વિકિપીડિયા guwiki https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિપીડિયા વિકિપીડિયા ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk 0 763 905174 901215 2026-09-11T08:16:25Z ~2026-49341-57 89035 905174 wikitext text/x-wiki {{ઉમદા લેખ}} '''અમદાવાદ''' ({{ઉચ્ચારણ|amdavad.ogg}}) [[ગુજરાત]] રાજ્યનું સૌથી મોટુંં અને વસ્તી પ્રમાણે [[ભારત]]નું પાંચમા અને શહેરી વસ્તી પ્રમાણે સાતમા ક્રમનું શહેર છે.<ref name="citypop India aggs">{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/India-Agglo.html|title=India: States and Major Agglomerations – Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information|date=29 September 2016|website=citypopulation.de|archive-url = https://web.archive.org/web/20141217011539/http://citypopulation.de/India-Agglo.html|archive-date=17 December 2014|url-status=live}}</ref> [[સાબરમતી]] નદીના કિનારે વસેલું આ શહેર [[અમદાવાદ જિલ્લો|અમદાવાદ જિલ્લા]]નું મુખ્ય મથક છે અને ૧૯૬૦થી ૧૯૭૧ સુધી ગુજરાત રાજ્યનું પાટનગર રહી ચૂક્યું છે. અંગ્રેજ શાસન દરમ્યાન અમદાવાદ એક આધુનિક અને મોટુંં શહેર બની ગયું હતું. તે દરમિયાન તેને બોમ્બે પ્રેસિડેન્સીનો એક ભાગ બનાવી દેવામાં આવ્યું. અમદાવાદ ત્યારે પણ ગુજરાત પ્રદેશનો એક અગત્યનો ભાગ રહ્યું. કાપડ ઉદ્યોગનું તે મુખ્ય સ્થળ હતું અને અહીં સ્થપાયેલા ટેક્સ્ટાઈલ ઉદ્યોગને કારણે તેને 'માન્ચેસ્ટર ઑફ ધ ઈસ્ટ' તરીકે ઓળખવામાં આવતું હતું. == ઇતિહાસ == {{Infobox settlement | name = અમદાવાદ | other_name = અહમદાબાદ, કર્ણાવતી | settlement_type = મેટ્રોપોલિટન શહેર | image_skyline = | image_alt = | image_caption = '''સમઘડી દિશામાં ડાબે ઉપરથી:''' <br />[[સાબરમતી આશ્રમ]], [[હઠીસિંહનાં દેરાં]], [[નરેન્દ્ર મોદી સ્ટેડિયમ]], [[સાબરમતી રિવરફ્રન્ટ]], [[કાંકરિયા તળાવ]] | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Gujarat#India3 | pushpin_label_position = center | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ગુજરાતમાં અમદાવાદનું સ્થાન | coordinates = {{coord|23.03|72.58|display=inline}} | subdivision_type = દેશ | subdivision_name = {{flag|ભારત}} | subdivision_type1 = [[ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો|રાજ્ય]] | subdivision_type2 = [[ગુજરાતના જિલ્લાઓ|જિલ્લો]] | subdivision_name1 = [[ગુજરાત]] | subdivision_name2 = [[અમદાવાદ જિલ્લો|અમદાવાદ]] | established_title = સ્થાપના | established_date = ૧૪૧૧ | named_for = [[અહમદશાહ|અહમદ શાહ પહેલો]] | government_type = મેયર-કાઉન્સિલ | governing_body = [[અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન]] | leader_title = મેયર | leader_name = પ્રતિભાબેન જૈન<ref>{{Cite web|last=PTI|title=BJP corporator Pratibha Jain elected as mayor of Ahmedabad; Vadodara too gets new mayor|url=https://www.deccanherald.com/india/gujarat/bjp-corporator-pratibha-jain-elected-as-mayor-of-ahmedabad-vadodara-too-gets-new-mayor-2681357|access-date=2023-10-10|website=Deccan Herald|language=en|archive-date=2024-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20240120063654/https://www.deccanherald.com/india/gujarat/bjp-corporator-pratibha-jain-elected-as-mayor-of-ahmedabad-vadodara-too-gets-new-mayor-2681357|url-status=live}}</ref> | leader_title2 = ડેપ્યુટી મેયર | leader_name2 = જતિન પટેલ | leader_title3 = મ્યુનિસિપલ કમિશ્નર | leader_name3 = મુકેશ કુમાર<ref>{{cite web |title=Municipal Commissioner :: Ahmedabad Municipal Corporation |url=https://ahmedabadcity.gov.in/portal/jsp/Static_pages/corp_comm.jsp |website=ahmedabadcity.gov.in |access-date=20 June 2020 |archive-date=11 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711130737/https://ahmedabadcity.gov.in/portal/jsp/Static_pages/corp_comm.jsp |url-status=live }}</ref> | leader_title4 = પોલિસ કમિશ્નર | leader_name4 = સંજય શ્રીવાસ્તવ<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/city-police-chief-visits-stadium-ashram/articleshow/74125656.cms|title=City police chief visits stadium, ashram {{!}} Ahmedabad News - Times of India|last1=Feb 14|first1=TNN {{!}}|last2=2020|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-02-19|last3=Ist|first3=04:42|archive-date=14 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200214211834/https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/city-police-chief-visits-stadium-ashram/articleshow/74125656.cms|url-status=live}}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name='Municipal Extensions'>{{cite web|title=Expansion of Municipal Corporations|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/gujarat-municipal-limits-of-six-cities-expanded/articleshow/76459795.cms|access-date=19 November 2020|archive-date=18 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818194323/https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/gujarat-municipal-limits-of-six-cities-expanded/articleshow/76459795.cms|url-status=live}}</ref><ref name='Municipalities have extension in Gujarat'>{{cite web|title=Municipalities have extension in Gujarat|url=https://www.gnsnews.co.in/municipal-corporation-limits-of-5-cities-including-gandhinagar-extended/|access-date=19 November 2020|archive-date=20 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920101249/https://www.gnsnews.co.in/municipal-corporation-limits-of-5-cities-including-gandhinagar-extended/|url-status=live}}</ref><ref name='AMC Expands'>{{cite web|title=AMC Expansion|url=https://citizenmatters.in/ahmedabad-municipal-corporation-expansion-real-estate-calls-shots-21022|access-date=19 November 2020|archive-date=16 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116144630/https://citizenmatters.in/ahmedabad-municipal-corporation-expansion-real-estate-calls-shots-21022|url-status=live}}</ref><ref name="AMC"/> | area_total_km2 = 505.00 | area_urban_km2 = 1,866 | area_urban_footnotes = <ref>{{Cite web|url=http://www.auda.org.in/Content/about-us-42|title=About Us {{!}} AUDA|website=www.auda.org.in|access-date=2020-02-20|archive-date=20 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200220004611/http://www.auda.org.in/Content/about-us-42|url-status=live}}</ref> | area_rank = ભારતમાં ૬ઠ્ઠો (ગુજરાતમાં ૨જો) | elevation_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://ahmedabadcity.gov.in/portal/jsp/Static_pages/about_amc.jsp |title=About The Corporation: Ahmedabad Today |access-date=24 April 2018 |publisher=Ahmdabad Municipal Corporation |archive-url=https://web.archive.org/web/20180425114642/https://ahmedabadcity.gov.in/portal/jsp/Static_pages/about_amc.jsp |archive-date=25 April 2018 |url-status=live }}</ref> | elevation_m = 53 | population_total = 5633927 | population_as_of = ૨૦૧૧ | population_footnotes = <ref name=2011census/> | population_density_km2 = auto | population_urban = 6357693 | population_urban_footnotes = <ref name=UA>{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/India-Gujarat.html|title=Gujarāt (India): State, Major Agglomerations & Cities – Population Statistics in Maps and Charts|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160430115558/http://www.citypopulation.de/India-Gujarat.html|archive-date=30 April 2016}}</ref> | population_rank = ૫મો | population_demonym = અમદાવાદી | timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]] | utc_offset1 = +૫:૩૦ | postal_code_type = પિનકોડ | postal_code = ૩૮૦ ૦XX | area_code = ૦૭૯ | registration_plate = GJ-01 (પશ્ચિમ), GJ-27 (પૂર્વ), GJ-38 (બાવળા, ગ્રામીણ)<ref>{{Cite web|last1=Kaushik|first1=Himanshu|last2=Jan 3|first2=Niyati Parikh / TNN /|last3=2019|last4=Ist|first4=03:16|title=GJ-01 series registers 12% drop in one year {{!}} Ahmedabad News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/gj-01-series-registers-12-drop-in-one-year/articleshow/67356737.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808104137/https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/gj-01-series-registers-12-drop-in-one-year/articleshow/67356737.cms|archive-date=2020-08-08|access-date=2020-08-08|website=The Times of India|language=en}}</ref> | blank_name_sec1 = જાતિ પ્રમાણ | blank_info_sec1 = ૧.૧૧<ref>{{cite web|title=Distribution of Population, Decadal Growth Rate, Sex-Ratio and Population Density|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/gujarat/table-1.xls|work=[[2011 census of India]]|publisher=[[Government of India]]|access-date=21 March 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113182831/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/gujarat/table-1.xls|archive-date=13 November 2011}}</ref> [[પુરુષ|♂]]/[[સ્ત્રી|♀]] | blank2_name = સાક્ષરતા દર | blank2_info = 89.62<ref name=2011census/> | footnotes = સંદર્ભ: ભારતની વસ્તી ગણતરી.<ref>{{cite web|title=Ahmedabad (Ahmedabad) District : Census 2011 data|url=http://www.census2011.co.in/census/district/188-ahmadabad.html|work=census2011|access-date=28 May 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140612111531/http://www.census2011.co.in/census/district/188-ahmadabad.html|archive-date=12 June 2014}}</ref> | blank_name_sec2 = મેટ્રોપોલિસ GDP/PPP | blank_info_sec2 = ૭૦&nbsp;અબજ ડોલર | demographics_type1 = ભાષા | demographics1_title1 = અધિકૃત | demographics1_info1 = [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]] | demographics1_title2 = | demographics1_info2 = | website = {{URL|ahmedabadcity.gov.in/}} | સ્થિતિ = યોગ્ય }} [[ચિત્ર:Cloth map of ahmedabad.jpg|thumb|left|200px|એક કપડા પર અમદાવાદનો નકશો, ૧૯મી સદી]] પુરાતત્વીય પુરાવા સૂચવે છે કે અમદાવાદ આસપાસનો વિસ્તાર ૧૧મી સદીથી વસવાટ ધરાવે છે અને તે આશાપલ્લી અથવા તો [[આશાવલ]] નામથી ઓળખાતો હતો.<ref>{{Cite book|author= Jane Turner|title=The Dictionary of Art|publisher=Grove|volume=1|isbn=9781884446009|page=૪૭૧|year=૧૯૯૬}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ashaval.com/history-behind-names-of-ahmedabad-1110169/|title=The History behind the names of Ahmedabad City.|last=Rai|first=Neha|date=2018-11-28|website=Ashaval.com|language=en-US|access-date=2019-09-28|archive-date=2019-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190928161704/https://ashaval.com/history-behind-names-of-ahmedabad-1110169/|url-status=dead}}</ref> એ વખતે અણહીલવાડના [[કર્ણદેવ સોલંકી|સોલંકી રાજા કરણદેવે]] આશાવલના ભીલ રાજા<ref>{{Cite book|last1=મિચેલ|first1=જ્યોર્જ|last2=શાહ|first2=સ્નેહલ|last3=બરટોન-પેજ|first3=જોહન|last4=મેહતા|first4=દિનેશ|title=અમદાવાદ|publisher=માર્ગ પબ્લિકેશન|date=૨૮ જુલાઇ ૨૦૦૬|isbn=8185026033|pages=૧૭-૧૯}}</ref> સામે યુદ્ધ જાહેર કર્યું અને કર્ણાવતી નામના શહેરની સ્થાપના કરી, જે અત્યારે સાબરમતી નદી પાસેનો મણીનગર વિસ્તાર તરીકે ઓળખાય છે. [[સોલંકી વંશ]]નું રાજ ૧૩મી સદી સુધી ચાલ્યું, ત્યાર બાદ ગુજરાતનું સંચાલન ધોળકાના [[વાઘેલા વંશ]]ના હાથમાં આવ્યું. સન ૧૪૧૧માં મુસલમાનોના ભારત પરના આક્રમણ દરમ્યાન કર્ણાવતી પર દિલ્હીના સુલતાને વિજય મેળવ્યો અને ગુજરાતમાં મુઝફ્ફરીદ વંશની સ્થાપના કરી. ગુજરાત સલ્તનત બની અને સુલતાન [[અહમદશાહ|અહમદશાહે]] (મૂળ નામ: નાસીરુદીન અહમદશાહ) પાટનગર તરીકે કર્ણાવતી પાસેની જગા પસંદ કરી. તેનું નામ પોતાના નામ પરથી 'અહમદાબાદ' રાખ્યું. સમય જતાં તે અપભ્રંશ થઈને 'અમદાવાદ'<ref>{{Cite book|title=સેતુ શહેર મેપ: અમદાવાદ-ગાંધીનગર |publisher=સેતુ પબલીકેશન |year=૧૯૯૮ | page=૧}}</ref> તરીકે ઓળખાવા લાગ્યું. અહમદશાહે [[ફેબ્રુઆરી ૨૬|૨૬ ફેબ્રુઆરી]] ૧૪૧૧ના રોજ શહેરનો પાયો [[માણેક બુરજ|માણેક બુર્જ]] પાસે નાખ્યો<ref name="Pandya 2010">{{cite web | last=Pandya | first=Yatin | title=In Ahmedabad, history is still alive as tradition | website=dna | date=૧૪ નવેમ્બર ૨૦૧૦ | url=http://www.dnaindia.com/analysis/column-in-ahmedabad-history-is-still-alive-as-tradition-1466396 | access-date=૨૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૬ | archive-date=2016-08-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160804080254/http://www.dnaindia.com/analysis/column-in-ahmedabad-history-is-still-alive-as-tradition-1466396 | url-status=live }}</ref> (૧.૨૦ બપોરે, ગુરૂવાર, ધુ અલ-કિદાહ, હિજરી વર્ષ ૮૧૩<ref>{{cite web|url=http://www.egovamc.com/AhmCity/history.aspx|title=History|website=[[અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન]]|access-date=૨૭ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૬|archive-url=https://web.archive.org/web/20160223012426/http://egovamc.com/AhmCity/history.aspx|archive-date=2016-02-23|quote=Jilkad is anglicized name of the month [[Dhu al-Qi'dah]], Hijri year not mentioned but derived from date converter|url-status=live}}</ref>). તેણે નવી રાજધાની [[માર્ચ ૪|૪ માર્ચ]] ૧૪૧૧ના રોજ નક્કી કરી હતી. દંતકથા અનુસાર અહમદશાહ બાદશાહ જ્યારે સાબરમતી નદીને કિનારે ટહેલતા હતા ત્યારે તેમણે એક સસલાંને કુતરાનો પીછો કરતા જોયું. સુલતાન કે જેઓ તેમના રાજ્યની રાજધાની વસાવવા માટેના સ્થળની શોધમાં હતા તેઓ આ બહાદુરીના કારનામાંથી પ્રાભાવિત થઇને સાબરમતી નદી કિનારા નજીકનો જંગલ વિસ્તાર પાટનગરની સ્થાપના માટે નક્કી કર્યો. આ બનાવ એક લોકપ્રિય કહેવતમાં વર્ણવેલ છે: ''જબ કુત્તે પે સસ્સા આયા, તબ બાદશાહને શહેર બસાયા''. ઈ.સ. ૧૪૮૭માં અહમદ શાહના પૌત્ર [[મહમદ બેગડો|મહમદ બેગડા]]એ અમદાવાદની ચોતરફ ૧૦ કી.મી. પરીમીતીનો કોટ ચણાવ્યો, જેમાં ૧૨ દરવાજા અને ૧૮૯ પંચકોણી બુરજોનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{Cite book|author= G Kuppuram|title=India Through the Ages: History, Art, Culture, and Religion|publisher=Sundeep Prakashan|isbn=9788185067087|url= https://books.google.com/?id=AvggAAAAMAAJ&q=ahmedabad+189+bastions+and+over+6,000+battlements.&dq=ahmedabad+189+bastions+and+over+6,000+battlements. |access-date=૨૬ જુલાઇ ૨૦૦૮|page=૭૩૯|year=૧૯૮૮}}</ref> ઈ.સ. ૧૫૫૩માં જ્યારે ગુજરાતના રાજા બહાદુર શાહ ભાગીને દીવ જતા રહ્યા ત્યારે રાજા હુમાયુએ અમદાવાદ પર આંશિક કબજો કર્યો હતો.<ref>''ધ મુઘલ થ્રોન'' by Abraham Eraly pg.47</ref> ત્યાર બાદ અમદાવાદ પર મુઝાફરીદ લોકોનો ફરીથી કબજો થઈ ગયો હતો અને પછી મુગલ રાજા [[અકબર|અકબરે]] અમદાવાદને પાછું પોતાનું રાજ્ય બનાવ્યું. મુગલકાળ દરમ્યાન અમદાવાદ, રાજ્યનું ધમધમતું ઔદ્યોગિક કેન્દ્ર બન્યું જ્યાંથી કાપડ [[યુરોપ]] મોકલાતું. મુગલ રાજા શાહજહાંએ પોતાનો ઘણો સમય અમદાવાદમાં વિતાવ્યો, જે દરમ્યાન તેણે શાહીબાગમાં આવેલો મોતી શાહી મહાલ બનાવડાવ્યો. અમદાવાદ ૧૭૫૮ સુધી મુગલોનું મુખ્યાલય રહ્યું, ત્યાર બાદ તેમણે મરાઠા સામે સમર્પણ કર્યું.<ref>{{Cite book|last=પ્રકાશ|first=ઓમ|title=Encyclopaedic History of Indian Freedom Movement|publisher=અનમોલ પબ્લીકેશન|year=૨૦૦૩|pages=૨૮૨-૨૮૪|isbn=8126109386|url=http://books.google.com/?id=SZ3lI4LANVcC&pg=PA283&dq=ahmedabad+mughal+rule+ended+maratha|access-date=૨૬ જુલાઇ ૨૦૦૮}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> મરાઠાકાળ દરમ્યાન અમદાવાદ તેની ચમક ધીરે ધીરે ખોવા માંડ્યું અને તે પૂનાના પેશ્વા અને બરોડાના ગાયકવાડના મતભેદનો શિકાર બન્યું.<ref name="GNHistory">{{Cite book|last=Kalia|first=Ravi|title=Gandhinagar: Building National Identity in Postcolonial India|publisher=Univ of South Carolina Press|year=૨૦૦૪|chapter=The Politics of Site|isbn=157003544X|pages=30–59|url= http://books.google.com/?id=RVhNO2MwOCAC&pg=PA39&dq=Gaekwad++mughal+ahmedabad |access-date=૨૬ જુલાઇ ૨૦૦૮}}</ref> અંગ્રજોના શાસનકાળ દરમિયાન અમદાવાદ એક મુખ્ય નગર બની ગયું. અહીં તેમણે કોર્ટ, નગરપાલિકા વગેરે સ્થાપ્યાં. કાપડની મિલોને કારણે અમદાવાદ 'પૂર્વનું માંચેસ્ટર' પણ કહેવાતું હતું. મે ૧૯૬૦થી નવા બનેલા ગુજરાત રાજ્યનું પાટનગર બન્યુ. ગાંધીનગર નવું પાટનગર બનવા છતાં અમદાવાદની મહત્તા એવી જ રહી છે. ૧૯૭૪માં એલ.ડી. કોલેજ ઓફ એન્જિનિયરિંગના છાત્રાલયના ભોજનાલયમાં દરમાં ૨૦%નો વધારો થતા તેનો વિરોધ શરૂ થયો, જે [[નવનિર્માણ આંદોલન]]<nowiki/>માં પરિણમ્યો અને ભારતના ઈતિહાસમાં સૌપ્રથમ (અને માત્ર એકવાર) ચૂંટાયેલા મુખ્યમંત્રી - [[ચીમનભાઈ પટેલ|ચીમનભાઈ પટેલે]] આંદોલનને કારણે રાજીનામું આપવું પડ્યું.<ref>{{cite web|last=Shah|first=Ghanshyam|date=20 December 2007|title=60 revolutions—Nav nirman movement|url=http://indiatoday.digitaltoday.in/index.php?option=com_content&issueid=32&task=view&id=2727&acc=high|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081224081015/http://indiatoday.digitaltoday.in/index.php?option=com_content&issueid=32&task=view&id=2727&acc=high|archive-date=24 December 2008|access-date=3 July 2008|work=India Today}}</ref> ૧૯૮૦ના દાયકામાં ૧૯૮૧ અને ૧૯૮૫માં અનામત વિરોધી આંદોલનો થયા. આ આંદોલનને કારણ સમાજના વિવિધ વર્ગો વચ્ચે રમખાણો થયા.<ref>{{cite web|last=Yagnik|first=Achyut|date=May 2002|title=The pathology of Gujarat|url=http://www.india-seminar.com/2002/513/513%20achyut%20yagnik.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20060322112252/http://www.india-seminar.com/2002/513/513%20achyut%20yagnik.htm|archive-date=22 March 2006|access-date=10 May 2006|publisher=Seminar Publications|location=New Delhi}}</ref> [[૨૦૦૧ ગુજરાત ધરતીકંપ|૨૦૦૧ના ધરતીકંપ]]<nowiki/>માં શહેરના ૫૦ જેટલી બહુમાળી ઈમારતો ધરાશયી થઇ અને ૭૫૨ લોકોના મૃત્યુ થયા.<ref>{{cite web|last=Sinha|first=Anil|title=Lessons learned from the Gujarat earthquake|url=http://www.searo.who.int|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20060619151815/http://www.searo.who.int/|archive-date=19 June 2006|access-date=13 May 2006|publisher=WHO Regional Office for south-east Asia}}</ref> તેના પછીના વર્ષે ૩ દિવસ સુધી [[૨૦૦૨ ગુજરાત હિંસા|૨૦૦૨ના ગોધરાકાંડ]]<nowiki/>ની અસરરૂપે હિંદુ-મુસ્લિમ રમખાણો ફાટી નીકળ્યા.