન અને ભારત તથા દક્ષિણ એશિયામાં વિકિમીડિયાના ભવિષ્ય અંગે ચર્ચા કરવા માટે એક મંચ પૂરું પાડશે. === સ્વ-ભંડોળ નોંધણી === સ્વ-ભંડોળ નોંધણી માટેની અરજી હવે Pretix પર ખુલ્લી છે. '''નોંધણી ફોર્મ:''' <nowiki>https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/</nowiki> '''વિગતો અને પાત્રતા:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration</nowiki> === પ્રસ્તાવ આમંત્રણ === પ્રસ્તાવ આમંત્રણ હવે Eventyay પર ખુલ્લું છે. અમે વર્કશોપ, ચર્ચા સત્રો, પેનલ ચર્ચાઓ, પરસ્પર ક્રિયાત્મક સત્રો, લાઇટનિંગ ટોક્સ અને પોસ્ટર પ્રસ્તુતિઓ માટે પ્રસ્તાવો આમંત્રિત કરીએ છીએ. તમે અનુભવી યોગદાનકર્તા હો કે નવા સમુદાય સભ્ય, તમારા વિચારો, અનુભવો અને શીખણો પરિષદના કાર્યક્રમને વધુ સમૃદ્ધ બનાવી શકે છે અને આંદોલનની મહત્વપૂર્ણ ચર્ચાઓમાં યોગદાન આપી શકે છે. '''વિગતો અને માર્ગદર્શિકા:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions</nowiki> '''પ્રસ્તાવ મોકલવાની છેલ્લી તારીખ:''' 15 જુલાઈ 2026 WikiConference India 2026 વિશેની સંપૂર્ણ માહિતી, જેમાં ભાગીદારીની વિગતો, મહત્વપૂર્ણ તારીખો, પરિષદના અપડેટ્સ અને પ્રસ્તાવ સંબંધિત માર્ગદર્શિકાઓ સામેલ છે, તે માટે કૃપા કરીને સત્તાવાર જાહેરાત જુઓ. '''વિસ્તૃત જાહેરાત:''' <nowiki>https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/</nowiki> અમે તમામ સમુદાય સભ્યોને નોંધણી કરવા, પોતાના પ્રસ્તાવો મોકલવા અને આ જાહેરાતને પોતાના સમુદાય અને નેટવર્કમાં શેર કરવા વિનંતી કરીએ છીએ. સાદર, '''WikiConference India 2026 આયોજન ટીમ''' [[સભ્ય:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Amrit Sufi|ચર્ચા]]) ૧૫:૪૩, ૩૦ જૂન ૨૦૨૬ (IST) == Reminder: WikiConference India 2026 – Deadline on 15 July 2026 == Dear Community Members, This is a friendly reminder that the deadline for '''Self-funded Registration''' and the '''Call for Submissions''' for '''WikiConference India 2026''' is '''15 July 2026'''. === Self-funded Registration === https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ === Call for Submissions === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions We invite proposals for workshops, discussions, panel sessions, interactive sessions, lightning talks, and poster presentations. === For more information === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 We encourage everyone to register, submit proposals, and share this reminder within your communities. Regards, '''WikiConference India 2026 Organizing Team''' [[સભ્ય:Gauri Guptaa|Gauri Guptaa]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gauri Guptaa|ચર્ચા]]) ૧૯:૨૯, ૭ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ૧૭:૫૪, ૨૪ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' <nowiki>~~~~</nowiki> [[સભ્ય:Shadabgdg|Shadabgdg]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Shadabgdg|ચર્ચા]]) ૨૧:૩૧, ૨૫ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) == Community Tech Task Force: Technical needs assessment for Indic communities == ''Please feel free to translate it into your language.'' </br> </br> Hello everyone, </br> </br> We hope you're doing well! </br> </br> The [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_MediaWiki_Developers_User_Group Indic_MediaWiki_Developers_User_Group] (IMDUG) is reaching out to Wikimedia communities across India to strengthen collaboration and better understand the technical needs of different language communities. Last year, we piloted [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_Community_Task_Force_2025 Indic_Community_Task_Force_2025] initiative by engaging with two language communities to understand their technical challenges and identify opportunities for collaboration. Based on our learnings, experience, and the valuable insights we received, we are expanding the initiative this year to reach all Indic communities. Our goal is to reach every community and understand where technical support is most needed. === What are we looking for? === We invite your community to nominate one or two points of contact and share: *The name of your Wikimedia community. *A primary and alternate community contact. *Telegram usernames of the nominated contacts. *A brief overview of your community's technical challenges, needs, or priorities. </br> This could include areas such as: *Editing or patrolling workflows that could be improved. *Gadgets, tools, or bots that your community needs. *Template or interface-related challenges. *Technical barriers faced by contributors. *Any other broad technical priorities for your community. === How to participate === Please fill out the community response [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] by '''18th August'''. If your community prefers, you are also welcome to reply directly on this message. === What happens next? === The information collected will help us: *Build a network of community contacts for future technical collaboration. *Understand and prioritize the technical needs of Indic Wikimedia communities. *Plan focused technical support and community engagement activities. *Connect communities with developers and relevant technical initiatives where appropriate. </br> Please note that while we will carefully review every submission, our ability to provide support will depend on the complexity of the request, available expertise within the User Group, volunteer bandwidth, and available resources. Although we may not be able to address every request immediately, we will make every effort to prioritize and support as many community needs as possible, and where appropriate, connect communities with the relevant developers or technical channels. We look forward to working more closely with your community! </br> '''Best wishes,''' </br> [[User:Kalli navya|Navya sri Kalli]] </br> ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' == Invitation to pre-conference activities for WikiConference India 2026 == Dear Wikimedia contributors, As the Wikiconference India 2026 draws nearer, the excitement is soaring as well! We are sending this message to inform you that two pre-conference activities are being held as a part of this meetup. The Wiki Loves Villages campaign 2026 starts on 15th August 2026, so get ready to contribute! This initiative aims to expand and enhance content and media about villages across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. Campaign Focus: A. Expand Wikipedia articles about Villages in India in multiple languages B. Improve content quality with citations, images, and comprehensive information C. Populate Wikimedia Commons with freely licensed media about a village D. Enrich Wikidata with structured information about Village-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026](https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026)) on your preferred Wikimedia project. Another way to contribute to a pre-conference activity is the innovative Wiki Loves Medicinal Plants 2026- it is a photography campaign hosted by WikiConference India 2026. The activity already started on 1st August and ends on 31st August 2026, so gear up to document local medicinal knowledge and fill the knowledge gaps. This initiative aims to expand and enhance freely licensed images and other media of medicinal plants in and around our surroundings. Campaign Focus: A. Add freely licensed images of medicinal plants. B. Improve description of existing medicinal plants. C. Improve depictions of images. D. Improve wikidata items. We invite you to contribute by adding new photos, videos or enhancing existing ones. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. To know more about how to contribute, rules, and tips head to the Meta page to find information ([https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants](https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants)) on your preferred Wikimedia project. Best regards,<br>WikiConference India 2026 pre-conference organizing team -- [[સભ્ય:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Kuldeepburjbhalaike|ચર્ચા]]) ૧૭:૨૫, ૧૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST) == “વૃત્તિ (સ્વામિનારાયણ પરંપરા)” વિષય ઉપર લેખ બનાવવા અંગે સૂચન == નમસ્કાર, ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર '''“વૃત્તિ (સ્વામિનારાયણ પરંપરા)”''' નામે એક સ્વતંત્ર લેખ બનાવવાનો મને વિચાર છે. “વૃત્તિ” શબ્દનો સામાન્ય ગુજરાતી અને સંસ્કૃતમાં વ્યાપક અર્થ છે, પરંતુ સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયના ગુજરાતી ધાર્મિક સાહિત્યમાં, ખાસ કરીને '''વચનામૃત''' અને '''સ્વામીની વાતો'''માં, તેનો ખૂબ વિશિષ્ટ અને વારંવાર ઉપયોગ થયો છે. આ ગ્રંથોમાં “વૃત્તિ”નો ઉપયોગ માત્ર “વિચાર”ના અર્થમાં નથી થતો, પરંતુ મન અને ઇન્દ્રિયોની દિશા અથવા પ્રવૃત્તિ તરીકે થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, વૃત્તિ વિષયોમાં ફેલાય છે, વિષયમાંથી પાછી વળે છે, ભગવાનના સ્વરૂપમાં જોડાય છે, અખંડ રહે છે વગેરે પ્રકારના પ્રયોગો જોવા મળે છે. પ્રસ્તાવિત લેખમાં નીચેના વિષયોનો સમાવેશ કરવાનો વિચાર છે: “વૃત્તિ” શબ્દનો સામાન્ય શબ્દકોશીય અર્થ વચનામૃતમાં “વૃત્તિ”નો ઉપયોગ “અખંડ વૃત્તિ”ની સંકલ્પના વિષયોમાં ફેલાતી અને ભગવાનમાં એકત્ર થતી વૃત્તિ અંતર્દૃષ્ટિ, અનુલોમ અને પ્રતિલોમ સાથેનો સંબંધ વૃત્તિ અને વાસના વચ્ચેનો સંબંધ સ્વામીની વાતોમાં વૃત્તિનો વ્યવહારુ સાધનાત્મક ઉપયોગ વૃત્તિ અને “ચેતના” વચ્ચેનો અર્થભેદ વૃત્તિને સમજાવવા વચનામૃતમાં આપેલા પાણીના પ્રવાહ, અખંડ સેર વગેરે દૃષ્ટાંતો લેખ માટે મુખ્ય પ્રાથમિક સ્રોત તરીકે '''વચનામૃત''' અને '''સ્વામીની વાતો'''નો ઉપયોગ કરવામાં આવશે જે તમામ સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય ને માનનારા વર્ગો માં માન્ય છે. સાથે ગુજરાતી શબ્દકોશો અને ઉપલબ્ધ સ્વતંત્ર શૈક્ષણિક/દ્વિતીય સ્રોતો પણ ઉમેરવાનો પ્રયત્ન રહેશે, જેથી લેખ વિકિપીડિયાની તટસ્થતા અને નોંધપાત્રતાની નીતિ અનુસાર રહી શકે. “વૃત્તિ” નામે સીધો લેખ બનાવવાને બદલે '''“વૃત્તિ (સ્વામિનારાયણ પરંપરા)”''' નામ વધુ યોગ્ય લાગ્યું છે, કારણ કે “વૃત્તિ” શબ્દના યોગ, સંસ્કૃત અને સામાન્ય ગુજરાતી ભાષામાં પણ અન્ય અર્થો છે. આ વિષય સ્વતંત્ર લેખ તરીકે યોગ્ય છે કે તેને બીજા કોઈ લેખના વિભાગ તરીકે રાખવો વધુ યોગ્ય રહેશે તે અંગે સમુદાયના સભ્યોની સલાહ આવકાર્ય છે. જો સ્વતંત્ર લેખ યોગ્ય લાગે તો તૈયાર કરેલો મુસદ્દો પણ અહીં સમીક્ષા માટે મૂકી શકાય છે. આભાર. 8yfczhmdvmo1kk8wec1aifw6mphzmqr 0 3995 904815 899948 2026-09-06T06:50:03Z Dsvyas 561 કામચલાઇ ડિલિશન ટેગ 904815 wikitext text/x-wiki {{હટાવો|કારણા= અખતરો|તારીખ=૨૦૨૬-૦૯}} {{Infobox Indian Jurisdiction | type = નગર | native_name = {{PAGENAME }} | state_name = ગુજરાત | district = બોટાદ | taluk_names = ગઢડા તાલુકો | latd = 21.967803 | longd= 71.576257 | area_total = | altitude = 104 | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_1 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] , [[પશુપાલન]] | blank_title_2 = મુખ્ય પાકો | blank_value_2 = [[ઘઉં]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]] , [[શાકભાજી]] | blank_title_3 = સવલતો | blank_value_3 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_4 = | blank_value_4 = | સ્થિતિ = યોગ્ય }} '''ગઢડા''' [[ગુજરાત]]નાં [[બોટાદ|બોટાદ જિલ્લાનું]] નગર છે જે [[ગઢડા તાલુકો|ગઢડા તાલુકાનું]] મુખ્ય મથક પણ છે. ગઢડા [[ઘેલો નદી]]ના તીરે વસેલું છે. == પરિવહન == વાહનવ્યવહારની દૃષ્ટિએ ગુજરાતનાં મોટાભાગના શહેરો સાથે તે સડક માર્ગે સારી રીતે સંકળાયેલું છે, પરંતુ અહીં રેલ્વે સ્ટેશન નથી કે નથી તો ત્યાં નજીકથી કોઇ રેલ્વે લાઇન પસાર થતી. રેલ માર્ગે ગઢડા પહોંચવા માટે [[અમદાવાદ]]-[[બોટાદ]] ટ્રેક પર આવેલા [[બોટાદ]] સ્ટેશને ઉતરીને ત્યાંથી બસ પકડવી પડે છે. ગઢડાથી રેલ્વેલાઇન નજીકમાં [[નીંગાળા (તા.ગઢડા)|નીંગાળા]] અને [[ઢસા વીશી (તા.ગઢડા)|ઢસામાં]] છે. == મહત્વ == [[સ્વામિનારાયણ]] અહીં પોતાના જીવનકાળનાં ૨૭ વર્ષ દાદાબાપુ એભલબાપુ ખાચર ના દરબાર ગઢ મા વિતાવ્યા હતાં, જેથી સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયના અનુયાયીઓ માટે ગઢડા ખુબ જ મહત્વનું તીર્થસ્થાન છે. અહીંનાં ગોપીનાથજી મંદિરનું નિર્માણ ભગવાન સ્વામિનારાયણે સ્વહસ્તે કર્યું હતું. === ગોપીનાથજી મંદિર === આ મંદિરમાં આજે પણ સ્વામિનારાયણના સમયની વસ્તુઓ તથા મકાન જાળવીને રાખવામાં આવ્યા છે. દરબાર ગઢ ના જે મકાનો ''ઉતરાદા બાર''ના ઓરડા તથા ''દક્ષીણ બાર''ના ઓરડા તરિકે ઓળખાય છે. સ્વામિનારાયણ જ્યાં રહેતા તે ''અક્ષર ઓરડી'' આજે પણ અહીં જોવા મળે છે. == ગઢડા તાલુકો == {{મુખ્ય|ગઢડા તાલુકો}} {{ગઢડા તાલુકાના ગામ}} == સંદર્ભ == {{Reflist}} {{સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો]] [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો]] [[શ્રેણી:ગઢડા તાલુકો]] [[શ્રેણી:સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયનાં તીર્થસ્થાન]] tdwb13prhq3qj41rlibq7b14pckiqhp 904816 904815 2026-09-06T06:51:34Z Dsvyas 561 904816 wikitext text/x-wiki {{હટાવો|અખતરો|તારીખ=૨૦૨૬-૦૯}} {{Infobox Indian Jurisdiction | type = નગર | native_name = {{PAGENAME }} | state_name = ગુજરાત | district = બોટાદ | taluk_names = ગઢડા તાલુકો | latd = 21.967803 | longd= 71.576257 | area_total = | altitude = 104 | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_1 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] , [[પશુપાલન]] | blank_title_2 = મુખ્ય પાકો | blank_value_2 = [[ઘઉં]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]] , [[શાકભાજી]] | blank_title_3 = સવલતો | blank_value_3 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_4 = | blank_value_4 = | સ્થિતિ = યોગ્ય }} '''ગઢડા''' [[ગુજરાત]]નાં [[બોટાદ|બોટાદ જિલ્લાનું]] નગર છે જે [[ગઢડા તાલુકો|ગઢડા તાલુકાનું]] મુખ્ય મથક પણ છે. ગઢડા [[ઘેલો નદી]]ના તીરે વસેલું છે. == પરિવહન == વાહનવ્યવહારની દૃષ્ટિએ ગુજરાતનાં મોટાભાગના શહેરો સાથે તે સડક માર્ગે સારી રીતે સંકળાયેલું છે, પરંતુ અહીં રેલ્વે સ્ટેશન નથી કે નથી તો ત્યાં નજીકથી કોઇ રેલ્વે લાઇન પસાર થતી. રેલ માર્ગે ગઢડા પહોંચવા માટે [[અમદાવાદ]]-[[બોટાદ]] ટ્રેક પર આવેલા [[બોટાદ]] સ્ટેશને ઉતરીને ત્યાંથી બસ પકડવી પડે છે. ગઢડાથી રેલ્વેલાઇન નજીકમાં [[નીંગાળા (તા.ગઢડા)|નીંગાળા]] અને [[ઢસા વીશી (તા.ગઢડા)|ઢસામાં]] છે. == મહત્વ == [[સ્વામિનારાયણ]] અહીં પોતાના જીવનકાળનાં ૨૭ વર્ષ દાદાબાપુ એભલબાપુ ખાચર ના દરબાર ગઢ મા વિતાવ્યા હતાં, જેથી સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયના અનુયાયીઓ માટે ગઢડા ખુબ જ મહત્વનું તીર્થસ્થાન છે. અહીંનાં ગોપીનાથજી મંદિરનું નિર્માણ ભગવાન સ્વામિનારાયણે સ્વહસ્તે કર્યું હતું. === ગોપીનાથજી મંદિર === આ મંદિરમાં આજે પણ સ્વામિનારાયણના સમયની વસ્તુઓ તથા મકાન જાળવીને રાખવામાં આવ્યા છે. દરબાર ગઢ ના જે મકાનો ''ઉતરાદા બાર''ના ઓરડા તથા ''દક્ષીણ બાર''ના ઓરડા તરિકે ઓળખાય છે. સ્વામિનારાયણ જ્યાં રહેતા તે ''અક્ષર ઓરડી'' આજે પણ અહીં જોવા મળે છે. == ગઢડા તાલુકો == {{મુખ્ય|ગઢડા તાલુકો}} {{ગઢડા તાલુકાના ગામ}} == સંદર્ભ == {{Reflist}} {{સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો]] [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો]] [[શ્રેણી:ગઢડા તાલુકો]] [[શ્રેણી:સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયનાં તીર્થસ્થાન]] t0fyk8kxzp8cegaj4si3r2sgc8yy6sy 0 5312 904804 903584 2026-09-06T00:08:02Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 904804 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = એર્ણાકુલમ જીલ્લો | other_name = എറണാകുളം ജില്ലാ | settlement_type = જિલ્લો | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Kochi Skyline.jpg | photo2a = Kochi Metro train at Palarivattom, Aug 2017.jpg | photo2b = Jewaharlal Nehru Stadium Kochi ISL.jpg | photo3a = Cochin International Airport Limited.jpg | photo3b = Container terminal.JPG | photo4a = Kochi International Marina, Bolgatty Island, Kerala, India.jpg | photo4b = Lulumall atrium.JPG | photo5a = Cochin Ship Yard Cranes.JPG | spacing = 1 | color_border = blue | color = white | size = 290 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''<br />કોચી સ્કાયલાઇન, જવાહરલાલ નહેરુ સ્ટેડિયમ, ઇન્ટરનેશનલ કન્ટેનર ટ્રાન્સશિપમેન્ટ ટર્મિનલ, લુલુ ઇન્ટરનેશનલ શોપિંગ મોલ, કોચીન શિપયાર્ડ, કોચી મરિના, કોચીન ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ અને કોચી મેટ્રો }} | map_alt = | image_map = India Kerala Ernakulam district.svg | mapframe = yes | mapframe-point = none | map_caption = ૧૯૯૮ થી ૨૦૨૩ સુધીનો જૂનો નકશો | coordinates = {{coord|10.00|N|76.33|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|ભારત}} | subdivision_type1 = રાજ્ય | subdivision_name1 = [[કેરળ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = ૧ એપ્રિલ ૧૯૫૮ | founder = | named_for = | seat_type = મુખ્યમથક | seat = કાક્કનાડ, કોચી | parts_type = પેટાવિભાગો | parts_style = para | parts = | p1 = {{Collapsible list | title = મહેસૂલ વિભાગો: ૨ | 1 = [[ફોર્ટ કોચી]] | 2 = મુવથ્થુપુઝા }} {{Collapsible list | title = તાલુકા: ૭ | 1 = કાનાયન્નુર | 2 = [[કોચી]] | 3 = [[અલુવા]] | 4 = કુન્નાથુનાદ | 5 = મુવથ્થુપુઝા | 6 = કોથામંગલમ | 7 = પારાવુર }} | government_type = | leader_title = કલેક્ટર | leader_name = જી. પ્રિયંકા, આઈએએસ | leader_title1 = કમિશનર અને ડીઆઈજી (કોચી) | leader_name1 = પુટ્ટા વિમલાદિત્ય, આઈપીએસ | leader_title2 = એસ.પી (એર્નાકુલમ ગ્રામ્ય) | leader_name2 = કે. કાર્તિક, આઈપીએસ | leader_title3 = જિલ્લા વન અધિકારી (ડીએફઓ) | leader_name3 = એ. રેંજન, આઈએફએસ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="censusindia">{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3208_PART_B_ERNAKULAM.pdf|title=Demography -Ernakulam |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala|access-date=4 July 2020}}</ref> | area_rank = ૮મો | area_total_km2 = ૨૪૦૮ | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ૩,૪૨૭,૬૫૯<ref name="ekmdemo_2018">{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report – 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|page=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=30 October 2020|archive-date=2 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102023933/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_as_of = ૨૦૧૮ | population_rank = | population_density_km2 = ૧૧૧૯ | population_demonym = | population_note = | demographics_type1 = ભાષા | demographics1_title1 = સત્તાવાર | demographics1_info1 = [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]] | timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]] | utc_offset1 = +૫:૩૦ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | iso_code = IN-KL-KO, IN-KL | registration_plate = {{bulleted_list|'''KL-07''' એર્ણાકુલમ|'''KL-17''' મુવથ્થુપુઝા|'''KL-39''' ત્રિપુનિથુરા|'''KL-40''' પેરુમ્બવૂર|'''KL-41''' [[અલુવા]]|'''KL-42''' ઉત્તર પુરવુર|'''KL-43''' મટ્ટનચેરી|'''KL-44''' કોથામંગલમ|'''KL-63''' અંગમાલી}} | website = {{URL|https://ernakulam.nic.in}} | footnotes = | official_name = | blank1_name_sec2 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક (૨૦૨૫) | blank1_info_sec2 = {{increase}}૦.૮૨૭<ref name="unhdi-gdl">{{cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &#124; UNDP in India|website=UNDP|access-date=2026-08-03|archive-date=2022-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518135656/https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|url-status=dead}}</ref><br />{{color|green|very high}} | blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(૨૦૦૫)}} }} '''એર્ણાકુલમ જિલ્લો''' અથવા કોચી જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. તે રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલો છે, જે આશરે ૨,૪૦૮ ચોરસ કિલોમીટર (૯૩૦ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે અને તે કેરળની ૯% થી વધુ વસતીનું ઘર છે. આ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક કાક્કનાડ ખાતે આવેલું છે. આ જિલ્લામાં કેરળની વ્યાપારી રાજધાની તરીકે ઓળખાતા કોચીનો સમાવેશ થાય છે, જે તેના પ્રાચીન ચર્ચ, હિન્દુ મંદિરો, સિનાગોગ (યહૂદી પ્રાર્થનાઘરો) અને મસ્જિદો માટે પ્રખ્યાત છે. આ જિલ્લામાં રાજ્યના સૌથી મોટા મહાનગરીય વિસ્તાર 'ગ્રેટર કોચિન'નો સમાવેશ થાય છે. એર્ણાકુલમ જિલ્લો રાજ્યમાં સૌથી વધુ રકમની આવક ઉત્પન્ન કરે છે અને સૌથી વધુ સંખ્યામાં ઉદ્યોગો ધરાવે છે.<ref name="pilgrimagebook">{{cite book | title = Pilgrimate to Temple Heritage 2019: Ernakulam district temples | access-date = 2 October 2020 | publisher = Info Kerala Communications Pvt Ltd, 2019 |year = 2019 | isbn = 9788193456781 | url=https://books.google.com/books?id=HL-tDwAAQBAJ&q=ernakulam+state+revenue+60%25}}</ref> કેરળના ૧૪ જિલ્લાઓમાંથી મલપ્પુરમ પછી એર્ણાકુલમ એ બીજો સૌથી વધુ વસતી ધરાવતો જિલ્લો છે.<ref name="districtcensus">{{cite web |title=District Census Hand Book: Ernakulam |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/644/download/2224/DH_2011_3208_PART_A_DCHB_ERNAKULAM.pdf |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}</ref> આ ઉપરાંત, આ જિલ્લો કેરળ રાજ્યમાં સૌથી વધુ સંખ્યામાં આંતરરાષ્ટ્રીય અને દેશી (ઘરેલુ) પ્રવાસીઓની યજમાની પણ કરે છે. એર્નાકુલમમાં સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]] છે. મુખ્યત્વે વ્યવસાયિક વર્ગો અને ક્ષેત્રોમાં અંગ્રેજી ભાષાનો વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે. વર્ષ ૨૦૧૨માં એર્નાકુલમ ૧૦૦ ટકા બેંકિંગ સુવિધા અથવા પૂર્ણ "અર્થપૂર્ણ નાણાકીય સમાવેશન" ધરાવતો ભારતનો પ્રથમ જિલ્લો બન્યો હતો.<ref>{{cite news |title=Ernakulam to be declared first district with 100% banking |url=http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/banking/ernakulam-to-be-declared-first-district-with-100-banking/article4098347.ece |access-date=27 February 2013 |newspaper=Business Line|location=Chennai |date=15 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130201202306/http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/banking/ernakulam-to-be-declared-first-district-with-100-banking/article4098347.ece |archive-date=1 February 2013 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book|last=Soundarapandian|first=Mookkiah|title=Literacy Campaign in India|year=2000|publisher=Discovery Publishing House|location=New Delhi|page=21|isbn=9788171415533|url=https://books.google.com/books?id=KVhHEC449yoC&q=ernakulam+district+first+fully+literate+district&pg=PA21}}</ref> એર્નાકુલમ ૦.૮૦૧ નો ઊંચો માનવ વિકાસ સૂચકાંક (UNDP રિપોર્ટ ૨૦૦૫) ધરાવે છે, જે ભારતમાં સૌથી ઊંચા સૂચકાંકોમાંનો એક છે અને કેરળના તમામ ૧૪ જિલ્લાઓમાં સૌથી વધુ છે.<ref>{{cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala|website=UNDP in India|access-date=2019-10-10|archive-date=2022-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518135656/https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|url-status=dead}}</ref> == નામકરણ == 'એર્ણાકુલમ' શબ્દની ઉત્પત્તિ અંગે વિવિધ મંતવ્યો છે, જેમાંના કેટલાક પૌરાણિક કથાઓ સાથે તો કેટલાક મંદિરો સાથે જોડાયેલા છે. કોમત્તિલ અચ્યુત મેનનના જણાવ્યા અનુસાર, 'એરાંગિયાલ' શબ્દની શરૂઆત એક ખાસ પ્રકારની માટી પરથી થઈ હતી. ભૂતકાળમાં ચેન્નાઈમાં ભગવાન શિવને 'એરાયનાર' તરીકે ઓળખવામાં આવતા હતા. કેરળમાં પણ આવી જ પરંપરા હતી અને તે પછી તે 'એર્ણાકુલમ' તરીકે જાણીતું બન્યું. નામના ઉદ્‌ગમ વિશે અન્ય અભિપ્રાયો પણ છે, જે કહે છે કે 'ઋષિનાગકુલમ' અપભ્રંશ થઈને 'એર્ણાકુલમ' બન્યું. પરંતુ અન્ય એક માન્યતા મુજબ, આ શબ્દ 'એર્ણાકુળથપ્પન મંદિર' પરથી આવ્યો છે અને અહીં જળાશયો વધુ હોવાને કારણે લાંબા સમયથી 'કુલમ' (તળાવ) શબ્દ પરથી તે 'એર્ણાકુલમ' તરીકે ઓળખાવા લાગ્યું.<ref>{{Cite web |title=History {{!}} Ernakulam District Website {{!}} India |url=https://ernakulam.nic.in/history/ |access-date=2023-11-18 |language=en-US}}</ref> == ઇતિહાસ == [[File:H H Raja of Cochin.jpg|thumb|right|૧૯૦૩ ના દિલ્હી દરબારમાં રામ વર્મા ૧૫મા]] [[File:Marine Drive View.JPG|thumbnail|ચાઇનીઝ ફિશિંગ નેટ્સ (માછલી પકડવાની ચાઇનીઝ જાળ), [[ફોર્ટ કોચી]]]] એર્નાકુલમે પ્રાચીન સમયથી જ દક્ષિણ ભારતના રાજકીય ઇતિહાસમાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે. યહૂદીઓ, સીરિયનો, અરબો, ચીનીઓ, ડચ, બ્રિટિશ અને પોર્ટુગીઝ નાવિકો સમુદ્રી માર્ગે કોચિન રાજ્ય (કિંગડમ ઓફ કોચિન) આવ્યા હતા અને આ નગર પર પોતાની અમીટ છાપ છોડી ગયા હતા. મધ્યકાલીન કેરળના દરિયાકિનારે કોઝિકોડે બંદર આર્થિક અને રાજકીય દૃષ્ટિએ સર્વોચ્ચ સ્થાન ધરાવતું હતું, જ્યારે કન્ન્નૂર, કોલ્લમ અને કોચી એ અન્ય મહત્વપૂર્ણ ગૌણ બંદરો હતા, જ્યાં વિશ્વના વિવિધ ભાગોમાંથી વેપારીઓ એકઠા થતા હતા.<ref name="Malekandathil">''The Portuguese, Indian Ocean and European Bridgeheads 1500–1800''. Festschrift in Honour of Prof. K. S. Mathew (2001). Edited by: Pius Malekandathil and T. Jamal Mohammed. Fundacoa Oriente. Institute for Research in Social Sciences and Humanities of MESHAR (Kerala)</ref> ૧૬૬૪માં, ડચ મલબાર દ્વારા [[ફોર્ટ કોચી]] નગરપાલિકાની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી, જે ભારતીય ઉપખંડની પ્રથમ નગરપાલિકા બની હતી; જોકે ૧૮મી સદીમાં ડચ સત્તા નબળી પડતાં તેનું વિસર્જન થયું હતું.<ref>{{cite news|title=50 years on, Kochi still has a long way to go|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/50-years-on-kochi-still-has-a-long-way-to-go/articleshow/60835311.cms|last=M K Sunil Kumar|date=26 September 2017|access-date=1 June 2021|work=The Times of India}}</ref> ૧૮૯૬માં, કોચિનના મહારાજાએ એર્ણાકુલમમાં એક ટાઉન કાઉન્સિલ (નગર પરિષદ) ની રચના કરીને સ્થાનિક વહીવટની શરૂઆત કરી હતી. શરૂઆતમાં, આ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક એર્ણાકુલમ તરીકે ઓળખાતા શહેરના ભાગમાં આવેલું હતું, જેના પરથી જિલ્લાનું નામ પડ્યું હતું; પાછળથી આ મુખ્ય મથકને કક્કનાડ ખાતે સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવ્યું હતું. વર્ષ ૧૯૯૮માં, કુટ્ટમપુઝા ગામને ઇડુક્કી જિલ્લામાંથી અલગ કરીને આ જિલ્લામાં ઉમેરવામાં આવ્યું હતું, જેના પરિણામે આ જિલ્લાને પડોશી રાજ્ય તમિલનાડુ સાથે રાજકીય સરહદ મળી હતી. જોકે, આ સરહદ દ્વારા જિલ્લાને પડોશી રાજ્ય સાથે જોડતો કોઈ આંતરરાજ્ય માર્ગ નથી. == ભૂગોળ == એર્ણાકુલમ જિલ્લો ભારતના પશ્ચિમી દરિયાકાંઠાના મેદાનો પર ૨,૪૦૮ ચોરસ કિમી (૯૩૦ ચોરસ માઇલ) નો વિસ્તાર રોકે છે. તે ઉત્તરમાં થ્રિસુર જિલ્લો, પૂર્વમાં ઇડુક્કી જિલ્લો અને કોઈમ્બતૂર જિલ્લો, દક્ષિણમાં અલાપ્પુઝા અને કોટ્ટાયમ તથા પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગરથી ઘેરાયેલો છે. ભૌગોલિક રીતે જિલ્લાને ઉચ્ચપ્રદેશ (હાઇલેન્ડ), મધ્યપ્રદેશ (મિડલેન્ડ) અને દરિયાકાંઠાના વિસ્તારમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે. ઉચ્ચપ્રદેશની ઊંચાઈ આશરે ૩૦૦ મીટર (૯૮૦ ફૂટ) છે. કેરળની સૌથી લાંબી નદી, પેરિયાર નદી, મૂવાત્તુપુઝા સિવાયના તમામ તાલુકાઓમાંથી પસાર થાય છે. મૂવાત્તુપુઝા નદી અને ચાલક્કુડી નદીની એક શાખા પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે. જિલ્લામાં વાર્ષિક સરેરાશ ૩,૪૩૨ મીમી (૧૩૫.૧ ઇંચ) વરસાદ પડે છે. જિલ્લો સમશીતોષ્ણ આબોહવા ધરાવે છે અને તેનો મોટાભાગનો હિસ્સો મલબાર કિનારાના ભેજવાળા જંગલો નિવસનતંત્ર અંતર્ગત આવે છે, જ્યારે ઉચ્ચપ્રદેશો દક્ષિણ-પશ્ચિમ ઘાટના ભેજવાળા પાનખર જંગલોનો ભાગ છે. ઇદામલયાર રિઝર્વ ફોરેસ્ટ અને માનકુલમ ફોરેસ્ટ ડિવિઝનના કેટલાક ભાગોમાં 'શોલા' (Sholas) જંગલો આવેલા છે, પરંતુ આ ભાગો સુધી રસ્તા માર્ગે પહોંચવું મુશ્કેલ છે. ઇદામલયાર રિઝર્વ ફોરેસ્ટ અને ઇદામલક્કુડી આ પ્રદેશમાં આવેલ છે. અહીં વિવિધ પ્રકારની રેતી, માટી અને ખડકો પુષ્કળ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. કોચિન આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનમથક જિલ્લાના ઉત્તર ભાગમાં કોચીના નેદુમ્બાસેરી ખાતે આવેલું છે. આ જિલ્લો કોચી અને કોથમંગલમ એમ બે શહેરી સંકુલ ધરાવે છે. ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરીના આધારે ગૃહ નિર્માણ અને શહેરી બાબતોના મંત્રાલયના રેન્કિંગ મુજબ, કોચી એ રાજ્યનું સૌથી મોટું અને દેશનું ૧૭મું સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતું શહેર છે, જે ૮૪૩ ચોરસ કિમીથી વધુનો વિસ્તાર અને ૨૧.૨ લાખ (૨.૧૨ મિલિયન) ની વસ્તી ધરાવે છે. === ભૂપૃષ્ઠ === આ જિલ્લો ત્રણ ભાગોમાં વહેંચાયેલો છે: નિમ્નપ્રદેશ, મધ્યપ્રદેશ અને ઉચ્ચપ્રદેશ, જે અનુક્રમે દરિયાકાંઠો, મેદાનો, તથા ટેકરીઓ અને જંગલો ધરાવે છે. જિલ્લાના કુલ ક્ષેત્રફળના ૨૦ ટકા હિસ્સો નિમ્નપ્રદેશ છે. જિલ્લાના પૂર્વ ભાગમાં આવેલા જંગલો મોટાભાગે દુર્ગમ છે, જે અનામલાઈ શ્રેણીનો એક ભાગ બનાવે છે. મધ્યપ્રદેશમાં મુખ્યત્વે સમતળ મેદાનો અને દ્વીપો (ટાપુઓ) નો સમૂહ આવેલો છે, જે કાયલ (બેકવોટર્સ) અને નહેરો દ્વારા કુદરતી રીતે પાણીનો નિકાલ કરે છે. ડુંગરાળ અથવા પૂર્વીય ભાગ પશ્ચિમ ઘાટના એક હિસ્સા દ્વારા બનેલો છે. મૂવાત્તુપુઝા અને કોથમંગલમ તાલુકા, જે શરૂઆતમાં કોટ્ટાયમ જિલ્લાનો ભાગ હતા, તે આ ઉચ્ચપ્રદેશોની રચના કરે છે. મૂવાત્તુપુઝા અને પેરિયાર અહીંની મુખ્ય નદીઓ છે, જેમાંથી પેરિયાર નદી મૂવાત્તુપુઝા, [[અલુવા]], કુન્નાથુનાડ અને પારુર તાલુકાઓમાંથી પસાર થાય છે. ચોમાસાની ઋતુ દરમિયાન આ નદીઓ છલોછલ ભરાઈ જાય છે અને તેના કાંઠાના નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં ભારે પૂર આવે છે, પરંતુ ઉનાળાની ઋતુમાં તે સામાન્ય રીતે સુકાઈ જાય છે અને સાંકડી બની જાય છે. પેરિયાર નદી ૨૪૪ કિમી (૧૫૨ માઈલ) ની લંબાઈમાં વિસ્તરેલી છે.<ref>{{Cite web |last=Wilson |first=James |date=13 August 2018 |title=Understanding the 42-year-old Idukki dam which is now saving Kerala |url=https://theprint.in/opinion/in-monsoon-battered-kerala-idukki-dam-has-stood-tall-to-prevent-floods/97579/ |url-status=live}}</ref> === જંગલ અને વન્યજીવન === [[File:Ocyceros griseus -India-8a.jpg|thumb|right|ગ્રે હોર્નબિલ (ધનેશ પક્ષી)]] આ જિલ્લાની વનસ્પતિ ઉષ્ણકટિબંધીય (ટ્રોપિકલ) પ્રકારની છે. સમશીતોષ્ણ તાપમાન અને ફળદ્રુપ જમીન સાથેનો ભારે વરસાદ અહીં વિપુલ પ્રમાણમાં વનસ્પતિના વિકાસમાં સહાયક બને છે. દરિયાકાંઠાના વિસ્તારમાં, જે નિમ્નપ્રદેશની રચના કરે છે, ઘણી સામાન્ય વનસ્પતિઓ જોવા મળે છે. મધ્યપ્રદેશનો વિસ્તાર નાળિયેરી, ડાંગર, કસાવા (ટેપિઓકા), મરી, અનાનસ અને કઠોળના પાકથી આચ્છાદિત છે. ઉચ્ચપ્રદેશના નીચાણવાળા ઢોળાવો પર સાગ અને રબરના વૃક્ષો આવેલા છે. ==== મંગલાવનમ પક્ષી અભયારણ્ય ==== [[File:Mangalavanam.JPG|thumb|મંગલાવનમ]] મંગલાવનમ પક્ષી અભયારણ્ય કોચી શહેરના મધ્યમાં આવેલું છે. ૨.૭૪ હેક્ટર (૬.૮ એકર) ક્ષેત્રફળ ધરાવતું આ અભયારણ્ય<ref>{{cite web|publisher=Kerala Tourism Development Corporation|url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/mangalavanam-bird-sanctuary/181/|title=Mangalavanam Bird Sanctuary|access-date=21 January 2018}}</ref> મેન્ગ્રોવની વિવિધ પ્રજાતિઓનું પાલનપોષણ કરે છે અને વિવિધ પ્રકારના પ્રવાસી (યાયાવર) પક્ષીઓ માટે માળો બાંધવાનું એક મુખ્ય સ્થળ છે. શહેરના વાયુ પ્રદૂષણને નિયંત્રિત કરવામાં તેની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકાને ધ્યાનમાં રાખીને, મંગલાવનમને "કોચીનું લીલું ફેફસું" (ગ્રીન લંગ ઓફ કોચી) કહેવામાં આવે છે.<ref>{{cite web|title=Green Lung of Kochi|url=http://www.cochin.org.uk/excursions/mangalavanam.html|publisher=cochin.org|access-date=3 April 2016|archive-date=9 ઑક્ટોબર 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251009203301/http://www.cochin.org.uk/excursions/mangalavanam.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Mangalavanam Bird Sanctuary|url=http://kochiservnet.com/hangouts/hangouts_action.php/45/Mangalavanam-Bird-sanctuary/|publisher=Kochi Servnet|access-date=12 November 2015|archive-date=23 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160923065856/http://kochiservnet.com/hangouts/hangouts_action.php/45/Mangalavanam-Bird-sanctuary/|url-status=usurped}}</ref> ==== થટ્ટેકાડ પક્ષી અભયારણ્ય ==== થટ્ટેકાડ પક્ષી અભયારણ્ય પેરિયાર નદીના ઉત્તર કિનારે આવેલું છે અને તે આશરે ૨૫ ચોરસ કિમી (૧૦ ચોરસ માઇલ) નો વિસ્તાર રોકે છે. આ અભયારણ્યની સ્થાપના પ્રખ્યાત પક્ષીવિદ [[સલીમ અલી]] દ્વારા કરવામાં આવી હતી. આ અભયારણ્ય કોચીથી ૮૦ કિમી (૫૦ માઇલ) ના અંતરે આવેલું છે. અહીં જોવા મળતા પક્ષીઓમાં બાજ (ફાલ્કન), જંગલી મુરઘો, જળમુર્ગી (વોટર હેન) અને ધનેશ (હોર્નબિલ) નો સમાવેશ થાય છે. આ વિસ્તારની વનસ્પતિમાં મુખ્યત્વે સાગ, સીસમ (રોઝવુડ) અને મહાગોનીના વાવેતરો આવેલા છે. આગળના માર્ગ પર, અનામલાઈ શ્રેણીનું પૂયમકુટ્ટી જંગલ આવેલું છે. === આબોહવા === {{Weather box |location = [[કોચી]] |metric first = Yes |single line = Yes |Jan record high C = 35 |Feb record high C = 37 |Mar record high C = 37 |Apr record high C = 34 |May record high C = 35 |Jun record high C = 33 |Jul record high C = 35 |Aug record high C = 35 |Sep record high C = 38 |Oct record high C = 35 |Nov record high C = 34 |Dec record high C = 33 |year record high C = 38 |Jan high C = 30 |Feb high C = 31 |Mar high C = 31 |Apr high C = 31 |May high C = 31 |Jun high C = 28 |Jul high C = 28 |Aug high C = 28 |Sep high C = 28 |Oct high C = 29 |Nov high C = 30 |Dec high C = 30 |year high C = 30 |Jan low C = 23 |Feb low C = 25 |Mar low C = 26 |Apr low C = 26 |May low C = 26 |Jun low C = 25 |Jul low C = 24 |Aug low C = 24 |Sep low C = 25 |Oct low C = 25 |Nov low C = 25 |Dec low C = 23 |year low C = 25 |Jan record low C = 17 |Feb record low C = 18 |Mar record low C = 20 |Apr record low C = 21 |May record low C = 22 |Jun record low C = 21 |Jul record low C = 21 |Aug record low C = 20 |Sep record low C = 22 |Oct record low C = 20 |Nov record low C = 20 |Dec record low C = 19 |year record low C = 17 |Jan precipitation mm = 21.9 |Feb precipitation mm = 22.9 |Mar precipitation mm = 35.3 |Apr precipitation mm = 124.0 |May precipitation mm = 395.7 |Jun precipitation mm = 720.7 |Jul precipitation mm = 697.2 |Aug precipitation mm = 367.8 |Sep precipitation mm = 289.4 |Oct precipitation mm = 302.3 |Nov precipitation mm = 175.1 |Dec precipitation mm = 48.3 |year precipitation mm = 3228.3 |source 1 =<ref name=Wht>{{cite web |url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=35334&refer=&units=metric |title=Kochi, India |publisher=Whetherbase |access-date=1 July 2010 |date=August 2011 |archive-date=5 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200305204638/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=35334&refer=&units=metric |url-status=dead }}</ref> |source 2 =<ref name=MSN>{{cite web |url=http://weather.uk.msn.com/monthly_averages.aspx?wealocations=wc:INXX0032&q=Cochin,+IND+forecast:averagesm |title=Kochi, India |publisher=MSN India |access-date=3 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714123820/http://weather.uk.msn.com/monthly_averages.aspx?wealocations=wc:INXX0032&q=Cochin,+IND+forecast:averagesm |archive-date=14 July 2011 |url-status=dead }}</ref> |date=September 2010 }} == અર્થતંત્ર == [[File:Carnival Info Park Phase - 4.jpg|thumbnail|ઇન્ફો પાર્ક, કોચી]] એર્ણાકુલમ જિલ્લો કેરળનો સૌથી ધનિક જિલ્લો છે<ref>{{Cite web |last=Vidyanandan |first=M. S. |date=2025-12-06 |title=Ernakulam tops state in per capita GDDP |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2025/Dec/06/ernakulam-tops-state-in-per-capita-gddp-3 |access-date=2026-01-06 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> અને કેરળ રાજ્યનું સૌથી મોટું વ્યાપારી કેન્દ્ર છે.<ref>{{Cite web |title=Ernakulam {{!}} Commercial Capital of Kerala {{!}} Districts of Kerala {{!}} Kerala {{!}} Kerala |url=https://kerala.me/districts/ernakulam |access-date=2026-01-06 |language=en-US}}</ref> તે રાજ્યના જીએસવીએ (GSVA) અને કર આવકમાં સૌથી વધુ યોગદાન આપે છે.<ref>{{Cite news |last=Reporter |first=Staff |date=2017-04-24 |title=Ernakulam contributes nearly ₹19,000 crore to State exchequer |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/ernakulam-contributes-nearly-19000-crore-to-state-exchequer/article18198443.ece |access-date=2026-01-06 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ૨૦૧૧ની વસતી ગણતરી મુજબ એર્ણાકુલમ જિલ્લાનો કુલ સાક્ષરતા દર ૯૫.૮૯% હતો.<ref>{{Cite web |last=Admin |title=Ernakulam District Population 2011–2025: Religion {{!}} Literacy {{!}} Density {{!}} Sex Ratio |url=https://www.censusdata.in/2025/11/ernakulam.html |access-date=2026-01-06 |website=Census Data |language=en-GB}}</ref> તે રાજ્યમાં સૌથી વધુ માથાદીઠ આવક ધરાવે છે,<ref>{{Cite web |title=Which is most richest district in Kerala? |url=https://www.studycountry.com/wiki/which-is-most-richest-district-in-kerala |access-date=2026-01-06 |website=www.studycountry.com}}</ref> તેમજ રાજ્યમાં સૌથી વધુ સંખ્યામાં વાણિજ્યિક બેંકો, સ્ટાર્ટઅપ્સ, મોટા પાયાના ઉદ્યોગો અને એમએસએમઈ (MSME) પણ અહીં આવેલા છે. તેનો એમ.જી. રોડ કેરળના કેટલાક સૌથી પ્રતિષ્ઠિત વ્યાપારી સાહસોનું સરનામું છે. કોચી એ ફેડરલ બેંક, જિયોજિત, વી-ગાર્ડ અને મુથૂટ જેવી કેટલીક મોટી કંપનીઓનું મુખ્ય મથક પણ છે.<ref>{{Cite web |title=LuLu Group India {{!}} LinkedIn |url=https://in.linkedin.com/company/lulu-group-india |access-date=2026-01-06 |website=in.linkedin.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Geojit {{!}} Contact |url=https://geojitwealth.com/contact_us.html |access-date=2026-01-06 |website=geojitwealth.com |archive-date=2025-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251215023332/https://geojitwealth.com/contact_us.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Jose |first=Jovial |date=2024-03-29 |title=Top 10 Listed Companies in Kerala |url=https://decodetoday.com/top-10-listed-companies-in-kerala/ |access-date=2026-01-06 |language=en-GB}}</ref> જિલ્લાના સમગ્ર દરિયાકાંઠે આવેલો સમુદ્ર અને તેનો પાર્શ્ચજળ (બેકવોટર્સ) વિસ્તાર વિવિધ પ્રકારની માછલીઓનું કુદરતી નિવાસસ્થાન છે, જે દરિયાઈ અને આંતરદેશીય મત્સ્યઉદ્યોગ બંનેને સેવાઓ પૂરી પાડે છે. [[File:Kochi Marine Drive Day View BNC.jpg|center|thumb|કોચી મરીન ડ્રાઇવ ડે વ્યૂ]] [[File:Marine Drive Kochi Night View DSW.jpg|center|thumb|રાત્રિનું સૌંદર્ય, મરીન ડ્રાઇવ, કોચી]] === ખેતીવાડી (કૃષિ) === એર્ણાકુલમનો પૂર્વ ભાગ મુખ્યત્વે કૃષિપ્રધાન છે. ભેજવાળી અને સંતૃપ્ત જમીનમાં (wetlands) ચોખા (ડાંગર) મુખ્ય પાક તરીકે ઉગાડવામાં આવે છે. આ જિલ્લો રાજ્યમાં જાયફળ અને અનાનસનો સૌથી મોટો ઉત્પાદક છે: રાજ્યમાં ઉત્પાદિત અનાનસના ૫૫% થી વધુ વાવેતર આ જિલ્લામાં થાય છે. રબર એ જિલ્લામાં સૌથી વધુ વાવેતર ધરાવતો બાગાયતી પાક છે અને રબરના ઉત્પાદનમાં આ જિલ્લો કોટ્ટાયમ પછી રાજ્યમાં બીજા ક્રમે આવે છે. જિલ્લામાં ઉગાડવામાં આવતા અન્ય મહત્વના પાકોમાં ટેપિયોકા (કેસાવા), કાળા મરી, સોપારી, નાળિયેર, હળદર, કેળાં અને પ્લેન્ટેન (શાકભાજી માટેના કેળાં) નો સમાવેશ થાય છે. == શિક્ષણ == [[File:Administrative Block , Cusat.jpg|thumb|કોચીન યુનિવર્સિટી ઓફ સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજીનો વહીવટી બ્લોક]] એર્ણાકુલમ ૧૯૯૦ સુધીમાં ૧૦૦ ટકા સાક્ષરતા મેળવનારો ભારતનો પ્રથમ જિલ્લો છે. વાસ્તવમાં, ૨૦ લાખથી વધુ વસતી ધરાવતા દેશના તમામ શહેરોમાં કોચીનો સાક્ષરતા દર સૌથી વધુ છે. રાજ્ય સાક્ષરતા કાર્યક્રમ અનુસાર ૧૦૦ ટકા સાક્ષરતા હાસિલ કરનાર ભારતનું પ્રથમ ગામ પોથાનિક્કાડ પણ આ જ જિલ્લામાં આવેલું છે. એર્નાકુલમમાં ત્રણ પ્રમુખ યુનિવર્સિટીઓ આવેલી છે: કાલાડીમાં 'શ્રી શંકરાચાર્ય યુનિવર્સિટી ઓફ સંસ્કૃત', કલામસ્સેરીમાં 'કોચિન યુનિવર્સિટી ઓફ સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજી', અને કોચીમાં 'કેરળ યુનિવર્સિટી ઓફ ફિશરીઝ એન્ડ ઓશન સ્ટડીઝ'. આ જિલ્લો રાજ્યમાં સૌથી વધુ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ ધરાવે છે; ૨૦૧૯ સુધીમાં, એર્ણાકુલમમાં ૪૭૬ સંપૂર્ણ હાઇ-ટેક શાળાઓ આવેલી છે.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/now-ernakulam-has-476-fully-high-tech-schools/article30226214.ece|title=Now, Ernakulam has 476 fully high-tech schools|newspaper=The Hindu |date=7 December 2019}}</ref> ૨૦૧૭માં, એર્ણાકુલમ જિલ્લા વહીવટીતંત્રે 'રોશની પ્રોજેક્ટ' શરૂ કર્યો હતો, જેનો હેતુ પરપ્રાંતીય શ્રમિકોના બાળકોને મલયાલમ શિક્ષણ પૂરું પાડવાનો છે. આ પ્રોજેક્ટે પ્રાથમિકથી લઈને હાઈસ્કૂલ સુધીના ૧,૨૬૫ પરપ્રાંતીય શ્રમિકોના બાળકોને શિક્ષણ માટે સહાય પૂરી પાડી હતી.<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/article/934120/in-keralas-ernakulam-district-a-programme-is-helping-migrant-children-stay-in-school|title=In Kerala's Ernakulam district, a programme is helping migrant children stay in school|first=IndiaSpend com|last=Shreehari Paliath|website=Scroll.in}}</ref> == વહીવટ == જિલ્લા વહીવટીતંત્રનું નેતૃત્વ જિલ્લા કલેક્ટર કરે છે, જેઓ જમીન મહેસૂલ, આપત્તિ વ્યવસ્થાપન, ચૂંટણીઓ તેમજ કાયદો અને વ્યવસ્થા સંભાળે છે. જિલ્લાને રેવેન્યુ ડિવિઝનલ ઓફિસર/સબ કલેક્ટર હેઠળ રેવેન્યુ ડિવિઝનમાં, તહસીલદારો હેઠળ આગળ તાલુકાઓમાં અને ત્યારબાદ રેવેન્યુ ગામોમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે. આ જિલ્લામાં બે રેવેન્યુ ડિવિઝન—ફોર્ટ કોચિ અને મુવાત્તુપુઝા—તથા ૭ તાલુકા અને ૧૨૪ રેવેન્યુ ગામો આવેલા છે. === તાલુકાઓ === આ જિલ્લો કેરળમાં સૌથી વધુ તાલુકાઓ ધરાવે છે, જેની કુલ સંખ્યા સાત છે. આ તાલુકાઓને બે રેવેન્યુ ડિવિઝન — [[ફોર્ટ કોચી]] અને મુવાત્તુપુઝા હેઠળ વહેંચવામાં આવ્યા છે. દરેક રેવેન્યુ ડિવિઝનનું નેતૃત્વ રેવેન્યુ ડિવિઝનલ ઓફિસર (RDO) કરે છે, જ્યારે દરેક તાલુકાનો વહીવટ તહસીલદાર દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે. {{Div col|colwidth=25em}} * પરવુર * અલુવા * કુન્નાથુનાડ * મુવાત્તુપુઝા * કોચિ * કનાયન્નુર * કોથમંગલમ {{Div col end}} જમીન મહેસૂલ અને સંબંધિત વહીવટી બાબતો માટે આ તાલુકાઓને ૧૨૪ મહેસૂલ ગામોમાં વહેંચવામાં આવ્યા છે.<ref>{{Cite web |title=Subdivision (2) {{!}} Ernakulam District Website {{!