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4536199.stm|title=Gujarat riot death toll revealed|work=BBC News|date=11 May 2005|access-date=30 July 2006|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226131020/http://news.indiainfo.com/2005/05/11/1105godhra-rs.html|archive-date=26 February 2009|df=dmy-all}}</ref> ૨૦૦૭-૧૦ દરમિયાન સાબરમતી નદીના કિનારે રીવર ફ્રન્ટ યોજના વિકસાવવામાં આવી. ૨૦૦૮માં અમદાવાદમાં શ્રેણી બંધ બોમ્બ વિસ્ફોટો થયા જેના પરિણામે સંખ્યાબંધ લોકોના મૃત્યુ અને ઈજા થઇ.<ref>{{Cite news|url=http://www.ibnlive.com/news/index.html|title=17 bomb blasts rock Ahmedabad, 15 dead|date=26 July 2008|publisher=CNN-IBN|access-date=26 July 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080628002847/http://www.ibnlive.com/news/index.html|archive-date=28 June 2008|url-status=dead}}</ref> આંતકવાદી સંગઠન ''હરકત-એ-જિહાદ'' આ કૃત્ય પાછળ જવાબદાર હતું.<ref>{{cite news|url=http://cnnwire.blogs.cnn.com/2008/07/27/india-blasts-toll-up-to-37/|title=India blasts toll up to 37|date=27 July 2008|publisher=[[CNN]]|access-date=27 July 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080802233922/http://cnnwire.blogs.cnn.com/2008/07/27/india-blasts-toll-up-to-37/|archive-date=2 August 2008|url-status=dead}}</ref> ૨૦૦૯માં અમદાવાદ શહેરમાં [[અમદાવાદ બીઆરટીએસ|બી.આર.ટી.એસ.]] સુવિધા શરૂ થઇ, જેને લીધે શહેરમાં માર્ગપરિવહનનું એક તદ્દન નવું માળખું અસ્તિત્વમાં આવ્યું છે અને અમદાવાદના પશ્ચિમના વિસ્તારોને સળંગ બસ સેવા દ્વારા પૂર્વના વિસ્તારો સાથે સાંકળી લેવામાં આવ્યું છે, જેના કારણે અમદાવાદની બંને દિશાના નાગરિકોનું અંતર ઘટી ગયું છે.<ref>{{cite web|url= http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-27/ahmedabad/28075270_1_brts-buses-ajl-chandranagar|title= BRTS bridges city's east-west divide|last= કુમાર|first= મનિષ|date= ૨૭ ડિસેમ્બર ૨૦૦૯|work= સમાચાર|publisher= ધ ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા|access-date= ૨૫ મે ૨૦૧૩|archive-date= 2011-08-11|archive-url= https://web.archive.org/web/20110811034259/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-27/ahmedabad/28075270_1_brts-buses-ajl-chandranagar|url-status= dead}}</ref> અમદાવાદ આજે ધીકતું વ્યાપારી કેન્દ્ર છે. અમદાવાદ મુખ્યત્વે ૩ ભાગમાં વહેંચાયેલું છે. જૂનું શહેર મુંબઈ દિલ્હી રેલવે લાઇન અને સાબરમતી નદીની વચ્ચે વસેલ છે. રેલવે લાઇનની પૂર્વે ઔધોગિક વિકાસ થથો છે જયારે નવું શહેર જે નદીની પશ્ચિમ દિશામાં વિકસેલ છે. જુનું શહેર ગીચ છે જ્યારે નવું શહેર ઘણું વ્યવસ્થિત અને પહોળા રસ્તા વાળુ છે. વ્યાપારી કેન્દ્ર હોવા ઉપરાંત અમદાવાદ એક મહત્વનું ઔધોગિક કેન્દ્ર છે, જેમાં કાપડ, રંગ, રસાયણ અને આભુષણોને લગતા ઉધોગો મુખ્ય છે. ==ભૂગોળ== {{મુખ્ય|અમદાવાદની ભૂગોળ}} અમદાવાદ પશ્ચિમ ભારતમાં ઉત્તર-મધ્ય ગુજરાતમાં સમુદ્રની સપાટીથી ૫૩ મીટર (૧૭૪ ફીટ)ની ઊંચાઈએ સાબરમતી નદીના કિનારે સ્થિત છે. જે ૪૬૪.૧૬ ચો. કિમી (૧૭૯ ચો. માઇલ) જેટલા વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છે.<ref name="AMC">{{cite web|title=Amdavad city|url=http://www.egovamc.com/AhmCity/introduction_Eng.aspx|access-date=૨૦ જુન ૨૦૧૨|archive-date=2013-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130627122123/http://www.egovamc.com/AhmCity/introduction_Eng.aspx|url-status=dead}}</ref> શહેર એક સૂકા અને રેતાળ વિસ્તારમાં આવેલું છે. શહેરમાં અનેક તળાવો છે, જે પૈકીનું સૌથી પ્રખ્યાત અને અમદાવાદની ઓળખ સમાન [[કાંકરિયા તળાવ]] છે. આ ઉપરાંત [[વસ્ત્રાપુર તળાવ]], નારોલ/સરખેજ પાસે [[ચંડોળા તળાવ]], બાપુનગરમાં લાલબહાદુર શાસ્ત્રી તળાવ, જીવરાજ પાર્કમાં મલાવ તળાવ, વટવાનું બીબી તળાવ વગેરે અન્ય મોટા તળાવો છે. == વસ્તી == ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે અમદાવાદની વસ્તી ૫૬,૩૩,૯૨૭ હતી જે અમદાવાદને ભારતમાં સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતું પાંચમા ક્રમનું શહેર બનાવે છે.<ref name=2011census/> શહેરના વ્યાપને ગણતા અમદાવાદની વસ્તી ૬૩,૫૭,૬૯૩ની હતી, જે હવે ૭૬,૫૦,૦૦૦ની અંદાજીત છે, તેને ભારતમાં સાતમાં ક્રમનું સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતું શહેર (વ્યાપ સાથે) બનાવે છે.<ref name="citypop India aggs" /><ref name="citypop world aggs">{{cite web|title=Major Agglomerations of the World – Population Statistics and Maps|url=http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html|website=citypopulation.de|date=1 January 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160402222958/http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html|archive-date=2 April 2016}}</ref> શહેરની સાક્ષરતા ૮૯.૬૨%; જેમાં પુરુષો ૯૩.૯૬% અને સ્ત્રીઓની સાક્ષરતા ૮૪.૮૧% છે.<ref name=2011census/> અમદાવાદનો જાતિ ગુણોત્તર ૨૦૧૧માં ૧૦૦૦ પુરુષોએ ૮૯૭ સ્ત્રીઓનો હતો.<ref name=2011census /> {{IndiaCensusPop|state= |title= અમદાવાદનો વસ્તી વધારો |1871= 116900 |1901= 185900 |1911= 216800 |1921= 270000 |1931= 313800 |1941= 595200 |1951= 788300 |1961= 1149900 |1971= 1950000 |1981= 2515200 |1991= 3312200 |2001= 4525013 |2011= 5633927 |2015= 6928352 |2020= 7868633 |footnote= સ્ત્રોત:<ref name=2011census>{{cite web|title=Ahmedabad City Census 2011 data|url=http://www.census2011.co.in/census/city/314-ahmedabad.html|access-date=28 May 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140518023223/http://www.census2011.co.in/census/city/314-ahmedabad.html|archive-date=18 May 2014}}</ref><ref name="censusindia1">{{cite web|url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm|title=Historical Census of India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm|archive-date=17 February 2013|access-date=22 March 2014}}</ref> <ref name="census2020">{{cite web|url=https://www.populationu.com/cities/ahmedabad-population|title=Ahmedabad Population|access-date=2021-08-05|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805145223/https://www.populationu.com/cities/ahmedabad-population|url-status=live}}</ref> }} == પરિવહન == {{મુખ્ય|અમદાવાદ બીઆરટીએસ}} અમદાવાદ શહેરની બી.આર.ટી.એસ. સેવા, જેની દેખરેખ અમદાવાદ જનમાર્ગ લિમિટેડ હેઠળ ચાલી રહી છે,જે [[અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન]]ની પેટાકંપની છે. તે [[સેપ્ટ યુનિવર્સિટી]] દ્વારા રચાયેલ છે. આ સેવાનો પહેલો ભાગ જે આર.ટી.ઓ. અને પીરાણાને જોડતો બનાવેલો, જેનુ ઉદ્ઘાટન [[ગુજરાતના મુખ્યમંત્રીઓ|ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી]] [[નરેન્દ્ર મોદી]]એ ૧૪ ઑક્ટોબર ૨૦૦૯ના રોજ કર્યુ હતુ. બીજો ભાગ જે ચંદ્રનગર અને [[કાંકરિયા તળાવ]]ને જોડતો બનાવેલો છે, સંપૂર્ણ બી.આર.ટી.એસ. સેવા હાલમાં કાર્યરત છે. '''અમદાવાદ મેટ્રો''' પરિવહનની વાત કરીએ તો હવે મોટી સંખ્યામાં લોકો મેટ્રોનો ઉપયોગ પણ કરી રહ્યા છે. જે સમયની સાથે પૈસા પણ બનાવી રહ્યા છે. લોકો સરળતાથી એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ એ પણ ટ્રાફિક વગર પહોંચી રહ્યા છે.(સોર્સ- [https://www.gujaratijagran.com/gujarat/ahmedabad/ahmedabad-metro-guide-how-to-go-sabarmati-ashram-by-metro-train-398505 ગુજરાતી જાગરણ]) <ref>ગુજરાતી જાગરણ [https://www.gujaratijagran.com/gujarat/ahmedabad/ahmedabad-metro-guide-how-to-go-sabarmati-ashram-by-metro-train-398505]</ref> == મહત્વ == * [[સરદાર પટેલ|સરદાર પટેલે]] અમદાવાદથી રાજકીય ક્ષેત્રમાં જંપલાવ્યું હતું. * [[મહાત્મા ગાંધી]]એ સાબરમતી નદીના પશ્ચિમ તીરે કોચરબ આશ્રમની સ્થાપના કરી જે આજે [[કસ્તુરબા]] આશ્રમ તરીકે ઓળખાય છે અને બીજો આશ્રમ વાડજ નજીક સાબરમતી વિસ્તારમાં સ્થાપ્યો જે આજે [[ગાંધી આશ્રમ]] તરીકે ઓળખાય છે. અંગ્રજોના શાસન કાળ દરમિયાન ગાંધીજીના લીધે અમદાવાદ [[ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ]]નું મુખ્ય મથક બની રહ્યું. * [[ગુજરાત વિદ્યાપીઠ]]ની સ્થાપના ગાંધીજીએ ૧૯૨૦ માં અમદાવાદ માં કરી. * [[વિક્રમ સારાભાઈ|ડો. વિક્રમ સારાભાઈ]] નો ઉછેર અમદાવાદમાં થયો અને સારાભાઈ ઉદ્યોગ અમદાવાદમાં વિકસ્યો. તેમના સહયોગથી ભારતીય અવકાશ સંશોધન કેન્દ્ર(ઈસરો), ટેક્ષટાઇલ સંશોધન કેન્દ્ર (અટીરા) અને [[ભૌતિક અનુસંધાન પ્રયોગશાળા]] (પી.આર.એલ.) અમદાવાદમાં સ્થપાયા. * [[કસ્તુરભાઈ લાલભાઈ]] અને લાલભાઈ દલપતભાઈ જેવા ઉદ્યોગપતિઓના પ્રયત્ન અને સહયોગથી ગુજરાત યુનિવર્સિટી સંકુલમાં [[લાલભાઈ દલપતભાઈ ઈજનેરી મહાવિદ્યાલય]] (એલ. ડી. એન્જીનીયરીંગ) અને એલ. ડી. આર્ટસ કોલેજો અને બીજી સંસ્થાઓ સ્થપાઇ. * ભારત અને એશિયાની પ્રથમ કક્ષાની સંસ્થા [[ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેનેજમેન્ટ અમદાવાદ]] (આઇ.આઇ.એમ.) અમદાવાદમાં આવેલી છે. તે સિવાયની નેશનલ ઇન્સ્ટીટયુટ ઓફ ડીઝાઇન, ધીરુભાઈ અંબાણી ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ કોમ્યુનિકેશન એન્ડ ઇન્ફર્મેશન ટેકનોલોજી (DA-IICT) અને પ્લાઝમા અનુસંધાન સંસ્થાન ([http://www.ipr.res.in/ IPR]) પણ અમદાવાદમાં આવેલ છે. * અમદાવાદ આજે અન્ય મેટ્રો શહેરો જેવા કે [[મુંબઈ]], [[દિલ્હી]], [[કોલકાતા|કોલકત્તા]], [[ચેન્નાઈ]] ની સમકક્ષ બની ગયેલ છે. *અમદાવાદ ભારતનું પ્રથમ શહેર છે, જે બી.આર.ટી.એસ, મેટ્રો તથા ઍ.ઍમ.ટી.ઍસ.ની સુવિધા ધરાવે છે. == ૨૦૩૬ ઓલિમ્પિક રમતો == અમદાવાદ '''૨૦૩૬ની ઓલિમ્પિક રમતોના''' યજમાન બનવા માટે દાવેદારી કરવાની તૈયારીમાં છે. રાજ્ય સરકારે તૈયારીનું ચોક્કસ આયોજન કર્યું છે. ઓલિમ્પિક ગેમ્સની વિવિધ રમતો અમદાવાદ અને [[ગાંધીનગર]]માં રાખવાની યોજના છે, જ્યારે દરિયાઈ રમતો માટે સૌરાષ્ટ્રના દરિયાકાંઠાની પસંદગી કરવામાં આવી છે. ઓલિમ્પિક વિલેજ બનાવવા માટે [[ભાટ (તા. ગાંધીનગર)|ભાટ]] પાસેની જમીન નક્કી કરવામાં આવી છે. [[નરેન્દ્ર મોદી સ્ટેડિયમ]]માં ઉદ્ઘાટન અને સમાપન સમારોહો યોજાશે.<ref>{{cite web|title=Olympics to be held in Ahmedabad, Gandhinagar; water sports in Riverfront, Saurashtra sea; Olympic village in Bhat|url=https://www.divyabhaskar.co.in/local/gujarat/ahmedabad/news/olympics-to-be-held-in-ahmedabad-gandhinagar-water-sports-in-riverfront-saurashtra-sea-olympic-village-in-bhat-130719980.html|access-date=2023-09-08|publisher=Divya Bhaskar|archive-date=2023-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230908102210/https://www.divyabhaskar.co.in/local/gujarat/ahmedabad/news/olympics-to-be-held-in-ahmedabad-gandhinagar-water-sports-in-riverfront-saurashtra-sea-olympic-village-in-bhat-130719980.html|url-status=live}}</ref> <ref>{{Cite web|title=2036ના ઓલિમ્પિકની યજમાની કરવા ગુજરાતમાં તૈયારીઓ પુરજોશમાં|url=https://www.etvbharat.com/gujarati/gujarat/state/ahmedabad/gujarat-to-host-olympics-games-2036-preparations-in-full-swing-at-the-worlds-largest-narendra-modi-stadium-in-ahmedabad/gj20221228221135324324836|access-date=2023-09-08|website=ETV Bharat News|language=gu|archive-date=2023-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230908102205/https://www.etvbharat.com/gujarati/gujarat/state/ahmedabad/gujarat-to-host-olympics-games-2036-preparations-in-full-swing-at-the-worlds-largest-narendra-modi-stadium-in-ahmedabad/gj20221228221135324324836|url-status=live}}</ref> <ref>{{Cite web|title=2036 ઓલિમ્પિક ગેમ્સની યજમાની કરશે અમદાવાદ, ફેબ્રુઆરી-2024 સુધીમાં કામ થશે શરું|url=https://www.iamgujarat.com/gujarat/ahmedabad/ahmedabad-bid-to-host-the-2036-olympic-games-work-to-start-by-february-2024/articleshow/102664936.cms|access-date=2023-09-08|website=I am Gujarat|language=gu|archive-date=2023-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230908102203/https://www.iamgujarat.com/gujarat/ahmedabad/ahmedabad-bid-to-host-the-2036-olympic-games-work-to-start-by-february-2024/articleshow/102664936.cms|url-status=live}}</ref> == જોવાલાયક સ્થળો == {| Border="1" cellpadding="3" cellspacing="1" style="border:3px ridge LightBlue; box-shadow: 5px 5px 20px #aaaaaa;" width="75%" |- |bgcolor = "AliceBlue" valign="top" | * [[ગાંધી આશ્રમ]] * [[સરદાર પટેલ સ્મારક ભવન]] * [[કાંકરિયા તળાવ]] * [[નગીના વાડી]] * [[હઠીસિંહનાં દેરા]] * [[સાયન્સ સીટી]] * [[સીદીસૈયદની જાળી]] * [[જામા મસ્જિદ, અમદાવાદ|જુમ્મા મસ્જિદ]] * [[ઝૂલતા મિનારા]] | bgcolor = "GhostWhite" valign="top" | * [[સ્વામિનારાયણ મંદિર, અમદાવાદ|કાલુપુર સ્વામિનારાયણ મંદિર]] * [[ઇસ્કોન મંદિર]] * [[સ્મૃતિ મંદિર, ઘોડાસર]] * વૈષ્ણોદેવી મંદિર * [[ભાગવત વિદ્યાપીઠ]] * [[વસ્ત્રાપુર તળાવ]] * કેમ્પ હનુમાન * [[ભદ્રનો કિલ્લો]] * ભદ્રકાળી મંદિર | bgcolor = "AliceBlue" valign="top" | * શાહીબાગ સ્વામિનારાયણ મંદિર * આદિવાસી સંગ્રહાલય, [[ગુજરાત વિદ્યાપીઠ]] * [[સરખેજ રોઝા|સરખેજનો રોઝો]] * [[કેલિકો વસ્ત્ર સંગ્રહાલય|કેલિકો મ્યુઝિયમ]] * [[લાલભાઈ દલપતભાઈ સંગ્રહાલય|લા.દ. સંગ્રહાલય]] * [[માણેક ચોક]] * [[રાણીનો હજીરો]] * સાબરમતી રિવર ફ્રન્ટ * ઓટોવર્લ્ડ વિન્ટેજ કાર મ્યુઝિયમ | bgcolor = "GhostWhite" valign="top" | * તિરૂપતિ બાલાજી મંદિર, એસ. જી. માર્ગ * વિક્રમ સારાભાઈ અવકાશ પ્રદર્શન, ઈસરો * અટલબ્રિજ |} == છબીઓ == <gallery> ચિત્ર:Amdavad Aerial.jpg|સાબરમતી નદી પર આવેલા નવ પુલોનો એક '''નહેરુ પુલ''', જે શહેરના પૂર્વ અને પશ્ચિમ વિસ્તારને જોડે છે. ચિત્ર:Altstadt Ahmedabad.jpg|અમદાવાદ શહેરની એક [[પોળ]]<nowiki/>નું દ્રશ્ય ચિત્ર:Sidi Saiyyad Ni Jaali.jpg|સીદી સૈયદની જાળી ચિત્ર:Ahmedabad-VijaliGhar.jpg|સીદી સૈયદની જાળીએથી વીજળીઘરની દિશામાં પાડેલ છબી ચિત્ર:Shree Swaminarayan Sampraday, Ahmedabad.jpg|સ્વામીનારાયણ મંદિર, કાલુપુર, અમદાવાદ ચિત્ર:Sanskar Kendra Museum.JPG|[[સંસ્કાર કેન્દ્ર]] ચિત્ર:Aerial shot of Ahmedabad city, the Sabarmati river, and bridges.jpg|અમદાવાદ શહેર, સાબરમતી નદી, અને તેની ઉપરના પુલોનું વિહંગદૃશ્ય </gallery> ==હવામાન== ૧૯મી મે ૨૦૧૬ના દિવસે બપોરે ૪૮ ડીગ્રી સેન્ટીગ્રેડ તાપમાન નોંધાવાની સાથે અમદાવાદમાં તાપમાનનો છેલ્લા ૧૦૦ વર્ષનો રેકોર્ડ તુટ્યો હતો. છેલ્લે ૧૭મી મે ૧૯૧૬ના દિવસે ૪૭.૮ ડીગ્રી સેન્ટીગ્રેડ તાપમાન નોંધાયું હતું.<ref>{{cite web|title=અમદાવાદના તાપમાન વિષેના નવગુજરાત સમયમાં પ્રથમ પાને સમાચાર|url=http://epaper.navgujaratsamay.com/epaperimages//20052016//20052016-md-hr-1.pdf|access-date=૨૦ મે ૨૦૧૬|archive-date=2019-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190326083954/https://epaper.navgujaratsamay.com/epaperimages//20052016//20052016-md-hr-1.pdf|url-status=live}}</ref> {{weather box |width = auto |location = અમદાવાદ |metric first = Yes |single line = Yes |Jan record high C = 33 |Feb record high C = 38 |Mar record high C = 41 |Apr record high C = 42.8 |May record high C = 43 |Jun record high C = 43.4 |Jul record high C = 39 |Aug record high C = 39 |Sep record high C = 42 |Oct record high C = 40 |Nov record high C = 38 |Dec record high C = 32 |Jan high C = 28.3 |Feb high C = 30.4 |Mar high C = 35.6 |Apr high C = 39.8 |May high C = 41.5 |Jun high C = 38.4 |Jul high C = 33.4 |Aug high C = 31.8 |Sep high C = 34.0 |Oct high C = 35.8 |Nov high C = 32.8 |Dec high C = 29.3 |Jan low C = 11.8 |Feb low C = 13.9 |Mar low C = 18.9 |Apr low C = 23.7 |May low C = 26.2 |Jun low C = 27.2 |Jul low C = 25.6 |Aug low C = 24.6 |Sep low C = 24.2 |Oct low C = 21.1 |Nov low C = 16.6 |Dec low C = 13.2 |Jan record low C = 7 |Feb record low C = 6 |Mar record low C = 10 |Apr record low C = 18 |May record low C = 18 |Jun record low C = 22 |Jul record low C = 22 |Aug record low C = 21 |Sep record low C = 20 |Oct record low C = 13 |Nov record low C = 10 |Dec record low C = 5 |rain colour = green |Jan rain mm = 2.0 |Feb rain mm = 1.0 |Mar rain mm = 0 |Apr rain mm = 3.0 |May rain mm = 20.0 |Jun rain mm = 103.0 |Jul rain mm = 247.0 |Aug rain mm = 288.0 |Sep rain mm = 83.0 |Oct rain mm = 23.0 |Nov rain mm = 14.0 |Dec rain mm = 5.0 |Jan rain days = 0.3 |Feb rain days = 0.3 |Mar rain days = 0.1 |Apr rain days = 0.3 |May rain days = 0.9 |Jun rain days = 4.8 |Jul rain days = 13.6 |Aug rain days = 15.0 |Sep rain days = 5.8 |Oct rain days = 1.1 |Nov rain days = 1.1 |Dec rain days = 0.3 |unit rain days = 0.1 mm |Jan sun = 288.3 |Feb sun = 274.4 |Mar sun = 279.0 |Apr sun = 297.0 |May sun = 328.6 |Jun sun = 237.0 |Jul sun = 130.2 |Aug sun = 111.6 |Sep sun = 222.0 |Oct sun = 291.4 |Nov sun = 273.0 |Dec sun = 288.3 |source 1 = HKO<ref>{{cite web|title=અમદાવાદ-હવામાન|url=http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/asia/india/ahmedabad_e.htm|access-date=૧ મે ૨૦૧૨|archive-date=2019-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815210058/http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/asia/india/ahmedabad_e.htm|url-status=dead}}</ref> }} == આ પણ જુઓ == * [[અમદાવાદના દરવાજા]] * [[અમદાવાદની પોળોની યાદી|અમદાવાદની પોળો]] == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == {{Commons category|Ahmedabad|અમદાવાદ}} {{wikivoyage|Ahmedabad|અમદાવાદ}} * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} * [https://ahmedabadcity.gov.in/portal/index.jsp અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન, અધિકૃત વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200710014510/https://ahmedabadcity.gov.in/portal/index.jsp |date=2020-07-10 }} * [https://ahmedabaddp.gujarat.gov.in/gu/home અમદાવાદ જિલ્લા પંચાયત, અધિકૃત વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200615084226/https://ahmedabaddp.gujarat.gov.in/gu/Home |date=2020-06-15 }} {{અમદાવાદ શહેર}} {{૧૦ લાખથી વધુ વસ્તીવાળા ભારતના શહેરો}} [[શ્રેણી:અમદાવાદ]] [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો]] [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો]] exqc4rvudmq2h9p1cgrtx0taro57vj6 905175 905174 2026-09-11T08:17:34Z Dsvyas 561 [[Special:Contributions/~2026-49341-57|~2026-49341-57]] ([[User talk:~2026-49341-57|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:KartikMistry|KartikMistry]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 897533 wikitext text/x-wiki {{ઉમદા લેખ}} {{Infobox settlement | name = અમદાવાદ | other_name = અહમદાબાદ, કર્ણાવતી | settlement_type = મેટ્રોપોલિટન શહેર | image_skyline = | image_alt = | image_caption = '''સમઘડી દિશામાં ડાબે ઉપરથી:''' <br />[[સાબરમતી આશ્રમ]], [[હઠીસિંહનાં દેરાં]], [[નરેન્દ્ર મોદી સ્ટેડિયમ]], [[સાબરમતી રિવરફ્રન્ટ]], [[કાંકરિયા તળાવ]] | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Gujarat#India3 | pushpin_label_position = center | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ગુજરાતમાં અમદાવાદનું સ્થાન | coordinates = {{coord|23.03|72.58|display=inline}} | subdivision_type = દેશ | subdivision_name = {{flag|ભારત}} | subdivision_type1 = [[ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો|રાજ્ય]] | subdivision_type2 = [[ગુજરાતના જિલ્લાઓ|જિલ્લો]] | subdivision_name1 = [[ગુજરાત]] | subdivision_name2 = [[અમદાવાદ જિલ્લો|અમદાવાદ]] | established_title = સ્થાપના | established_date = ૧૪૧૧ | named_for = [[અહમદશાહ|અહમદ શાહ પહેલો]] | government_type = મેયર-કાઉન્સિલ | governing_body = [[અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન]] | leader_title = મેયર | leader_name = પ્રતિભાબેન જૈન<ref>{{Cite web|last=PTI|title=BJP corporator Pratibha Jain elected as mayor of Ahmedabad; Vadodara too gets new mayor|url=https://www.deccanherald.com/india/gujarat/bjp-corporator-pratibha-jain-elected-as-mayor-of-ahmedabad-vadodara-too-gets-new-mayor-2681357|access-date=2023-10-10|website=Deccan Herald|language=en|archive-date=2024-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20240120063654/https://www.deccanherald.com/india/gujarat/bjp-corporator-pratibha-jain-elected-as-mayor-of-ahmedabad-vadodara-too-gets-new-mayor-2681357|url-status=live}}</ref> | leader_title2 = ડેપ્યુટી મેયર | leader_name2 = જતિન પટેલ | leader_title3 = મ્યુનિસિપલ કમિશ્નર | leader_name3 = મુકેશ કુમાર<ref>{{cite web |title=Municipal Commissioner :: Ahmedabad Municipal Corporation |url=https://ahmedabadcity.gov.in/portal/jsp/Static_pages/corp_comm.jsp |website=ahmedabadcity.gov.in |access-date=20 June 2020 |archive-date=11 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711130737/https://ahmedabadcity.gov.in/portal/jsp/Static_pages/corp_comm.jsp |url-status=live }}</ref> | leader_title4 = પોલિસ કમિશ્નર | leader_name4 = સંજય શ્રીવાસ્તવ<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/city-police-chief-visits-stadium-ashram/articleshow/74125656.cms|title=City police chief visits stadium, ashram {{!}} Ahmedabad News - Times of India|last1=Feb 14|first1=TNN {{!}}|last2=2020|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-02-19|last3=Ist|first3=04:42|archive-date=14 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200214211834/https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/city-police-chief-visits-stadium-ashram/articleshow/74125656.cms|url-status=live}}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name='Municipal Extensions'>{{cite web|title=Expansion of Municipal Corporations|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/gujarat-municipal-limits-of-six-cities-expanded/articleshow/76459795.cms|access-date=19 November 2020|archive-date=18 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818194323/https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/gujarat-municipal-limits-of-six-cities-expanded/articleshow/76459795.cms|url-status=live}}</ref><ref name='Municipalities have extension in Gujarat'>{{cite web|title=Municipalities have extension in Gujarat|url=https://www.gnsnews.co.in/municipal-corporation-limits-of-5-cities-including-gandhinagar-extended/|access-date=19 November 2020|archive-date=20 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920101249/https://www.gnsnews.co.in/municipal-corporation-limits-of-5-cities-including-gandhinagar-extended/|url-status=live}}</ref><ref name='AMC Expands'>{{cite web|title=AMC Expansion|url=https://citizenmatters.in/ahmedabad-municipal-corporation-expansion-real-estate-calls-shots-21022|access-date=19 November 2020|archive-date=16 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116144630/https://citizenmatters.in/ahmedabad-municipal-corporation-expansion-real-estate-calls-shots-21022|url-status=live}}</ref><ref name="AMC"/> | area_total_km2 = 505.00 | area_urban_km2 = 1,866 | area_urban_footnotes = <ref>{{Cite web|url=http://www.auda.org.in/Content/about-us-42|title=About Us {{!}} AUDA|website=www.auda.org.in|access-date=2020-02-20|archive-date=20 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200220004611/http://www.auda.org.in/Content/about-us-42|url-status=live}}</ref> | area_rank = ભારતમાં ૬ઠ્ઠો (ગુજરાતમાં ૨જો) | elevation_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://ahmedabadcity.gov.in/portal/jsp/Static_pages/about_amc.jsp |title=About The Corporation: Ahmedabad Today |access-date=24 April 2018 |publisher=Ahmdabad Municipal Corporation |archive-url=https://web.archive.org/web/20180425114642/https://ahmedabadcity.gov.in/portal/jsp/Static_pages/about_amc.jsp |archive-date=25 April 2018 |url-status=live }}</ref> | elevation_m = 53 | population_total = 5633927 | population_as_of = ૨૦૧૧ | population_footnotes = <ref name=2011census/> | population_density_km2 = auto | population_urban = 6357693 | population_urban_footnotes = <ref name=UA>{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/India-Gujarat.html|title=Gujarāt (India): State, Major Agglomerations & Cities – Population Statistics in Maps and Charts|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160430115558/http://www.citypopulation.de/India-Gujarat.html|archive-date=30 April 2016}}</ref> | population_rank = ૫મો | population_demonym = અમદાવાદી | timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]] | utc_offset1 = +૫:૩૦ | postal_code_type = પિનકોડ | postal_code = ૩૮૦ ૦XX | area_code = ૦૭૯ | registration_plate = GJ-01 (પશ્ચિમ), GJ-27 (પૂર્વ), GJ-38 (બાવળા, ગ્રામીણ)<ref>{{Cite web|last1=Kaushik|first1=Himanshu|last2=Jan 3|first2=Niyati Parikh / TNN /|last3=2019|last4=Ist|first4=03:16|title=GJ-01 series registers 12% drop in one year {{!}} Ahmedabad News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/gj-01-series-registers-12-drop-in-one-year/articleshow/67356737.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808104137/https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/gj-01-series-registers-12-drop-in-one-year/articleshow/67356737.cms|archive-date=2020-08-08|access-date=2020-08-08|website=The Times of India|language=en}}</ref> | blank_name_sec1 = જાતિ પ્રમાણ | blank_info_sec1 = ૧.૧૧<ref>{{cite web|title=Distribution of Population, Decadal Growth Rate, Sex-Ratio and Population Density|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/gujarat/table-1.xls|work=[[2011 census of India]]|publisher=[[Government of India]]|access-date=21 March 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113182831/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/gujarat/table-1.xls|archive-date=13 November 2011}}</ref> [[પુરુષ|♂]]/[[સ્ત્રી|♀]] | blank2_name = સાક્ષરતા દર | blank2_info = 89.62<ref name=2011census/> | footnotes = સંદર્ભ: ભારતની વસ્તી ગણતરી.<ref>{{cite web|title=Ahmedabad (Ahmedabad) District : Census 2011 data|url=http://www.census2011.co.in/census/district/188-ahmadabad.html|work=census2011|access-date=28 May 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140612111531/http://www.census2011.co.in/census/district/188-ahmadabad.html|archive-date=12 June 2014}}</ref> | blank_name_sec2 = મેટ્રોપોલિસ GDP/PPP | blank_info_sec2 = ૭૦&nbsp;અબજ ડોલર | demographics_type1 = ભાષા | demographics1_title1 = અધિકૃત | demographics1_info1 = [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]] | demographics1_title2 = | demographics1_info2 = | website = {{URL|ahmedabadcity.gov.in/}} | સ્થિતિ = યોગ્ય }} '''અમદાવાદ''' ({{ઉચ્ચારણ|amdavad.ogg}}) [[ગુજરાત]] રાજ્યનું સૌથી મોટુંં અને વસ્તી પ્રમાણે [[ભારત]]નું પાંચમા અને શહેરી વસ્તી પ્રમાણે સાતમા ક્રમનું શહેર છે.<ref name="citypop India aggs">{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/India-Agglo.html|title=India: States and Major Agglomerations – Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information|date=29 September 2016|website=citypopulation.de|archive-url = https://web.archive.org/web/20141217011539/http://citypopulation.de/India-Agglo.html|archive-date=17 December 2014|url-status=live}}</ref> [[સાબરમતી]] નદીના કિનારે વસેલું આ શહેર [[અમદાવાદ જિલ્લો|અમદાવાદ જિલ્લા]]નું મુખ્ય મથક છે અને ૧૯૬૦થી ૧૯૭૧ સુધી ગુજરાત રાજ્યનું પાટનગર રહી ચૂક્યું છે. અંગ્રેજ શાસન દરમ્યાન અમદાવાદ એક આધુનિક અને મોટુંં શહેર બની ગયું હતું. તે દરમિયાન તેને બોમ્બે પ્રેસિડેન્સીનો એક ભાગ બનાવી દેવામાં આવ્યું. અમદાવાદ ત્યારે પણ ગુજરાત પ્રદેશનો એક અગત્યનો ભાગ રહ્યું. કાપડ ઉદ્યોગનું તે મુખ્ય સ્થળ હતું અને અહીં સ્થપાયેલા ટેક્સ્ટાઈલ ઉદ્યોગને કારણે તેને 'માન્ચેસ્ટર ઑફ ધ ઈસ્ટ' તરીકે ઓળખવામાં આવતું હતું. == ઇતિહાસ == [[ચિત્ર:Cloth map of ahmedabad.jpg|thumb|left|200px|એક કપડા પર અમદાવાદનો નકશો, ૧૯મી સદી]] પુરાતત્વીય પુરાવા સૂચવે છે કે અમદાવાદ આસપાસનો વિસ્તાર ૧૧મી સદીથી વસવાટ ધરાવે છે અને તે આશાપલ્લી અથવા તો [[આશાવલ]] નામથી ઓળખાતો હતો.<ref>{{Cite book|author= Jane Turner|title=The Dictionary of Art|publisher=Grove|volume=1|isbn=9781884446009|page=૪૭૧|year=૧૯૯૬}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ashaval.com/history-behind-names-of-ahmedabad-1110169/|title=The History behind the names of Ahmedabad City.|last=Rai|first=Neha|date=2018-11-28|website=Ashaval.com|language=en-US|access-date=2019-09-28|archive-date=2019-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190928161704/https://ashaval.com/history-behind-names-of-ahmedabad-1110169/|url-status=dead}}</ref> એ વખતે અણહીલવાડના [[કર્ણદેવ સોલંકી|સોલંકી રાજા કરણદેવે]] આશાવલના ભીલ રાજા<ref>{{Cite book|last1=મિચેલ|first1=જ્યોર્જ|last2=શાહ|first2=સ્નેહલ|last3=બરટોન-પેજ|first3=જોહન|last4=મેહતા|first4=દિનેશ|title=અમદાવાદ|publisher=માર્ગ પબ્લિકેશન|date=૨૮ જુલાઇ ૨૦૦૬|isbn=8185026033|pages=૧૭-૧૯}}</ref> સામે યુદ્ધ જાહેર કર્યું અને કર્ણાવતી નામના શહેરની સ્થાપના કરી, જે અત્યારે સાબરમતી નદી પાસેનો મણીનગર વિસ્તાર તરીકે ઓળખાય છે. [[સોલંકી વંશ]]નું રાજ ૧૩મી સદી સુધી ચાલ્યું, ત્યાર બાદ ગુજરાતનું સંચાલન ધોળકાના [[વાઘેલા વંશ]]ના હાથમાં આવ્યું. સન ૧૪૧૧માં મુસલમાનોના ભારત પરના આક્રમણ દરમ્યાન કર્ણાવતી પર દિલ્હીના સુલતાને વિજય મેળવ્યો અને ગુજરાતમાં મુઝફ્ફરીદ વંશની સ્થાપના કરી. ગુજરાત સલ્તનત બની અને સુલતાન [[અહમદશાહ|અહમદશાહે]] (મૂળ નામ: નાસીરુદીન અહમદશાહ) પાટનગર તરીકે કર્ણાવતી પાસેની જગા પસંદ કરી. તેનું નામ પોતાના નામ પરથી 'અહમદાબાદ' રાખ્યું. સમય જતાં તે અપભ્રંશ થઈને 'અમદાવાદ'<ref>{{Cite book|title=સેતુ શહેર મેપ: અમદાવાદ-ગાંધીનગર |publisher=સેતુ પબલીકેશન |year=૧૯૯૮ | page=૧}}</ref> તરીકે ઓળખાવા લાગ્યું. અહમદશાહે [[ફેબ્રુઆરી ૨૬|૨૬ ફેબ્રુઆરી]] ૧૪૧૧ના રોજ શહેરનો પાયો [[માણેક બુરજ|માણેક બુર્જ]] પાસે નાખ્યો<ref name="Pandya 2010">{{cite web | last=Pandya | first=Yatin | title=In Ahmedabad, history is still alive as tradition | website=dna | date=૧૪ નવેમ્બર ૨૦૧૦ | url=http://www.dnaindia.com/analysis/column-in-ahmedabad-history-is-still-alive-as-tradition-1466396 | access-date=૨૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૬ | archive-date=2016-08-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160804080254/http://www.dnaindia.com/analysis/column-in-ahmedabad-history-is-still-alive-as-tradition-1466396 | url-status=live }}</ref> (૧.૨૦ બપોરે, ગુરૂવાર, ધુ અલ-કિદાહ, હિજરી વર્ષ ૮૧૩<ref>{{cite web|url=http://www.egovamc.com/AhmCity/history.aspx|title=History|website=[[અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન]]|access-date=૨૭ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૬|archive-url=https://web.archive.org/web/20160223012426/http://egovamc.com/AhmCity/history.aspx|archive-date=2016-02-23|quote=Jilkad is anglicized name of the month [[Dhu al-Qi'dah]], Hijri year not mentioned but derived from date converter|url-status=live}}</ref>). તેણે નવી રાજધાની [[માર્ચ ૪|૪ માર્ચ]] ૧૪૧૧ના રોજ નક્કી કરી હતી. દંતકથા અનુસાર અહમદશાહ બાદશાહ જ્યારે સાબરમતી નદીને કિનારે ટહેલતા હતા ત્યારે તેમણે એક સસલાંને કુતરાનો પીછો કરતા જોયું. સુલતાન કે જેઓ તેમના રાજ્યની રાજધાની વસાવવા માટેના સ્થળની શોધમાં હતા તેઓ આ બહાદુરીના કારનામાંથી પ્રાભાવિત થઇને સાબરમતી નદી કિનારા નજીકનો જંગલ વિસ્તાર પાટનગરની સ્થાપના માટે નક્કી કર્યો. આ બનાવ એક લોકપ્રિય કહેવતમાં વર્ણવેલ છે: ''જબ કુત્તે પે સસ્સા આયા, તબ બાદશાહને શહેર બસાયા''. ઈ.સ. ૧૪૮૭માં અહમદ શાહના પૌત્ર [[મહમદ બેગડો|મહમદ બેગડા]]એ અમદાવાદની ચોતરફ ૧૦ કી.મી. પરીમીતીનો કોટ ચણાવ્યો, જેમાં ૧૨ દરવાજા અને ૧૮૯ પંચકોણી બુરજોનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{Cite book|author= G Kuppuram|title=India Through the Ages: History, Art, Culture, and Religion|publisher=Sundeep Prakashan|isbn=9788185067087|url= https://books.google.com/?id=AvggAAAAMAAJ&q=ahmedabad+189+bastions+and+over+6,000+battlements.&dq=ahmedabad+189+bastions+and+over+6,000+battlements. |access-date=૨૬ જુલાઇ ૨૦૦૮|page=૭૩૯|year=૧૯૮૮}}</ref> ઈ.સ. ૧૫૫૩માં જ્યારે ગુજરાતના રાજા બહાદુર શાહ ભાગીને દીવ જતા રહ્યા ત્યારે રાજા હુમાયુએ અમદાવાદ પર આંશિક કબજો કર્યો હતો.<ref>''ધ મુઘલ થ્રોન'' by Abraham Eraly pg.47</ref> ત્યાર બાદ અમદાવાદ પર મુઝાફરીદ લોકોનો ફરીથી કબજો થઈ ગયો હતો અને પછી મુગલ રાજા [[અકબર|અકબરે]] અમદાવાદને પાછું પોતાનું રાજ્ય બનાવ્યું. મુગલકાળ દરમ્યાન અમદાવાદ, રાજ્યનું ધમધમતું ઔદ્યોગિક કેન્દ્ર બન્યું જ્યાંથી કાપડ [[યુરોપ]] મોકલાતું. મુગલ રાજા શાહજહાંએ પોતાનો ઘણો સમય અમદાવાદમાં વિતાવ્યો, જે દરમ્યાન તેણે શાહીબાગમાં આવેલો મોતી શાહી મહાલ બનાવડાવ્યો. અમદાવાદ ૧૭૫૮ સુધી મુગલોનું મુખ્યાલય રહ્યું, ત્યાર બાદ તેમણે મરાઠા સામે સમર્પણ કર્યું.<ref>{{Cite book|last=પ્રકાશ|first=ઓમ|title=Encyclopaedic History of Indian Freedom Movement|publisher=અનમોલ પબ્લીકેશન|year=૨૦૦૩|pages=૨૮૨-૨૮૪|isbn=8126109386|url=http://books.google.com/?id=SZ3lI4LANVcC&pg=PA283&dq=ahmedabad+mughal+rule+ended+maratha|access-date=૨૬ જુલાઇ ૨૦૦૮}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> મરાઠાકાળ દરમ્યાન અમદાવાદ તેની ચમક ધીરે ધીરે ખોવા માંડ્યું અને તે પૂનાના પેશ્વા અને બરોડાના ગાયકવાડના મતભેદનો શિકાર બન્યું.<ref name="GNHistory">{{Cite book|last=Kalia|first=Ravi|title=Gandhinagar: Building National Identity in Postcolonial India|publisher=Univ of South Carolina Press|year=૨૦૦૪|chapter=The Politics of Site|isbn=157003544X|pages=30–59|url= http://books.google.com/?id=RVhNO2MwOCAC&pg=PA39&dq=Gaekwad++mughal+ahmedabad |access-date=૨૬ જુલાઇ ૨૦૦૮}}</ref> અંગ્રજોના શાસનકાળ દરમિયાન અમદાવાદ એક મુખ્ય નગર બની ગયું. અહીં તેમણે કોર્ટ, નગરપાલિકા વગેરે સ્થાપ્યાં. કાપડની મિલોને કારણે અમદાવાદ 'પૂર્વનું માંચેસ્ટર' પણ કહેવાતું હતું. મે ૧૯૬૦થી નવા બનેલા ગુજરાત રાજ્યનું પાટનગર બન્યુ. ગાંધીનગર નવું પાટનગર બનવા છતાં અમદાવાદની મહત્તા એવી જ રહી છે. ૧૯૭૪માં એલ.ડી. કોલેજ ઓફ એન્જિનિયરિંગના છાત્રાલયના ભોજનાલયમાં દરમાં ૨૦%નો વધારો થતા તેનો વિરોધ શરૂ થયો, જે [[નવનિર્માણ આંદોલન]]<nowiki/>માં પરિણમ્યો અને ભારતના ઈતિહાસમાં સૌપ્રથમ (અને માત્ર એકવાર) ચૂંટાયેલા મુખ્યમંત્રી - [[ચીમનભાઈ પટેલ|ચીમનભાઈ પટેલે]] આંદોલનને કારણે રાજીનામું આપવું પડ્યું.<ref>{{cite web|last=Shah|first=Ghanshyam|date=20 December 2007|title=60 revolutions—Nav nirman movement|url=http://indiatoday.digitaltoday.in/index.php?option=com_content&issueid=32&task=view&id=2727&acc=high|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081224081015/http://indiatoday.digitaltoday.in/index.php?option=com_content&issueid=32&task=view&id=2727&acc=high|archive-date=24 December 2008|access-date=3 July 2008|work=India Today}}</ref> ૧૯૮૦ના દાયકામાં ૧૯૮૧ અને ૧૯૮૫માં અનામત વિરોધી આંદોલનો થયા. આ આંદોલનને કારણ સમાજના વિવિધ વર્ગો વચ્ચે રમખાણો થયા.<ref>{{cite web|last=Yagnik|first=Achyut|date=May 2002|title=The pathology of Gujarat|url=http://www.india-seminar.com/2002/513/513%20achyut%20yagnik.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20060322112252/http://www.india-seminar.com/2002/513/513%20achyut%20yagnik.htm|archive-date=22 March 2006|access-date=10 May 2006|publisher=Seminar Publications|location=New Delhi}}</ref> [[૨૦૦૧ ગુજરાત ધરતીકંપ|૨૦૦૧ના ધરતીકંપ]]<nowiki/>માં શહેરના ૫૦ જેટલી બહુમાળી ઈમારતો ધરાશયી થઇ અને ૭૫૨ લોકોના મૃત્યુ થયા.<ref>{{cite web|last=Sinha|first=Anil|title=Lessons learned from the Gujarat earthquake|url=http://www.searo.who.int|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20060619151815/http://www.searo.who.int/|archive-date=19 June 2006|access-date=13 May 2006|publisher=WHO Regional Office for south-east Asia}}</ref> તેના પછીના વર્ષે ૩ દિવસ સુધી [[૨૦૦૨ ગુજરાત હિંસા|૨૦૦૨ના ગોધરાકાંડ]]<nowiki/>ની અસરરૂપે હિંદુ-મુસ્લિમ રમખાણો ફાટી નીકળ્યા.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4536199.stm|title=Gujarat riot death toll revealed|work=BBC News|date=11 May 2005|access-date=30 July 2006|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226131020/http://news.indiainfo.com/2005/05/11/1105godhra-rs.html|archive-date=26 February 2009|df=dmy-all}}</ref> ૨૦૦૭-૧૦ દરમિયાન સાબરમતી નદીના કિનારે રીવર ફ્રન્ટ યોજના વિકસાવવામાં આવી. ૨૦૦૮માં અમદાવાદમાં શ્રેણી બંધ બોમ્બ વિસ્ફોટો થયા જેના પરિણામે સંખ્યાબંધ લોકોના મૃત્યુ અને ઈજા થઇ.