}} India |url=https://ernakulam.nic.in/en/subdivision/ |access-date=2025-08-08 |language=en-US}}</ref> == સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓ == === કોચી મહાનગરપાલિકા === કોચી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન એ કોચી શહેર અને તેના ઉપનગરોનો વહીવટ સંભાળતી મુખ્ય સંસ્થા છે. તેનું નેતૃત્વ મેયર અને ડેપ્યુટી મેયર કરે છે. === નગરપાલિકાઓ === એર્ણાકુલમ જિલ્લો રાજ્યમાં સૌથી વધુ નગરપાલિકાઓ ધરાવે છે. {{Div col|colwidth=25em}} * ઉત્તર પરવુર * પિરાવોમ * મુવાત્તુપુઝા * કૂથટ્ટુકુલમ * પેરુમ્બાવુર * અલુવા * અંગેમાલી * થ્રિપુનિથુરા * કલામસ્સેરી * કોથમંગલમ * એલુર * મરાડુ * થ્રિક્કાકરા {{Div col end}} વહીવટી મર્યાદાઓ બાબતે એક મુખ્ય ટીકા એ થઈ રહી છે કે અલુવા, કલામસ્સેરી, થ્રિક્કાકરા, મરાડુ, થ્રિપુનિથુરા અને એલુર જેવી નગરપાલિકાઓ કોચી શહેર સાથે ભળી ગઈ હોવા છતાં, તેમને કોચી કોર્પોરેશન હેઠળ લાવવાને બદલે હજુ પણ અલગ નગરપાલિકાઓ તરીકે જ રાખવામાં આવી છે. આશ્ચર્યજનક રીતે, કોર્પોરેશને ૧૯૬૭થી પોતાની ભૌગોલિક મર્યાદાઓમાં કોઈ ફેરફાર કર્યો નથી. જ્યારે આ કોર્પોરેશનની રચના થઈ ત્યારે તે ક્ષેત્રફળ અને વસતીની દૃષ્ટિએ સૌથી મોટી હતી અને આ તમામ વિસ્તારો તે સમયે પંચાયતો હતી. કોચી શહેરના શહેરી વિસ્તારના વિકાસને કારણે જ્યારે આ વિસ્તારોનો વિકાસ શરૂ થયો, ત્યારે તેમને કોર્પોરેશનમાં ઉમેરવાને બદલે અલગ નગરપાલિકાઓ બનાવી દેવામાં આવી, જેના કારણે કોર્પોરેશનની કાર્યક્ષમતા મોટા પ્રમાણમાં સીમિત થઈ ગઈ. === ગ્રામીણ વિભાગો === એર્ણાકુલમ જિલ્લાનું ગ્રામીણ સ્થાનિક સ્વરાજ્ય ત્રિ-સ્તરીય પ્રણાલીમાં સંગઠિત છે, જેમાં એક જિલ્લા પંચાયત, ૧૪ બ્લોક પંચાયતો અને ૮૨ ગ્રામ પંચાયતોનો સમાવેશ થાય છે. આ માળખું કેરળ પંચાયતી રાજ અધિનિયમ, ૧૯૯૪ હેઠળ કામ કરે છે, જે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં વિકાસ કાર્યક્રમોનું આયોજન અને અમલીકરણ કરવા, મૂળભૂત સેવાઓ પૂરી પાડવા અને સહભાગી શાસનને પ્રોત્સાહન આપવાનું કાર્ય કરે છે. == વસ્તી વિષયક માહિતી == {{historical populations|11=1901|12=6,46,235|13=1911|14=7,35,267|15=1921|16=7,89,311|17=1931|18=9,82,731|19=1941|20=11,72,292|21=1951|22=13,93,679|23=1961|24=17,02,740|25=1971|26=21,70,820|27=1981|28=25,49,255|29=1991|30=28,40,279|31=2001|32=31,05,798|33=2011|34=32,82,388|35=2018|36=34,27,659|percentages=pagr|footnote=source:<ref>{{cite web|url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html|title=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}</ref>|align=center}} ૨૦૧૮ના આંકડાકીય અહેવાલ મુજબ, એર્નાકુલમની વસ્તી ૩,૪૨૭,૬૫૯ છે.<ref name="ekmdemo_2018"/>૨૦૧૧ની ભારતની વસ્તી ગણતરી મુજબ, ભારતના ૨૦૧૧ની વસતી ગણતરીના અહેવાલ અનુસાર, દેશના કુલ ૬૪૦ જિલ્લાઓમાંથી વસતીની દૃષ્ટિએ આ જિલ્લો ૧૦૪મો સૌથી વધુ વસતી ધરાવતો જિલ્લો છે.<ref name="districtcensus" /> જિલ્લામાં પ્રતિ ચોરસ કિલોમીટર ૧,૦૭૨ રહેવાસીઓ (૨,૭૮૦/ચો.મી.) ની વસ્તી ગીચતા છે.<ref name="districtcensus" /> ૨૦૦૧-૨૦૧૧માં તેનો વસ્તી વૃદ્ધિ દર ૫.૬૯% હતો.<ref name="districtcensus" /> એર્ણાકુલમમાં દર ૧૦૦૦ પુરુષોએ ૧૦૨૭ સ્ત્રીઓનો લિંગ ગુણોત્તર છે,<ref name="districtcensus" /> અને સાક્ષરતા દર ૯૫.૮૯% છે. ૬૮.૦૭% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં રહે છે. અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિઓ અનુક્રમે વસ્તીના ૮.૧૮% અને ૦.૫૦% છે.<ref name="districtcensus" /> {{Pie chart |caption = એર્ણાકુલમ જિલ્લાની ભાષાઓ (૨૦૧૧)<ref name="languages"/> |label1 = [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]] |value1 = 96.70 |color1 = cornflowerblue |label2 = [[કોંકણી ભાષા|કોંકણી]] |value2 = 0.97 |color2 = salmon |label3 = [[તમિલ ભાષા|તમિલ]] |value3 = 0.94 |color3 = royalblue |label4 = અન્ય |value4 = 1.39 |color4 = grey }} ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, ૯૬.૭૦% વસ્તી મલયાલમ, ૦.૯૭% કોંકણી અને ૦.૯૪% તમિલ તેમની માતૃભાષા તરીકે બોલતી હતી.<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Kerala |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10209/download/13321/DDW-C16-STMT-MDDS-3200.XLSX |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}</ref> આ જિલ્લો કેરળના "સૌથી વિકસિત" જિલ્લો તરીકે સૂચિબદ્ધ છે. ૨૦૦૧ સુધીમાં તેની રહેવાસી વસ્તી ૩,૧૦૫,૭૯૮ હતી, જેમાં પડોશી જિલ્લાઓના મુસાફરોનો સમાવેશ થતો નથી.<ref>{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/kerala/press%20note_kerala.pdf|title=censusindia.gov.in}}</ref> ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, એર્ણાકુલમ જિલ્લો રાજ્યનું સૌથી મોટું શહેર (યુએ) (દેશમાં ૧૭મું સૌથી મોટું) - કોચી શહેરી સમૂહ પણ ધરાવે છે. કોચી યુએ ૮૪૩ કિમીમાં ફેલાયેલું છે અને ૨,૧૧૯,૭૨૪ (૨.૧૨ મિલિયન) ની વસ્તી ધરાવે છે,<ref>{{cite web|url=http://mohua.gov.in/cms/number-of-cities--towns-by-city-size-class.php |title=आवासन और शहरी कार्य मंत्रालय, भारत सरकार |publisher=Mohua.gov.in |access-date=2022-05-07}}</ref> જેના કારણે એર્ણાકુલમ જિલ્લાની વસ્તીના લગભગ બે તૃતીયાંશ લોકો રહે છે. કેરળ સરકારે કોચી યુએને રાજ્યમાં એકમાત્ર "પ્રથમ ક્રમનું યુએ" તરીકે પણ ચિહ્નિત કર્યું છે, જેનો પ્રભાવ અન્ય નાના શહેરોથી વિપરીત સમગ્ર રાજ્યમાં ફેલાયેલો છે. આ જિલ્લામાં બીજું એક નાનું શહેરી સમૂહ પણ આવેલું છે - કોથામંગલમ, જેનો વિસ્તાર ૮૧.૪૨ કિમી² છે અને તેમાં ૧,૧૪,૬૩૯ લોકો રહે છે. કોથામંગલમ અને મુવત્તુપુઝા શહેરો કોથામંગલમ યુએનો મોટો ભાગ બનાવે છે. {{bar box |title = એર્ણાકુલમ જિલ્લામાં ધર્મો (૨૦૧૧)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |left1=ધર્મ |right1=ટકા |float=left |bars= {{bar percent|હિન્દુ ધર્મ|darkorange|45.99}} {{bar percent|ખ્રિસ્તી ધર્મ|dodgerblue|38.03}} {{bar percent|ઇસ્લામ ધર્મ|green|15.67}} {{bar percent|અન્ય અથવા જણાવેલ નથી|black|0.31}} }} {| class="wikitable sortable" |+એર્ણાકુલમમાં ધર્મો !તાલુકા !style="background-color: darkorange;" |હિન્દુ !style="background-color: dodgerblue;" |ખ્રિસ્તીઓ !style="background-color: green;" |મુસ્લિમ !અન્ય |- |કુન્નાથુનાડ |style="background:darkorange" |45.32 |35.39 |19.16 |0.13 |- |અલુવા |37.78 |style="background:dodgerblue;color:white" |44.64 |17.29 |0.29 |- |પરવુર |style="background:darkorange" |56.69 |28.93 |14.13 |0.25 |- |કોચી |style="background:darkorange" |41.74 |41.15 |16.67 |0.44 |- |કનયન્નુર |style="background:darkorange" |53.16 |34.49 |11.91 |0.44 |- |મુવત્તુમુઝા |40.53 |style="background:dodgerblue;color:white" |45.14 |14.12 |0.21 |- |કોથામંગલમ |36.16 |style="background:dodgerblue;color:white" |41.82 |21.77 |0.25 |} === ધર્મ === એર્ણાકુલમ જિલ્લામાં હિંદુઓ (૪૬%) સૌથી મોટો સમુદાય છે, ત્યારબાદ ખ્રિસ્તીઓ (૩૮%) (લેટિન કેથોલિક, સીરો-માલાબાર, જેકોબાઇટ્સ, પેન્ટેકોસ્ટલ્સ અને મલંકારા ઓર્થોડોક્સ) અને મુસ્લિમો (૧૫.૭%) આવે છે.<ref name="religion">{{Cite web |year=2011 |title=Table C-01: Population by religious community: Kerala |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11379/download/14492/DDW32C-01%20MDDS.XLS |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India]}</ref> ખ્રિસ્તી સમુદાયમાં સીરો-માલાબાર ચર્ચની વસતી સૌથી વધુ છે, ત્યારબાદ લેટિન કેથોલિક છે જેઓ મુખ્યત્વે દરિયાકાંઠાના વિસ્તારમાં એકત્રિત થયેલા છે, અને પછી જેકોબાઇટ્સ આવે છે. કોચિમાં જૈન, યહૂદી (Jews) અને શીખ સમુદાયના લોકો પણ અલ્પસંખ્યામાં રહે છે.<ref>[http://www.ernakulam.nic.in/district_profile.htm Official Ernakulam District Profile] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721165413/http://www.ernakulam.nic.in/district_profile.htm |date=21 July 2011 }}</ref> એર્ણાકુલમમાં એક સમયે યહૂદીઓની નોંધપાત્ર વસતી હતી, જેઓ 'મલાબાર યહૂદીઓ' તરીકે જાણીતા હતા અને તેમના કેટલાક સિનાગોગ (પ્રાર્થનાઘરો) પણ અહીં આવેલા હતા. તેઓ જિલ્લાની વેપારી અને વ્યાપારી પ્રવૃત્તિઓમાં પ્રભુત્વ ધરાવતા હતા. ૧૯૪૮માં ઇઝરાઇલ દેશની સ્થાપના થયા પછી, ૧૯૫૦ના દાયકામાં આખો સમુદાય ઇઝરાઇલ સ્થળાંતર (આલિયા - aliyah) કરી ગયો. આજે ઇઝરાઇલમાં તેમની સંખ્યા આશરે ૮,૦૦૦ જેટલી છે, પરંતુ આ જિલ્લામાં હવે બહુ ઓછા યહૂદીઓ બાકી રહ્યા છે. કોચિ અને તેલ અવીવ વચ્ચે સીધી ફ્લાઇટ સેવા શરૂ થયા પછી, તેઓ વાર્ષિક મુલાકાતો અને મેળાવડાઓ દ્વારા આ પ્રદેશ સાથે પોતાના સંબંધો જાળવી રહ્યા છે. એર્ણાકુલમમાં ગોવા મુક્તિ અભિયાન દરમિયાન ગોવાથી સ્થળાંતર કરીને આવેલા કોંકણી હિંદુઓની પણ નોંધપાત્ર વસતી વસે છે.<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2017/oct/18/exploring-kochi-through-a-goan-lens-1677623.html|title=Exploring Kochi through a Goan lens|website=The New Indian Express}}</ref> જિલ્લામાં જૈન સમુદાયની નાની વસતી છે, જે મુખ્યત્વે કોચી શહેરમાં કેન્દ્રિત છે. આ ઉપરાંત, શીખ સમુદાય પણ મુખ્યત્વે કોચીમાં જ વસે છે.<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/jain-festival-celebrated-in-city/articleshow/54386779.cms|title=Jain festival celebrated in city |website=The Times of India}}</ref> કોચીમાં ૨૫ થી વધુ શીખ પરિવારો રહે છે અને અહીં એક ગુરુદ્વારા પણ આવેલું છે.<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/the-sikhs-here-love-kochi/articleshow/16961391.cms|title=Sikh families: The Sikhs here love Kochi |website=The Times of India}}</ref> [[File:Thrikkakara Temple DSC09337.JPG|thumb|ત્રિક્કાકર મંદિર - ભારતના થોડા મંદિરોમાંનું એક અને કેરળમાં ભગવાન વામનને સમર્પિત એકમાત્ર મંદિર]] [[File:Chottanikkara Temple.jpg|thumb|ચોટ્ટાનિક્કારા મંદિર]] == સંસ્કૃતિ == === તહેવારો અને પરંપરાઓ === અલુવા ખાતે પેરિયાર નદીના કિનારે આવેલા [[અલુવા મહાદેવ મંદિર]] ખાતે ઉજવાતો 'અલુવા શિવરાત્રી' ઉત્સવ દેશભરના લોકોને આકર્ષે છે. પિરાવોમમાં આવેલું 'સેન્ટ મેરીઝ ઓર્થોડોક્સ સીરિયન કેથેડ્રલ' ઈ.સ. ૪૦૫ માં સ્થપાયું હોવાનું માનવામાં આવે છે અને તે ૧૮મી સદી સુધી આર્ચડીકન અને સેન્ટ થૉમસનું મુખ્યાલય હતું. આદિ શંકરાચાર્યનો જન્મ કાલાડીમાં થયો હતો, જેને વિશ્વભરના હિંદુઓ માટે એક અગ્રણી તીર્થધામ માનવામાં આવે છે. પેરુમ્બાવુર નજીક આવેલું 'કલ્લિલ ક્ષેત્રમ' એક પ્રખ્યાત જૈન મંદિર છે. પુથનક્રુઝ એ ભારતમાં 'સીરિયાક ઓર્થોડોક્સ ચર્ચ'નું પ્રાદેશિક સ્થળ છે, અને જ્યાં 'સેન્ટ થૉમસ સીરો-માલાબાર કેથોલિક ચર્ચ', મલયાટ્ટુર આવેલું છે. 'સેન્ટ મેરીઝ જેકોબાઈટ સીરિયન વલિયાપલ્લી', થામરાચલ ખાતે આઠ દિવસીય ઉપવાસ (એટ્ટુનોમ્બુ) ઉત્સવ સમગ્ર રાજ્યમાંથી ઘણા લોકોને આકર્ષે છે. મુવાત્તુપુઝા નજીક કદમત્તમ ખાતે આવેલું 'સેન્ટ જ્યોર્જ ઓર્થોડોક્સ સીરિયન ચર્ચ' ખૂબ જ પ્રાચીન છે અને તેની સ્થાપના ઈ.સ. ૫મી સદીમાં 'માર અબો' સીરિયન મેટ્રોપોલિટન દ્વારા કરવામાં આવી હતી. તેઓ પર્સિયાથી એક ક્રોસ લાવ્યા હતા, જે આજે પણ આ ચર્ચમાં સચવાયેલો છે. ૨૪ સપ્ટેમ્બરે વલ્લારપદમના લેટિન ચર્ચ ખાતે યોજાતો ઉત્સવ તમામ ધર્મોના લોકોને આકર્ષે છે. આ ચર્ચમાં આવેલી વર્જિન મેરીની મૂર્તિ ઘણા ચમત્કારો માટે જાણીતી છે. એડપ્પલ્લીમાં આવેલું 'સેન્ટ જ્યોર્જ્સ સીરો-માલાબાર કેથોલિક ફોરેન ચર્ચ' ઈ.સ. ૫૯૩ માં સ્થપાયું હતું. એર્ણાકુલમના મહત્વના ધાર્મિક યાત્રાધામોમાં કુનન કુરીશ સેન્ટ જ્યોર્જ ઓર્થોડોક્સ પિલગ્રીમ ચર્ચ (મટ્ટનચેરી), વડક્કેન પરવુર સેન્ટ થૉમસ કેથોલિક ચર્ચ (મલયાટ્ટુર પલ્લી), મોર થોમન જેકોબાઈટ ચર્ચ (કોથમંગલમ), અને થ્રિક્કુન્નાથુ સેન્ટ મેરીઝ સેમિનારી ચર્ચ (અલુવા) નો સમાવેશ થાય છે. સંત ગ્રેગોરિયોસ અબ્દુલ જલીલના પવિત્ર અવશેષો ઉત્તર પરવુરના સેન્ટ થૉમસ જેકોબાઈટ ચર્ચમાં સાચવવામાં આવ્યા છે. સંતના 'ધુકરોનો' (સ્મૃતિ પર્વ) માટે ૨૭ એપ્રિલે કેરળભરમાંથી હજારો શ્રદ્ધાળુઓ અહીં એકઠા થાય છે. એલ્ધો મોર બાસેલિઓસની વાર્ષિક પરબ (Feast) દર વર્ષે ૨ અને ૩ ઓક્ટોબરે કોથમંગલમ સ્થિત તેમની મકબરા ચર્ચ (મોર થોમન ચર્ચ) માં ધામધૂમથી ઉજવવામાં આવે છે. અલુવા સ્થિત થ્રિક્કુન્નાથુ સેન્ટ મેરીઝ સેમિનારી ચર્ચ ખાતે ૨૬ જાન્યુઆરીએ પૌલોસ માર અથાનાસિયસનો સ્મૃતિ ઉત્સવ ઉજવાય છે, જ્યાં તેમની સમાધિ આવેલી છે અને ત્યાં પણ હજારો ભક્તો ઉમટી પડે છે. મલંકારા ઓર્થોડોક્સ સીરિયન ચર્ચના ભારતના સર્વપ્રથમ સંત, 'પરુમલા થિરુમેની' તરીકે જાણીતા ઘી વર્ગીસ માર ગ્રેગોરિયોસ ઓફ પરુમલાનો જન્મ અને ઉછેર મુલંથુરુથી ખાતે થયો હતો. == પરિવહન == === જમીન માર્ગ === એર્ણાકુલમમાંથી ત્રણ પ્રમુખ રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો પસાર થાય છે, જેમાં પાનવેલ - કોચિ - કન્યાકુમારી હાઇવે (નેશનલ હાઇવે ૬૬), કોચિ - સેલમ હાઇવે (ઉત્તર-દક્ષિણ અને પૂર્વ-પશ્ચિમ કોરિડોરનો ભાગ - નેશનલ હાઇવે ૬૬), અને કોચિ - મદુરાઈ - થોંડી હાઇવે (નેશનલ હાઇવે ૮૫) નો સમાવેશ થાય છે. === રેલવે સ્ટેશન === એર્ણાકુલમમાં ૧૭ રેલવે સ્ટેશનો આવેલા છે. એર્ણાકુલમ જંક્શન, એર્ણાકુલમ ટાઉન અને અલુવા અહીંના મુખ્ય સ્ટેશનો છે. અન્ય સ્ટેશનોમાં અંગેમાલી, થ્રિપુનિથુરા, એડપ્પલ્લી, મુલંથુરુથી, કરાકુટ્ટી, ચોવરા, કલામસ્સેરી, નેટ્ટુર, કુમ્બલમ, ચોટ્ટાનિક્કારા રોડ, કાંજીરામટ્ટમ અને પિરાવોમ રોડનો સમાવેશ થાય છે. આ રેલવે માર્ગો થ્રિશુર, કોટ્ટાયમ, કોચિન એચ.ટી., અલાપ્પુઝા અને વલ્લારપદમ થઈને પસાર થાય છે. અંગેમાલી-એરુમેલી સબરીમાલા રૂટ પણ આ જ જિલ્લામાંથી પસાર થાય છે. આ ઉપરાંત, કોચિ શહેરમાં કોચિ મેટ્રો સેવા પણ કાર્યરત છે. === હવાઈ મથક === એર્ણાકુલમ જિલ્લામાં બે એરપોર્ટ આવેલા છે: વિલિંગડન આઇલેન્ડ (W.island) ખાતે આવેલું નેવલ એરપોર્ટ (જૂનું કોચિન એરપોર્ટ) અને કોચિન ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ (CIAL). CIAL એ મુંબઈ, દિલ્હી અને ચેન્નાઈ પછી દેશનું ચોથું સૌથી મોટું આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ છે, જે આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફરોને સેવાઓ પૂરી પાડે છે. === જળ પરિવહન === એર્ણાકુલમ જિલ્લો પેરિયાર અને મુવાત્તુપુઝા નદીઓના સપાટ મુખત્રિકોણ પ્રદેશ (ડેલ્ટા) માં આવેલો છે. નદીઓ અને પાર્શ્ચજળ (લગૂન્સ/બેકવોટર્સ) ને કારણે આ જિલ્લામાં જળ પરિવહન ખૂબ જ મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે. == ચિત્રદીર્ઘા== <gallery> File:Kochi Jewish Synagogue C.jpg|પરદેશી કોચીન યહૂદી સિનાગોગ File:St. Francis CSI Church, in Fort Kochi DSW.jpg|સેન્ટ ફ્રાન્સિસ ચર્ચ File:Marine Drive Kochi.jpg|મરીન ડ્રાઇવ વોકવે પર ચાઇનીઝ નેટ બ્રિજ File:Kochi, Dutch Cemetery, Kerala, India.jpg|કોચીમાં આવેલ [[કોચી ડચ કબ્રસ્તાન]] File:Kochi, Old Kochi, Kerala, India.jpg|જૂના કોચીમાં શાળા File:Kochi, Fishing nets, Sunset, Kerala, India.jpg|ફોર્ટ કોચીમાં માછીમારીની જાળ File:Hill palace horse cart room back of palace.jpg|હિલ પેલેસ, ટ્રિપુનિથુરા File:High Court of Kerala Building.jpg|એર્ણાકુલમ ખાતે કેરળ હાઇકોર્ટ File:Heritage Building of Ernakulam District Court by Augustus Binu.jpg|એર્નાકુલમ જિલ્લા કોર્ટની હેરિટેજ ઇમારત </gallery> == સંદર્ભો == {{Reflist}} {{કેરળના જિલ્લાઓ}} [[શ્રેણી:કેરળ]] 8y6gritzxig9zjwhz01ohg7fzy8wuxc 0 13188 904805 904252 2026-09-06T00:34:42Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 904805 wikitext text/x-wiki '''કામસૂત્ર''' (સંસ્કૃત : कामसूत्र), ('''કામસૂત્રમ્''' કે ફક્ત '''કામસૂત્ર''' પણ લખી શકાય) [[ભારત|ભારત]]ના પંડિત વાત્સ્યાયન દ્વારા માનવીય લૈંગિક અભિગમ પર [[સંસ્કૃત]] સાહિત્યમાં લખવામાં આવેલી પ્રાચિન [[ભારત|ભારતીય]] પુસ્તક છે, જેને આ વિષયનું ઉત્તમ પુસ્તક માનવામાં આવે છે. આ પુસ્તકના એક ભાગમાં મૈથુન અંગે કેટલીક વ્યવહારૂ માહિતી આપવામાં આવી છે.<ref>[http://www.indrasinha.com/kamasutra.html કામસૂત્ર અંગેની કેટલીક સામાન્ય ગેરસમજો.] કામસૂત્ર એ ફક્ત સેક્સ અંગેની માહિતી આપતી પુસ્તિકા નથી તેજ રીતે તે પવિત્ર કે ધર્મને લગતી પુસ્તિકા પણ નથી, જેવું સામાન્ય રીતે તેના વીષે મનાય છે. તે તાંત્રિક પુસ્તક તો જરા પણ નથી. પ્રાચિન હિન્દુ જીવનના ત્રણ ધ્યેયો [[ધર્મ]], [[અર્થ]] અને [[કામ]]ની ચર્ચાની શરૂ કરી વાત્સ્યાયનનો હેતુ કામ નક્કી કરવાનો અથવા તે અર્થમાં ઇન્દ્રીયોના આનંદનો છે. આથી ધર્મ કે ચારિત્ર્યવાન જીવન એ સૌથી ઉચ્ચ ધ્યેય છે, ધનનો સંચય કરવો એ બીજા ક્રમે આવે છે અને કામ ત્રીજા ક્રમે આવે છે." - ઇન્દ્ર સિંન્હા.</ref>''કામ'' એટલે ઇંદ્રિયજન્ય અથવા લૈંગિક આનંદ અને સૂત્ર એ યોગની માર્ગદર્શિકા છે, સંસ્કૃતમાં સૂત્રનો અર્થ પણ તાંતણો થાય છે. કામસૂત્રએ કામ શાસ્ત્ર તરીકે જાણીતા બનેલા પુસ્તકના સમૂહમાંથી સૌથી જૂનું અને વિશેષ છે (સંસ્કૃત:{{IAST|Kāma Śhāstra}}).<ref>કામસૂત્ર મોટે ભાગે કામ શાસ્ત્ર સાહિત્ય તરીકે ઓળખાયછે. જૂઓ: પૂર (1996), p. 65.</ref> પરંપરાગત રીતે, કામશાસ્ત્રનું પ્રથમ વહન અથવા "કામના સિદ્ધાંત"નું શ્રેય [[શિવ]]ના દ્વારપાળ નંદિને અપાય છે, કે જેણે ઈશ્વર અને તેમના પત્ની [[પાર્વતી]] વચ્ચેના પ્રણયના સંવાદો સાંભળ્યા અને બાદમાં માનવજાતિના કલ્યાણ માટે તેના ઉચ્ચારણો નોંધવામાં આવ્યા.<ref>નન્દીનું ઉચ્ચારણ જૂઓ: p.3.ડેનીલો, એલેઇન. ''ધી કમ્પલિટ કામ સૂત્ર: ઉત્તમ ભારતીય પુસ્તકનું પ્રથમ ભારતીય ભાષાંતર''. ઇનર ટ્રેડીશન્સ: 1993.ISBN 0-89281-525-6.</ref> ઇતિહાસકાર જ્હોન કી જણાવે છે કે ''કામ સૂત્ર'' એક સંક્ષેપ છે, જેને બીજી સદીમાં હાલની સ્થિતી મુજબ એકત્ર કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>સંકલિત'' કામ સૂત્ર'' અને બીજી સદી સીઇ માટે જૂઓ: કેકેગે, પીપી.81, 103.</ref> == વિષયવસ્તુ == મલ્લનાગા વાત્સ્યાયનના ''કામસૂત્રમાં'' 1250 વૃત્તો છે, જેને 36 અધ્યાયોમાં વહેંચવામાં આવ્યા છે. તેની ગોઠવણી 7 વિભાગોમાં કરવામાં આવી છે.<ref>[http://books.google.com/books?id=wAAiY4J5-ekC&pg=PR60&dq=Kamasutra+by+Mallanaga+Vatsyayana,+translated+by+Wendy+Doniger&ei=FgnNRrriO4jopQKJvYHfBA&sig=jZby2tcI8GmElLhqjepcm6ZgxSA#PPA236,M1 પુસ્તક, વેન્ડી ડોનિગરની અનુક્રમણિકા જૂઓ], [[વેન્ડી ડોનિગર|બર્ટન]] ([[:en:Wendy Doniger|Wendy Doniger]]) દ્વારા [http://www.sacred-texts.com/sex/kama/index.htmand ભાષાંતર]{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>[[રિચાર્ડ ફ્રાન્સિસ બર્ટન|બર્ટન]] ([[:en:Richard Francis Burton|Burton]]) અને [[વેન્ડી ડોનિગર|ડોનિગર]] ([[:en:Wendy Doniger|Doniger]])<ref>[http://www.sacred-texts.com/sex/kama/index.htm તારીખ પરિક્ષણ: 29 માર્ચ 2007 બર્ટન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111026120815/http://www.sacred-texts.com/sex/kama/index.htm |date=2011-10-26 }} અને [http://books.google.com/books?id=wAAiY4J5-ekC&pg=PR60&dq=Kamasutra+by+Mallanaga+Vatsyayana,+translated+by+Wendy+Doniger&ei=FgnNRrriO4jopQKJvYHfBA&sig=jZby2tcI8GmElLhqjepcm6ZgxSA#PPA236,M1 ડોનિગર]</ref> બંનેના ભાષાંતર અનુસાર પુસ્તકની વિષયવસ્તુ નીચે મુજબના ભાગોમાં 7 તૈયાર કરવામાં આવી છે: :1. પુસ્તકની શરૂઆતના પ્રારંભિક: પ્રકરણો, ત્રણ ધ્યેયો અને જીવનની પ્રાથમિકતાઓ, [[જ્ઞાન]] ([[:en:knowledge|knowledge]]) પ્રાપ્ત કરવું, સારી રીતે ઉછરેલા શહેરી વ્યક્તિનું વર્તન, પ્રેમી કે પ્રેમિકાની પ્રવૃત્તિઓમાં મદદ કરનાર માધ્યમ પર અસર (પાંચ પ્રકરણો). :2. મૈથુનના વિભાગમાં: ઇચ્છાની જાગૃતિ, [[આલિંગન|આલિંગનના]] ([[:en:embrace|embrace]]) પ્રકારો, [[પંપાળવું]] ([[:en:caressing|caressing]]) અને [[ચુંબન]] ([[:en:kiss|kiss]]), નખથી નિશાન કરવા, [[બચકું ભરવું|બચકા ભરવા]] ([[:en:biting|biting]]), [[મૈથુન]] ([[:en:copulation|copulation]]) સમયે દાંતથી નિશાન કરવા (સ્થિતિ), હાથથી થપાટ મારવી અને [[આહ ભરવી|આહ ભરવામાં]] ([[:en:moaning|moaning]]) સહકાર, સ્ત્રીઓનું [[મર્દાના|મર્દાના વલણ]] ([[:en:virile|virile]]), ચડિયાતું [[મૈથુન]] ([[:en:coition|coition]]) અને [[મુખ મૈથુન]] ([[:en:oral sex|oral sex]]), સંગીત અને પ્રેમની રમતના અંતનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં 64 પ્રકારની મૈથુનની ક્રિયાઓ વર્ણવવામાં આવી છે (10 પ્રકરણો).[[મૈથુનની ક્રિયાઓ|મૈથુન ક્રિયાઓની]] ([[:en:sex position|sex position]]) [[ચિત્ર:Kamasutra5.jpg|thumb|કલાત્મક સચિત્ર રજૂઆત.''કામસૂત્રમાં'' સમજૂતિ માટે અસલમાં તસવીરો આપવામાં ન આવી હોવા છતાં બીજા ભાગમાં વિવિધ મૈથુન ક્રિયાઓ વર્ણવવામાં આવી છે.]] :3. પત્નીની પ્રાપ્તિ: વિષે [[લગ્ન|લગ્નના]] ([[:en:marriage|marriage]]) પ્રકારોના પ્રકરણ, પ્રેયસીને હળવાશ આપવી, પ્રેયસીને સંપાદિત કરવી, એકાંતમાં સંચાલન, લગ્ન દ્વારા જોડાણ ( 5 પ્રકરણો) :4. પત્ની વિષે: ફક્ત [[પત્ની]] ([[:en:wife|wife]]) અને મુખ્ય પત્ની તથા અન્ય પત્નીઓની રીતભાત દર્શાવતા (2 પ્રકરણો) :5. અન્ય પત્નીઓ વિષે: સ્રી અને પુરુષનું વર્તન, કેવી રીતે માહિતગાર થવું, લાગણીઓનું પરિક્ષણ, મધ્યસ્થી થનારના કાર્યો, રાજાનો આનંદ, સ્ત્રીઓના રહેઠાણમાં વર્તન (6 પ્રકરણો). :6. [[વારાંગના]] વિશે: પ્રેમી પાત્રની પસંદગી અંગે સહાયકોની સલાહના પ્રકરણો, સ્થિર પ્રેમી માટેની શોધ, નાણા મેળવવાના માર્ગ, ભૂતપૂર્વ પ્રેમી સાથેની મિત્રતા પુનઃજીવિત કરવી, પ્રાસંગિક લાભ, ફાયદા અને નુકસાન (6 પ્રકરણો). :7. પોતાના: તરફ અન્ય લોકને આકર્ષવાના માર્ગ [[શારીરિક આકર્ષણ]] ([[:en:physical attraction|physical attraction]]) વધારવા પર પ્રકરણો, ઘટી ગયેલી જાતિય ક્ષમતા જાગૃત કરવા (2 પ્રકરણ) == આનંદ અને આધ્યાત્મિકતા == "જીવનના ચાર મુખ્ય ધ્યેય",<ref>"જીવનના ચાર મુખ્ય ધ્યેય" (ધર્મ, અર્થ, {{IAST|kāma}}, અને મોક્ષ) અંગે ચર્ચા કરતાં ''ધર્મશાસ્ત્રો'' માટે જુઓઃ હોપકિન્સ, પી.78.</ref><ref>"બ્રાહ્મણિક ગૃહસ્થ મૂલ્યો" મુજબ ધર્મ, અર્થ અને કામ માટે જુઓઃ પૂર (1996) પી. 17.</ref>નું પાલન કરતા કેટલાક ભારતીય દર્શનશાસ્ત્ર [[પુરુષાર્થ|"પુરુષાર્થ"]] ([[:en:Purusharthas|''purusharthas'']]):<ref>પુરુષ-અર્થ શબ્દની વ્યાખ્યા માટે ({{IAST|puruṣa-artha}}) માનવજીવનના ચાર મુખ્ય ઉદ્દેશોમાંથી કોઈપણ એક, માટે દા.ત. {{lang|sa|धर्म}}, {{lang|sa|अर्थ}}, {{lang|sa|काम}}, અને {{lang|sa|मोक्ष}}" જુઓઃ આપ્ટે, પી. 626, મિડલ કોલમ, કમ્પાઉન્ડ#1. </ref> તરીકે પણ ઓળખાય છે # [[ધર્મ]] ([[:en:Dharma|Dharma]]): સદાચારી જીવન. # [[અર્થ]] ([[:en:Artha|Artha]]): ભૌતિક સમૃદ્ધિ # [[કામ]] ([[:en:Kāma|Kama]]): કલાત્મક-શૃંગારિક અને જાતિય આનંદ.<ref>''{{IAST|kāma}}''જીવનના ચાર મુખ્ય ધ્યેય''{{IAST|kāmārtha}}'' માટે જુઓઃ પૂર (1996), પી.65.</ref><ref>''{{IAST|kāma}}''"જાતિય અને કલાત્મક-શૃંગારિક આનંદ"ની વ્યાખ્યા માટે જુઓ: પૂર (1996), પી.17.</ref> # [[મોક્ષ]] ([[:en:Moksha|Moksha]]): મુક્તિ. ધર્મ, અર્થ અને કામ એ રોજિંદા જીવનના ઉદ્દેશ છે, જ્યારે કે મોક્ષ મૃત્યુ અને પુનઃજન્મના ચક્રમાંથી મુક્તિ અપાવે છે. ''કામસૂત્ર'' (બર્ટન ભાષાંતર) કહે છેઃ <blockquote> "અર્થ કરતાં ધર્મ વધારે સારો છે, અને કામ કરતાં અર્થ વધારે સારો છે. પરંતુ રાજાએ સૌ પ્રથમ અર્થનો અમલ કરવો જોઈએ અને પુરુષોએ માત્ર અર્થ દ્વારા જીવનનિર્વાહ કરવો જોઈએ. ફરીથી, કામ એ જાહેર મહિલાઓનો વ્યાવસાય હોવાથી તેમણે અન્ય બે કરતાં તેને વધારે મહત્વ આપવું જોઈએ, અને સામાન્ય નિયમમાં આ એક અપવાદ છે."(''કામસૂત્ર'' 1.2.14)<ref>રિચર્ડ બર્ટનના અનુવાદમાંથી લેવામાં આવેલું અવતરણ[http://www.sacred-texts.com/sex/kama/kama102.htm]3 એપ્રિલ 2007ના રોજ મેળવવામાં આવેલું લખાણ. </ref></blockquote> પ્રથમ ત્રણમાં, સદગુણ એ સૌથી ઊંચું ધ્યેય છે, સુરક્ષિત જીવન એ બીજું અને આનંદને સૌથી ઓછું મહત્વ અપાયું છે. જ્યારે ઉદ્દેશો એકબીજા સાથે ઘર્ષણમાં આવે, ત્યારે સૌથી ઉચ્ચ આદર્શનું પાલન કરવુંઆમ, નાણાં મેળવવા માટે સદગુણો સાથે સમાધાન કરવું નહિ, પરંતુ જીવનનિર્વાહ માટે કમાણીને આનંદ કરતાં વધુ પ્રાધાન્ય આપવું, જો કે આમાં અપવાદો છે. [[વાત્સ્યાયન]] ([[:en:Vātsyāyana|Vātsyāyana]]) કહે છે, કઈ રીતે આવક મેળવવી તે વ્યક્તિએ બાળપણમાં શીખવું જોઈએ. યુવાનીનો સમય આનંદ માટે છે અને જેમ વર્ષો પસાર થતા જાય તેમ વ્યક્તિએ સદાચારી જીવનને મહત્વ આપવું જોઈએ અને પુનઃજન્મના ચક્રમાંથી મુક્તિ માટે આશા રાખવી જોઈએ.<ref>પુસ્તક 1, પ્રકરણ 2, લાઈન 2-4 ''વાત્સાયન કામસૂત્રમ'' ઈલેક્ટ્રોનિક સંસ્કૃત એડિશનઃ ટિટસ ટેક્સ્ટ્સ, યુનિવર્સિટિ ઓફ ફ્રેન્કફર્ટ'' {{IAST|bālye vidyāgrahaṇādīn artʰān, kāmaṃ ca yauvane, stʰāvire dʰarmaṃ mokṣaṃ ca}}</ref> ''કામસૂત્ર''ને ક્યારેક તાંત્રિક મૈથુનના પુસ્તક તરીકે જોવામાં આવે છે, જે ખોટુ છે.વિશાળ હિન્દુ પરંપરામાં મૈથુનની પ્રક્રિયા પણ અસ્તિત્વ ધરાવતી હોવાથી [[તંત્ર]] ([[:en:tantra|tantra]]), ''કામસૂત્ર'' તાંત્રિક લખાણ નથી, અને તાંત્રિક વિધિઓ સાથે સંકળાયેલી કેટલીક મૈથુનની રૂઢિઓને તે સ્પર્શતું નથી. [[ગૌતમ બુદ્ધ|બુદ્ધ]] ([[:en:Gautama Buddha|Buddha]]) દ્વારા ''કામસૂત્ર'' અંગે અપાયેલો ઉપદેશ [[અઠ્ઠકવગ્ગ|અઠ્ઠકવગ]] ([[:en:Atthakavagga|Atthakavagga]]) (સૂત્ર ક્રમાંક 1)માં જોઈ શકાય છે.જો કે, આ''કામસૂત્ર'' અત્યંત અલગ પ્રકારનું છે, કારણ કે આનંદ અને ઈન્દ્રિયોના સુખની શોધ દરમિયાન માર્ગમાં આવતાં જોખમો અંગે તે સાવચેત કરે છે. == અનુવાદ == ''કામસૂત્ર''નો સૌથી વધારે જાણીતો અંગ્રેજી અનુવાદ 1883માં અંગત રીતે છપાવવામાં આવ્યો હતો. સામાન્ય રીતે નટખટ પ્રવાસી અને લેખક સર [[રિચર્ડ ફ્રાન્સિસ બર્ટન]] ([[:en:Richard Francis Burton|Richard Francis Burton]])ને શ્રેય આપવામાં આવે છે, પરંતુ પાયાના ભારતીય પુરાતત્વવિદ [[ભગવાનલાલ ઈન્દ્રજી]] ([[:en:Bhagvanlal Indraji|Bhagvanlal Indraji]])એ બર્ટનના મિત્ર અને આઈસીએસ અધિકારી [[ફોસ્ટર ફિટ્ઝગેરાલ્ડ આર્બુથનોટ|ફોસ્ટર ફિટ્ઝગેરાલ્ડ]] ([[:en:Foster Fitzgerald Arbuthnot|Foster Fitzgerald Arbuthnot]])ના માર્ગદર્શન નીચે તથા શિવરામ પરશુરામ ભિંડે નામના વિદ્યાર્થીની મદદથી મુખ્ય કાર્ય કર્યું હતું <ref>મેકકોન્નેચી (2007), પીપી. 123-125</ref>. બર્ટને પ્રકાશક તરીકે ભૂમિકા ભજવી અને સાથે સાથે પાદનોંધો સાથે આવૃત્તિને મઠારી, જેના સૂરમાં મજાકથી માંડીને વિદ્વતા સુધીની વિવિધતા હતી. પ્રસ્તાવનામાં બર્ટન નીચે મુજબ જણાવે છેઃ <blockquote>કેટલાક લોકો માટે એ જાણવું રસપ્રદ હોઈ શકે છે કે વાત્સાયન કઈ રીતે પહેલી વાર પ્રકાશમાં આવ્યા અને તેમનો અનુવાદ અંગ્રેજી ભાષામાં થયો. તે આવી રીતે બન્યું. પંડિતો સાથે અનુવાદ કરતી વખતે `અનુંગા રુંગા, અથવા પ્રેમના તબક્કા`નો સંદર્ભ એક વાત્સ્યાયને વારંવાર અપાતો હોવાનું જોવા મળ્યું હતું. ચતુર વાત્સ્ય આ મતનો હતો અથવા પેલા મતનો હતો. વિદ્વાન વાત્સ્યએ આ બધું કહ્યું છે. આ ચતુર પુરુષ કોણ હતો તેવો પ્રશ્ન થાય એ સ્વાભાવિક છે, અને પંડિતોએ જવાબ આપ્યો કે સંસ્કૃત સાહિત્યમાં પ્રેમ પરના ઉત્કૃષ્ટ પુસ્તકનો સર્જક વાત્સાયન છે અને તેમના સર્જન વગર દરેક સંસ્કૃત પુસ્તકાલય અધૂરું છે, અને તેમના સમગ્ર તબક્કા વિશે જાણવાનું અત્યંત મુશ્કેલ છે. મુંબઈમાંથી મળેલી હસ્તલિખિત પ્રતની નકલ ક્ષતિગ્રસ્ત હોવાથી પંડિતોએ હસ્તલિખિત પ્રતની નકલ માટે બનારસ, કોલકાતા અને જયપુરના પુસ્તકાલયોને પત્ર લખ્યા. નકલો મળ્યા બાદ, દરેકને એકબીજા સાથે સરખાવવામાં આવી અને `જયમંગલા` નામના ભાષ્યની મદદથી આખી નવી હસ્તપ્રત તૈયાર કરવામાં આવી અને તેના આધારે અંગ્રેજીમાં ભાષાંતર કરાયું. મુખ્ય પંડિતનું પ્રમાણપત્ર આ સાથે છેઃ</blockquote> <blockquote>`કૃતિની ચાર અલગ-અલગ નકલોની સરખામણી પછી આ સાથેની હસ્તલિખિતની મારા દ્વારા ખરાઈ કરવામાં આવી છે. પ્રથમ પાંચ ભાગમાં સુધારા માટે મેં "જયમંગલા" નામના ભાષ્યની મદદ લીધી છે, પરંતુ બાકીના ભાગમાં સુધારામાં મને ઘણી મુશ્કેલી પડી છે, કારણ કે અપવાદરૂપ માત્ર એક જ નકલ સહ્ય સ્વરૂપમાં સાચી હતી અને મારી પાસેની અન્ય નકલો અત્યંત ખોટી હતી. આમ છતાં, મોટાભાગની નકલોમાં સામ્યતા ધરાવતા હોય તેવા ભાગને મેં સાચા ભાગ તરીકે ગણ્યા છે.'</blockquote> પોતાના અનુવાદની પ્રસ્તાવનામાં [[યુનિવર્સિટી ઓફ શિકાગો]] ([[:en:University of Chicago|University of Chicago]]) ખાતે ઇતિહાસ અને ધર્મના પ્રાધ્યાપક [[વેન્ડી ડોનિજર]] ([[:en:Wendy Doniger|Wendy Doniger]])એ નોંધ્યું છે કે બર્ટને "1883માં પ્રકાશિત થયેલી અંગ્રેજી આવૃત્તિના લખાણમાં ઉપરછલ્લી સામ્યતા મેળવવામાં સફળતા પ્રાપ્ત કરી હતી."યુનિવર્સિટી ઓફ વિયેના સ્થિત ઈન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ઈન્ડોલોજીના દર્શનશાસ્ત્રી અને સંસ્કૃતના નિષ્ણાત પ્રોફેસર ચોલ્ડવિગ વેર્બાએ ચોકસાઈથી માંડીને વિષય સંદર્ભે 1883ના અનુવાદને બીજો ક્રમ આપ્યો છે, તેમના મતે રિચર્ડ શ્મિડ્ટે 1897માં પ્રકાશિત કરેલું જર્મન-લેટિન પુસ્તકનો ક્રમ પહેલો આવે. <ref>મેકકોનેચી (2007), પી.233</ref> ગુણવત્તાયુક્ત લખાણ માટે [[વેન્ડી ડોનિજર]] ([[:en:Wendy Doniger|Wendy Doniger]])અને ભારતના મનોવિશ્લેષક તથા [[હાવર્ડ યુનિવર્સિટી]] ([[:en:Harvard University|Harvard University]]) ખાતેના વિશ્વના ધર્મના અભ્યાસ માટેના કેન્દ્રના વરિષ્ઠ અધ્યાપક [[સુધિર કકર]] ([[:en:Sudhir Kakar|Sudhir Kakar]]) માન મેળવતા જાય છે, ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ દ્વારા 2002માં તે પ્રકાશિત થઈ હતી. ડોનિજરે પોતાના સંસ્કૃતના જ્ઞાનનો અને કકરે લખાણના મનોવિશ્લેષક અર્થઘટનમાં ફાળો આપ્યો હતો.<ref>મેકોનેચી (2007), પી.232.</ref> અન્ય બે નોંધપાત્ર અનુવાદ [[ઈન્દ્ર સિંહા]] ([[:en:Indra Sinha|Indra Sinha]]) અને [[એલેઈન ડેનીલો]] ([[:en:Alain Daniélou|Alain Daniélou]])ના છે.સિંહાનું 1980માં પ્રકાશિત થયું હતું. 1990ના દસકાની શરૂઆતમાં મૈથુનની મુદ્રાઓ અંગેના પ્રકરણો ઈન્ટરનેટ પર સ્વતંત્ર લખાણ તરીકે વિતરિત થવા માંડ્યા અને આજે એવું મનાય છે કે તે બધું ''કામસૂત્ર''નો જ એક ભાગ છે.<ref>સિંહા, પી. 33.</ref>[[એલેઈન ડેનીલો|એલેઈન ડેનીલુ]] ([[:en:Alain Daniélou|Alain Daniélou]])એ1994માં ''ધ કમ્પલિટ કામસૂત્ર''<ref>http://www.alaindanielou.org/The-Complete-Kama-Sutra.htmlસંપૂર્ણ{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} કામસૂત્ર, [[એલેઈન ડેનીલો]] ([[:en:Alain Daniélou|Alain Daniélou]]) દ્વારા</ref> દ્વારા અનુવાદમાં પોતાનો ફાળો આપ્યો. આ અનુવાદ મૂળતઃ ફ્રેન્ચમાં છે અને ત્યાર બાદ અંગ્રેજીમાં પણ છે, જેમાં મૂળ લખાણ [[વાત્સ્યાયન]] ([[:en:Vātsyāyana|Vatsayana]])નું છે અને સાથે મધ્યયુગીન તથા આધુનિક ભાષ્ય પણ છે. એલેઈન ડેનીલોનો નવો અનુવાદ 1883ની આવૃત્તિથી અલગ છે અને તેમાં સંખ્યાબંધ પદ્ય ભાગ મૂળરૂપે સચવાયા છે અને બે મહત્વના ભાશ્ય પણ છેઃ મધ્યયુગ દરમિયાન યશોધરાએ લખેલ સંસ્કૃત ભાષ્ય તથા હિન્દી ભાષામાં દેવદત્ત શાસ્ત્રીએ લખેલ આધુનિક ભાષ્યનો સમાવેશ થાય છે. == આ પણ જૂઓ == * ''[[અનંગ રંગ]] ([[:en:Ananga Ranga|Ananga Ranga]])'' * ''[[લઝ્ઝત ઉન નિસા]] ([[:en:Lazzat Un Nisa|Lazzat Un Nisa]])'' * [[ભારતમાં લૈંગિકતાનો ઇતિહાસ]] ([[:en:History of sex in India|History of sex in India]]) * [[કામશાસ્ત્ર]] ([[:en:Kamashastra|Kamashastra]]) * [[ધ પરફ્યુમ્ડ ગાર્ડન]] ([[:en:The Perfumed Garden|The Perfumed Garden]]) * [[સોન્ગ ઓફ સોલોમન]] ([[:en:Song of Solomon|Song of Solomon]]) == નોંધ == {{Reflist|2}} == સંદર્ભો == * {{cite book |last=Apte |first=Vaman Shivram |title=The Practical Sanskrit Dictionary |url=https://archive.org/details/practicalsanskri0000apte |year=1965 |publisher=Motilal Banarsidass Publishers |location=Delhi |isbn=81-208-0567-4}}(ચોથી સુધારેલી અને મોટી આવૃત્તિ). * {{cite book |last=Avari |first=Burjor |title=India: The Ancient Past|url=https://archive.org/details/indiaancientpast0000avar |year=2007 |publisher=Routledge|location=London |isbn= 978-0-415-35616-9}} * {{Harvard reference | Authorlink=Alain Daniélou | Last=Daniélou | First=Alain | Title=The Complete Kama Sutra: The First Unabridged Modern Translation of the Classic Indian Text | Publisher=[[Inner Traditions]] | Year=1993 | ID=ISBN 0-89281-525-6 }}. * સુધીર કકર અને {{Harvard reference | Authorlink=Wendy Doniger | Last=Doniger | First=Wendy | Title=Kamasutra (Oxford World's Classics) | Publisher=[[Oxford University Press]] | Year=2002 | ID=ISBN 0-19-283982-9 }}. * {{cite book |last=Flood |first=Gavin |title=An Introduction to Hinduism |year=1996 |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=Cambridge |isbn= 0-521-43878-0}} * {{cite book |last=Flood |first=Gavin (Editor)|title=The Blackwell Companion to Hinduism|year=2003 |publisher=[[Blackwell Publishing]] Ltd.|location=Malden, MA|isbn=1-4051-3251-5}} * {{cite book |last=Hopkins |first=Thomas J. |title=The Hindu Religious Tradition|year=1971 |publisher=Dickenson Publishing Company, Inc. |location=Cambridge}} * {{cite book |last=Keay |first=John|authorlink=John Keay |title=India: A History |url=https://archive.org/details/indiahistoryfrom0000unse |year=2000 |publisher=[[Grove Press]] |location=New York |isbn=0-8021-3797-0}} * {{cite book |last=McConnachie |first=James|authorlink=James McConnachie |title=The Book of Love: In Search of the Kamasutra |url=https://archive.org/details/bookofloveinsear0000mcco |year=2007 |publisher=[[Atlantic Books]] |location=London |isbn=978-1-84354-373-2}} * {{cite book |last=Sinha |first=Indra|authorlink= Indra Sinha |title=The Cybergypsies |url=https://archive.org/details/cybergypsiestrue0000sinh |year=1999 |publisher=Viking |location=New York |isbn=0-60034-158-5}} == બાહ્ય જોડાણ == <!--===========================({{NoMoreLinks}})===============================--> <!--| DO NOT ADD MORE LINKS TO THIS ARTICLE. WIKIPEDIA IS NOT A COLLECTION OF |--> <!--| LINKS. If you think that your link might be useful, do not add it here, |--> <!--| but put it on this article's discussion page first or submit your link |--> <!--| to the appropriate category at the Open Directory Project (www.dmoz.org)|--> <!--| and link back to that category using the {{dmoz}} template. |--> <!--| |--> <!--| Links that have not been verified WILL BE DELETED. |--> <!--| See [[Wikipedia:External links]] and [[Wikipedia:Spam]] for details |--> <!--===========================({{NoMoreLinks}})===============================--> {{wikiquote}} {{wikisource}} {{Commons2|Kama Sutra|Kama Sutra}} ;મૂળ અને અનુવાદો * [http://www.indohistory.com/kamasutra.html સર રિચર્ડ બર્ટન દ્વારા કરાયેલ કામસૂત્ર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120919095241/http://www.indohistory.com/kamasutra.html |date=2012-09-19 }}ના અંગ્રેજી અનુવાદ માટે * {{gutenberg|27827}} * [http://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcs/ind/aind/klskt/kamasutr/kamas.htm કામસૂત્ર મૂળ સંસ્કૃત ભાષામાં], [[ટીટસ (TITUS) (પ્રોજેક્ટ)]] ([[:en:TITUS (project)|TITUS project]]) દ્વારા આપવામાં આવેલ * [http://pisali.ru/pog/15485/ યુરોપીયન કામસૂત્રઃ રાફેલ રોમાનો દ્વારા લિખિત, 17મી સદી]{{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[શ્રેણી:મૈથુન]] 811t79frb30ou23vacawjs7ptm4mqav 0 15771 904810 830741 2026-09-06T05:49:46Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 904810 wikitext text/x-wiki {{સ્ટબ}} '''રોજા''' ([[અરબી ભાષા]]: صوم‎), એ ઉપવાસ માટેનો અરબી શબ્દ છે. રોજા એ ઇસ્લામનાં પાંચ પાયાઓ માંનો એક ગણાય છે. મુસ્લિમ લોકોમાં વર્ષના મહિનાઓમાં, [[રમઝાન]] વધુ આદરણીય ગણાય છે. [[મુસ્લિમ]] લોકો આ માસ દરમિયાન રોજા રાખે છે અને દિવસ દરમિયાન કશુંજ ખાવા,પીવા તથા અન્ય મોજશોખથી દુર રહી, ઇશ્વરની પ્રાર્થના (બંદગી)માં લીન રહે છે. == વ્યુત્પતિ == [[ભારત]], [[પાકિસ્તાન]], [[બાંગ્લાદેશ]], [[અફઘાનિસ્તાન]], [[ઈરાન]] અને મધ્ય એશિયામાં તેને 'રોજા' (કે રોઝા) કહે છે. આ શબ્દ મુળ ઇન્ડો-ઇરાનિયન ભાષા 'ડારી' માંથી આવેલો છે. તુર્કિમાં તેને 'ઓરુક' (oruç) કહે છે. જ્યારે મલેશિયા, બ્રુનેઇ અને સિંગાપૂરમાં તેને 'પૌસા' કહે છે. જે [[સંસ્કૃત ભાષા|સંસ્કૃત]] શબ્દ "ઉપવાસ" પરથી આવેલો છે. ઇન્ડોનેશિયા, દક્ષિણ થાઇલેન્ડ અને દક્ષિણ ફિલિપાઇન્સમાં પણ તેને 'પૌસા' કહેવામાં આવે છે. == વ્યાખ્યા == રોજા દરમિયાન મુસ્લિમોને માટે, સુર્યોદય (ફઝર)થી લઇ અને સુર્યાસ્ત (મઘરીબ) સુધી, ખાવું, પીવું, ધુમ્રપાન અને જાતીય સમાગમ પર મનાઇ હોય છે. રોજા મુલતઃ અલ્લાહની નજીક રહેવા માટેનો અને પોતાની ધર્મપરાયણતા વધારવા માટેનો સનિષ્ઠ પ્રયાસ છે. રોજાનો અન્ય એક ઉદ્દેશ ગરીબો, કે જેઓ પાસે ખાવા પૂરતું અનાજ કે પીવા પૂરતું પાણી નથી, પ્રત્યે સહાનુભૂતિ દર્શાવવાનો પણ છે. બુરાઇ અને કુવિચારોથી બચવાની કોશિશ પણ છે. ઉપવાસ (રોજા)નો એક ઉદ્દેશ વ્યક્તિની ઇચ્છાઓ (ખાવું,પીવું,ક્રોધ,જાતીય ઇચ્છાઓ) પર કાબુ મેળવવાનો અને અલ્લાહની બંદગી પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રીત કરવાનો પણ છે. કુરાનમાં ઉપવાસનો (રોજા નો) આ રીતે ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે:''' يٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ آمَنُواْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ ٱلصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ''' <!--કોઇ ઇસ્લામનાં જાણકારે સાચું ગુજરાતી ભાષાંતર કરવું --> * O those who believe, the fasts have been enjoined upon you as were enjoined upon those before so that you be God-fearing. == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.haqislam.org/ramadan/fasting-in-quraan.htm કુરાનમાં ઉપવાસ (રોજા)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090726113402/http://www.haqislam.org/ramadan/fasting-in-quraan.htm |date=2009-07-26 }} * [http://abdurrahman.org/ramadhan/index.html રોજા અને રમઝાન પર વિસ્તૃત લેખો અને પૂસ્તકોનો સંગ્રહ] * [http://www.islamfrominside.com/Pages/Articles/Fast%20until%20the%20night%20%28Ramadan%29.html રોજાનો ગૂઢ અર્થ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250111115513/http://www.islamfrominside.com/Pages/Articles/Fast%20until%20the%20night%20(Ramadan).html |date=2025-01-11 }} * [http://www.colostate.edu/Orgs/MSA/events/Ramadan.html ઇસ્લામિક તહેવારો] * [http://bostonnow.com/community/blogs/askmuslims/2007/09/12/ramadan-fasting-month-for-muslims-will-start-on-913/ રમઝાન માસનાં શરૂઆત અને અંત સંબંધી માહિતીઓ]{{Dead link|date=ઑક્ટોબર 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.ezsoftech.com/ramadan/ramadan13.asp રમઝાનમાં આરોગ્ય] * [http://blogs.omeriqbal.com/reflections/106 સ્વ-નિયંત્રણમાં ઉપવાસ (રોજા) કેવી રીતે મદદ કરે છે?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014214721/http://blogs.omeriqbal.com/reflections/106 |date=2007-10-14 }} [[શ્રેણી:ઇસ્લામ]] 2wi3w5xkj3sbmq6vjoesxs037yoi68t 0 17183 904801 904791 2026-09-05T16:37:17Z Pristome 86145 [[Special:Contributions/Rbisi|Rbisi]] ([[User talk:Rbisi|talk]])એ કરેલો ફેરફાર [[Special:Diff/904791|904791]] પાછો વાળ્યો Revert vandalism 904801 wikitext text/x-wiki {{માહિતીચોકઠું દેશ |common_name = નૉર્વે |image_flag = Flag_of_Norway.svg |image_coat = Coat of Arms of Norway.svg |image_map = Location Norway Europe.png |map_caption = યુરોપમાં નૉર્વે લીલા રંગ માં પ્રદર્શિત |national_motto = [[Royal mottos of Norwegian monarchs|Royal]]: ''Alt for Norge''{{\}}''Alt for Noreg''<br /><small>("નૉર્વે કે લિએ સબકુછ")</small><br />૧૮૧૪ ઇડ્શોવલ શપથ: ''Enig og tro til [[Dovrefjell|Dovre]] faller''<br /><small>("એકજુટ અને સત્યનિષ્ઠ જ્યાં સુધી ડોવરે ની પહાડીઓ ટૂટવા ન પામે")</small> |national_song = અનાધિકૃત: ''[[Ja, vi elsker dette landet]]''<br /><small>("હાં, અમે આ દેશને પ્રેમ કરીએ છીએ")</small><br />આધિકારિક: ''[[Sønner av Norge]]'' <br /><small>("નૉર્વેના પુત્ર")</small> |national_anthem = ''[[Ja, vi elsker dette landet]]''<br /><small>("હાં, અમે આ દેશને પ્રેમ કરીએ છીએ")</small> |royal_anthem = ''[[Kongesangen]]''<br /><small>("રાજા નું ગીત")</small> |official_languages = [[નૉર્વેજિયન ભાષા|નૉર્વેજિયન]] ([[બોકમાલ]] અને [[નાયનોર્ક્સ]]){{smallsup|1}} |demonym = નૉર્વેજિયાઈ |ethnic_groups = ૮૯.૪% [[નૉર્વેજિયન લોકો|નૉર્વેજિયન]] અને [[સામી લોકો|સામી]]<br />૧૦.૬% અન્ય (૨૦૦૯) |capital = [[ઓસ્લો]] |latd=૫૯ |latm=૫૬ |latNS=N |longd=૧૦ |longm=૪૧ |longEW=E |cctld=no |largest_city = [[ઓસ્લો]] |government_type = {{nowrap|[[સંસદીય વ્યવસ્થા|સંસદીય લોકતન્ત્ર]]}} [[સંવૈધાનિક રાજશાહી]] કે અધીન |leader_title1 = [[રાજશાહી]] |leader_name1 = હેરાલ્ડ પાંચમો |leader_title2 = પ્રધાનમંત્રી |leader_name2 = જેન્સ સ્ટોલ્ટનબર્ગ |leader_title૩ = સ્ટાર્ટિયમ અધ્યક્ષ |leader_name૩ = થ્રોબજોર્ન જેગલેંડ |legislature = ધ [[સ્ટોર્ટીંગ]] |state_religion = [[નૉર્વે નું ચર્ચ]] |sovereignty_type = સ્વતંત્ર |established_event૧ = એકીકરણ |established_date૧ = ૮૭૨ |established_event૨ = સંવિધાન |established_date૨ = ૧૭ મે ૧૮૧૪ |established_event૩ = [[સ્વીડન]] સાથે સાથે ગઠજોડ઼ નું સમાપન|established_date૩ = <br />{{nowrap|ઘોષણા ૭ જૂન ૧૯૦૫}} |area_rank = ૬૧ મો {{smallsup|1}} |area_magnitude = ૧ E૧૧ |area_km2 = 385207<ref name="kart_2019">{{Cite web|url=https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/|title=Arealstatistics for Norway 2019|publisher=Kartverket, mapping directory for Norway|year=2019|access-date=2019-03-31|archive-date=2019-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608034913/https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/|url-status=dead}}</ref> |areami² = ૧૪૮,૭૪૬ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = ૫.૭ <!--૧૨૩૪૫૬૭૮૯૦--> |population_estimate= ૫ ,૬૨૮ ,૪૦૦<ref name="ssbf">{{Cite web|url=https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning|title=Population, 2026-01-01|publisher=Statistics Norway|date=2026-02-25|accessdate=2026-02-26|language=en}}</ref> (૧ .૧ . ૨૦૨૬ કી સ્થિતિ માં) |population_estimate_rank = ૧૨૦ મો |population_estimate_year = ૨૦૨૬ |population_density = ૧૪ .૬ |population_densitymi² = ૩૯ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = ૨૧૧ મો |GDP_PPP_year = ૨૦૦૮ |GDP_PPP = $૨૫૬ .૫૨૩ બિલિયન |GDP_PPP_rank = - |GDP_PPP_per_capita = $૫૩,૪૫૦ |GDP_PPP_per_capita_rank = ૩ જો |HDI_year = ૨૦૨૨ |HDI = {{gain}} ૦.૯૬૬<ref name="UNDP2023">{{Cite web|url=https://hdr.undp.org/data-center/human-development-indexindicies/HDI|title=2022 Human Development Index Ranking|publisher=United Nations Development Programme|date=2023-03-13|accessdate=2024-03-16|language=en}}</ref> |HDI_rank = ૨ રા |HDI_category = <span style="color:#૦૯૦;">ઉચ્ચ</span> |currency = [[નૉર્વેજિયાઈ ક્રોન]] |currency_code = NOK |time_zone = [[કેંદ્રીય યુરોપિયન સમય|સીઈટી]] |utc_offset = +૧ |time_zone_DST = [[કેંદ્રીય યુરોપિયન ગ્રીષ્મ સમય|સીઈએસટી]] |utc_offset_DST = +૨ |date_format = dd-mm-yyyy |cctld = [[.no]], [[.sj]] અને [[.bv]] |calling_code = ૪૭ |footnote૧ = ઉત્તરી સામી છ નગર નિગમ ના નગર પ્રશાસનમાં, લુલે સામી in [[Tysfjord|one]], [[Finnish language|Finnish]]/[[Kven language|Kven]] in [[Porsanger|one]], and [[Southern Sami]] in [[Snåsa|one]]. |footnote૨ = Includes [[Svalbard and Jan Mayen]]. |footnote૩ = This percentage is for the mainland and also includes glaciers<ref name="kart_2019" /> |footnote૪ = Two more TLDs have been assigned, but [[વિકિપીડિયા:As of|to date]] not used: [[.sj]] for Svalbard and Jan Mayen; [[.bv]] for [[Bouvet Island]]. }} '''નૉર્વે''' ([[નૉર્વેજિયન ભાષા|નૉર્વેજિયન]]: Kongeriket Norge) [[યુરોપ]] મહાદ્વીપમાં સ્થિત એક દેશ છે. તેની રાજધાની [[ઓસ્લો]] છે અને મુખ્ય અને રાજભાષા [[નૉર્વેજિયન ભાષા]] છે. == સંદર્ભ == {{Reflist}} {{યુરોપ}} {{સ્ટબ}} [[શ્રેણી:યુરોપ]] [[શ્રેણી:દેશ]] [[શ્રેણી:નોર્વે]] 4qw2yof247cla4wajd0qn3tes15mp4v 0 26670 904806 904084 2026-09-06T03:22:51Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 904806 wikitext text/x-wiki {{સુધારો}} {{Infobox person/Wikidata | fetchwikidata=ALL | onlysourced=no }} '''એવરેમ નોઆમ ચોમ્સ્કી''' ({{Lang-en|Avram Noam Chomsky}}; જન્મ ડિસેમ્બર 7, 1928) અમેરિકન ભાષાશાસ્ત્રી, [[દાર્શનિક]],<ref name="szabo">[http://chomsky.info/bios/2004----.htm "નોઆમ ચોમ્સ્કી"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213051920/http://www.chomsky.info/bios/2004----.htm |date=2015-02-13 }}, ''ડિક્શનરી ઓફ મોડર્ન અમેરિકન ફિલોસોફર્સ, 1860–1960'' માં ઝોલ્ટન જેન્લેર સ્ઝાબો દ્વારા, ed. અર્નેસ્ટ લેપોર (2004). "ચોમ્સ્કીનું બૌદ્ધિક જીવન તેમના ભાષાશાસ્ત્રના કાર્યો અને તેમની રાજકીય સક્રિયતા વચ્ચે વહેંચાયેલું છે અને ફિલસૂફી ત્રીજી દૂરની વસ્તુ તરીકે આવે છે. આમ છતાં, વિશ્લેષક ફીલસૂફોની વચ્ચે તેઓ ત્રણ પાસાઓના કારણે અત્યંત માનભર્યુ સ્થાન ધરાવે છે. પ્રથમ, માનવ વિજ્ઞાનમાં ચોમ્સ્કી પદ્ધતિસરના મહત્વના પદ્ધતિસરના પરિવર્તનમાં તેમણે નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યુ, વીસમી સદીના મધ્યમાં પ્રવર્તતતા પ્રયોગમૂલકથી દૂર જઈને: માનસશાસ્ત્રમાં વર્તનવાદ, ભાષાશાસ્ત્રમાં માળખાવાદ અને ફીલસૂફીમાં હકારાત્મકવાદની તરફેણ કરી. બીજું, વાક્યરચનાના નિયમો પરના તેમના ખળભળાટ મચાવનાર પુસ્તકમાં (ચોમ્સ્કી (1957, 1965)) તેમણે નવાનો વૈચારિક પાયો નાખ્યો, ભાષાશાસ્ત્ર પરત્વે જ્ઞાનવાદી સિદ્ધાંત જેવો અભિગમ અને માનવ ભાષા અને મન વિશે વિચારવા માટે ફિલસૂફોને નવું માળખું આપ્યું. અને આખરે, તેમણે તમામ વિવાદોની સામે પોતાના વિચારોનો સતત બચાવ કર્યો અને વિશ્લેષ ફીલસૂફીના અગ્રણી વ્યક્તિઓ સાથે મહત્વની ચર્ચામાં તેઓ વ્યસ્ત રહ્યા..."</ref><ref>''[[ધી કેમ્બ્રિજ ડિક્શનરી ઓફ ફીલોસોફી]]'' (1999), "ચોમ્સ્કી, નોમ," [[કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટી પ્રેસ]], pg. 138. "ચોમ્સ્કી, નોમ (જન્મ 1928), અગ્રણી અમેરિકન ભાષાશાસ્ત્રી, ફીલસૂફ, અને રાજકીય ચળવળકાર...ફીલસૂફીમાં ચોમ્સ્કીના સૌથી વધુ નોંધપાત્ર યોગદાન, જેવા કે વર્તનવાદને તેમનો પ્રભાવી રદિયો...તેમના વિસ્તૃત વર્ણનો દ્વારા રોકે છે અને ઉપરોક્ત પરિણામોનો બચાવ કરે છે..."</ref> વિદ્વાન [[વિજ્ઞાની]], અને [[રાજકીય ચળવળકાર]] છે. તેઓ [[ઈન્સ્ટિટ્યુટ પ્રોફેસર]] અને [[માસેચ્યુએટ્સ ઈન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ટેક્નોલોજી]] ખાતે [[ભાષાવિજ્ઞાન]]ના [[પ્રતિષ્ઠિત]] પ્રોફેસર છે.<ref>[http://web.mit.edu/linguistics/people/faculty/chomsky/index.html એમઆઇટી ફેકલ્ટી વેબસાઈટ]</ref> શિક્ષણવિદો અને વિક્ષાની સમૂહમાં ચોમ્સ્કી આધુનિક [[ભાષાશાસ્ત્ર]]ના [[જનક]] પૈકીના એક તરીકે જાણીતા છે.<ref>{{cite web|url=http://www.newstatesman.com/200307140016|title=Great thinkers of our time – Noam Chomsky|access-date=2008-08-02|last=Clark|first=Neil|date=2003-07-14|publisher=[[New Statesman]]|quote=Regarded as the father of modern linguistics, founder of the field of transformational-generative grammar, which relies heavily on logic and philosophy.|archive-date=2011-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20111124121922/http://www.newstatesman.com/200307140016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F20B1FFA3A5F0C768CDDAB0994D0494D81&n=Top%2fReference%2fTimes%20Topics%2fPeople%2fC%2fChomsky%2c%20Noam |title=A Changed Noam Chomsky Simplifies|access-date=2008-08-02 |last=Fox|first=Margalit|date=1998-12-05|publisher=[[New York Times]]|quote=… Noam Chomsky, father of modern linguistics and the field's most influential practitioner; …}}</ref><ref>થોમસ ટીમોક્ઝકો, જિમ હેન્લે, જેમ્સ એમ. હેન્લે, ''સ્વીટ રીઝનઃ: અ ફિલ્ડ ગાઈડ ટુ મોડર્ન લોજિક'' , બિર્ખાઉસેર, 2000, p. 101.</ref> 1960ના દસકાથી તેઓ [[રાજકીય અસંતુષ્ટ]] અને [[બળવાખોર]] તરીકે વધારે જાણીતા બન્યા.<ref>નોઆમ ચોમ્સ્કી, ''ચોમ્સ્કી ઓન એનાર્કિઝમ '' (2005), [[એકે પ્રેસ]], pg. 5</ref> 1950ના દસકામાં ચોમ્સ્કીએ [[જનનાત્મક વ્યાકરણ]]ના તેમના સિદ્ધાંતને વિકસાવવાનું શરૂ કર્યું, કે જે સંખ્યાબંધ સુધારેલી આવૃત્તિઓમાંથી પસાર થયું અને તેની [[ભાષાવિજ્ઞાન]] પર ગહન અસર હતી. ભાષાના અભ્યાસ "તમામ માણસો સમજી શકે તેવા સહજ ભાષાશાસ્ત્રીય સિદ્ધાંત", "ભાષાના વિદ્યાર્થીનો પ્રારંભિક તબક્કો," અને "સૌથી વધુ સંભવિત કાર્યપદ્ધતિઓ મારફતે ભાષાકીય વૈવિધ્યના પ્રમાણ."<ref name="cambridge"> ''[[ધી કેમ્બ્રિજ ડિક્શનરી ઓફ ફીલોસોફી]]'' (1999), "ચોમ્સ્કી, નોમ," [[કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટી પ્રેસ]], pg. 138</ref> પર ભાર મૂકતો તેમનો અભિગમ [[સર્વ સામાન્ય વ્યાકરણ]] તરીકે ઓળખાય છે. 1957ના ''[[પદવિન્યાસ માળખા]]'' માં તેમણે આ તમામ વિચારો વર્ણવ્યા છે, કે જે બાદમાં [[પરિવર્તનીય વ્યાકરણ]]ના જમીની કાર્ય તરફ દોરી ગયુ હતું. સર્જનાત્મક ક્ષમતા સંદર્ભે [[યાંત્રિક ભાષા]]ઓના વર્ગીકરણ [[ચોમ્સ્કી સ્તરીકરણ]]ની પણ તેમણે સ્થાપના કરી. 1959માં ચોમ્સ્કીએ વ્યાપક અસર ધરાવતી [[બી. એફ. સ્કિનર]]ના સૈદ્ધાંતિક પુસ્તક ''[[મૌખિક વર્તન]]'' ની સમીક્ષા કરી, કે જે ભાષાનું સક્રિય, [[પ્રભાવી]] વિશ્લેષણ આપવાનો [[વર્તનશાસ્ત્રી]]નો પ્રથમ પ્રયાસ હતો. તેમની સમીક્ષાઓ અને અન્ય લખાણોમાં, તે સમયના વર્તન પ્રભુવત્વવાળા અભ્યાસોના અભિગમ [[વર્તનવાદ]]ને ચોમ્સ્કીએ સ્પષ્ટતાથી અને આક્રમકતાથી પડકાર્યો હતો અને માનસશાસ્ત્રમાં [[ચિંતનાત્મક ક્રાંતિ]] અંગે યોગદાન આપ્યુ હતું. <ref>[http://eric.ed.gov/ERICWebPortal/recordDetail?accno=EJ599372 "લેન્ગવેજ એન્ડ કમ્યુનિકેશનઃ ધી પ્રોબલેમ ઓફ નેઝરલાઈઝિંગ સેમેન્ટિક્સ"], ''લેન્ગવેજ એન્ડ કમ્યુનિકેશન'' , April 2000</ref> ભાષાના અભ્યાસ અભિગમમાં <ref>[http://eric.ed.gov/ERICWebPortal/recordDetail?accno=EJ599372 "લેન્ગવેજ એન્ડ કમ્યુનિકેશનઃ ધી પ્રોબલેમ ઓફ નેઝરલાઈઝિંગ સેમેન્ટિક્સ"], ''લેન્ગવેજ એન્ડ કમ્યુનિકેશન'' , April 2000</ref>તેમના કુદરતી અભિગમે [[ભાષાની ફીલસૂફી]] અને [[મન]]ને પ્રભાવિક કર્યા હતા.<ref name="cambridge"/> [[વિયેટનામ યુદ્ધ]]ના તેમના વિરોધની શરૂઆત તેમના 1967 નિબંધ "[[ધી રીસ્પોન્સિબિલિટી ઓફ ઈન્ટેલેક્ચ્યુઅલ્સ]]" સાથે થઈ અને બાદમાં ચોમ્સ્કીએ પોતાની જાતને અમેરિકી વિદેશ અને ગૃહ નીતિના અગ્રણી ટીકાકાર તરીકે સ્થાપિત કર્યા. ત્યારથી તેઓ આખાબોલા [[રાજકીય ટીકાકાર]] અને સમર્પિત ચળવળકાર બન્યા; તેઓ સ્વ-ઘોષિત [[બળવાખોર-મજૂરસંઘવાદી]]<ref name="Anarcho-Syndicalism 2004">ચોમ્સ્કીએ [[રુડોલ્ફ રોકર|રુડોલ્ફ રોકરના]] પુસ્તક ''એનાર્કો-સીન્ડિકેલિસમઃ થીયરી એન્ડ પ્રેક્ટિસ'' ની પ્રસ્તાવના લખી. તેમાં ચોમ્સ્કીએ લખ્યું: "એક તબક્કે મને લાગયું, અને હજુ પણ લાગે છે, કે રોકર વધારે બહેતર વિશ્વ તરફ આંગળી ચીંધી રહ્યા છે, એક એવું વિશ્વુ કે જે આપણી પહોંચની અંદર છે, એક એવું વિશ્વ કે જેના તરફ 'આપણે પૂરઝડપે હલેસા મારી ગતિ કરી રહ્યા છીએ" તેનો એટલે કે 'વૈશ્વિક વિનાશ'નો સારો વિકલ્પ બની શકે છે. પુસ્તક અવતરણ: રુડોલ્ફ રોકર. ''એનાપ્રો-સીન્ડિકેલિઝમઃ થીયરી એન્ડ પ્રેક્ટિસ'' . એકે પ્રેસ. p. ii. 2004.</ref> અને [[ઉદાર સમાજવાદી]] છે. તેમની [[સામાજિક ટીકા]]માં [[સમૂહ માધ્યમો]]ના વિશ્લેષણનો પણ સમાવેશ થાય છે; તેમના ''[[Manufacturing Consent: The Political Economy of the Mass Media]]'' (1988), [[એડવર્ડ એસ. હર્મન]] સાથે સંયુક્ત રીતે લખાયેલ, માધ્યમો અને તેમના હેતુને ચકાસવા [[પ્રોપગેન્ડા મોડેલ]] સિદ્ધાંતને બનાવવામાં આવ્યો હતો. 1992માં [[કલા અને માનવીય ગણના સૂચકાંક]] મુજબ, તે સમયના કોઈપણ જીવિત વ્યક્તિ કરતાં વધારે વખત 1980-1992 દરમિયાન કોમ્સ્કીને સ્રોત તરીકે ટાંકવામાં આવતા હતા, અને સૌથી વધારે વખત ટાંકવામાં આવતા આઠમા સ્રોત હતા.<ref>{{cite news |title=Chomsky is Citation Champ|publisher=[[MIT]] News Office|date=1992-04-15|url=http://web.mit.edu/newsoffice/1992/citation-0415.html|access-date=2007-09-03}} </ref><ref>{{cite news |last=Hughes |first=Samuel |title=Speech! |publisher=''[[Pennsylvania Gazette (newsletter)|The Pennsylvania Gazette]]'' |date=July/August 2001 |url=http://www.chomsky.info/onchomsky/200107--.htm |access-date=2007-09-03 |quote=According to a recent survey by the Institute for Scientific Information, only Marx, Lenin, Shakespeare, Aristotle, the Bible, Plato, and Freud are cited more often in academic journals than Chomsky, who edges out Hegel and Cicero. |archive-date=2007-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929095612/http://www.chomsky.info/onchomsky/200107--.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="robinson"> {{cite news |last=Robinson |first=Paul |title=The Chomsky Problem |publisher=''[[The New York Times]]'' |date=1979-02-25 |quote=Judged in terms of the power, range, novelty and influence of his thought, Noam Chomsky is arguably the most important intellectual alive today. He is also a disturbingly divided intellectual.}}</ref> અગ્રણી સાંસ્કૃતિક વ્યક્તિ તરીકે પણ તેઓની ગણના થાય છે.<ref>મેટ્ટ ડેલ્લિંગર, "સાઉન્ડ્સ એન્ડ સાઈટ્સ: નોઆમ ચોમ્સ્કી," ''[[ધી ન્યૂ યોર્કર]]'' , [http://www.newyorker.com/archive/2003/03/31/030331on_onlineonly02 લિન્ક], 3-31-03, પ્રાપ્ય 1-26-09</ref> આ સમયે જ [[અમેરિકી વિદેશ નીતિ]]ના અગ્રણી ટીકાકાર તરીકેની તેમની ઓળખે તેમને વિવાદાસ્પદ બનાવ્યા.<ref>[http://www.publishersweekly.com/article/CA296856.html "ધી એક્સિડેન્ટલ બેસ્ટસેલસ], ''[[પબ્લિશર્સ વીકલી]]'' , 5-5-03, પ્રાપ્ય 10-11-08. "ચોમ્સ્કીની વિવાદાસ્પદ રાજકીય કૃતિઓ...મુખ્ય પ્રવાહના સૌથી વધુ વેચાણ ધરાવતા પુસ્તકો બની."</ref> == જીવનચરિત્ર == [[ચિત્ર:MIT Campus.jpg|thumb|મિત ખાતે રે એન્ડ મારિયા સેન્ટર, કે જેમાં ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ લિન્ગ્વિસ્ટિક્સ એન્ડ ફીલોસોફિ ખાતે ચોમ્સ્કી ઓફિસ ધરાવે છે.]] [[ફીલાડેલ્ફિયા]], [[પેન્સિલ્વેનિયા]]ની પડોશમાં [[પૂર્વ ઓક લેન]]ના સમૃદ્ધ [[યહૂદી]] માતા-પિતાના ઘરે 7 ડિસેમ્બર, 1928ની સવારે કોમ્સ્કીનો જ્ન્મ થયો હતો, તેઓ [[ગ્રેટ્ઝ કોલેજ]] ખાતે [[હીબ્રૂ]]ના નામી પ્રાધ્યાપક અને [[આઇડબલ્યુડબલ્યુ]] (ઈન્ડસ્ટ્રિયલ વર્કર્સ ઓફ ધી વર્લ્ડ)ના સભ્ય [[વિલિયમ ચોમ્સ્કી]] (1896–1977)ના પુત્ર, [[યુક્રેઈન]]ના વતની હતા. તેમની માતા [[એલ્સિ ચોમ્સ્કી]] હાલના [[બેલારૂસ]]ની વતની હતી અને તેમના પતિ કરતાં વિપરિત યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં તેનો ઉછેર થયો હતો અને "સામાન્ય [[ન્યૂ યોર્ક ઈંગ્લિશ]]" તેઓ બોલતા હતા. તેમની પ્રથમ ભાષા [[યિદ્દીશ]] હતી,<ref name="Goodman">{{cite web |url=http://www.chomsky.info/interviews/20041126.htm |title=The Life and Times of Noam Chomsky, Noam Chomsky interviewed by Amy Goodman |publisher=www.chomsky.info |access-date=2008-12-21 |last= |first= |archive-date=2009-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090114035127/http://www.chomsky.info/interviews/20041126.htm |url-status=dead }}</ref> પણ ચોમ્સ્કી કહેતા કે આ ભાષા બોલવી તે તેમના પરિવારની પરંપરા છે.<ref name="Goodman"/> તેઓ તેમના પરિવારને એક પ્રકારના "સંકુચિત [[યહૂદી વાડા]]માં રહેનાર," "યિદ્દીશ બાજુ" અને "હીબ્રૂ બાજુ,"માં વિભાજિત અને પાછલી બાજુ સાથે વધારે જોડાણ ધરાવનાર તથા તેને ઉછેરમાં જ "હીબ્રુ સાહિત્ય અને સંસ્કૃતિ આત્મસાત કરાવનાર" તરીકે વર્ણવે છે. ચોમ્સ્કી તેણે પોતે અંગત રીતે 1930ના મધ્ય-દસકામાં [[આઈરિશ કેથોલિકો]] અને જર્મન કેથોલિકો તથા [[યહૂદીવાદ-વિરોધી]]ઓ સાથે અનુભવેલા તણાવનું પણ વર્ણન કરે છે. નાઝીઓના હાથમાં પેરિસની ઉજવણીમાં યોજાયેલી જર્મન-અમેરિકન "બીઅર પાર્ટી"નું પણ તે સ્મરણ કરે છે.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=8ghoXQxdk6s&feature=related]</ref> 1980ના દસકામાં મધ્ય અમેરિકાના ખ્રિસ્તિ સંપ્રદાયના મકાનમાં રોકાવાની વક્રતાની ચર્ચામાં ચોમ્સ્કીએ સમજાવ્યુ હતું કે બાળપણ દરમિયાન, "આસપાસમાં અમે એકલા જ યહૂદી પરિવાર હતા. કેથોલિકોથી હંમેશા ફફડતા રહીને હું મોટો થયો. તેઓ એવા લોકો છે કે જે શાળાએ જવાના રસ્તામાં તમને મારે છે. તેથી, તેઓ જ્યારે પેલા મકાનમાંથી બહાર આવીને ગલીમાં પહોંચે કે જે ખ્રિસ્તિ શાળા હતી ત્યારે હું સમજી જતો કે, તેઓ યહૂદી વિરોધી બકવાસ કરી રહ્યા હતા. તેથી બાળપણની સ્મૃતિઓમાંથી બહાર આવતાં લાંબો સમય લાગ્યો."<ref>{{cite journal | url = http://www.thirdworldtraveler.com/Chomsky/Chomsky_Tapes_MAlbert.html | title = The Chomsky Tapes: Conversations with Michael Albert | month = November | year = 2001 | journal = [[Z magazine]]}}</ref> ચોમ્સ્કી પોતાના પ્રથમ લેખને યાદ કરતાં જણાવે છે કે, તે લેખ 10 વર્ષની ઉંમરે લખાયો હતો અન તે સમયે તેઓ [[ઓક લેન કન્ર્ટી ડે સ્કૂલ]] ખાતે વિદ્યાર્થી હતા. આ લેખ [[સ્પેનિશ ગૃહયુદ્ધ]]માં બાર્સિલોનાના પતન બાદ [[ફાસીવાદ]]ના પ્રસારના જોખમ અંગે લખાયો હતો. 12 કે 13 વર્ષની ઉંમરથી તેઓ બળવાખોર રાજકારણને વધારે સંપૂર્ણ રીતે ઓળખતા થયા.<ref>ક્રેઈસલેસ(2002), {{cite web |title=Chapter 1: Background |url=http://globetrotter.berkeley.edu/people2/Chomsky/chomsky-con1.html |access-date=2007-09-03 |archive-date=2017-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010005428/http://globetrotter.berkeley.edu/people2/Chomsky/chomsky-con1.html |url-status=dead }}</ref> [[સેન્ટ્રલ હાઈસ્કૂલ ઓફ ફિલાડેલ્ફિયા]]ના સ્નાતક ચોમ્સ્કીએ 1945માં [[યુનિવર્સિટી ઓફ પેન્સિલ્વેનિયા]] ખાતે [[તત્ત્વજ્ઞાન]] અને [[ભાષાશાસ્ત્ર]]નો અભ્યાસ શરૂ કર્યો અને [[સી. વેસ્ટ ચર્ચમેન]] તથા [[નેલ્સન ગુ઼મેન]] જેવા ફીલસૂફો તથા [[ઝેલિગ હેરિસ]] જેવા ભાષાશાસ્ત્રીઓ સાથે વર્ગો લીધા. હેરિસના શિક્ષણમાં ભાષાના માળખામાં [[ગાણિતિક વિશ્લેષણ]] (એક પેટાસહમૂહથી વાક્યના અન્ય સમૂહ સુધીનો નકશો) જેવી તેમની પરિવર્તનની શોધનો સમાવેશ થતો હતો. ચોમ્સ્કીએ 1951માં રૂપસ્વરઘટકાત્મક નિયમનો સંદર્ભ પોતાના અનુસ્નાતકના નિબંધમાં આપ્યો હતો. [[કાર્નેપના]] 1938 પરિવર્તનના નિયમોની મિમાંસા (વિ. રચનાના નિયમો) સંદર્ભે ''આધુનિક હીબ્રુનું રૂપસ્વરઘટકાત્મક'' , અને પરિણામે વ્યાકરણિય પરિવર્તનને હેરિસ કરતાં ખૂબ જ અલગ રીતે [[સંદર્ભ-મુક્ત વ્યાકરણ]] ([[અનુ ઉત્પાદન પદ્ધતિમાંથી મેળવેલ]]) પુનઃવ્યાખ્યાયિત કર્યુ હતું. હેરિસના રાજકીય વિચારોએ ચોમ્સ્કીના ઘડતરમાં મહત્વનો ફાળો આપ્યો હતો.<ref>{{cite book|url=http://books.google.co.uk/books?id=GhwvCoZBFoYC&pg=PA47&lpg=PA47&dq=chomsky+%22zellig+harris%22&source=web&ots=8hek6p86Fg&sig=SMBMAJ4rqkWT1MFySavr_K8TFE8&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=10&ct=result#PPA47,M1|title=Noam Chomsky: A Life of Dissent – Google Book Search|publisher=books.google.co.uk|access-date=2008-12-21|last=|first=}}</ref> ચોમ્સ્કીએ 1949માં [[બીએ]] અને 1951માં [[એમએ]]ની પદવી મેળવી. 1949માં તેઓએ ભાષાશાસ્ત્રી [[કેરોલ શાટ્ઝ]] સાથે લગ્ન કર્યા. તેઓનું દામ્પત્ય જીવન 69 વર્ષો સુધી જળવાયેલુ રહ્યું અને ડિસેમ્બર 2008માં તેના મૃત્યુ સાથે તેનો લગ્નજીવનનો અંત આવ્યો.<ref> {{cite web |last=Marquard |first=Bryan |title=Carol Chomsky; at 78; Harvard language professor was wife of MIT linguist |publisher=[[Boston Globe]] |date=2008-12-20 |url=http://www.boston.com/news/education/higher/articles/2008/12/20/carol_chomsky_at_78_harvard_language_professor_was_wife_of_mit_linguist/ |access-date=2008-12-20}} </ref> આ દંપતિને બે દીકરીઓ હતી [[અવિવા]] (જન્મ. 1957) અને ડિએન (જન્મ. 1960), અને એક દીકરો હેરી (જન્મ. 1967). પત્ની કેરોલ સાથે ચોમ્સ્કીએ 1953માં [[હાઝોરીઅ]], [[ઈઝરાયેલ]]માં [[કિબુટ્ઝ]](ખેડૂતોની એક વસાહત) ખાતે સમય ગાળ્યો હતો . એક પ્રશ્નોત્તરીમાં ચોમ્સ્કીને પૂછવામાં આવ્યું કે શું તેમનું રોકાણ "નિરાશાકારક" હતું, તેના જવાબમાં ચોમ્સ્કીએ કહ્યું, "ના, મને તે ખૂબ જ ગમ્યું," જો કે ડાબેરી સાથે સંકળાયેલા કિબુટ્ઝના ઘણાં સભ્યો સ્ટાલિનનું રક્ષણ કરવાનું અને રશિયાના તત્કાલીન વર્તમાન અને સંભવિત ભવિષ્યનું ગુલાબી ચિત્ર આલેખવાનું પસંદ કરતા હતા. તેથી કિબુટ્ઝ ખાતે 1950ના દસકાની શરૂઆતને તેઓ "આદર્શ વાતાવરણ" અને "તીવ્ર રાષ્ટ્રવાદી" કહી શક્યા નહીં.<ref>{{Cite web |url=http://www.chomsky.info/interviews/20051110.htm |title=શિરા હેડાડ દ્વારા નોઆમ ચોમ્સ્કી સાથે પ્રશ્નોત્તરી |access-date=2010-09-07 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923221910/http://www.chomsky.info/interviews/20051110.htm |url-status=dead }}</ref> ચોમ્સ્કીની નોંધો કિબુટ્ઝની જેમ રહેતા ઘણાં સમૂહોમાં હકારાત્મક પાસાઓ જુએ છે કે જેમાં વાલીઓ અને બાળકો અલગ ઘરના રૂમમાં સાથે રહેતા હતા અને જ્યારે તેઓને પૂછવામાં આવતું કે, "શું તેઓ કિબુટ્ઝના ઇતિહાસમાંથી કોઈ પાઠ શીખ્યા,"<ref>{{Cite web |url=http://www.zmag.org/zspace/commentaries/186 |title=એઈટ ક્વેશ્ચન્સ ઓન કિબુટ્ઝિમ: આન્સર્સ ફ્રોમ નોઆમ ચોમ્સ્કી ક્વેશ્ચન્સ ફ્રોમ નિકોસ રેપ્ટિસ |access-date=2010-09-07 |archive-date=2017-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170727035114/http://www.zmag.org/zspace/commentaries/186 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.csudh.edu/dearhabermas/kibbutzim01.htm |title=કિબુટ્ઝમ એઝ અ ક્લાઈમેટ ફોર લર્નિંગ |access-date=2010-09-07 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528044409/http://www.csudh.edu/dearhabermas/kibbutzim01.htm |url-status=dead }}</ref> હતા ત્યારે તેઓ જવાબ આપતા "કેટલીક રીતે, વિનાશ પહેલા બહુ ટૂંકા ગાળા માટે ટકેલા અન્ય કોઈપણ પ્રયત્ન કરતાં કિબુટ્ઝવાદ વિપ્લવવાદના આદર્શોની વધારે નજીક હતો, અથવા તે મુજબના પ્રમાણ જેવો હતો. આ રીતે જોઈએ તો, મને લાગે છે કે તેઓ અત્યંત આકર્ષક અને સફળ હતા; સિવય કે અંગત અકસ્માતો, હું કદાચ ત્યાં જીવ્યો હતો – કેટલા સમય માટે, તે અંદાજવું મુશ્કેલ છે". ચોમ્સ્કીએ 1955માં [[યુનિવર્સિટી ઓફ પેન્સિલ્વેનિયા]] ખાતેથી લિન્ગ્વિસ્ટિકમાં તેમની [[પીએચડી]]ની પદવી મેળવી. તેઓએ [[હાવર્ડ યુનિવર્સિટી]] ખાતેના ચાર વર્ષ દરમિયાન તેમનું ડોક્ટરેટનું સંશોધન [[હાવર્ડ જુનિયર ફેલો]] તરીકે કર્યુ હતું. તેમના [[ડોક્ટરલ નિબંધ]]માં તેઓએ તેમના કેટલાક ભાષાશાસ્ત્રીય વિચારોના નિર્માણની શરૂઆત કરી હતી, ભાષાશાસ્ત્રમાં તેમના ઉત્તમ પુસ્તક તરીકે લેખાતા 1975ના તેમના પુસ્તક ''[[સીન્ટેક્ટિક સ્ટ્રક્ચર્સ]]'' માં તેનું નિરૂપણ કર્યુ હતું. ચોમ્સ્કી 1955માં [[માસેચ્યુએટ્સ ઈન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ટેકનોલોજી]] (એમઆઇટી)ના સ્ટાફમાં જોડાયા અને 1961માં ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ મોડર્ન લેન્ગ્વેજીસ એન્ડ લિન્ગ્વિસ્ટિક્સ (જે હવે ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ લિન્ગ્વિસ્ટિક્સ એન્ડ ફીલોસોફી તરીકે ઓળખાય છે)ખાતે તેઓ પૂર્ણ સમયના પ્રોફેસર તરીકે નિયુક્તિ પામ્યા. 1966 થી 1976 તેઓ આઘુનિક ભાષા અને ભાષાશાસ્ત્રમાં ફેરારી પી. વોર્ડ પ્રોફેસરશિપ ધરાવતા હતા અને 1976માં તેઓ ઈન્સ્ટિટ્યુટ પ્રોફેસર તરીકે નિયુક્તિ પામ્યા. 2010 અનુસાર ચોમ્સ્કીએ સતત 55 વર્ષ સુધી એમઆઇટી ખાતે ભણાવ્યું છે. ફેબ્રુઆરી 1967માં, ''[[ધી ન્યૂયોર્ક રીવ્યૂ બુક]]'' માં પ્રકાશિત થયેલા તેમના નિબંધ <ref>{{cite journal |last=Chomsky |first=Noam |title=The Responsibility of Intellectuals |journal=[[The New York Review of Books]] |volume=8 |issue=3 |pages= |date=1967-02-23 |url=http://www.nybooks.com/articles/12172 |access-date= 2007-09-03}}</ref>"[[બૌદ્ધિકોની જવાબદારી-ધી રીસ્પોન્સિબિલિટિસ ઓફ ઈન્ટેલેક્ચ્યુઅલ્સ]]", સાથે ચોમ્સ્કી [[વિયેટનામ યુદ્ધના]] અગ્રણી વિરોધીઓ પૈકીના એક બન્યા. જેનું અનુસરણ તેમણે 1969ના પુસ્તક ''[[અમેરિકન પાવર એન્ડ ધી ન્યુ મેન્ડેરિઅન્સ]]'' માં કર્યું, કે જે તેમને અમેરિકાના મોખરાના અસંતુષ્ટ તરીકે સ્થાપિત કરનાર નિબંધોનો સંગ્રહ છે. અમેરિકી વિદેશ નીતિમાં ઘણે દૂર સુધી પહોંચ ધરાવતી તેમની ટીકા અને અમેરિકી સત્તાની કાયદેસરતાએ તેમને [[વિવાદાસ્પદ વ્યક્તિ બનાવ્યા]]: મહદ્અંશે અમેરિકાના [[મુખ્યમાધ્યમો]] ચોંકી જતા<ref> {{cite web |last=Turan |first=Kenneth |title=''Power and Terror''— Movie review |publisher=''[[Los Angeles Times]]'' |date=2003-01-24 |url=http://www.calendarlive.com/movies/reviews/cl-et-turan24jan24,0,1640744.story |access-date=2007-09-04 |quote=[Chomsky] "is so lucid" [and his] "point of view is so rarely heard.}} </ref><ref>{{cite web |last=Wall |first=Richard |title=Who's Afraid of Noam Chomsky? |publisher=LewRockwell.com |date=2004-08-17 |url=http://www.lewrockwell.com/wall/wall26.html |access-date=2007-09-03 |quote=[Chomsky] has historically been distrusted and shunned by the US mainstream media.}} </ref><ref>{{cite web |last=Flint |first=Anthony |title=Divided Legacy |publisher=''[[The Boston Globe]]'' |date=1995-11-19 |url=http://www.chomsky.info/onchomsky/19951119.htm |access-date=2007-09-04 |quote=Ask this intellectual radical why he is shunned by the mainstream, and he'll say that established powers have never been able to handle his brand of dissent. |archive-date=2007-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926223912/http://www.chomsky.info/onchomsky/19951119.htm |url-status=dead }}</ref><ref>બાર્સ્કી(1997), {{cite web|title=Chapter 4|url=http://cognet.mit.edu/library/books/chomsky/chomsky/4/17.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071213043821/http://cognet.mit.edu/library/books/chomsky/chomsky/4/17.html|archive-date=2007-12-13|access-date=2007-09-04}} બાર્સકી [[એડવર્ડ હર્મન|એડવર્ડ હર્મનના]] કેટલાક અંશો ટાંકીને ચકાસે છે કે શા માટે "અમેરિકાના સૌથી વધુ જાણીતા બુદ્ધિજીવી અને અસંતુષ્ટની આ રીતે અવગણના થશે અને એટલે સુધી કે મુખ્ય ધારાના અખબારો પણ તેમનો માર્ગ રુંધશે." ઉદાહરણ તરીકે, "ચોમ્સ્કી ક્યારેય વૈવિધ્યના સ્તંભમાં ''[[વોશિંગ્ટન પોસ્ટ]]'' માં નહોતા, અને ''[[ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સ]]'' માં તેમનો એકલાનો અભિપ્રાય તેમનું મૂળ યોગદાન નહોતું પરંતુ [[સેનેટ ફોરેન રીલેશન કમિટી]] સમક્ષની કબૂલાતના અંશો હતો."</ref> તેમના વિચારોના કારણે પ્રકાશનગૃહો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમાચાર કેન્દ્રો અવાર-નવાર તેમની પૃચ્છા કરતા રહે છે. અમેરિકી વિદેશ નીતિની ટીકાના કારણે ચોમ્સ્કીને જાનથી મારી નાખવાની ધમકી મળી છે.<ref name="Stroumboulopoulos">{{cite web |last=Stroumboulopoulos |first=George |title=Noam Chomsky on ''The Hour'' |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]] |date=2006-03-13 |url=http://www.cbc.ca/thehour/video.php?id=991 |access-date=2007-09-04}}</ref> આતંકવાદી તરીકે વધારે જાણીતા [[થીઓડોર કાઝીન્સ્કિ]]ની આયોજિત યાદીમાં પણ તેઓ હતા; કાઝીન્સ્કિના તે સમયગાળા દરમિયાન વિસ્ફોટકો માટે ચોમ્સ્કીએ પોતાના તમામ મેઈલ પણ તપાસાવ્યા હતા.<ref name="Stroumboulopoulos"/> તેઓ જણાવે છે કે ખાસ કરીને જ્યારે તેઓ એમઆઇટી સંકુલમાં હોય છે ત્યારે તેમને સામાન્ય રીતે પોલીસનું છૂપું રક્ષણ મળે છે, જો કે તેઓ પોલીસ રક્ષણ સાથે સંમત થતા નથી.<ref name="Stroumboulopoulos"/> ચોમ્સ્કી [[લેક્સિન્ગ્ટોન]], [[માસેચ્યુએટ્સ]] ખાતે રહે ચે અને રાજકારણ પર વ્યાખ્યાન આપવા વારંવાર મુસાફરીઓ કરે છે. == ભાષાવિજ્ઞાનમાં પ્રદાન == નોઆમ ચોમ્સ્કીના ''લોજીકલ સ્ટ્રકચર ઓફ લિંગ્વિસ્ટીક થીયરી'' (1955,75)નું શુદ્ધ સ્વરૂપ અને ''[[સિન્ટેકિટક સ્ટ્રકચર્સ]]'' થી પ્રારંભ થતું '''કોમસ્કિયન''' ભાષાવિજ્ઞાન [[માળખા આધારિત ભાષાવિજ્ઞાન]]ને પડકારે છે અને [[પરિવર્તન પામતા વ્યાકરણ]]ને રજૂ કરે છે. આ અભિગમમાં શબ્દો (શબ્દ ક્રમ)માં ઔપચારિક વ્યાકરણની લાક્ષણિકતા ધરાવતા હોય છે, ખાસ કરીને પરિવર્તન પામતા નિયમો સાથે [[સંદર્ભરહિતના વ્યાકરણ]]નો દાયરો વિસ્તારવામાં આવે છે. ભાષાવિજ્ઞાનના ક્ષેત્રમાં તેનું સૌથી પ્રભાવશાળી અને સમયની કસોટી પર ખરું ઊતરનારું પ્રદાન તેનો એ દાવો છે કે [[ઔપચારિક વ્યાકરણ]]ના ઊપયોગ સાથેનું ભાષાની યોગ્ય રજૂઆતનું જ્ઞાન ભાષામાં ઊત્પાદકતામાં વધારો કરે છે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, ભાષાનું ઔપચારિક વ્યાકરણ મર્યાદિત નિયમો અને યોગ્ય સ્થાનના નિશ્ચિત માળખા સાથે સાંભળનાર-બોલનારની નવા શબ્દો સહિતના અગણિત શબ્દપદોને પેદા કરવાની અને તેનું અર્થઘટન કરવાની શકિતને સમજાવે છે. શુદ્ધ સ્વયંભૂ વ્યાકરણનો [[આધુનિક ખ્યાલ પૂર્વે]]ના જ્ઞાનના [[રેશનાલિસ્ટ]] વિચારો સાથે સંકળાયેલો હોવા છતાં ચોમ્સ્કીએ તેના માટે [[પાણિની]]નો ઋણ સ્વીકાર કર્યો છે. ચોમ્સ્કીએ ભાષા કુદરતી હોવાનું ''સાબિત કર્યું'' હોવાનું અને 'યુનિવર્સલ ગ્રામર' (યુજી) ''શોધી કાઢ્યું'' હોવાની ખોટી ધારણાઓ બાંધવામાં આવી છે. હકીકતમાં, ચોમ્સ્કીએ માત્ર એવું નિરીક્ષણ કર્યું કે માનવનું બાળક અને બિલાડીનું બચ્ચું બંને કુદરતી રીતે તર્ક કરવાની ક્ષમતા ધરાવતા હોવા છતાં જો બંનેને સમાન પ્રકારની ભાષાકીય માહિતી ઉપલબ્ધ બનાવવામાં આવે તો માનવનું બાળક હંમેશા ભાષાને સમજવાની અને તેને ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા મેળવી લે છે, જયારે બિલાડીનું બચ્ચું કયારેય આ પ્રકારની ક્ષમતા કેળવી શકતું નથી. માનવમાં રહેલી, જયારે બિલાડીમાં અભાવ હોય તેવી યોગ્ય ક્ષમતાને ચોમ્સ્કીએ "લગ્વેજ એકિવઝીશન ડિવાઈસ" (એલએડી) નામ આપ્યું અને સૂચવ્યું કે એલએડી શું છે તેમજ શકય બની શકે તેવી [[માનવીય ભાષા]]ઓની શ્રેણીમાં એલએડીને મૂકવામાં કયા પ્રકારના અવરોધો રહેલા છે તે શોધી કાઢવાની જવાબદારી ભાષાવૈજ્ઞાનિકોની છે. આ પ્રકારના અવરોધોના પરિણામ સ્વરૂપ સર્વસામાન્ય પાસાઓને ઘણીવખત "યુનિવર્સલ ગ્રામર" અથવા યુજી કહેવામાં આવે છે. ઈ.સ. 1979માં પીસામાં વિકસાવવામાં આવેલો અને પછીથી ''[[Lectures on Government and Binding: The Pisa Lectures|લેકચર્સ ઓન ગવર્નમેન્ટ એન્ડ બાઇન્ડિંગ]]'' (એસજીબી)માં પ્રકાશીત કરવામાં આવેલો પ્રિન્સિપલ્સ એન્ડ પેરામીટર્સ (પીએન્ડપી) અભિગમ યુનિવર્સલ ગ્રામર માટેનો મજબૂત દાવો કરે છેઃ ભાષાની અંદર રહેલા વ્યાકરણના નિયમો કુદરતી અને સ્થાયી છે અને વિશ્વની ભાષાઓમાં રહેલા તફાવતોને મગજમાં ઠસાવવામાં આવતા માપદંડની રીતે લક્ષણોને આધારે વર્ગીકરણ કરી શકાય (જેમકે પ્રો-ડ્રોપ માપદંડ, અંગ્રેજીમાં વાકયના કર્તાનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ જરૂરી છે, પરંતુ સ્પેનિશમાં વૈકલ્પિક રીતે તેનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવતો નથી.), જેને ઘણીવાર ચાંપ સાથે સરખાવવામાં આવે છે. (આમ પ્રિન્સિપલ્સ એન્ડ પેરામીટર્સ શબ્દપ્રયોગ આ અભિગમ માટે કરવામાં આવે છે.) આ પ્રમાણે જોઇએ તો, ભાષા શીખી રહેલા બાળકને માત્ર કેટલીક [[શબ્દકોષીય]] વસ્તુઓની (શબ્દો, વ્યાકરણના [[ભાષા એકમો]] અને રૂઢિપ્રયોગો) અને નક્કી કરવામાં આવેલા યોગ્ય માપદંડોની જરૂર પડે છે, જે માત્ર થોડા ઉદાહરણોના આધારે શકાય. આ મતના સમર્થકો દલીલ કરે છે કે જયાં સુધી બાળકોમાં ભાષાઓ શીખવાની કુદરતી ક્ષમતા હોય છે ત્યાં સુધી તેઓ ખૂબ જ ઝડપથી ભાષા શીખે છે. વિશ્વભરના બાળકો ભાષાઓ શીખવા માટે સરખાં પગલાં અનુસરે છે અને બાળક પોતાની પ્રથમભાષા (માતૃભાષા) શીખવામાં કેટલીક ચોક્કસ ભૂલો કરે છે તે હકીકત છે, જયારે અન્ય સામાન્ય રીતે તાર્કિક પ્રકારની જણાતી ભૂલો કયારેય થતી નથી (અને ચોમ્સ્કી અનુસાર માત્ર ભાષા સાથે સંકળાયેલા નહીં પરંતુ સંપૂર્ણ રીતે સામાન્ય શિક્ષણ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે કે નહીં તેનું પણ પરિક્ષણ કરવું જોઇએ), તેવી દલીલો કુદરતીપણાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કરવામાં આવી છે. તાજેતરમાં, તેના [[મિનિમેલિસ્ટ પ્રોગ્રામ]] (1995)માં, પ્રિન્સિપલ્સ એન્ડ પેરામીટર્સનો મૂળ ખ્યાલ જાળવી રાખતાં, ચોમ્સ્કીએ ઓછામાં ઓછા અને અત્યંત જરૂરી હોય તેવા ઘટકો સિવાયના ઘટકોને કાઢી નાંખીને એલજીબી મોડલમાંથી ઉદ્ભવેલા ભાષાકીય તંત્રને વ્યવસ્થિત કરવાના પ્રયત્નો કર્યા છે, જયારે કરકસર અને શકય તેટલી વધારે ડિઝાઈન પર ભાર મૂકતાં સિદ્ધાંતો પર ભાર મૂકતાં માનવીય ભાષાઓના આર્કિટેક્ચરના સામાન્ય અભિગમની તરફેણ કરી છે, જે સામાન્ય રીતે મૂળ પીએન્ડપી અભિગમમાં રજૂ કરવામાં આવતા વિચારોથી વિરોધાભાસ દર્શાવે છે. બાળકમાં [[ભાષાના હસ્તાંતરણ]] પરના સંશોધન પર ચોમ્સ્કીના વિચારોનું ભારે પ્રભુત્વ હતું.{{Specify|date=March 2007}} તેમ છતાં આ ક્ષેત્ર પર કામ કરતા કેટલાક સંશોધકો ચોમ્સ્કીના સિદ્ધાંત સાથે સહમત નથી તેના સ્થાને તેઓ [[ઇમર્જનિસ્ટ]] અથવા [[કનેક્શનિસ્ટ]] સિદ્ધાંતની હિમાયત કરી રહ્યા છે અને ભાષાને મગજમાં સામાન્ય પ્રક્રિયા પ્રણાલીની ઘટના સુધી મર્યાદિત રાખી રહ્યાં છે. [[ફોનોલોજી]]માં તેનું સૌથી પ્રસિદ્ધ પ્રદાન [[મોરીસ હેલે]] સાથે મળીને લખવામાં આવેલું ''[[ધ સાઉન્ડ પેટર્ન ઓફ ઈંગ્લિશ]]'' (1968) છે (જે ઘણીવખત ''એસપીઈ'' ના નામે ઓળખાય છે). આ ક્ષેત્રમાં થયેલા વિકાસ માટે આ પુસ્તકનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. ઘણી બધી રીતે જોઇએ તો ફોનોલોજી થીયરી એસપીઈ ફોનોલોજીથી આગળ નીકળી ગઇ હોવાં છતાં એપીઈ સિસ્ટમને [[ઓટોસેગમેન્ટલ ફોનોલોજી]], [[લેકસીકલ ફોનોલોજી]] અને [[ઓપ્ટીમાલીટી થીયરી]] સહિતની વર્તમાન પ્રભાવશાળી ફોનોલોજીકલ થીયરીના પ્રારંભ તરીકે માનવામાં આવે છે. ફોનોલોજીએ બાદમાં ફોલોનોજી પર પ્રકાશન કર્યું ન હતું. === સર્જનાત્મક વ્યાકરણ (ક્રિએટિવ ગ્રામર) === [[વાકયરચના]] તરફનો ચોમ્સ્કીઅન અભિગમ, જેને ઘણી વખત [[જેનેરેટિવ ગ્રામર]] કહેવામાં આવે છે, વ્યાકરણનો અભ્યાસ ભાષાના વપરાશકર્તા દ્વારા મેળવવામાં આવેેલા જ્ઞાનના શરીર તરીકે કરે છે. 1960ના દાયકાથી, ચોમ્સ્કીએ સતત એવો અભિગમ વ્યકત કર્યો છે કે જ્ઞાન કુદરતી છે, જેનો અર્થ એ થાય કે બાળકોને માત્ર તેમની સ્થાનિક ભાષાઓના સ્થાનિક પાસાઓ જ શીખવાની જરૂર છે.<ref name="aspects">{{cite book|title=Aspects of the Theory of Syntax|url=https://archive.org/details/aspectsoftheoryo00chom|publisher=MIT Press|author=Chomsky, Noam|year=1965}}</ref> ભાષાવિજ્ઞાનના જ્ઞાનના કુદરતી સ્વરૂપને ઘણી વખત [[યુનિવર્સલ ગ્રામર]] કહેવામાં આવે છે. ચોમ્સ્કીના દૃષ્ટિકોણથી, યુનિવર્સલ ગ્રામરના અસ્તિત્વનો સૌથી મજબૂત પૂરાવો એ સામાન્ય હકીકત છે કે બાળકો પોતાની સ્થાનિક ભાષા માત્ર થોડા જ સમયમાં સફળતાપૂર્વક હસ્તગત કરી લે છે. વધુમાં, તે એવી પણ દલીલ કરે છે કે બાળકોને પરિચિત કરવાવવામાં આવતા ભાષાકીય ઉદ્દિપનો અને તેમના દ્વારા મેળવવામાં આવતા સમૃદ્ધ ભાષાકીય જ્ઞાન વચ્ચે ખૂબ જ મોટી ખાઇ રહેલી છે ([[ઉદ્દિપકની ગરીબાઇ]]ની દલીલ). યુનિવર્સલ ગ્રામરનું જ્ઞાન આ ખાઇને પૂરવાનું કામ કરે છે. ચોમ્સ્કીની થીયરી ખાસ કરીને [[અમેરિકા]]માં લોકપ્રિય હોવા છતાં તે વિવાદોથી પરે નથી. અનેક દિશામાંથી આ થીયરીની ટીકા કરવામાં આવી છે. ચોમ્સ્કીયન ભાષાવિજ્ઞાન સ્થાનિક ભાષાઓમાં વાકય સારી રીતે રચી શકાય તે સંદર્ભમાં સ્થાનિક ભાષા બોલનારાઓની સંસ્થાઓ પર ઘણો જ આધાર રાખે છે. આ પદ્ધતિની સામાન્ય મેથોડોલોજીકલ રીતે અને (કેટલાક લોકો દલીલ કરે છે તે મુજબ) તે અંગ્રેજીના અભ્યાસ પર વધારે પડતો ભાર મૂકતી હોવાની રીતે એમ બંને રીતે ટીકા કરવામાં આવી છે. હાલના તબક્કે, સકડો અલગ-અલગ ભાષાઓએ જેનેરેટિવ ગ્રામર લીટરેચરમાં થોડું ઘણું ધ્યાન આર્કિષત કર્યું છે,<ref>{{cite paper|author=Huang, Cheng-Teh James|year=1982|title=Logical relations in Chinese and the theory of grammar|url=|publisher=MIT PhD dissertation}} ઓનલાઈન પ્રાપ્ય[http://dspace.mit.edu/handle/1721.1/15215].</ref><ref>{{cite book|title=Hidatsa Syntax|author=Matthews, G.H.|year=1965|publisher=Mouton}}</ref><ref>{{cite paper|author=Platero, Paul Randolph|year=1978|title=Missing noun phrases in Navajo|publisher=MIT PhD dissertation}}ઓનલાઈન પ્રાપ્ય [http://dspace.mit.edu/handle/1721.1/16328].</ref><ref>{{cite paper|author=Schütze, Carson T.|year=1993|title=Towards a Minimalist Account of Quirky Case and Licensing in Icelandic|publisher=MIT Working Papers in Linguistics 19}} ઓનલાઈન પ્રાપ્ય [http://www.linguistics.ucla.edu/people/cschutze/Icelandic.MITWPL.fixed.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170216050355/http://www.linguistics.ucla.edu/people/cschutze/Icelandic.MITWPL.fixed.pdf |date=2017-02-16 }}</ref><ref>{{cite paper|author=Bhatt, Rajesh|year=1997|title=Matching Effects and the Syntax-Morphology Interface: Evidence from Hindi Correlatives|publisher=MIT Working Papers in Linguistics 31}} ઓનલાઈન પ્રાપ્ય [http://people.umass.edu/bhatt/papers/mscil.pdf].</ref> પરંતુ કેટલાક વિવેચકો તેને વધારે પડતો ભાર આપવા તરીકે અને યુનિવર્સલ ગ્રામર અંગેના દાવાઓ ભાષાઓના મર્યાદિત નમૂનાના આધારે કરવામાં આવતા હોવાનું માને છે. કેટલાક [[સાયકોલોજિસ્ટ્સ]] અને [[સાયકોલગ્વિસ્ટ્સ]]{{Who|date=March 2009}} ચોમ્સ્કી સાથે સહાનુભૂતી ધરાવતા હોવાં છતાં એવી દલીલ કરે છે કે ચોમ્સ્કીઅન ભાષાવૈજ્ઞાનિકો ભાષાની પ્રક્રિયાની પ્રયોગશીલ માહિતી પર પૂરતું ધ્યાન આપતા નથી અને તેના પરિણામ સ્વરૂપે તેમની થીયરી મનોવૈજ્ઞાનિક રીતે શકય બનતી નથી. અન્ય વિવેચકો (જુઓ [[ભાષાનું શિક્ષણ]]) પ્રશ્ન કરે છે કે બાળકની ભાષા હસ્તગત કરવાની પ્રક્રિયા સમજાવવા માટે યુનિવર્સલ ગ્રામરની ધારણા કરવી જરૂરી છે અને એવી દલીલ કરે છે કે સ્થાનિક ભાષાનું સામાન્ય અભ્યાસ તંત્ર આ પ્રક્રિયા સમજાવવા માટે પૂરતું છે. આજે જેનેરેટિવ ગ્રામરની ઘણી શાખાઓ છે, જેમ કે [[હેડ-ડ્રિવન ફ્રેઝ સ્ટ્રકચર ગ્રામર]], [[લેકસીકલ ફંકશનલ ગ્રામર]] અને [[કોમ્બિનેટરી કેટેગોરીકલ ગ્રામર]] સહિતના વ્યાકરણના માળખાને બહોળી રીતે ચોમ્સ્કીયન અને સંદર્ભની રીતે જેનરેટિવ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે પરંતુ તેના અમલમાં ઘણો જ તફાવત રહેલો છે. [[ઈલિનોઈસ સ્ટેટ યુનિવર્સિટી]]ના [[કલ્ચરલ એન્થ્રોપોલોજિસ્ટ]] અને ભાષાવૈજ્ઞાનિક [[ડેનિયલ એવરેટ્ટે]] જણાવ્યું હતું કે [[બ્રાઝીલ]]ના વાયવ્યના વરસાદી જંગલોમાં રહેતાં [[પીરાહા લોકો]]ની ભાષા ચોમ્સ્કીની જેનરેટિવ ગ્રામરની થીયરીને પડકારે છે. એવરેટ્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે [[પિરાહા ભાષા]]માં [[પુનરાર્તન]]ના કોઇ પૂરાવા મળતા નથી, જે જેનેરેટિવ ગ્રામરને શકય બનાવતું એક તત્ત્વ છે. જો આ સાચું હોય તો, તે પુનરાવર્તન માનવ મનના પાસાઓને નિશ્ચિત કરે છે તેવી ચોમ્સ્કીની ધારણા સાથે વિરોધાભાસ સર્જે છે.<ref>[[ધી ન્યૂ યોર્કર]], જ્હોન કોલાપિન્ટો. એપ્રિલ 16, 2007. p. 119.</ref> જો કે, એવરેટ્ટેના દાવાની પણ ટીકા કરવામાં આવી છે. એમઆઈટીના ડેવિડ પેસેટ્સ્કાય, હાર્વર્ડના એન્ડ્રયુ નેવિન્સ અને બ્રાઝિલમાં યુનિવર્સીડેડ એસ્ટાડ્યુઅલ ડી કેમ્પનીઝના સીલેને રોડ્રીગ્સે તેમના સંયુકત લેખમાં દલીલ કરી છે કે એવરેટ્ટેના મુખ્ય દાવાઓમાં ઘણી અધૂરપ રહેલી છે.<ref>http://ling.auf.net/lingbuzz/000411</ref> ચોમ્સ્કીએ પોતે પણ એવી ટીપ્પણી કરી હતી કે "આ અહેવાલો રસપ્રદ છે, મારા (તેમજ બીજા અનેક) કામની સામે ટકી શકે તેમ નથી. કોઇ પણ વ્યકિતએ એવું કહ્યું નથી કે ભાષામાં સહાયકારી ઉપવાકયો, આંકડાકીય શબ્દો વગેરે હોવું જ જોઇએ. આપણી ભાષાના ઘણાં માળખાં (અને કદાચ પીરાહા ભાષાના પણ) બાહ્ય અવરોધોને કારણે બોલચાલમાં ભાગ્યે જ ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે."<ref>[[ધી ઈન્ડિપેન્ડન્ટ]] કેવિન રોજર્સ સાથેની પ્રશ્નોત્તરી. ઓગસ્ટ 16, 2006.</ref> આ વિવાદ ચાલુ જ છે.<ref> {{cite news |last=Ray |first=Robin H. |title=Linguists doubt exception to universal grammar |publisher=[[MIT News]] |date=2007-04-23 |url=http://web.mit.edu/newsoffice/2007/pesetsky-ling.html |access-date=2007-09-04}} </ref> === ચોમ્સ્કી શ્રેણી અધિક્રમ === ચોમ્સ્કી વિવિધ પ્રકારની [[ઔપચારિક ભાષા]]ઓ અને તે માનવીય ભાષાની મહત્ત્વની લાક્ષણિકતાઓને ગ્રહણ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે કે નહીં તે અંગેનું સંશોધન કરવા અંગે ખ્યાતનામ છે. તેની [[ચોમ્સ્કી શ્રેણી અધિક્રમ]] [[ઔપચારિક વ્યાકરણ]]ને અભિવ્યકિતની ક્ષમતા વધારતા વિવિધ વર્ગોમાં અથવા સમૂહોમાં વિભાજીત કરે છે, દા.ત. દરેક આગળનો વર્ગ તેના અગાઊના વર્ગની સરખામણીએ ઔપચારિક ભાષાઓના વધારે બહોળા વર્ગનું સર્જન કરે છે. રસપ્રદ રીતે, ચોમ્સ્કીએ દલીલ કરે છે કે માનવીય ભાષાની કેટલીક લાક્ષણિકતાને નમૂનારૂપ બનાવવા માટે અન્યની સરખામણીએ વધારે જટીલ ઔપચારિક વ્યાકરણની (ચોમ્સ્કી શ્રેણી અધિક્રમ દ્વારા મૂલવવામાં આવ્યા પ્રમાણે) જરૂર પડે છે. દા.ત. સામાન્ય રીતે ઉપયોગમાં લેવામાં આવતી [[નિયમિત ભાષા]] અંગ્રેજી [[શબ્દવિચાર]]ને આદર્શ બનાવવા માટે પૂરતી છે, પરંતુ અંગ્રેજી [[વાકયરચના]]ને આદર્શ બનાવવાની પૂરતી ક્ષમતા ધરાવતી નથી. વધુમાં ભાષાવિજ્ઞાનમાં પ્રસ્તુત બનવાની સાથે ચોમ્સ્કી શ્રેણી અધિક્રમ [[કમ્પ્યુટર વિજ્ઞાન]]માં (ખાસ કરીને [[સંગ્રહિત]] સર્જન અને [[ઓટોમાટા થિયરી]]માં) પણ મહત્ત્વપૂર્ણ બની છે.<ref>માર્ટિન, ડેવિસ,. ''કમ્પ્યુટેબિલિટી, કોમ્પલેક્સિટી એન્ડ લેન્ગવેજીસઃ ફન્ડામેન્ટલ્સ ઓફ થીઓરેટિકલ કમ્પ્યુટર સાયન્સ'' . બોસ્ટન: એકેડેમિક, હારકોર્ટ, બ્રેસ, 1994: 327. પ્રિન્ટ</ref> == મનોવિજ્ઞાનમાં પ્રદાન == ભાષાવિજ્ઞાનના ક્ષેત્રમાં ચોમ્સ્કીએ કરેલું કાર્યએ આધુનિક [[મનોવિજ્ઞાન]] માટે ઘણી જટીલતા પેદા કરી છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.cogsci.umn.edu/OLD/calendar/past_events/millennium/final.html |title=ધી કોગ્નિટિવ સાયન્સ મિલેનિયમ પ્રોજેક્ટ |access-date=2010-09-07 |archive-date=2011-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111011092046/http://www.cogsci.umn.edu/OLD/calendar/past_events/millennium/final.html |url-status=dead }}</ref> ચોમ્સ્કી માટે ભાષાવિજ્ઞાન [[જ્ઞાનલક્ષી મનોવિજ્ઞાન]]ની શાખા છે; ભાષાવિજ્ઞાનનું સાચા અર્થનું ઊંડાણપૂર્વકનું જ્ઞાન મગજની પ્રક્રિયા અને માનવીના સ્વભાવના વિવિધ પાસાઓની યોગ્ય સમજ પૂરી પાડે છે. તેની [[યુનિવર્સલ ગ્રામર]]ની થીયરીને ઘણાં લોકો વર્તમાન સમયમાં સ્થાપિત કરવામાં આવેલી [[બિહેવિયરીસ્ટ]] થીયરીઓને સીધા પડકાર સ્વરૂપે મૂલવવામાં આવતી હતી અને બાળકો કઇ રીતે ભાષા શીખે છે અને [[ભાષા]]ના ઊપયોગની ખરેખરી ક્ષમતા શું છે તે સમજવા પર તેની ખૂબ મોટી અસરો પડી હતી. ઈ.સ. 1959માં ચોમ્સ્કીએ [[બીએફ સ્કીનર]]ના ''[[વર્બલ બિહેવિયર]]'' , વ્યવહારમાં વપરાતા અને વર્તન સંબંધી શબ્દોના ઉપયોગ દ્વારા ભાષાની સૈદ્ધાંતિક સમજણ આપતા સ્કીનરના પુસ્તક, પર પ્રભાવશાળી વિવેચન પ્રકાશિત કર્યું. "શાબ્દિક વર્તનને તેણે શિક્ષિત વર્તન તરીકે વ્યાખ્યાયિત કર્યું છે જે અન્યના શિક્ષિત વર્તનના માધ્યમથી રજૂ કરવામાં આવેલા લાક્ષણિક પરીણામો છે. આ વિચાર સંવાદિત વર્તનના અભિપ્રાયને સામાન્ય રીતે ભાષાવૈજ્ઞાનિકો દ્વારા સંભાળવામાં આવતા અભિપ્રાયની સરખામણીએ વધારે બહોળો બનાવે છે. સ્કીનરના અભિગમમાં ભાષાનો કયા સંજોગોમાં ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો તેના પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવે છે; દા.ત. પાણી માંગવાની ક્રિયા કોઇ વસ્તુને પાણી તરીકે ગણવાની કે પાણી માંગતા વ્યકિતને પ્રતિભાવ આપવાની, વગેરે ક્રિયા કરતાં જુદી છે. આ તમામ ક્રિયાની રીતે અલગ પ્રકારના પ્રતિભાવ છે, જેમાં અલગ પ્રકારના ખુલાસાની જરૂર પડે છે, જે ભાષાની પરંપરાગત માન્યતા અને ચોમ્સ્કીના મનોભાષાવિજ્ઞાનિક અભિગમ બંને સાથે તીવ્ર વિરોધાભાસ દર્શાવે છે. ચોમ્સ્કીએ વિચાર્યું હતું કે સંવાદિત અભિવ્યકિતના પ્રશ્નો પૂરતું પોતાને મર્યાદિત કરતી ક્રિયાવાચક સમજણ મહત્ત્વના પ્રશ્નોની અવગણના કરે છે. (ચોમ્સ્કી - લગ્વેજ એન્ડ માઈન્ડ, 1968). તેણે પોતાનું ધ્યાન ક્રિયા અને સમજી શકાય તેવા ઉચ્ચારણોમાં શબ્દો અને શબ્દસમૂહોનું સર્જનાત્મક સંગઠન, જોડાણ, સ્વીકાર કરવાની ક્ષમતા ધરાવતી વાકયરચનાના કુદરતી માળખાના વિકાસને સ્પર્શતા પ્રશ્નો પર કેન્દ્રિત કર્યું હતું. આ સમીક્ષામાં ચોમ્સ્કીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે પ્રાણીઓ પરના સંશોધન પરથી તૈયાર કરવામાં આવેલા વર્તન સંબંધિત સિદ્ધાંતોના વૈજ્ઞાનિક ઉપયોગ પૂરતા પ્રમાણમાં યોગ્ય સમજણ પૂરી પાડી શકતો નથી અને વધુમાં માનવીય શાબ્દિક વર્તનની રીતે તે માત્ર ઉપરછલ્લું જ્ઞાન છે કારણ કે આ સિદ્ધાંત તેની જાતને શું શીખી શકાય તેની માત્ર બાહ્ય પરિસ્થિત પૂરતો સિમિત રાખે છે અને જેનરેટીવ ગ્રામરની પૂરતી સમજણ આપી શકતો નથી. ચોમ્સ્કીએ બાળકોની વ્યાકરણની રીતે સાચા વાકયો રચવાની ક્ષમતા ઝડપી વિકાસના સહિતના બાળકોના ઝડપથી ભાષા શીખવાના અને સ્કીનરના અભિપ્રાયે જે રીતે પૂરાવા દ્વારા સિદ્ધાંતને નબળો પાડ્યો તેને ઉજાગર કરવા માટે સક્ષમ સ્થાનિક વકતાઓના ભાષાઓના સાર્વત્રિક ઉપયોગના ઉદાહરણો ટાંકયા હતા. તેણે દલીલ કરી હતી કે ભાષાના ઉપયોગ અને ભાષાના વિકાસ જેવા સર્જનાત્મક પાસાઓ સહિતના માનવના શાબ્દિક વર્તનને સમજવા માટે વ્યકિતએ જેનેટીક લિંગ્વિસ્ટીકની ભેટને સ્વીકારવી પડે. ભાષાના મહત્ત્વના પાસાઓ સાર્વત્રિક કુદરતી ક્ષમતાની પેદાશ છે તેવી ધારણા સ્કીનરના મૂળભૂત વર્તનવાદ સામે વિરોધાભાસ પેદા કરે છે. ચોમ્સ્કીની 1959ની સમીક્ષાની વિવેચકો દ્વારા ઉગ્ર ટીકા કરવામાં આવી, જેમાંથી સૌથી પ્રસિદ્ધ વિવેચન કેનેથ મેકકોર્કોડેલ દ્વારા 1970માં તેના પેપર ''ઓન ચોમ્સ્કીઝ રીવ્યુ ઓફ સ્કીનર્સ વર્બલ બિહેવિયર'' (''જર્નલ ઓફ દ એકસપરીમેન્ટલ એનાલિસીસ ઓફ બિહેવિયર'' , વોલ્યુમ 13, પેજ 83-99)માં કરવામાં આવ્યું. મેકકોકર્વોડેલની દલીલને નાથન સ્ટેમર દ્વારા તેના 1990ના પેપર ''સ્કીનર્સ વર્બલ બિહેવિયર,ચોમ્સ્કીઝ રીવ્યુ એન્ડ મેન્ટાલીઝમ'' (''જર્નલ ઓફ દ એકસપેરીમેન્ટલ એનાલીસીસ ઓફ બિહેવિયર'' , વોલ્યુમ 54, પેજ 307-319)માં વધારે અપડેટ કરવામાં આવી અને કેટલાક મહત્ત્વના પાસાઓમાં વિસ્તૃત કરવામાં આવી. આ તથા અન્ય વિવેચનોએ એવા કેટલાક મુદ્દાઓ ઉભા કર્યા જે વર્તનસંબંધિત મનોવિજ્ઞાનની બહાર સ્વીકારવામાં આવતા નથી, જેમ કે એવો દાવો કે ચોમ્સ્કી વર્તન સંબંધિત મનોવિજ્ઞાન કે સ્કીનરના વર્તનવાદ અને અન્ય વિવિધતાઓ વચ્ચેના ભેદ અંગેની પૂરતી સમજણ ધરાવતો ન હતો, તેના પરીણામ સ્વરૂપે એવી દલીલ કરવામાં આવી કે તેણે ઘણી ગંભીર ભૂલો કરી હતી. આ પ્રકારની ધારણા બાંધી લેવાની સમસ્યાને કારણે, વિવેચકો એવું માનવા લાગ્યા કે આ સમીક્ષા જે કરવામાં આવે છે તેનું નિદર્શન કરવામાં નિષ્ફળ ગઇ છે. તેથી, તેવો દાવો કરવામાં આવ્યો કે જે લોકો ચોમ્સ્કીના પેપરથી પ્રભાવીત થયા હતા તેઓ ચોમ્સ્કી સાથે સાતત્યપૂર્ણ રીતે સંમત થતા હતા કે પછી તેમણે આ પેપર ધ્યાનથી વાંચ્યું જ ન હતું. આ સમીક્ષાની સ્કીનર અને અન્ય લોકોના કામને સંદર્ભ વિના ટાંકવા સહિત ખોટી રીતે મૂલવવા માટે ટીકા કરવામાં આવી હતી.<ref>http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2774611/pdf/anvb-23-01-29.pdf</ref> ચોમ્સ્કીએ પોતાનો અભિપ્રાય જાળવી રાખ્યો છે કે આ સમીક્ષા સ્કીનરની વર્તનસંબંધી મનોવિજ્ઞાનની વિવિધતાનો કયુનિયન અનુભવ આધારિત અને તત્ત્વજ્ઞાનના કુદરતીપણામાં ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે તે અંગેની છે.".<ref>બાર્સ્કી(1997), {{cite web|url=http://cognet.mit.edu/library/books/chomsky/chomsky/3/2.html|title=Chapter 3|access-date=2007-09-04|archive-date=2007-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012220023/http://cognet.mit.edu/library/books/chomsky/chomsky/3/2.html|url-status=dead}}</ref> એવો પણ દાવો કરવામાં આવે છે કે ચોમ્સ્કીના સ્કિનરની મેથેડોલોજી અને પાયાની ધારણાઓ પરનું વિવેચને [[જ્ઞાન સંબંધી ક્રાંતિ]]નો માર્ગ મોકળો કર્યો હતો, જે અમેરિકન મનોવિજ્ઞાનમાં 1950ના દાયકાના પ્રાથમિક વર્તનવાદથી 1970ના દાયકાના પ્રાથમિક જ્ઞાન તરફનું પ્રયાણ દર્શાવે છે. તેના 1966ના ''કાર્ટેઝિયન લિંગ્વિસ્ટિકસ'' અને પછીના લખાણોમાં ચોમ્સ્કીએ માનવીય ભાષાની ક્ષમતાઓનું વર્ણન કર્યું છે જે મનોવિજ્ઞાનના કેટલાક ક્ષેત્રોમાં સંશોધનનો આદર્શ બન્યું છે. મન કઇ રીતે કાર્ય કરે છે તે અંગેની મોટાભાગની ધારણાઓ આધુનિક સમયના પ્રભાવશાળી લેખક ચોમ્સ્કી દ્વારા પ્રથમ વખત રજૂ કરવામાં આવેલા વિચારો પરથી બાંધવામાં આવી છે. ત્રણ મહત્ત્વના વિચારો છે. પ્રથમ વિચાર એ છે કે મન "જ્ઞાનસંબંધી" છે, અથવા તો મન હકીકતમાં માનસિક સ્થિતિ, ધારણાઓ, શંકાઓ વગેરે ધરાવે છે. બીજું, તેણે એવી દલીલ કરી હતી કે ભાષા અને મનની મોટાભાગની મહત્વપૂર્ણ વસ્તુઓ કુદરતી છે. ભાષાની પકડ અને વિકાસ બહારના વાતાવરણમાંથી મળતા અનુભવ આધારીત ફાળાને કારણે સક્રિય બનેલી કુદરતી લાક્ષણિકતાઓ મુકત થવાનું પરીણામ છે. માનવની ભાષા અંગેની કુદરતી ક્ષમતા અને વારસા વચ્ચેનું જોડાણ નોઆમ ચોમ્સ્કીની ઈ.સ. 1975માં એબેય ડી રોયૌમોન્ટ ખાતે [[જીન પીગેટ]]નો વિરોધ કરતી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં રહેલી છે (''લેંગ્વેજ એન્ડ લર્નિંગ.'' ''ધ ડિબેટ બીટવીન જીન પીગેટ એન્ડ નોઆમ ચોમ્સ્કી'' , હાર્વર્ડ યુનિર્વિસટી પ્રેસ, 1980). માનવાના રંગસૂત્રીય માળખા અને ભાષા અંગેની ક્ષમતા વચ્ચેના જોડાણનું સૂચન તે વખતે અને પછીની ચર્ચામાં કરવામાં આવ્યું હોવા છતાં, આપણે માનવીય ભાષાના રંગસૂત્રીય આધારની સમજણથી ઘણાં દૂર છીએ. જીન [[પીયરી ચેન્જયુકસ]], [[ફિલિપ કૌરેજ]] અને [[એન્ટોની જેન્ચીન]] અને તાજેતરમાં [[જેક મેહલર]] અને [[સ્ટેનીસલેસ ડેહેન]] દ્વારા ખાસ કરીને [[આંકડાકીય જ્ઞાન]]ના સંદર્ભમાં અનુભવ અને સિદ્ધાંતની રીતે વિકસાવવામાં આવેલા કાર્યોમાંથી આદર્શરૂપ પસંદગીના અંશોનું સંપાદન કરીને તૈયાર કરવામાં આવેલા લખાણો ચોમ્સ્કીના "સ્થાનિકવાદ" (નેટીવિઝમ)ને ટેકો પૂરો પાડે છે. જોકે, આ લખાણો ભાષામાં સામર્થ્ય મેળવવાનો માર્ગ મોકળો કરવા માટે ન્યૂરોનલ કનેકશનને જોડે તેવા કોઇ પણ પ્રકારના નિયમો અંગેની કોઇ સમજણ પૂરી પાડતા નથી. તેના પરીણામ સ્વરૂપે મનોવૈજ્ઞાનિકો આ જનરલ નેટીવિસ્ટ સિદ્ધાંતને ભાષાથી પરે લઇ ગયા છે. અંતે, ચોમ્સ્કીએ [["મોડ્યુલારીટી"]]ના ખ્યાલને મનના જ્ઞાન સંબંધી ઘડતરનું મહત્ત્વનું પાસું બનાવ્યું છે. મન આદાન-પ્રદાન કરતી ખાસ સબસિસ્ટમ્સના સમૂહનું બનેલું છે, જે આંતરિક-સંવાદની થોડી મર્યાદા પણ ધરાવે છે. મનમાં રહેલી માહિતીનો કોઇ પણ ટુકડા સુધી અન્ય જ્ઞાન સંબંધી પ્રક્રિયાથી પહાચી શકાય છે (દા.ત. દેખાતા ભ્રમને તે ભ્રમ હોવાની જાણ હોવાં છતાં તેને દૂર કરી શકાતો નથી) તેવા જૂના વિચારો સાથે આ મોડલ તીવ્ર વિરોધાભાસ દર્શાવે છે. == વિજ્ઞાન પ્રત્યે અભિગમ == ચોમ્સ્કી વિજ્ઞાનને [[સ્પષ્ટતા]]નાં સીધા સાદાં સંશોધન તરીકે જોતા હતા. વિજ્ઞાન [[હકીકતો]] અને [[યાંત્રિક સમજ]]ની સૂચિ છે તેવા અભિપ્રાયોને તેમણે નકારી કાઢ્યાં હતા. આમ, વિજ્ઞાનમાં તેમણે આપેલું મોટાભાગનું યોગદાન ‘સંશોધન’ નહી પણ માળખા અને [[પૂર્વધારણા]] છે.