<ref>{{Cite news|url=http://www.ibnlive.com/news/index.html|title=17 bomb blasts rock Ahmedabad, 15 dead|date=26 July 2008|publisher=CNN-IBN|access-date=26 July 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080628002847/http://www.ibnlive.com/news/index.html|archive-date=28 June 2008|url-status=dead}}</ref> આંતકવાદી સંગઠન ''હરકત-એ-જિહાદ'' આ કૃત્ય પાછળ જવાબદાર હતું.<ref>{{cite news|url=http://cnnwire.blogs.cnn.com/2008/07/27/india-blasts-toll-up-to-37/|title=India blasts toll up to 37|date=27 July 2008|publisher=[[CNN]]|access-date=27 July 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080802233922/http://cnnwire.blogs.cnn.com/2008/07/27/india-blasts-toll-up-to-37/|archive-date=2 August 2008|url-status=dead}}</ref> ૨૦૦૯માં અમદાવાદ શહેરમાં [[અમદાવાદ બીઆરટીએસ|બી.આર.ટી.એસ.]] સુવિધા શરૂ થઇ, જેને લીધે શહેરમાં માર્ગપરિવહનનું એક તદ્દન નવું માળખું અસ્તિત્વમાં આવ્યું છે અને અમદાવાદના પશ્ચિમના વિસ્તારોને સળંગ બસ સેવા દ્વારા પૂર્વના વિસ્તારો સાથે સાંકળી લેવામાં આવ્યું છે, જેના કારણે અમદાવાદની બંને દિશાના નાગરિકોનું અંતર ઘટી ગયું છે.<ref>{{cite web|url= http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-27/ahmedabad/28075270_1_brts-buses-ajl-chandranagar|title= BRTS bridges city's east-west divide|last= કુમાર|first= મનિષ|date= ૨૭ ડિસેમ્બર ૨૦૦૯|work= સમાચાર|publisher= ધ ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા|access-date= ૨૫ મે ૨૦૧૩|archive-date= 2011-08-11|archive-url= https://web.archive.org/web/20110811034259/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-27/ahmedabad/28075270_1_brts-buses-ajl-chandranagar|url-status= dead}}</ref> અમદાવાદ આજે ધીકતું વ્યાપારી કેન્દ્ર છે. અમદાવાદ મુખ્યત્વે ૩ ભાગમાં વહેંચાયેલું છે. જૂનું શહેર મુંબઈ દિલ્હી રેલવે લાઇન અને સાબરમતી નદીની વચ્ચે વસેલ છે. રેલવે લાઇનની પૂર્વે ઔધોગિક વિકાસ થથો છે જયારે નવું શહેર જે નદીની પશ્ચિમ દિશામાં વિકસેલ છે. જુનું શહેર ગીચ છે જ્યારે નવું શહેર ઘણું વ્યવસ્થિત અને પહોળા રસ્તા વાળુ છે. વ્યાપારી કેન્દ્ર હોવા ઉપરાંત અમદાવાદ એક મહત્વનું ઔધોગિક કેન્દ્ર છે, જેમાં કાપડ, રંગ, રસાયણ અને આભુષણોને લગતા ઉધોગો મુખ્ય છે. ==ભૂગોળ== {{મુખ્ય|અમદાવાદની ભૂગોળ}} અમદાવાદ પશ્ચિમ ભારતમાં ઉત્તર-મધ્ય ગુજરાતમાં સમુદ્રની સપાટીથી ૫૩ મીટર (૧૭૪ ફીટ)ની ઊંચાઈએ સાબરમતી નદીના કિનારે સ્થિત છે. જે ૪૬૪.૧૬ ચો. કિમી (૧૭૯ ચો. માઇલ) જેટલા વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છે.<ref name="AMC">{{cite web|title=Amdavad city|url=http://www.egovamc.com/AhmCity/introduction_Eng.aspx|access-date=૨૦ જુન ૨૦૧૨|archive-date=2013-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130627122123/http://www.egovamc.com/AhmCity/introduction_Eng.aspx|url-status=dead}}</ref> શહેર એક સૂકા અને રેતાળ વિસ્તારમાં આવેલું છે. શહેરમાં અનેક તળાવો છે, જે પૈકીનું સૌથી પ્રખ્યાત અને અમદાવાદની ઓળખ સમાન [[કાંકરિયા તળાવ]] છે. આ ઉપરાંત [[વસ્ત્રાપુર તળાવ]], નારોલ/સરખેજ પાસે [[ચંડોળા તળાવ]], બાપુનગરમાં લાલબહાદુર શાસ્ત્રી તળાવ, જીવરાજ પાર્કમાં મલાવ તળાવ, વટવાનું બીબી તળાવ વગેરે અન્ય મોટા તળાવો છે. == વસ્તી == ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે અમદાવાદની વસ્તી ૫૬,૩૩,૯૨૭ હતી જે અમદાવાદને ભારતમાં સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતું પાંચમા ક્રમનું શહેર બનાવે છે.<ref name=2011census/> શહેરના વ્યાપને ગણતા અમદાવાદની વસ્તી ૬૩,૫૭,૬૯૩ની હતી, જે હવે ૭૬,૫૦,૦૦૦ની અંદાજીત છે, તેને ભારતમાં સાતમાં ક્રમનું સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતું શહેર (વ્યાપ સાથે) બનાવે છે.<ref name="citypop India aggs" /><ref name="citypop world aggs">{{cite web|title=Major Agglomerations of the World – Population Statistics and Maps|url=http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html|website=citypopulation.de|date=1 January 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160402222958/http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html|archive-date=2 April 2016}}</ref> શહેરની સાક્ષરતા ૮૯.૬૨%; જેમાં પુરુષો ૯૩.૯૬% અને સ્ત્રીઓની સાક્ષરતા ૮૪.૮૧% છે.<ref name=2011census/> અમદાવાદનો જાતિ ગુણોત્તર ૨૦૧૧માં ૧૦૦૦ પુરુષોએ ૮૯૭ સ્ત્રીઓનો હતો.<ref name=2011census /> {{IndiaCensusPop|state= |title= અમદાવાદનો વસ્તી વધારો |1871= 116900 |1901= 185900 |1911= 216800 |1921= 270000 |1931= 313800 |1941= 595200 |1951= 788300 |1961= 1149900 |1971= 1950000 |1981= 2515200 |1991= 3312200 |2001= 4525013 |2011= 5633927 |2015= 6928352 |2020= 7868633 |footnote= સ્ત્રોત:<ref name=2011census>{{cite web|title=Ahmedabad City Census 2011 data|url=http://www.census2011.co.in/census/city/314-ahmedabad.html|access-date=28 May 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140518023223/http://www.census2011.co.in/census/city/314-ahmedabad.html|archive-date=18 May 2014}}</ref><ref name="censusindia1">{{cite web|url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm|title=Historical Census of India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm|archive-date=17 February 2013|access-date=22 March 2014}}</ref> <ref name="census2020">{{cite web|url=https://www.populationu.com/cities/ahmedabad-population|title=Ahmedabad Population|access-date=2021-08-05|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805145223/https://www.populationu.com/cities/ahmedabad-population|url-status=live}}</ref> }} == પરિવહન == {{મુખ્ય|અમદાવાદ બીઆરટીએસ}} અમદાવાદ શહેરની બી.આર.ટી.એસ. સેવા, જેની દેખરેખ અમદાવાદ જનમાર્ગ લિમિટેડ હેઠળ ચાલી રહી છે,જે [[અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન]]ની પેટાકંપની છે. તે [[સેપ્ટ યુનિવર્સિટી]] દ્વારા રચાયેલ છે. આ સેવાનો પહેલો ભાગ જે આર.ટી.ઓ. અને પીરાણાને જોડતો બનાવેલો, જેનુ ઉદ્ઘાટન [[ગુજરાતના મુખ્યમંત્રીઓ|ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી]] [[નરેન્દ્ર મોદી]]એ ૧૪ ઑક્ટોબર ૨૦૦૯ના રોજ કર્યુ હતુ. બીજો ભાગ જે ચંદ્રનગર અને [[કાંકરિયા તળાવ]]ને જોડતો બનાવેલો છે, સંપૂર્ણ બી.આર.ટી.એસ. સેવા હાલમાં કાર્યરત છે. '''અમદાવાદ મેટ્રો''' પરિવહનની વાત કરીએ તો હવે મોટી સંખ્યામાં લોકો મેટ્રોનો ઉપયોગ પણ કરી રહ્યા છે. જે સમયની સાથે પૈસા પણ બનાવી રહ્યા છે. લોકો સરળતાથી એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ એ પણ ટ્રાફિક વગર પહોંચી રહ્યા છે.(સોર્સ- [https://www.gujaratijagran.com/gujarat/ahmedabad/ahmedabad-metro-guide-how-to-go-sabarmati-ashram-by-metro-train-398505 ગુજરાતી જાગરણ]) <ref>ગુજરાતી જાગરણ [https://www.gujaratijagran.com/gujarat/ahmedabad/ahmedabad-metro-guide-how-to-go-sabarmati-ashram-by-metro-train-398505]</ref> == મહત્વ == * [[સરદાર પટેલ|સરદાર પટેલે]] અમદાવાદથી રાજકીય ક્ષેત્રમાં જંપલાવ્યું હતું. * [[મહાત્મા ગાંધી]]એ સાબરમતી નદીના પશ્ચિમ તીરે કોચરબ આશ્રમની સ્થાપના કરી જે આજે [[કસ્તુરબા]] આશ્રમ તરીકે ઓળખાય છે અને બીજો આશ્રમ વાડજ નજીક સાબરમતી વિસ્તારમાં સ્થાપ્યો જે આજે [[ગાંધી આશ્રમ]] તરીકે ઓળખાય છે. અંગ્રજોના શાસન કાળ દરમિયાન ગાંધીજીના લીધે અમદાવાદ [[ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ]]નું મુખ્ય મથક બની રહ્યું. * [[ગુજરાત વિદ્યાપીઠ]]ની સ્થાપના ગાંધીજીએ ૧૯૨૦ માં અમદાવાદ માં કરી. * [[વિક્રમ સારાભાઈ|ડો. વિક્રમ સારાભાઈ]] નો ઉછેર અમદાવાદમાં થયો અને સારાભાઈ ઉદ્યોગ અમદાવાદમાં વિકસ્યો. તેમના સહયોગથી ભારતીય અવકાશ સંશોધન કેન્દ્ર(ઈસરો), ટેક્ષટાઇલ સંશોધન કેન્દ્ર (અટીરા) અને [[ભૌતિક અનુસંધાન પ્રયોગશાળા]] (પી.આર.એલ.) અમદાવાદમાં સ્થપાયા. * [[કસ્તુરભાઈ લાલભાઈ]] અને લાલભાઈ દલપતભાઈ જેવા ઉદ્યોગપતિઓના પ્રયત્ન અને સહયોગથી ગુજરાત યુનિવર્સિટી સંકુલમાં [[લાલભાઈ દલપતભાઈ ઈજનેરી મહાવિદ્યાલય]] (એલ. ડી. એન્જીનીયરીંગ) અને એલ. ડી. આર્ટસ કોલેજો અને બીજી સંસ્થાઓ સ્થપાઇ. * ભારત અને એશિયાની પ્રથમ કક્ષાની સંસ્થા [[ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેનેજમેન્ટ અમદાવાદ]] (આઇ.આઇ.એમ.) અમદાવાદમાં આવેલી છે. તે સિવાયની નેશનલ ઇન્સ્ટીટયુટ ઓફ ડીઝાઇન, ધીરુભાઈ અંબાણી ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ કોમ્યુનિકેશન એન્ડ ઇન્ફર્મેશન ટેકનોલોજી (DA-IICT) અને પ્લાઝમા અનુસંધાન સંસ્થાન ([http://www.ipr.res.in/ IPR]) પણ અમદાવાદમાં આવેલ છે. * અમદાવાદ આજે અન્ય મેટ્રો શહેરો જેવા કે [[મુંબઈ]], [[દિલ્હી]], [[કોલકાતા|કોલકત્તા]], [[ચેન્નાઈ]] ની સમકક્ષ બની ગયેલ છે. *અમદાવાદ ભારતનું પ્રથમ શહેર છે, જે બી.આર.ટી.એસ, મેટ્રો તથા ઍ.ઍમ.ટી.ઍસ.ની સુવિધા ધરાવે છે. == ૨૦૩૬ ઓલિમ્પિક રમતો == અમદાવાદ '''૨૦૩૬ની ઓલિમ્પિક રમતોના''' યજમાન બનવા માટે દાવેદારી કરવાની તૈયારીમાં છે. રાજ્ય સરકારે તૈયારીનું ચોક્કસ આયોજન કર્યું છે. ઓલિમ્પિક ગેમ્સની વિવિધ રમતો અમદાવાદ અને [[ગાંધીનગર]]માં રાખવાની યોજના છે, જ્યારે દરિયાઈ રમતો માટે સૌરાષ્ટ્રના દરિયાકાંઠાની પસંદગી કરવામાં આવી છે. ઓલિમ્પિક વિલેજ બનાવવા માટે [[ભાટ (તા. ગાંધીનગર)|ભાટ]] પાસેની જમીન નક્કી કરવામાં આવી છે. [[નરેન્દ્ર મોદી સ્ટેડિયમ]]માં ઉદ્ઘાટન અને સમાપન સમારોહો યોજાશે.<ref>{{cite web|title=Olympics to be held in Ahmedabad, Gandhinagar; water sports in Riverfront, Saurashtra sea; Olympic village in Bhat|url=https://www.divyabhaskar.co.in/local/gujarat/ahmedabad/news/olympics-to-be-held-in-ahmedabad-gandhinagar-water-sports-in-riverfront-saurashtra-sea-olympic-village-in-bhat-130719980.html|access-date=2023-09-08|publisher=Divya Bhaskar|archive-date=2023-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230908102210/https://www.divyabhaskar.co.in/local/gujarat/ahmedabad/news/olympics-to-be-held-in-ahmedabad-gandhinagar-water-sports-in-riverfront-saurashtra-sea-olympic-village-in-bhat-130719980.html|url-status=live}}</ref> <ref>{{Cite web|title=2036ના ઓલિમ્પિકની યજમાની કરવા ગુજરાતમાં તૈયારીઓ પુરજોશમાં|url=https://www.etvbharat.com/gujarati/gujarat/state/ahmedabad/gujarat-to-host-olympics-games-2036-preparations-in-full-swing-at-the-worlds-largest-narendra-modi-stadium-in-ahmedabad/gj20221228221135324324836|access-date=2023-09-08|website=ETV Bharat News|language=gu|archive-date=2023-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230908102205/https://www.etvbharat.com/gujarati/gujarat/state/ahmedabad/gujarat-to-host-olympics-games-2036-preparations-in-full-swing-at-the-worlds-largest-narendra-modi-stadium-in-ahmedabad/gj20221228221135324324836|url-status=live}}</ref> <ref>{{Cite web|title=2036 ઓલિમ્પિક ગેમ્સની યજમાની કરશે અમદાવાદ, ફેબ્રુઆરી-2024 સુધીમાં કામ થશે શરું|url=https://www.iamgujarat.com/gujarat/ahmedabad/ahmedabad-bid-to-host-the-2036-olympic-games-work-to-start-by-february-2024/articleshow/102664936.cms|access-date=2023-09-08|website=I am Gujarat|language=gu|archive-date=2023-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230908102203/https://www.iamgujarat.com/gujarat/ahmedabad/ahmedabad-bid-to-host-the-2036-olympic-games-work-to-start-by-february-2024/articleshow/102664936.cms|url-status=live}}</ref> == જોવાલાયક સ્થળો == {| Border="1" cellpadding="3" cellspacing="1" style="border:3px ridge LightBlue; box-shadow: 5px 5px 20px #aaaaaa;" width="75%" |- |bgcolor = "AliceBlue" valign="top" | * [[ગાંધી આશ્રમ]] * [[સરદાર પટેલ સ્મારક ભવન]] * [[કાંકરિયા તળાવ]] * [[નગીના વાડી]] * [[હઠીસિંહનાં દેરા]] * [[સાયન્સ સીટી]] * [[સીદીસૈયદની જાળી]] * [[જામા મસ્જિદ, અમદાવાદ|જુમ્મા મસ્જિદ]] * [[ઝૂલતા મિનારા]] | bgcolor = "GhostWhite" valign="top" | * [[સ્વામિનારાયણ મંદિર, અમદાવાદ|કાલુપુર સ્વામિનારાયણ મંદિર]] * [[ઇસ્કોન મંદિર]] * [[સ્મૃતિ મંદિર, ઘોડાસર]] * વૈષ્ણોદેવી મંદિર * [[ભાગવત વિદ્યાપીઠ]] * [[વસ્ત્રાપુર તળાવ]] * કેમ્પ હનુમાન * [[ભદ્રનો કિલ્લો]] * ભદ્રકાળી મંદિર | bgcolor = "AliceBlue" valign="top" | * શાહીબાગ સ્વામિનારાયણ મંદિર * આદિવાસી સંગ્રહાલય, [[ગુજરાત વિદ્યાપીઠ]] * [[સરખેજ રોઝા|સરખેજનો રોઝો]] * [[કેલિકો વસ્ત્ર સંગ્રહાલય|કેલિકો મ્યુઝિયમ]] * [[લાલભાઈ દલપતભાઈ સંગ્રહાલય|લા.દ. સંગ્રહાલય]] * [[માણેક ચોક]] * [[રાણીનો હજીરો]] * સાબરમતી રિવર ફ્રન્ટ * ઓટોવર્લ્ડ વિન્ટેજ કાર મ્યુઝિયમ | bgcolor = "GhostWhite" valign="top" | * તિરૂપતિ બાલાજી મંદિર, એસ. જી. માર્ગ * વિક્રમ સારાભાઈ અવકાશ પ્રદર્શન, ઈસરો * અટલબ્રિજ |} == છબીઓ == <gallery> ચિત્ર:Amdavad Aerial.jpg|સાબરમતી નદી પર આવેલા નવ પુલોનો એક '''નહેરુ પુલ''', જે શહેરના પૂર્વ અને પશ્ચિમ વિસ્તારને જોડે છે. ચિત્ર:Altstadt Ahmedabad.jpg|અમદાવાદ શહેરની એક [[પોળ]]<nowiki/>નું દ્રશ્ય ચિત્ર:Sidi Saiyyad Ni Jaali.jpg|સીદી સૈયદની જાળી ચિત્ર:Ahmedabad-VijaliGhar.jpg|સીદી સૈયદની જાળીએથી વીજળીઘરની દિશામાં પાડેલ છબી ચિત્ર:Shree Swaminarayan Sampraday, Ahmedabad.jpg|સ્વામીનારાયણ મંદિર, કાલુપુર, અમદાવાદ ચિત્ર:Sanskar Kendra Museum.JPG|[[સંસ્કાર કેન્દ્ર]] ચિત્ર:Aerial shot of Ahmedabad city, the Sabarmati river, and bridges.jpg|અમદાવાદ શહેર, સાબરમતી નદી, અને તેની ઉપરના પુલોનું વિહંગદૃશ્ય </gallery> ==હવામાન== ૧૯મી મે ૨૦૧૬ના દિવસે બપોરે ૪૮ ડીગ્રી સેન્ટીગ્રેડ તાપમાન નોંધાવાની સાથે અમદાવાદમાં તાપમાનનો છેલ્લા ૧૦૦ વર્ષનો રેકોર્ડ તુટ્યો હતો. છેલ્લે ૧૭મી મે ૧૯૧૬ના દિવસે ૪૭.૮ ડીગ્રી સેન્ટીગ્રેડ તાપમાન નોંધાયું હતું.<ref>{{cite web|title=અમદાવાદના તાપમાન વિષેના નવગુજરાત સમયમાં પ્રથમ પાને સમાચાર|url=http://epaper.navgujaratsamay.com/epaperimages//20052016//20052016-md-hr-1.pdf|access-date=૨૦ મે ૨૦૧૬|archive-date=2019-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190326083954/https://epaper.navgujaratsamay.com/epaperimages//20052016//20052016-md-hr-1.pdf|url-status=live}}</ref> {{weather box |width = auto |location = અમદાવાદ |metric first = Yes |single line = Yes |Jan record high C = 33 |Feb record high C = 38 |Mar record high C = 41 |Apr record high C = 42.8 |May record high C = 43 |Jun record high C = 43.4 |Jul record high C = 39 |Aug record high C = 39 |Sep record high C = 42 |Oct record high C = 40 |Nov record high C = 38 |Dec record high C = 32 |Jan high C = 28.3 |Feb high C = 30.4 |Mar high C = 35.6 |Apr high C = 39.8 |May high C = 41.5 |Jun high C = 38.4 |Jul high C = 33.4 |Aug high C = 31.8 |Sep high C = 34.0 |Oct high C = 35.8 |Nov high C = 32.8 |Dec high C = 29.3 |Jan low C = 11.8 |Feb low C = 13.9 |Mar low C = 18.9 |Apr low C = 23.7 |May low C = 26.2 |Jun low C = 27.2 |Jul low C = 25.6 |Aug low C = 24.6 |Sep low C = 24.2 |Oct low C = 21.1 |Nov low C = 16.6 |Dec low C = 13.2 |Jan record low C = 7 |Feb record low C = 6 |Mar record low C = 10 |Apr record low C = 18 |May record low C = 18 |Jun record low C = 22 |Jul record low C = 22 |Aug record low C = 21 |Sep record low C = 20 |Oct record low C = 13 |Nov record low C = 10 |Dec record low C = 5 |rain colour = green |Jan rain mm = 2.0 |Feb rain mm = 1.0 |Mar rain mm = 0 |Apr rain mm = 3.0 |May rain mm = 20.0 |Jun rain mm = 103.0 |Jul rain mm = 247.0 |Aug rain mm = 288.0 |Sep rain mm = 83.0 |Oct rain mm = 23.0 |Nov rain mm = 14.0 |Dec rain mm = 5.0 |Jan rain days = 0.3 |Feb rain days = 0.3 |Mar rain days = 0.1 |Apr rain days = 0.3 |May rain days = 0.9 |Jun rain days = 4.8 |Jul rain days = 13.6 |Aug rain days = 15.0 |Sep rain days = 5.8 |Oct rain days = 1.1 |Nov rain days = 1.1 |Dec rain days = 0.3 |unit rain days = 0.1 mm |Jan sun = 288.3 |Feb sun = 274.4 |Mar sun = 279.0 |Apr sun = 297.0 |May sun = 328.6 |Jun sun = 237.0 |Jul sun = 130.2 |Aug sun = 111.6 |Sep sun = 222.0 |Oct sun = 291.4 |Nov sun = 273.0 |Dec sun = 288.3 |source 1 = HKO<ref>{{cite web|title=અમદાવાદ-હવામાન|url=http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/asia/india/ahmedabad_e.htm|access-date=૧ મે ૨૦૧૨|archive-date=2019-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815210058/http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/asia/india/ahmedabad_e.htm|url-status=dead}}</ref> }} == આ પણ જુઓ == * [[અમદાવાદના દરવાજા]] * [[અમદાવાદની પોળોની યાદી|અમદાવાદની પોળો]] == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == {{Commons category|Ahmedabad|અમદાવાદ}} {{wikivoyage|Ahmedabad|અમદાવાદ}} * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} * [https://ahmedabadcity.gov.in/portal/index.jsp અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન, અધિકૃત વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200710014510/https://ahmedabadcity.gov.in/portal/index.jsp |date=2020-07-10 }} * [https://ahmedabaddp.gujarat.gov.in/gu/home અમદાવાદ જિલ્લા પંચાયત, અધિકૃત વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200615084226/https://ahmedabaddp.gujarat.gov.in/gu/Home |date=2020-06-15 }} {{અમદાવાદ શહેર}} {{૧૦ લાખથી વધુ વસ્તીવાળા ભારતના શહેરો}} [[શ્રેણી:અમદાવાદ]] [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો]] [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો]] ngqbdds7tixh2b0irycfw2pfpwaxl1o 905176 905175 2026-09-11T08:45:45Z Dsvyas 561 મેયર, ડે.