<ref name="mysteries of nature">{{Cite journal | last = Chomsky | first = Noam | authorlink = | coauthors = | title = "Mysteries of Nature: How Deeply Hidden?" | journal = Journal of Philosophy | volume = 106 | issue = 4 | pages = 167–200 | publisher = | location = | year = 2009 | url = | issn = 0022-362X | doi = | id = | access-date = }} </ref> આ જ રીતે, વિજ્ઞાનની [[પોસ્ટ-સ્ટ્રક્ચરાલિસ્ટ]] અને [[પોસ્ટ-મોડર્ન]] આલોચનાઓને તેમણે વાહિયાત ગણાવી હતીઃ <blockquote> ‘અહીં જેને “વિજ્ઞાન”, “તર્કસંગતતા”, “લોજિક” અને અન્ય રીતે આલોચના કરવામાં આવે છે તે અને આની જેવા સવાલો ઉપર મારા જીવનનો ઘણો બધો હિસ્સો ગાળ્યો છે. આ કારણોસર જ હું એવી આશા સાથે પેપર્સ વાંચુ છું કે તેઓ મને આ મર્યાદાને પાર કરવામાં મદદરૂપ થશે, અથવા મને સંપૂર્ણપણે અલગ જ કોર્સ ચીંધશે. મને ભય છે કે મને હતાશા સાંપડી હતી. હું એ વાતનો સ્વીકાર કરૂ છું કે, તેમાં મારી પોતાની મર્યાદા હોઈ શકે છે. ઘણીવાર હું જ્યારે [[પોસ્ટસ્ટ્રક્ચરાલિઝમ]] અને [[પોસ્ટમોર્ડનિઝ્મ]]નો વિષય ધરાવતા પોલિસિલેબિક વિવરણ વાંચું છું ત્યારે મારી આંખોમાં ગમગીની છવાઈ જાય છે; મને જે સમજાયું છે તે મહદઅંશે દેખીતી રીતે [[સત્યવાદ]] હોય છે અથવા તો ક્ષતિ હોય છે, પરંતુ કુલ શબ્દ ભંડોળના એક હિસ્સામાં જ આવું હોય છે. એ વાત સાચી છે કે, એવી અન્ય ઘણી બાબતો છે કે જે હું સમજતો નથીઃ ઉદાહરણ તરીકે, ગણિત અને ભૌતિકશાસ્ત્રના વર્તમાન અંકમાં પ્રસિદ્ધ થયેલા લેખો. પરંતુ તે એક અલગ વાત છે. એ કિસ્સામાં, મારે કેવી રીતે આ લેખોને સમજવા તે હું જાણું છું, અને મને જેમાં ખાસ રસ પડ્યો તે કિસ્સામાં મેં એવું કર્યું પણ છે. હું આ ક્ષેત્રમાં રહેલા એવા લોકોને પણ ઓળખું છું કે જેઓ મને મારા સ્તરે આ વાતનો વિગતવાર ખુલાસો કરી શકે, જેથી મને મારે જોઈતી (આંશિક) સમજણ મળી શકે. આ લેખો શી રીતે દેખીતી રીતે સાચ વાતો, ક્ષતિઓ અને ઉતાવળી અસ્પષ્ટ ભાષાથી ભિન્ન છે તે મને કોઈ સમજાવી શકે તેવું લાગતું નથી. મને ખબર નથી પડતી કે કેવી રીતે આગળ વધવું.<ref>{{cite book |last=Chomsky |first=Noam |authorlink=Noam Chomsky |title=Chomsky on Democracy & Education |publisher=Routledge |date=November 22, 2002 |pages=93 |url=http://books.google.com/books?id=Y5Ouy4XoXPsC |isbn=0415926319}}</ref> </blockquote> ચોમ્સ્કી માને છે કે યોગ્ય તર્ક જાણવા માટે વૈજ્ઞાનિક પૂર્વભૂમિકા મહત્વની છે, તેમછતાં તેઓના મતે માનવીય કામગીરી જેવી જટિલ સમસ્યાઓને સમજવામાં સામાન્ય વિજ્ઞાન ‘અસમર્થ’ છેઃ <blockquote> વિજ્ઞાનમાં સામાન્ય બાબતો વિશે વાત કરાયેલી છે, અને તેના વિશેના અઘરાં સવાલો પૂછે છે. જ્યારે આ વિષયો ખૂબ જ જટિલ બની જાય ત્યારે વિજ્ઞાન તેનો ઉકેલ લાવી શકતું નથી... આ એક જટિલ બાબત છેઃ માનવીય કામગીરી વિજ્ઞાન માટે ખૂબ જ જટિલ છે. સમજની ધાર સામાન્યરીતે એકદમ સરળ હોય છે. અને તે ભાગ્યેજ માનવીય બાબતો સુધી પહોંચે છે. માનવીય બાબતો પણ જટીલ છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.chomsky.info/debates/20060301.htm |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-07 |archive-date=2010-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100728093100/http://chomsky.info/debates/20060301.htm |url-status=dead }}</ref> </blockquote> == વાદ-વિવાદ == ફિલસૂફિ, ભાષાઓ અને રાજકારણ વિષયોમાં પોતાના મત અને અભિપ્રાયની આક્રમકતાપૂર્વક તરફેણ કરવા માટે ચોમ્સ્કી જાણીતા બન્યા છે.<ref name="szabo"/> તેમણે [[જીન પીજેટ]],<ref>મેસ્સિમો પિઆટેલ્લિ-પાલ્મારિનિ, ed., ''લેન્ગવેજ એન્ડ લર્નિંગ: ધી ડીબેટ બીટવીન જીન પિગેટ એન્ડ and નોઆમ ચોમ્સ્કી'' , રુટલેજ, 1975.</ref> [[માઈકલ ફોઉકૌલ્ટ]],<ref>[http://www.eduarchive.org/archive/chomsky-foucault-debate.html ''ધી ચોમ્સ્કી-પાઉકૌલ્ટ ડીબેટ: ઓન હ્યુમન નેચર'' ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ડબલ્યુડબલ્યુ નોર્ટન, 2006</ref> [[વિલિયમ એ. બકલી જુનિયર]],<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=VYlMEVTa-PI વિલિયમ એફ. બુકલી વિ. નોઆમ ચોમ્સ્કી], યુટ્યુબ</ref> [[ક્રિસ્ટોફર હિચન્સ]],<ref>નોઆમ ચોમ્સ્કી "[http://www.counterpunch.org/chomskybomb.html અ ક્વિક રીએક્શન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629132011/http://www.counterpunch.org/chomskybomb.html |date=2011-06-29 }}", ''કાઉન્ટરપંચ'' સપ્ટેમ્બર 12, 2001</ref><ref>ક્રિસ્ટોફર હિચન્સ, "[http://www.thenation.com/doc/20011008/hitchens અગેઈન્સ્ટ રેશનાલાઈઢેશન: માઈનોરિટી રિપોર્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130325182025/http://www.thenation.com/doc/20011008/hitchens |date=2013-03-25 }}", ''ધી નેશન'' , સપ્ટેમ્બર 24, 2001</ref><ref>ક્રિસ્ટોફર હિચન્સ, "[http://www.thenation.com/doc/20011008/hitchens20010924 ઓફ સિન, ધી લેફ્ટ એન્ડ ઈસ્લામિક ફાસિઈઝમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130325182015/http://www.thenation.com/doc/20011008/hitchens20010924 |date=2013-03-25 }}", ''ધી નેશન'' , 2001</ref><ref>નોઆમ ચોમ્સ્કી, "[http://www.thenation.com/doc/20011015/chomsky20011001 રીપ્લાય ટુ હીચન્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130325181955/http://www.thenation.com/doc/20011015/chomsky20011001 |date=2013-03-25 }}", ''ધી નેશન'' , 2001</ref><ref>ક્રિસ્ટોફર હીચન્સ, "[http://www.thenation.com/doc/20011015/hitchens20011004 અ રીજોઈન્ડર ટુ ચોમ્સ્કી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130325182036/http://www.thenation.com/doc/20011015/hitchens20011004 |date=2013-03-25 }}", ''ધી નેશન'' , 2001</ref><ref>નોઆમ ચોમ્સ્કી, "[http://www.thenation.com/doc/20011015/chomsky20011004 રીપ્લાય ટુ હીચન્સ 'રીજોઈન્ડર'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130325182005/http://www.thenation.com/doc/20011015/chomsky20011004 |date=2013-03-25 }}", ''ધી નેશન'' , 2001</ref> [[રિચર્ડ પેર્લ]],<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=KNAGE9rLFRg ચોમ્સ્કી વિ. પેર્લે], યુટ્યુબ</ref> [[હિલેરી પુટનમ]],<ref>[http://blip.tv/file/420305 હિલેરી પુટ્નામ, "એક્સટર્નાલિઝમ: ઈટ્સ મોટિવેશન એન્ડ ઈટ્સ ક્રિટિક્સ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511153421/http://blip.tv/file/420305 |date=2011-05-11 }}, હાવર્ડ યુનિવર્સિટી, 2007.</ref> [[ડબલ્યુવીઓ ક્વાઈન]],<ref>કુ લ્યુવેન, [http://www.researchportal.be/en/project/an-epistemological-reading-of-the-debate-between-quine-and-chomsky--(KUL_3H050619)/ "એન એપિસ્ટેમોલોજિકલ રીડિંગ ઓફ ધી ડીબેટ બીટવિન ક્વાઈન એન્ડ ચોમ્સ્કી"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170807035109/http://www.researchportal.be/en/project/an-epistemological-reading-of-the-debate-between-quine-and-chomsky--(KUL_3H050619)/ |date=2017-08-07 }}, ઓક્ટોબર 2003.</ref> અને [[એલન દેર્શોવિત્ઝ]],<ref>[http://www.democracynow.org/2005/12/23/noam_chomsky_v_alan_dershowitz_a "નોઆમ ચોમ્સ્કી વિ. એલેન ડેર્શોવિટ્ઝ: અ ડીબેટ ઓન ધી ઈઝરાયેલી-પેલેસ્ટેનિયન કોન્ફલિક્ટ"], ડેમોક્રેસી નાઉ!, 23 ડિસેમ્બર 2005.</ref> જેવા વિવિધ બૌદ્ધિક લોકો સાથે નોંધપાત્ર વાદ-વિવાદ કરેલા છે. == રાજકીય અભિપ્રાય == [[ચિત્ર:Noam Chomsky WSF - 2003.jpg|200px|thumb|right|ધી વર્લ્ડ સોશિયલ ફોરમ ખાતે ચોમ્સ્કી (પોર્ટો અલેગ્રે) 2003માં.]] ચોમ્સ્કીએ જણાવ્યા પ્રમાણે તેમનો ‘અંગત દૃષ્ટિકોણ પરંપરાગતપણે વિપ્લવવાદી છે અને તેના મૂળ [[ધી એનલાઈટમેન્ટ]] એન્ડ ક્લાસિકલ લિબરલિઝ્મમાં રહેલાં છે.’<ref name="Chomsky 1996, pp. 71">ચોમ્સ્કી (1996), pp. 71.</ref> ચોમ્સ્કીએ [[સમાજવાદ]]ની સરાહના કરી છે.<ref>ચોમ્સ્કી, નોમ, "નોટ્સ ઓન એનાર્કિઝમ" [http://www.zmag.org/chomsky/other/notes-on-anarchism.html] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20010916053658/http://www.zmag.org/chomsky/other/notes-on-anarchism.html|date=2001-09-16}} … "ઉદારવાદી સમાજવાદને યોગ્ય રીતે પ્રસન્ન કરનારા ઉદાર વિચારોના વારસા તરીકે ગણવો જોઈએ."</ref> તેઓ [[મહાજનસત્તાવાદ]] પ્રત્યે સહાનુભૂતિ ધરાવે છે<ref name="Anarcho-Syndicalism 2004"/> તથા [[આઈડબલ્યુડબલ્યુ]] સંઘના સદસ્ય છે.<ref>''ઈન્ડસ્ર્ટીયલ વર્કર્સ ઓફ ધી વર્લ્ડ'' [http://www.iww.org/en/taxonomy/term/489/9 IWW મેમ્બર્સ બાયોગ્રાફીસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023053938/http://www.iww.org/en/taxonomy/term/489/9 |date=2007-10-23 }}</ref> તેમણે “ચોમ્સ્કી એન્ડ એનાર્કિઝમ”નાં શીર્ષક હેઠળ વિપ્લવવાદ ઉપર એક પુસ્તક પણ પ્રસિદ્ધ કર્યું છે, જેને 2006માં એનાર્કિસ્ટ બૂક કલેક્ટિવ [[એકે પ્રેસ]] દ્વારા પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવ્યું હતું. નોઆમ ચોમ્સ્કી પોતાના સમગ્ર પરિપક્વ જીવન દરમિયાન રાજકારણમાં સક્રિયપણે જોડાયેલા રહ્યાં છે તથા તેમણે રાજકારણ, વૈશ્વિક ઘટનાઓ ઉપર અભિપ્રાયો વ્યક્ત કરેલાં છે જેની વ્યાપકપણે નોંધ લેવામાં આવી છે, ચર્ચા કરવામાં આવી છે તથા પ્રસિદ્ધિ મળેલી છે. ચોમ્સ્કી એવી દલીલ કરે છે કે શક્તિશાળી લોકો તેમના અભિપ્રાયો સાંભળવા માગતા નતી, અને આ કારણસર તેઓ અમેરિકાની પ્રસ્થાપિત સરકાર સાથે [[મતભેદ ધરાવનાર વ્યક્તિ]] માનવામાં આવે છે. ચોમ્સ્કી જણાવે છે કે [[સત્તા]] જો ન્યાયિક ઠરે નહી, તો તે સ્પષ્ટપણે ગેરવાજબી ઠરે છે. પોતાને મળેલું ઉચ્ચ સ્થાન વ્યાજબી છે તેવું દર્શાવવાની જવાબદારી સત્તામાં બેઠેલા લોકોના શિરે છે. જો આ જવાબદારીનું વહન થઇ શકે નહીં તો તેમને એ સ્થાનેથી દૂર કરવા જોઈએ. પોતાના માટે મેળવેલી સત્તાને દેખીતી રીતે જ ન્યાયિક ઠેરવી શકાય નહીં. પુખ્ત વ્યક્તિ યુવાન બાળકને ટ્રાફિકની અંદર જતો અટકાવે છે તેના દ્વારા સ્વાભાવિક સત્તાનું ઉદાહરણ જોવા મળે છે.<ref>[http://youtube.com/watch?v=2G6kf7XM9Nk ''એનાર્કિઝમ 101 વિથ નોઆમ ચોમ્સ્કી'' ]</ref> ચોમ્સ્કી એવી દલીલ કરે છે કે ગુલામી અને એક માલિકને ત્યાં પોતાની જાતને ભાડે આપવા અથવા [["પગારદાર ગુલામી"]]ની વચ્ચે કોઈ જ તફાવત નથી. ચોમ્સ્કી એવી અનુભૂતિ ધરાવે છે કે આ અંગત પ્રમાણિક્તાની ઉપર થયેલો વાર છે જે આપણી સ્વતંત્રતાને હાનિ પહોંચાડે છે તથા તેનો નાશ કરે છે. તેમનાં માનવા પ્રમાણે કામની જગ્યાની માલિકી અને નિયંત્રણ કામદારોના હાથમાં હોવું જોઈએ. ચોમ્સ્કીએ નોંધ્યા પ્રમાણે [[લોવેલ મિલ ગર્લ્સે]] આ વિચાર અપનાવ્યો હતો.<ref>{{Cite web |url=http://globetrotter.berkeley.edu/people2/Chomsky/chomsky-con2.html |title=કોન્વર્ઝેશન વિથ નોઆમ ચોમ્સ્કી, p. 2 of 5 |access-date=2010-09-07 |archive-date=2019-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190531192200/http://globetrotter.berkeley.edu/people2/Chomsky/chomsky-con2.html |url-status=dead }}</ref> [[યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સની વિદેશ નીતિ]]ની ચોમ્સ્કીએ ભારે આલોચના કરી હતી. ખાસ કરીને, અમેરિકાની વિદેશ નીતિમાં લોકશાહી અને તમામ લોકોની સ્વતંત્રતા જેવા તત્વોની તેમણે તરફેણ કરી હતી અને વિદેશ નીતિમાં બેવડાં ધોરણો અપનાવાતા હોવાનો તેમણે દાવો કર્યો હતો. [[ઓગસ્ટો પિનોચેત]] હેઠળ [[ચિલી]] જેવી બિન-લોકશાહી અને દમનકારી સંસ્થાઓ અને રાજ્યોને સહાય આપવાની અને તેમની સાથે જોડાણ કરવાની અમેરિકાની નીતિની તેમણે ઝાટકણી કાઢી હતી, અને એવી દલીલ કરી હતી કે આને પગલે [[માનવ અધિકારો]]નો મોટાપાયે ભંગ થશે. તેઓ વારંવાર એવી દલીલ કરતા કે વિદેશી રાષ્ટ્રોમાં અમેરિકાનો હસ્તક્ષેપ [[આતંકવાદ]]ની આદર્શ વ્યાખ્યામાં બંધ બેસે છે. તેમણે નિકારાગુઆમાં [[કોન્ટ્રાસ]]ને ગુપ્ત સહાયની અમેરિકાની નીતિની ભારે આલોચના કરી હતી.<ref>{{Cite web |url=http://www.zmag.org/GlobalWatch/chomskymit.htm |title=એન ઈવનિંગ વિથ નોઆમ ચોમ્સ્કી |access-date=2010-09-07 |archive-date=2009-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090923024350/http://www.zmag.org/GlobalWatch/chomskymit.htm |url-status=dead }}</ref> તેમણે એવી દલીલ કરી હતી કે યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સના [[જનસમુદાય માટેના માધ્યમો]] [[અમેરિકાની સરકાર]] અને અમેરિકાના કોર્પોરેશનોનાં [[પ્રચાર]] સાધન અને "[[ખરીદેલા ઉપદેશક]]" તરીકે ભૂમિકા બજાવે છે<ref>[http://books.google.com/books?id=84NQ3IXpbOYC&amp;pg=PA30&amp;lpg=PA30&amp;dq=Bought+priesthood+chomsky&amp;source=bl&amp;ots=F0eMrSwYdg&amp;sig=m34oCtCrKCtHPUewBnu9vmCPcHI&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;resnum=2&amp;ct=result ચોમ્સ્કી ઓન ડેમોક્રેસી એન્ડ એજ્યુકેશન]</ref> અને ત્રણેય પક્ષો મોટાભાગે સમાન હિતો ધરાવે છે. [[વૉલ્ટર લિપમેન]]ને આપેલા એક પ્રસિદ્ધ સંદર્ભમાં, ચોમ્સ્કી અને તેના સહ-લેખક [[એડવર્ડ એસ. હેરમાને]] લખ્યું છે કે અમેરિકાનાં માધ્યમો લોકોમાં [[સંમતિ બનાવે]] છે. ચૂંટણી પ્રચારને ધિરાણ આપવા ઉપરની ટોચમર્યાદાને ઉટાવી લેતા 2010ના [http://www.law.cornell.edu/supct/html/08-205.ZX1.html સુપ્રિમ કોર્ટનાં ચુકાદા]ની ચોમ્સ્કીએ ઝાટકણી કાઢી હતી અને તેને “લોકશાહીનું કંપનીઢબે હસ્તાંતરણ” ગણાવ્યું હતું.<ref>{{Cite web |url=http://chomsky.info/articles/20100124.htm |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-07 |archive-date=2010-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100918204632/http://www.chomsky.info/articles/20100124.htm |url-status=dead }}</ref> આંતરરાષ્ટ્રીયસ્તરે અમેરિકાની “[[વૉર ઓન ડ્રગ્સ]]”નો ચોમ્સ્કીએ વિરોધ કર્યો હતો, અને એવો દાવો કર્યો હતો કે આની ભાષા ગેરમાર્ગે દોરનારી છે. ચોમ્સ્કીએ તેનો “વૉર ઓન સર્ટેઈન ડ્રગ્સ” તરીકે ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે ડ્રગ્સનો ઉપયોગ ઘટાડવા માટે લશ્કરી અથવા પોલીસ કાર્યવાહીના સ્થાને શિક્ષણ અને અટકાયતમાં [[ડ્રગ્સની નીતિમાં સુધારા]]ની તરફેણ કરી છે.<ref name="certain">{{cite web |last=Chomsky |first=Noam |title=What Uncle Sam Really Wants |publisher=[[Z Communications|ZMag]] |year=1993 |url=http://www.zmag.org/chomsky/sam/sam-3-2.html |access-date=2007-07-27 |archive-date=2008-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314015959/http://www.zmag.org/chomsky/sam/sam-3-2.html |url-status=dead }}</ref> 1999માં આપેલી એક મુલકાતમાં, ચોમ્સ્કીએ એવી દલીલ કરી હતી કે સરકારના ખુલાસામાં તમાકુ જેવા પાકોનો કોઈ જ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો નથી, ત્યારે [[ગરીબો]] ઉપર દમન ગુજારીને અસર ઉભી કરવા માટે ગાંજાના સુકાં પાંદડા જેવા બિન-નફાકારક પાકોને વિશેષપણે લક્ષ્યાંક બનાવવામાં આવે છે.<ref name="poor">{{cite video | people = Noam Chomsky et al. |title=[http://www.freespeech.org/videodb/index.php?action=detail&video_id=9529&browse=0 Noam Chomsky on Drugs] | medium = TV |publisher=ROX |date=1999}}</ref> તેમણે જણાવ્યુ હતું કેઃ <blockquote> અમેરિકાની સ્થાનિક ડ્રગ પોલિસી પોતાના લક્ષ્યાંકો વિસરી ગઈ છે અને નીતિના ઘડવૈયાઓ આ વાતથી સુમાહિતગાર છે. જો આ નીતિનો મતલબ પદાર્થોનો દુરૂપયોગ ઘટાડવાનો ન હોય, તો તેનો મતલબ શું છે? હાલની કાર્યવાહી અને ઐતિહાસિક બનાવો ઉપરથી એક વાત દેખીતી રીતે જ સ્પષ્ટ થઈ જાય છે કે, જ્યારે આ પદાર્થો કહેવાતા ખતરારૂપ વર્ગો સાથે સંકળાય છે ત્યારે તેને ગુનાનું સ્વરૂપ આપવામાં આવે છે. કેટલાક પદાર્થોને ગુન્હાનું સ્વરૂપ આપવું એ સામાજિક અંકુશ માટેનાં એક હથિયારરૂપ છે.<ref name="control">{{cite web |last=Chomsky |first=Noam |title=DRCNet Interview: Noam Chomsky |publisher=[http://stopthedrugwar.org/home DRCNet] |date=2002-02-08 |url=http://stopthedrugwar.org/chronicle-old/223/noamchomsky.shtml |access-date=2007-07-27 }}</ref> </blockquote> અમેરિકાની [[સરકારી મૂડીવાદી]] પદ્ધતિ અને વિશાળ કારોબારોની ચોમ્સ્કીએ આલોચના કરી હતી. તેઓ પોતાને એક એવો [[સમાજવાદી]] તરીકે વર્ણવતા હતા જે [[અરાજ્યવાદ-મહાજનસત્તાવાદ]] પ્રત્યે સહાનુભૂતિ ધરાવે છે, પરંતુ [[સમાજવાદ]]ની [[લેનિનની વિચારધારા]]ને અનુસરતી શાખાઓનો તીવ્ર આલોચક છે. તે એમ પણ માનતા હતા કે સમાજવાદી મૂલ્યો મૂળ માનવીય વિચારોના તાર્કિક અને નૈતિક વ્યાપકને ઔદ્યોગિક સંદર્ભસુધી વિસ્તારે છે. ખાસ કરીને તેઓ એવી માન્યતા ધરાવતા હતા કે સમાજ સારી રીતે રચાયેલો હોવો જોઈએ અને તેમાં જાતિઓ અને કામના સ્થળો ઉપર લોકશાહી અંકુશ હોવો જોઈએ. તેમના મતે તેમનાં ઉપર પ્રભાવ પાડનારી બે વ્યક્તિઓ – [[બર્ટ્રાન્ડ રસેલ]] અને [[જોન ડ્યુવ]]નાં સુધારાવાદી માનવતાવાદી વિચારો ક્રાંતિકારી લાક્ષણિક્તા જાળવી રાખવા સાથે પરંપરાગત ઉદારવાદ ધરાવે છે.<ref>ચોમ્સ્કી (1996), p. 77.</ref> ચોમ્સ્કી એવું જણાવે છે કે યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ વિશ્વનો “વિશ્વનો સૌથી મહાન દેશ” છે.<ref>[http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0205/30/ltm.01.html "નોઆમ ચોમ્સ્કી સાથે પ્રશ્નોત્તરી, બિલ બેન્નેટ"], મે 30, 2002 ''અમેરિકન મોર્નિંગ વિથ પૌલા ઝ્હાન CNN'' </ref> આ ટિપ્પણીને બાદમાં તેમણે સ્પષ્ટ કરતા જણાવ્યું હતું કે, “આનો મતલબ વિકાસશીલ દેશો સાથે નથી અને મારો કહેવાનો મતલબ તે નથી, પરંતુ અમેરિકાએ અમુક એવી પ્રગતિ સાધી છે, ખાસ કરીને [[વાણી સ્વાતંત્ર્ય]], કે જેને પ્રાપ્ત કરવા માટે સદીઓ સુધી સંઘર્ષ કરવો પડતો હોય છે. આ સિદ્ધિની સરાહના કરવી પડે.”<ref>{{cite web |last=Adams |first=Tim |title=Noam Chomsky: Thorn in America's Side |publisher=''[[The Observer]]'' |date=2003-10-30 |url=http://observer.guardian.co.uk/magazine/story/0,11913,1094708,00.html |access-date=2007-09-04 }}</ref> તેમણે એવું પણ જણાવ્યું હતું કે, “ઘણાં સદર્ભમાં, યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ વિશ્વભરમાં સૌથી વધુ સ્વતંત્રતા ધરાવતું રાષ્ટ્ર છે. મારો કહેવાનો મતલબ ફક્ત રાજ્યના જુલમ ઉપરની મર્યાદાનાં સદર્ભમાં નથી, અલબત્ત તે સાચું પણ છે, પરંતુ મારો મતલબ વ્યક્તિગત સંબંધો વિશે પણ છે. પરસ્પરના સંબંધોની દ્વષ્ટિએ યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ વર્ગવિહીનતા તરફ આગળ વધે છે."<ref>ચોમ્સ્કી, નોમ. 2003. ચોમ્સ્કી ઓન ડેમોક્રેસી એન્ડ એજ્યુકેશન. રુટલેજ. p. 399</ref> સરકાર દ્વારા થતી કલ્યાણકારી પ્રવૃત્તિઓની સાથે [[અરાજ્યવાદ]] સુસંગત નથી તેવી આલોચના સામે ચોમ્સ્કી વાંધો ઉઠાવે છે અને જણાવે છે કેઃ <blockquote> કોઈ પણ માણસ, ચોક્કસપણે એવો દ્વષ્ટિકોણ રાખી શકે છે અમે લોકોને આજે જે સમસ્યાનો સામનો કરવો પડે છે તેની કાળજી લેતા નથી અને આવનારી આવતીકાલ વિશે વિચારવા માગીએ છીએ. બરાબર છે, પણ પછી માણસો અને તેમના ભવિષ્યમાં કોઈ રસ હોવાનો ડોળ કરશો નહીં, અને સભાખંડ અને ઇન્ટલેક્ચ્યુઅલ કોફી હાઉસમાં અન્ય લોકો સાથે જ રહો. અથવા તો એક માનવીય અભિગમ અપનાવો કેઃ આવતીકાલનો એક વધુ સારા સમાજના નિર્માણ માટે હું આજે કામ કરીશ. આ વાક્ય પરંપરાગત અરાજ્યવાદી દ્વષ્ટિકોણથી જૂદી પડે છે. પરંતુ તે એકદમ સચોટ છે અને તે આજે વિવિધ સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહેલા લોકોને સીધો ટેકો આપે છે. આજે લોકોને આરોગ્ય અને સુરક્ષાના નિયમોના અમલ, રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય વીમાની જોગવાઈ, લોકોને આધાર આપતી સિસ્ટમ વગેરે જેવી સુવિધાઓની જરૂરત છે. એક આગવાં અને વધુ સારા ભવિષ્યના ઘડતર માટેની આ એક સંતોષજનક પરિસ્થિતિ નથી, પરંતુ તે એક આવશ્યક જરૂરિયાત છે. સરકારના બાકીના તમામ પ્રયત્નોનો વૈભવી જીવન નહી જીવતા અને જીવવા માટે સંઘર્ષ કરતા લોકો અનાદર કરશે.<ref>http://www.zmag.org/chomsky_repliesana.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929074956/https://www.zmag.org/chomsky_repliesana.htm |date=2007-09-29 }} 'વિપ્લવવાદ અંગેના સવાલો પર નોઆમ ચોમ્સ્કી દ્વારા જવાબો</ref> </blockquote> પોતાની બોલવાની શૈલી કંટાળાજનક છે તેવી આલોચનાના પ્રતિસાદરૂપે, ચોમ્સ્કીએ જણાવ્યું હતું કે, “હું એક કંટાળાજનક વક્તા છું અને મને તે રીત જ ગમે છે…. મારું ગમે તે વ્યક્તિત્વ હોય, લોકો તેના પ્રત્યે આકર્ષાય છે એવી મને શંકા છે…. લોકોને આ પ્રશ્નોમાં રસ છે, અને તેઓ આ પ્રશ્નોમાં રસ ધરાવે છે કારણકે તે મહત્વપૂર્ણ છે."<ref>{{Cite web |url=http://www.dvdverdict.com/reviews/chomskyrebel.php |title=ચોમ્સ્કી બળવાખોર |access-date=2010-09-07 |archive-date=2016-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160318130006/http://www.dvdverdict.com/reviews/chomskyrebel.php |url-status=dead }}</ref> "આપણે લાગણી દ્વારા અથવા અન્ય કોઈ છિછરી વાક્પટુતાથી અંજાઈ જવા માગતા નથી."<ref>ચોમ્સ્કી, નોમ. [http://www.chomsky.info/interviews/19990120.htm "ફોલ્સ, ફોલ્સ, ફોલ્સ એન્ડ ફોલ્સ: રે સૌરેઝ દ્વારા નોઆમ ચોમ્સ્કી સાથે પ્રશ્નોત્તરી"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923203125/http://www.chomsky.info/interviews/19990120.htm |date=2015-09-23 }}, જાન્યુઆરી 20, 1999 ''Chomsky.info''</ref> [[ચિત્ર:Noam Chomsky, 2004.jpg|thumb|left|વૈનકુંવર ખાતેની યુદ્ધ વિરોધી રેલીમાં ચોમ્સ્કી, 2004માં.]] ચોમ્સ્કી કેટલાક એવા વિચારો ધરાવે છે કે જેને [[યુદ્ધ-વિરોધી]] તરીકે વર્ગીકૃત કરી શકાય પણ તે ચુસ્તપણે શાંતિવાદી નથી. પોતાના જીવનકાળ દરમિયાન તેમણે [[વિયેતનામ યુદ્ધ]]નો અને અન્ય યુદ્ધોનો ભારે વિરોધ કર્યો હતો. તેમણે વિરોધની વિવિધ પદ્ધતિઓ દ્વારા પોતાના આ વિચારો વ્યક્ત કર્યા હતા, જેમકે કરવેરા રોકવા અને શાંતિ રેલી. વિયેતનામ યુદ્ધ વિશે તેમણે સંખ્યાબંધ લેખો પ્રસિદ્ધ કર્યા હતા, જેમાં “ધ રિસ્પોન્સિબલિટી ઓફ ઇન્ટલેક્ચ્યુઅલ્સ”નો સમાવેશ થાય છે. જો કે, તેઓ એવું જણાવે છે કે બીજા વિશ્વ યુદ્ધમાં અમેરિકાની ભૂમિકા વાજબી હતી, સાથે એવી તાકીદ કરી હતી કે અગાઉ મુત્સદ્દીગીરી દ્વારા એક ઇચ્છનીય અંત આવ્યો હોત અથવા તો યુદ્દ ટાળી શકાયું હોત. ખાસ કરીને, તેઓ એવું માને છે કે હિરોશીમા અને નાગાસાકી ઉપર [[પરમાણું બોમ્બ ફેંકવા]] એ “ઇતિહાસનાં શબ્દાતીત ગુન્હાઓ પૈકીનાં એક છે.”<ref>[http://www.chomsky.info/debates/19670420.htm એન એક્સચેન્જ ઓન "ધી રીસ્પોન્સિબિલિટી ઓફ ઈન્ટેલેક્ચ્યુઅલ્સ", નોઆમ ચોમ્સ્કીની ફ્રીઅર કાલહૌન, ઈ. બી. મુરે, અને આર્થર ડોર્ફમેન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513032650/http://www.chomsky.info/debates/19670420.htm |date=2008-05-13 }} સાથે ચર્ચા</ref> ચોમ્સ્કીએ [[ઈઝરાઈલ]], ઈઝરાઈલનાં સમર્થકો, ઈઝરાઈલને અમેરિકાની સહાય અને [[પેલેસ્ટાઈનના લોકો]] સાથે ઈઝરાઈલના વ્યવહાર અંગે વ્યાપક આલોચના કરી છે. પોતાની દલીલમાં તેમણે જણાવ્યું હતું કે, “ઈઝરાઈલને સહાય કરનારાઓ વાસ્તવમાં નૈતિક વિનાશનાં અને કદાચ આખરી સર્વનાશનાં ટેકેદાર છે.” તેમણે એવી પણ દલીલ કરી હતી કે, “ઈઝરાઈલે સુરક્ષા કરતા વિસ્તરણની પસંદગી કરી છે, જે આ ઘટનાક્રમ તરફ દોરી જઈ શકે છે.”<ref>{{Cite web |url=http://www.chomsky.info/interviews/20080606.htm |title=ઓન ધી ફ્યુચર ઓફ ઈઝરાયેલ એન્ડ પેલસ્ટાઈન |access-date=2010-09-07 |archive-date=2010-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101121062600/http://chomsky.info/interviews/20080606.htm |url-status=dead }}</ref> ચોમ્સ્કી વાણી-સ્વાતંત્ર્ય માટે, ખાસ કરીને [[સમૂહ માધ્યમો]] માટે ખુલ્લો દ્વષ્ટિકોણ દરાવે છે; તેઓ [[સેન્સરશિપ]]નો વિરોધ કરે છે અને પોતાની [[આબરૂને હાનિ પહોંચાડનારા]] માધ્યમો વિરુદ્ધમાં કાનૂની પગલાં લેવાનો ઈનકાર કરે છે. તેઓ અખબારોમાં ખુલ્લાં પત્રો દ્વારા વળતો જવાબ આપવાનું પસંદ કરે છે. ''[[ધ ગાર્ડિયન]]'' માં એમ્મા બ્રોકેસનાં એક લેખનાં જવાબમાં તેમણે આ અભિગમ અપનાવ્યો હોવાનું ઉદાહરણ છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.chomsky.info/onchomsky/20051031.htm |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-07 |archive-date=2006-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060103185929/http://www.chomsky.info/onchomsky/20051031.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.chomsky.info/letters/20051113.htm |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-07 |archive-date=2006-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060303040017/http://www.chomsky.info/letters/20051113.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.chomsky.info/letters/198509--.htm ફ્રી સ્પીચ ઈન અ ડેમોક્રેસી, નોઆમ ચોમ્સ્કી દ્વારા (ડેઈલી કેમેરા)]</ref> ચોમ્સ્કીએ વારંવાર જણાવ્યું છે કે ભાષામાં તેમની કામગીરી અને તેમના રાજકીય વિચારો વચ્ચે કોઈ સંબંધ નથી. તેઓ એવો વિચાર ધરાવતા હતા કે રાજકીય મુદ્દાઓ ઉપર સક્ષમ ચર્ચા કરવા માટે શૈક્ષણિક ક્ષેત્રનું નિષ્ણાતકક્ષાનું જ્ઞાન હોવું જરૂરી છે. 1969માં એક મુલાકાતમાં તેમણે પોતાના રાજકારણ અને ભાષાક્ષેત્રે કામગીરી વચ્ચેના સંબંધ વિશે જણાવ્યું હતું કેઃ <blockquote> હું હજી પણ અનુભવું છું કે આ બન્ને વચ્ચે એક પ્રકારનું બારીક જોડાણ છે. હું અતિશયોક્તિ કરીને કહેવા માગતો નથી પણ મારા માટે તે થોડુઘણું મહત્વનું છે. મારા મતે કોઈ પણ વ્યક્તિનાં રાજકીય વિચારો અથવા સામાજિક સંસ્થાના વિચારોના મૂળ આખરે તો માનવીય સ્વભાવ અને માનવીય જરૂરિયાતોમાં જ હોય છે.<ref>''ન્યૂ લેફ્ટ રીવ્યુ'' , 57, સપ્ટે. – ઓક્ટો. 1969, p. 21</ref> </blockquote> == અન્ય ક્ષેત્રોમાં પ્રભાવ == અન્ય વિવિધ ક્ષેત્રોમાં '''ચોમ્સ્કીયન''' મોડેલ્સને આનુમાનિક આધાર તરીકે ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે. [[ચોમ્સ્કી શ્રેણી અધિક્રમ]] ફંડામેન્ટલ [[કમ્પ્યૂટર સાયન્સ]] કોર્સમાં ભણાવવામાં આવે છે કેમકે તે [[ઔપચારિક ભાષા]]ઓના વિવિધ પ્રકારોમાં ઊંડી સમજ આપે છે. ગણિતશાસ્ત્રના સંદર્ભમાં પણ આ હાયરાર્કી શીખવવામાં આવે છે<ref>{{cite web |last=Sakharov|first=Alex|title=Grammar|publisher=MathWorld|date=2003-05-12|url=http://mathworld.wolfram.com/Grammar.html|access-date=2007-09-04}}</ref> અને તેણે ગણિતશાસ્ત્રીઓમાં ખાસ કરીને [[સંયોજનોશાસ્ત્રીઓ]]માં રસ જાગૃત કર્યો છે. [[ઈવોલ્યૂશનરી સાયકોલોજી]]માં કેટલીક દલીલો ચોમ્સ્કીના સંશોધનનાં પરિણામોમાંથી લેવામાં આવી છે.<ref>{{cite web|title=Lecture 6: Evolutionary Psychology, Problem Solving, and 'Machiavellian' Intelligence|publisher=Massey University|work=School of Psychology|year=1996|url=http://evolution.massey.ac.nz/lecture6/lect600.htm|access-date=2007-09-04|archive-date=2007-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20070117055247/http://evolution.massey.ac.nz/lecture6/lect600.htm|url-status=dead}}</ref> 1984માં મેડિસીન અને ફિઝીયોલોજીના ક્ષેત્રમાં નોબેલ પુરસ્કાર જીતનાર હસ્તી, [[નીલ્સ કે. જેરેની]]એ હ્યૂમન ઇમ્યૂઅન સિસ્ટમને વ્યક્ત કરવા માટે ચોમ્સ્કીનાં જનરેટિવ મોડેલનો ઉપયોગ કર્યો હતો અને “કમ્પોનન્ટ્સ ઓફ અ જનરેટિવ ગ્રામર... વિથ વેરિયસ ફીચર્સ ઓફ પ્રોટીન સ્ટ્રક્ચર્સ” સૂત્ર રચ્યું હતું. જેરેનીનાં સ્ટોકહોમ નોબેલ લેક્ચરનું શીર્ષક “ધ જનરેટિવ ગ્રામર ઓફ ધ ઈમ્યૂન સિસ્ટમ” હતું. [[કોલમ્બિયા યુનિવર્સિટી]]માં [[એનિમલ લેંગ્વેજ એક્વિઝિશન]]નાં અભ્યાસમાં સબ્જેક્ટ તરીકે ઉપયોગમાં લેવાતાં એક ચિમ્પાન્ઝીનું નામ ચોમ્સ્કીનાં નામ ઉપરથી- [[નિમ ચિમ્પસ્કી]] રાખવામાં આવ્યું હતું. [[ભાષા શીખવાની]] માનવજાતિની આગવી વિશિષ્ટતાનો ચોમ્સ્કીએ જે ખ્યાલ રજૂ કર્યો હતો તેના સંદર્ભમાં આ નામ રાખવામાં આવ્યું હતું. પ્રસિદ્ધ કમ્પ્યૂટર વૈજ્ઞાનિક [[ડોનલ્ડ ક્નુથે]] પોતાના હનીમૂન દરમિયાન સિન્ટેક્ટિક સ્ટ્રક્ચર્સનું વાંચન કર્યા હોવાનો અને તેનાથી ભારે પ્રભાવિત થયાનો એકરાર કર્યો છે. “...મારે એ વાત કબૂલ કરવી જોઈએ કે 1961માં મારા હનીમૂન વખતે હું નોઆમ ચોમ્સ્કીની સિન્ટેક્ટિક સ્ટ્રક્ચર્સ મારી સાથે લઈ ગયો હતો... તેમાં ભાષાની મેથેમેટિકલ થિયરી હતી, જે એક અદભૂત વાત હતી જેનો હું કમ્પ્યૂટર પ્રોગ્રામરનાં ઈન્ટ્યૂશનમાં ઉપયોગ કરી શક્યો હતો!” ચોમ્સ્કીની અન્ય રાજકીય કામગીરીમાં સમૂહ માધ્યમો (ખાસ કરીને યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સના)ના મુખ્ય પ્રવાહનું વિશ્લેષણ, તેનું માળખું અને દબાણ, અને મોટા ઉદ્યોગો અને સરકારી હિતોમાં તેની ભૂમિકાનો સમાવેશ થાય છે. [[એડવર્ડ એસ. હેરમેન]] અને ચોમ્સ્કીના પુસ્તકમાં''[[Manufacturing Consent: The Political Economy of the Mass Media]]'' (1988) આ વિષયની ગહન ચર્ચા કરવામાં આવી છે, જેમાં આ વાતને રજૂ કરતા સંખ્યાબંધ વિગતવાર કેસસ્ટડી સહિત સમાચારના માધ્યમોનાં “પ્રોપગન્ડા મોડેલ”ની રજૂઆત કરવામાં આવી છે. આ પ્રોપગન્ડા મોડેલ અનુસાર, અમેરિકા જેવા લોકશાહી સમાજમાં એકપક્ષવાળી રાજસત્તા અથવા પદ્ધતિ, કે જેમાં લોકો ઉપર દળોનો ઉપયોગ કરીને જુલમનો આશરો લેવામાં આવે છે, તેનાથી વિપરીત, હિંસા વિના જ લોકો ઉપર નિયંત્રણ પ્રાપ્ત કરવામાં આવે છે. પોતાની એક બહુ જાણીતી ટિપ્પણીમાં, ચોમ્સ્કીએ જણાવ્યું હતું કે, “પ્રોપગન્ડા એક એવી લોકશાહી છે કે જેમાં એકહથ્થું સત્તાં દંડના જોર વિના જ લોકોને નમાવે છે.” (મિડીયા કન્ટ્રોલ) આ મોડેલ લોકોનાં કાવતરાંને બદલે આર્થિક કારણોસર સમૂહ માધ્યમોએ અપનાવેલા [[પદ્ધતિસરના પક્ષપાત]]ને વ્યક્ત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. આ મોડેલમાં એવી દલીલ કરવામાં આવી છે કે આ પક્ષપાત પાંચ “ફિલ્ટર”માંથી ઉત્પન્ન થાય છે. તમામ પ્રસિદ્ધ થયેલા સમાચારોએ આ ફિલ્ટરોમાંથી પસાર થવું જ પડે છે. આમ પદ્ધતિસર રીતે સમાચારની ખોટી રજૂઆત કરવામાં આવે છે. પ્રથમ ફિલ્ટર છે માલિકી. તેને વ્યક્ત કરતા ચોમ્સ્કીએ એવી નોંધ કરી છે કે મોટાભાગના માધ્યમો વિશાળ કોર્પોરેશનોની માલિકીના છે. બીજું ફિલ્ટર છે ફંડિંગ, જેના માટે ચોમ્સ્કીએ એવી નોંધ કરી છે કે આ માધ્યમો વિજ્ઞાપનદાતાઓ પાસેથી નાણાં ભંડોળ મેળવે છે, વાચકો પાસેથી નહીં. આ માધ્યમો નફાનું લક્ષ્ય ધરાવતા કારોબાર છે જે અન્ય કારોબારો (વિજ્ઞાપનદાતાઓ)ને એક પ્રોડક્ટ - વાંચકો અને પ્રેક્ષકો-નું વેચાણ કરે છે. આ મોડેલ અનુસાર માધ્યમો પાસેથી એવા સમાચાર પ્રસિદ્ધ કરવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે જેમાં આ કારોબારની અપેક્ષાઓ અને મૂલ્યો પ્રતિબિંબિત થતા હોય. વધુમાં, સમાચારના માધ્યમો મોટાભાગની માહિતીના સ્રોત જેવી સરકારની સંસ્થાઓ અને મહત્વના ઉદ્યોગો ઉપર આધારિત રહેતા હોય છે જે ત્રીજું ફિલ્ટર છે. સખત ટીકાઓ એ ચોથું ફિલ્ટર છે, જેમાં વિવિધ દબાણ જૂથોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આ જૂથો માધ્યમોના પક્ષપાત બદલ તેમની ઉપર આક્રમણ કરે છે. નિયમો એ પાંચમું ફિલ્ટર છે. આ ચોથું ફિલ્ટર પત્રકારત્વના વ્યવસાયમાં રહેલા લોકોનાં સર્વસામાન્ય ખ્યાલનાં સંદર્ભમાં છે. (નોંધઃ 1988માં પ્રસિદ્ધ થયેલા મૂળ લખાણમાં પાંચમું ફિલ્ટર ‘એન્ટિકમ્યૂનિઝમ’ હતું. જો કે, સોવિયેત યુનિયન પડી ભાંગ્યાબાદ, લોકોના અભિપ્રાયમાં પરિવર્તન આવતા આ ફિલ્ટરનો ખ્યાલ વિસ્તર્યો છે.) સમાચારના માધ્યમો કેવી રીતે વિકેંદ્રિત તથા કાવતરાં (પણ તેના કરતા ઓછું પણ નહીં) વિનાની શક્તિશાળી પ્રચાર ઝુંબેશની સિસ્ટમની રચના કરે છે અને લોકોમાં સંમતિનું સર્જન કરે છે અને લોકશાહી રીતે સંમતિનો દેખાવ કરીને એક વર્ગની કલ્પના અનુસાર જાહેર ચર્ચા ઘડી કાઢે છે તેનું આ મોડેલમાં વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. ચોમ્સ્કી અને હેરમાને પોતાના આ મોડેલનું અનુભવ પરીક્ષણ કરવા માટે બબ્બેની જોડીમાં બનાવોને ઉદાહરણ તરીકે ઉપયોગમાં લીધાં. આ બનાવોનો હેતુ સમાન હતો અને તેને સ્થાનિક હિતમાં ગોઠવવામાં આવ્યા હતા. તેમણે એવા ઘણાં ઉદાહરણોનો ઉપયોગ કર્યો કે જેમાં “સત્તાવાર દુશ્મન” જ્યારે કોઈ કૃત્ય (કોઈ ધાર્મિક અધિકારીનું ખૂન જેવું) કરે, ત્યારે સમાચારોમાં તેનું વ્યાપક સંશોધન આપવામાં આવતું અને તે મેટરને ભારે પ્રમાણમાં કવરેજ અપાતું, જેથી “દુશ્મન”નો ભોગ બનનાર લોકો “મૂલ્યવાન” ગણાય. પરંતુ, જ્યારે સ્થાનિક સરકાર અથવા અન્ય કોઈ સાથી સમાન કૃત્ય (અથવા તેનાથી પણ બદતર) આચરે, ત્યારે પ્રેસ તે સમાચારને ઓછું મહત્વ આપતું જેથી અમેરિકા અને સાથી રાજ્યોનો ભોગ બનનાર લોકોનું મહત્વ ઓછું અંકાય. તેઓએ પોતાના મોડેલનું [[વિયેતનામ યુદ્ધ]] વખતે [[ટેટ ઓફેન્સિવ]]નાં મિડીયા કવરેજમાં પરીક્ષણ કર્યું કે જેને મુક્ત અને સ્વતંત્ર અખબારોનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ કહેવામાં આવે છે. આ કેસમાં પણ, તેમણે એવી દલીલ કરી હતી કે પ્રેસ કેટલાક હિતોના તાબામાં રહીને કામ કરતું હતું. == શૈક્ષણિક સિદ્ધિઓ, એવોર્ડ્સ અને સન્માનો == 1969ની વસંતમાં તેમણે [[ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટી]] ખાતે [[જ્હોન લોક વ્યાખ્યાનો]] આપ્યા. જાન્યુઆરી 1970માં [[યુનિવર્સિટી ઓફ કેમ્બ્રિજ]]ખાતે [[બર્ટાન્ટ રસેલ]] સ્મૃતિ વ્યાખ્યાનો; 1972માં [[નવી દિલ્હી]] ખાતે [[નેહરુ]] સ્મૃતિ વ્યાખ્યાનો; 1977માં [[લેઈડેન]] ખાતે હુઈઝિન્ગા વ્યાખ્યાનો; 1988માં [[યુનિવર્સિટી ઓફ ટોરોન્ટો]] ખાતે [[મેસ્સી વ્યાખ્યાનો]], 1997માં શિર્ષક "જરૂરી ભ્રમણાઓ: લોકતાંત્રિક સમજોમાં વૈચારિક નિયંત્રણ",[[કેપ ટાઉન]] ખાતે શૈક્ષણિક સ્વાતંત્ર્ય પર ડેવિ સ્મૃતિ વ્યાખ્યાનો<ref>[http://www.news.uct.ac.za/mondaypaper/archives/?id=4104 વાન ઝીલ સ્લાબેર્ટ ટુ પ્રેઝન્ટ ટીબી ડેવિ મેમોરિયલ લેક્ચર]</ref> સહિત અનેક વ્યાખ્યાનો આપ્યા.<ref>[http://mitworld.mit.edu/video/403/ ધી કરન્ટ ક્રાઈસિસ ઈન ધી મિડલ ઈસ્ટ: એબાઉટ ધી લેક્ચર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120323112516/http://mitworld.mit.edu/video/403 |date=2012-03-23 }}. ''એમઆઇટી વર્લ્ડ''.</ref> ચોમ્સ્કીએ વિશ્વની અનેક યુનિવર્સિટીઓમાંથી ઘણી [[માનદ્ પદવીઓ]] મેળવી હતી. જેમાં નીચેનાનો પણ સમાવેશ થાય છે: * [[યુનિવર્સિટી ઓફ લંડન]] *[[યુનિવર્સિટી ઓફ શિકાગો]]*[[લોયોલા યુનિવર્સિટી ઓફ શિકાગો]] *[[સ્વાર્થમોર કોલેજ]] *[[યુનિવર્સિટી ઓફ દિલ્હી]] *[[બાર્ડ કોલેજ]] *[[યુનિવર્સિટી ઓફ માચેચ્યુએટ્સ]] *[[યુનિવર્સિટી ઓફ પેન્સ્લિવિનિયા]] *[[જ્યોર્જટાઉન યુનિવર્સિટી]] *[[એમ્હેર્સ્ટ કોલેજ]] *[[યુનિવર્સિટી ઓફ કેમ્બ્રિજ]]| valign="top" |<div class="references-small"> * [[યુનિવર્સિટી ઓફ બ્યુએનોસ એરેસ]] * [[મેકગિલ યુનિવર્સિટિ]] * [[યુનિવર્સિટેટ રોવિરા આઈ વર્જિલિ]] * [[કોલમ્બિયા યુનિવર્સિટી]] * [[વિલોઆનોવા યુનિવર્સિટી]] * [[યુનિવર્સિટી ઓફ કનેક્ટિકટ]] * [[યુનિવર્સિટી ઓફ મેઈન]] * [[સ્કાઉલા નોર્મલ સુપેરીઓરે]] * [[યુનિવર્સિટી ઓફ વેસ્ટર્ન ઓન્ટેરિયો]] * [[યુનિવર્સિટી ઓફ ટોરોન્ટો]] * [[હાવર્ડ યુનિવર્સિટી]] {| | valign="top" | <div class="references-small"> | valign="top" | <div class="references-small"> * [[યુનિવર્સિટી ડે ચિલે]] * [[યુનિવર્સિટી ઓફ બોલોગ્ના]] * [[યુનિવર્સિડાડ ડી લા ફ્રન્ટેરા]] * [[યુનિવર્સિટી ઓફ કલકત્તા]] * [[યુનિવર્સિડાડ નેસિનોલ ડી કોલમ્બિયા]] * [[વ્રિજે યુનિવર્સિટેઈટ બ્રસેલ]] * [[સાન્તો ડોમિન્ગો ઈન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ટેકનોલોજી]] * [[યુપ્પસલા યુનિવર્સિટી]] * [[યુનિવર્સિટી ઓફ એથેન્સ]] * [[યુનિવર્સિટી ઓફ સાયપ્રસ]] * [[સેન્ટ્રલ કનેક્ટિકટ સ્ટેટ યુનિવર્સિટી]] * [[નેશનલ ઓટોનોમસ યુનિવર્સિટી ઓફ મેક્સિકો]](યુએનએએમ) </div> |} તેઓ [[અમેરિકન એકેડમી ઓફ આર્ટ્સ એન્ડ સાયન્સિસ]], ધી [[નેશનલ એકેડમી એફ સાયન્સિસ]], અને [[અમેરિકન ફિલોસોફિકલ સોસાયટી]]ના સભ્ય છે. આ ઉપરાંત તેઓ યુનાઈટેડ સ્ટેટની તથા બહારની અન્ય વ્યવસાયિક અને વિદ્વાન સોસાયટીઓના પણ સભ્ય છે અને તેઓએ મેળવેલા એવોર્ડ-પુરસ્કારમાં [[અમેરિકન સાયકોલોજિકલ એસોસિએશન]]નો અનોખા વિજ્ઞાની પ્રદાન માટેનો એવોર્ડ, મૂળ વિજ્ઞાનોમાં [[કીઓટો પુરસ્કાર]], [[હેલ્મહોલ્ટ્ઝ ચંદ્રક]], [[ડોરોથી એલ્ડરિજ શાંતિ પુરસ્કાર]], કમ્પ્યુટર અને ચિંતનકારી વિજ્ઞાનમાં [[1999 બેન્જામિન ફ્રેન્કલિન ચંદ્રક]] સહિત અન્યનો સમાવેશ થાય છે.<ref>[http://www.chomsky.info/bios/2002----.htm નોઆમ ચોમ્સ્કી, એમઆઇટી લિન્ગ્વિસ્ટિક પ્રોગ્રામ]</ref> નેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ ટીચર્સ ઓફ ઈંગ્લિશ દ્વારા "જાહેર ભાષામાં ઈમાનદારી અને સ્પષ્ટતા માટે" અપાતા [[ઓરવેલ એવોર્ડ]]ના તેઓ બે વખત (1987 અને 1989માં)વિજેતા બન્યા છે .<ref>{{Cite web |url=http://www.ncte.org/library/NCTEFiles/Involved/Volunteer/Appointed%20Groups/Past_Recipients_Orwell_Award.pdf |title=પાસ્ટ રેરિપન્ટ્સ ઓફ ધી NCTE ઓરવેલ એવોર્ડ |access-date=2010-09-07 |archive-date=2009-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326134658/http://www.ncte.org/library/NCTEFiles/Involved/Volunteer/Appointed%20Groups/Past_Recipients_Orwell_Award.pdf |url-status=dead }}</ref> તેઓ સમાજ વિજ્ઞાન વિભાગમાં [[સર્બિયન એકેડમી ઓફ સાયન્સિસ એન્ડ આર્ટ્સ]]ના સભ્ય છે.<ref>[http://www.sanu.ac.rs/English/members/OdDrClan.htm ડીપાર્ટમેન્ટ ઓફ સોશિયલ સાયન્સિસ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''સર્બિયન એકેડમી ઓફ સાયન્સ એન્ડ આર્ટ્સ''.</ref> ચોમ્સ્કી[[એમઆઇટી હાવર્ડ રીસર્ચ જરનલ]]ની સલાહકાર સમિતિના સભ્ય છે.{{Citation needed|date=March 2010}} 2005માં ચોમ્સ્કીએ [[લિટરરી એન્ડ હિસ્ટોરિકલ સોસાયટી]] તરફથી માનદ સ્કોલરશિપ મેળવી હતી.{{સંદર્ભ}}2007માં ચોમ્સ્કીએ [[ઉપ્પસલા યુનિવર્સિટી]] ([[સ્વીડન-Sweden]])ની માનદ ડોક્ટરની પદવી [[કેરોલસ લિન્નેઅસ]] સમારંભમાં મેળવી હતી.<ref>{{cite web|title=Uppsala University’s Honorary Doctorates in Commemoration of Linnaeus|publisher=[[Uppsala University]]|date=2007-02-13|url=http://info.uu.se/press.nsf/pm/uppsala.universitys.id0AC.html|access-date=2007-09-04|archive-date=2008-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080113060317/http://info.uu.se/press.nsf/pm/uppsala.universitys.id0AC.html|url-status=dead}}</ref> ફેબ્રુઆરી 2008માં તેમણે [[નેશનલ યુનિવર્સિટી ઓફ આયર્લેન્ડ, ગેલવે]]ની [[લિટરરી એન્ડ ડીબેટિંગ સોસાયટી]] તરફથી રાષ્ટ્રપતિ ચંદ્રક મેળવ્યો હતો.{{Citation needed|date=March 2010}}2010માં ચોમ્સ્કીએ સ્ટુટ્ટગ્રેટ જર્મનીમાં [[એરિક ફ્રોમ્મ]] પુરસ્કાર મેળવ્યો હતો.<ref>{{cite web |url=http://www.erich-fromm.de/biophil/en/index.php?option=com_content&view=article&id=190:the-2010-erich-fromm-prize-to-noam-chomsky&catid=54:latest-news |title=The 2010 Erich Fromm Prize to Noam Chomsky |access-date=2010-04-05 |date=2010-01-16 |publisher=International Erich Fromm Society |archive-date=2013-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130823102028/http://www.erich-fromm.de/biophil/en/index.php?option=com_content&view=article&id=190:the-2010-erich-fromm-prize-to-noam-chomsky&catid=54:latest-news |url-status=dead }}</ref>ચોમ્સ્કી પાસે [[એર્ડોસ સંખ્યા]] ચારની છે. બ્રિટિશ સામયિક [[''પ્રોસ્પેક્ટ'']] દ્વારા હાથ ધરાયેલા [[2005 વૈશ્વિક બુદ્ધિજીવી પોલ]]માં ચોમ્સ્કીએ હયાત અગ્રણી [[જાહેર બુદ્ધિજીવી]] તરીકે મત મેળવ્યા હતા. આ અંગે પ્રતિક્રિયા આપતાં તેમણે જણાવ્યું હતું કે, "આવા પોલ પ્રત્યે હું ધ્યાન આપતો નથી.".<ref>{{cite web |title=Chomsky named top intellectual: British poll |publisher=Breitbart.com |date=2005-10-18 |url=http://www.breitbart.com/news/2005/10/18/051018152652.77esbn1j.html |access-date=2007-09-04 |archive-date=2007-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203220749/http://www.breitbart.com/news/2005/10/18/051018152652.77esbn1j.html |url-status=dead }}</ref> 2006માં સામયિક ''[[ન્યૂ સ્ટેટ્સમેન]]'' માં તેમને "આપણા સમયના નાયકો"ની યાદીમાં સાતમા ક્રમે તેમને મત મળ્યા હતા.<ref>{{cite web |last=Cowley |first=Jason |title=Heroes of Our Time |publisher=''[[New Statesman]]'' |date=2006-05-22 |url=http://www.newstatesman.com/200605220016 |access-date=2007-09-04 |archive-date=2011-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428104750/http://www.newstatesman.com/200605220016 |url-status=dead }}</ref> અભિનેતા [[વિગો મોર્ટેન્સેન]]એ અગ્રણી ગિટારવાદક [[બુકેથેડ]] સાથે તેઓનું 2006નું આલબમ જે ''[[પેન્ડેમોનિયમફ્રોમઅમેરિકા]]'' તરીકે ઓળખાયું તે ચોમ્સ્કીને અર્પણ કર્યુ હતું. 22 જાન્યુઆરી, 2010ના રોજ , એમઆઇટી ખાતે [[ક્રેસગે ઓડિટોરિયમ-સભાગૃહ]]માં ચોમ્સ્કીના માનમાં વિશેષ કાર્યક્રમ યોજાયો હતો.<ref>http://www.edwardmanukyan.com/concerts/chomsky_tribute.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190302210319/http://www.edwardmanukyan.com/concerts/chomsky_tribute.html |date=2019-03-02 }} નોઆમ ચોમ્સ્કીના માનમાં યોજાયેલ સંગીત જલસો</ref> <ref> {{cite web |last=Weininger |first=David |title=Chomsky Tribute |publisher=[[Boston Globe]] |date=2010-1-21 |url=http://www.boston.com/ae/music/articles/2010/01/22/fours_a_charm_for_parker_quartet/ |access-date=2010-03-16}}</ref>ચોમ્સ્કી અને તેમના ડઝન જેટલા મિત્રો અને પરિવારજનોએ આ સંગીત-જલસામાં હાજરી આપી હતી અને તેમાં [[એડવર્ડ મનુકીઆન]] સંગીતકાર હતા અને એમઆઇટીના [[ડેવિડ પેસ્ટેસ્કી]] તથા હાવર્ડ યુનિવર્સિટીના ભાષાશાસ્ત્ર વિષયના વડા[[ગેન્નારો ચિએએર્શિઆ]] સહિતના ચોમ્સ્કીના સહકર્મીઓએ તેમાં વક્તવ્ય આપ્યુ હતું. == ટીકા == ચોમ્સ્કીની મોટાભાગની ટીકાઓ તેમના [[રાજકીય વિચારો]]ની આસપાસ ફરે છે. [[અમેરિકન રાજકારણ]]માં [[ડાબેરી પાંખ]]ના વ્યક્તિ તરીકેની તેમની છબિના પરિણામે ડાબેરી અને જમણેરી તરફથી ઘણી ટીકા થઈ છે. == ગ્રંથસૂચિ == {{Main|Bibliography of Noam Chomsky}} == ફિલ્મી સફર == * ''[[Manufacturing Consent: Noam Chomsky and the Media]]'' , દિગ્દર્શક: માર્ક એચબર અને પીટર વિન્ટોનિક (1992) * ''લાસ્ટ પાર્ટી 2000'' , દિગ્દર્શક: રેબેકા ચાઈક્લિન અને ડોનોવાન લેઈચ (2001) * ''પાવર એન્ડ ટેરર: નોઆમ ચોમ્સ્કી ઈન અવર ટાઈમ્સ'' , દિગ્દર્શક: જ્હોન જુન્કેર્મેન (2002) * ''દૂષિત નૈતિકતા—અમેરિકાસ વોર ઓન ટેરર?'' , દિગ્દર્શક: જ્હોન જુન્કેર્મેન (2003) * ''નોઆમ ચોમ્સ્કી: રેબેલ વિથઆઉટ અ પોઝ'' (ટીવી), દિગ્દર્શક: વિલ પાસ્કો (2003) * ''[[ધી કોર્પોરેશન]]'' , દિગ્દર્શક: માર્ક એચબર અને જેનિફર એબ્બોટ્ટ; લેખક: જોએર બેકાન (2003) * પીસ, પ્રોપગેન્ડા &amp; ધી પ્રોમિસલેન્ડ, દિગ્દર્શકો: સુટ ઝેલી અને બાથશેબા રેટ્ઝકોફ (2004) * ઓન પાવર, ડિસેન્ટ એન્જ રેસિઝમ: ડિસ્કશન વિથ નોઆમ ચોમ્સ્કી, પત્રકાર: નિકોલસ રોસ્સિઅર; નિર્માતાઓ: એલિ ચૌકરિ, બરાકા પ્રોડક્શન્સ (2004) * લેક ઓફ ફાયર, દિગ્દર્શક: ટોની કેઈ (2006) * [169], દિગ્દર્શક: રિચાર્ડ હોલ (2008) * ચોમ્સ્કી &amp; સિઈ દિગ્દર્શક: ઓલિવર એઝમ (2008માં બહાર) * એન ઈન્કન્વિનિઅન્ટ ટેક્સ, દિગ્દર્શક: ક્રિસ્ટોફર પી. માર્શલ (2009માં બહાર) * ધી મની ફિક્સ દિગ્દર્શક : એલન રોસેનબ્લિથ (2009) == આ પણ જુઓ == {{div col}} * [[અમેરિકન ફિલસૂફી]] * [[સ્તરીકરણનો પ્રસ્થાપિત સિદ્ધાંત]] * [[ચોમ્સ્કી શ્રેણી અધિક્રમ]] * [[ચોમ્સ્કી સામાન્ય સ્વરૂપ]] * [[ચોમ્સ્કીબોટ]] * [[ચોમ્સ્કી-શુટ્ઝેનબેર્ગેર થીઓરેમ]] * [[રંગ વગરના લીલા વિચારો ઝનૂનપૂર્વક સૂવે છે]] * [[અંગ્રેજી અભ્યાસો]] * [[ગણનાપાત્ર મહત્વના પ્રકાશનો]] * [[બુદ્ધિજીવિ કાર્યકર]] * [[ભાષા સંપાદન]] * [[નિમ કિમ્પસ્કી]] * [[નોઆમ ચોમ્સ્કીનું રાજકારણ]] * [[પ્રોપગેન્ડા મોડેલ]] * [[અમેરિકન ફિલસૂફોની યાદી]] {{div col end}} == સંદર્ભો == {{Reflist|3}} {{refbegin}} * {{cite book |last=Barsky |first=Robert F. |authorlink=Robert Barsky |title=Noam Chomsky: A Life of Dissent |url=http://cognet.mit.edu/library/books/chomsky/chomsky/welcome.html |year=1997 |publisher=MIT Press |location=Massachusetts |isbn=978-1550222821 |access-date=2010-09-07 |archive-date=2008-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080112153807/http://cognet.mit.edu/library/books/chomsky/chomsky/welcome.html |url-status=dead }} * {{cite book |last=Chomsky |first=Noam |title=Perspectives on Power |url=https://archive.org/details/perspectivesonpo0000chom |year=1996 |publisher=Black Rose |location=Montréal |isbn=978-1551640488}} * {{cite web |last=Kreisler |first=Harry |title=Activism, Anarchism, and Power: Conversation with Noam Chomsky |work=Conversations with History |publisher=Institute of International Studies, [[UC Berkeley]] |date=2002-03-22 |url=http://globetrotter.berkeley.edu/people2/Chomsky/chomsky-con1.html |access-date=2007-09-03 |archive-date=2017-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010005428/http://globetrotter.berkeley.edu/people2/Chomsky/chomsky-con1.html |url-status=dead }} {{refend}} == બાહ્ય કડીઓ == {{sisterlinks|wikt=Chomskyan|b=no|s=Author:Noam_Chomsky|n=Interview with US political activist and philosopher Noam Chomsky|v=no}} * [http://www.chomsky.info/ chomsky.info : નોઆમ ચોમ્સ્કી વેબસાઈટ] * [[એમઆઇટી]] ખાતે [http://web.mit.edu/linguistics/www/chomsky.home.html નોઆમ ચોમ્સ્કી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070210081306/http://web.mit.edu/linguistics/www/chomsky.home.html |date=2007-02-10 }} * [http://mit.academia.edu/NoamChomsky/ Academia.એળું પર નોઆમ ચોમ્સ્કીનું પાનું] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090430205959/http://mit.academia.edu/NoamChomsky |date=2009-04-30 }} * {{imdb name|0159008|Noam Chomsky}} * [[ઝ્મેગ]] ખાતે [http://www.zmag.org/zspace/noamchomsky નોઆમ ચોમ્સ્કી] {{Webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20091001220629/http://www.zmag.org/zspace/noamchomsky |date=2009-10-01 }} * [[ઈન્ફોસ રેડિયો પ્રોજેક્ટ]]ખાતે [http://www.radio4all.net/index.php?op=search&amp;nav=&amp;session=&amp;searchtext=chomsky નોઆમ ચોમ્સ્કી દ્વારા વાર્તાલાપ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211210426/http://www.radio4all.net/index.php?op=search&nav=&session=&searchtext=chomsky |date=2008-12-11 }} * વિદ્વાનો દ્વારા [http://www.paroledechercheurs.net/spip.php?article765 માનવ અધિકાર વિશે પ્રશ્નોત્તરી]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (અંગ્રેજી અને ફ્રેંચ સબટાઈટલ સાથે) – 2009 * [[ઈન્ટરનેટ આર્કાઈવ]] પર [http://www.archive.org/search.php?query=chomsky ચોમ્સ્કી મીડિયા ફાઈલ] * [http://AnarchismToday.org AnarchismToday.org] પર નોઆમ ચોમ્સ્કીના [http://anarchismtoday.org/News/topic=12.html લેખો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080412095048/http://anarchismtoday.org/News/topic=12.html |date=2008-04-12 }} અને [http://anarchismtoday.org/DF_Multimedia/categoryby=17.html વીડિયો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121105045532/http://anarchismtoday.org/DF_Multimedia/categoryby=17.html |date=2012-11-05 }} * ધી પોલિટિકલ ઈકોનોમી ઓફ ધી માસ મીડિયા [http://video.google.com/videoplay?docid=5730066521787705149&amp;hl=en ભાગ 1] [http://video.google.com/videoplay?docid=2414558054564752058&amp;hl=en ભાગ 2] (માર્ચ 15, 1989), યુનિવર્સિટી ઓફ વિસ્કોન્સિનના મેડિસન કેમ્પસ ખાતે અપાયેલા વ્યાખ્યાન * નોઆમ ચોમ્સ્કી દ્વારા [http://www.countercurrents.org/chomsky040909.htm ક્રાઈસીસ એન્ડ હોપ: ધેર્સ એન્ડ અવર્સ], સપ્ટેમ્બર 4, 2009 * [http://www.democracynow.org/blog/2009/12/17/noam_chomsky_the_unipolar_moment_and_the_culture_of_imperialism નોઆમ ચોમ્સ્કી: "ધી યુનિપોલર મૂમેન્ટ એન્ડ ધી કલ્ચર ઓફ ઈમેપિરઆલિઝમ"] ''[[ડેમોક્રેસી નાઉ!]]'' દ્વારા મીડિયા રિપોર્ટ * {{YouTube|id = DibG5MzMlUM|title = Is the United States of America a leading terrorist state? (Noam Chomsky interview) [HQ]}} * [http://www.newstatesman.com/200606190028 NS ઈન્ટરવ્યૂ – ચોમ્સ્કી"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100916222115/http://www.newstatesman.com/200606190028 |date=2010-09-16 }} – ''[[ન્યૂ સ્ટેટ્સમેન]]'' દ્વારા ઈન્ટરવ્યુ * [http://www.anarkismo.net/article/14942 આયરિશ બળવાખોર સંગઠનની વિભાજન ચળવળ અંગે કાર્યકરો સાથે પ્રશ્નોત્તરી, ટ્રાન્સક્રિપ્ટ અને ઓડિયો] [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:20મી-સદી ફિલસૂફો]] [[શ્રેણી:ફીલસૂફો]] [[શ્રેણી:ધ્વનિશાસ્ત્રીઓ]] [[શ્રેણી:બુદ્ધિજીવિઓ]] [[શ્રેણી:વિચારક]] [[શ્રેણી:૧૯૨૮માં જન્મ]] 9uc4kkqo2a14twynf7mvjeqpe6k22wl 0 29121 904799 855909 2026-09-05T14:17:35Z KartikMistry 10383 સા. સાફ-સફાઇ. 904799 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = નાનોસણા | state_name = ગુજરાત | district = બનાસકાંઠા | taluk_names = વડગામ | latd = 24.05 | longd= 72.28 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], બેંક, દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશ | blank_value_3 = [[મકાઈ]], [[બાજરી]], [[તુવર]], [[શાકભાજી]], [[બટાટા]], [[મગફળી]], [[એરંડા]], [[રાયડો]], [[ઘઉં]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''નાનોસણા''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્ય]]ના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[બનાસકાંઠા જિલ્લો|બનાસકાંઠા જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[વડગામ તાલુકો|વડગામ તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે. નાનોસણા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલા]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], બેંક તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. ગામની ચારે બાજુ મંદિરો આવેલા છે. આઝાદી પહેલા પાલનપુર નવાબના તાબા હેઠળનું ગામ હતું. નાનોસણા ગામ તાલુકા મથક [[વડગામ]]થી ૧૩ કિમી અને જિલ્લા મુખ્ય મથક [[પાલનપુર]]થી ૩૦ કિમીના અંતરે આવેલું છે. ગામમાં તળાવ, પાંચવાટિકા, પુસ્તકાલય, જાહેર સૌચાલાય, વગેરે પણ આવેલાં છે. ગામની ઉત્તરે એદ્રાણા થઈ છાપી બજાર અને જીઆઈડીસી આવેલી છે અને રેલવે સ્ટેશન છે, દક્ષિણમાં [[પાટણ જિલ્લો|પાટણ જિલ્લાના]] [[લુખાસણ (તા. સિદ્ધપુર)|લુખાસણ]] ગામ સાથે સરહદ અડે છે. અહિંથી [[સિદ્ધપુર]] ૯ કિમીના અંતરે આવેલું છે. પૂર્વમાં [[નાંદોત્રા (તા. વડગામ)|નાંદોત્રા]]થી તાલુકા મથક [[વડગામ]] જવાનો માર્ગ છે જે ખેરાલુ, વિસનગર થઈ ને ગાંધીનગરને જોડે છે. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:વડગામ તાલુકો]] 4eqxdumry510rg1t8nzp3te32ombn0m 904800 904799 2026-09-05T14:19:59Z KartikMistry 10383 થોડી વધુ સાફસફાઇ. 904800 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = નાનોસણા | state_name = ગુજરાત | district = બનાસકાંઠા | taluk_names = વડગામ | latd = 24.05 | longd= 72.28 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], બેંક, દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશ | blank_value_3 = [[મકાઈ]], [[બાજરી]], [[તુવર]], [[શાકભાજી]], [[બટાટા]], [[મગફળી]], [[એરંડા]], [[રાયડો]], [[ઘઉં]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''નાનોસણા''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્ય]]ના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[બનાસકાંઠા જિલ્લો|બનાસકાંઠા જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[વડગામ તાલુકો|વડગામ તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે. નાનોસણા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલા]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], બેંક તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. ગામમાં તળાવ, પાંચવાટિકા, પુસ્તકાલય, જાહેર શૌચાલય વગેરે પણ આવેલાં છે. આઝાદી પહેલા પાલનપુર નવાબના તાબા હેઠળનું ગામ હતું. == ભૂગોળ == નાનોસણા ગામ તાલુકા મથક [[વડગામ]]થી ૧૩ કિમી અને જિલ્લા મુખ્ય મથક [[પાલનપુર]]થી ૩૦ કિમીના અંતરે આવેલું છે. ગામની ઉત્તરે [[એદરાણા (તા. વડગામ)|એદ્રાણા]] થઈ છાપી બજાર અને જીઆઈડીસી અને રેલવે સ્ટેશન છે. દક્ષિણમાં [[પાટણ જિલ્લો|પાટણ જિલ્લાના]] [[લુખાસણ (તા. સિદ્ધપુર)|લુખાસણ]] ગામ સાથે સરહદ અડે છે. અહીંથી [[સિદ્ધપુર]] ૯ કિમીના અંતરે આવેલું છે. પૂર્વમાં [[નાંદોત્રા (તા. વડગામ)|નાંદોત્રા]]થી તાલુકા મથક વડગામ જવાનો માર્ગ છે જે ખેરાલુ, વિસનગર થઈ ને ગાંધીનગરને જોડે છે. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:વડગામ તાલુકો]] 5zpprp5wrdnepl7dkeemai8dc718x2g 0 30822 904814 904794 2026-09-06T06:46:41Z ~2026-46396-37 88794 દડવા હમીર પર હાલ ગોંડલ તાલુકાનું અને રાજકોટ જિલ્લા મા છે દડવા અને હમીરપરા ખરેખર બેગામ છે દડવા મોટા જે બાર ગામ ભેગા કરી ને રાજવી ભોકાવાળાએ વસાવેલ ૧૭ મી સદીનું ગામ છે ભાયાવાળા એ બગસરા વસાવ્યું તેના ભાઈ ભોકા વાળા એ દડવા ગાદી સ્થાપી તેમાજ વંશજ દરબાર શ્રી હમીરવાળા એ હમીરપરા ની સ્થાપના કરી હમીરપરા તાલુકદારી ગામ હતું તે મા ત્રણ ગામ નો સમાવેશ થતો હતો હાલાર કાઠીયાવાડ એજન્સી ની દેખરેખ નીચે આવતું હમીર પરા એક સ્વતેત્ર તાલુકો હતો જે આઝાદી સુધી હમીરવાળા ના વેશજો પાસે હતો 904814 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = દડવા હમીરપરા | state_name = ગુજરાત | district = રાજકોટ | taluk_names = ગોંડલ | latd = 21.96118 | longd= 70.803452 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]],<br /> [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]],<br /> [[રજકો]] તેમજ અન્ય [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} [[શ્રેણી:ગોંડલ તાલુકો]] [[શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર]] lyhlq5x7ql35h1y9he80gjc478nlsex 0 31006 904803 904747 2026-09-05T23:38:38Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 904803 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox scientist | name = ઍલન ટ્યુરિંગ | image =Alan Turing az 1930-as években.jpg| image_width = | caption = | birth_date = {{Birth date|1912|6|23|df=yes}} | birth_place = [[Maida Vale]], London, England, United Kingdom | death_date = {{Death date and age|1954|6|7|1912|6|23|df=yes}} | death_place = [[Wilmslow]], [[Cheshire]], England, United Kingdom | nationality = British | field = [[Mathematician]], [[logician]], [[cryptanalyst]], [[computer scientist]] | work_institutions = [[University of Cambridge]]<br />[[Government Code and Cypher School]]<br />[[National Physical Laboratory, UK|National Physical Laboratory]]<br />[[University of Manchester]] | alma_mater = [[King's College, Cambridge]]<br />[[Princeton University]] | doctoral_advisor = [[Alonzo Church]] | doctoral_students = [[Robin Gandy]] | known_for = [[Halting problem]]<br />[[Turing machine]]<br />[[Cryptanalysis of the Enigma]]<br />[[Automatic Computing Engine]]<br />[[Turing Award]]<br />[[Turing Test]]<br />[[Turing pattern]]s | prizes = [[Officer of the Order of the British Empire]]<br />[[Fellow of the Royal Society]] }} '''ઍલન મેથીસન ટ્યુરિંગ''', ઓબીઈ, એફઆરએસ; 23 જૂન 1912 – 7 જૂન 1954), અંગ્રેજી ગણિતશાસ્ત્રી, તર્કશાસ્ત્રી,સંકેતલિપિના વિશ્લેષક અને કમ્પ્યૂટર વૈજ્ઞાનિક હતા. તેમણે ટ્યુરિંગ મશિન સાથે ગાણિતિક નિયમો અને ગણતરીની વિભાવનાનું નિર્દિષ્ટીકરણ પૂરું પાડીને કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના વિકાસમાં અત્યંત પ્રભાવશાળી યોગદાન આપ્યું હતું, જેણે આધુનિક [[કમ્પ્યૂટર]]ના સર્જનમાં મહત્તવપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.<ref name="AFP"/> [[બીજું વિશ્વ યુદ્ધ|બીજા વિશ્વ યુદ્ધ]] દરમિયાન, ટ્યુરિંગે ગવર્મેન્ટ કોડ અને સાયફર સ્કૂલ બ્લેત્ચલેય પાર્ક, બ્રિટનના કોડબ્રેકીંગ સેન્ટર માટે કામ કર્યું. થોડા સમય માટે તેઓ હટ 8 વિભાગના મુખ્યાધિકારી હતા, આ વિભાગ જર્મન નૌકા સૈન્યને સંબંધિત સંકેતલિપિના વિશ્લેષણમાટે જવાબદાર હતું. તેમણે જર્મનસંકેતલિપિને તોડતી પદ્ધતિઓમાંની એક યોજના નક્કી કરી રાખી હતી, જેમાં બોમ્બે પદ્ધતિ, ઈલેક્ટ્રોમીકેનીકલમશીન ઈનીગ્મા મશીન માટે ગોઠવણી શોધી શકે છે, તેનો સમાવેશ થાય છે. યુદ્ધ પછી તેમણે નેશનલ ફિઝીકલ લેબોરેટરી ખાતે કામ કર્યું, જ્યાં એસીઈ(ACE), એક સંગ્રહ કરી શકાય એવા કમ્પ્યૂટર પ્રોગ્રામની સૌ પ્રથમ ડિઝાઈન તૈયાર કરી. તેમના જીવનના અંત ભાગમાં ટ્યુરિંગને ગાણિતિક જીવવિજ્ઞાનમાં રસ પડ્યો. તેમણે આકાર વિકાસ(મૉર્ફોજિનેસિસ)નું રસાયણશાસ્ત્ર આધારિત પેપર લખ્યું,<ref>{{Cite journal| last= Turing | first= A. M. | title = The Chemical Basis of Morphogenesis | journal = Philosophical Transactions of The Royal Society of London, series B | volume = 237 | pages = 37–72 | year = 1952 }}</ref> અને તેમણે ઓસીલેટીંગકેમિકલ રીએક્શન જેમ કે બીલોઅસોય- ઝાબોટીન્સ્કાય રીએક્શનનું અનુમાન કર્યું, જેનું 1960ના દાયકાઓમાં સૌ પ્રથમ વખત અવલોકિત બન્યું. ટ્યુરિંગની સજાતીયતા 1952માં ફોજદારી ફરિયાદમાં પરિણમી- તે સમયે યુનાઈટેડ કિંગડ્મમાં સજાતીય વર્તણૂક ગેરકાયદેસર હતી- અને તેમણે જેલના વિકલ્પ તરીકે સ્ત્રી હોર્મોન(રાસાયણિક ખસીકરણ)ની સાથે સારવાર સ્વીકારી હતી. તેઓ 1954માં તેમના 42મા જન્મદિવસનાં કેટલાંક અઠવાડિયા પહેલાં, સાઈનાઈડ ઝેરથી મૃત્યુ પામ્યા. કાયદેસરની તપાસમાં તે આત્મહત્યા હોવાનું શોધાયું હતું, તેમની માતા અને કેટલાક અન્ય લોકો તેમના મોતને એક અકસ્માત હોવાનું માની રહ્યાં હતાં. 10 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ, ઈન્ટરનેટ ઝુંબેશને અનુસરતાં, યુદ્ધ પછી ટ્યુરિંગની સાથે જે રીતનો વ્યવહાર થયો હતો, તે માટે બ્રિટિશ સરકાર વતી બ્રિટિશ વડાપ્રધાન ગોર્ડોન બ્રાઉને સત્તાવાર જાહેર માફી માંગી હતી. .<ref name="PM-apology">{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8249792.stm | title = PM apology after Turing petition | date = 11 September 2009 | work = BBC News}}</ref> == બાળપણ અને યુવાની == ઍલન ટ્યુરિંગનું ગર્ભધાન [[છત્રપુર]],[[ઓરિસ્સા]], ભારતમાં થયું હતું.<ref name="Hodges1983P5">{{Harvnb|Hodges|1983|p=5}}</ref> તેમના પિતા, જુલિયસ મેથીસન ટ્યુરિંગભારતીય નાગરિક સેવાના સભ્ય હતા. જુલિયસ અને તેની પત્ની સારા (પૂર્વાશ્રમમાં સ્ટોનેય; 1881–1976, એડવર્ડ વોલ્લર સ્ટોનેય, મદ્રાસ રેલ્વેના મુખ્ય એન્જિનીયરની પુત્રી હતાં) ઇચ્છતાં હતાં કે ઍલનનો ઉછેર ઈંગ્લેન્ડમાં થાય, તેથી તેઓ મૈડા વેલે<ref name="englishheritaget">{{Cite web | url = http://www.english-heritage.org.uk/server/show/nav.001002006005/chooseLetter/T | title = London Blue Plaques | access-date = 10 February 2007 | work = English Heritage}}</ref>, લંડનમાં પાછાં આવ્યાં, જ્યાં ઍલન ટ્યુરિંગનો જન્મ 23 જૂન 1912ના રોજ થયો, જે પાછળથી કોલોન્નાડે હોટલપર બિલ્ડીંગની બહારની બાજુ<ref>{{openplaque|381}}</ref>એ એક વાદળી તકતી દ્વારા નોંધાયેલું હતું.<ref name="Hodges1983P5"/><ref name="turingorguk">{{Cite web| url=http://www.turing.org.uk/turing/scrapbook/memorial.html | title=The Alan Turing Internet Scrapbook | access-date=26 September 2006}}</ref> તેમને જ્હોન નામનો મોટો ભાઈ હતો. તેમના પિતાનું નાગરિક સેવા કમિશન હજી પણ સક્રિય હતું અને ટ્યુરિંગના બાળપણનાં વર્ષો દરમિયાન તેમનાં માતા-પિતા તેમના બે પુત્રોને નિવૃત્ત આર્મી દંપતી પાસે મૂકી, હેસ્ટીંગ્સ, ઈંગ્લેન્ડ<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=6}}</ref> અને ભારત વચ્ચે આવ-જા કરતાં હતાં. જીવનમાં ખૂબ જ જલદી, ટ્યુરિંગે પાછળથી વધુ પ્રમુખતાઓ દર્શાવી હતી જે પ્રતિભાસંપન્ન હોવાની નિશાની દર્શાવતી હતી.<ref name="toolbox">{{Cite web |title=Alan Turing&nbsp;– Towards a Digital Mind: Part 1 |first=G. James |last=Jones |date=11 December 2001 |url=http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |access-date=27 July 2007 |work=System Toolbox |archive-date=3 ઑગસ્ટ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |url-status=dead }}</ref> છ વર્ષની ઉંમરે તેમના વાલીએ સેન્ટ મિશેલ, દિવસની સ્કૂલમાં તેમનું નામ નોંધાવ્યું હતું. તેમની પ્રતિભા શરૂઆતમાં જ મુખ્ય શિક્ષિકાએ ઓળખી કાઢી, એવી રીતે તેમના ક્રમશઃ ઘણા શિક્ષકોએ તેમની પ્રતિભા ઓળખી હતી. 1924માં, 14 વર્ષની ઉંમરે, તેઓ ડૂરસેટમાં બજાર ભરાય એવા શહેર શેરબોર્નમાં જાણીતી સ્વતંત્ર્ય શાળાશેરબોર્ન શાળામાં ગયા. સત્રના પ્રથમ દિવસે બ્રિટનમાં સામાન્ય હડતાળ હતી, પણ તેને પ્રથમ દિવસે હાજર રહેવું હતું તે નિર્ધારિત હતું, તેથી તેણે તેની સાઈકલ સાઉથએમ્પટોનથી શાળા સુધી {{convert|60|mi|km}}થી વધુ દોરીને લઈ ગયો, આખી રાત પ્રવાસી માટેની વીશીમાં રોકાયો.<ref name="metamagical">{{Cite book|title=Metamagical Themas: Questing for the Essence of Mind and Pattern |url=https://archive.org/details/metamagicalthema0000hofs |first=Douglas R. |last=Hofstadter |year=1985 |publisher=Basic Books |isbn=0-465-04566-9 |oclc=230812136}}</ref> [[ચિત્ર:KingsCollegeChapel.jpg|thumb|કિંગ્સ કોલેજ, કેમ્બ્રીજ ખાતે કમ્પ્યૂટર ખંડનું નામ ટ્યુરિંગના નામથી રાખવામાં આવ્યું હતું, જ્યાં તેઓ 1931માં વિદ્યાર્થી અને 1935માં ફેલો બન્યા હતા.]] ટ્યુરિંગની કુદરતી રુચિ ગણિત અને વિજ્ઞાન હોવાથી શેરબોર્નમાં કેટલાક શિક્ષકો, જેમની શિક્ષણની વ્યાખ્યામાં સાહિત્યપર વધુ ભાર આપતા હતા, પરિણામે તેઓ પ્રત્યેથી તેમને આદર ન મળ્યો. તેમના મુખ્ય શિક્ષકે તેમના વાલીને લખ્યું હતું- "હું આશા રાખું છું કે તે બે સ્ટૂલની વચ્ચે ન પડે. જો તેને જાહેર શાળામાં રહેવું હશે, તો તેણે ચોક્કસપણે ''શિક્ષિત'' થવાનું ધ્યેય રાખવું જ પડશે. જો તેણે માત્ર''વિજ્ઞાનના વિશેષજ્ઞ'' બનવું હશે, તો તે જાહેર શાળામાં તેનો સમય બરબાદ કરી રહ્યો છે. "<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> આ બધું થવા છતાં, ટ્યુરિંગે અભ્યાસમાં નોંધનીય ક્ષમતા દર્શાવવાની ચાલુ રાખી. 1927માં પ્રાથમિક કલનશાસ્ત્રનો અભ્યાસ કર્યાં વિના જ તેને જટિલ સમસ્યાઓ ઉકેલવામાં મજા આવતી હતી. 1928માં, 16 વર્ષની ઉંમરે, ટ્યુરિંગને [[આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન|આર્બલ્ટ આઈન્સ્ટાઈન]]ના કાર્યનો ભેટો થયો, તેણે માત્ર તેને સમજી લીધું એટલું જ નહીં, પણ તેણે એક લખાણમાંથી, કે જેમાં ક્યારેય એવું સ્પષ્ટપણે દર્શાવાયું નહોતું, તેમાંથી ન્યુટનના ગતિના નિયમોઅંગે આઈન્ટાઈનના પ્રશ્નો અંગે અનુમાન લગાવ્યું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=34}}</ref> ટ્યુરિંગની આશાઓ અને આકાંક્ષાઓ તેણે શાળામાં પોતાનાથી સહેજ મોટા વિદ્યાર્થી, ક્રિસ્ટોફર મોર્કોમ સાથે વિકસાવેલી નજીકની મિત્રતા દ્વારા વધુ ઊભરી. મોર્કોમ ટ્યુરિંગની પ્રથમ પ્રેમ જિજ્ઞાસા હતી. મોર્કોમ તેઓની શેરબોર્ન ખાતેની છેલ્લા સત્રના માત્ર થોડાં અઠવાડિયાં પહેલાં, ગાયનું ચેપી [[દૂધ]] પીધા પછી સંકોચાઈને, ગાયનાં ફેફસાંના ક્ષય રોગની જટિલતાથી મૃત્યુ પામ્યો.<ref name="teuscher">** {{Cite book|last=Teuscher |first=Christof (ed.) |authorlink=Christof Teuscher |title=Alan Turing: Life and Legacy of a Great Thinker |url=https://archive.org/details/alanturinglifele0000unse |year=2004 |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer-Verlag]] |isbn=3-540-20020-7 |oclc=53434737 62339998}}</ref> ટ્યુરિંગનો ધાર્મિક વિશ્વાસ કકડભૂસ થઈ ગયો અને તે નાસ્તિક બની ગયો. તેણે તમામ વસ્તુઓ જડવાદજ છે, એવી હકીકત ખાતરીપૂર્વક સ્વીકારી લીધી, જેમાં જીવિત માનવીય મગજનો પણ સમાવેશ થાય છે,<ref>પાઉલ ગ્રે, [http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html ઍલન ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822093918/http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html |date=2008-08-22 }} સદીના સૌથી મહત્વના ટાઈમ સામાયિકના લોકો, પાન નં ૨</ref> પણ તે હજી પણ એવું માનતા હતાં કે મૃત્યુ પછી આત્માનું અસ્તિત્વ હોય છે.<ref>[http://www.turing.org.uk/turing/scrapbook/spirit.html ધી ઈન્સ્પીરેશન ઓફ લાઈફ એન્ડ ડેથ, 1928–1932] ઍલન ટ્યુરિંગ સ્કેપબુક </ref> == યુનિવર્સિટી અને ગણનક્ષમતા (કમ્પ્યૂટેબિલિટી) અંગેનું કાર્ય == [[ચિત્ર:Alan Turing Memorial Closer.jpg|thumb|સેકવિલે પાર્ક, માન્ચેસ્ટરમાં ઍલન ટ્યુરિંગનું યાદગાર પૂતળું]] શેરબોર્ન પછી, ટ્યુરિંગ કેમ્બ્રિજ, કિંગસ્ કોલેજમાં અભ્યાસ કરવા ગયો. ત્યાં તેણે તેના ગ્રેજ્યુએશન પહેલાંના ત્રણ વર્ષો 1931થી 1934 પસાર કર્યાં, [[ગણિત]]માં પ્રથમ વર્ગ ઓનર્સ સાથે ગ્રેજ્યુએટ થયો અને 1935માં સેન્ટ્રલ લિમિટ થિયરમ પરના મહાનિબંધની ક્ષમતા પર કિંગ કોલેજ ખાતે ફેલોતરીકે ચૂંટાઈ આવ્યો.<ref>જોહ્ન ઓલ્ડરીચનો ત્રીજો વિભાગ જુઓ, "ઈંગ્લેન્ડ અને કોન્ટીનેન્ટલ પ્રોબેબલીટી ઈન ઈન્ટ વોર યર્સ", જર્નલ ઈલેક્ટોનીક d'Histoire des Probabilités et de la Statistique, ભાગ 5/2 [http://www.jehps.net/decembre2009.html ડિસેમ્બર 2009] જર્નલ ઈલેક્ટ્રોનિક d'Histoire des Probabilités et de la Statistique</ref> તેમના અતિમહત્ત્વના પેપર "ઓન કમ્યૂટેબલ નંબરસ્, વીથ એન એપ્લીકેશન ટુ ધી ''એન્ટ્સેઈડંગસપ્રોબ્લેમ (Entscheidungsproblem)'' ",<ref>{{Cite journal | last= Turing | first= A. M. |year=1936 | publication-date = 1936–37 | title = On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem | periodical = Proceedings of the London Mathematical Society | series = 2 | volume = 42 | pages = 230–65 | doi= 10.1112/plms/s2-42.1.230 | url = http://www.comlab.ox.ac.uk/activities/ieg/e-library/sources/tp2-ie.pdf}} (અને {{Cite news| last = Turing | first = A.M. | publication-date = 1937 | title = On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem: A correction | periodical = Proceedings of the London Mathematical Society | series = 2 | volume = 43 | pages = 544–6 | doi = 10.1112/plms/s2-43.6.544 | year = 1938 }})</ref> ટ્યુરિંગે ગણતરી અને પ્રૂફની મર્યાદાઓ પરના 1931ના કુર્ટ ગોડેલનાં પરિણામો પર પુનઃસૂત્રો તારવી, ગોડેલના વૈશ્વિક ગાણિતિક આધારિત યાંત્રિક ભાષા સાથે ફેરબદલી કરીને યાંત્રિક અને સરળ ડિવાઈસો મૂક્યા, જે ટ્યુરિંગ મશીનો તરીકે જાણીતાં બન્યાં. તેમણે સાબિત કર્યું કે કેટલાંક આવા મશીનો કોઈપણ કલ્પના જો અલ્ગોરિધમ પ્રમાણે રજૂ કરવામાં આવે તો તેની ગાણિતિક ગણતરી કરવા માટે તે સક્ષમ બનશે. તેઓ સાબિત કરતાં ગયા કે ટ્યુરિંગના મશીન માટે અચકાવવાની સમસ્યા અનિશ્ચિત છે જે સૌ પ્રથમ વખતે દર્શાવતાં ''એન્ટ્સેઈડંગસપ્રોબ્લેમ (Entscheidungsproblem)'' નો કોઈ ઉકેલ નથી કે એવું સાબિત કરતા ગયા હતા. તે નક્કી કરવું શક્ય નથી, વાસ્તવમાં, જ્યારે પણ ગાણિકીત ક્રિયા ટ્યુરિંગ મશીનને આપવામાં આવશે ત્યારે તે હંમેશા અચકાશે કે કેમ. જો કે તેમના લેમ્બડા કલનને આદર આપવામાં એલોન્ઝો ચર્ચને સમકક્ષ પ્રુફ પથી તેમનું પ્રુફ પ્રકાશિત થયું હતું, તે વખતે ટ્યુરિંગ ચર્ચના કામથી અજાણ હતા. ટ્યુરિંગે તેમની યાદશક્તિમાં લખ્યું હતું કે તેઓ આ 1936 પેપર સ્વીકારવા અંગે નિરાશ થયા હતા અને તે અંગે માત્ર બે વ્યક્તિઓએ પ્રતિક્રિયા આપી- તેઓ હતા [[Wikipedia talk:Articles for creation/Heinrich Scholz|હૈન્રીચ સ્કૂલઝ]]અને રિચાર્ડ બેવેન બ્રેઈથવેઈટ. ટ્યુરિંગનો અભિગમ નોંધનીય પણે ઘણો ખુલ્લો અને સ્વયંસ્ફૂર્ત છે. અન્ય કોઈ પણ મશીનની જે એક આવું મશીન પણ કાર્ય કરી શકે એવા વિચારને પણ એક યુનિવર્સલ (ટ્યુરિંગ) મશીનની તેની ધારણામાં નવીનતાથી ઉતાર્યો હતો. અથવા બીજા શબ્દોમાં, કોઈની પણ ગણતરી કરવાની ક્ષમતા સાબિત થાય છે તે ગણતરી કરે છે, તેનો અડસટ્ટો લગાવાય છે. ટ્યુરિંગ મશીનો આ દિવસોમાં ગણતરી કરવાના સિદ્ધાંતમાં અભ્યાસ માટે કેન્દ્રિય ભાગ છે, સ્ટીફન વોલ્ફ્રામ દ્વારા 2 રાજ્ય 3 ચિહ્નો ટ્યુરિંગ મશીન શોધ એક સૌથી સરળ ઉદાહરણબને છે.<ref>[http://www.wired.com/wiredscience/2007/10/college-kid-pro/ કોલેજ કીડ પ્રૂવ ધેટ વોલ્ફ્રામસ ટ્યુરિંગ મશિન યુનિવર્સલ કમ્પ્યૂટરોમાંનું સૌથી સરળ છે] વાયર્ડ 24 ઓક્ટોબર 2007</ref> પેપરવ્યાખ્યાયિત સંખ્યાઓની કલ્પના પણ રજૂ કરે છે. સપ્ટેમ્બર 1936થી જુલાઈ 1938 સુધી તેમણે ઍલોન્ઝો ચર્ચ હેઠળ અભ્યાસ કરવા માટે ઇન્સ્ટિટયૂટ ફોર એડવાન્સડ સ્ટડી, પ્રીન્સેટન, ન્યુ જર્સી ખાતે તેમનો મોટા ભાગનો સમય પસાર કર્યો. સાથો સાથ પોતાના માત્ર ગાણિતને લગતા કામમાં તેમણે સાંકેતિક લિપિનો અભ્યાસ કર્યો અને એક વિદ્યુત યાંત્રિક દ્વિગુણ ગુણકના ચોથા તબક્કામાંથી ત્રણનું નિર્માણ પણ કર્યું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=138}}</ref> જૂન 1938માં તેમણે પ્રીન્સેટનમાંથી તેમની Ph.D.ની ડીગ્રી મેળવીઃ તેમનો મહાનિબંધ સાપેક્ષ ગણતરીની કલ્પનાને રજૂ કરતો હતો, જ્યાં ટ્યુરિંગ મશીનો કહેવાતી ભાવિ આગાહી સાથે દલીલ કરે છે, સમસ્યાઓના અભ્યાસને મંજૂરી આપતાં, તે એક ટ્યુરિંગ મશીન દ્વારા ઉકેલી શકાતું નથી. કેમ્બ્રીજ ખાતે પાછા આવતાં, તેમણે લુડ્વીગ વિટ્ટુજેનસ્ટીન દ્વારા ગણિતની સ્થાપનાઅંગેના વ્યાખ્યામાં હાજરી આપી હતી.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=152}}</ref> શિષ્ટાચારના કડક પાલનથી ટ્યુરિંગના પ્રતિકાર સાથે બે વ્યક્તિઓએ દલીલ કરી અને અસહમતિ દાખવી અને વિટ્ટજેનસ્ટીનની દલીલ એ હતી કે ગણિતશાસ્ત્રી કશા પણ તદ્દન સત્યો શોધી કાઢતા નથી પણ તેના બદલે તેઓ તેનું નવનિર્માણ કરે છે.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|pp=153–154}}</ref> તેમણે અંશકાલીન સમય માટે ગવર્મેન્ટ કોડ અને સિફર સ્કૂલ (GCCS) સાથે કામ પણ કર્યું. == સંકેતલિપિ વિશ્લેષણ == [[ચિત્ર:Turing flat.jpg|thumb|બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે તબેલામાં બે કોટેજો.જ્યારે તેઓ હટ 8માં ગયા ત્યારે તેમણે અહીં 1939થી ૧૯૪૦ સુધી કામ કર્યું. ]] બીજા વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન, ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે જર્મન સંકેતોને તોડવામાંના પ્રયત્નોમાં એક મુખ્ય સહભાગી હતા. યુદ્ધ પહેલાં સીફર બ્યુરોમાંથી પોલેન્ડમાં મેરિન રેજેવ્સ્કી,જેર્ઝી રોઝીસ્કીઅને હેન્રીક ઝીગાલ્સ્કી દ્વારા સંકેતલિપિ વિશ્લેષણના કામની શરૂઆત પર, તેમણેઈનીગ્મા મશીન અને લોરેન્ઝ એસઝેડ 40/42 (એક ટેલીપ્રિન્ટર(ટેલીટાઈપ) બ્રિટિશ દ્વારા ''ટ્યુની'' કોડવાળું નામ ધરાવનાર સાંકેતિક જોડાણ) એ બંનેને તોડવા માટે ઊંડા જ્ઞાન દ્વારા ફાળો આપ્યો હતો, અને થોડા સમય માટે, જર્મન નૌકાદળના સિગ્નલો વાંચવા માટે જવાબદાર વિભાગ હટ 8ના મુખ્ય વ્યક્તિ હતા. સપ્ટેમ્બર 1938થી ટ્યુરિંગ કોડ તોડતી બ્રિટિશ સંસ્થા ગવર્મેન્ટ કોડ અને સાઈફર સ્કૂલ(GCCS), સાથે ખંડ-સમય માટે (અનુમાન અનુસાર બ્રિટિશ ફોરેન ઓફિસમાટે) કામ કર્યું હતું. તેમણે જર્મન ઈનીગ્મા મશીનની સમસ્યા પર કામ કર્યું અને GCCSના સિનિયર કોડબ્રેકર ડીલ્લી ક્નોક્ષસાથે મળીને કામ કર્યું.<ref>જેક કોપલેન્ડ, "કોલોસ્સસ અને કમ્પ્યૂટરની ઉંમરનું ચિત્ર, પાના નં 352 ''એક્શન ધી ડે'' , 2001</ref> 4 સપ્ટેમ્બર 1939એ જર્મની પર યુકે(UK)એ યુદ્ધનું એલાન કર્યું, ત્યારે ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક, જીસીસીએસના યુદ્ધ સમયના સ્ટેશન પર હાજર થયા હતા.<ref name="Copeland2006p378">કોપલેન્ડ, 2006 પાન નં. 378</ref> 1945માં, ટ્યુરિંગને તેમની યુદ્ધ સમયની સેવાઓ બદલ ઓબીઈ દ્વારા સન્માન આપવામાં આવ્યું, પણ તેમનું કાર્ય ઘણાં વર્ષો સુધી ખાનગી રહ્યું. ટ્યુરિંગ પાસે બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે કંઈક પ્રતિષ્ઠિત વિચિત્રતા હતી. જેક ગુડ, સંકેતલિપિના વિશ્લેષક, જેમણે તેમની સાથે કામ કર્યું હતું, તેમણે ટ્યુરિંગ વિશે રોનાલ્ડ લેવિને ટાંકીને કહ્યું: <blockquote> દરેક વર્ષે જૂનના પ્રથમ અઠવાડિયામાં તેને હે ફિવર (પરાગને લીધે થતી ઉધરસ અને ક્યારેક દમનો વિકાર)નો ખરાબ હુમલો લાગુ પડતો હતો, અને તેઓ પરાગરજને દૂર રાખવા માટે ઓફિસમાં પહેરવાનો સર્વિસ ગેસ માસ્ક સાયકલ ચલાવતી વખતે પહેરી લેતા. તેમની સાયકલમાં ખરાબી હતીઃ ચેન નિયમિત અંતરાલે ઉતરી જતી. તેને સમી કરાવવાને બદલે તેઓ ગોળ ફરતાં પેડલની ગણતરી કરતાં અને ચેન સરખી કરવાના સમયે સાયકલ પરથી ઉતરી હાથ દ્વારા ચેનને સરખી કરતા. તેમની અન્ય વિચિત્રતા એ હતી કે તેઓ તેમના મગ (પ્યાલા)ને ચોરી થતો અટકાવવા માટે રેડિયેટરની પાઈપ સાથે બાંધી દેતા.<ref>{{Harvnb|Lewin|1978|p=57}}</ref></blockquote> બ્લેત્ચલેય ખાતે કામ કરતી વખતે, ટ્યુરિંગ, એક પ્રતિભાસંપન્ન લાંબુ અંતર દોડનારા હતા, પ્રસંગોપાત્ત જ્યારે તેમની જરૂરિયાતત ઉચ્ચ-સ્તરી બેઠકો માટે પડતી ત્યારે તેઓ {{convert|40|mi}} થી [[લંડન]] સુધી દોડતા.<ref>''બોડીગાર્ડ ઓફ લીઝ'' , એન્થોની કેવ બ્રાઉન દ્વારા, 1975.</ref> === ટ્યુરિંગ- વેલ્ચમેન બોમ્બી === બ્લેત્ચલેય પાર્કમાં આવ્યાં પછી થોડા અઠવાડિયામાં,<ref name="Copeland2006p378"/> ટ્યુરિંગ ચોક્કસ પ્રકારના ઈલેક્ટ્રોમીકેનીકલ મશીન વિશે જણાવ્યું, જે ઈનીગ્માને તોડવા માટે બોમ્બા કરતાં વધુ ઝડપી મદદ કરી શકે છે, 1938 પછી મૂળ પોલીશ-ડિઝાઈન બોમ્બામાં સુધારાવધારા થયા બાદ તેનું નામ બોમ્બી થયું. ગણિતશાસ્ત્રી ગોર્ડોન વેલ્ચમેન દ્વારા વધુ તીવ્ર બનાવવાના સૂચન સાથે બોમ્બી એક પ્રાથમિક સાધનોમાંનું એક બન્યું અને ઈનીગ્મા પર પ્રહાર કરવા-સંદેશાઓના વિનિમયમાં રક્ષણ મેળવવાના ઉપયોગમાં યંત્ર પાસે કામ લેવામાં મુખ્ય બન્યું. [[ચિત્ર:Bombe-rebuild.jpg|thumbnail|બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે બોમ્બીની એક સંપૂર્ણ અને કાર્યશીલ પ્રતિકૃતિ]] જેક ગુડનો મત: <blockquote>મારા ''મતે'' ટ્યુરિંગનો અત્યંત મહત્તવનો ફાળો બોમ્બી, સંકેતલિપિનું વિશ્લેષણ કરતાં મશીનની ડિઝાઈન કરવામાં હતો. તેમની પાસે એવો વિચાર હતો કે જેનો તમે ઉપયોગ કરી શકો, પરિણામ રૂપે, તર્ક શાસ્ત્રનો એક પ્રમેયમાં વાહિયાતની બદલે બિનતાલીમી કાન લાગે છે, તેનાથી વિરોધાભાસી તમે ''દરેક વસ્તુનું'' અનુમાન લગાવી શકો છો.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt1155383/episodes "ધી મેન હુ ક્રેક્ડ ઈનીગ્મા"], UKTV ઔતિહાસિક ચેનલની દસ્તાવેજી શ્રેણીઓનો ચોથો ભાગ [http://www.imdb.com/title/tt1157073/ "હિરોઝ ઓફ વર્લ્ડ વોર 2"]</ref></blockquote> બોમ્બી ઈનીગ્મા સંદેશા (એટલે કે રોટરનો ક્રમ, રોટરની ગોઠવણી, વગેરે)માટે શક્ય એટલી સાચી ગોઠવણોના ઉપયોગ માટે શોધ કરતું હતું, અને યોગ્ય'' ભાષાંતરઃ'' સંભાવ્ય વાક્યનો એક ટુકડાનો ઉપયોગ કરતું. રોટરો(જેને 10¹⁹ દરજ્જાનો ઓર્ડર અથવા યુ બોટ ચાર-રોટર માટે 10²²થી ભિન્ન હોય છે)<ref>"ધી મેન હુ ક્રેક્ડ ઈનીગ્મા"માં પ્રોફેસર જેક ગુડ, 2003: "જો મારી યાદદાસ્ત સાચી છે", તેમની ચેતવણી સાથે </ref>ના દરેક શક્ય ગોઠવણીઓ માટે બોમ્બી ભાષાંતરના આધાર પર તાર્કીક અનુમાનોની સાંકળની ભજવણી કરી, ઈલેક્ટ્રીક રીતે તેનું અમલીકરણ કરતું. જ્યારે વિરોધાભાસ ઉદ્ભવે ત્યારે બોમ્બીને શોધી કાઢવામાં આવે છે, અને તે ગોઠવણીને કાઢી નાખવામાં આવે છે અને પછી બીજા પર આગળ વધવામાં આવે છે. મોટાભાગની શક્ય ગોઠવણીઓ વિરોધાભાસો સર્જે છે અને તેને નાશ કરવામાં આવે છે, માત્ર ખૂબ ઓછા ઊંડાણપૂર્વક સંશોધન કરવા માટે બાકી રહે છે. ટ્યુરિંગનું બોમ્બી 18 માર્ચ 1940માં પ્રથમ વખત ઈન્સ્ટોલ થયું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=191}}</ref> યુદ્ધ પૂર્ણ થતાં પહેલાં 200 થી પણ વધારે બોમ્બીઓ કાર્યાન્વિત કરવામાં આવ્યાં હતાં.<ref name="codebreaker">{{Cite web|title=Alan Turing, Codebreaker and Computer Pioneer |last=Copeland |first=Jack |coauthors=Diane Proudfoot |month=May | year=2004 |url=http://www.alanturing.net/turing_archive/pages/Reference%20Articles/codebreaker.html |access-date=27 July 2007}}</ref> === હટ 8 and નોકાદળનું ઈનીગ્મા === [[ચિત્ર:AlanTuring-Bletchley.jpg|thumbnail|સ્ટેફન કેટ્ટલ દ્વારા બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ટ્યુરિંગનું પૂતળું, અમેરિકાના પરોપકારી સીડની ઈ ફ્રેન્ક દ્વારા સોંપાયેલું કાર્ય.<ref>[58]</ref>]] ટ્યુરિંગે જર્મન નોકા દળના ઈનીગ્માની ખાસ મુશ્કેલ સમસ્યાને ઉકેલવાનું નક્કી કર્યું "કારણ કે તેના માટે કોઈ અન્ય કંઈ પણ કરી રહ્યા નથી અને હું મારી જાતે તે કરી શકું છું".<ref name="MahonP14">{{Harvnb|Mahon|1945|p=14}}</ref> ડિસેમ્બર 1939માં, ટ્યુરિંગે નોકાદળની સૂચના આપતાં તંત્રના જરૂરી ભાગનો ઉકેલી આપ્યો, જે અન્ય સેવાઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવામાં આવતાં સૂચકોના તંત્ર કરતાં વધુ જટિલ હતો.<ref name="MahonP14"/><ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|pp=184–186}}</ref> જે રાત્રિએ તેમણે નોકાદળના સૂચક તંત્રનો ઉકેલ લાવ્યા તે જ રાત્રિએ તેમને ''બન્બુરીસ્મુસ'' નો વિચાર આવ્યો, આ એક પરિણામરૂપ આંકડાકીય પદ્ધતિ, જે નૌકાદળના ઈનીગ્માને તોડવામાં મદદરૂપ બનવા માટે હતી. (જેને અબ્રાહમ વાલ્ડેપાછળથી સિક્વેન્શ્યલ એનાલિસીસ) "જોકે હું ચોક્કસ ન હતો કે વાસ્તવમાં તે કામ કરી જશે, અને જ્યાં સુધી વાસ્તવમાં કેટલાંક દિવસો સુધી ઈનીગ્માને તોડ્યા ત્યાં સુધી હું ચોક્કસ ન હતો."<ref name="MahonP14"/> આ માટે તેમણે પુરાવાઓનું વજન માપવાની શોધ કરી, જેને તેઓ''બન'' કહેતા હતા. બાનબુરીસ્મઅસ ઈનીગ્મા રોટોરસના કેટલાક આદેશોને ધ્યાન બહાર મૂકી શકતાં, પરિણામરૂપે બોમ્બી પરનો પરીક્ષણ ગોઠવણીનો જરૂરી સમય ઓછો થઈ ગયો. 1941માં, ટ્યુરિંગે હટ 8ના સહકાર્યકર જોઅન ક્લાર્કે, એક સાથી ગણિતશાસ્ત્રી સમક્ષ લગ્નનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો, પણ તેઓના વિવાહ ખૂબ જ ઓછા સમય માટે રહ્યો. પોતાની સમલૈગિકતા અંગે તેમની વાગ્દત્તાને જણાવ્યાં બાદ, નવાઈ પમાડે તેવી વાત બહાર આવવાથી તેણી અસ્વસ્થ હતી, તેથી ટ્યુરિંગે નક્કી કર્યું કે લગ્ન સાથે આગળ નહીં વધી શકે.<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|pp=176–178}}</ref> જૂલાઈ 1942માં, જર્મનીના નવા જેહૈમસ્ચ્રૈબર મશિન (''ખાનગી લેખક'' ) દ્વારા લોરેન્ઝ સીફર વિરૂદ્ધ તૈયાર કરવામાં આવેલાં સંદેશાઓના<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|p=380}}</ref> ઉપયોગ માટે ટ્યુરિંગે ''ટ્યુરિંગ્રેરી'' (અથવા મજાકમાં ''ટ્યુરિંગીસમસ'' )નામની પદ્ધતિની યોજના બનાવી. જેનું બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે કોડનું નામ ''ટ્યુની'' હતું. તેમણે મેક્સ ન્યુમેનના માર્ગદર્શન હેઠળ ટોમ્મી ફ્લાવરસ સાથે ટ્યુની ટીમની પણ શરૂઆત કરી, જે કોલોસ્સઅસ કમ્પ્યૂટર, દુનિયાનું સૌ પ્રથમ ડિઝીટલ ઈલેક્ટ્રોનિક કમ્પ્યૂટરના નિર્માણમાં પડ્યાં હતાં, જે સરળ એવું પહેલાનું મશીન(હીથ રોબિન્સન)ના બદલે મૂકવાનું હતું અને તેની અત્યંત ઝડપી કામ કરવાની ગતિ દરરોજ બદલાતી સાઈફરની ઉપયોગીતાને લાગુ કરવા માટેની ડિક્રિપ્શન તકનીકના ભૌતિક-બળને મંજૂરી આપતું હતું.<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|p=72}}</ref> એક સતત ખોટી ધારણા એ છે કે ટ્યુરિંગ કોલોસ્સઅસના ડિઝાઈનમાં એક મુખ્ય વ્યક્તિ હતી, પણ તે કિસ્સો એવો ન હતો.<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|pp=382,383}}</ref> ટ્યુરિંગએ નવેમ્બર 1942માં સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકાનો પ્રવાસ કર્યો અને નોકાદળના ઈનીગ્મા પર સંકેતલિપિ વિશ્લેષક તરીકે અને વોશીંગ્ટનમાં બોમ્બીના નિર્માણમાં યુએસ નૌકાદળ સાથે કામ કર્યું, અને સલામત ભાષા ઉપકરણના વિકાસ સાથે બેલ લેબ્સખાતે સહાયક ભૂમિકા ભજવી. તેઓ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે માર્ચ 1943માં પાછા આવ્યા. તેમની ગેરહાજરી દરમિયાન, હ્યુગ એલેક્ઝેન્ડરેઅધિકૃત રીતે હટ 8ના પ્રમુખ તરીકેનું સ્થાન ગ્રહણ કર્યું હતું, જોકે એલેક્ઝાન્ડર થોડા સમય માટે ''ડે ફાક્ટો'' ના પ્રમુખ તરીકે હતા- ટ્યુરિંગને રોજ-બ-રોજની ભાગાદોડી વાળા વિભાગમાં થોડો રસ હતો. ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે સંકેતલિપિ વિશ્લેષણના એક સામાન્ય સલાહકાર બન્યા. એલેક્ઝાન્ડરે તેમના યોગદાન અંગે આ પ્રમાણે લખ્યું: <blockquote>હટ 8ની સફળતામાં ટ્યુરિંગનું કામ સોથી મોટું પરિબળ હતું તે બાબતે કોઈના મનમાં પ્રશ્ન ન થવો જોઈએ. શરૂઆતના દિવસોમાં તે માત્ર સંકેતલિપિનો વિશ્લેષક હતો, જે ઉકેલવા લાયક સમસ્યાને વિચારતો અને તે માત્ર હટની અંદરના મુખ્ય સૈદ્ધાંતિક કામ માટે પ્રાથમિક પણ જવાબદાર ન હતો પણ તે વેલ્ચમેન સાથે દરેક મુદ્દાની રજૂઆત કરતો અને બોન્બીની શોધ માટે મુખ્ય શ્રેય માટે ઉત્સુક હતો. તે હંમેશા કહેવું મુશ્કેલ છે કે દરેક વ્યક્તિ તદ્-ન અનિવાર્ય છે પણ જો હટ 8 માટે કોઈ અનિવાર્ય હતું તો તે ટ્યુરિંગ હતો. જ્યારે અનુભવ અને રોજિંદું કાર્ય પાછળથી સહેલું લાગે છે ત્યારે શરૂઆતનું કામ હંમેશા ભૂલી જવાય છે અને હટ 8માંના ઘણાં એવું અનુભવે છે કે બહારની દુનિયાને ટ્યુરિંગના યોગદાનનું મહત્તવ ક્યારેય સંપૂર્ણ પણે સમજાઈ શકશે નહીં.<ref>{{ Harvnb | Alexander | circa 1945 }}</ref></blockquote> યુદ્ધના પછીના ભાગમાં તેઓ હાન્સ્લોપ પાર્ક ખાતે કામ કરવા ગયા, જ્યાં તેઓ એન્જિનીયર ડોનાલ્ડ બેયલેયની મદદથી ઈલેક્ટ્રોનિકસના જ્ઞાનમાં વધુ વિકાસ કર્યો. તેઓએ સાથે એક પોર્ટેબલ સુરક્ષિત આવાજ સંચાર જેનું કોડનું નામ ''ડેલીલાહ'' હતું, તેનું ડિઝાઈન તૈયાર કરી અને નિર્માણ કર્યું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=270}}</ref> તેનો હેતુ લાંબા અંતરાલ માટે રેડિયો ટ્રાન્સમીશન સાથેના ઉપયોગ માટેની ક્ષમતાની ઉણપ અને કોઈ પણ કિસ્સામાં તેની વિવિધ ઉપયોગીતા માટેનો હતો, ડેલીલાહનું નિર્માણ યુદ્ધ દરમિયાન ઉપયોગમાં લેવા માટે મોડુ પૂર્ણ થયું હતું. જોકે ટ્યુરિંગે અધિકારીઓને વિંસ્ટન ચર્ચિલનું ભાષણનું રેકોર્ડીંગ એનક્રિપ્ટીંગ/ડિક્રિપ્ટીંગ દ્વારા નિર્દેશિત કર્યું હોવા છતાં, ડેલીલાહનો ઉપયોગ કરવા માટે સ્વીકારવામાં ન આવ્યું. ટ્યુરિંગે SIGSALY, એક સલામત અવાજ તંત્રના વિકાસ માટે બેલ લેબ્સ સાથે સલાહ પણ લીધી, જેનો ઉપયોગ યુદ્ધના પાછળના વર્ષોમાં થયો હતો. == શરૂઆતના કમ્પ્યૂટરો અને ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ == તેઓ 1945થી 1947 સુધી ચર્ચ સ્ટ્રીટ, હેમ્પટન<ref>{{openplaque|1619}}</ref> ખાતે રહેતા હતા અને નેશનલ ફિઝીક્સ લેબોરેટરીમાં હતા, જ્યાં તેઓ એસીઈ (ઓટોમેટીક કમ્પ્યૂટીંગ એન્જિન)ની ડિઝાઈન પર કામ કરતા હતા. તેમણે 19 ફેબ્રુઆરી 1946ના રોજ એક પેપરની રજૂઆત કરી, જે એક પ્રોગ્રામનો સંગ્રહ કરી શકાય તેવા કમ્પ્યૂટરની સૌ પ્રથમ વિગત આપતી ડિઝાઈન હતી.<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|p=108}}</ref> જોકે એસીઈ એ શક્ય કરી શકાય એવી ડિઝાઈન હતી, તેમ છતાં યુદ્ધના સમયે બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ગોપનીય વાતાવરણ હોવાથી પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવામાં વિલંબ થયો અને તેમનો ભ્રમ દૂર થયો. 1947ના વર્ષમાં પાછળથી એક સેબિટીકલ વર્ષ (અભ્યાસ અને પ્રયાસ માટે અપાતી રજાઓ) માટે કેમ્બ્રીજ પાછા આવ્યા. જ્યારે તેઓ કેમ્બ્રીજ પાછા આવ્યાં ત્યારે પાયલોટ એસીઈ તેમની ગેરહાજરીમાં તૈયાર થઈ ગયો હતો. તેનો પ્રથમ પ્રોગ્રામ 10 મે 1950ના રોજ અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો. 1948માં તેમને માન્ચેસ્ટર ખાતે ગણિત વિભાગમાં રીડર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા. 1949માં, તેઓ યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર ખાતે કમ્પ્યૂટીંગ લેબોરેટરીના ઉપ નિયામક બન્યા, અને સોથી પહેલાં પ્રોગ્રામનો સંગ્રહ કરી શકાય એવા કમ્પ્યૂટરોના એક માન્ચેસ્ટર માર્ક 1ના સોફ્ટવેર અંગે કામ કર્યું. આ સમય દરમિયાન તેમણે વધુ એબસ્ટ્રેક કામ ચાલુ રાખ્યું અને "કમ્પ્યુટીંગ મશીનરી અને ઈન્ટલીજન્સ"માં (માઈન્ડ, ઓક્ટોબર 1950), ટ્યુરિંગ કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાની સમસ્યાને સંબોધતાં હતા, અને એક સૂચિત પ્રયોગ જે ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ તરીકે જાણીતું બન્યું, મશીન માટે સ્ટાન્ડર્ડ નિર્ધારિત કરવાનો પ્રયત્ન "બુદ્ધિમત્તા" કહેવાઈ. વિચાર એ હતો કે જો કમ્પ્યૂટરમાં વિચારવામાં ઝીણવટથી તપાસ કરનારની કરામત મૂકી શકાય જે એક વ્યક્તિ સાથે વાર્તાલાપ કરતો હતો તો કમ્પ્યૂટરને "વિચારવાનું" કહી શકાય. પેપરમાં ટ્યુરિંગે સૂચવ્યું હતું કે વયસ્કના મનનું અનુકરણ કરે એવા પ્રોગ્રામને બનાવવા કરતાં એક સરળ પ્રોગ્રામ બનાવવો બાળકોના મનનું અનુકરણ કરે અને પછી શિક્ષણના એક કોર્ષ તરીકેનો ઉદ્દેશ્ય બનાવવો. ટ્યુરિંગ પરીક્ષણથી વિરોધાભાસી સ્વરૂપ ઈન્ટરનેટ પર વ્યાપકપણ ઉપયોગમાં લેવાય છે- વપરાશકાર વ્યક્તિ છે કે કમ્પ્યૂટર એ નક્કી કરવા માટેનો હેતુપૂર્વકનું CAPTCHA (કેપ્ચા) પરીક્ષણ છે. 1948માં, ટ્યુરિંગ તેમના પૂર્વ ઉપસ્નાતક સાથીકાર્યકર ડી.જી.ચેમ્પરનોવ્ની સાથે કામ કરતાં, કમ્પ્યૂટર માટે [[ચેસ]]નો પ્રોગ્રામ લખવાની શરૂઆત કરી, જે હાલમાં ઉપલબ્ધ નથી. 1952માં, પ્રોગ્રામને અમલી બનાવવા માટે પૂરતા પ્રમાણમાં શક્તિશાળી એવા કમ્પ્યૂટરની ઉણપને કારણે, ટ્યુરિંગે રમત રમી જેમાં તેમણે કમ્પ્યૂટરનું અનુકરણ કર્યું, એક ચાલ રમવા માટે લગભગ અડધો કલાક લીધો. રમતની નોંધ લેવાઈ હતી.<ref>[http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1356927 ઍલન ટ્યુરિંગ વિરુદ્ધ એલીક ગ્લેન્ની(1952) "ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ"] Chessgames.com</ref> પ્રોગ્રામ ટ્યુરિંગના સહકાર્યકર એલીક ગ્લેન્નીના માટે ખોઈ દીધો છે, જો કે એવું કહેવામાં આવે છે કે પ્રોગ્રામે ચેમ્પરનોવ્નીની પત્ની વિરુદ્ધ રમત જીતી લીધી હતી. તેમનું ટ્યુરિંગ પરીક્ષણએક મહત્ત્વપૂર્ણ અને ઉત્તેજક વિશેષતા ધરાવતું હતું અને કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા સંદર્ભેની ચર્ચમાં છેલ્લું યોગદાન હતું, જે અડધી સદી કરતાં વધુ ચાલુ રહ્યું.<ref>સેજીન, એ.પી.., સીકેક્લી, આઈ., અને એકમેન, વી. (2000) ટ્યુરિંગનું પરીક્ષણ: 50 વર્ષો પછી. માઈન્ડસ એન્ડ મશીનસ, Vol. 10, પાનું&nbsp;463–518.</ref> તેમણે લુ વિઘટનની પદ્ધતિ પણ 1948માં શોધી હતી, જેનો વર્તમાન સમયમાં મેટ્રીક્સ સમીકરણના ઉકેલમાં ઉપયોગ થાય છે.<ref>[http://www.intusoft.com/nlhtm/nl71.htm સ્પાઈસ 1 2 3 અને બીયોન્ડ][http://www.intusoft.com/nlhtm/nl71.htm ઈન્ટુસોફ્ટ ન્યુઝલેટર, ઓગસ્ટ 2003]</ref> == પેટર્નનું બંધારણ અને ગાણિતીય જીવવિજ્ઞાન == ટ્યુરિંગે 1952થી તેમના 1954માં થયેલા મૃત્યુ સુધી ગાણિતીય [[જીવવિજ્ઞાન]] ખાસ કરીને મોર્ફોજીનેસીસ પર કામ કર્યું હતું. તેમણે 1952માં પેટર્ન બંધારણની ટ્યરિંગની પૂર્વધારણા રજૂ કરતું હતું, ધી ''કેમિકલ બેઝીઝ ઓફ મોર્ફોજીનેસીસ'' વિષય પર એક પેપર પ્રકાશિત કર્યું હતું.<ref>[http://www.sciencedaily.com/releases/2006/11/061128093244.htm "કંટ્રોલ મિકેનીઝમ ફોર બાયોલોડીકલ પેટર્ન ફોર્મેશન ડેકોડેડ"] ''સાયન્સ ડેઈલી'' , 30 નવેમ્બર 2006</ref> તેમના રસનો કેન્દ્ર વિસ્તાર ફિબોનાકી ફિલ્લોટેક્સીઝ, ગ્રહ માળખામાં ફિબોનાકી આંકડાઓનું અસ્તિત્વ સમજવાનું હતું. તેઓ રીએક્શન-ડીફ્યુઝન સમીકરણોનો ઉપયોગ કરતાં જે પેટર્ન બંધારણના ક્ષેત્રના મધ્યસ્થાને છે. જ્યારે 1992માં ''કલેક્ટેડ વર્ક ઓફ એ.એમ.ટ્યુરિંગ'' પ્રકાશિત થયું ત્યાં સુધી પછીના પેપરો અપ્રકાશિત રહ્યાં. આ ક્ષેત્રમાં તેમનું યોગદાન આધારભૂત ભાગ ગણવામાં આવે છે.<ref>[http://www.swintons.net/deodands/archives/000087.html ટ્યુરિંગઝ લાસ્ટ, લોસ્ટ વર્ક ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030823032620/http://www.swintons.net/deodands/archives/000087.html |date=2003-08-23 }} સ્વીનટનસ</ref> == અનુચિતતા માટે ગુનેગાર ઠરવું == જાન્યુઆરી 1952માં, ટ્યુરિંગ માન્ચેસ્ટરમાં સિનેમાની બહાર આર્નોલ્ડ મૂર્રેને મળ્યાં હતાં. એક બપોરના ભોજના પછી ટ્યુરિંગે મૂર્રેને તેમના ઘરે સપ્તાહાંત પસાર કરવા માટે આમંત્રણ આપ્યું, મૂર્રેએ આમંત્રણ સ્વીકાર્યુ હોવા છતાં ટ્યુરિંગના ઘરે દેખાયા નહીં. આ જોડી માન્ચેસ્ટરમાં પછીના સોમવારે ફરીવખત મળી, ત્યારે મૂર્રેએ ટ્યુરિંગને તેમના ઘરે આવવાનું નિમંત્રણ સ્વીકાર્યું. થોડા અઠવાડિયા પછી મૂર્રેએ ટ્યુરિંગના ઘરની ફરી વખત મુલાકાત લીધી અને તે દેખીતું હતું કે રાત પણ ત્યાંજ વીતાવી.<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|p=266}}</ref>તેમના ઘરમાં મળતિયાઓને તોડફોડમાં મૂર્રેએ મદદ કર્યાં બાદ, ટ્યુરિંગે પોલીસમાં ગુનો નોંધાવ્યો. તપાસ દરમિયાન, ટ્યુરિંગે મૂર્રે સાથેના જાતીય સંબંધ સ્વીકાર્યો. તે સમયે યુનાઈટેડ કિંગડ્મમાં સમલૈગિંક કૃત્યો ગેરકાનૂની હતાં<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=458}}</ref> અને તેથી ક્રિમીનલ લો અમેન્ડન્ટ એક્ટ 1885ના સેકશન 11 હેઠળ અનુચિતતા બદલ તે બંને પર આરોપ લગાવવામાં આવ્યો, 15 વર્ષથી વધુ વર્ષ પહેલાં ઓસ્કાર વાઈલ્ડ માટે આ જ ગુના હેઠળ આરોપ લગાવવામાં આવ્યો હતો.<ref name="LeavittP268">{{Harvnb|Leavitt|2007|p=268}}</ref> ટ્યુરિંગને કેદમાં પૂરાવું અથવા પોતાની કામવાસનાને ઓછી કરવા માટે હોર્મોનની સારવાર સ્વીકારવી એ બે વિકલ્પ આપવામાં આવ્યા હતા. તેમણે ઈસ્ટ્રોજન હોર્મોન ઈન્જેક્શન દ્વારા રાસાયણિક કૅસ્ટ્રેશન(ખસીકરણ)નો સ્વીકાર કર્યો.<ref>{{Cite web |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/turing_a,2.html |title=ટ્યુરિંગ, ઍલન(1912–1954) |access-date=2011-03-21 |archive-date=2009-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090901020647/http://www.glbtq.com/social-sciences/turing_a%2C2.html |url-status=dead }}</ref> ટ્યુરિંગ ગુનેગાર ઠરતાં તેમની સુરક્ષા મંજૂરીને દૂર કરવામાં આવી અને GCHQ માટે તેમની સંકેતલિપિ વિશ્લેષક સલાહકાર તરીકેનું કામ ચાલુ રાખવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો. તેમના બ્રિટિશ પાસપોર્ટ રદ કરી નાખવામાં આવ્યો, જો કે તેમનુ ગુનેગાર ઠરવા પછી યુનાઈટેડ સ્ટેટમાં તેનો પ્રવેશ નિષેધ કરવામાં આવ્યો.{{Citation needed|date=December 2010}} તે સમયે, સોવિએટ એજન્ટો દ્વારા સમલૈગિંકો અને જાસૂસોને ઝાંસામાં લેવાની ઉત્કૃત જીજ્ઞાસા લોકોમાં હતી,<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|p=269}}</ref> કારણ કે તાજેતરમાં કેમ્બ્રીજ પાંચના પ્રથમ બે સભ્યો ગાય બુર્ગીસ્સ અને ડોનાલ્ડ મેક્લીન KGBના બે તરફ એજન્ટ તરીકે બહાર આવ્યા હતા. ટ્યુરિંગ પર જાસૂસ તરીકેનો ક્યારેય આરોપ લાગ્યો ન હતો, પણ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે જેટલા પણ લોકોએ કામ કર્યું હતું, તેમને તેમની યુદ્ધ સમયની કામગીરી અંગે ચર્ચા કરતાં અટકાવવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|p=143}}</ref> == મૃત્યુ == 8 જૂન 1954એ ટ્યુરિંગના સફાઈ કરનારને જણાયું કે તેમનું મૃત્યુ થયું છે. તેમનું મૃત્યુ આગળના દિવસે થયું હતું. પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટમાં જણાયું હતું કે તેમના મૃત્યુનું કારણ સાઈનાઈડનું ઝેર હતું. જ્યારે એવું જાણવા મળ્યું કે અડધું ખવાયેલું સફરજન તેમની પથારીની બાજુમાં પડ્યું હતું,<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=488}}</ref> અને તેમ છતાં તે સફરજનનો સાઈનાઈડ પરીક્ષણ કરવામાં ન આવ્યું, સફરજનનો ઉપયોગ કરીને તેમને ઘાતક માત્રા સાઈનાઈડ આપવામાં આવ્યું હોઈ શકે એવું અનુમાન કરવામાં આવે છે. એક કાયદાકીય તપાસે એ નક્કી કર્યું હતું કે તેમણે આત્મહત્યા કરી હતી અને તેમને 12 જૂન 1954ના રોજ સ્મશાનમાં અગ્નિદાહ આપવામાં આવ્યો.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=529}}</ref> ટ્યુરિંગની માતાએ ઘણી તર્ક પૂર્ણ દલીલો કરી કે લેબોરેટરીનાં રસાયણોની લાપરવાહી ભર્યા સંગ્રહના કારણે સાઈનાઈડ ગળી જવું તે આકસ્મિક હતું. પોતાની માતાને કંઈક સત્યાભાસી અસ્વીકાર લાગે, તે માટે ટ્યુરિંગે જાણી જોઈને પોતાની જાતને સંદિગ્ધ રીતે નાખી હોય તેમ બની શકે એવું તેમના ચરિત્ર લેખક એન્ડ્રુવ હોજેસએ સૂચવ્યું હતું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|pp=488, 489}}</ref> કેટલાક અન્યોએ એવું સૂચવ્યું હતું કે ટ્યુરિંગ ફરીથી 1937ની ફિલ્મ ''સ્નો વ્હાઈટ'' માંથી પોતાની પસંદગીના પરીકથાના એક દ્રશ્યનું પુનઃઅભિનય કરી રહ્યો હોય તેમ બની શકે, "જેમાં તેને ખાસ કરીને એક ચૂડેલ ઝેરી દારૂમાં પોતાનું સફરજન ડૂબાડે છે એ દૃશ્યમાં ખૂબ મજા આવતી હતી."