મેયર, મ્યુ. કમિશ્નર અને પોલિસ કમિશ્નરના નામો સંદર્ભ સહિત અપડેટ કર્યાં 905176 wikitext text/x-wiki {{ઉમદા લેખ}} {{Infobox settlement | name = અમદાવાદ | other_name = અહમદાબાદ, કર્ણાવતી | settlement_type = મેટ્રોપોલિટન શહેર | image_skyline = | image_alt = | image_caption = '''સમઘડી દિશામાં ડાબે ઉપરથી:''' <br />[[સાબરમતી આશ્રમ]], [[હઠીસિંહનાં દેરાં]], [[નરેન્દ્ર મોદી સ્ટેડિયમ]], [[સાબરમતી રિવરફ્રન્ટ]], [[કાંકરિયા તળાવ]] | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Gujarat#India3 | pushpin_label_position = center | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ગુજરાતમાં અમદાવાદનું સ્થાન | coordinates = {{coord|23.03|72.58|display=inline}} | subdivision_type = દેશ | subdivision_name = {{flag|ભારત}} | subdivision_type1 = [[ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો|રાજ્ય]] | subdivision_type2 = [[ગુજરાતના જિલ્લાઓ|જિલ્લો]] | subdivision_name1 = [[ગુજરાત]] | subdivision_name2 = [[અમદાવાદ જિલ્લો|અમદાવાદ]] | established_title = સ્થાપના | established_date = ૧૪૧૧ | named_for = [[અહમદશાહ|અહમદ શાહ પહેલો]] | government_type = મેયર-કાઉન્સિલ | governing_body = [[અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન]] | leader_title = મેયર | leader_name = હિતેશ બારોટ<ref name='મેયર-૨૦૨૬'>{{Cite web|last=GS Team|title=હિતેશ બારોટ અમદાવાદના નવા મેયર, ડેપ્યુટી મેયર તરીકે અંજુ શાહની વરણી: AMC પદાધિકારીઓની સત્તાવાર જાહેરાત|url=https://www.gujaratsamachar.com/news/gujarat/ahmedabad-to-get-new-mayor-and-deputy-mayor-today-as-bjp-opens-sealed-envelope-76723134428|date=2026-05-26|access-date=2026-09-11|website=[[ગુજરાત સમાચાર]]|archive-date=2026-09-11|archive-url= https://web.archive.org/web/20260911082608/https://www.gujaratsamachar.com/news/gujarat/ahmedabad-to-get-new-mayor-and-deputy-mayor-today-as-bjp-opens-sealed-envelope-76723134428|url-status=live}}</ref> | leader_title2 = ડેપ્યુટી મેયર | leader_name2 = અંજુબેન પટેલ<ref name='મેયર-૨૦૨૬' /> | leader_title3 = મ્યુનિસિપલ કમિશ્નર | leader_name3 = બંછાનિધિ પાની<ref>{{cite web |title=Municipal Commissioner :: Ahmedabad Municipal Corporation |url=https://gad.gujarat.gov.in/personnel/municipal-commissioners-guj.htm |website=gad.gujarat.gov.in |access-date=૧૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ |url-status=live }}</ref> | leader_title4 = પોલિસ કમિશ્નર | leader_name4 = અનુપમસિંહ ગેહલોત<ref>{{Cite web|url= https://www.gujaratsamachar.com/news/ahmedabad/ahmedabads-new-police-commissioner-announced-anupam-singh-gehlot-given-responsibility-52091272385|title=અમદાવાદના નવા પોલીસ કમિશનર જાહેર, સુરત CP અનુપમસિંહ ગેહલોતને જવાબદારી|website=[[ગુજરાત સમાચાર]]|date= ૧ જુલાઈ ૨૦૨૬|access-date=૧૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬|last=GS Team|archive-date=૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬|archive-url=https://web.archive.org/web/20260911084137/https://www.gujaratsamachar.com/news/ahmedabad/ahmedabads-new-police-commissioner-announced-anupam-singh-gehlot-given-responsibility-52091272385|url-status=live}}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name='Municipal Extensions'>{{cite web|title=Expansion of Municipal Corporations|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/gujarat-municipal-limits-of-six-cities-expanded/articleshow/76459795.cms|access-date=19 November 2020|archive-date=18 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818194323/https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/gujarat-municipal-limits-of-six-cities-expanded/articleshow/76459795.cms|url-status=live}}</ref><ref name='Municipalities have extension in Gujarat'>{{cite web|title=Municipalities have extension in Gujarat|url=https://www.gnsnews.co.in/municipal-corporation-limits-of-5-cities-including-gandhinagar-extended/|access-date=19 November 2020|archive-date=20 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920101249/https://www.gnsnews.co.in/municipal-corporation-limits-of-5-cities-including-gandhinagar-extended/|url-status=live}}</ref><ref name='AMC Expands'>{{cite web|title=AMC Expansion|url=https://citizenmatters.in/ahmedabad-municipal-corporation-expansion-real-estate-calls-shots-21022|access-date=19 November 2020|archive-date=16 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116144630/https://citizenmatters.in/ahmedabad-municipal-corporation-expansion-real-estate-calls-shots-21022|url-status=live}}</ref><ref name="AMC"/> | area_total_km2 = 505.00 | area_urban_km2 = 1,866 | area_urban_footnotes = <ref>{{Cite web|url=http://www.auda.org.in/Content/about-us-42|title=About Us {{!}} AUDA|website=www.auda.org.in|access-date=2020-02-20|archive-date=20 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200220004611/http://www.auda.org.in/Content/about-us-42|url-status=live}}</ref> | area_rank = ભારતમાં ૬ઠ્ઠો (ગુજરાતમાં ૨જો) | elevation_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://ahmedabadcity.gov.in/portal/jsp/Static_pages/about_amc.jsp |title=About The Corporation: Ahmedabad Today |access-date=24 April 2018 |publisher=Ahmdabad Municipal Corporation |archive-url=https://web.archive.org/web/20180425114642/https://ahmedabadcity.gov.in/portal/jsp/Static_pages/about_amc.jsp |archive-date=25 April 2018 |url-status=live }}</ref> | elevation_m = 53 | population_total = 5633927 | population_as_of = ૨૦૧૧ | population_footnotes = <ref name=2011census/> | population_density_km2 = auto | population_urban = 6357693 | population_urban_footnotes = <ref name=UA>{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/India-Gujarat.html|title=Gujarāt (India): State, Major Agglomerations & Cities – Population Statistics in Maps and Charts|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160430115558/http://www.citypopulation.de/India-Gujarat.html|archive-date=30 April 2016}}</ref> | population_rank = ૫મો | population_demonym = અમદાવાદી | timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]] | utc_offset1 = +૫:૩૦ | postal_code_type = પિનકોડ | postal_code = ૩૮૦ ૦XX | area_code = ૦૭૯ | registration_plate = GJ-01 (પશ્ચિમ), GJ-27 (પૂર્વ), GJ-38 (બાવળા, ગ્રામીણ)<ref>{{Cite web|last1=Kaushik|first1=Himanshu|last2=Jan 3|first2=Niyati Parikh / TNN /|last3=2019|last4=Ist|first4=03:16|title=GJ-01 series registers 12% drop in one year {{!}} Ahmedabad News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/gj-01-series-registers-12-drop-in-one-year/articleshow/67356737.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808104137/https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/gj-01-series-registers-12-drop-in-one-year/articleshow/67356737.cms|archive-date=2020-08-08|access-date=2020-08-08|website=The Times of India|language=en}}</ref> | blank_name_sec1 = જાતિ પ્રમાણ | blank_info_sec1 = ૧.૧૧<ref>{{cite web|title=Distribution of Population, Decadal Growth Rate, Sex-Ratio and Population Density|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/gujarat/table-1.xls|work=[[2011 census of India]]|publisher=[[Government of India]]|access-date=21 March 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113182831/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/gujarat/table-1.xls|archive-date=13 November 2011}}</ref> [[પુરુષ|♂]]/[[સ્ત્રી|♀]] | blank2_name = સાક્ષરતા દર | blank2_info = 89.62<ref name=2011census/> | footnotes = સંદર્ભ: ભારતની વસ્તી ગણતરી.<ref>{{cite web|title=Ahmedabad (Ahmedabad) District : Census 2011 data|url=http://www.census2011.co.in/census/district/188-ahmadabad.html|work=census2011|access-date=28 May 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140612111531/http://www.census2011.co.in/census/district/188-ahmadabad.html|archive-date=12 June 2014}}</ref> | blank_name_sec2 = મેટ્રોપોલિસ GDP/PPP | blank_info_sec2 = ૭૦&nbsp;અબજ ડોલર | demographics_type1 = ભાષા | demographics1_title1 = અધિકૃત | demographics1_info1 = [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]] | demographics1_title2 = | demographics1_info2 = | website = {{URL|ahmedabadcity.gov.in/}} | સ્થિતિ = યોગ્ય }} '''અમદાવાદ''' ({{ઉચ્ચારણ|amdavad.ogg}}) [[ગુજરાત]] રાજ્યનું સૌથી મોટુંં અને વસ્તી પ્રમાણે [[ભારત]]નું પાંચમા અને શહેરી વસ્તી પ્રમાણે સાતમા ક્રમનું શહેર છે.<ref name="citypop India aggs">{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/India-Agglo.html|title=India: States and Major Agglomerations – Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information|date=29 September 2016|website=citypopulation.de|archive-url = https://web.archive.org/web/20141217011539/http://citypopulation.de/India-Agglo.html|archive-date=17 December 2014|url-status=live}}</ref> [[સાબરમતી]] નદીના કિનારે વસેલું આ શહેર [[અમદાવાદ જિલ્લો|અમદાવાદ જિલ્લા]]નું મુખ્ય મથક છે અને ૧૯૬૦થી ૧૯૭૧ સુધી ગુજરાત રાજ્યનું પાટનગર રહી ચૂક્યું છે. અંગ્રેજ શાસન દરમ્યાન અમદાવાદ એક આધુનિક અને મોટુંં શહેર બની ગયું હતું. તે દરમિયાન તેને બોમ્બે પ્રેસિડેન્સીનો એક ભાગ બનાવી દેવામાં આવ્યું. અમદાવાદ ત્યારે પણ ગુજરાત પ્રદેશનો એક અગત્યનો ભાગ રહ્યું. કાપડ ઉદ્યોગનું તે મુખ્ય સ્થળ હતું અને અહીં સ્થપાયેલા ટેક્સ્ટાઈલ ઉદ્યોગને કારણે તેને 'માન્ચેસ્ટર ઑફ ધ ઈસ્ટ' તરીકે ઓળખવામાં આવતું હતું. == ઇતિહાસ == [[ચિત્ર:Cloth map of ahmedabad.jpg|thumb|left|200px|એક કપડા પર અમદાવાદનો નકશો, ૧૯મી સદી]] પુરાતત્વીય પુરાવા સૂચવે છે કે અમદાવાદ આસપાસનો વિસ્તાર ૧૧મી સદીથી વસવાટ ધરાવે છે અને તે આશાપલ્લી અથવા તો [[આશાવલ]] નામથી ઓળખાતો હતો.<ref>{{Cite book|author= Jane Turner|title=The Dictionary of Art|publisher=Grove|volume=1|isbn=9781884446009|page=૪૭૧|year=૧૯૯૬}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ashaval.com/history-behind-names-of-ahmedabad-1110169/|title=The History behind the names of Ahmedabad City.|last=Rai|first=Neha|date=2018-11-28|website=Ashaval.com|language=en-US|access-date=2019-09-28|archive-date=2019-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190928161704/https://ashaval.com/history-behind-names-of-ahmedabad-1110169/|url-status=dead}}</ref> એ વખતે અણહીલવાડના [[કર્ણદેવ સોલંકી|સોલંકી રાજા કરણદેવે]] આશાવલના ભીલ રાજા<ref>{{Cite book|last1=મિચેલ|first1=જ્યોર્જ|last2=શાહ|first2=સ્નેહલ|last3=બરટોન-પેજ|first3=જોહન|last4=મેહતા|first4=દિનેશ|title=અમદાવાદ|publisher=માર્ગ પબ્લિકેશન|date=૨૮ જુલાઇ ૨૦૦૬|isbn=8185026033|pages=૧૭-૧૯}}</ref> સામે યુદ્ધ જાહેર કર્યું અને કર્ણાવતી નામના શહેરની સ્થાપના કરી, જે અત્યારે સાબરમતી નદી પાસેનો મણીનગર વિસ્તાર તરીકે ઓળખાય છે. [[સોલંકી વંશ]]નું રાજ ૧૩મી સદી સુધી ચાલ્યું, ત્યાર બાદ ગુજરાતનું સંચાલન ધોળકાના [[વાઘેલા વંશ]]ના હાથમાં આવ્યું. સન ૧૪૧૧માં મુસલમાનોના ભારત પરના આક્રમણ દરમ્યાન કર્ણાવતી પર દિલ્હીના સુલતાને વિજય મેળવ્યો અને ગુજરાતમાં મુઝફ્ફરીદ વંશની સ્થાપના કરી. ગુજરાત સલ્તનત બની અને સુલતાન [[અહમદશાહ|અહમદશાહે]] (મૂળ નામ: નાસીરુદીન અહમદશાહ) પાટનગર તરીકે કર્ણાવતી પાસેની જગા પસંદ કરી. તેનું નામ પોતાના નામ પરથી 'અહમદાબાદ' રાખ્યું. સમય જતાં તે અપભ્રંશ થઈને 'અમદાવાદ'<ref>{{Cite book|title=સેતુ શહેર મેપ: અમદાવાદ-ગાંધીનગર |publisher=સેતુ પબલીકેશન |year=૧૯૯૮ | page=૧}}</ref> તરીકે ઓળખાવા લાગ્યું. અહમદશાહે [[ફેબ્રુઆરી ૨૬|૨૬ ફેબ્રુઆરી]] ૧૪૧૧ના રોજ શહેરનો પાયો [[માણેક બુરજ|માણેક બુર્જ]] પાસે નાખ્યો<ref name="Pandya 2010">{{cite web | last=Pandya | first=Yatin | title=In Ahmedabad, history is still alive as tradition | website=dna | date=૧૪ નવેમ્બર ૨૦૧૦ | url=http://www.dnaindia.com/analysis/column-in-ahmedabad-history-is-still-alive-as-tradition-1466396 | access-date=૨૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૬ | archive-date=2016-08-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160804080254/http://www.dnaindia.com/analysis/column-in-ahmedabad-history-is-still-alive-as-tradition-1466396 | url-status=live }}</ref> (૧.૨૦ બપોરે, ગુરૂવાર, ધુ અલ-કિદાહ, હિજરી વર્ષ ૮૧૩<ref>{{cite web|url=http://www.egovamc.com/AhmCity/history.aspx|title=History|website=[[અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન]]|access-date=૨૭ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૬|archive-url=https://web.archive.org/web/20160223012426/http://egovamc.com/AhmCity/history.aspx|archive-date=2016-02-23|quote=Jilkad is anglicized name of the month [[Dhu al-Qi'dah]], Hijri year not mentioned but derived from date converter|url-status=live}}</ref>). તેણે નવી રાજધાની [[માર્ચ ૪|૪ માર્ચ]] ૧૪૧૧ના રોજ નક્કી કરી હતી. દંતકથા અનુસાર અહમદશાહ બાદશાહ જ્યારે સાબરમતી નદીને કિનારે ટહેલતા હતા ત્યારે તેમણે એક સસલાંને કુતરાનો પીછો કરતા જોયું. સુલતાન કે જેઓ તેમના રાજ્યની રાજધાની વસાવવા માટેના સ્થળની શોધમાં હતા તેઓ આ બહાદુરીના કારનામાંથી પ્રાભાવિત થઇને સાબરમતી નદી કિનારા નજીકનો જંગલ વિસ્તાર પાટનગરની સ્થાપના માટે નક્કી કર્યો. આ બનાવ એક લોકપ્રિય કહેવતમાં વર્ણવેલ છે: ''જબ કુત્તે પે સસ્સા આયા, તબ બાદશાહને શહેર બસાયા''. ઈ.સ. ૧૪૮૭માં અહમદ શાહના પૌત્ર [[મહમદ બેગડો|મહમદ બેગડા]]એ અમદાવાદની ચોતરફ ૧૦ કી.મી. પરીમીતીનો કોટ ચણાવ્યો, જેમાં ૧૨ દરવાજા અને ૧૮૯ પંચકોણી બુરજોનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{Cite book|author= G Kuppuram|title=India Through the Ages: History, Art, Culture, and Religion|publisher=Sundeep Prakashan|isbn=9788185067087|url= https://books.google.com/?id=AvggAAAAMAAJ&q=ahmedabad+189+bastions+and+over+6,000+battlements.&dq=ahmedabad+189+bastions+and+over+6,000+battlements. |access-date=૨૬ જુલાઇ ૨૦૦૮|page=૭૩૯|year=૧૯૮૮}}</ref> ઈ.સ. ૧૫૫૩માં જ્યારે ગુજરાતના રાજા બહાદુર શાહ ભાગીને દીવ જતા રહ્યા ત્યારે રાજા હુમાયુએ અમદાવાદ પર આંશિક કબજો કર્યો હતો.<ref>''ધ મુઘલ થ્રોન'' by Abraham Eraly pg.47</ref> ત્યાર બાદ અમદાવાદ પર મુઝાફરીદ લોકોનો ફરીથી કબજો થઈ ગયો હતો અને પછી મુગલ રાજા [[અકબર|અકબરે]] અમદાવાદને પાછું પોતાનું રાજ્ય બનાવ્યું. મુગલકાળ દરમ્યાન અમદાવાદ, રાજ્યનું ધમધમતું ઔદ્યોગિક કેન્દ્ર બન્યું જ્યાંથી કાપડ [[યુરોપ]] મોકલાતું. મુગલ રાજા શાહજહાંએ પોતાનો ઘણો સમય અમદાવાદમાં વિતાવ્યો, જે દરમ્યાન તેણે શાહીબાગમાં આવેલો મોતી શાહી મહાલ બનાવડાવ્યો. અમદાવાદ ૧૭૫૮ સુધી મુગલોનું મુખ્યાલય રહ્યું, ત્યાર બાદ તેમણે મરાઠા સામે સમર્પણ કર્યું.<ref>{{Cite book|last=પ્રકાશ|first=ઓમ|title=Encyclopaedic History of Indian Freedom Movement|publisher=અનમોલ પબ્લીકેશન|year=૨૦૦૩|pages=૨૮૨-૨૮૪|isbn=8126109386|url=http://books.google.com/?id=SZ3lI4LANVcC&pg=PA283&dq=ahmedabad+mughal+rule+ended+maratha|access-date=૨૬ જુલાઇ ૨૦૦૮}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> મરાઠાકાળ દરમ્યાન અમદાવાદ તેની ચમક ધીરે ધીરે ખોવા માંડ્યું અને તે પૂનાના પેશ્વા અને બરોડાના ગાયકવાડના મતભેદનો શિકાર બન્યું.<ref name="GNHistory">{{Cite book|last=Kalia|first=Ravi|title=Gandhinagar: Building National Identity in Postcolonial India|publisher=Univ of South Carolina Press|year=૨૦૦૪|chapter=The Politics of Site|isbn=157003544X|pages=30–59|url= http://books.google.com/?id=RVhNO2MwOCAC&pg=PA39&dq=Gaekwad++mughal+ahmedabad |access-date=૨૬ જુલાઇ ૨૦૦૮}}</ref> અંગ્રજોના શાસનકાળ દરમિયાન અમદાવાદ એક મુખ્ય નગર બની ગયું. અહીં તેમણે કોર્ટ, નગરપાલિકા વગેરે સ્થાપ્યાં. કાપડની મિલોને કારણે અમદાવાદ 'પૂર્વનું માંચેસ્ટર' પણ કહેવાતું હતું. મે ૧૯૬૦થી નવા બનેલા ગુજરાત રાજ્યનું પાટનગર બન્યુ. ગાંધીનગર નવું પાટનગર બનવા છતાં અમદાવાદની મહત્તા એવી જ રહી છે. ૧૯૭૪માં એલ.ડી. કોલેજ ઓફ એન્જિનિયરિંગના છાત્રાલયના ભોજનાલયમાં દરમાં ૨૦%નો વધારો થતા તેનો વિરોધ શરૂ થયો, જે [[નવનિર્માણ આંદોલન]]<nowiki/>માં પરિણમ્યો અને ભારતના ઈતિહાસમાં સૌપ્રથમ (અને માત્ર એકવાર) ચૂંટાયેલા મુખ્યમંત્રી - [[ચીમનભાઈ પટેલ|ચીમનભાઈ પટેલે]] આંદોલનને કારણે રાજીનામું આપવું પડ્યું.<ref>{{cite web|last=Shah|first=Ghanshyam|date=20 December 2007|title=60 revolutions—Nav nirman movement|url=http://indiatoday.digitaltoday.in/index.php?option=com_content&issueid=32&task=view&id=2727&acc=high|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081224081015/http://indiatoday.digitaltoday.in/index.php?option=com_content&issueid=32&task=view&id=2727&acc=high|archive-date=24 December 2008|access-date=3 July 2008|work=India Today}}</ref> ૧૯૮૦ના દાયકામાં ૧૯૮૧ અને ૧૯૮૫માં અનામત વિરોધી આંદોલનો થયા. આ આંદોલનને કારણ સમાજના વિવિધ વર્ગો વચ્ચે રમખાણો થયા.<ref>{{cite web|last=Yagnik|first=Achyut|date=May 2002|title=The pathology of Gujarat|url=http://www.india-seminar.com/2002/513/513%20achyut%20yagnik.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20060322112252/http://www.india-seminar.com/2002/513/513%20achyut%20yagnik.htm|archive-date=22 March 2006|access-date=10 May 2006|publisher=Seminar Publications|location=New Delhi}}</ref> [[૨૦૦૧ ગુજરાત ધરતીકંપ|૨૦૦૧ના ધરતીકંપ]]<nowiki/>માં શહેરના ૫૦ જેટલી બહુમાળી ઈમારતો ધરાશયી થઇ અને ૭૫૨ લોકોના મૃત્યુ થયા.<ref>{{cite web|last=Sinha|first=Anil|title=Lessons learned from the Gujarat earthquake|url=http://www.searo.who.int|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20060619151815/http://www.searo.who.int/|archive-date=19 June 2006|access-date=13 May 2006|publisher=WHO Regional Office for south-east Asia}}</ref> તેના પછીના વર્ષે ૩ દિવસ સુધી [[૨૦૦૨ ગુજરાત હિંસા|૨૦૦૨ના ગોધરાકાંડ]]<nowiki/>ની અસરરૂપે હિંદુ-મુસ્લિમ રમખાણો ફાટી નીકળ્યા.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4536199.stm|title=Gujarat riot death toll revealed|work=BBC News|date=11 May 2005|access-date=30 July 2006|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226131020/http://news.indiainfo.com/2005/05/11/1105godhra-rs.html|archive-date=26 February 2009|df=dmy-all}}</ref> ૨૦૦૭-૧૦ દરમિયાન સાબરમતી નદીના કિનારે રીવર ફ્રન્ટ યોજના વિકસાવવામાં આવી. ૨૦૦૮માં અમદાવાદમાં શ્રેણી બંધ બોમ્બ વિસ્ફોટો થયા જેના પરિણામે સંખ્યાબંધ લોકોના મૃત્યુ અને ઈજા થઇ.<ref>{{Cite news|url=http://www.ibnlive.com/news/index.html|title=17 bomb blasts rock Ahmedabad, 15 dead|date=26 July 2008|publisher=CNN-IBN|access-date=26 July 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080628002847/http://www.ibnlive.com/news/index.html|archive-date=28 June 2008|url-status=dead}}</ref> આંતકવાદી સંગઠન ''હરકત-એ-જિહાદ'' આ કૃત્ય પાછળ જવાબદાર હતું.<ref>{{cite news|url=http://cnnwire.blogs.cnn.com/2008/07/27/india-blasts-toll-up-to-37/|title=India blasts toll up to 37|date=27 July 2008|publisher=[[CNN]]|access-date=27 July 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080802233922/http://cnnwire.blogs.cnn.com/2008/07/27/india-blasts-toll-up-to-37/|archive-date=2 August 2008|url-status=dead}}</ref> ૨૦૦૯માં અમદાવાદ શહેરમાં [[અમદાવાદ બીઆરટીએસ|બી.આર.ટી.એસ.]] સુવિધા શરૂ થઇ, જેને લીધે શહેરમાં માર્ગપરિવહનનું એક તદ્દન નવું માળખું અસ્તિત્વમાં આવ્યું છે અને અમદાવાદના પશ્ચિમના વિસ્તારોને સળંગ બસ સેવા દ્વારા પૂર્વના વિસ્તારો સાથે સાંકળી લેવામાં આવ્યું છે, જેના કારણે અમદાવાદની બંને દિશાના નાગરિકોનું અંતર ઘટી ગયું છે.<ref>{{cite web|url= http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-27/ahmedabad/28075270_1_brts-buses-ajl-chandranagar|title= BRTS bridges city's east-west divide|last= કુમાર|first= મનિષ|date= ૨૭ ડિસેમ્બર ૨૦૦૯|work= સમાચાર|publisher= ધ ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા|access-date= ૨૫ મે ૨૦૧૩|archive-date= 2011-08-11|archive-url= https://web.archive.org/web/20110811034259/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-27/ahmedabad/28075270_1_brts-buses-ajl-chandranagar|url-status= dead}}</ref> અમદાવાદ આજે ધીકતું વ્યાપારી કેન્દ્ર છે. અમદાવાદ મુખ્યત્વે ૩ ભાગમાં વહેંચાયેલું છે. જૂનું શહેર મુંબઈ દિલ્હી રેલવે લાઇન અને સાબરમતી નદીની વચ્ચે વસેલ છે. રેલવે લાઇનની પૂર્વે ઔધોગિક વિકાસ થથો છે જયારે નવું શહેર જે નદીની પશ્ચિમ દિશામાં વિકસેલ છે. જુનું શહેર ગીચ છે જ્યારે નવું શહેર ઘણું વ્યવસ્થિત અને પહોળા રસ્તા વાળુ છે. વ્યાપારી કેન્દ્ર હોવા ઉપરાંત અમદાવાદ એક મહત્વનું ઔધોગિક કેન્દ્ર છે, જેમાં કાપડ, રંગ, રસાયણ અને આભુષણોને લગતા ઉધોગો મુખ્ય છે. ==ભૂગોળ== {{મુખ્ય|અમદાવાદની ભૂગોળ}} અમદાવાદ પશ્ચિમ ભારતમાં ઉત્તર-મધ્ય ગુજરાતમાં સમુદ્રની સપાટીથી ૫૩ મીટર (૧૭૪ ફીટ)ની ઊંચાઈએ સાબરમતી નદીના કિનારે સ્થિત છે. જે ૪૬૪.૧૬ ચો. કિમી (૧૭૯ ચો. માઇલ) જેટલા વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છે.<ref name="AMC">{{cite web|title=Amdavad city|url=http://www.egovamc.com/AhmCity/introduction_Eng.aspx|access-date=૨૦ જુન ૨૦૧૨|archive-date=2013-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130627122123/http://www.egovamc.com/AhmCity/introduction_Eng.aspx|url-status=dead}}</ref> શહેર એક સૂકા અને રેતાળ વિસ્તારમાં આવેલું છે. શહેરમાં અનેક તળાવો છે, જે પૈકીનું સૌથી પ્રખ્યાત અને અમદાવાદની ઓળખ સમાન [[કાંકરિયા તળાવ]] છે. આ ઉપરાંત [[વસ્ત્રાપુર તળાવ]], નારોલ/સરખેજ પાસે [[ચંડોળા તળાવ]], બાપુનગરમાં લાલબહાદુર શાસ્ત્રી તળાવ, જીવરાજ પાર્કમાં મલાવ તળાવ, વટવાનું બીબી તળાવ વગેરે અન્ય મોટા તળાવો છે. == વસ્તી == ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે અમદાવાદની વસ્તી ૫૬,૩૩,૯૨૭ હતી જે અમદાવાદને ભારતમાં સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતું પાંચમા ક્રમનું શહેર બનાવે છે.<ref name=2011census/> શહેરના વ્યાપને ગણતા અમદાવાદની વસ્તી ૬૩,૫૭,૬૯૩ની હતી, જે હવે ૭૬,૫૦,૦૦૦ની અંદાજીત છે, તેને ભારતમાં સાતમાં ક્રમનું સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતું શહેર (વ્યાપ સાથે) બનાવે છે.<ref name="citypop India aggs" /><ref name="citypop world aggs">{{cite web|title=Major Agglomerations of the World – Population Statistics and Maps|url=http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html|website=citypopulation.de|date=1 January 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160402222958/http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html|archive-date=2 April 2016}}</ref> શહેરની સાક્ષરતા ૮૯.૬૨%; જેમાં પુરુષો ૯૩.૯૬% અને સ્ત્રીઓની સાક્ષરતા ૮૪.૮૧% છે.<ref name=2011census/> અમદાવાદનો જાતિ ગુણોત્તર ૨૦૧૧માં ૧૦૦૦ પુરુષોએ ૮૯૭ સ્ત્રીઓનો હતો.<ref name=2011census /> {{IndiaCensusPop|state= |title= અમદાવાદનો વસ્તી વધારો |1871= 116900 |1901= 185900 |1911= 216800 |1921= 270000 |1931= 313800 |1941= 595200 |1951= 788300 |1961= 1149900 |1971= 1950000 |1981= 2515200 |1991= 3312200 |2001= 4525013 |2011= 5633927 |2015= 6928352 |2020= 7868633 |footnote= સ્ત્રોત:<ref name=2011census>{{cite web|title=Ahmedabad City Census 2011 data|url=http://www.census2011.co.in/census/city/314-ahmedabad.html|access-date=28 May 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140518023223/http://www.census2011.co.in/census/city/314-ahmedabad.html|archive-date=18 May 2014}}</ref><ref name="censusindia1">{{cite web|url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm|title=Historical Census of India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm|archive-date=17 February 2013|access-date=22 March 2014}}</ref> <ref name="census2020">{{cite web|url=https://www.populationu.com/cities/ahmedabad-population|title=Ahmedabad Population|access-date=2021-08-05|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805145223/https://www.populationu.com/cities/ahmedabad-population|url-status=live}}</ref> }} == પરિવહન == {{મુખ્ય|અમદાવાદ બીઆરટીએસ}} અમદાવાદ શહેરની બી.આર.ટી.એસ. સેવા, જેની દેખરેખ અમદાવાદ જનમાર્ગ લિમિટેડ હેઠળ ચાલી રહી છે,જે [[અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન]]ની પેટાકંપની છે. તે [[સેપ્ટ યુનિવર્સિટી]] દ્વારા રચાયેલ છે. આ સેવાનો પહેલો ભાગ જે આર.ટી.ઓ. અને પીરાણાને જોડતો બનાવેલો, જેનુ ઉદ્ઘાટન [[ગુજરાતના મુખ્યમંત્રીઓ|ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી]] [[નરેન્દ્ર મોદી]]એ ૧૪ ઑક્ટોબર ૨૦૦૯ના રોજ કર્યુ હતુ. બીજો ભાગ જે ચંદ્રનગર અને [[કાંકરિયા તળાવ]]ને જોડતો બનાવેલો છે, સંપૂર્ણ બી.આર.ટી.એસ. સેવા હાલમાં કાર્યરત છે. '''અમદાવાદ મેટ્રો''' પરિવહનની વાત કરીએ તો હવે મોટી સંખ્યામાં લોકો મેટ્રોનો ઉપયોગ પણ કરી રહ્યા છે. જે સમયની સાથે પૈસા પણ બનાવી રહ્યા છે. લોકો સરળતાથી એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ એ પણ ટ્રાફિક વગર પહોંચી રહ્યા છે.(સોર્સ- [https://www.gujaratijagran.com/gujarat/ahmedabad/ahmedabad-metro-guide-how-to-go-sabarmati-ashram-by-metro-train-398505 ગુજરાતી જાગરણ]) <ref>ગુજરાતી જાગરણ [https://www.gujaratijagran.com/gujarat/ahmedabad/ahmedabad-metro-guide-how-to-go-sabarmati-ashram-by-metro-train-398505]</ref> == મહત્વ == * [[સરદાર પટેલ|સરદાર પટેલે]] અમદાવાદથી રાજકીય ક્ષેત્રમાં જંપલાવ્યું હતું. * [[મહાત્મા ગાંધી]]એ સાબરમતી નદીના પશ્ચિમ તીરે કોચરબ આશ્રમની સ્થાપના કરી જે આજે [[કસ્તુરબા]] આશ્રમ તરીકે ઓળખાય છે અને બીજો આશ્રમ વાડજ નજીક સાબરમતી વિસ્તારમાં સ્થાપ્યો જે આજે [[ગાંધી આશ્રમ]] તરીકે ઓળખાય છે. અંગ્રજોના શાસન કાળ દરમિયાન ગાંધીજીના લીધે અમદાવાદ [[ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ]]નું મુખ્ય મથક બની રહ્યું. * [[ગુજરાત વિદ્યાપીઠ]]ની સ્થાપના ગાંધીજીએ ૧૯૨૦ માં અમદાવાદ માં કરી. * [[વિક્રમ સારાભાઈ|ડો. વિક્રમ સારાભાઈ]] નો ઉછેર અમદાવાદમાં થયો અને સારાભાઈ ઉદ્યોગ અમદાવાદમાં વિકસ્યો. તેમના સહયોગથી ભારતીય અવકાશ સંશોધન કેન્દ્ર(ઈસરો), ટેક્ષટાઇલ સંશોધન કેન્દ્ર (અટીરા) અને [[ભૌતિક અનુસંધાન પ્રયોગશાળા]] (પી.આર.એલ.) અમદાવાદમાં સ્થપાયા. * [[કસ્તુરભાઈ લાલભાઈ]] અને લાલભાઈ દલપતભાઈ જેવા ઉદ્યોગપતિઓના પ્રયત્ન અને સહયોગથી ગુજરાત યુનિવર્સિટી સંકુલમાં [[લાલભાઈ દલપતભાઈ ઈજનેરી મહાવિદ્યાલય]] (એલ. ડી. એન્જીનીયરીંગ) અને એલ. ડી. આર્ટસ કોલેજો અને બીજી સંસ્થાઓ સ્થપાઇ. * ભારત અને એશિયાની પ્રથમ કક્ષાની સંસ્થા [[ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેનેજમેન્ટ અમદાવાદ]] (આઇ.આઇ.એમ.) અમદાવાદમાં આવેલી છે. તે સિવાયની નેશનલ ઇન્સ્ટીટયુટ ઓફ ડીઝાઇન, ધીરુભાઈ અંબાણી ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ કોમ્યુનિકેશન એન્ડ ઇન્ફર્મેશન ટેકનોલોજી (DA-IICT) અને પ્લાઝમા અનુસંધાન સંસ્થાન ([http://www.ipr.res.in/ IPR]) પણ અમદાવાદમાં આવેલ છે. * અમદાવાદ આજે અન્ય મેટ્રો શહેરો જેવા કે [[મુંબઈ]], [[દિલ્હી]], [[કોલકાતા|કોલકત્તા]], [[ચેન્નાઈ]] ની સમકક્ષ બની ગયેલ છે. *અમદાવાદ ભારતનું પ્રથમ શહેર છે, જે બી.આર.ટી.એસ, મેટ્રો તથા ઍ.ઍમ.ટી.ઍસ.ની સુવિધા ધરાવે છે. == ૨૦૩૬ ઓલિમ્પિક રમતો == અમદાવાદ '''૨૦૩૬ની ઓલિમ્પિક રમતોના''' યજમાન બનવા માટે દાવેદારી કરવાની તૈયારીમાં છે. રાજ્ય સરકારે તૈયારીનું ચોક્કસ આયોજન કર્યું છે. ઓલિમ્પિક ગેમ્સની વિવિધ રમતો અમદાવાદ અને [[ગાંધીનગર]]માં રાખવાની યોજના છે, જ્યારે દરિયાઈ રમતો માટે સૌરાષ્ટ્રના દરિયાકાંઠાની પસંદગી કરવામાં આવી છે. ઓલિમ્પિક વિલેજ બનાવવા માટે [[ભાટ (તા. ગાંધીનગર)|ભાટ]] પાસેની જમીન નક્કી કરવામાં આવી છે. [[નરેન્દ્ર મોદી સ્ટેડિયમ]]માં ઉદ્ઘાટન અને સમાપન સમારોહો યોજાશે.<ref>{{cite web|title=Olympics to be held in Ahmedabad, Gandhinagar; water sports in Riverfront, Saurashtra sea; Olympic village in Bhat|url=https://www.divyabhaskar.co.in/local/gujarat/ahmedabad/news/olympics-to-be-held-in-ahmedabad-gandhinagar-water-sports-in-riverfront-saurashtra-sea-olympic-village-in-bhat-130719980.html|access-date=2023-09-08|publisher=Divya Bhaskar|archive-date=2023-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230908102210/https://www.divyabhaskar.co.in/local/gujarat/ahmedabad/news/olympics-to-be-held-in-ahmedabad-gandhinagar-water-sports-in-riverfront-saurashtra-sea-olympic-village-in-bhat-130719980.html|url-status=live}}</ref> <ref>{{Cite web|title=2036ના ઓલિમ્પિકની યજમાની કરવા ગુજરાતમાં તૈયારીઓ પુરજોશમાં|url=https://www.etvbharat.com/gujarati/gujarat/state/ahmedabad/gujarat-to-host-olympics-games-2036-preparations-in-full-swing-at-the-worlds-largest-narendra-modi-stadium-in-ahmedabad/gj20221228221135324324836|access-date=2023-09-08|website=ETV Bharat News|language=gu|archive-date=2023-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230908102205/https://www.etvbharat.com/gujarati/gujarat/state/ahmedabad/gujarat-to-host-olympics-games-2036-preparations-in-full-swing-at-the-worlds-largest-narendra-modi-stadium-in-ahmedabad/gj20221228221135324324836|url-status=live}}</ref> <ref>{{Cite web|title=2036 ઓલિમ્પિક ગેમ્સની યજમાની કરશે અમદાવાદ, ફેબ્રુઆરી-2024 સુધીમાં કામ થશે શરું|url=https://www.iamgujarat.com/gujarat/ahmedabad/ahmedabad-bid-to-host-the-2036-olympic-games-work-to-start-by-february-2024/articleshow/102664936.cms|access-date=2023-09-08|website=I am Gujarat|language=gu|archive-date=2023-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230908102203/https://www.iamgujarat.com/gujarat/ahmedabad/ahmedabad-bid-to-host-the-2036-olympic-games-work-to-start-by-february-2024/articleshow/102664936.cms|url-status=live}}</ref> == જોવાલાયક સ્થળો == {| Border="1" cellpadding="3" cellspacing="1" style="border:3px ridge LightBlue; box-shadow: 5px 5px 20px #aaaaaa;" width="75%" |- |bgcolor = "AliceBlue" valign="top" | * [[ગાંધી આશ્રમ]] * [[સરદાર પટેલ સ્મારક ભવન]] * [[કાંકરિયા તળાવ]] * [[નગીના વાડી]] * [[હઠીસિંહનાં દેરા]] * [[સાયન્સ સીટી]] * [[સીદીસૈયદની જાળી]] * [[જામા મસ્જિદ, અમદાવાદ|જુમ્મા મસ્જિદ]] * [[ઝૂલતા મિનારા]] | bgcolor = "GhostWhite" valign="top" | * [[સ્વામિનારાયણ મંદિર, અમદાવાદ|કાલુપુર સ્વામિનારાયણ મંદિર]] * [[ઇસ્કોન મંદિર]] * [[સ્મૃતિ મંદિર, ઘોડાસર]] * વૈષ્ણોદેવી મંદિર * [[ભાગવત વિદ્યાપીઠ]] * [[વસ્ત્રાપુર તળાવ]] * કેમ્પ હનુમાન * [[ભદ્રનો કિલ્લો]] * ભદ્રકાળી મંદિર | bgcolor = "AliceBlue" valign="top" | * શાહીબાગ સ્વામિનારાયણ મંદિર * આદિવાસી સંગ્રહાલય, [[ગુજરાત વિદ્યાપીઠ]] * [[સરખેજ રોઝા|સરખેજનો રોઝો]] * [[કેલિકો વસ્ત્ર સંગ્રહાલય|કેલિકો મ્યુઝિયમ]] * [[લાલભાઈ દલપતભાઈ સંગ્રહાલય|લા.દ. સંગ્રહાલય]] * [[માણેક ચોક]] * [[રાણીનો હજીરો]] * સાબરમતી રિવર ફ્રન્ટ * ઓટોવર્લ્ડ વિન્ટેજ કાર મ્યુઝિયમ | bgcolor = "GhostWhite" valign="top" | * તિરૂપતિ બાલાજી મંદિર, એસ. જી. માર્ગ * વિક્રમ સારાભાઈ અવકાશ પ્રદર્શન, ઈસરો * અટલબ્રિજ |} == છબીઓ == <gallery> ચિત્ર:Amdavad Aerial.jpg|સાબરમતી નદી પર આવેલા નવ પુલોનો એક '''નહેરુ પુલ''', જે શહેરના પૂર્વ અને પશ્ચિમ વિસ્તારને જોડે છે. ચિત્ર:Altstadt Ahmedabad.jpg|અમદાવાદ શહેરની એક [[પોળ]]<nowiki/>નું દ્રશ્ય ચિત્ર:Sidi Saiyyad Ni Jaali.jpg|સીદી સૈયદની જાળી ચિત્ર:Ahmedabad-VijaliGhar.jpg|સીદી સૈયદની જાળીએથી વીજળીઘરની દિશામાં પાડેલ છબી ચિત્ર:Shree Swaminarayan Sampraday, Ahmedabad.jpg|સ્વામીનારાયણ મંદિર, કાલુપુર, અમદાવાદ ચિત્ર:Sanskar Kendra Museum.JPG|[[સંસ્કાર કેન્દ્ર]] ચિત્ર:Aerial shot of Ahmedabad city, the Sabarmati river, and bridges.jpg|અમદાવાદ શહેર, સાબરમતી નદી, અને તેની ઉપરના પુલોનું વિહંગદૃશ્ય </gallery> ==હવામાન== ૧૯મી મે ૨૦૧૬ના દિવસે બપોરે ૪૮ ડીગ્રી સેન્ટીગ્રેડ તાપમાન નોંધાવાની સાથે અમદાવાદમાં તાપમાનનો છેલ્લા ૧૦૦ વર્ષનો રેકોર્ડ તુટ્યો હતો. છેલ્લે ૧૭મી મે ૧૯૧૬ના દિવસે ૪૭.૮ ડીગ્રી સેન્ટીગ્રેડ તાપમાન નોંધાયું હતું.<ref>{{cite web|title=અમદાવાદના તાપમાન વિષેના નવગુજરાત સમયમાં પ્રથમ પાને સમાચાર|url=http://epaper.navgujaratsamay.com/epaperimages//20052016//20052016-md-hr-1.pdf|access-date=૨૦ મે ૨૦૧૬|archive-date=2019-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190326083954/https://epaper.navgujaratsamay.com/epaperimages//20052016//20052016-md-hr-1.pdf|url-status=live}}</ref> {{weather box |width = auto |location = અમદાવાદ |metric first = Yes |single line = Yes |Jan record high C = 33 |Feb record high C = 38 |Mar record high C = 41 |Apr record high C = 42.8 |May record high C = 43 |Jun record high C = 43.4 |Jul record high C = 39 |Aug record high C = 39 |Sep record high C = 42 |Oct record high C = 40 |Nov record high C = 38 |Dec record high C = 32 |Jan high C = 28.3 |Feb high C = 30.4 |Mar high C = 35.6 |Apr high C = 39.8 |May high C = 41.5 |Jun high C = 38.4 |Jul high C = 33.4 |Aug high C = 31.8 |Sep high C = 34.0 |Oct high C = 35.8 |Nov high C = 32.8 |Dec high C = 29.3 |Jan low C = 11.8 |Feb low C = 13.9 |Mar low C = 18.9 |Apr low C = 23.7 |May low C = 26.2 |Jun low C = 27.2 |Jul low C = 25.6 |Aug low C = 24.6 |Sep low C = 24.2 |Oct low C = 21.1 |Nov low C = 16.6 |Dec low C = 13.2 |Jan record low C = 7 |Feb record low C = 6 |Mar record low C = 10 |Apr record low C = 18 |May record low C = 18 |Jun record low C = 22 |Jul record low C = 22 |Aug record low C = 21 |Sep record low C = 20 |Oct record low C = 13 |Nov record low C = 10 |Dec record low C = 5 |rain colour = green |Jan rain mm = 2.0 |Feb rain mm = 1.0 |Mar rain mm = 0 |Apr rain mm = 3.0 |May rain mm = 20.0 |Jun rain mm = 103.0 |Jul rain mm = 247.0 |Aug rain mm = 288.0 |Sep rain mm = 83.0 |Oct rain mm = 23.0 |Nov rain mm = 14.0 |Dec rain mm = 5.0 |Jan rain days = 0.3 |Feb rain days = 0.3 |Mar rain days = 0.1 |Apr rain days = 0.3 |May rain days = 0.9 |Jun rain days = 4.8 |Jul rain days = 13.6 |Aug rain days = 15.0 |Sep rain days = 5.8 |Oct rain days = 1.1 |Nov rain days = 1.1 |Dec rain days = 0.3 |unit rain days = 0.1 mm |Jan sun = 288.3 |Feb sun = 274.4 |Mar sun = 279.0 |Apr sun = 297.0 |May sun = 328.6 |Jun sun = 237.0 |Jul sun = 130.2 |Aug sun = 111.6 |Sep sun = 222.0 |Oct sun = 291.4 |Nov sun = 273.0 |Dec sun = 288.3 |source 1 = HKO<ref>{{cite web|title=અમદાવાદ-હવામાન|url=http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/asia/india/ahmedabad_e.htm|access-date=૧ મે ૨૦૧૨|archive-date=2019-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815210058/http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/asia/india/ahmedabad_e.htm|url-status=dead}}</ref> }} == આ પણ જુઓ == * [[અમદાવાદના દરવાજા]] * [[અમદાવાદની પોળોની યાદી|અમદાવાદની પોળો]] == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == {{Commons category|Ahmedabad|અમદાવાદ}} {{wikivoyage|Ahmedabad|અમદાવાદ}} * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} * [https://ahmedabadcity.gov.in/portal/index.jsp અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન, અધિકૃત વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200710014510/https://ahmedabadcity.gov.in/portal/index.jsp |date=2020-07-10 }} * [https://ahmedabaddp.gujarat.gov.in/gu/home અમદાવાદ જિલ્લા પંચાયત, અધિકૃત વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200615084226/https://ahmedabaddp.gujarat.gov.in/gu/Home |date=2020-06-15 }} {{અમદાવાદ શહેર}} {{૧૦ લાખથી વધુ વસ્તીવાળા ભારતના શહેરો}} [[શ્રેણી:અમદાવાદ]] [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો]] [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો]] mak4pq85fhp41i8ed1shutm6nq5kmfu 0 4175 905163 898084 2026-09-10T16:24:07Z Dsvyas 561 લગ્ન અને સંતાનની વિગતો માહિતીચોકઠામાં ઉમેરી 905163 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = નર્મદાશંકર લાલશંકર દવે | image = Narmadashankar Dave (cropped).jpg | imagesize = 200px | caption = નર્મદ, ૨૭ વર્ષની ઉંમરે. તૈલચિત્ર આધારિત કાષ્ઠછબી. | pseudonym = નર્મદ | birth_date = {{birth date|1833|8|24|mf=y}} | birth_place = [[સુરત]], [[ગુજરાત]], [[ભારત]] | death_date = {{death date and age|1886|2|26|1833|8|24|mf=y}} | death_place = મુંબઇ, [[ભારત]] | occupation = કવિ, લેખક | nationality = | period = | spouse = {{plainlist| * {{marriage|ગુલાબ|1844|1853}} * {{marriage|ડાહીગૌરી|1856|1868}} * {{marriage|સુભદ્રા (નર્મદાગૌરી)|1869|1886}} }} | children = જયશંકર (૧૮૭૦-૧૯૧૦) | genre = | subject = | movement = | influences = | influenced = | signature = Narmad Signature.svg | website = {{URL|https://web.archive.org/web/20061119135700/http://www.narmad.com/index.html|Narmad}} }} '''નર્મદ''', મૂળ નામ '''નર્મદાશંકર લાલશંકર દવે''' ‍([[ઓગસ્ટ ૨૪|૨૪ ઓગસ્ટ]] ૧૮૩૩<ref name="ggn2015">{{cite web | title=Narmad remembered on birth anniversary | website=globalgujaratnews.com | date=૧૩ ઓગસ્ટ ૨૦૧૫ | url=http://www.globalgujaratnews.in/print/narmad-remembered-on-birth-anniversary/ | access-date=૧૩ ઓગસ્ટ ૨૦૧૫ | archive-date=2016-03-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304035928/http://www.globalgujaratnews.in/print/narmad-remembered-on-birth-anniversary/ | url-status=dead }}</ref> - [[ફેબ્રુઆરી ૨૬|૨૬ ફેબ્રુઆરી]] ૧૮૮૬) ગુજરાતી સાહિત્યના કવિ, નિબંધકાર, આત્મકથાકાર, નાટ્યસંવાદલેખક, કોશકાર, પિંગળકાર, પત્રકાર, સંપાદક અને સંશોધક હતા. == જીવન == તેમનો જન્મ [[સુરત]]માં થયો હતો. === અભ્યાસ === પાંચ વર્ષની ઉંમરે [[મુંબઈ]]માં ભૂલેશ્વરની નાના મહેતાની નિશાળથી વિદ્યારંભ. સુરતમાં ઈચ્છા મહેતા અને ફકીર મહેતાની શાળામાં અભ્યાસ. ફરી મુંબઈમાં પાયધૂની પરની બાળગોવિંદ મહેતાજીની સરકારી ગુજરતી નિશાળમાં. પછી સુરતમાં નવલશાના કોઠામાં બેસતી દુર્ગારામ મહેતાની નિશાળે. ૧૮૪૫માં અંગ્રેજી શાળામાં દાખલ. ૧૮૫૦માં મુંબઈની ઍલ્ફિન્સ્ટન ઇન્સ્ટિટયુટમાં પ્રવેશ. કૉલેજનો અભ્યાસ અધૂરો મૂક્યો. ૧૮૫૨માં રાંદેરની શાળામાં શિક્ષક. ત્યાંથી સુરતની શાળામાં અને ફરીને. ૧૮૫૪માં મુંબઈ. મિત્ર ઝવેરીલાલ ઉમિયાશંકરના સૂચનથી ફરી કૉલેજ-પ્રવેશ. આ ગાળામાં કવિતા પ્રત્યે આકર્ષણ. વર્ગમાં શીખવાતી વર્ડઝવર્થની વર્ણનથી કવિતા અને એમાં નિરૂપાયેલી પ્રકૃતિનો મોટો પ્રભાવ પડ્યો. === વ્યવસાય === ૨૩મી વર્ષગાંઠથી કાવ્યલેખનનો પ્રારંભ. કવિતાવાચન, પિંગળજ્ઞાન વગેરેમાં તૈયારી. સાથે સાથે ઍલ્ફિન્સ્ટન ઇન્સ્ટિટયુટની સેન્ટ્રલ સ્કૂલમાં મદદનીશ શિક્ષક. ૧૮૫૮માં ઇષ્ટદેવતા કલમને ખોળે માથું મૂકી શિક્ષકની નોકરીમાંથી હંમેશ માટે ફારેગ. ૧૮૬૪માં સુધારક ઝનૂન દાખવતા ‘દાંડિયો’ પખવાડિકનો આરંભ. પરંતુ ૧૮૭૫ પછી સુધારા વિશેનો ભ્રમ ભાંગતાં ઉત્તરવયે એમનું વિચારપરિવર્તન. આર્યધર્મ અને સંસ્કૃતિના પુનરુત્થાનને સ્વધર્મ ગણ્યો. ૧૮૮૨માં પ્રતિજ્ઞા ત્યજી ગોકુલદાસ તેજપાળના ધર્માદા ખાતામાં મંત્રીપદે નોકરીનો કમને સ્વીકાર કર્યો. અર્વાચીનયુગનો રીતસરનો પ્રારંભ નર્મદથી થયો છે. મધ્યકાળની ધર્મપરાયણતામાંથી સાહિત્યને સંસારાભિમુખ કરવાનો તેમ જ સાહિત્યસમજ અને સાહિત્યવિષયમાં આમૂલ પરિવર્તન લાવવાનો એમનો પુરુષાર્થ ધ્યાનપાત્ર છે. વિવિધ પદ્યસ્વરૂપો અને ગદ્યસ્વરૂપોમાં એમણે કરેલી પહેલને કારણે તેઓ ‘અર્વાચીનોમાં આદ્ય’ અને ‘નવયુગનો પ્રહરી’ ગણાયા છે. == સર્જન == [[File:Daandiyo.jpg|thumb|''ડાંડિયો'', તારીખ ૧ સપ્ટેમ્બર ૧૮૬૪, પ્રથમ અંક]] [[File:Narmad.jpg|thumb|નર્મદનુ બાવલુ, વડોદરા]] નર્મદના ગદ્યલખાણોમાંના નિબંધોમાં ‘રસપ્રવેશ’ (૧૮૫૮), ‘પિંગળપ્રવેશ’ (૧૮૫૭), ‘અલંકારપ્રવેશ’ (૧૮૫૮), ‘નર્મવ્યાકરણ’ ભા.