<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|p=140}}</ref> === સમાધિલેખ === {{quote| Hyperboloids of wondrous Light<br /> Rolling for aye through Space and Time<br /> Harbour those Waves which somehow Might<br /> Play out God's holy pantomime <ref>{{Cite book|last=Turing |first=A. M. |title=Postcard to [[Robin Gandy]] |year=1954 |publisher=Turing Digital Archive, AMT/D/4 image 16, [http://www.turingarchive.org/ The Turing Digital Archive]}}</ref>}} == માન્યતા અને શ્રદ્ધાંજલિઓ == [[ચિત્ર:Turing Plaque.jpg|thumbnail|વિલ્મસ્લોવ, ચેશીર ખાતે ટ્યુરિંગના ઘર પર તકતીથી કરવામાં આવેલું ચિહ્ન ]] ટ્યુરિંગના મૃત્યુ (અને તેમનું યુદ્ધ સમયનું કાર્ય હજી પણ ઓફિશ્યલ સીક્રેટસ એક્ટનો વિષય હતો) પછી થોડા સમયમાં રોયલ સોસાયટી દ્વારા એક જીવનચરિત્ર પ્રકાશિત થયું.{{quote|Three remarkable papers written just before the war, on three diverse mathematical subjects, show the quality of the work that might have been produced if he had settled down to work on some big problem at that critical time. For his work at the Foreign Office he was awarded the OBE.|{{Cite book|last=Newman |first=M. H. A. |title=Alan Mathison Turing |year=1955 |publisher=The Royal Society |isbn =|series=Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society, 1955, Volume 1}}}1966થી એસોશિયેશન ફોર કમ્પ્યૂટીંગ મશીનરીદ્વારા એવી વ્યક્તિને ટ્યુરિંગ એવોર્ડ આપવામાં આવે છે, જેણે કમ્પ્યુટીંગ સમુદાયમાં ટેક્નીકલ યોગદાન આપ્યું હોય. તે કમ્પ્યૂટરની દુનિયામાં તેને [[નોબૅલ પારિતોષિક|નોબલ પ્રાઈઝ]]ને સમકક્ષ સર્વોચ્ચતમ સન્માન ગણવામાં આવે છે.<ref>{{Cite web|url=http://www.acm.org/press-room/news-releases-2007/turingaward/|title=ACM'S Turing Award Prize Raised To $250,000|publisher=[[Association for Computing Machinery|ACM]] press release|date=27 July 2007|access-date=16 October 2008|author=Steven Geringer|archive-date=30 ડિસેમ્બર 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081230233653/http://www.acm.org/press-room/news-releases-2007/turingaward/|url-status=dead}}</ref>એલન ટ્યુરિંગ અંગેનો હુગ વ્હાઈટમોર દ્વારા ''બ્રેકીંગ ધી કોડ'' 1986નું નાટક છે. આ નાટકના શો લંડનના વેસ્ટ એન્ડમાં નવેમ્બર 1986થી અને બ્રોડવેમાં 15 નવેમ્બર 1987થી શરૂ થયા અને 10 એપ્રિલ 1988માં પૂર્ણ થયા. 1996માં બીબીસી ટેલીવિઝનનું પણ નિર્માણ થયું હતું. દરેક કિસ્સાઓમાં ડેરેક જોકાબી ટ્યુરિંગનું પાત્ર ભજવતા. ટોની એવોર્ડ માટે બ્રોડવે નિર્માણનું ત્રણ વખત નામ નિયુક્ત કરવામાં આવ્યો જેમાં નાટકમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતા, નાટકમાં શ્રેષ્ઠ અભિનિત અભિનેતા અને નાટક માટે શ્રેષ્ઠ માર્ગદર્શનનો સમાવેશ થાય છે. અને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે શ્રેષ્ઠ અભિનેતા અને શ્રેષ્ઠ અભિનિત અભિનેતાનો સમાવેશ થાય છે. 2008માં "ડેન્જરસ નોલેજ" નામની બીબીસી દસ્તાવેજીફિલ્મમાં તપાસ કરવામાં આવેલાં ચાર ગણીતશાસ્ત્રીઓમાંના એક ટ્યુરિંગ હતું.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/bbcfour/documentaries/features/dangerous-knowledge.shtml|title=Dangerous Knowledge|publisher=BBC Four|date=11 June 2008|access-date=25 September 2009}}</ref> 23 જૂન 1998ના રોજ, ટ્યુરિંગના 86ના જન્મદિવસે, એન્ડ્રુ હોજેસ, તેમના જીવનચરિત્રકે, તેમના જન્મસ્થાન અને તેમના બાળપણનું ઘર વોર્રીંગટ્ન ક્રીસેન્ટ, લંડન અને પછીથી કોલોન્નેડ હોટલ ખાતે અધિકૃતપણે ઈંગ્લીશ હેરિટેજવાદળી તકતીનું અનાવરણ કર્યું હતું.<ref>{{Cite web| url=http://www.turing.org.uk/bio/oration.html | title=Unveiling the official Blue Plaque on Alan Turing's Birthplace | access-date=26 September 2006}}</ref><ref>{{Cite web | url=http://www.blueplaque.com/detail.php?plaque_id=348 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071013143212/http://www.blueplaque.com/detail.php?plaque_id=348 | archive-date=13 ઑક્ટોબર 2007 | title=About this Plaque&nbsp;– Alan Turing | access-date=25 September 2006 | url-status=dead }}</ref> તેમના મૃત્યુની 50મી વર્ષગાંઠે, એક યાદગાર તકતીનું અનાવરણ તેમના પહેલાંના રહેઠાંણ હોલીમેડ,વિલ્મસ્લો, ચેરશીર ખાતે 7 જૂન 2004માં કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{openplaque|3276}}</ref> 13 માર્ચ 2000ના રોજ, સેઈન્ટ વિન્સેટ અને ગ્રીનાડીન્સે દ્વારા 20મી સદીની શ્રેષ્ઠ સિદ્ધઓની ઉજવણી માટે ટિકિટો બહાર પાડવામાં આવી, જેમાંની એક શૂન્ય અને એક સંખ્યાના પુનરાવર્તિત પૂર્વભૂમિકા સાથે ટ્યુરિંગનું પોર્ટેટ મૂકવામાં આવ્યું છે અને તેની નીચે આ પ્રમાણેનું લખાણ લખવામાં આવ્યું છેઃ"1937: ઍલન ટ્યુરિંગસ થીયરી ઓફ ડીજિટલ કમ્પ્યુટીંગ".28 ઓક્ટોબર 2004ના રોજ,જોહ્ન ડબલ્યુ મીલ્સ દ્વારા સર્જિક ઍલન ટ્યુરિંગનું કાંસ્ય આધારિત શિલ્પ ગીલ્ડફોર્ડમાં યુનિવર્સિટી ઓફ સૂર્રેય ખાતે અનાવૃત કરવામાં આવ્યું હતું. જે ટ્યુરિંગના મૃત્યુના 50 વર્ષ સૂચવતું હતું- કેમ્પસમાં તેઓ તેમના પુસ્તકો લઈ જતાં રજૂ કરવામાં આવ્યાં છે.<ref name="univsurrey">{{Cite web |url=http://portal.surrey.ac.uk/press/oct2004/281004a/ |title=The Earl of Wessex unveils statue of Alan Turing |access-date=10 February 2007 |archive-date=23 ઑક્ટોબર 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071023193441/http://portal.surrey.ac.uk/portal/page?_pageid=799%2C277813&_dad=portal&_schema=PORTAL |url-status=dead }}</ref>2006માં, બોસ્ટન પ્રાઈડે તેમના માનદ્ ગ્રાન્ડ માર્શલનું નામ ટ્યુરિંગ આપ્યું હતું.<ref name="bostonpride">{{Cite web |url=http://www.bostonpride.org/honorarymarshal.php |title=Honorary Grand Marshal |access-date=10 February 2007 |archive-date=1 જાન્યુઆરી 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090101213356/http://www.bostonpride.org/honorarymarshal.php |url-status=dead }}</ref> પ્રિન્સટન એલ્યુમની વિકલીનું નામ ટ્યુરિંગ રાખવામાં આવ્યું, જે પ્રિન્સટન યુનિવર્સિટીના ઇતિહાસમાં અત્યંત મહત્તવપૂર્ણ વિદ્યાર્થીઓમાં બીજા હતા, બીજા અન્ય રાષ્ટ્રપતિ જેમ્સ મેડિસન હતાં. બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ટ્યુરિંગના જીવન આકાર 1.5 ટનની પ્રતિમાનું અનાવરણ 19 જૂન 2007ના રોજ કરવામાં આવ્યું. વેલ્શ સ્લેટના લગભગ અડધા મિલિયન ટુકડાઓથી તેનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું, સ્ટેપ્હન કેટ્ટલ દ્વારા શિલ્પનું સર્જન કરવામાં આવ્યું હતું, આ કામ સ્વર્ગસ્થ અમેરિકાના અબજોપતિ સિડની ફ્રેન્ક દ્વારા સોંપવામાં આવ્યું હતું.<ref>[http://www.bletchleypark.org.uk/news/docview.rhtm/454075/article.html બ્લેત્ચલેય પાર્ક અનવેઈલ્સ સ્ટેટ્યુ કમેમરેટીંગ ઍલન ટ્યુરિંગ,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120227171427/http://www.bletchleypark.org.uk/news/docview.rhtm/454075/article.html |date=2012-02-27 }} , બ્લેત્ચલેય પાર્ક પ્રેસ રીલીઝ, 20 જૂન 2007</ref>ટ્યુરિંગને માન્ચેસ્ટર શહેર, જેમાં તેઓ તેમની જીવનના અંત સુધી કામ કર્યાં રહ્યાં, ત્યાં તેમને વિવિધ રીતે માનસન્માન મળ્યું હતું. 1994માં A6010 રોડ (માન્ચેસ્ટર શહેરનો આંતરિક રિંગ રોડ) બનાવવામાં આવ્યો, જેનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગ વે રાખવામાં આવ્યું હતું. આ રસ્તો આગળ જતાં વધારે પહોળા પુલમાં લઈ જતો હતો અને તેનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગ બ્રીજ રાખવામાં આવ્યું છે. 23 જૂન 2001માં માન્ચેસ્ટરશહેરમાં ટ્યુરિંગનું પુતળું અનાવૃત કરવામાં આવ્યું હતું. તે સેકવિલે પાર્કમાં, વિટવર્થ સ્ટીટની ઉપર યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટરઅને કેનલ સ્ટ્રીટ ગે વિલેજની વચ્ચે આવેલું છે. યાદગાર પૂતળું, "ફાધર ઓફ કમ્પ્યૂટર સાયન્સ"ને વર્ણવતું ટ્યુરિંગનું પૂતળું બગીચામાં કેન્દ્ર સ્થાને એક બાંકડાની ઉપર બેઠું છે. આ પૂતળાનું અનાવરણ ટ્યુરિંગના જન્મદિવસે થયું હતું. [[ચિત્ર:Sackville Park Turing plaque.jpg|left|thumbnail|200px|ટ્યુરિંગનું યાદગાર પૂતળાની તકતી ]] ટ્યુરિંગને એક સફરજન પકડીને દર્શાવવામાં આવ્યાં છે. – એક શિષ્ટ પ્રતીક વર્જિત પ્રેમની રજૂઆત કરવામાં વપરાય છે, સફરજન [[આઇઝેક ન્યુટન|આઈઝેક ન્યુટન]]ના ગુરુત્વાકર્ષણ બળના સિદ્ધાંતના વિચારને રજૂ કરે છે અને ટ્યુરિંગના પોતાના મૃત્યુનો અર્થ પણ સૂચવે છે. બાંકડા પર રાહતમાં બેઠેલાં કાંસામાં પૂતળા હેઠળ આ વાક્ય મૂકવામાં આવ્યું છે 'ઍલન મેથીસન ટ્યુરિંગ 1912–1954', અને જો ઈનીગ્મા મશીન: 'IEKYF ROMSI ADXUO KVKZC GUBJ'નું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે તો તેમનું જીવનસૂત્ર 'કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના સ્થાપક' એવું બનશે. પૂતળાના પગ પાસેનું એક તકતી કહે છે 'કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના પિતા, ગણિતશાસ્ત્રી, તર્કશાસ્ત્રી, યુદ્ધ સમયના કોડ તોડનારા, પૂર્વાગ્રહના શિકાર બનેલા'. બેર્ટ્રાન્ડ રસેલનું વાક્ય પણ આ પ્રમાણે કહે છે 'ગણિત, સાચી રીતે જોવાયેલું, સત્યના માત્ર સ્વામિ નહીં, પણ સર્વોચ્ચ સુંદરતાના સ્વામી- શિલ્પની જેમ ઠંડી અને તપસ્યાની સુંદરતા.' શિલ્પકારે તેના જૂના એમસ્ટ્રાડ કમ્પ્યૂટરને દફનાવી દીધું, જે એક પહેલાંનું જાણીતું કમ્પ્યૂટર હતું, એક શ્રદ્ધાંજલિ તરીકે તકતીની નીચે લખ્યું હતું, " ધી ગોડ ફાધર ઓફ ઓલ મોર્ડન કમ્પ્યૂટર્સ".<ref name="computerburied">^ જુઓ{{Cite news | title = Computer buried in tribute to genius | publisher = Manchester Evening News| date = 15 June 2001 | url = http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/s/27/27595_computer_buried_in_tribute_to_genius.html | access-date = 23 June 2009 }}</ref> આધુનિક કમ્પ્યૂટરના સર્જનમાં ટ્યુરિંગની ભૂમિકા માટે 1999માં ''ટાઈમ સામાયિકે'' [[Time 100: The Most Important People of the Century|20 સદીના 100 અત્યંત મહત્ત્વના લોકો]]માંના એક તરીકે ટ્યુરિંગનું નામ મૂક્યું હતું, અને કહ્યું હતું: "હકીકત એ છે કે દરેક વ્યક્તિ જે કીબોર્ડ થપાટ લગાવે છે, સ્પ્રેડશીટ અથવા વર્ડ પ્રોસેસીંગ પ્રોગ્રામ ચાલું કરે છે, તે ટ્યુરિંગ મશીનના મૂર્ત સ્વરૂપ પર કામ કરે છે."<ref name="AFP">{{Cite web |title=Alan Turing&nbsp;– Time 100 People of the Century |url=http://205.188.238.181/time/time100/scientist/profile/turing.html |publisher=''[[Time Magazine]]'' |quote=The fact remains that everyone who taps at a keyboard, opening a spreadsheet or a word-processing program, is working on an incarnation of a Turing machine. |access-date=2011-03-21 |archive-date=2011-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110226144919/http://205.188.238.181/time/time100/scientist/profile/turing.html |url-status=dead }}</ref> 2002માં,''બીબીસી'' એ વૈશ્વિક સ્તરે કરવામાં આવેલાં 100 શ્રેષ્ઠ બ્રિટીશરોના મતદાનમાં ટ્યુરિંગને 21મો ક્રમાંક મળ્યો હતો.<ref>{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2208671.stm | title = 100 great British heroes | date = 21 August 2002 | work = BBC News }}</ref> એપલ કમ્પ્યૂટરનો લોગો મોટા ભાગે ઍલન ટ્યુરિંગને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા માટે આત્મહત્યાની તેમની પદ્ધતિને એક કટકાના સાથેના સંદર્ભમાં ખોટી રીતે લેવામાં આવે છે.<ref>{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/media/logos-that-became-legends-icons-from-the-world-of-advertising-768077.html |title=Logos that became legends: Icons from the world of advertising|work= The Independent |publisher=www.independent.co.uk |access-date=14 September 2009 | location=London | date=4 January 2008}}</ref> લોગોના રચયિતા<ref>{{Cite web | url = http://creativebits.org/interview/interview_rob_janoff_designer_apple_logo | title = Interview with Rob Janoff, designer of the Apple logo | publisher = creativebits| access-date = 14 September 2009 }}</ref> અને કંપનીએ લોગોની ડિઝાઈનમાં ટ્યુરિંગને કોઈ પણ અંજલિ આપ્યાનો ઈન્કાર કર્યો છે.<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|p=280}}</ref> 2010માં, અભિનેતા/નાટ્યલેખક જેડ ઈસ્ટેબેનએ ટ્યુરિંગને સોલો સંગીત "આઈકોન્સઃ ધી લેસ્બીયન ઍન્ડ ગે હિસ્ટરી ઓફ ધી વર્લ્ડ, ભાગ 4" માં વર્ણવ્યાં છે. === સરકારનું માફીનામું === ઓગસ્ટ 2009માં, જોહ્ન ગ્રેહામ-ક્યુમીનએ ઍલન ટ્યુરિંહની સામે સમલૈગિંક તરીકે કાયદેસરના પગલાં ભરવા બદલે બ્રિટિશ ગવર્મેન્ટને મરણોત્તર થયેલાં ઍલન ટ્યુરિંગની માફી માંગવાની એક અરજી દાખલ કરવાની શરૂઆત કરી હતી.<ref>{{Cite book|title=Thousands call for Turing apology |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8226509.stm |publisher=BBC News |date=31&nbsp;August 2009 |access-date=31 August 2009}}</ref><ref>{{Cite book | title = Petition seeks apology for Enigma code-breaker Turing | url = http://www.cnn.com/2009/WORLD/europe/09/01/alan.turing.petition/index.html | publisher = CNN | date = 01&nbsp;September 2009 | access-date = 1 September 2009}}</ref> આ અરજીને ટેકો કરતી હજારો લોકોની સહી મળી.<ref name="PMapology"/><ref>યુકેના નાગરિકો માટે જ અરજી ખુલી હતી. </ref> વડાપ્રધાન ગોર્ડન બ્રાઉને આ અરજીને સ્વીકારી, 10 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ માફી માંગતું વિધાન રજૂ કર્યું અને ટ્યુરિંગ સાથેના વર્તાવ અંગે આઘાતની લાગણી વ્યક્ત કરી.<ref name="PM-apology"/><ref name="PMapology">{{Cite web | title = Treatment of Alan Turing was "appalling" | url = http://www.number10.gov.uk/Page20571 | publisher = Prime Minister's Office | date = 10 September 2009 | access-date = 21 માર્ચ 2011 | archive-date = 12 સપ્ટેમ્બર 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090912142412/http://www.number10.gov.uk/Page20571 | url-status = dead }}</ref> <blockquote> ઍલન ટ્યુરિંગ માટે ન્યાયની માંગણી માટે હજારો લોકો એકઠા થયા અને તેમની સાથે જે રીતે વર્તન કરવામાં આવ્યું હતું તે માટે આઘાતની લાગણી વ્યક્ત કરી. જ્યારે ટ્યુરિંગને તે સમયે કાયદા હેઠળ લાવવામાં આવ્યા હતા અને આપણે ઘડિયાળને પાછી ફેરવી શકતા નથી, તેમની સાથે કરવામાં આવેલો વ્યવહાર એકદમ અયોગ્ય હતો અને હું અને આપણે તેમની સાથે જે કંઈ થયું તે બદલ હૃદયના ઊંડાણ પૂર્વક માફી માંગવાની મળેલી તક બદલ હું ખુશ છું.... તેથી બ્રિટિશ સરકારના બદલે, અને ઍલનના કામને કારણે એ તમામ જેઓ મુક્તપણે રહે છે, તેમના વતી મને એ કહેતાં અત્યંત ગર્વ થાય છેઃ અમે માફી માંગીએ છીએ, તમે આના કરતાં ઘણી સારી લાયકાત ધરાવો છો.<ref name="PMapology"/> </blockquote> === યુનિવર્સિટીઓ દ્વારા મળેલો આદર === [[ચિત્ર:Alan Turing Building 1.jpg|thumbnail|યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર ખાતે ઍલન ટ્યુરિંગનું બિલ્ડીંગ]] બ્રિટીશ સોસાયટી ફોર ધી હિસ્ટ્રી ઓફ મેથેમેટીક્સઅને બ્રિટિશ લોજીક કોલોક્વીયમ દ્વારા ટ્યુરિંગના જીવન અને સિદ્ધિઓની ગોઠવણી કરી પ્રસંગની ઉજવણી 5 જૂન 2005ના રોજ કરવામાં આવી હતી. *સુર્રેય યુનિવર્સિટીએ તેના મુખ્ય ચોકમાં ટ્યુરિંગનું પૂતળું મૂક્યું છે. *"ટ્યુરિંગ ડેઈઝ" તરીકે કહેવાતી ગણતરીની થીયરી પર ઈસ્તાનબુલ બીલ્જી યુનિવર્સિટીએ વાર્ષિક કોન્ફરન્સનું આયોજન થયું.<ref name="bilgiuniv">{{Cite web | url = http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | title = Turing Days @ İstanbul Bilgi University | access-date = 10 February 2007 | archive-date = 1 ઑગસ્ટ 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130801193650/http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | url-status = dead }}</ref> *ઓસ્ટ્રીન ખાતે ટેક્સાસ યુનિવર્સિટીએ કમ્પ્યૂટર સાયન્સ પ્રોગ્રામનું નામ ટ્યુરિંગ સ્કોલરસ રાખી આદર આપ્યો છે.<ref name="texturingschol">{{Cite web |url=http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |title=Turing Scholars Program at the University of Texas at Austin |access-date=16 August 2009 |archive-date=17 ફેબ્રુઆરી 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217072341/http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |url-status=dead }}</ref> *ઉતર ફ્રાન્સમાં આવેલી લીલી યુનિવર્સિટી ખાતે આવેલા કમ્પ્યૂટર સાયન્સ વિભાગ (LIFL<ref name="lifl">{{Cite web |url=http://www.lifl.fr/ |title=Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille |access-date=3 December 2010 |archive-date=22 જુલાઈ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722014047/http://www.lifl.fr/ |url-status=dead }}</ref>) ના એક પ્રયોગશાળાનું નામ ઍલન એમ. ટ્યુરિંગના સન્માનમાં ટ્યુરિંગ રાખવામાં આવ્યું (કુર્ટ ગોડેલ પછી અન્ય પ્રયોગશાળાનું નામ રાખવામાં આવ્યું હતું). *ચિલિની પોન્ટીફીકલ કેથોલિક યુનિવર્સિટી, પ્યુરટો રીકોની પોલીટેક્નીક યુનિવર્સિટી, [[કોલમ્બીયા|કોલંબિયા]] બોગોટામાં લોસ એન્ડેસ યુનિવર્સિટી, કિંગસ કોલેજ, વેલ્સમાં કેમ્બ્રીજઅને બેનગોર યુનીવર્સીટીના કમ્પ્યૂટર સાયન્સના વિભાગનું નામ ટ્યુરિંગ પાછળ રાખવામાં આવ્યું હતું. *યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર, ધી ઓપન યુનિવર્સિટી, ઓક્સફર્ડ બ્રુકસ યુનિવર્સિટી અને આર્હુસ યુનિવર્સિટી (ડેનમાર્ક, અર્હુસમાં) તમામના મકાનનું નામ ટ્યુરિંગના નામથી રાખવામાં આવ્યું છે. *સર્રેય રીસર્ચ પાર્કમાં ઍલન ટ્યુરિંગ રોડનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. *હોર્નબોસ્ટેલ મોલમાં આવેલી કાર્નેગી મેલોન યુનિવર્સિટીમાં ગ્રેનાઈટનો બાંકડો છે, જેની પર એ.એમ.ટ્યુરિંગ નામ કોતરાયેલું છે. *તાજેતરમાં ઈકોલ ઈન્ટરનેશનલ ડેસ સાયન્સ ડુ ટ્રાઈટેમેન્ટ ડે ઈન્ફોર્મેશનના બનેલાં ત્રીજા બીલ્ડીંગનું નામ "ટ્યુરિંગ" રાખવામાં આવ્યું છે. == આ પણ જુઓ == {{Portal box|Biography|Logic|LGBT}} *ટ્યુરિંગ ડીગ્રી *ટ્યુરિંગ સ્વીચ *વણ ગોઠવેલું મશીન *ઍલન ટ્યુરિંગ વર્ષ *ગુડ-ટ્યુરિંગ પુનરાવર્તનની સંભાવનાઓ *ટુરિંહ મશીનના ઉદાહરણો *ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ == નોંધ == {{Reflist|colwidth=30em}} == સંદર્ભો == {{Refbegin|colwidth=30em}} * {{ Cite book | last = Agar | first = Jon | title = The government machine: a revolutionary history of the computer | url = https://archive.org/details/governmentmachin0000agar | publisher = MIT Press | year = 2003 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-262-01202-7 }} * {{ Cite book | last = Alexander | first = C. Hugh O'D. | author-link = Conel Hugh O'Donel Alexander | date = ''circa'' 1945 | title = Cryptographic History of Work on the German Naval Enigma | url = http://www.ellsbury.com/gne/gne-000.htm | publisher=The National Archives, Kew, Reference HW 25/1}} * {{ Cite book | last = Beniger | first = James | title = The control revolution: technological and economic origins of the information society | url = https://archive.org/details/controlrevolutio0000unse | publisher = Harvard University Press | year = 1986 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-16986-7 }} * {{Citation | last = Babbage | first = Charles | author-link = Charles Babbage | origyear = 1864 | publication-date = 2008 | editor-last = Campbell-Kelly | editor-first = Martin | editor-link = Martin Campbell-Kelly | title = Passages from the life of a philosopher | publisher = Rough Draft Printing | isbn = 978-1-60386-092-5 }} * {{ Cite book | last = Bodanis | first = David | author-link = David Bodanis | title = Electric Universe: How Electricity Switched on the Modern World | url = https://archive.org/details/electricuniverse0000boda_a1q6 | year = 2005 |publisher = Three Rivers Press | location = New York | isbn = 0-307-33598-4 | oclc = 61684223 }} * {{Cite book | last = Campbell-Kelly | first = Martin | authorlink = Martin Campbell-Kelly | last2 = Aspray | first2 = William | title = Computer: A History of the Information Machine | url = https://archive.org/details/isbn_9780465029907 | publisher = Basic Books | year = 1996 | location = New York | isbn = 0-465-02989-2 }} * {{Cite book | last = Ceruzzi | first = Paul | authorlink = Paul Ceruzzi | title = A History of Modern Computing | url = https://archive.org/details/historyofmodernc00ceru | publisher = MIT Press | year = 1998 | location = Cambridge, Massachusetts, and London | isbn = 0-262-53169-0}} * {{ Cite book | last = Chandler | first = Alfred | authorlink = Alfred Chandler | title = The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business | url = https://archive.org/details/visiblehandmanag00chan | publisher = Belknap Press | year = 1977 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-94052-0 }} * {{ Cite journal | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: Its Origins and Originators | journal = [[IEEE Annals of the History of Computing]] | volume = 26 | issue = 4 | pages = 38–45 | year = 2004 |doi = 10.1109/MAHC.2004.26 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack (ed.) | authorlink = B. Jack Copeland | title = The Essential Turing | year = 2004 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-825079-7 | oclc = 156728127 224173329 48931664 57434580 57530137 59399569 }} * {{ Cite book | last = Copeland (ed.) | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Alan Turing's Automatic Computing Engine | url = https://archive.org/details/alanturingsautom0000unse_k5v2 | year = 2005 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-856593-3 | oclc = 224640979 56539230 }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: The secrets of Bletchley Park's code-breaking computers | url = https://archive.org/details/colossussecretso0000unse | year = 2006 | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-284055-4 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Edwards | first = Paul N | title = The closed world: computers and the politics of discourse in Cold War America | publisher = MIT Press | year = 1996 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-262-55028-8 }} * {{ Cite book | last = Hodges | first = Andrew | authorlink = Hodges, Andrew | year = 1983 | title = Alan Turing: the enigma |location = London | publisher = Burnett Books | isbn = 0-04-510060-8 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Hochhuth | first = Rolf | authorlink = Rolf Hochhuth | title = Alan Turing: en berättelse | publisher = Symposion | year = 1988 | isbn = 978-91-7868-109-9 }} * {{ Cite book | last = Leavitt | first = David | authorlink = David Leavitt | year = 2007 | title = The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer | url = https://archive.org/details/manwhoknewtoomuc0000leav | publisher = Phoenix | isbn = 978-0-7538-2200-5 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Levin | first = Janna | authorlink = Janna Levin | title = A Madman Dreams Of Turing Machines | url = https://archive.org/details/madmandreamsoftu0000levi_y7k7 | publisher = Knopf | year = 2006 | location = New York | isbn = 978-1-4000-3240-2 }} * {{ Cite book | last = Lewin | first = Ronald | authorlink = Ronald Lewin | title = Ultra Goes to War: The Secret Story | url = https://archive.org/details/ultragoestowarse0000lewi | edition = Classic Penguin | series = Classic Military History | year = 1978 | publication-date = 2001 | publisher = Hutchinson & Co | location = London, England | isbn = 978-1-56649-231-7 | ref = harv }} * {{Cite book| last = Lubar | first = Steven | year = 1993 | title = Infoculture | url = https://archive.org/details/infoculturesmith00luba | location = Boston, Massachusetts and New York | publisher = Houghton Mifflin | isbn = 0-395-57042-5}} * {{ Cite document | last = Mahon | first = A.P. | title = The History of Hut Eight 1939–1945 | publisher = UK National Archives Reference HW 25/2 | year = 1945 | url = http://www.ellsbury.com/hut8/hut8-000.htm | access-date = 10 December 2009 | ref = harv }} *{{MacTutor Biography|id=Turing|title=Alan Mathison Turing}} *પેટઝોલ્ડ, ચાર્લેસ (2008). "ધી એનોટાટેડ ટ્યુરિંગ: અ ગાઈડેડ ટુર થ્રુ ઍલન ટ્યુરિંગસ હિસ્ટોરીક પેપર ઓન કમ્યુટેબીલીટી એન્ડ ધી ટ્યુરિંગ મશીન". ઈન્ડિયાનાપોલીસ: વિલેય પબ્લીશીંગ. આઈએસબીએન 978-0-470-22905-7 *સ્મીથ, રોજર (1997). ''ફોન્ટાના હિસ્ટ્રી ઓફ ધી હ્યુમન સાયન્સીસ'' . લંડન: ફોન્ટાના. *વૈઝેનબૌમ, જોસેફ (1976). ''કમ્પ્યૂટર પાવર એન્ડ હ્યુમન રીઝન'' . લંડન: ડબ્લ્યુ.એચ. ફ્રીમેન. આઈએસબીએન 0-7167-167-0463-3 * {{Cite book | last = Turing | first = Sara Stoney | title = Alan M Turing | publisher = W Heffer | year = 1959 }} ટ્યુરિંગની માતા, જેણે ગ્લોરિફાઈંગ હીઝ લાઈફ નામની ૧૫૭ પાનાનું જીવનચરિત્ર લખી, ઘણાં વર્ષો સુધી તેને જીવિત રાખ્યો. તે 1959માં પ્રકાશિત થઈ હતી, અને તેથી તેનું યુદ્ધનું કાર્ય આવરી ન લઈ શકાયું. ભાગ્યેજ ૩૦૦ પ્રતો વેચાઈ હતી (સારા ટ્યુરિંગ થી લીન ન્યમેન, 1967, સેન્ટ જ્હોન કોલેજ, કેમ્બ્રીજની લાઈબ્રેરી). પ્રસ્તાવનાના ૬ પૃષ્ઠો લીન ઈરવીન દ્વારા લખવામાં આવ્યા હતા, સંભારણાંઓ અને તેના વારંવાર બોલાયેલાં વાક્યોનો સમાવેશ થયો છે. * {{Cite book | last = Whitemore | first = Hugh | authorlink = Hugh Whitemore | last2 = Hodges | first2 = Andrew | authorlink2 = Andrew Hodges | title = Breaking the code | publisher = S. French | year = 1988 }} આ 1986 હ્યુગ વ્હાઈટમોર પ્લે ટ્યુરિંગના જીવન અને મૃત્યુની વાર્તા કહે છે. મૂળ વેસ્ટ એન્ડ અને બ્રોડવેમાં ડેરેક જાકોબીએ ટ્યુરિંગનો અભિનય કર્યો હતો અને તેણે 1997માં નાટક આધારિત ટેલિવિઝન ફિલ્મમાં અભિનયનું પુનસર્જન કર્યું હતું, જે સંયુક્તપણે બીબીસી અને ડબલ્યુજીબીએચ, બોસ્ટન દ્વારા બનાવાઈ હતી. નાટકનું પ્રકાશન અંબર લેન પ્રેસ, ઓક્સફર્ડ દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. - એએસઆઈએન: B000B7TM0Q *વિલિયમસ, મિશેલ આર. (1985) ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ ક્મ્યુટીંગ ટેક્નોલોજી'' , ઈન્ગલેવુડ ક્લીફ્ફસ, ન્યુ જર્સી: પ્રેન્ટીસ-હોલ, આઈએસબીએન 0-8186-7739-2 *{{Cite book|last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A history of computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |year=1997 |publisher=[[Science Museum, London|London Science Museum]] |location=London |isbn=0-901805-94-7 |oclc=123794619 40624091 }} {{Refend}} == બાહ્ય લિંક્સ == {{External links|date=August 2010}} {{Wikiquote}} {{Commons category|Alan Turing}} *[http://www.turing.org.uk/ ઍલન ટ્યુરિંગ] એક [http://www.turing.org.uk/bio/part1.html ટૂંકી જીવનકથા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} સાથે એન્ડ્રુ હોજેસ દ્વારા ચલાવવામાં આવતી સાઈટ *[http://www.alanturing.net/ AlanTuring.net&nbsp;– જેક કોપલેન્ડ દ્વારા ][http://www.alanturing.net/ ટ્યુરિંગ એચીવ ફોર ધી હિસ્ટ્રી ઓફ કમ્પ્યુટીંગ] *[http://www.turingarchive.org/ ધી ટ્યુરિંગ એચીવ]{{Dead link|date=ડિસેમ્બર 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&nbsp;– કિંગ્સ કોલેજ, કેમ્બીજ આર્ચીવ દ્વારા કેટલાંક અપ્રકાશિત દસ્તાવેજોની સ્કેન કરેલી પ્રતો *{{MathGenealogy|id=8014}} *[http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 ઍલન ટ્યુરિંગ- ટુવર્ડઝ એ ડીઝીટલ માઈન્ડઃ ભાગ 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |date=2007-08-03 }} સીસ્ટમ ટુલબોક્સ, 11 ડિસેમ્બર 2001 *[http://plato.stanford.edu/entries/turing/ ઍલન ટ્યુરિંગ] ફિલોસોફીનું સ્ટેનફઓર્ટ એનસાઈક્રોપીડિયા. 3 જૂન ૨૦૦૨. *[http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html ઍલન ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822093918/http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html |date=2008-08-22 }} ''સમય'' 100 * [http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} Alan Turing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} RKBExplorer * [http://www.rutherfordjournal.org/article010111.html ''ધી માઈન્ડ એન્ડ ધી કમ્પ્યુટીંગ મશીન'' ] ''ધી રુથફોર્ડ જર્નલ'' - એક 1949 ઍલન ટ્યુરિંગ અને અન્યો પર ચર્ચા * [http://www.turingcentenary.eu/ ઍલન ટ્યુરિંગ વર્ષ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} * [http://cs.swan.ac.uk/cie12/ CiE 2012: ટ્યુરિંગ સેન્ટીનરિ કોન્ફેરન્સ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} * [http://www.visualturing.org/ વિઝ્યુઅલ ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.wolframalpha.com/examples/TuringMachines.html ટ્યુરિંગ મશીન કેલક્યુલેટરસ] વોલ્ફ્રામઆલ્ફા === પેપર્સ === * [http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper ટ્યુરિંગના પેપરો, અહેવાલો અને વ્યાખ્યાનો ઉપરાંત અનુવાદિત આવૃત્તિઓ અને સંગ્રહોની વિસ્તૃત યાદી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} BibNetWiki * [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=116 ડોનાલ્ડ ડબલ્યુ. ડેવિસ સાથે મૌખિક ઇતિહાસ મુલાકાત], ચાર્લેસ બાબ્બેજ ઈન્સ્ટીટ્યુટ, યુનિવર્સિટી ઓફ મિન્નેસોટા; યુ.કે. ખાતે ક્મપ્યુટર પ્રોજેક્ટોને વર્ણવતાં ડેવિઝ નેશનલ ફિઝિક્સ લેબોરેટરી, 1947થી ટ્યુરિંગના ડિઝાઈનીંગ કામની સાથે બે એસીઈ કમ્પ્યૂટરોના વિકાસ સુધી * [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=81 નિકોલસ સી. મેટ્રોપોલીસ સાથે મૌખિક ઇતિહાસ મુલાકાત], ચાર્લેસ બાબ્બેજ ઈન્સ્ટીટ્યુટ, યુનિવર્સિટી ઓફ મીન્નેસોટી. લોસ ઍલામોસ નેશનલ લેબોરેટરી ખાતે, કમ્પ્યૂટર સેવાઓ માટેના પ્રથમ નિયામક મેટ્રોપોલીસ હતાં- ઍલન ટ્યુરિંગ અને જ્હોન વોન ન્યુમનવચ્ચેના સંબંધો સહિતના મુદ્દાઓનો સમાવેશ [[શ્રેણી:વિસંગત પ્રશિસ્ત સ્વરૂપની સાથે લેખો]] [[શ્રેણી:ઍલન ટ્યુરિંગ]] [[શ્રેણી:કમ્પ્યૂટર ડિઝાઈનરો]] [[શ્રેણી:કમ્પ્યૂટરનો પાયો નાખનારા]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ નાસ્તિકતાવાદીઓ]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનિઓ]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ સંશોધકો]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ તર્કશાસ્ત્રી]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ ગણિતશાસ્ત્રીઓ]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ ફિલસૂફીઓ]] [[શ્રેણી:દૂરના અંતર સુધી દોડનારાઓ]] [[શ્રેણી:ગણિતશાસ્ત્રી]] [[શ્રેણી:૧૯૧૨માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૧૯૫૪માં મૃત્યુ]] kiwxsdx1st2k1gguc4enltw02wkbc4v 0 42966 904807 904205 2026-09-06T03:37:50Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 904807 wikitext text/x-wiki {{માહિતીચોકઠું પ્રોગ્રામિંગ ભાષા |title = પાયથોન |logo = [[File:Python_logo.svg|250px]] |year = ૧૯૯૧ |designer = ગૂઇડો વેન રોસ્સમ |developer = [[પાયથોન સોફ્ટવેર ફાઉન્ડેશન]] |paradigm = મલ્ટી પેરાડિગમ, રિફ્લેક્ટિવ , ઓબ્જેક્ટ ઓરીએન્ટેડ, કાર્યલક્ષી, કાર્યપ્રણાલી |latest release version = 3.12.4 |latest release date = ૨૯-૦૯-૨૦૧૨ |implementations = [[C પાયથોન]], જાયથોન, આયર્નપાયથોન, PyPy, S60 માટે પાયથોન |typing = ડક, ડાયનેમિક, મજબૂત |versions = |influenced_by = [[પર્લ| પર્લ ]], [[C++(પ્રોગ્રામિંગ ભાષા)|C++]], [[C (પ્રોગ્રામિંગ ભાષા)|C]], [[જાવા(પ્રોગ્રામિંગ ભાષા)|જાવા]], [[હાસ્કેલ(પ્રોગ્રામિંગ ભાષા)|હાસ્કેલ]], [[ABC(પ્રોગ્રામિંગ ભાષા)|ABC]], [[એલ્ગૉલ ૬૮]] |influenced = [[D(પ્રોગ્રામિંગ ભાષા)|D]], [[F#(પ્રોગ્રામિંગ ભાષા)|F#]], [[રૂબી(પ્રોગ્રામિંગ ભાષા)|રૂબી]], [[કોબ્રા|કોબ્રા]], [[બૂ(પ્રોગ્રામિંગ ભાષા)|બૂ]], [[જાવાસ્ક્રિપ્ટ(પ્રોગ્રામિંગ ભાષા)|જાવાસ્ક્રિપ્ટ]] |dialects = [[સાયથોન]],[[સ્ટેકલેસ પાયથોન]],[[RPપાયથોન]] |platform = [[ક્રોસ પ્લેટફોર્મ]] |license =પાયથોન સોફ્ટવેર ફાઉન્ડેશન લાઇસન્સ |file_ext = .py, .pyw, .pyc, .pyo, .pyd |website = [https://www.python.org/ python.org] |wikibooks = Python Programming }} '''પાયથોન''' એક સામાન્ય હેતુ ઈન્ટરપ્રીટેડ ઉચ્ચ સ્તરની પ્રોગ્રામિંગ ભાષા છે<ref>{{cite web |author=Dave Kuhlman |url=http://cutter.rexx.com/~dkuhlman/python_book_01.html |title=A Python Book: Beginning Python, Advanced Python, and Python Exercises |quote=Python is a high-level general purpose programming language |access-date=2012-11-11 |archive-date=2012-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120623165941/http://cutter.rexx.com/~dkuhlman/python_book_01.html |url-status=dead }}</ref>જેનું ડિઝાઈન તત્ત્વજ્ઞાન કોડની વાંચનક્ષમતામાં ભાર મૂકે છે.તેનુ વ્યાકરણ સ્પષ્ટ <ref>{{cite book |title=Rapid GUI Programming with Python and Qt |year=2008 |url=https://archive.org/details/rapidguiprogramm0000summ |author=Mark Summerfield |quote=If you are new to Python: Welcome! You are about to discover a language that is clear to read and write, and that is concise without being cryptic.}}</ref><ref>{{cite web |title=The Python Wiki |url=http://wiki.python.org/moin/ |access-date=12 September 2012 }}"Python combines remarkable power with very clear syntax."</ref> અને અર્થસભર છે.<ref>{{cite book |title=Rapid GUI Programming with Python and Qt |year=2008 |url=https://archive.org/details/rapidguiprogramm0000summ |author=Mark Summerfield |quote=Python is a very expressive language, which means that we can usually write far fewer lines of Python code than would be required for an equivalent application written in, say, C++ or Java.}}</ref> પાયથોન વ્યાપક અને મોટી સ્ટાન્ડર્ડ લાઇબ્રેરી ધરાવે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.python.org/about |title=About Python |publisher=Python Software Foundation |access-date=24 April 2012}}, second section "Fans of Python use the phrase "batteries included" to describe the standard library, which covers everything from asynchronous processing to zip files."</ref>.<br /> પાયથોન બહુવિધ પ્રોગ્રામિંગ પેરાડિગમને આધાર આપે છે જેમકે ઓબ્જેક્ટ ઓરીએન્ટેડ,કાર્યલક્ષી, કાર્યપ્રણાલી, [[સ્કીમ(પ્રોગ્રામિંગ ભાષા)| સ્કીમ)]], [[રૂબી(પ્રોગ્રામિંગ ભાષા)|રૂબી]] અને [[પર્લ(પ્રોગ્રામિંગ ભાષા)| પર્લ ]] જેવી અન્ય ડાયનેમિક ભાષાઓની જેમ,સંપૂર્ણપણે ડાયનેમિક સિસ્ટમ અને ઓટોમેટિક મેમરી વ્યવસ્થાપનને આધાર આપે છે.પાયથોનનો ઘણીવાર સ્ક્રિપ્ટીંગ ભાષા તરીકે ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, પરંતુ તેનો નોન-સ્ક્રિપ્ટીંગ સંદર્ભમાં વિશાળ શ્રેણીમાં ઉપયોગ થાય છે.પાયથોન ઇન્ટરપ્રિટર્સ અનેક ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ માટે ઉપલબ્ધ છે.[[C પાયથોન ]] એક મુક્ત અને ઓપન સોર્સ સોફ્ટવેર અને સમુદાય-વિકાસ આધારિત મોડલ છે.[[C પાયથોન ]]નોન પ્રોફિટ પાયથોન સોફ્ટવેર ફાઉન્ડેશન દ્વારા સંચાલિત છે. ==ઇતિહાસ== [[File:Guido van Rossum.jpg|thumb|left|[[ગૂઇડો વેન રોસ્સમ]], પાયથોનના સર્જક]] '"પાયથોન'"ની કલ્પના ૧૯૮૦<ref name="venners-interview-pt-1">{{cite web |url = http://www.artima.com/intv/pythonP.html |title = The Making of Python |last = Venners |first = Bill |date = 13 January 2003 |work = Artima Developer |publisher = Artima |access-date =22 March 2007}}</ref> અને તેના અમલીકરણની શરૂઆત ડિસેમ્બર ૧૯૮૯માં<ref name="timeline-of-python">{{cite web |url = http://python-history.blogspot.com/2009/01/brief-timeline-of-python.html |title = A Brief Timeline of Python |last = van Rossum |first = Guido |date = 20 January 2009 |work = The History of Python |publisher = Google |access-date =20 January 2009}}</ref> [[ગૂઇડો વેન રોસ્સમ]] દ્વારા નેધરલેન્ડ સ્થિત CWIમાં [[ABC(પ્રોગ્રામિંગ ભાષા)|ABC]]ના અનુગામી તરીકે કરવામાં આવી હતી.<br /> પાયથોન 2.0 નુ રિલીઝ ઘણી સંપૂર્ણ ગાર્બેજ્-કલેક્ટર અને યુનિકોડ સપોર્ટ સહિતના મુખ્ય નવા લક્ષણો સાથે,1૬ ઓક્ટોબર ૨૦૦૦ના રોજ એ કરવામાં આવ્યું હતું.જોકે, સૌથી વધુ મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર, વધુ પારદર્શક અને સમુદાય આધારિત પ્રક્રિયા બનાવવાના હેતુ સાથે, વિકાસ પ્રક્રિયા પોતે જ હતી<ref name="newin-2.0">{{cite web |url = http://docs.python.org/whatsnew/2.0.html |title = What's New in Python 2.0 |last1 = Kuchling |first1 = A. M. |last2 = Zadka |first2 = Moshe |date = 16 October 2000 |publisher = Python Software Foundation |access-date =11 February 2012}}</ref> . <br /> પાયથોન ૩.૦ ( પાયથોન ૩૦૦૦ અથવા py3k તરીકે પણ ઓળખાય છે) એક મોટુ, બેકવર્ડ-વિસંગત પ્રકાશન, 3 ડિસેમ્બર ૨૦૦૮એ રિલિઝ કરવામાં આવ્યું હતું<ref name="3.0-release">{{cite web|url=http://python.org/download/releases/3.0/|title=Python 3.0 Release|publisher=Python Software Foundation|access-date=8 July 2009}}</ref>.તેના ઘણા મુખ્ય લક્ષણો બેકવર્ડ-સુસંગત પાયથોન ૨.૬ અને ૨.૭ સાથે બેકપોર્ટે કરવામાં આવેલ છે.<ref name="pep-3000">{{cite web |url=http://www.python.org/dev/peps/pep-3000/ |title=PEP 3000 – Python 3000 |last=van Rossum |first=Guido |date=5 April 2006 |work=Python Enhancement Proposals |publisher=Python Software Foundation |access-date=27 June 2009}}</ref><br / > પાયથોનને બે વખત(૨૦૦૭,૨૦૧૦) વર્ષની શ્રેષ્ઠ "TIOBE પ્રોગ્રામિંગ ભાષા"નો પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો છે.TIOBE ઇન્ડેક્સ મુજબ, આ પુરસ્કાર જે ભાષાએ વર્ષ દરમિયાન લોકપ્રિયતામાં સૌથી મહાન વૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી હોય તેને આપવામાં આવે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.tiobe.com/index.php/content/paperinfo/tpci/ |title=TIOBE Programming Community Index for March 2012 |date=March 2012 |publisher=TIOBE Software |access-date=25 March 2012 |archive-date=15 માર્ચ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120315012717/http://www.tiobe.com/index.php/content/paperinfo/tpci |url-status=dead }}</ref> ==પ્રોગ્રામિંગ ફિલસૂફી== '''પાયથોન''' એક મલ્ટી પેરાડિગમ પ્રોગ્રામિંગ ભાષા છે.પ્રોગ્રામરોને કેટલીક ચોક્કસ શૈલી અપનાવવાની ફરજ પાડવાને બદલે તે ઘણાં પ્રકારોની પરવાનગી આપે છે: રિફ્લેક્ટિવ , ઓબ્જેક્ટ ઓરીએન્ટેડ, કાર્યલક્ષી, કાર્યપ્રણાલી પ્રકાર.એક્સ્ટેંશન દ્વારા તેમા અનેક પેરાડિગમ આધારભૂત છે.જેમ કે, લોજિકલ પ્રોગ્રામિંગ<ref>{{cite web |url=https://sites.google.com/site/pydatalog/ |title=PyDatalog |access-date=22 July 2012}}</ref> અને "કોન્ટ્રેક્ટ દ્વારા ડિઝાઈન"<ref>{{cite web |url=http://www.nongnu.org/pydbc/ |title=PyDBC: method preconditions, method postconditions and class invariants for Python |access-date=24 September 2011 |archive-date=23 નવેમ્બર 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191123231931/http://www.nongnu.org/pydbc/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.wayforward.net/pycontract/ |title=Contracts for Python |access-date=24 September 2011}}</ref>.<br /> પાયથોન ડાઇનેમિક પ્રકારનો , મેમરી મેનેજ્મેન્ટ માટે "સંદર્ભ ગણતરી" અને "સાઇકલ-ડિટેક્ટિંગ ગાર્બેજ કલેક્ટર"નો ઉપયોગ કરે છે.<br /> પાયથોનનું એક મહત્વનું લક્ષણ ''ડાયનેમિક નામ રીઝોલ્યુશન'' છે,જેમાં પદ્ધતિ અને વેરિયેબલ નામોની બંધી કાર્યક્રમના અમલીકરણ દરમિયાન થાય છે.[[લિસ્પ(પ્રોગ્રામિંગ ભાષા)|લિસ્પ]]ની પરંપરામાં પાયથોનની ડિઝાઇન કાર્યલક્ષી પ્રોગ્રામિંગ માટે મર્યાદિત ટેકો આપે છે.<br /> કોડિંગ પદ્ધતિની પસંદગીમાં પાયથોનની ફિલસૂફી ઉલ્લાસપૂર્ણ સિન્ટેક્સને(જે [[પર્લ| પર્લ ]]માં છે) સરળ અને સ્પષ્ટ વ્યાકરણ ની તરફેણમાં નકારી કાઢે છે.<br /> પાયથોનના વિકાસકર્તાઓ અકાળે ઓપ્ટિમાઇઝેશન ટાળવાનો પ્રયાસ કરે છે અને [[Cપાયથોન]]ના બિન-વિવેચનાત્મક ભાગોને નકારે છે જે ઝડપમાં સ્પષ્ટતાની કિંમત પર નજીવો વધારો આપી શકે છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.python.org/dev/culture/ |title=Python Culture |access-date=2012-11-12 |archive-date=2010-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100524120634/http://www.python.org/dev/culture/ |url-status=dead }}</ref>.જ્યારે ઝડપ મહત્વની હોય ત્યારે પાયથોનના પ્રોગ્રામર્સ JIT કમ્પાઇલર જેમ કે Psyco અથવા તો વૈકલ્પિક ભાષા અમલીકરણ જેમ કે PyPyનો ઉપયોગ કરે છે.જ્યારે ઝડપ મહત્વની ના હોય ત્યારે સમય-વિવેચનાત્મક કાર્યો [[C (પ્રોગ્રામિંગ ભાષા)|C]] અથવા તો [[સાયથોન]]<ref>{{cite web |url=http://www.python.org/doc/essays/list2str/ |title=Python Patterns – An Optimization Anecdote |work=Python Essays |publisher=Python Software Foundation |access-date=19 February 2012}}</ref>માં ફરી લખી શકાય છે.<br /> ભાષાના મુખ્ય ફિલસૂફી "PEP૨૦ (ધ ઝેન ઓફ પાયથોન)"નામનાં દસ્તાવેજમાં સારાંશ થયેલ છે.<ref >{{cite web |url=http://www.python.org/dev/peps/pep-0020/ |title=PEP 20 – The Zen of Python |last=Peters |first=Tim |date=19 August 2004 |work=Python Enhancement Proposals |publisher=Python Software Foundation |access-date=24 November 2008}}</ref> ==નામ અને નિયોલોજિસ્મ== પાયથોનના વિકાસકર્તાઓનો એક મહત્વપૂર્ણ ધ્યેય પાયથોનને મનોરંજક બનાવવનો છે.<br /> પાયથોન સમુદાયમાં સામાન્ય નિયોલોજિસ્મ ''પાયથોનિક'' છે,જેમાં કાર્યક્રમ શૈલી સાથે સંબંધિત અર્થો વિશાળ રેન્જ ધરાવી શકે છે.કોડને "પાયથોનિક" કહેવાય જયારે પાયથોન રૂઢિપ્રયોગોનું કોડમાં સ્વાભાવિક રીતે ઉપયોગ થયો હોય.<br /> તેનાથી વિપરીત,''અનપાયથોનિક'' કોડની ઓળખ તેમાં વપરાયેલ [[C++(પ્રોગ્રામિંગ ભાષા)|C++]] કોડથી થઇ શકે છે.બિન વાંચન યોગ્ય કોડ અથવા અગમ્ય રૂઢિપ્રયોગોનો ઉપયોગ "અનપાયથોનિક" છે. વપરાશકર્તાઓ અને પાયથોનના પ્રશંસકો-સૌથી ખાસ કરીને જે જાણકાર અથવા અનુભવી છે, તેમને ''પાયથોનિસ્ટ્સ , પાયથોનિસ્ટાસ અથવા પાયથોનિર્ય્સ'' કહેવામાં આવે છે.<ref>{{cite web|url=http://python.net/~goodger/projects/pycon/2007/idiomatic/handout.html|title=Code Like a Pythonista: Idiomatic Python|author=David Goodger|access-date=2012-11-13|archive-date=2014-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527204143/http://python.net/~goodger/projects/pycon/2007/idiomatic/handout.html|url-status=dead}}; {{cite web|url=http://python.net/crew/mwh/hacks/objectthink.html|title=How to think like a Pythonista|access-date=2012-11-13|archive-date=2018-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180323193347/http://python.net/crew/mwh/hacks/objectthink.html|url-status=dead}}</ref> ==વપરાશ== પાયથોનનો અવારનવાર વેબ કાર્યક્રમો માટે સ્ક્રિપ્ટીંગ ભાષા તરીકે ઉપયોગ થાય છે. દા.ત- mod_wsgi દ્વારા અપાચે વેબ સર્વર માટેનો ઉપયોગ.વેબ એપ્લિકેશન ફ્રેમવર્ક જેમકે જાન્ગો, પાયલોન્સ, પિરામિડ, ,ટર્બોગિયર્સ, web2py, ટોર્નેડો, ફ્લાસ્ક અને ઝોપ, જટિલ કાર્યક્રમોના ડિઝાઈન અને જાળવણીમાં વિકાસકર્તાઓને આધાર આપે છે.NumPy ,SciPy, અને મેટપ્લોટલિબ જેવી લાઇબ્રેરીઓ વૈજ્ઞાનિક કમ્પ્યુટિંગમાં પાયથોનને મદદરૂપ રહે છે.<br /> પાયથોનને સફળતાપૂર્વક સ્ક્રિપ્ટીંગ ભાષા તરીકે સંખ્યાબંધ સોફ્ટવેર ઉત્પાદનો માટૅ એમ્બેડેડ કરવામાં આવ્યું છે.જેમ કે, 3D એનિમેશન પેકેજો-બ્લેન્ડર, સિનેમા 4D, લાઇટવેવ, હોઉડિની, માયા, મોડો,મોશન બિલ્ડર , ન્યુક અને 2D ઇમેજિંગ કાર્યક્રમો- GIMP, ઇન્કસ્કેપ, સ્ક્રિબસ અને પેઇન્ટ શોપ પ્રો.<ref>Documentation of the PSP Scripting API can be found at [http://www.jasc.com/support/customercare/articles/psp9components.asp ''JASC Paint Shop Pro 9: Additional Download Resources'']</ref> ESRI હવે ArcGIS માં સ્ક્રિપ્ટો લખવા માટે શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ તરીકે પાયથોનને પ્રોત્સાહન આપે છે.<ref>{{cite web | url = http://webhelp.esri.com/arcgisdesktop/9.2/index.cfm?TopicName=About_getting_started_with_writing_geoprocessing_scripts | title = About getting started with writing geoprocessing scripts | date = 17 November 2006 | work = ArcGIS Desktop Help 9.2 | publisher = Environmental Systems Research Institute | access-date =11 February 2012 }}</ref>તેનો ઘણા વિડિઓ-ગેમ્સમાં ઉપયોગ કરવામાં આવે છે,<ref>{{cite web|url=http://myeve.eve-online.com/devblog.asp?a=blog&bid=488|title=Stackless Python 2.5|publisher=[[CCP Games]]|date=23 July 2007|author=porkbelly|work=Eve Insider Dev Blog|quote=As you may well know, your favorite space-game owes its existence to the programming language Python|archive-url=https://www.webcitation.org/5ru5w3vSR?url=http://www.eveonline.com/devblog.asp?a=blog|archive-date=11 ઑગસ્ટ 2010|access-date=13 નવેમ્બર 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.2kgames.com/civ4/blog_03.htm|title=Modding Sid Meier's Civilization IV|last=Caudill|first=Barry|date=20 September 2005|publisher=[[Firaxis Games]]|archive-url=https://www.webcitation.org/5ru5VItfv?url=http://www.2kgames.com/civ4/blog_03.htm|archive-date=11 ઑગસ્ટ 2010|work=Sid Meier's Civilization IV Developer Blog|quote=we created three levels of tools ... The next level offers Python and XML support, letting modders with more experience manipulate the game world and everything in it.|access-date=13 નવેમ્બર 2012|url-status=live}}</ref>.<br /> ''ગૂગલ એપ એંજીન''માં ઉપલબ્ધ ત્રણ પ્રોગ્રામિંગ ભાષાઓમાં( [[જાવા(પ્રોગ્રામિંગ ભાષા)|જાવા]], [[ગો(પ્રોગ્રામિંગ ભાષા)|ગો]],પાયથોન) પાયથોનનો સ્વીકાર પ્રથમ પ્રોગ્રામિંગ ભાષા તરીકે કરવામાં આવ્યો છે.<ref>{{cite web|url=http://code.google.com/apis/documents/docs/1.0/developers_guide_python.html|title=Python Language Guide (v1.0)|work=Google Documents List Data API v1.0|publisher=Google|archive-url=https://www.webcitation.org/5ru5FHxfV?url=http://code.google.com/apis/documents/docs/1.0/developers_guide_python.html|archive-date=11 ઑગસ્ટ 2010|access-date=13 નવેમ્બર 2012|url-status=live}}</ref>.<br /> સિન્ટેક્ષ સરળતા અને સમૃદ્ધ ટેક્સ્ટ પ્રોસેસિંગના સાધનો લીધે પાયથોનનો ઉપયોગ ''નેચરલ ભાષા પ્રોસેસિંગ''માં થાય છે.<ref>{{cite web |url=http://www.nltk.org |title=Natural Language Toolkit | access-date=31 July 2012}}</ref>.પાયથોનનો ''આર્ટિફિશ્યલ ઇન્ટેલિજન્સ''ના કાર્યોમાં ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.<ref>{{cite journal | editor-last = Paine | editor-first = Jocelyn | title = AI in Python | journal = AI Expert Newsletter | publisher = Amzi! | year = 2005 | month = August | url = http://www.ainewsletter.com/newsletters/aix_0508.htm#python_ai_ai | access-date = 11 February 2012 | archive-date = 26 માર્ચ 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120326105810/http://www.ainewsletter.com/newsletters/aix_0508.htm#python_ai_ai | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | title = PyAIML 0.8.5 – An interpreter package for AIML, the Artificial Intelligence Markup Language | url = http://pypi.python.org/pypi/PyAIML | last = Stratton | first = Cort | publisher = Python Software Foundation | access-date =11 February 2012 }}</ref><ref>{{cite book | title = Artificial Intelligence: A Modern Approach | url = http://aima.cs.berkeley.edu/ | last1 = Russell | first1 = Stuart J. | authorlink1 = Stuart J. Russell | last2 = Norvig | first2 = Peter | authorlink2 = Peter Norvig | lastauthoramp = y | edition = 3rd | year = 2009 | publisher = Prentice Hall | location = Upper Saddle River, NJ | isbn = 978-0-13-604259-4 | page = 1062 | access-date = 11 February 2012 | archive-date = 1 જુલાઈ 2026 | archive-url = https://web.archive.org/web/20260701160341/https://aima.cs.berkeley.edu/ | url-status = dead }}</ref><br /> ઘણા ઓપરેટિંગ સિસ્ટમો માટે, પાયથોન એક સ્ટાન્ડર્ડ કમ્પોનન્ટ છે:તેનો ફ્રી બીએસડી, નેટબીએસડી, ઓપનબીએસડી અને OS X ટર્મિનલ માં ઉપયોગ કરી શકાય છે અને તે ઘણા લિનક્સ વિતરણોની સાથે આવે છે.<br /> પાયથોનનો ઇન્ફર્મેશન સિક્યુરિટી ઉદ્યોગમાં મોટાપાયે ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે.<ref>{{cite web |url=http://www.immunitysec.com/products-immdbg.shtml |title=Welcome to Immunity Debugger |publisher=Immunity |access-date=24 November 2008 |archive-date=16 ફેબ્રુઆરી 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090216134332/http://immunitysec.com/products-immdbg.shtml |url-status=dead }}<br/>{{cite web |url=http://oss.coresecurity.com/ |title=CORE Security Technologies' open source software repository |publisher=Core Security Technologies |access-date=11 February 2012 |archive-date=12 ડિસેમ્બર 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071212134337/http://oss.coresecurity.com/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://wapiti.sourceforge.net/ |title=Wapiti – Web application vulnerability scanner / security auditor |last=Surribas |first=Nicolas |publisher=[[SourceForge]] |access-date=24 November 2008}}</ref><br /> પાયથોનનાવપરાશકર્તાઓ પૈકી [[યુ ટ્યુબ]]<ref name="quotes-about-python">{{cite web | url = http://www.python.org/about/quotes/ | title = Quotes about Python | publisher = Python Software Foundation | access-date =8 January 2012 }}</ref>,ઓરિજિનલ બીટ ટૉરેંટ ક્લાઈન્ટ<ref>{{cite web | url = http://www.onlamp.com/pub/a/python/2003/7/17/pythonnews.html | title = BitTorrent Style | last = Figgins | first = Stephen | date = 17 July 2003 | work = ONLamp.com | publisher = [[O'Reilly Media]] | access-date = 24 September 2011 | archive-date = 11 ઑક્ટોબર 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111011050148/http://onlamp.com/pub/a/python/2003/7/17/pythonnews.html | url-status = dead }}</ref> અને [[સ્પોટિફાય]]<ref>{{cite web | url = https://ep2012.europython.eu/conference/talks/spotify-and-python-love-first-sight | title = SPOTIFY AND PYTHON: LOVE AT FIRST SIGHT | date = 2011 | access-date = 5 July 2012 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> છે.<br/> મોટી સંસ્થાઓ જે પાયથોનનો ઉપયોગ કરે છે તેમાં ગૂગલ<ref name="quotes-about-python"/> ,[[યાહુ]] <ref>{{cite web | url = http://wiki.python.org/moin/OrganizationsUsingPython | title = Organizations Using Python | publisher = Python Software Foundation | access-date =15 January 2009 }}</ref>, [[CERN]]<ref>{{cite journal | title = Python : the holy grail of programming | journal = CERN Bulletin | issue = 31/2006 | publisher = CERN Publications | date = 31 July 2006 | url = http://cdsweb.cern.ch/journal/CERNBulletin/2006/31/News%20Articles/974627?ln=en | access-date =11 February 2012 }}</ref>,[[નાસા]]<ref>{{cite web | url = http://www.python.org/about/success/usa/ | title = Python Streamlines Space Shuttle Mission Design | last = Shafer | date = 17 January 2003 | publisher = Python Software Foundation | access-date =24 November 2008 }}</ref>, ILM<ref>{{cite web | url = http://www.python.org/about/success/ilm/ | title = Industrial Light & Magic Runs on Python | last = Fortenberry | first = Tim | date = 17 January 2003 | publisher=Python Software Foundation | access-date =11 February 2012 }}</ref> , અને આઈટીએ<ref>{{cite web | url = http://www.eweek.com/c/a/Application-Development/Python-Slithers-into-Systems/ | title = Python Slithers into Systems | last = Taft | first = Darryl K. | date = 5 March 2007 | work = eWeek.com | publisher = Ziff Davis Holdings | access-date = 24 September 2011 | archive-date = 13 ઑગસ્ટ 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210813194304/https://www.eweek.com/development/python-slithers-into-systems/ | url-status = dead }}</ref> નો સમાવેશ થાય છે. == સંદર્ભો== ;નોંધો {{Reflist|colwidth=30em}} [[શ્રેણી:પ્રોગ્રામિંગ ભાષા]] [[શ્રેણી: કમ્પ્યુટર-વિજ્ઞાન-સ્ટબ]] <br> {{ઢાંચો:કમ્પ્યુટર વિજ્ઞાન}} o63xyqqgnf2g4x5bjyvslj4z9w4ccog 4 86578 904813 878161 2026-09-06T06:43:45Z Dsvyas 561 904813 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" width="150" |- !align="center"|[[Image:Vista-file-manager.png|75px|Archive]] <big>[[વિકિપીડિયા:ચોતરો/દફ્તર|દફતર]]</big> ---- |- |align="center"| [[વિકિપીડિયા:ચોતરો/દફ્તર ૧|૨૦૦૭-૧૦]] {{*}} [[વિકિપીડિયા:ચોતરો/દફ્તર ૨|'૧૧-'૧૩]] {{*}} [[વિકિપીડિયા:ચોતરો/દફ્તર ૩|'૧૪]] ---- [[વિકિપીડિયા:ચોતરો/દફ્તર ૪|'૧૫]] {{*}} [[વિકિપીડિયા:ચોતરો/દફ્તર ૫|'૧૬]] {{*}} [[વિકિપીડિયા:ચોતરો/દફ્તર ૬|'૧૭]] {{*}} [[વિકિપીડિયા:ચોતરો/દફ્તર ૭|'૧૮]] {{*}} [[વિકિપીડિયા:ચોતરો/દફ્તર ૮|'૧૯]] {{*}} ---- [[વિકિપીડિયા:ચોતરો/દફ્તર ૯|'૨૦]] {{*}} [[વિકિપીડિયા:ચોતરો/દફ્તર ૧૦|'૨૧]] {{*}} [[વિકિપીડિયા:ચોતરો/દફ્તર ૧૧|'૨૨]] {{*}} [[વિકિપીડિયા:ચોતરો/દફ્તર ૧૨|'૨૩]] {{*}} [[વિકિપીડિયા:ચોતરો/દફ્તર ૧૩|'૨૪]] {{*}} ---- [[વિકિપીડિયા:ચોતરો/દફ્તર ૧૪|'૨૫]] {{*}} <!-- [[વિકિપીડિયા:ચોતરો/દફ્તર ૧૫|'૨૬]] [[વિકિપીડિયા:ચોતરો/દફ્તર ૧૬|'૨૭]] --> |} 4oswuq1bsn5220i2zsrhrix59bv35b1 0 117369 904808 886449 2026-09-06T04:13:56Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 904808 wikitext text/x-wiki {{સુધારો}} {{માહિતીચોકઠું વિશ્વવિદ્યાલય‌|name=બિરલા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેક્નોલોજિ એન્ડ સાયન્સ, પિલાની|students=13,535 (2019) (બધા કેમ્પસ થઈને)<ref>{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/birla-institute-technology-and-science-pilani|title=Birla Institute of Technology and Science, Pilani|date=2019-09-09|website=Times Higher Education (THE)|language=en|access-date=2019-12-18}}</ref>|affiliations=[[Association of Commonwealth Universities|ACU]],<ref>{{cite web| url = http://www.acu.ac.uk/institutions/view?id=356| title = Institutions affiliated to ACU| author = Association of Commonwealth Universities| access-date = 21 October 2009| archive-url = https://web.archive.org/web/20090905063215/http://www.acu.ac.uk/institutions/view?id=356#| archive-date = 5 September 2009| url-status = dead}}</ref> [[University Grants Commission (India)|UGC]]<ref>{{cite web| url = http://www.pci.nic.in/| title = Pharmacy Council of India: Recognized Institutes| author = Pharmacy Council of India| access-date = 21 October 2009}}</ref> [[National Assessment and Accreditation Council|NAAC]],<ref>{{cite web| url = http://www.ugc.ac.in/inside/deemeduniv.html#rajasthan| title = Approved Deemed Universities| author = University Grants Commission, India| access-date = 21 October 2009| url-status = dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20101129070530/http://www.ugc.ac.in/inside/deemeduniv.html#rajasthan| archive-date = 29 November 2010}}</ref> [[Pharmacy Council of India|PCI]],<ref>{{cite web| url = http://www.pci.nic.in/institute_cities/degree/Rajasthan.htm| title = Accredited Universities| author = National Assessment and Accreditation Council| access-date = 21 October 2009| archive-url = https://web.archive.org/web/20090409234542/http://pci.nic.in/institute_cities/degree/Rajasthan.htm#| archive-date = 9 April 2009| url-status = dead}}</ref> [[Association of Indian Universities|AIU]]<ref>{{cite web| url = http://www.aiuweb.org/Members/MembersB.asp| title = AIU Member Universities| author = Association of Indian Universities| access-date = 28 October 2009}}</ref>|logo=|website={{URL|http://www.bits-pilani.ac.in}}|campus={{convert|328|acre|km2}}<ref name="Visit BITS">{{Cite web|url=https://www.bits-pilani.ac.in/visitbits|title=Visit BITS|website=www.bits-pilani.ac.in|access-date=2019-12-22|archive-date=2020-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200513132757/https://bits-pilani.ac.in/visitbits|url-status=dead}}</ref>|country=[[ભારત]]|postalcode=333031<ref>{{Cite web|url=https://www.bits-pilani.ac.in/visitbits|title=Visit BITS|website=www.bits-pilani.ac.in|access-date=2020-05-24|archive-date=2020-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200513132757/https://bits-pilani.ac.in/visitbits|url-status=dead}}</ref>|city=[[[પિલાની]], [[ઝૂંઝનુ]] [[રાજસ્થાન]]|director=Prof. સુધીરકુમાર બરાઈ (પિલાની કેમ્પસ)<ref>{{Cite web|url=http://www.alumni.iisc.ac.in/news/19737|title=IISc - Alumnus Prof. Sudhirkumar Barai appointed as Director of BITS Pilani, Pilani Campus ..|website=www.alumni.iisc.ac.in|language=en-us|access-date=2020-01-10}}</ref> <!--removed undergrad and postgrad separate categories for student as data was of 2010 and outdated-->|native_name=|vice_chancellor=પ્રો. સૌવિક ભટ્ટાચાર્ય<ref name="KMB-2">{{Cite web|url=https://www.bits-pilani.ac.in/university/SouvikBhattacharyya/profile|title=Profile|website=www.bits-pilani.ac.in|access-date=2020-05-24|archive-date=2019-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190517112502/https://www.bits-pilani.ac.in/university/SouvikBhattacharyya/Profile|url-status=dead}}</ref>|chancellor=કુમાર મંગલમ બિરલા|type=[[ખાનગી યુનિવર્સીટી|ખાનગી]] ([[ડીમ્ડ યુનિવર્સીટી]]); [[બિન-નફા હેતુક સંસ્થા]]|established={{Start date and age|df=yes|paren=yes|1964}}<ref>[http://discovery.bits-pilani.ac.in/iru_site/iru_home.html "International Relations Unit, TITS Pilani"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100808222400/http://discovery.bits-pilani.ac.in/iru_site/iru_home.html |date=8 August 2010 }}. Discovery.bits-pilani.ac.in.</ref>|mottoeng=Knowledge is Supreme Power (જ્ઞાન જ સૌથી મોટી શક્તિ છે.)|motto=''જ્ઞાનં પરમં બલં'' ([[સંસ્કૃત]])|image_size=200px|image_name=BITS Pilani-Logo.svg}} '''બિરલા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેકનોલોજી એન્ડ''' '''સાયન્સ, પિલાની''' ('''બીઆઈટીએસ/બિટ્સ પિલાની''') એ ભારતમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ અને સંશોધન માટે યુજીસી એક્ટ 1956 ની કલમ 3 હેઠળ માન્યતા પ્રાપ્ત યુનિવર્સિટી છે . <ref>{{Cite web|url=http://mhrd.gov.in/sites/upload_files/mhrd/files/upload_document/ugc_act.pdf|title=UGC Act-1956|website=mhrd.gov.in/|publisher=Secretary, University Grants Commission|access-date=1 February 2016}}</ref> આ સંસ્થાને આદિત્ય બિરલા ગ્રૂપ દ્વારા સમર્થન આપવામાં આવ્યું છે અને તે 2018માં ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઇમિનન્સનો દરજ્જો મળ્યો હોય એવી પ્રથમ છ સંસ્થાઓમાંની એક છે. <ref>{{Cite news|title=Institute of Eminence tag: BITS Pilani misses out for now, Letter of Intent only after campuses regularised by UGC|url=https://www.financialexpress.com/education-2/institute-of-eminence-tag-bits-pilani-misses-out-for-now-letter-of-intent-only-after-campuses-regularised-by-ugc/1257527/|publisher=Financial Express|access-date=25 July 2018}}</ref> <ref name="BITS Pilani, IIT Delhi and IIT Bombay among the six 'Institutes of Eminence'">{{Cite web|url=https://theprint.in/governance/bits-pilani-iit-delhi-bombay-are-now-among-six-institutes-of-eminence/80690/|title=BITS Pilani, IIT Delhi, Bombay, are now among six Institutes of Eminence}}</ref> દુબઇમાં કેમ્પસ શરૂ થયા પછી, તે 4 સ્થાપિત કેમ્પસ અને 15 શૈક્ષણિક વિભાગો સાથે વિજ્ઞાન, ઇજનેરી અને સંશોધન-ક્ષેત્રે અગ્રેસર હોય એવી ભારતની પ્રથમ આંતરરાષ્ટ્રીય ડીમ્ડ યુનિવર્સિટી બની છે. તે મુખ્યત્વે ઇજનેરી અને વિજ્ઞાનના ઉચ્ચ શિક્ષણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. <ref>{{Cite news|title=UGC approves BITS-Pilani off-campus centres|url=https://indianexpress.com/article/education/ugc-approves-bits-pilani-off-campus-centres-5301275/|work=The Indian Express|access-date=11 August 2018}}</ref> તેના ઇતિહાસ, પ્રભાવ, ધન અને સંપત્તિને કારણે તે ભારતની સૌથી વધુ પ્રતિષ્ઠિત યુનિવર્સિટીમાંની એક બની છે. <ref name="Endowments of BITS, Pilani">{{Cite web|url=https://www.bitsaa.org/page/endowments|title=Endowments of BITS, Pilani}}</ref> <ref name="US Alumni denote $1 million to Alma mater BITS">{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/education/us-based-alumni-couple-donates-1-m-to-bits-pilani/article25525695.ece|title=US Alumni denote $1 million to Alma mater BITS}}</ref> <ref name="G.D. Birla (founder of BITS Pilani), the man who rose to become a powerful business magnate">{{Cite web|url=https://theprint.in/theprint-profile/g-d-birla-the-man-who-rose-to-become-a-powerful-business-magnate-from-cotton-mill-owner/248298/|title=G.D. Birla (founder of BITS Pilani), the man who rose to become a powerful business magnate|date=11 June 2019}}</ref> આ સંસ્થાની સ્થાપના તેના વર્તમાન સ્વરૂપમાં 1964માં કરવામાં આવી હતી. આ સમયગાળા દરમિયાન, સંસ્થાનું પ્રાદેશિક ઇજનેરી કોલેજમાંથી રાષ્ટ્રીય યુનિવર્સિટીમાં પરિવર્તન જી. ડી. બિરલા દ્વારા આધાર પ્રાપ્ત હતું. ત્યારથી, તે વિજ્ઞાન અને એન્જિનિયરિંગ માટે જૂની આઈઆઈટીના સ્તરે માનવામાં આવે છે અને તેણે પિલાનીથી [[ગોવા]], [[હૈદરાબાદ]] અને દુબઇ સુધી તેના કેમ્પસનું વિસ્તરણ કર્યું છે. બિટ્સના ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓએ ભારતીય અર્થવ્યવસ્થા અને સંસ્કૃતિને મજબૂત આકાર આપવાનું ચાલુ રાખ્યું છે. વૈવિધ્યસભર ક્ષેત્રોમાં વૈશ્વિક સ્તરે ફેલાયેલા તેના અત્યંત સફળ અને વ્યાપક ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી નેટવર્ક દ્વારા, બિટ્સ પિલાનીએ ઔદ્યોગિક, શૈક્ષણીક, સંશોધન, ઉદ્યમવૃત્તિ, કળાઓ અને સામાજિક સક્રિયતા પર નોંધપાત્ર અસર કરી છે. <ref name="BITS, Pilani - A Cradle for many Indian Startups">{{Cite web|url=https://qz.com/india/827580/bits-pilani-the-non-iit-college-that-too-is-a-cradle-for-many-an-indian-startup-story/|title=BITS, Pilani - A Cradle for many Indian Startups}}</ref> <ref name="BITS Pilani Alumni ring NASDAQ Opening Bell">{{Cite web|url=http://www.indoamerican-news.com/birla-institute-alumni-ring-the-nasdq-opening-bell/|title=BITS Pilani Alumni ring NASDAQ Opening Bell|access-date=2020-05-24|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030162409/http://www.indoamerican-news.com/birla-institute-alumni-ring-the-nasdq-opening-bell/|url-status=dead}}</ref> બિટ્સ અખિલ ભારતીય કોમ્પ્યુટરાઇઝ્ડ પ્રવેશ પરીક્ષા, બિટસેટ (બિટ્સ પ્રવેશ પરીક્ષા)નું આયોજન કરે છે. <ref name="BITS test all set to go online">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2005/02/21/stories/2005022100480501.htm|title=BITS test all set to go online|location=Chennai, India|work=The Hindu|date=21 February 2005|access-date=24 મે 2020|archive-date=1 માર્ચ 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050301110404/http://www.hindu.com/edu/2005/02/21/stories/2005022100480501.htm|url-status=dead}}</ref> <ref name="BITSAT HomePage">{{Cite web|url=http://www.bitsadmission.com/|title=BITSAT HomePage}}</ref> બિટ્સમાં પ્રવેશ સંપૂર્ણપણે BITSAT પરીક્ષાના ગુણના મેરીટ આધારિત મળે છે. <ref>{{Cite web|url=http://news.coolavenues.com/2006/10/27/bits-pilani-says-merit-first-no-to-reservation/|title=BITS Pilani Says Merit First, No to reservation|last=S.S.Vasan|date=27 November 2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20100803003152/http://news.coolavenues.com/2006/10/27/bits-pilani-says-merit-first-no-to-reservation/#|archive-date=3 August 2010|access-date=28 November 2009}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=76135|title=7 private universities say yes to OBC share|last=Subhajit Roy|date=27 October 2006|website=The Indian Express|access-date=22 February 2011}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> આ સંપૂર્ણ રીતે નિવાસી અને ખાનગી સંસ્થા છે. <ref>{{Cite web|url=http://www.bits-hyderabad.ac.in/history.php|title=BITS Pilani History on BPHC Homepage|archive-url = https://web.archive.org/web/20090405145023/http://www.bits-hyderabad.ac.in/history.php|archive-date=5 April 2009|access-date=2 June 2009}}</ref> == ઇતિહાસ == === આરંભ === [[ચિત્ર:BITS-Pilani_campus_aerial_view.jpg|alt=Large buildings surrounding green quadrangle|right|thumb| એરિયલ વ્યૂ, બિટ્સ પિલાની (1978) ]] [[ચિત્ર:Aerial_View_BITS_Pilani,_2014.png|thumb| આર.સી. ક્લબ, બિટ્સ પિલાની દ્વારા લીધેલા નવા ઉદઘાટન રોટુન્ડા સાથેની પિલાની કેમ્પસની એરિયલ તસવીર ]] [[ચિત્ર:Clock_Tower,_BITS_Pilani.jpg|thumb| ઘડિયાળ ઘર, બિટ્સ પિલાની ]] બિરલા શિક્ષણ ટ્રસ્ટની સ્થાપના 1929માં કરવામાં આવી હતી; પછી એ મધ્યવર્તી કૉલેજમાંથી ડિગ્રી કૉલેજ બની હતી અને બાદમાં અનુસ્નાતક અભ્યાસક્રમો શરૂ કર્યા હતા. ઇલેક્ટ્રોનિક્સમાં અનુસ્નાતક પ્રોગ્રામ 1955માં શરૂ થયો હતો. <ref name="autogenerated1">{{Cite web|url=http://www.indiaprwire.com/pressrelease/education/20060917613.htm|title=Prof V Lakshminarayanan – a Legend for BITS Pilani|website=India PR Wire|archive-url = https://web.archive.org/web/20120407040244/http://www.indiaprwire.com/pressrelease/education/20060917613.htm|archive-date=7 April 2012|access-date=22 February 2011}}</ref> પ્રોજેક્ટ વિશે પ્રારંભિક ટીકા અંગે પ્રતિક્રિયા આપતા, સમકાલીન સલાહકાર થોમસ ડ્રૂએ કહ્યું: {{quote|મારા મતે, ભારતમાં એક અમેરિકન શૈક્ષણિક સંસ્થા શરુ કરવાનો પ્રયત્ન દેવદારના વૃક્ષ પર સફરજનની કલમ લગાડવા સમાન ગણાય. આપણને એવો પ્રયત્ન કરવાનું કહેવાયું નથી. આપણને ભારતમાં ભારતીય તકનીકી કોલેજ ખોલવામાં મદદ મંગાવામાં આવી છે, જેની મદદથી ભારત માટે જરૂરી જ્ઞાન પેદા કરી શકે એવા સ્નાતકો બનાવી શકે. ઘણી બાબતોમાં, તેઓ આપણને અપુખ્ત, અવિનયી, દંભી જંગલીઓ ગણે છે, જે કેટલીક બાબતોમાં નસીબદાર નીકળ્યા. ભારતમાં સારી રીતે ચાલવા માટે સંસ્થા ભારતીય મૂલ્યો ધ્યાનમાં રાખીને સ્થાપવી જોઈએ.<ref name="HSBITS">{{cite web|url=http://www9.georgetown.edu/faculty/khb3/Osiris/papers/LeslieKargonRev1.pdf|title=History of BITS Pilani|first=Stuart|last=Leslie|author2=Kargon, Robert|date=26 March 2004|work=OSIRIS Workshop 2004|publisher=Georgetown University|access-date=22 February 2011|archive-date=24 જુલાઈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724083211/http://www9.georgetown.edu/faculty/khb3/Osiris/papers/LeslieKargonRev1.pdf|url-status=dead}}</ref>}} બિટ્સ પીલાની, યુ.જી.સી. અધિનિયમ, 1956ની કલમ 3 હેઠળ, એફ 12-23/63.U-2, 18 જૂન 1964ના નોટિફિકેશન અંતર્ગત સ્થાપિત ડીમ્ડ યુનિવર્સિટી બની હતી. <ref name="HP">{{Cite web|url=https://www.bits-pilani.ac.in/|title=Birla Institute of Technology and Science, Pilani (BITS Pilani)|website=www.bits-pilani.ac.in}}</ref> 1964માં, બિરલા કોલેજ ઓફ હ્યુમેનિટીઝ, કોમર્સ, એન્જિનિયરિંગ, ફાર્મસી અને વિજ્ઞાનને જોડીને બિરલા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેકનોલોજી એન્ડ સાયન્સની રચના કરવામાં આવી. બોર્ડે અભ્યાસક્રમના વિકાસ, ઉપકરણોની પસંદગી, પુસ્તકાલયમાં સુધારો કરવા અને ભારતીય શિક્ષકોની ભરતી (અને તાલીમ) માટે દિશા પૂરી પાડી હતી. સુધારણાની ગતિ ઝડપી બનાવવા માટે તેમણે સીઆર મિત્રાને સંસ્થાના નવા ડિરેક્ટર બનવા મનાવ્યા. મિત્રાએ ફેકલ્ટી અને વિદ્યાર્થીઓ માટે ફરજીયાતપણે "પ્રેક્ટિસ સ્કૂલ" ઇન્ટર્નશીપ પ્રોગ્રામની હિમાયત કરી હતી. પ્રેક્ટિસ સ્કૂલ પ્રોગ્રામ હજુ પણ બિટ્સના વિદ્યાર્થીઓ માટે આવશ્યકતા છે. [[ચિત્ર:BITS_Clocktower.jpg|alt=Low, gold-colored building seen from green space|thumb| ઘડિયાળ ટાવર, બિટ્સ પિલાની ]] રોબર્ટ કાર્ગોન અને સ્ટુઅર્ટ લેસ્લી અનુસાર: {{quote|બિટ્સ એ ભારતમાં અગ્રેસર તકનીકી યુનિવર્સીટી સ્થાપવાની તક આપી જે ભારતના ધ્યેયો આધારિત, કાર્યશીલ ઇજનેરો ઉત્પન્ન કરી શકે જે સ્નાતક થઇને ભારતમાં ભારતની પરિસ્થિતિ મુજબના ઉદ્યોગો સ્થાપે. તેના પ્રેક્ટિસ સ્કૂલ પ્રોગ્રામના મહત્વ અને ભારતીય ઉદ્યોગો સાથેના સંબન્ધને કારણે, તેને ઘણા ભારતીય ઉદ્યોગપતિઓ અને ઇજનેરોને શિક્ષણ આપ્યું જે ભારતમાં રહ્યા, જયારે ભારતની બીજી ઇજનેરી કોલેજના મોટા ભાગના સ્નાતકો પાયાગત ઇજનેરી શિક્ષણ મેળવ્યા પછી દેશ છોડીને જતા રહેતા. ફોર્ડ સંસ્થાના નિરીક્ષકો એ સગર્વ નોંધ્યું કે ભારત સરકાર, કોઈ સીધી આર્થિક સહાય ન આપતી હોવા છતાં, બિટ્સ પાસેથી ભારતમાં ભવિષ્યમાં ઇજનેરી અને વિજ્ઞાનનું શિક્ષણ આપવામાં વિકાસના મોડલ માટે સલાહ મેળવવા માંગતી હતી.<ref name="HSBITS" />}} બિટ્સ પીલાનીનો, બિટ્સેટ 2012ના ડેટાના આધારે, પ્રવેશ દર 1.47% છે. <ref name="AcceptanceRate">{{Cite web|url=http://www.bits-pilani.ac.in/Hyderabad/details.aspx?bid=46&cid=152&id=1474|title=Birla Institute of Technology & Science entrance more competitive than IIT|access-date=2020-05-24|archive-date=2020-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809061244/https://www.bits-pilani.ac.in/Hyderabad/details.aspx?bid=46&cid=152&id=1474|url-status=dead}}</ref> બર્કલીની જેમ, બિટ્સ પિલાનીએ પણ વિદ્યાર્થીઓની હડતાલ જોઈ છે. 1973, 1980 અને 1985 દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓની હડતાલના કારણે બિટ્સ પીલાનીને ઘણી વખત બંધ રાખવી પડી હતી. <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/education/story/19800430-birla-institute-of-technology-and-science-finds-itself-suffering-from-strike-syndrome-806622-2014-01-29|title=Birla Institute of Technology and Science finds itself suffering from strike-syndrome|last=January 29|first=Prabhu Chawla|last2=April 30|first2=2014 ISSUE DATE|website=India Today|last3=November 20|first3=1980UPDATED|last4=Ist|first4=2014 17:25}}</ref> <ref>Sandhya Krishnan, Sandpaper, BITS Pilani Alumini Magazine, Summer 2008</ref> === બહુ-કેમ્પસ વિસ્તરણ === {{Location map+|India|float=right|width=240|caption=ભારતમાંના કેમ્પસ: પિલાની, ગોવા, હૈદરાબાદ|places={{location map~|India|label=Pilani|position=right|lat=28.37|long=75.6}} {{location map~|India|label=Goa|position=right|lat=15.23|long=73.52}} {{location map~|India|label=[[BITS Pilani Hyderabad Campus|Hyderabad]]|position=right|lat=17.366|long=78.476}}}} 1999માં, પ્રવેશ સંખ્યા 2,500 થી વધારીને 4,000 થઈ ગઈ <ref name="KKB">{{Cite web|url=http://discovery.bits-pilani.ac.in/unews/Hyd-foundation/chancellor-address.pdf|title=Chancellor KK Birla's Speech|archive-url = https://web.archive.org/web/20101225080244/http://discovery.bits-pilani.ac.in/unews/Hyd-foundation/chancellor-address.pdf#|archive-date=25 December 2010|access-date=22 February 2011}}</ref> અને દુબઇ (2000) અને ગોવા (2004)માં કેમ્પસની સ્થાપના કરાઈ હતી. 2006માં, બિટ્સ પિલાનીએ એક નવા કેમ્પસ માટે હૈદરાબાદ શહેરી વિકાસ નિગમ દ્વારા [[આંધ્ર પ્રદેશ|આંધ્રપ્રદેશ]] સરકારની {{Convert|200|acre|ha}} જમીન હસ્તગત કરી. આ જમીન રંગારેડ્ડી જિલ્લામાં જવાહરનગર, શમીરપેટ મંડળમાં આવેલી છે. <ref>{{Cite web|url=http://www.bits-hyderabad.ac.in/campuses.php|title=Campuses of BITS- Hyderabad Campus Website|archive-url = https://web.archive.org/web/20090727195027/http://www.bits-hyderabad.ac.in/campuses.php#|archive-date=27 July 2009|access-date=8 June 2009}}</ref> બિટ્સ પિલાની હૈદરાબાદ કેમ્પસ 2008માં ખુલ્યુ હતુ; બિટ્સની એક આભાસી યુનિવર્સિટી <ref>{{Cite web|url=http://vu.bits-pilani.ac.in/|title=BITSVirtual University|archive-url = https://web.archive.org/web/20110609024110/http://vu.bits-pilani.ac.in/#|archive-date=9 June 2011|access-date=22 February 2011}}</ref> અને [[બેંગલોર|બેંગ્લોરમાં]] એક એક્સ્ટેંશન સેન્ટર પણ છે. <ref>{{Cite web|url=http://www.bits-pilani.ac.in/pilani/profdevcentre/Home|title=BITS Pilani Professional Development Centre Bangalore|access-date=2020-05-24|archive-date=2023-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406035820/http://www.bits-pilani.ac.in/pilani/profdevcentre/Home|url-status=dead}}</ref> === કુલપતિ અને શૈક્ષણિક વડા === બિટ્સ પિલાનીમાં લાંબો સમય સેવા આપતા ચાન્સેલરો અને વાઇસ-ચાન્સેલરોની પરંપરા છે. તેના સ્થાપક, જી.ડી. બિરલા, કોલેજની શરૂઆતથી 1983માં તેમના મૃત્યુ સુધી કુલપતિ હતા.<ref name="KKB"/> તેમના પછી તેમના પુત્ર કૃષ્ણ કુમાર બિરલા હતા, જે 2008માં તેમના મૃત્યુ સુધી કુલપતિ રહ્યા હતા.<ref>{{Cite web|url=http://www.pr-inside.com/bits-pilani-mourns-the-death-of-r780664.htm|title=BITS Pilani mourns the death of Chancellor Dr KK Birla|access-date=22 February 2011|archive-date=14 સપ્ટેમ્બર 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080914110835/http://www.pr-inside.com/bits-pilani-mourns-the-death-of-r780664.htm|url-status=dead}}</ref> હાલમાં કુમાર મંગલમ બિરલા કુલપતિ છે અને શોભના ભારતીયા પ્રો-ચાન્સેલર છે. <ref name="KMB">{{Cite web|url=http://www.pr-inside.com/kumar-mangalam-birla-chancellor-and-r809661.htm|title=Kumar Mangalam Birla Chancellor and Shobana Bhartia Pro Chancellor BITS Pilani|access-date=2020-05-24|archive-date=2011-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110520171117/http://www.pr-inside.com/kumar-mangalam-birla-chancellor-and-r809661.htm|url-status=dead}}</ref> 1946–1949 દરમિયાન 3 વર્ષના સમયગાળા માટે સંસ્થાના પ્રથમ શૈક્ષણિક વડા જે. સી. સ્ટ્રેકલિફ (આચાર્ય) અને વી. લક્ષ્મીનારાયણન (ઉપ-આચાર્ય) હતા. <ref>{{Cite book|title=Mere Pilani Ke Sansmaran|last=Sukhdev Pande}}</ref> વી. લક્ષ્મીનારાયણન 1949માં બિરલા એન્જિનિયરિંગ કોલેજના આચાર્ય બન્યા (તેમણે 1946થી 1963 સુધી બિરલા એન્જિનિયરિંગ કોલેજમાં ફરજ બજાવી), ત્યારબાદ 1964માં બિટ્સ પિલાનીની રચના કરવામાં આવી ત્યારે તેના પ્રથમ ડિરેક્ટર બન્યા અને 1969 સુધી સેવા આપી હતી. <ref>{{Cite web|url=http://www.prlog.org/10030780-bits-pilani-rajasthan-prof-lakshminarayanan-memorial-lecture-2007-curtain-raiser.html|title=Prof Lakshminarayan Memorial Lecture|access-date=22 February 2011}}</ref> તેમના પછી બિટ્સના ડિરેક્ટર સી આર મિત્રા (1969–1989) <ref>{{Cite web|url=http://www.pr-inside.com/former-bits-pilani-director-dr-cr-r775845.htm|title=C.R.Mita|archive-url = https://web.archive.org/web/20110715111532/http://www.pr-inside.com/former-bits-pilani-director-dr-cr-r775845.htm|archive-date=15 July 2011|access-date=22 February 2011}}</ref> અને એસ. વેંકટેશ્વરન (1989-2006) હતા. "ડિરેક્ટર" એ એક કેમ્પસના વડાને સૂચવતું હતું. પ્રો. એસ. વેંકટેશ્વરનના નેતૃત્વ હેઠળ, યુનિવર્સિટીનો નોંધપાત્ર વિકાસ થયો. બિટ્સ પિલાનીથી ગોવા, દુબઈ અને હૈદરાબાદમાં અન્ય 3 કેમ્પસ સ્થાપવા માટે તેમનો ફાળો હતો. બહુવિધ કેમ્પસના આગમન સાથે, એકંદર વડા "વાઇસ-ચાન્સેલર" તરીકે જાણીતા હતા; પરિણામે, ડ Ven. વેંકટેશ્વરન 2001માં તમામ કેમ્પસનું નેતૃત્વ કરનાર પ્રથમ વાઇસ-ચાન્સેલર બન્યા. તેમની નિવૃત્તિ પછી, પ્રો. એલ. કે. માહેશ્વરી 2006માં બીજા વાઇસ-ચાન્સેલર બન્યા અને 2010 સુધી તેઓ એ પદ સંભાળ્યુ, જ્યારે પ્રો. બિજેન્દ્ર નાથ જૈન જેમણે 2015 સુધી પદ સંભાળ્યું હતું. બિટ્સ પિલાનીના હૈદરાબાદ કેમ્પસના ડિરેક્ટર પ્રો. વી. એસ. રાવે ઓગસ્ટ 2015માં 'કામચલાઉ વાઇસ ચાન્સેલર' તરીકે પદ સંભાળ્યું હતું, જ્યારે બિટ્સ પિલાનીમાં સર્વોચ્ચ પદ મેળવવા માટે યોગ્ય ઉમેદવારની શોધ ચાલુ હતી. એપ્રિલ 2016માં, કુલપતિ કુમાર મંગલમ બિરલાએ જાહેરાત કરી કે આઈઆઈટી ખડગપુર / જાદવપુર યુનિવર્સિટીના પ્રો. સૌવિક ભટ્ટાચાર્યની પસંદગી બિટ્સ પિલાનીના નવા વાઇસ-ચાન્સેલર તરીકે કરવામાં આવી હતી. તે જૂન 2016માં સંસ્થાના 6ઠા શૈક્ષણિક વડા બન્યા હતા. <ref name="BNJ-1">{{Cite web|url=http://www.bits-pilani.ac.in/Uploads/Announcement_of_Prof.Souvik_Bhattacharyya.pdf|title=Announcement for new VC|access-date=18 May 2016|archive-date=9 મે 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160509005436/http://www.bits-pilani.ac.in/Uploads/Announcement_of_Prof.Souvik_Bhattacharyya.pdf|url-status=dead}}</ref> == પ્રવેશ == === પિલાની, ગોવા અને હૈદરાબાદ કેમ્પસ === 2005 પહેલાં, પ્રવેશ ક્વોલિફાઇંગ પરીક્ષા (બોર્ડની પરીક્ષા)માં ઉમેદવારોના ગુણ પર આધારિત હતો. <ref name="toi2012">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Birla-Institute-of-Technology-Science-entrance-more-competitive-than-IIT/articleshow/13073325.cms|title=Birla Institute of Technology & Science entrance more competitive than IIT|date=10 May 2012|website=[[The Times of India]]|ref=10 May 2012}}</ref>બિટ્સ 1982થી વિવિધ શાળા બોર્ડમાંથી મધ્યસ્થ ગુણ મેળવતી હતી. 2005થી, બિટ્સમાં પ્રવેશ અખિલ ભારતીય પ્રવેશ પરીક્ષા, બિટ્સ પ્રવેશ પરીક્ષણ (બીટસેટ) માં વિદ્યાર્થીઓના પ્રદર્શનના આધારે આપવામાં આવે છે. વિદેશી વિદ્યાર્થીઓ માટે, બિટ્સમાં આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થી પ્રવેશ (આઈએસએ) શ્રેણી નામની એક અલગ પ્રવેશ યોજના છે. આ આઇએસએ વિદ્યાર્થીઓની યોગ્યતાને ધ્યાનમાં લેવા, બિટ્સ, રસાયણશાસ્ત્ર, ભૌતિકશાસ્ત્ર અને ગણિત 2 સીમાં એસએટી અને એસએટી વિષય પરીક્ષણો ના પરિણામો સ્વીકારે છે. <ref name="BITS website">{{Cite web|url=http://sites.bits-hyderabad.ac.in/internationalstuadm/admission-process.php|title=BITS International Admissions|website=BITS website|access-date=21 December 2017|archive-date=22 ડિસેમ્બર 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051929/http://sites.bits-hyderabad.ac.in/internationalstuadm/admission-process.php|url-status=dead}}</ref> બીટસેટ, જેના માટે ડિસેમ્બરમાં અરજીઓ સબમિટ કરવામાં આવે છે, તે સમગ્ર ભારતના શહેરોમાં મે અને જૂનમાં ઓનલાઇન લેવામાં આવે છે. પરીક્ષામાં [[ભૌતિકશાસ્ત્ર]], [[રસાયણ શાસ્ત્ર|રસાયણશાસ્ત્ર]], ગણિત, અંગ્રેજી અને તર્કમાં ઉમેદવારના જ્ઞાન, તર્ક અને વિશ્લેષણાત્મક ક્ષમતાઓનું પરીક્ષણ કરવામાં આવે છે અને તે ભારત અને વિદેશમાં ઉચ્ચતર માધ્યમિક અભ્યાસક્રમ પર આધારિત છે. એક 2012 સમાચાર અહેવાલ દર્શાવે છે કે [https://www.collegecourses.in/bitsat/ BITSAT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190414004708/https://www.collegecourses.in/bitsat/ |date=2019-04-14 }}ઉપલબ્ધ બેઠકો સંખ્યા અને અભિલાષીઓના સંખ્યા ગુણોત્તરની દ્રષ્ટિએ આઈઆઈટી-JEE કરતાં વધુ સ્પર્ધાત્મક બની હતી. <ref name="toi2012"/> === દુબઇ કેમ્પસ === બિરલા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેકનોલોજી અને સાયન્સ, પિલાની - દુબઇ કેમ્પસમાં પ્રવેશ ફક્ત 12મા ધોરણની ક્વોલિફાઇંગ પરીક્ષાના સ્કોર્સ પર આધારિત છે. જો કે બિટ્સ પીલાની-દુબઇ કેમ્પસ ગલ્ફ કોઓપરેશન કાઉન્સિલના દેશોની શૈક્ષણિક આવશ્યકતાઓ માટે સ્થાપવામાં આવ્યો હતો, તેમ છતાં, પ્રવેશ તમામ રાષ્ટ્રીયતાના વિદ્યાર્થીઓ માટે ખુલ્લો છે. <ref>{{Cite web|url=http://www.bitsdubai.com/admissions.html|title=BITS Dubai Admissions|access-date=22 February 2011|archive-date=20 નવેમ્બર 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101120043908/http://bitsdubai.com/admissions.html|url-status=dead}}</ref> == કેમ્પસ == === પિલાની કેમ્પસ === પિલાની [[દિલ્હી|દિલ્હીથી]] પશ્ચિમમાં {{Convert|200|km}} અને [[જયપુર|જયપુરથી]] ઉત્તરે {{Convert|220|km}} દૂર સ્થિત છે; <ref name="Visit BITS">{{Cite web|url=https://www.bits-pilani.ac.in/visitbits|title=Visit BITS|website=www.bits-pilani.ac.in|access-date=2019-12-22|archive-date=2020-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200513132757/https://bits-pilani.ac.in/visitbits|url-status=dead}}</ref> બિટ્સ કેમ્પસ પીલાની બસ સ્ટેન્ડની પશ્ચિમમાં છે. કેમ્પસનો વિસ્તાર {{Convert|328|acre|m2}}; <ref name="Visit BITS"/> તેનો વિકસિત ક્ષેત્ર {{Convert|49|acre|m2}}, જેમાં {{Convert|15|acre|m2}}નો બિટ્સ બિલ્ડિંગ માટે ઉપયોગ થાય છે. <ref name="BITS Pilani Statistics">{{Cite web|url=http://discovery.bits-pilani.ac.in/statistics/2008/body_campusinfo.html|title=BITS Pilani statistics|last=BITS Pilani|archive-url = https://web.archive.org/web/20091130155358/http://discovery.bits-pilani.ac.in/statistics/2008/body_campusinfo.html#|archive-date=30 November 2009|access-date=27 October 2009}}</ref> કેમ્પસમાં {{Convert|11245|m2|sqft}}માં વર્ગખંડો અને {{Convert|7069|m2|sqft}} પ્રયોગશાળાઓ છે. [[ચિત્ર:BITS_SaraswatiTemple.jpg|alt=Temple with four rounded step levels, illuminated at night|thumb| [[સરસ્વતી દેવી|સરસ્વતી]] મંદિર, બિટ્સ પિલાની ]] બિટ્સમાં જી. ડી. બિરલા દ્વારા બનાવવામાં આવેલ [[સરસ્વતી દેવી|સરસ્વતી]] દેવી, શારદા પીઠને સમર્પિત બિરલા મંદિર છે . સફેદ આરસનું આ મંદિર {{Convert|7|ft|m|adj=on}} ઊંચા પાયા પર, આધાર માટે 70 સ્તંભો સાથે બાંધવામાં આવ્યું છે. તે {{Convert|25000|sqft|m2}} વિસ્તારને આવરે છે. <ref>{{Cite web|url=http://www.templenet.com/Articles/Pilani.html|title=Birla Mandir|last=Temple Net|access-date=27 October 2009}}</ref> પિલાની કેમ્પસમાં ભારતનું પહેલું તકનીકી મ્યુઝિયમ - બિરલા મ્યુઝિયમ છે. 1954માં બનેલ, તે મ્યુઝિયમ તકનીકી સિદ્ધિઓનું પ્રદર્શન કરે છે. <ref>{{Cite web|url=http://www.bits-pilani.ac.in/about/landmarks.html|title=Birla Museum|last=BITS Pilani|access-date=27 October 2009|archive-date=22 ઑક્ટોબર 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091022171615/http://www.bits-pilani.ac.in/about/landmarks.html|url-status=dead}}</ref> <ref>[http://www.rajasthantour4u.com/blog/index.php/2009/07/07/birla-museum-of-science-technology-pilani-rajasthan-first-technological-museum-established-in-india/ "Birla Museum at BITS Pilani"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100922050757/http://www.rajasthantour4u.com/blog/index.php/2009/07/07/birla-museum-of-science-technology-pilani-rajasthan-first-technological-museum-established-in-india/|date=22 September 2010}}. Rajasthantour4u.com (7 July 2009).</ref> બિટ્સ પાસે {{Convert|2535|m2|sqft|adj=on}}નું, સજાવટ વિભાગના વિદ્યાર્થીઓના ચિત્રોથી સજ્જ ઓડિટોરિયમ છે. <ref name="BITS Pilani Statistics"/> ==== રહેવા અને જમવાની સુવિધા ==== [[ચિત્ર:BITS_Hostel.jpg|alt=Two-story building around quadrangle, with two large trees|right|thumb| શિયાળાની સવારે ધુમ્મસયુક્ત વિદ્યાર્થી છાત્રાલય ]] આ સંસ્થામાં કુલ ચૌદ છાત્રાલયો છે. દરેક છાત્રાલયને "ભવન" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જે છાત્રાલય માટેનો હિન્દી શબ્દ છે. તેમાંથી પુરુષ વિદ્યાર્થીઓ માટે 13 ભવન - કૃષ્ણ ભવન, વિશ્વકર્મા ભવન, રાણા પ્રતાપ ભવન, ભગીરથ ભવન, અશોક ભવન, ગાંધી ભવન, શંકર ભવન, વ્યાસ ભવન, બુદ્ધ ભવન, રામ ભવન, પંડિત મદન મોહન માલવીયા ભવન, સી. વી. રામન ભવન અને શ્રીનિવાસ રામાનુજન ભવન છે. મહિલા વિદ્યાર્થીઓ માટે મીરા ભવન નામનું એક જ છાત્રાલય છે. સંસ્થામાં માતાપિતા અને અતિથિઓ માટે એક વધુ છાત્રાલય પણ છે. <ref name="Facilities">{{Cite web|url=http://www.bits-pilani.ac.in/Faculty/body_prospective_aboutbits.html#campus|title=BITS Campus Facilities|last=BITS Pilani|publisher=bits-pilani.ac.in|access-date=28 November 2009|archive-date=28 જાન્યુઆરી 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110128220404/http://www.bits-pilani.ac.in/Faculty/body_prospective_aboutbits.html#campus|url-status=dead}}</ref> આ છાત્રાલયો સંતો, વૈજ્ઞાનિકો અને ઐતિહાસિક અને ધાર્મિક હસ્તીઓનાં નામ પર રાખવામાં આવ્યા છે. દરેક બે છાત્રાલયોમાં વચ્ચે એક મેસ હોલ છે, જયારે મીરા ભવન અને સર સી વી રામન ભવન કે જેમના પોતાના મેસ હોલ છે. બધા ભોજન વિસ્તારો વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા સંચાલિત છે. <ref>{{Cite web|url=https://www.bits-pilani.ac.in/CampusLife/body_studenthous.html|title=Page Not Found|website=www.bits-pilani.ac.in|archive-url = https://web.archive.org/web/20100814024957/http://www.bits-pilani.ac.in/CampusLife/body_studenthous.html|archive-date=14 August 2010}}</ref> વિદ્યાર્થીઓ "રેડી" (દરેક છાત્રાલયની નજીકની એક નાની કેન્ટીન), ઇન્સ્ટિટ્યૂટ કેન્ટિન (આઈસી), ઓલ-નાઇટ કેન્ટીન (એએનસી) અને સ્ટુડન્ટ એક્ટિવિટી સેન્ટર (એસએસી) કેફેટેરિયા (ફૂડ કિંગ), લૂટર્સમાં પણ ખાઇ શકે છે. એએનસી પણ વિદ્યાર્થી-સંચાલિત છે. કેમ્પસમાં "કેનોટ" નામનો એક નાનો વિસ્તાર છે, જેમાં ઘણી રેસ્ટોરન્ટ્સ, કાફે વગેરે છે. <ref>{{Cite web|url=http://discovery.bits-pilani.ac.in/campuslife/body_studentmisc.html|title=Archived copy|archive-url = https://web.archive.org/web/20170126205050/http://discovery.bits-pilani.ac.in/campuslife/body_studentmisc.html|archive-date=26 January 2017|access-date=28 January 2017}}</ref> અને સામાન્ય દૈનિક જરૂરિયાતો માટેની દુકાનો પણ છે. ==== દ્રષ્ટિ (વિઝન) 2020, મિશન 2012 ==== ૨૦૧૦માં સંસ્થાએ 2015 સુધીમાં ભારતની ટોચની ત્રણ સંશોધન-અગ્રેસર યુનિવર્સિટીઓમાંની એક અને 2020 સુધીમાં એશિયાની અગ્રણી 25 તકનીકી યુનિવર્સિટીઓમાં બિટ્સ પીલાનીને પહોંચાડવા માટેના પગલાંની ઓળખ અને અમલ કરવા માટે, નવીનીકરણ પ્રોજેક્ટ, "વિઝન ૨૦૨૦, મિશન ૨૦૧૨" શરૂ કર્યો.<ref>|url = http://www.bits-pilani.ac.in/dcd/Default.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111105010755/http://www.bits-pilani.ac.in/dcd/Default.aspx|date=5 November 2011}}</ref> આ પહેલના ભાગ રૂપે, કુમાર મંગલમ બિરલાએ 13 નવેમ્બર 2011ના રોજ, પ્રો-ચાન્સેલર શોભના ભારતીયા અને ગવર્નર બોર્ડના અન્ય સભ્યો સાથે, પિલાની કેમ્પસની મુલાકાત લીધી હતી. આ બેઠકમાં બિરલાએ રૂ. 600 કરોડનું ભંડોળ, પિલાની કેમ્પસમાં નવી શૈક્ષણિક ઇમારતો અને વિદ્યાર્થી છાત્રાલયોના નવીનીકરણ અને નિર્માણ માટે આપવાની જાહેરાત કરી હતી. આ પ્રોજેક્ટની યોજના 2014માં પૂર્ણ થવા માટે કરવામાં આવી હતી. <ref>{{Cite web|url=http://discovery.bits-pilani.ac.in/NewsModule/detail_page.aspx?id=559|title=BITS, Pilani – The Official Home Page|publisher=Discovery.bits-pilani.ac.in|archive-url = https://web.archive.org/web/20120504223121/http://discovery.bits-pilani.ac.in/NewsModule/detail_page.aspx?id=559#|archive-date=4 May 2012|access-date=15 November 2011}}</ref> === ગોવા કેમ્પસ === === હૈદરાબાદ કેમ્પસ === === દુબઇ કેમ્પસ === == વિદ્યાર્થી જીવન == વિદ્યાર્થી સંઘ એ વિદ્યાર્થીઓની ચૂંટાયેલી વહીવટી સંસ્થા છે. ચૂંટણીનું નિરીક્ષણ વિદ્યાર્થી કમિશન દ્વારા કરવામાં આવે છે. વિદ્યાર્થી સંચાલિત "સહયોગ અને સમીક્ષા સમિતિ", વિદ્યાર્થી સંઘના નાણાકીય વ્યવહારોનું સંચાલન કરે છે. "સોસાયટી ફોર સ્ટુડન્ટ મેસ સર્વિસીસની ગવર્નિંગ કાઉન્સિલ" જમવાની બાબતોનું સંચાલન કરે છે. === OASIS === === બિટસમન === બિટ્સ મોડેલ યુનાઇટેડ નેશન્સ કોન્ફરન્સ (બિટસમન) એ દેશની સૌથી મોટી મોડલ યુનાઇટેડ નેશન્સ કોન્ફરન્સ છે. પિલાનીમાં પ્રતિવાર્ષિક યોજાતી, બિટ્સમન વિશ્વભરની કોલેજો અને શાળાઓના અનુભવી અને પ્રથમ વખતના મન સહભાગીઓને આકર્ષે છે. આ પરિષદની સ્થાપના 2007માં તૃણમૂળ (મૂળભૂત) પ્રોજેક્ટ તરીકે કરવામાં આવી હતી, જેનો હેતુ વિદ્યાર્થીઓને, જેઓને આ અનુભવમાં ભાગ લેવાની તક અન્યથા નહીં મળે, તેમને મોડેલ યુએનથી પરિચિત કરવાનો હતો. વર્તમાન સમયમાં તે વિશ્વના તમામ ભાગોની કોલેજો અને શાળાઓમાં, આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો અને આંતરવ્યક્તિત્વ કુશળતામાં જ્ઞાન ફેલાવવાની પ્રવૃત્તિ તરીકે વધુને વધુ ભાગ લેવા પ્રોત્સાહિત કરી રહ્યો છે. <ref>[http://www.bitsmun.org/ "BITSMUN"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200220085006/http://www.bitsmun.org/ |date=2020-02-20 }}. "BITSMUN".</ref> === બોસમ === બોસમ (બિટ્સ-પિલાની ઓપન સ્પોર્ટસ મીટ) એ પીલાણી કેમ્પસમાં વાર્ષિક રમત-સ્પર્ધા છે. બિટ્સ-પિલાની ભારતભરની કોલેજોને બોર્ડ કેરમ, હોકી, [[ક્રિકેટ]], બાસ્કેટબોલ, ફૂટબોલ, વોલીબોલ, ટ્રેક અને મેદાન, બેડમિંટન, ટેનિસ, ટેબલ ટેનિસ, સ્ક્વોશ અને વજન ઊંચકવા સહિતના કાર્યક્રમોમાં ભાગ લેવા આમંત્રણ આપે છે. 2010ની તેની રજત જયંતી (25મી) વર્ષગાંઠથી, બોસમ શ્રીલંકાની મોરતુવા યુનિવર્સિટીની ટીમને પણ આમંત્રણ આપતું રહ્યું છે. <ref>[http://www.indiaprline.com/2010/09/10/bosm-all-india-sports-festival-at-bits-pilani-on-15-19-september-2010/ BOSM Goes International] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120423083532/http://www.indiaprline.com/2010/09/10/bosm-all-india-sports-festival-at-bits-pilani-on-15-19-september-2010/|date=23 April 2012}}. Indiaprline.com.</ref> === એપોજી === એપોજી (એક શૈક્ષણિક અનુભવો માટેનો વ્યવસાયલક્ષી સમારોહ) એ પીલાની કેમ્પસમાં આંતરરાષ્ટ્રીય વાર્ષિક તકનીકી ફેસ્ટિવલ છે. <ref>{{Cite web|url=http://www.igniteengineers.com/attractions-of-apogee-2018-bits-pilani-techfest/|title=Attractions of APOGEE 2018 (BITS Pilani Techfest) – Ignite Engineers|website=www.igniteengineers.com|language=en-US|access-date=2018-10-16}}{{Dead link|date=જૂન 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1983માં તેની શરૂઆત થઈ ત્યારથી, એપોજીએ દેશભરના વિદ્યાર્થીઓ અને સંશોધકોને બોલાવ્યા છે. ફેસ્ટની અતિથિ વ્યાખ્યાન શ્રેણી, "થિંક અગેન કોનક્લેવ"ને ભૂતકાળમાં જાણીતા વક્તાઓ મળ્યા છે જેમાં [[અબ્દુલ કલામ|એ પી જે અબ્દુલ કલામ]], રિચાર્ડ સ્ટાલમેન, [[જિમ્મી વેલ્સ]], [[કૈલાશ સત્યાર્થી|કૈલાસ સત્યાર્થિ]], વોલ્ટર લેવિન અને એ એસ કિરણ કુમાર શામેલ છે. <ref>{{Cite web|url=https://festpav.com/blog/the-international-technical-festival-apogee-2018-bits-pilani/|title=The International Technical festival APOGEE 2018 @ BITS Pilani blog.festPav.com|website=festpav.com|language=en-US|archive-url = https://web.archive.org/web/20181016203301/https://festpav.com/blog/the-international-technical-festival-apogee-2018-bits-pilani/|archive-date=16 October 2018|access-date=2018-10-16}}</ref> અન્ય ઇવેન્ટ્સમાં પેપર પ્રેઝન્ટેશન ઇવેન્ટ શામેલ છે, જે દેશની સૌથી જૂની સંશોધનપત્ર પ્રેઝન્ટેશન સ્થળોમાંથી એક છે. એ સિવાય, પ્રોજેક્ટ પ્રેઝન્ટેશન, જે વિજ્ઞાન અને [[ઇજનેરી|ઇજનેરીના]] વિવિધ ક્ષેત્રોમાં 550થી વધુ પ્રોજેક્ટ્સનું પ્રદર્શન કરે છે. === સ્પાર્ક === બિટ્સ સ્પાર્ક કાર્યક્રમની શરૂઆત 2012માં કરવામાં આવી હતી. આ પ્રોગ્રામ ઉદ્યોગસાહસિકતાના અભ્યાસક્રમો અને વર્કશોપને પ્રોત્સાહન, માર્ગદર્શન અને એન્જલ (શરૂઆતી) ભંડોળ પૂરું પાડે છે. <ref>{{Cite web|url=http://entrepreneursdesk.org/fifth-edition-of-bits-spark-programme/|title=BITS Spark programme was launched in 2012.|last=Guru|first=Vemuri|website=entrepreneursdesk.org/fifth-edition-of-bits-spark-programme/|archive-url = https://web.archive.org/web/20150704205151/http://entrepreneursdesk.org/fifth-edition-of-bits-spark-programme/#|archive-date=4 July 2015|access-date=4 July 2015}}</ref> === એક્સ્ટ્રોપી === == શૈક્ષણિક == સંસ્થા ત્રણ-સ્તરનું શૈક્ષણિક માળખું ધરાવે છે. === પ્રથમ ડિગ્રી === બિટ્સ પિલાનીમાં એન્જિનિયરિંગ, ટેક્નોલોજી, ફાર્મસી અને વિજ્ઞાન અને તકનીકીમાં સંકલિત વિજ્ઞાન અનુસ્નાતક પ્રોગ્રામના ચાર વર્ષીય સંકલિત ફર્સ્ટ-ડિગ્રી પ્રોગ્રામ્સ (કારણ કે ગણિત અને વિજ્ઞાન સહિતના ઘણા વિષયો દરેક ડિગ્રીમાં સામાન્ય છે) પ્રદાન કરે છે. <ref>{{Cite web|url=http://www.bits-pilani.ac.in/academics.html|title=Academics@BITS PILANI|archive-url = https://web.archive.org/web/20100529074305/http://www.bits-pilani.ac.in/academics.html|archive-date=29 May 2010}}</ref> === ઉચ્ચ ડિગ્રી === બિટ્સ પિલાની એન્જિનિયરિંગ, ફાર્મસી, જાહેર આરોગ્ય અને વ્યવસાયિક વહીવટમાં અનુસ્નાતક ડિગ્રી આપે છે. <ref>{{Cite web|url=http://www.bits-pilani.ac.in/academics.html|title=BITS, Pilani – &#91; Academics &#93;|website=bits-pilani.ac.in|archive-url = https://web.archive.org/web/20100529074305/http://www.bits-pilani.ac.in/academics.html|archive-date=29 May 2010|access-date=15 August 2011}}</ref> ==== ઓફ-કેમ્પસ પ્રોગ્રામ્સ ==== બિટ્સ પિલાની ઓફ-કેમ્પસ પ્રોગ્રામ્સ પ્રદાન કરે છે જેમાં વિદ્યાર્થીઓ ઉદ્યોગમાં કાર્યનો અનુભવ મેળવે છે. એમાં બેઠકો 1979માં 30થી વધીને 2005માં 10,000થી વધુ થઈ છે. 2008–09માં ઓફ-કેમ્પસ વર્ક-ઇન્ટિગ્રેટેડ લર્નિંગ પ્રોગ્રામ્સમાં 19,500થી વધુ વિદ્યાર્થીઓ જોડાયા હતા. <ref name="Student Information">{{Cite web|url=http://discovery.bits-pilani.ac.in/statistics/2010/Summary%20of%20Statistics.pdf|title=Student information|last=BITS, Pilani|archive-url = https://web.archive.org/web/20110915130226/http://discovery.bits-pilani.ac.in/statistics/2010/Summary%20of%20Statistics.pdf#|archive-date=15 September 2011|access-date=22 September 2011}}</ref> === આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રોજેક્ટ્સ === બિટ્સ પિલાની જર્નલસર્વર <ref name="BITS JS">{{Cite web|url=http://jsorg.user.openhosting.com/about/partners.php|title=Journal Server, BITS Pilani|archive-url = https://web.archive.org/web/20070103080313/http://jsorg.user.openhosting.com/about/partners.php#|archive-date=3 January 2007|access-date=18 April 2007}}</ref> ઓપન-એક્સેસ ડિજિટલ લાઇબ્રેરી, પ્રોજેક્ટ આઈપીવી 6 <ref name="BITS IPV6"> {{Cite web|url=http://ipv6.bits-pilani.ac.in/|title=IPV6|last=BITS Pilani|publisher=bits-pilani.ac.in|archive-url = https://web.archive.org/web/20070403031708/http://ipv6.bits-pilani.ac.in/|archive-date=3 April 2007|access-date=18 April 2007}} </ref> અને એમઆઈટી આઇકેમ્પસ <ref name="BITS iCampus">{{Cite web|url=http://discovery.bits-pilani.ac.in/iCampus/About-Projects-icampus.htm|title=iCampus, BITS Pilani|publisher=bits-pilani.ac.in|archive-url = https://web.archive.org/web/20061219103127/http://discovery.bits-pilani.ac.in/icampus/About-Projects-icampus.htm#|archive-date=19 December 2006|access-date=18 April 2007}}</ref> પહેલ વિકસાવવામાં ભાગીદાર છે. == રેન્કિંગ્સ == {{Infobox India university ranking|type=University and college|IT_E_P_2019=1|OUTLOOK_E_2019=6|NIRF_O_2019=39|NIRF_U_2019=23|NIRF_E_2019=25|NIRF_P_2019=5|WEEK_E_2019=7|QS_W_2020=801–1000|QS_A_2020=175|QS_BRICS_2019=96|THE_W_2020=1001+|THES_E_2019=301–350|THES_A_2019=251–300|OUTLOOK_B_2018=19}}{{Infobox India university ranking|type=University and college|IT_E_P_2019=1|OUTLOOK_E_2019=6|NIRF_O_2019=39|NIRF_U_2019=23|NIRF_E_2019=25|NIRF_P_2019=5|WEEK_E_2019=7|QS_W_2020=801–1000|QS_A_2020=175|QS_BRICS_2019=96|THE_W_2020=1001+|THES_E_2019=301–350|THES_A_2019=251–300|OUTLOOK_B_2018=19}} આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે, બિટ્સ પિલાનીને ક્યુએસ વર્લ્ડ યુનિવર્સિટી રેન્કિંગમાં 2020 માટે 801-1000મું સ્થાન મળ્યું હતું. આ જ રેન્કિંગમાં તેને એશિયામાં 2020માં 175મો અને 2019માં બ્રિક્સ રાષ્ટ્રોમાં 96મો ક્રમ આપવામાં આવ્યો. તેને 2020 માટે ''ટાઇમ્સ ઉચ્ચ શિક્ષણ વર્લ્ડ યુનિવર્સિટી રેન્કીંગ્સ'' દ્વારા જીવવિજ્ઞાનમાં 401-500મું અને એકંદર વિશ્વમાં 1001+મુ સ્થાન, એશિયામાં 251-300 અને 2019માં વિકસતા દેશોમાં 301-350મુ સ્થાન મળ્યું હતું. ભારતમાં, બિટ્સ પિલાનીને રાષ્ટ્રીય સંસ્થાકીય રેન્કિંગ ફ્રેમવર્ક (એનઆઈઆરએફ) દ્વારા વર્ષ 2019માં એકંદરે 39મો, યુનિવર્સિટીઓમાં 23મો, એન્જિનિયરિંગ રેન્કિંગમાં 25મો અને ફાર્મસી રેન્કિંગમાં ભારતમાં 5મો ક્રમ આપવામાં આવ્યો હતો. તેણે ''ઇન્ડિયા ટુડે'' દ્વારા ખાનગી એન્જિનિયરિંગ કોલેજોમાં પ્રથમ ક્રમે, ''આઉટલુક ઇન્ડિયા'' દ્વારા એન્જિનિયરિંગ કોલેજોમાં છઠ્ઠો, અને 2019 માં ''ધ વીક'' દ્વારા એન્જિનિયરિંગ કોલેજોમાં સાતમા ક્રમ મેળવ્યો હતો. મેનેજમેન્ટ વિભાગ એ ''આઉટલુક ભારતના'' 2018ના "ભારતમાં ટોપ 100 બી-સ્કુલ્સ" લિસ્ટમાં ભારતમાં મેનેજમેન્ટ કોલેજોમાં 19મો ક્રમ મેળવ્યો હતો. == ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ == બિટ્સ એલ્યુમની એસોસિએશન એ આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થા છે, જે વિશ્વભરમાં પ્રકરણો ધરાવે છે, જે નેટવર્કિંગ, સામાજિક કાર્યક્રમો અને ભંડોળ ઉભુમાં ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓને જોડે છે. <ref>[http://www.bitsaa.org/ "BITS Alumni Association"]. Bitsaa.org.</ref> == આ પણ જુઓ == * કોન્કવેસ્ટ (સ્ટાર્ટ-અપ ચેલેન્જ) == સંદર્ભ == {{Reflist|30em}} == બાહ્ય લિંક્સ == * {{અધિકૃત વેબસાઇટ}} {{Coord|28|21|49.96|N|75|35|13.26|E|region:IN_type:edu|display=title}} [[શ્રેણી:ડીમ્ડ યુનિવર્સિટી]] [[શ્રેણી:ઇજનેરી કૉલેજ અને યુનિવર્સીટી]] r2sfn9goax6kdqb52gdo09r6akkmade 3 155151 904802 2026-09-05T17:34:00Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 904802 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=સંદીપસિંહ ડોડીયા સોખડા}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૩:૦૪, ૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) bw9j5vec6a5d7b8ou7vswa7y37fnsbb 3 155152 904809 2026-09-06T05:31:37Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 904809 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Raval kanu bhai}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૧:૦૧, ૬ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) db420x905s19192ahoni7vtvl1i5l4n 4 155153 904811 2026-09-06T06:39:38Z Dsvyas 561 ૨૦૨૫ની ચર્ચાઓ 904811 wikitext text/x-wiki <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == Update from A2K team: May 2025 == Hello everyone, We’re happy to share that the ''Access to Knowledge'' (A2K) program has now formally become part of the '''Raj Reddy Centre for Technology and Society''' at '''IIIT-Hyderabad'''. Going forward, our work will continue under the name [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]]. The new team includes most members from the former A2K team, along with colleagues from IIIT-H already involved in Wikimedia and Open Knowledge work. Through this integration, our commitment to partnering with Indic Wikimedia communities, the GLAM sector, and broader open knowledge networks remains strong and ongoing. Learn more at our Team’s page on Meta-Wiki. We’ll also be hosting an open session during the upcoming [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] on 6 - 7 pm, and we look forward to connecting with you there. Thanks for your continued support! Thank you Pavan Santhosh, On behalf of the Open Knowledge Initiatives Team. <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=28543211 --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone, ''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)'' The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''. This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable. The three main features of this extension are: * '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki. * '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''. * '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions. '''Note''': The extension comes with a new user right called '''"Event Organizer"''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment. The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]]) If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout. Thank you! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|ચર્ચા]]) ૨૨:૧૭, ૨૯ મે ૨૦૨૫ (IST)</bdi> <!-- Message sent by User:Udehb-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&oldid=28803829 --> == મુખપૃષ્ઠ પર આજનું ચિત્ર બદલવું જોઈએ? == ગયા વર્ષે મે મહિનામાં આપણે '''આજનું ચિત્ર'''માં દર્શાવાતાં ચિત્રો બદલ્યાં હતાં. શું હવે ફરીથી તેને પૂર્ણ કે આંશિક રીતે બદલવા જોઈએ? સૌ કોઈ પોતાનો મત વ્યક્ત કરશો. —[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૦૦:૩૯, ૩ જૂન ૨૦૨૫ (IST) :હા. સહમત. સમયે સમયે નવા ચિત્રો મૂકવા જોઈએ.- [[સભ્ય:Nizil Shah|Nizil Shah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nizil Shah|ચર્ચા]]) ૧૨:૫૪, ૯ જૂન ૨૦૨૫ (IST) ::@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]]@[[સભ્ય:KartikMistry|KartikMistry]]@[[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ચર્ચાને તારણ પર લઈ જવા વિનંતી. [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૧:૪૮, ૧૫ જૂન ૨૦૨૫ (IST) :::{{સમર્થન}} -- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] ^{[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]} ૧૩:૦૮, ૧૬ જૂન ૨૦૨૫ (IST) :::{{સમર્થન}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૪:૪૫, ૧૬ જૂન ૨૦૨૫ (IST) :::{{સમર્થન}} --[[સભ્ય:Aniket|અ ને કાંઈ નહી અ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૯:૦૧, ૧૬ જૂન ૨૦૨૫ (IST) == 📣 Announcing the South Asia Newsletter – Get Involved! 🌏 == <div lang="en" dir="ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Hello Wikimedians of South Asia! 👋 We’re excited to launch the planning phase for the '''South Asia Newsletter''' – a bi-monthly, community-driven publication that brings news, updates, and original stories from across our vibrant region, to one page! We’re looking for passionate contributors to join us in shaping this initiative: * Editors/Reviewers – Craft and curate impactful content * Technical Contributors – Build and maintain templates, modules, and other magic on meta. * Community Representatives – Represent your Wikimedia Affiliate or community If you're excited to contribute and help build a strong regional voice, we’d love to have you on board! 👉 Express your interest though [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfhk4NIe3YwbX88SG5hJzcF3GjEeh5B1dMgKE3JGSFZ1vtrZw/viewform this link]. Please share this with your community members.. Let’s build this together! 💬 This message was sent with [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) at ૨૧:૧૨, ૬ જૂન ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/South_Asia_Village_Pumps&oldid=25720607 --> == Vote now in the 2025 U4C Election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}} Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૪:૩૦, ૧૪ જૂન ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div> Hello all, The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position. This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3] Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election. Best regards, Abhishek Suryawanshi<br /> Chair of the Elections Committee On behalf of the Elections Committee and Governance Committee [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term. [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" /> </div> [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૩:૧૩, ૧૭ જૂન ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 --> == <span lang="en" dir="ltr">Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Dear Wikimedia Community, The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]] of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]]. A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity. Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact. Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement. Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate. Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended. === Wikispore === The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects. After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future. As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting. Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed. === Wikinews === We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways. Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years. While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[5]</nowiki>, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>]. [[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews. Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs. SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives. '''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to: *Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects, *Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace, *Merge content into compatibly licensed external projects, *Archive Wikinews projects. Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels. === Feedback and next steps === We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language. I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. <section end="message"/> </div> -- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, ૦૨:૨૬, ૨૮ જૂન ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 --> == Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes == ''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)'' Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations. The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''. The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below: [[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]] These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages. Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change. Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]]. Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૧૫, ૧૪ જુલાઇ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=28981877 --> == આંતરવિકિ સહયોગ માટે સામુદાયિક વિચાર-વિમર્શ == કેમ છો? હું અત્યારે વિકિમેનિયા ૨૦૨૫માં આવ્યો છું અને આંતરવિકિ સહયોગ અંગે વાતચીત કરી રહ્યો છું. મારી અત્યાર સુધી મૈથિલી, તમિળ, અને યુક્રેનિયીન સદસ્યો સાથે વાત થઈ છે. પ્રથમ ભાગ રૂપે આપણા ગુજરાતી વારસા અને સ્થાપત્યોને લગતા ૩૦ મહત્ત્વના વિષયોની યાદી બનાવીને તેમને ચોતરા પર આપીશું. તેનો તેઓ તેમની ભાષામાં અનુવાદ કરશે. આપણે તેમના તેવા ૩૦ વિષયોનો અનુવાદ કરી આપીશું. આ યોજના સફળ રહે તો લાંબા ગાળાના સહયોગ માટે પ્રયત્ન કરી શકાય. મહેરબાની કરીને આ વિશે આપના વિચારો જણાવો. --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૦:૦૪, ૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) ===ટિપ્પણીઓ=== * સરસ વિચાર. સહમતિ. -- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] ^{[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]} ૧૩:૧૩, ૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) * સહમત. સહયોગ બંને વિકિપીડીયા માટે લાભદાયી જ છે. -[[સભ્ય:Nizil Shah|Nizil Shah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nizil Shah|ચર્ચા]]) ૧૩:૨૨, ૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) * {{સમર્થન}} સુંદર વિચાર. (જો કે આપણા સક્રિય સભ્યોનું સંખ્યાબળ ધ્યાનમાં રાખી ને આગળ વધવું કે, આપણા ૩૦ લેખો પાંચ ભાષામાં ભાષાંતરિત થાય એની સાથે આપણી પાસે ૧૫૦ નવા લેખો બનાવવાની જવાબદારી આવે. એનો અર્થ એ થયો કે દરેક નવી ભાષાની સાથે આપણે વધારાના ૩૦ લેખો બનાવવાના થાય. એ યાદ રાખવું કે બે મહિનાની ફેમિનિઝમ અને ફોકલોર સ્પર્ધામાં ઈનામની લાલચે પણ આપણે બધાં ભેગાં થઈ ને પણ ૩૦ નવા લેખો બનાવી નથી શક્યા.) --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૪:૪૭, ૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) * {{સમર્થન}} આવકારદાયક. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૮:૦૪, ૧૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) * {{સાંભળો|Snehrashmi|Dsvyas|Nizil Shah|KartikMistry}} કૃપા કરીની આ [[વિકિપીડિયા:વારસા માટે આંતરવિકિ સહયોગ પરિયોજના/અગત્યના વિષયો]] યાદીમાં જોઈતા અગત્યના વિષયો ઉમેરતાં રહેશો. --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૯:૦૮, ૧૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) == Call for Expression of Interest – Advanced Train the Trainer 2025 (ATTT) == ''Sorry for writing in English. Please feel free to translate it into your language.'' The [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]] (OKI) team at IIIT-Hyderabad is organising [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer (ATTT) 2025]], tentatively in the second week of October 2025 at IIIT-Hyderabad. The program is for experienced Wikimedians who have attended TTT earlier and wish to deepen their leadership, thematic expertise, and practical skills. It will run in parallel [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Tracks|tracks]]: * ''' Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Measure, analyse, and communicate the impact of Wikimedia initiatives. * '''Project Design Challenge''' – Develop a 3-month project with mentoring and planning tools. Info about the event: * Deadline: 20 August 2025 * Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]] If you cannot apply directly on Meta, email your proposal (following the Meta template) with a valid reason to nitesh@research.iiit.ac.in. — Open Knowledge Initiatives Team, IIIT-Hyderabad [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૩:૩૦, ૧૪ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Expression of Interest Extended: Advanced Train the Trainer 2025 == Dear all, We are pleased to inform you that the deadline to submit your Expression of Interest has been extended until '''26 August'''. The [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer]] (ATTT) 2025 will be held on '''10, 11, and 12 October 2025 at IIIT-Hyderabad'''. ATTT is designed for experienced Wikimedians who have or have not previously participated in Train the Trainer, but wish to develop further their leadership, thematic expertise, and practical application skills. The training will run in two thematic tracks: * '''Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Learn to measure, analyse, and narrate the impact of Wikimedia initiatives through hands-on labs and peer feedback. * '''Project Design: From Learning to Action''' – Work on a 3-month project with mentoring and planning tools, turning learning into impactful, context-driven initiatives. ** Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]] ** Deadline to apply (extended): 26 August 2025 ** Event Dates: 10-12 October 2025 We will share further updates with you soon. ''Note: If you are unsure about which track to choose, please still submit your application by answering the questions thoroughly. Our team will review it and assign you to the most suitable track. If you are not comfortable applying directly on Meta, you may send your proposal (using the Meta template and with a valid reason) to nitesh@research.iiit.ac.in. If selected, the OKI team will publish it on Meta on your behalf.'' We look forward to receiving your applications and working together to shape impactful Wikimedia leadership! Regards, Open Knowledge Initiatives Team IIIT-Hyderabad [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૦:૧૨, ૨૦ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Final Call: Apply for Advanced Train the Trainer 2025 by Today == Dear all, This is a kind reminder that today is the '''last day''' to submit your '''Expression of Interest for Advanced Train the Trainer 2025'''. If you are interested, we warmly encourage you to complete your application at the earliest using the link below: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Here]] ''Please note that we will not be able to accommodate requests for reopening the form after the deadline. Once submissions close, our team will begin the review process.'' We look forward to your participation and thank you for your continued interest in strengthening leadership within our communities. Regards, IIITH-OKI [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૪:૦૫, ૨૬ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == <span lang="en" dir="ltr">Temporary accounts will be rolled out soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="body"/> Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''. Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. '''Why we are building temporary accounts''' Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users. '''How temporary accounts work''' [[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]] Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it. '''What does this mean for different groups of users?''' '''For logged-out editors''' * This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki. * If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice. '''For community members interacting with logged-out editors''' * A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address). * Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community. '''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki''' * '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.) * '''For admins blocking logged-out editors''': ** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option. ** It will still be possible to block an IP address or IP range. * Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this. '''Our requests for you, and next steps''' * If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]]. * If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in. * Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options. * Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses. To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!<section end="body" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> ૦૩:૦૫, ૨૭ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 --> == Global discussion on Welcome messages == <div lang{{=}}"en" dir{{=}}"ltr">Sorry that this message is in English. {{int:please-translate}}. There is a request for comment at [[:m:Special:MyLanguage/Requests for comment/Welcoming policy]] on a proposal to forbid sending [[:m:welcome messages|welcome messages]] to users who have not made an edit, which is currently in practice at your wiki. Your comment on this matter would be appreciated.</div> [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૮:૦૯, ૧૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:DreamRimmer/MMS_list&oldid=29262336 --> == Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|આ સંદેશો અન્ય ભાષામાં વાંચો]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] <span class="mw-translate-fuzzy">[[foundation:|વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશન]] તેના પ્રાથમિક અને સહાયક ડેટા સેન્ટરની અદલાબદલીનું પરિક્ષણ કરવા જઈ રહ્યું છે.</span> આમ કરવાથી એ વાતની ખાતરી થશે કે આપત્તિના સમયે પણ વિકિપીડિયા અને અન્ય વિકિમીડિયા જાળસ્થળો (સાઇટો) ઉપલબ્ધ હોય. તમામ ટ્રાફિક '''{{#time:j xg|2025-09-24|gu}}''' પર સ્વિચ થશે. ભારતીય સમય મુજબ 20:30 કલાકે '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-09-24T15:00|en}} {{#time:H:i e|2025-09-24T15:00}}]''' પરિક્ષણની શરુઆત થશે. દુર્ભાગ્યવશ, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]]ની અમુક મર્યાદાઓને કારણે આ પરિક્ષણના સમય દરમ્યાન બધું જ સંપાદન કાર્ય અટકાવવું પડે તેમ છે. ખલેલ બદલ અમે દિલગીર છીએ અને ભવિષ્યમાં આવી ખલેલ ઓછામાં ઓછી પડે તે દિશામાં અમે કાર્યરત છીએ. પરિક્ષણ શરુ થવાની ૩૦ મિનિટ પહેલાથી બધાં જ વિકિ સંસ્કરણોમાં બેનર મૂકવામાં આવશે. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This banner will remain visible until the end of the operation.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.</span> '''ટૂંકા સમયગાળા માટે તમે બધાં જ વિકિપીડિયા સંસ્કરણો ફક્ત વાંચી શકશો, તેમાં ફેરફાર નહિ કરી શકો.''' *{{#time:l j xg Y|2025-09-24|gu}} ના રોજ, તમે લગભગ એક કલાક કે તેથી વધુ સમય સુધી વિકિપીડિયામાં કોઈ ફેરફાર કરી શકશો નહીં. *જો આ સમયગાળામાં તમે કોઈ સંપાદન કરવાનો અને તે ફેરફારો સાચવવાનો પ્રયત્ન કરશો તો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળશે. અમે આશા રાખીએ છીએ કે આ પરિક્ષણ દરમ્યાન કોઈ પણ સંપાદન ખોવાશે નહિ પરંતુ એ વાતની બાંહેધરી આપી શકાય એમ નથી. જો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળે તો બધું જ પૂર્વવત થાય ત્યાં સુધી રાહ જોશો. પછી તમે કરેલા ફેરફારો સાચવી શકાશે. પણ અમારું સુચન છે કે તમે આવા કોઈ પણ ફેરફારોને કોપી કરી ને રાખી લો જેથી કાંઈ અનિચ્છનિય બને તો તમારી મહેનત બાતલ ન જાય. ''અન્ય અસરો'': *પૃષ્ઠભૂમિમાં ચાલતાં કામો ધીમાં પડશે કે પછી અટકી જશે. લાલ (મૃત) કડીઓ સામન્ય ઝડપથી અપડેટ ન પણ થાય. તમે એવો કોઈ નવો લેખ બનાવો જે અન્યત્ર જોડાતો હોય તો પહેલાનાં તે પાના પર આ લેખની કડી થોડા વધુ સમય માટે હજુ લાલ જ બતાવે તેમ બને. અમુક લાંબા સમયથી ચાલતી સ્ક્રિપ્ટ અટકાવવી પડશે. * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">We expect the code deployments to happen as any other week.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.</span> જરુર પડે તો આ પરિક્ષણ પાછું પણ ઠેલવામાં આવે. [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org પર જઈ ને તમે સમયપત્રક]] જોઈ શકો છો. જો કોઈ પણ ફેરફાર હશે તો સમયપત્રકમાં જાણ કરવામાં આવશે. '''આ માહિતીને તમારા સમુદાય સાથે વહેંચવા વિનંતી છે.'''</div><section end="server-switch"/> <span dir=ltr>[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])</span> ૨૧:૧૨, ૧૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29170715 --> == Upcoming Dark Mode user interface rollout for anonymous Wikimedia sites users == <div lang="en" dir="ltr"> {{int:Hello}} Wikimedians, Apologies if this message is not in your language. {{int:please-translate}}. The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will launch the Dark mode feature for anonymous users on all Wikimedia sites, including yours, on October 29, 2025. [[:en:Special:MyLanguage/Light-on-dark color scheme|Dark mode]] is an option that allows users to view pages in light-coloured text, and icons on a dark background. Once it is available for anonymous users, they can enable it when using various devices. More information on ways to enable it can be found on [[:en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Dark mode#Options for anyone|this page]]. Given many pages are still not compatible with dark mode this will be an opt-in feature and not automatically apply to pages. Dark mode requires modifications to content pages and templates, and since our initial launch [https://diff.wikimedia.org/2024/07/17/dark-modes-bright-future-how-dark-mode-will-transform-wikipedias-accessibility/ in July 2024], we have been working with communities and helping them prepare for dark mode. Before the rollout, it is essential that template authors and technical contributors test dark mode and read [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|this page]] to learn how to make pages Dark mode-ready and address any compatibility issues found in templates. We will fix most color compatibility issues only on the most-viewed pages on projects with over 5 million monthly page views. Technical contributors with an account should opt into dark mode currently using preferences or settings and test pages and seek help before the release to ensure everything complies before the enablement. If you have any questions or need help, please [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|contact the Reader Experience team]] for support. Thank you! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> ૦૭:૩૮, ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_Dark_mode_deployment_mass_message_list_(October_2025)&oldid=29358561 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Confidence_Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> ૦૧:૧૯, ૩ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-10-06_Wikipedias&oldid=29381387 --> == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]]. Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]]. When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]]. '''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.''' Best regards, Abhishek Suryawanshi<br />Chair, Elections Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૦:૧૮, ૯ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 --> == શું "બહુ ભાસા" શબ્દને "બહુ ભાષા"ની અવેજીમાં ચલાવવો જોઈએ? == વિકિમીડિયા મૂવમેન્ટના એક એફિલિયેટ OKI-IIITH દ્વારા મને પ્રશ્ન કરવામાં આવ્યો કે "બહુ ભાસા" શબ્દ સાચો છે કે કેમ. આ પ્રશ્ન બીબી૨૫ સ્પર્ધા માટે લોગો ડિઝાઈન કરવા સંદર્ભે હતો. મારા સુધારવાથી સામે જવાબ આવ્યો કે હાથે કરીને "બહુ ભાસા" શબ્દનો પ્રયોગ કરવામાં આવે છે જેથી વનવાસીઓના શબ્દને પ્રાધાન્ય મળે. પણ ગુજરાતીમાં "ભાષા" શબ્દ જ ખરો પ્રયોગ છે, "ભાસા" શબ્દનો અર્થ અલગ છે, તેમજ આ શબ્દની ચકાસણી કરવી શક્ય નથી તેમજ આ શબ્દનો પ્રયોગ પ્રારંભિક સંશોધનની અંદર આવે છે. તો શું ગુજરાતી લિપીમાં "બહુ ભાસા" શબ્દનો ઉપયોગ વિકિપીડિયા માટે ચાલુ રાખવા દેવો જોઈએ? સમુદાય એકમત થઈને કોઈ નિર્ણય ઠરાવે અને આ વિશે ઘટતો જવાબ આપે. --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૨:૪૪, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) ===સમર્થન=== ===વિરોધ=== * {{વિરોધ}}--[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૨:૪૫, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) * {{વિરોધ}} (નીચે ટિપ્પણીઓ જુઓ) --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૭:૩૫, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) * {{વિરોધ}} --[[સભ્ય:Aniket|અ ને કાંઈ નહી અ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૨૦:૧૮, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) * {{વિરોધ}} <small>"હવે પછી કોઈને સ્વેચ્છાએ જોડણી કરવાનો અધિકાર નથી." - સાર્થ જોડણી કોશના પ્રકાશન પ્રસંગે મહાત્મા ગાંધી.</small> :ભાષા જેમ જે તે પ્રાંતની અસ્મિતા છે તેમ જોડણી પણ જે તે ભાષાની અસ્મિતા જ છે. મંતવ્યો મંગાવીને બહુમતી મંતવ્યોની તદ્દન અવગણના કરી પૂર્વગ્રહયુક્ત દૃષ્ટિકોણવાળા અલ્પમત (સ્વઘોષિત) મંતવ્યને પ્રાધાન્ય આપવાની ચેષ્ટાનો પણ આ સાથે વિરોધ. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૯:૧૬, ૧૮ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) ===ટિપ્પણી=== બીબી૨૫ સ્પર્ધા શું છે અને આ '''બહુ ભાસા''' શબ્દ ક્યાં, કયા સંદર્ભમાં અને શેના માટે વપરાયો છે તે જણાવી શકશો?--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૪:૫૯, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) :બીબી૨૫ સ્પર્ધા બહુ ભાષા માટેની સ્પર્ધા છે અને તેના લોગો માટે આ શબ્દનો આધિકારીક ઉપયોગ કરવામાં આવશે.--[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૫:૧૯, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) ::અને આ બહુ ભાસામાં '''બહુ''' શું છે? હિંદી ભાષાની બહુ, એટલે કે વહુ? કે પછી ગુજરાતી ભાષાનું બહુ, એટલે કે ઘણું? [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૨૭, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) :::બહુ એટલે કે ઘણી. [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૬:૨૬, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) ::::જો આ '''બહુ ભાસા''' એના ગુજરાતી અર્થ અને સંદર્ભમાં વપરાતો હોય તો એના માટે સંપૂર્ણપણે અસહમત. જોડણી અને ભાષા બન્નેની દૃષ્ટિએ ખોટું છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૮:૫૮, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) :::::મને લાગે છે કે માત્ર transliteration કરવા માટે એમણે પૂછ્યું છે. સ્પર્ધાનું નામ જ આવું છે. એટલે ગુજરાતી સાથે કશું બંધબેસે નહીં. [[સભ્ય:Nizil Shah|Nizil Shah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nizil Shah|ચર્ચા]]) ૧૫:૨૧, ૧૮ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૧૭:૧૨, ૨૦ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 --> == સર્વ મિત્રોને નવા વર્ષના અભિનંદન == ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર કાર્યરત તેવા તમામ સ્વયંસેવક મિત્રોને આજથી શરૂ થતા નવા વિક્રમ સંવત ૨૦૮૨ તથા વીર સંવત ૨૫૫૨નાં અભિનંદન તથા સાલ મુબારક. આવનારૂં વર્ષ આપના જીવનમાં સુખ,શાંતિ તથા સમૃદ્ધિની લહેર લાવે તેવી અંતરકામના. આશા રાખીએ કે આ સંવતમાં આપણે વિકિપીડિયાને નવી ઉંચાઈ પર લઈ જઈએ. --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૦૮:૧૭, ૨૨ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] ૧૯:૪૨, ૩૦ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 --> == આજનું ચિત્ર == નમસ્તે ધવલભાઈ, છેલ્લા થોડા એક દિવસોથી ધ્યાને આવ્યું છે કે મુખપૃષ્ઠ પર આજનું ચિત્ર બદલાતું નથી. લગભગ દિવાળીના સમયથી '''અકોટા કાંસ્ય'''નું ચિત્ર જ આજના ચિત્ર તરીકે મુખપૃષ્ઠ પર નજરે પડે છે એક નજર કરવા વિનંતી. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૧:૩૩, ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) :હા, હું પણ રોજે જોઉં છું પણ આજે તમે કહ્યું ત્યારે જ ધ્યાને આવ્યું કે એ બદલાવું જોઈએ જે નથી થતું. મેં ઢાંચો અને રચના ચકાસી તો બધું જ બરોબર જ દેખાય છે. કદાચ બેક-એન્ડમાં કોઈક ત્રુટિ હોય. ઢાંચો '''CURRENTDAY''' પેરામિટર વાપરે છે અને તો તમે <nowiki>{{CURRENTDAY}}</nowiki> ચકાસશો તો એ સાચી તારીખ જ બતાવશે. પણ {{tl|Template:Potd/દિન-{{CURRENTDAY}}}} જે ટ્રાન્સ્ક્લુડ થઈ ને મુખપૃષ્ઠ પર આવે છે તે ઢાંચામાં દિન-૩૧ હોવા છતાં દિન-૩નું જ ચિત્ર બતાવે છે. {{ping|KartikMistry}} કે {{ping|Aniket}} કદાચ વધારે તપાસ કરી જુએ તો મેળ પડે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૩:૨૫, ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) :: જી, ઢાંચો:Potd/દિન-૧ પ્રમાણે તો આજે સોમનાથ મંદિરની છબી આવવી જોઇએ. આવતી કાલે વધારે ચોકકસ પ્રયત્ન કરી જોઈશ. --[[સભ્ય:Aniket|અ ને કાંઈ નહી અ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૭:૧૦, ૧ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) :::'''આ માસનો ઉમદા લેખ''' પણ હજુ બદલાયો નથી. મુખપૃષ્ઠ સાથે સંકળાયેલા ઢાંચા ખોટકાયા હોય એવું લાગે છે. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૦:૦૯, ૧ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) ::::બધું જ ૩ ઓક્ટોબર ઉપર સ્થગિત થઈ ગયું છે. મુખપૃષ્ઠની ઉપરની જમણી બાજુએ વિકિગોળાની નીચે જે તારીખ અને સમય ડિસ્પ્લે થાય છે તેમાં પણ શુક્રવાર, ૩ ઓક્ટોબર સમય બતાવે છે. ૩ ઓક્ટોબરે કદાચ પાર્સોઇડ રિલિઝ થયું હશે એના કારણે આવું થયું છે. મેં [[mw:Parsoid/Feedback#guwiki:મુખપૃષ્ઠ|અહિં બગ]] રિપોર્ટ કરી દીધો છે, જોઈએ હવે ક્યારે નિવેડો આવે છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૨:૫૭, ૧ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) :::::{{ping|Snehrashmi|Aniket}} આ સમસ્યાનું આંશિક નિરાકરણ આવ્યું લાગે છે. મુખપૃષ્ઠ પર આજનું ચિત્ર અને આ માસનો ઉમદા લેખ હવે બદલાઈ ગયાં છે. પણ વિધિની વક્રતા જુઓ, કે આજે ત્રણ તારીખ થઈ અને આજે પાછું એ જ અકોટા કાંસ્યનું ચિત્ર વિદ્યમાન હોવું જોઈએ એના બદલે દલપતરામ ભાસે છે. એટલે કે, ગઈ કાલે કોઈક પરિવર્તન આવ્યું જે ફરી પાછું ત્યાં જ સ્થગિત થઈ ગયું છે. આવું થયું હોવાનું બીજું કારણ એ છે કે ઉપર જે તારીખ અને વાર બતાવીએ છીએ તેમાં પણ ૨ નવેમ્બર અને રવિવાર છે. હું ફૉલો-અપ કરતો રહીશ અને ઝડપથી કાયમી ઉકેલ આવે તેવો પ્રયત્ન કરતો રહીશ. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૫૦, ૩ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) ::::::આજે પાંચ તારીખે ચાર તારીખનું ચિત્ર દેખાય છે. કદાચ તમે બગ રિપોર્ટ કર્યો હતો ત્યાંથી સુધારો થઈ ગયો લાગે છે પરંતુ ટાઇમઝોનમાં GMT+5:30: ની જગ્યાએ 0:00 પ્રમાણે કામ કરતું હોય એવું બને? [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૯:૪૭, ૫ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) :::::::આમ તો એવું નથી લાગતું કેમ કે, હું GMT સમયક્ષેત્રમાં છું અને મને પણ ઉપર પાંચ તારીખ દેખાય છે પણ ચિત્ર ૪ તારીખનું જ દેખાય છે. ગઈકાલ સુધી ૨ તારીખ હતી આજે સીધી પાંચ થઈ છે, જોઈએ ચિત્ર પણ એકબે દિવસમાં લાઇન પર આવી જાય. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૧૭, ૫ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) ::::::::તારીખ ૧૫થી આજનું ચિત્ર રાબેતા મુજબ બદલાઈ રહ્યું છે. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૧:૫૧, ૧૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) :::::::::હા, એનો પ્રોપર બગ ફાઇલ થયો હતો, જો કે હજુ થોડા દિવસ ચિત્ર અને તારીખ-વાર, વગેરે બધું જ રાબેતા મુજબ બદલાય છે કે નહીં એ જોઈએ. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૨:૪૦, ૧૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) ::::::::::મારા મુખપૃષ્ઠ પર આજે લગભગ દસ દિવસે પાછું ચિત્ર અને તારીખ બદલાયાં છે, બીજા કોઈને એ તારીખ/ચિત્ર ૧૬-૧૮ તારીખની વચ્ચે અટવાયેલું હતું અને આજે જ બદલાયું છે? [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૬:૨૨, ૨૬ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૧૯:૫૨, ૨૦ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> 67wg09dfocy47h2tysslurjppw6m4fn 3 155154 904817 2026-09-06T08:46:21Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 904817 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=રૂપેશ કુરકુટિયા}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૪:૧૬, ૬ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) nrd4wb50n4glfkjpav14v6etknb2j6p