૧-૨ (૧૮૬૫), ‘વર્ણવિચાર’ (૧૮૬૫), ‘નાયિકા વિષયપ્રવેશ’ (૧૮૬૬) જેવા કાવ્યશાસ્ત્રીય સિદ્ધાંતલક્ષી નિબંધગ્રંથોનું ઐતિહાસિક મહત્વ છે. એમના તરફથી આ વિષયનું પાયાનું ને પ્રાથમિક જ્ઞાન ઉચિત પરિભાષામાં આપણને પ્રાપ્ત થયું છે. ‘ઋતુવર્ણન’ (૧૮૬૧), ‘હિંદુઓની પડતી’ (૧૮૬૪), ‘કવિચરિત’ (૧૮૬૫), ‘સુરતની મુખ્તેસર હકીકત’ (૧૮૬૫), ‘ઈલિયડનો સાર’ (૧૮૭૦), ‘મહિપતરામ રૂપરામ મહેતા’ (૧૮૭૦), ‘મહાપુરુષોનાં ચરિત્ર’ (૧૮૭૦), ‘મહાભારતનો સાર’ (૧૮૭૦), ‘રામાયણનો સાર’ (૧૮૭૦), ‘સાર શાકુંતલ’ (૧૮૮૧), ‘ભગવદગીતાનું ભાષાંતર’ (૧૮૮૨) ઉપરાંત ૧૮૫૦ થી ૧૮૬૫ સુધીનાં લખાણોના સંચયો ‘નર્મગદ્ય’ (૧૮૬૫) અને ‘નર્મગદ્ય’-૨ (૧૯૩૬) એમના ગદ્યગ્રંથો છે. ‘મારી હકીકત’ (૧૯૩૪) પશ્ચિમની ઢબે આત્મકથાનો નમૂનો પૂરું પાડતું આત્મચરિત્રાત્મક પુસ્તક છે. સત્ય, સંઘર્ષ અને ટેકથી ભરી જીવનસામગ્રીને એમણે એમાં નિખાલસપણે નિરૂપી છે. આત્મચરિત્રની બાબતમાં તેઓ ગાંધીજીના સમર્થ પુરોગામી છે. ઉપરાંત ‘ઉત્તર નર્મદચરિત્ર’ (૧૯૩૯) પણ પ્રકાશિત થયેલું છે. સીધી ઉદબોધનશૈલીથી કાર્યક્ષમ બનતું, વિચારણાથી ચિંતનના સ્તરો વચ્ચે આંદોલિત રહેતું, કાવ્યાત્મકતા અને સૂત્રાત્મકતાથી કૌશલ સાધતું એમનું ગદ્ય અહીં વ્યક્તિત્વની પ્રબળ મુદ્રાથી અંકિત છે; અને વિષયને મુદ્દાસર રીતે વિકસાવતા જઈને ઉદાહરણોથી-સંદર્ભોથી-વિષયને સ્પષ્ટ કરતું જતું હકીકતલક્ષી પણ છે. એમનાં નિબંધગ્રંથો ત્રણ ‘નર્મદગદ્ય’ સંપાદનોમાં સમાવિષ્ટ છે. આ સંપાદનોમાંનું એક, મહિપતરામ રૂપરામ નીલકંઠ દ્વારા સંપાદિત નર્મદગદ્ય અથવા કવિ નર્મદાશંકર લાલશંકરના ગદ્યાત્મક ગ્રંથોનો સંગ્રહ’ (૧૮૭૫), બીજું વિશ્વનાથ ભટ્ટ દ્વારા સંપાદિત ‘નર્મદનું મંદિર’- ગદ્યવિભાગ (૧૯૩૭) અને ત્રીજું, ગંભીરસિંહ ગોહિલ દ્વારા સંપાદિત ‘નર્મદગદ્ય’ (૧૯૭૫) છે. આ ઉપરાંત એમનાં પંદરેક ગદ્યલખાણોને સમાવતો ‘જૂનું નર્મદગદ્ય’- ભા.૧,૨ (૧૮૬૫, ૧૮૭૪) સંચયગ્રંથ પણ નોંધપાત્ર છે. એમનાં સંશોધન-સંપાદનોમાંથી નવપ્રસ્થાનોનો અને એમની શાસ્ત્રીય દ્રષ્ટિનો, પદ્ધતિનો પૂરો પરિચય મળે છે. મનોહર સ્વામીકૃત ‘મનહર પદ’ (૧૮૬૦), ‘નર્મકોશ’: અંક ૧ (૧૮૬૧), ‘નર્મકોશ’: અંક ૨ (૧૮૬૨), ‘નર્મકોશ’: અંક ૩ (૧૮૬૪), ‘નર્મકોશ’: અંક ૪ (૧૮૬૫), ‘નર્મકથાકોશ’ (૧૮૭૦), ‘દયારામકૃત કાવ્યસંગ્રહ’ (૧૮૬૫), નાગર સ્ત્રીઓમાં ગવાતાં ગીતોનો ‘સ્ત્રી ગીત સંગ્રહ’ (૧૮૭૦), પ્રેમાનંદકૃત ‘દશમસ્કંધ’ (૧૮૭૨) અને ‘નર્મકોશ’ ની બૃહદ્ સંપૂર્ણ આવૃત્તિ (૧૮૭૩)- એમના સંશોધન-સંપાદનગ્રંથો છે. પૂરી શાસ્ત્રીય પદ્ધતિનો પરિચય કરાવતા આ કોશગ્રંથો અને સંશોધન-સંપાદનગ્રંથોનું ઐતિહાસિક રીતે પણ મહત્વ છે. ગુજરાતી ભાષા અને પ્રજા પરત્વેની એમની આસ્થા અને અસ્મિતાનું એ રૂડું પરિણામ છે. ‘તુલસી વૈધવ્યચિત્ર’-સંવાદરૂપે (૧૮૫૯), ‘[[રામજાનકીદર્શન|રામજાનકી દર્શન]]’ (૧૮૭૬), ‘દ્રોપદીદર્શન’ (૧૮૭૮), ‘બાળકૃષ્ણવિજય’ (૧૮૮૬), ‘કૃષ્ણકુમારી’- એ એમના નાટકો-સંવાદોના ગ્રંથો છે. ‘સીતાહરણ’ (૧૮૭૮) સંવાદ અપ્રસિદ્ધ છે. ‘રાજ્યરંગ’-ભા.૧,૨ (૧૮૭૪, ૧૮૭૬)માં જગતનો પ્રાચીન અને અર્વાચીન ઇતિહાસ આલેખાયેલો છે. ‘ધર્મવિચાર’ (૧૮૮૫)માં તત્વચર્ચાવિષયક પક્વ અને પરિણત બુદ્ધિની પર્યેષણા છે; તો ‘ગુજરાત સર્વસંગ્રહ’ (૧૮૮૭) તથા ‘કાઠિયાવાડ સર્વસંગ્રહ’ (૧૮૮૭) એમના ઐતિહાસિક દ્રષ્ટિબિંદુથી લખાયેલા ગ્રંથો છે. === નર્મકવિતા === નર્મકવિતા: ૧-૩ (૧૮૫૮), નર્મકવિતા: ૪-૮ (૧૮૫૯) ને નર્મકવિતા: ૯-૧૦ (૧૮૬૦) ની બધી કવિતાઓનો સંચય નર્મકવિતા - પુસ્તક-૧ (૧૮૬૨)માં કરેલો છે. ઉપરાંત નર્મકવિતા - પુસ્તક-૨ (૧૮૬૩) અને અંતે નર્મકવિતા (૧૮૬૪)માં એમની તમામ પદ્યરચનાઓ સંગૃહીત થઈ છે. એમની કવિતાઓ ભાવ, ભાષા અને અભિવ્યક્તિ એમ ત્રિવિધ દ્રષ્ટિએ મહત્વની છે. પશ્ચિમની અંગ્રેજી કવિતાના પરિશીલનથી એમની કવિતામાં નકરી શબ્દાર્થની ચમત્કૃતિને સ્થાને રસની સ્થાપના કરવાનો ઉત્સાહ છે, પરંતુ રસ વિશેની સૂઝ પ્રાકૃત અને પ્રારંભિક છે. છતાં જુસ્સાથી સધાતો અર્વાચીન આત્મલક્ષી ઊર્મિકાવ્યોનો આદ્યવેગ એમની રચનાઓમાં ધ્યાન ખેંચે છે. પ્રકૃતિ અને પ્રણયના નવા વિષય-આવિષ્કારો, સંસારસુધારાના સીધા ઉદગારો અને દેશાભિમાનનાં ગીતોથી નર્મકવિતા વિશિષ્ટ બની છે. નર્મદનો કાવ્યસંગ્રહ. ઈશ્વરસંબંધી, નીતિસંબંધી, દેશાભિમાનસંબંધી, સ્ત્રીશિક્ષણસંબંધી, ઘરસંસારસંબંધી, પ્રીતિસંબંધી, ગ્રામ તથા સૃષ્ટિસૌન્દર્યસંબંધી વગેરે કુલ દશ ખંડોમાં રચનાઓ વર્ગીકૃત છે. ઉપરાંત, કાવ્યશાસ્ત્રસંબંધી ગ્રંથો તેમ જ ‘પૂરવણી’ વિભાગનો સમાવેશ છે. આ રચનાઓ માત્રામેળ, અક્ષરમેળ અને દેશીમાં રચાયેલી છે. લલિત છંદનો અને ઓવી તેમ જ મરાઠી સાખીનો સર્વપ્રથમ પ્રયોગ અહીં થયો છે. નર્મદે પહેલીવાર મધ્યકાલીન વિષયોને છોડીને સુધારો, સ્વતંત્રતા, પ્રકૃતિ અને પ્રણય જેવા અર્વાચીન વિષયો દાખલ કર્યા છે. વાસ્તવાભિમુખતા અને જીવનાભિમુખતાને કારણે નવાં ક્ષેત્રો ઊઘડ્યાં છે; નવી નિરૂપણરીતિ પ્રગટી છે; તત્કાલીન સમયનું સર્વાંગ ચિત્ર ઝિલાયું છે. અંગ્રેજી રોમેન્ટિક કવિતાની અસર હેઠળ આ રચનાઓમાં ‘જોસ્સો’ અને વધુ પડતો ‘કૃત્રિમ જોસ્સો’ ભળેલો છે. આત્મલક્ષિતાનું તત્વ પ્રમુખ બન્યું છે. શૈલી મસ્ત રહી છે. ખાસ તો અંગ્રેજી કવિતાના સંપર્કને કારણે ઓડ અને બેલડ પ્રકારની રચનાઓ પણ અહીં છે. સર્વ રચનાઓ પૈકી ‘કબીરવડ’, ‘સહુ ચલો જીવતા જંગ’, ‘[[જય જય ગરવી ગુજરાત]]’, ‘નવ કરશો કોઈ શોક’ જેવી ઊર્મિરચનાઓ અત્યંત જાણીતી છે. પરંતુ, સાથે સાથે પરલક્ષી કવિતા અને એમાંય ‘વીરસિંહ’ અને ‘રુદનરસિક’ એ મહાકાવ્યના અધૂરા નમૂનાઓ તેમ જ વીરવૃત્તનો પ્રયોગ પણ અહીં છે. છતાં એકંદરે અભિવ્યક્તિની પરિષ્કૃતતા ઘણી ઓછી હોવાથી તથા સર્ગશક્તિ ઉત્તમ પ્રકારની ન હોવાથી ઊંચી કવિતા સિદ્ધ થયેલી જોવાતી નથી. === મારી હકીકત (૧૯૩૩) === {{મુખ્ય|મારી હકીકત}} મૂળે નર્મદે ‘નર્મગદ્ય’- પુસ્તક ૨ ના બીજા અંક તરીકે પોતાના આ આત્મચરિત્રની બે-પાંચ નકલો જ છપાવેલી અને પોતાના મરણ બાદ પ્રગટ કરવાની વિનંતી કરેલી. કવિના છેક જન્મશતાબ્દીવર્ષમાં પુસ્તકાકારે આ ચરિત્ર પછી બહાર આવ્યું. એમાં ૩ જી સપ્ટેમ્બર ૧૮૩૩થી ૧૮મી સપ્ટેમ્બર ૧૮૬૬ સુધીનું સ્વાત્મચરિત્ર છે. દુર્ગારામ મહેતાના રોજનીશી રૂપે લખાયેલા આત્મચરિત્ર પછીનું વ્યવસ્થિત રૂપનું આ પહેલું આત્મવૃત્તાંત છે. એમાં જન્મથી શરૂ કરી ઘરડાં વડીલો અને માબાપની ઓળખથી માંડી શિક્ષણ, ઊંચુ શિક્ષણ, મંથનકાળ, પ્રયત્નકાળ, સુધારાનો પવન અને કવિનો યશઃકાળ તથા મધ્યકાળ નિરૂપાયેલાં છે. અહીં નિખાલસ કબૂલાત, રુચિને ભોગે પણ પ્રામાણિક કથનની ખેવના અને આત્મનિરીક્ષણનો સજગ પ્રયત્ન-આ ત્રણે વાનાં આત્મકથાકારની સભાન લખાવટ સાથે ગૂંથાયેલાં માલૂમ પડે છે. ઘડાતા આવતા ગદ્યમાં ઊતરેલી ભાષાની કેટલીક જીવંત લઢણો આ આત્મકથાની નિજી પૂંજી છે. === નર્મકોશ (૧૮૭૩) === {{મુખ્ય|નર્મકોશ}} કવિ નર્મદાશંકરનો, એક ખંતીલા વિદ્વાનને શાસ્ત્રકાર તરીકે સ્થાપી આપતો શબ્દકોશ. ‘નર્મકવિતા’ ના શબ્દાર્થ તૈયાર કરવાની પ્રવૃત્તિ કોશરચનામાં પરિણમી અને કેટલીક સામગ્રી ૧૮૬૧થી છૂટા અંકો રૂપે પ્રગટ થયા પછી આ સંપૂર્ણ ને સુધારેલી આવૃત્તિ નર્મદાશંકરે પોતાને ખર્ચે પ્રગટ કરી. ગુજરાતી ભાષાના શબ્દોનો ગુજરાતી ભાષામાં જ અર્થો આપતો અંગ્રેજી પદ્ધતિનો સળંગ વર્ણાનુક્રમિક કોશ આ પહેલો જ છે<ref name="Mumbai Samachar">{{cite web | title=‘ડાંડિયા’, ‘નર્મકોશ’ અને જય જય ગરવી ગુજરાત | author=[[સૌરભ શાહ]] | website=[[મુંબઇ સમાચાર]] | url=http://www.bombaysamachar.com/frmStoryShow.aspx?sNo=89514 | access-date=૧૩ ઓગસ્ટ ૨૦૧૫ | archive-date=2016-03-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304093145/http://www.bombaysamachar.com/frmStoryShow.aspx?sNo=89514 | url-status=dead }}</ref> અને તે એકલે હાથે સંઘરાયેલા ૨૫,૦૦૦ ઉપરાંત શબ્દોને સમાવે છે. અન્ય કોશગ્રંથો, ગુજરાતી ભાષાના ગ્રંથો, પૂછપરછ અને પોતાનાં સ્મૃતિ તથા અનુભવ એમ વિવિધ સાધનોથી થયેલો શબ્દસંગ્રહ, ચકાસણીપૂર્વક શબ્દસંગ્રહ અને અર્થનિર્ણય કરી શાસ્ત્રશુદ્ધ કોશ આપવાની નેમ, તદભવ-તળપદા શબ્દો તરફનું વિશેષ લક્ષ, જોડાયેલા અનુનાસિક વ્યંજનો માટે અનુસ્વારને સ્થાને વ્યંજનવર્ણનો વિનિયોગ, ‘હ’-શ્રુતિનો બિંદીથી નિર્દેશ વગેરે આ શબ્દકોશની નોંધપાત્ર લાક્ષણિકતાઓ છે. === નર્મકથાકોશ (૧૮૭૦) === રામાયણ, મહાભારત અને ભાગવતમાંના કથાપ્રસંગોને લક્ષમાં રાખી પાત્રગત ચરિત્રોને કક્કાવારી પ્રમાણે, નર્મદાશંકર લાલશંકર દવેકૃત આ કોશમાં આવરી લેવાયાં છે. અંશુમાનથી શરૂ કરીને હેડંબા સુધીનાં પાત્રો અને પાત્રો સાથેનો એમનો કથાસંદર્ભ અહીં રજૂ થયાં છે. મૂળ સંસ્કૃત પરથી નહીં પણ ગુજરાતી, મરાઠી, હિન્દી પુસ્તકો પરથી આ કોશ તૈયાર થયો છે. ગ્રંથને અંતે સંખ્યાત શબ્દાવલીની તેમ જ પર્વોત્સવ તિથ્યાવલી પણ મૂકી છે. == અવસાન == [[File:Kavi Narmad Central Library surat.JPG|thumb|કવિ નર્મદ મધ્યસ્થ પુસ્તકાલય, સુરત. અંદરથી.]] આઠ મહિનાની સંધિવાની માંદગી પછી તેમનું અવસાન ફેબ્રુઆરી ૨૬, ૧૮૮૬ના રોજ ૫૨ વર્ષની વયે મુંબઇ ખાતે થયું.<ref name=poemhunter>{{cite web|title=Biography of Narmadashankar Dave|url=http://www.poemhunter.com/narmadashankar-dave/biography/|publisher=poemhunter.com|access-date=૧૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૪}}</ref><ref name=kamat>{{cite web|title=Poet Narmad|url=http://www.kamat.com/database/biographies/narmad.htm|publisher=kamat.com|access-date=૧૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૪}}</ref><ref name=sangeetbhavantrust>{{cite web|title=Narmad, Gujarati Saraswats, Sangeet Bhavan|url=http://sangeetbhavantrust.com/narmad.html|publisher=sangeetbhavantrust.com|access-date=૧૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૪}}</ref><ref name=indianmirror>{{cite web|title=Gujarati Language, History of Gujarati Language|url=http://www.indianmirror.com/languages/gujarati-language.html|publisher=indianmirror.com|access-date=૧૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૪}}</ref> ==છબીઓ== <gallery> File:Narmad_2.jpg|સૂરતના સંગ્રહાલયમાં નર્મદનું પૂતળું File:Narmad_3.jpg|સૂરતના સંગ્રહાલયમાં નર્મદનું પૂતળું </gallery> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == {{wikisource|શ્રેણી:નર્મદ|નર્મદ}} * {{GujLit author}} * [https://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Narmadashankar-Dave.html ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર માહિતી] {{મહાત્મા ગાંધી}} [[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર]] [[શ્રેણી:૧૮૮૬માં મૃત્યુ]] ppp6c7fmppkx3qx8nch96estmyn3cwa 0 15673 905183 787657 2026-09-11T10:49:19Z ~2026-49041-53 89040 905183 wikitext text/x-wiki '''નર્મદા બચાવો આંદોલન''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં વહેતી [[નર્મદા નદી]] પર આવેલી [[સરદાર સરોવર બંધ|સરદાર સરોવર યોજના]]ની વિરોધમાં ચાલતું આંદોલન છે. સરદાર સરોવર યોજના તેની પર્યાવરણ પરની અસરને કારણે વિવાદોમાં સપડાયો હતો. મેધા પાટકર તથા અરૂંધતી રોય બંધ વિરોધી ચળવળના આગેવાનો છે. મેધા પાટકરે બંધનું કામ અટકાવવાની પહેલ પણ કરી હતી, પરંતુ ૧૯૯૯માં ભારતની ઊચ્ચતમ ન્યાયાલયે સરકારને બંધ ઝડપભેર સમાપ્ત કરવાનો ચુકાદો આપ્યો અને બંધને રોકવાની પહેલને વખોડી કાઢી હતી. બંધની કુલ ઉંચાઇ ૧૩૬.૫ મીટર (આશરે ૪૪૫ ફુટ)ની સુચવવામાં આવી છે અને ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલત તબકાવાર બંધની ઉંચાઇ વધાCCરવા માટેની પરવાનગી આપી રહી છે.<ref name="SC_decision_2000">{{cite web|url=http://judis.nic.in/supremecourt/qrydisp.asp?tfnm=17165|title=Judgment by the Supreme Court of India|work=Supreme Court of India, Justice Information System|access-date=૫ એપ્રિલ ૨૦૦૮|archive-url=https://web.archive.org/web/20080303155945/http://judis.nic.in/supremecourt/qrydisp.asp?tfnm=17165|archive-date=2008-03-03|url-status=live}}</ref><ref name="after_SC_judgment">{{cite web|url=http://pib.myiris.com/features/article.php3?fl=001108161656|title=Verdict on Narmada 2000|work=Press Information Bureau, Government of India|last=Shukla|first=Dinkar|access-date=૫ એપ્રિલ ૨૦૦૮|archive-date=2011-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714144349/http://pib.myiris.com/features/article.php3?fl=001108161656|url-status=dead}}</ref> == વિવાદ == નર્મદા બચાવો આંદોલન પર બંધથી અસરગ્રસ્ત વિસ્તાર વિશે કોર્ટમાં સોગંદ લીધા પછી ખોટું બોલવા માટે આરોપ મૂકાયો છે.<ref>{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/narmada-bachao-andolan-faces-perjury-charges/articleshow/7880655.cms|title=Narmada Bachao Andolan faces perjury charges|work=The Economic Times}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} {{સબસ્ટબ}} [[શ્રેણી:નર્મદા નદી]] pyzism9f2qktvl47ku4hnxsahsyv4a5 905185 905183 2026-09-11T10:57:06Z Dsvyas 561 [[Special:Contributions/~2026-49041-53|~2026-49041-53]] ([[User talk:~2026-49041-53|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 787657 wikitext text/x-wiki '''નર્મદા બચાવો આંદોલન''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં વહેતી [[નર્મદા નદી]] પર આવેલી [[સરદાર સરોવર બંધ|સરદાર સરોવર યોજના]]ની વિરોધમાં ચાલતું આંદોલન છે. સરદાર સરોવર યોજના તેની પર્યાવરણ પરની અસરને કારણે વિવાદોમાં સપડાયો હતો. મેધા પાટકર તથા અરૂંધતી રોય બંધ વિરોધી ચળવળના આગેવાનો છે. મેધા પાટકરે બંધનું કામ અટકાવવાની પહેલ પણ કરી હતી, પરંતુ ૧૯૯૯માં ભારતની ઊચ્ચતમ ન્યાયાલયે સરકારને બંધ ઝડપભેર સમાપ્ત કરવાનો ચુકાદો આપ્યો અને બંધને રોકવાની પહેલને વખોડી કાઢી હતી. બંધની કુલ ઉંચાઇ ૧૩૬.૫ મીટર (આશરે ૪૪૫ ફુટ)ની સુચવવામાં આવી છે અને ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલત તબકાવાર બંધની ઉંચાઇ વધારવા માટેની પરવાનગી આપી રહી છે.<ref name="SC_decision_2000">{{cite web|url=http://judis.nic.in/supremecourt/qrydisp.asp?tfnm=17165|title=Judgment by the Supreme Court of India|work=Supreme Court of India, Justice Information System|access-date=૫ એપ્રિલ ૨૦૦૮|archive-url=https://web.archive.org/web/20080303155945/http://judis.nic.in/supremecourt/qrydisp.asp?tfnm=17165|archive-date=2008-03-03|url-status=live}}</ref><ref name="after_SC_judgment">{{cite web|url=http://pib.myiris.com/features/article.php3?fl=001108161656|title=Verdict on Narmada 2000|work=Press Information Bureau, Government of India|last=Shukla|first=Dinkar|access-date=૫ એપ્રિલ ૨૦૦૮|archive-date=2011-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714144349/http://pib.myiris.com/features/article.php3?fl=001108161656|url-status=dead}}</ref> == વિવાદ == નર્મદા બચાવો આંદોલન પર બંધથી અસરગ્રસ્ત વિસ્તાર વિશે કોર્ટમાં સોગંદ લીધા પછી ખોટું બોલવા માટે આરોપ મૂકાયો છે.<ref>{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/narmada-bachao-andolan-faces-perjury-charges/articleshow/7880655.cms|title=Narmada Bachao Andolan faces perjury charges|work=The Economic Times}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} {{સબસ્ટબ}} [[શ્રેણી:નર્મદા નદી]] h6cxeungpbhim3aaf75taaeqcukz13w 0 20012 905170 851248 2026-09-11T06:04:56Z ~2026-49100-86 89025 તાજેતર માં વિરભૂમિ ફાગવેલને તાલુકાનો દરજ્જો મળેલ છે 905170 wikitext text/x-wiki '''ફાગવેલ''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્ય]]ના મધ્ય ભાગમાં આવેલા [[ખેડા જિલ્લો|ખેડા જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૧૧(અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [https://cmogujarat.gov.in/gu/events ફાગવેલ તાલુકામાં] આવેલું એક ગામ છે. ફાગવેલ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[મકાઈ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[બટાટા]], [[શક્કરીયાં]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. ફાગવેલમાં ભાથીજી મહારાજનું મંદિર આવેલું છે અને અહીં કારતક સુદ પૂર્ણિમાએ મેળો ભરાય છે. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:કઠલાલ તાલુકો]] a7ux3gmfrdelouxiawdl92kq20cfluk 905171 905170 2026-09-11T06:14:01Z ~2026-49100-86 89025 /* */ 905171 wikitext text/x-wiki '''ફાગવેલ''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્ય]]ના મધ્ય ભાગમાં આવેલા [[ખેડા જિલ્લો|ખેડા જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૧૧(અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [https://cmogujarat.gov.in/gu/events ફાગવેલ તાલુકામાં] આવેલું એક ગામ છે. ફાગવેલ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[મકાઈ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[બટાટા]], [[શક્કરીયાં]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], માધ્યમિક શાળા, ITI કોલેજ,[[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. ફાગવેલમાં ગૌરક્ષક શ્રી ક્ષત્રિય વીર ભાથીજી મહારાજનું મંદિર આવેલું છે અને અહીં કારતક સુદ પૂર્ણિમાએ અને ઘોડા પૂનમનો મેળો ભરાય છે. સનાતન ધર્મ પ્રેમી અને જીવ દયાને વરેલા ફાગવેલ રજવાડાના કુંવર ગાય માતાની રક્ષા કરતા શૌર્ય બતાવી એકલા હાથે યુદ્ધ કરી ખાખરીયા વનમાં વીરગતિને પ્રાપ્ત થયા હતા. જેથી ફાગવેલ ના ૪૨ પરગણાના વિસ્તારને વિરભૂમિ કે શૌર્યભૂમિ ફાગવેલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:કઠલાલ તાલુકો]] k7k4dvdsl6xgd10lzra2ekhd7u82fut 905172 905171 2026-09-11T06:34:26Z KartikMistry 10383 [[Special:Contributions/~2026-49100-86|~2026-49100-86]] ([[User talk:~2026-49100-86|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:KartikMistry|KartikMistry]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 851248 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = ફાગવેલ | state_name = ગુજરાત | district = ખેડા | taluk_names = કઠલાલ | latd = 22.900314 | longd= 72.991168 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશો | blank_value_3 = [[મકાઈ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી| દિવેલી]], [[તમાકુ]], [[બટાટા]], [[શક્કરીયાં]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }}'''ફાગવેલ''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્ય]]ના મધ્ય ભાગમાં આવેલા [[ખેડા જિલ્લો|ખેડા જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[કઠલાલ તાલુકો|કઠલાલ તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે. ફાગવેલ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[મકાઈ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[બટાટા]], [[શક્કરીયાં]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. ફાગવેલમાં ભાથીજી મહારાજનું મંદિર આવેલું છે અને અહીં કારતક સુદ પૂર્ણિમાએ મેળો ભરાય છે. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:કઠલાલ તાલુકો]] s2rd73qrd9ufqt789xlsi8qne0j3v1u 0 41353 905167 862861 2026-09-11T03:59:14Z CommonsDelinker 264 Removing [[:c:File:Jharkhand_Rajakiya_Chihna.svg|Jharkhand_Rajakiya_Chihna.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 3 September 2026. 905167 wikitext text/x-wiki {{Infobox political post | border = parliamentary | minister = not_prime | image = Champai Soren.jpg | alt = ચંપઈ સોરેન | incumbent = ચંપઈ સોરેન | incumbentsince = | appointer = ઝારખંડના રાજ્યપાલ | inaugural = બાબુલાલ મરાંડી | post = મુખ્યમંત્રી | body = [[ઝારખંડ]] | insignia = | insigniasize = 150px | insigniacaption = ઝારખંડનું ચિહ્ન | style = | status = સરકારના વડા | abbreviation = | member_of = ઝારખંડ વિધાનસભા | reportsto = ઝારખંડના રાજ્યપાલ | termlength = વિધાનસભાના વિશ્વાસ મુજબ | termlength_qualified = મુખ્યમંત્રીની એક અવધિ પાંચ વર્ષ હોય છે, મહત્તમ કેટલી વાર મુખ્યમંત્રી પદ લઈ શકે તેની કોઇ મર્યાદા હોતી નથી.<ref name="term1"> {{cite book |last= Basu|first= Durga Das|author-link= |date= 1960|title= Introduction to the Constitution of India |edition= 20 |location= Nagpur|publisher= LexisNexis Butterworths, Wadhwa |page= 241, 245|isbn=978-81-8038-559-9}}</ref> | formation = ૧૫ નવેમ્બર ૨૦૦૦ }} '''ઝારખંડના મુખ્યમંત્રી''' ભારતના [[ઝારખંડ]] રાજ્યના વડા છે. ભારતના બંધારણ અનુસાર રાજ્યના વડા રાજ્યપાલ હોય છે, પરંતુ સત્તા મુખ્યમંત્રી હેઠળ હોય છે. મુખ્યમંત્રીની પદ અવધિ ૫ વર્ષ હોય છે, પરંતુ પદની કોઇ મર્યાદા નથી અને વ્યક્તિ ગમે તેટલી વખત મુખ્યમંત્રી બની શકે છે.<ref name="term1"/> ૧૫ નવેમ્બર ૨૦૦૦માં ઝારખંડ રાજ્યની સ્થાપના પછી ૬ મુખ્યમંત્રીઓ સત્તા પર આવ્યા છે.<ref name=main/> તેમાંથી અડધા, જેમાં પ્રથમ મુખ્યમંત્રી બાબુલાલ મરાંડીનો પણ સમાવેશ થાય છે, [[ભારતીય જનતા પાર્ટી]] તરફથી હતા. તેમના પછી મુખ્યમંત્રી બનેલા અર્જુન મુંડા સૌથી વધુ કાર્યકાળ ધરાવતા મુખ્યમંત્રી હતા જેઓ કુલ ૫ વર્ષથી વધુ સમય માટે ૩ વખત મુખ્યમંત્રી રહ્યા હતા, પરંતુ તેમનો એક પણ કાર્યકાળ પૂર્ણ થયો નહોતો. બે મુખ્યમંત્રીઓ, સિબુ સોરેન અને તેમનો પુત્ર હેમંત સોરેન ઝારખંડ મુક્તિ મોર્ચા પક્ષમાંથી હતા. સિબુ સોરેનનો પ્રથમ કાર્યકાળ માત્ર ૧૦ દિવસ રહ્યો હતો, કારણકે તેઓ બહુમત પૂરવાર કરી ન શક્યા હતા અને રાજીનામું આપ્યું હતું. રાજ્યના મુખ્યમંત્રી પદે મધુ કોંડા પણ રહ્યા હતા, તેઓ અપક્ષ તરીકે બનેલા બહુ ઓછા મુખ્યમંત્રીમાંના એક હતા.<ref>{{cite web|url=https://rediff.com/news/2006/sep/14jhar5.htm|title=Madhu Koda to be next Jharkhand CM|website=[[Rediff.com]]|date=14 September 2006|access-date=7 August 2019|first=P.V.|last=Ramanujam|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303205446/http://www.rediff.com/news/2006/sep/14jhar5.htm|archive-date=3 March 2016|url-status=live}}</ref> રાજ્યમાં ત્રણ વખત [[રાષ્ટ્રપતિ શાસન]] પણ લાગુ પાડવામાં આવ્યું હતું. ભા.જ.પ.ના રઘુબર દાસ પૂર્ણ પદ અવધિ પર રહેનારા પ્રથમ મુખ્યમંત્રી બન્યા હતા. ચંપઈ સોરેન હાલના મુખ્યમંત્રી છે. ==ઝારખંડના મુખ્યમંત્રીઓ== {| class="toccolours" style="width:50em" ! પક્ષ માટેની સંજ્ઞાઓ |- |{{colbegin|colwidth=50em}} {{legend2|{{party color|Bharatiya Janata Party}}|ભારતીય જનતા પાર્ટી|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|{{party color|Jharkhand Mukti Morcha}}|ઝારખંડ મુક્તિ મોર્ચા|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|{{party color|Independent}}|અપક્ષ|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|White|N/A (રાષ્ટ્રપતિ શાસન)|border=1px solid #AAAAAA}} {{colend}} |} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! scope="col" |{{Abbr|ક્રમ|ક્રમાંક}}{{efn|કૌંસમાં આપેલા ક્રમ પહેલા બનેલા મુખ્યમંત્રી પદનો ક્રમ દર્શાવે છે.}} ! scope="col" | છબી ! scope="col" | !બેઠક ! colspan="3" rowspan="1" scope="col" | પદ અવધિ !વિધાનસભા ! scope="col" | પક્ષ{{efn|આ સ્થંભ માત્ર મુખ્યમંત્રીના પક્ષનું જ નામ ધરાવે છે. રાજ્ય સરકાર ઘણી વખત જટિલ મોરચા અને ગઠબંધન તેમજ અપક્ષો વડે બનેલી હોય છે, જેની માહિતી અહીં મૂકેલી નથી.}} !નોંધ |- |૧ | | scope="row" |બાબુલાલ મરાંડી |રામગઢ |૧૫ નવેમ્બર ૨૦૦૦ |૧૮ માર્ચ ૨૦૦૩ |{{Age in years and days|2000|11|15|2003|3|18}} | rowspan="2" |૧લી/કામચલાઉ વિધાનસભા{{efn|The first Legislative Assembly of Jharkhand was constituted by the [[Member of Legislative Assembly|MLAs]] elected in the 2000 Bihar Legislative Assembly election, whose constituencies were in the newly formed Jharkhand.<ref name=main>{{cite web|url=https://frontline.thehindu.com/static/html/fl1717/17170390.htm|title=Jharkhand, at last|date=1 September 2000|last=Chaudhuri|first=Kalyan|website=Frontline|access-date=4 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190724114939/https://frontline.thehindu.com/static/html/fl1717/17170390.htm|archive-date=24 July 2019|url-status=live}}</ref>}}<br>{{small|(૨૦૦૦)}} | rowspan="2" |[[ભારતીય જનતા પાર્ટી]] | rowspan="2" | |- |૨ |[[File:Arjun Munda.jpg|111x111px|alt=A photograph of Arjun Munda]] | scope="row" |અર્જુન મુંડા |ખારસવાન |૧૮ માર્ચ ૨૦૦૩ |૨ માર્ચ ૨૦૦૫ |{{Age in years and days|2003|3|18|2005|3|2}} |- |૩ |[[File:Shibu Soren.jpg|100x100px|alt=A photograph of Shibu Soren]] | scope="row" |સિબુ સોરેન |''ચૂંટણી લડી નહી'' |૨ માર્ચ ૨૦૦૫ |૧૨ માર્ચ ૨૦૦૫ |{{Age in years and days|2005|3|2|2005|3|12}} | rowspan="4" |૨જી વિધાનસભા<br>{{small|(૨૦૦૫)}} |ઝારખંડ મુક્તિ મોર્ચા | |- |(૨) |[[File:Arjun Munda.jpg|111x111px|alt=A photograph of Arjun Munda]] | scope="row" |અર્જુન મુંડા |ખારસવાન |૧૨ માર્ચ ૨૦૦૫ |૧૯ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૬ |{{Age in years and days|2005|3|12|2006|9|19}} |ભારતીય જનતા પાર્ટી | |- |૪ |[[File:Madhu Koda.jpg|100x100px|alt=A photograph of Madhu Koda]] | scope="row" |મધુ કોંડા |જગન્નાથપુર |૧૯ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૬ |૨૭ ઓગસ્ટ ૨૦૦૮ |{{Age in years and days|2006|9|19|2008|8|27}} |અપક્ષ | |- |(૩) |[[File:Shibu Soren.jpg|100x100px|alt=A photograph of Shibu Soren]] | scope="row" |સિબુ સોરેન |''ચૂંટણી લડી નહી''<ref>Shibu Soren lost the Tamar assembly by-election to Gopal Krishna Patar of the Jharkhand Party.</ref> |૨૭ ઓગસ્ટ ૨૦૦૮ |૧૯ જાન્યુઆરી ૨૦૦૯ |{{Age in years and days|2008|8|27|2009|1|19}} |ઝારખંડ મુક્તિ મોર્ચા | |- |– |[[File:Emblem of India.svg|122x122px|alt=State Emblem of India]] | scope="row" |Vacant{{efn|name=PR|જો રાજ્ય સરકાર કાર્ય કરવા માટે બંધારણ અનુસાર સક્ષમ ન હોય ત્યારે [[રાષ્ટ્રપતિ શાસન]] લાગુ પાડવામાં આવે છે. જે મોટાભાગે કોઇ પક્ષ અથવા ગઠબંધનને સંપૂર્ણ બહુમત ન મળે ત્યારે લાગુ પડી શકે છે. આ સ્થિતિમાં રાજ્યનું મંત્રીમંડળ વિખેરી નખાય છે અને મુખ્યમંત્રી પદ ખાલી રહે છે અને રાજ્યનું સંચાલન રાજ્યપાલ હેઠળ આવે છે, જે કેન્દ્ર સરકારની દેખરેખ નીચે કાર્ય કરે છે.<ref>{{cite web|first=Amberish K.|last=Diwanji|url=http://www.rediff.co.in/news/2005/mar/15spec1.htm|title=A dummy's guide to President's rule|website=Rediff.com|date=15 March 2005|access-date=3 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20130519111701/http://www.rediff.co.in/news/2005/mar/15spec1.htm|archive-date=19 May 2013|url-status=live}}</ref>}}<br />([[રાષ્ટ્રપતિ શાસન]]) |N/A |૧૯ જાન્યુઆરી ૨૦૦૯ |૩૦ ડિસેમ્બર ૨૦૦૯ |{{Age in years and days|2009|1|19|2009|12|30}} | |N/A | |- |(૩) |[[File:Shibu Soren.jpg|100x100px|alt=A photograph of Shibu Soren]] | scope="row" |સિબુ સોરેન |જમતારા |૩૦ ડિસેમ્બર ૨૦૦૯ |૧ જૂન ૨૦૧૦ |{{Age in years and days|2009|12|30|2010|6|1}} | rowspan="5" |૩જી વિધાનસભા<br>{{small|(૨૦૦૯)}} |ઝારખંડ મુક્તિ મોર્ચા | |- |– |[[File:Emblem of India.svg|122x122px|alt=State Emblem of India]] | scope="row" |ખાલી{{efn|name=PR}}<br />([[રાષ્ટ્રપતિ શાસન]]) |N/A |૧ જૂન ૨૦૧૦ |૧૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૦ |{{Age in years and days|2010|6|1|2010|9|11}} |N/A | |- |(૨) |[[File:Arjun Munda.jpg|111x111px|alt=A photograph of Arjun Munda]] | scope="row" |અર્જુન મુંડા |ખારસવાન |૧૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૦ |૧૮ જાન્યુઆરી ૨૦૧૩ |{{Age in years and days|2010|9|11|2013|1|18}} |[[ભારતીય જનતા પાર્ટી]] | |- |– |[[File:Emblem of India.svg|122x122px|alt=State Emblem of India]] | scope="row" |ખાલી{{efn|name=PR}}<br />([[રાષ્ટ્રપતિ શાસન]]) |N/A |૧૮ જાન્યુઆરી ૨૦૧૩ |૧૩ જુલાઇ ૨૦૧૩ |{{Age in years and days|2013|1|18|2013|7|13}} |N/A | |- |૫ |[[File:Chief Minister of Jharkhand Shri Hemant Soren.jpg|79x79px|alt=A photograph of Hemant Soren]] | scope="row" |હેમંત સોરેન |દુમકા |૧૩ જુલાઇ ૨૦૧૩ |૨૮ ડિસેમ્બર ૨૦૧૪ |{{Age in years and days|2013|7|13|2014|12|28}} |૨૮ ડિસેમ્બર ૨૦૧૪ | |- |૬ |[[File:Raghuvar Das.jpg|75x75px|alt=A photograph of Raghubar Das]] | scope="row" |રઘુબર દાસ |જમસેદપુર પૂર્વ |૨૮ ડિસેમ્બર ૨૦૧૪ |૨૯ ડિસેમ્બર ૨૦૧૯ |{{Age in years and days|2014|12|28|2019|12|29}} |૪થી વિધાનસભા<br>{{small|(૨૦૧૪)}} |[[ભારતીય જનતા પાર્ટી]] | |- |(૫) |[[File:Chief Minister of Jharkhand Shri Hemant Soren.jpg|79x79px|alt=A photograph of Hemant Soren]] | scope="row" |હેમંત સોરેન |બરહૈત |૨૯ ડિસેમ્બર ૨૦૧૯ |૨ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪ |{{Age in years and days|2019|12|29|2024|02|02}} |rowspan="2"|૫મી વિધાનસભા<br>{{small|(૨૦૧૯)}} |rowspan="2"|ઝારખંડ મુક્તિ મોર્ચા |- |૭ |[[File:Champai_Soren.jpg|79x79px|alt=ચંપઈ સોરેનની છબી]] | scope="row" |ચંપઈ સોરેન |સરાયકેલા |૨ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪ |''હાલમાં'' |{{Age in years and days|2024|02|02}} | |} ==નોંધ== {{commons category|Chief ministers of Jharkhand|ઝારખંડના મુખ્યમંત્રીઓ}} {{notelist}} ==આ પણ જુઓ== * [[ઝારખંડ]] * [[ભારતનાં રાજ્યોના મુખ્ય મંત્રીઓ]] == સંદર્ભ == {{reflist}} [[Category:રાજકારણ]] [[Category:ઝારખંડ]] 0ui0goc77m98e6pqii8bqq21zoartlh 0 42929 905168 903574 2026-09-11T03:59:18Z CommonsDelinker 264 Removing [[:c:File:Jharkhand_Rajakiya_Chihna.svg|Jharkhand_Rajakiya_Chihna.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 3 September 2026. 905168 wikitext text/x-wiki [[ભારત]]ના ૨૮ રાજ્યો અને ૭ કેન્દ્ર શાસિતપ્રદેશો પોતાના પ્રતિકો ધરાવે છે. == રાજ્યો == {| class="wikitable sortable" !રાજ્ય !પ્રતિક |- |આંધ્ર પ્રદેશ | |- |અરૂણાચલ પ્રદેશ | |- |આસામ |[[File:Seal of Assam.svg|100px]] |- |બિહાર |[[File:Seal of Bihar.svg|100px]] |- |[[છત્તીસગઢ]] |[[File:Coat of arms of Chhattisgarh.svg|100px]] |- |ગોઆ |[[File:Flag of Goa, India.svg|100px]] |- |ગુજરાત |[[File:Government Of Gujarat Seal In All Languages.svg|100px]] |- |હરિયાણા |[[File:Emblem of Haryana.svg|100px]] |- |હિમાચલ પ્રદેશ | |- |ઝારખંડ | |- |કર્ણાટક |[[File:Seal of Karnataka.svg|100px]] |- |કેરળ |[[File:Government of Kerala Logo.svg|100px]] |- |મધ્ય પ્રદેશ |[[File:Emblem of Madhya Pradesh.svg|100px]] |- |મહારાષ્ટ્ર |[[File:Seal of Maharashtra.svg|100px]] |- |મણિપુર |[[File:Kanglasa.svg|100px]] |- |મેઘાલય | |- |મિઝોરમ |[[File:Seal of Mizoram.svg|100px]] |- |નાગાલેંડ | |- |ઓડિશા | |- |પંજાબ |[[File:Seal of the Government Of Punjab (Black On White).svg|100px]] |- |રાજસ્થાન |[[File:Emblem Rajasthan.png|alt=Emblem of Rajasthan|100px]] |- |સિક્કિમ |[[File:Seal of Sikkim.svg|100px]] |- |તમિળ નાડુ |[[File:Seal of Tamil Nadu.svg|100px]] |- |તેલંગાણા | |- |ત્રિપુરા |[[File:Seal of Tripura.svg|100px]] |- |ઉત્તર પ્રદેશ |[[File:Seal of Uttar Pradesh.svg|100px]] |- |ઉત્તરાખંડ |[[File:Seal of Uttarakhand.svg|100px]] |- |પશ્ચિમ બંગાળ | |} == કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશો == મોટા ભાગના કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશો હજુ ભારતના પ્રતીકો ફેરફાર કરીને ઉપયોગ કરે છે. {| class="wikitable" !કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશ !નોંધ !પ્રતિક |- |આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ |ભારતનું રાષ્ટ્રચિહ્ન વાપરે છે. |[[ચિત્ર:Banner_of_Andaman_and_Nicobar_Islands.png|100x100px]] |- |ચંદીગઢ | |[[ચિત્ર:Flag_of_Chandigarh.svg|100x100px]] |- |દાદરા અને નગર હવેલી અને દમણ અને દીવ |ભારતનું રાષ્ટ્રચિહ્ન વાપરે છે. |[[ચિત્ર:Seal_of_Dadra_and_Nagar_Haveli_and_Daman_and_Diu.svg|100x100px]] |- |દિલ્હી |ભારતનું રાષ્ટ્રચિહ્ન વાપરે છે. |[[ચિત્ર:Seal_of_the_National_Capital_Territory_of_Delhi.svg|128x128px]] |- |જમ્મુ અને કાશ્મીર |ભારતનું રાષ્ટ્રચિહ્ન વાપરે છે. |[[ચિત્ર:Government_of_Jammu_and_Kashmir.svg|100x100px]] |- |લડાખ |ભારતનું રાષ્ટ્રચિહ્ન વાપરે છે. |[[ચિત્ર:Seal_of_Ladakh.png|100x100px]] |- |લક્ષદ્વીપ | |[[ચિત્ર:Flag_of_Lakshadweep.png|100x100px]] |- |પુડુચેરી | |[[ચિત્ર:Emblem_of_the_Government_of_Puducherry.png|100x100px]] |} == આ પણ જુઓ == * [[ભારતના રાજ્ય પક્ષીઓની યાદી]] * [[ભારતના રાજ્ય વૃક્ષોની યાદી‎]] * [[ભારતના રાજ્ય પ્રાણીઓની યાદી]] * [[ભારતમાં સત્તાવાર દરજ્જો ધરાવતી ભાષાઓ]] == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.hubert-herald.nl/INHOUD.htm ઈન્ડિયા એટ નેશનલ આર્મસ એન્ડ એમ્બલેમ્સ] [[શ્રેણી: ભારતના રાષ્ટ્રીય ચિન્હો]] 8102rbpcf2fxh5tqn7vclwayzu51075 3 146092 905164 866581 2026-09-10T17:09:45Z Mfield 86823 Mfieldએ [[સભ્યની ચર્ચા:Qvenqin]]ને [[સભ્યની ચર્ચા:Sqwuintsen]] પર ખસેડ્યું: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Qvenqin|Qvenqin]]" to "[[Special:CentralAuth/Sqwuintsen|Sqwuintsen]]" 866581 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Qvenqin}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૨૧:૪૯, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST) eb7nj2ofmvnexpbheyt8ajhqt7kqzqt 0 155182 905177 905139 2026-09-11T10:08:33Z MichealBVN 88262 /* ઉદય અને લોકપ્રિયતા (૨૦૧૧–૨૦૧૩) */ 905177 wikitext text/x-wiki '''રણબીર કપૂર''' (જન્મ: ૨૮ સપ્ટેમ્બર ૧૯૮૨) ભારતીય અભિનેતા છે, જે મુખ્યત્વે હિન્દી ફિલ્મોમાં કામ કરે છે. તેઓ બોલિવૂડના સૌથી જાણીતા અને મોટા ફિલ્મી પરિવારોમાંના એક એવા [[કપૂર પરિવાર|કપૂર]] પરિવારની ચોથી પેઢીના કલાકાર છે. રણબીરને બોલિવૂડમાં તેમની પેઢીના અગ્રણી અને પ્રતિભાશાળી અભિનેતાઓમાંના એક તરીકે વ્યાપકપણે ઓળખવામાં આવે છે. {{infobox person/Wikidata | fetchwikidata = ALL | onlysourced = no }} == પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ == === પ્રારંભિક જીવન === રણબીર કપૂરનો જન્મ ૨૮ સપ્ટેમ્બર ૧૯૮૨ના રોજ [[મુંબઈ|બોમ્બે]] (હાલનું મુંબઈ) ખાતે હિન્દી ફિલ્મોના પીઢ દિગ્ગજ અભિનેતા ઋષિ કપૂર અને અભિનેત્રી નીતુ સિંહના ઘરે થયો હતો. તેઓ દિગ્ગજ [[પૃથ્વીરાજ કપૂર]]ના પ્રપૌત્ર અને દિગ્ગ્જ અભિનેતા-દિગ્દર્શક [[રાજ કપૂર]]ના પૌત્ર છે. તેમની મોટી બહેન રિદ્ધિમા કપૂર સાહનીનો જન્મ ૧૯૮૦માં થયો હતો અને તેઓ ઇન્ટિરિયર તથા ફેશન ડિઝાઇનર છે. બોલીવુડ ના દિગ્ગજ અભિનેતાઓ શમ્મી કપૂર,અને શશી કપૂર તેમના દાદા છે, અભિનેતા રણધીર કપૂર, અને રાજીવ કપૂર તેમના પિતાના ભાઈ છે, જ્યારે અભિનેત્રીઓ કરિશ્મા કપૂર અને [[કરીના કપૂર]] તેમની પિતરાઈ બહેનો છે. રણબીર કપૂર બંને તરફથી પંજાબી મૂળ ધરાવે છે. તેમના પિતા હિન્દુ અને માતા શીખ પરિવારમાંથી આવે છે. તેમનો ઉછેર એક ધર્મનિરપેક્ષ વાતાવરણમાં થયો હતો. તેમણે મુંબઈની બોમ્બે સ્કોટિશ સ્કૂલ, માહિમમાંથી શાળાકીય શિક્ષણ મેળવ્યું હતું. તેમના બાળપણના વર્ષોમાં રણબીરનો તેમની માતા સાથે ગાઢ સંબંધ હતો, પરંતુ તેમના પિતા સાથેના સંબંધો સારા નહોતા અને બંને વચ્ચે કેટલીક મુશ્કેલીઓ રહી હતી. કપૂરે પોતાના જીવનના વિવિધ અનુભવોને કારણે ફિલ્મો પ્રત્યે રસ વિકસાવ્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ અનુભવોને કારણે તેમની અંદર લાગણીઓનો સંગ્રહ થતો ગયો, જેણે તેમને ફિલ્મના ક્ષેત્ર તરફ આકર્ષ્યા, દસમાની પરીક્ષાઓ પૂર્ણ કર્યા બાદ, તેમણે ૧૯૯૯માં આવેલી તેમના પિતા ઋષિ કપૂરની ફિલ્મ આ અબ લૌટ ચલેંમાં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ દરમિયાન બંને વચ્ચેનો સંબંધ વધુ ગાઢ બન્યો હતો. <ref name="ibn interview">{{cite web |last=Masand |first=Rajeev |title=બાળપણમાં હું પિતાથી ખૂબ ડરતો હતો |url=http://ibnlive.in.com/news/as-a-kid-i-used-to-be-petrified-of-dad-ranbir/49658-8.html |publisher=CNN-IBN |date=1 October 2007 |access-date=9 September 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131009233647/http://ibnlive.in.com/news/as-a-kid-i-used-to-be-petrified-of-dad-ranbir/49658-8.html |archive-date=9 October 2013 }}</ref> === શિક્ષણ === શાળાકીય શિક્ષણ બાદ રણબીરે એચ. આર. કોલેજ ઑફ કોમર્સ એન્ડ ઇકોનોમિક્સમાંથી પ્રી-યુનિવર્સિટી શિક્ષણ પૂર્ણ કર્યું. ત્યારબાદ તેઓ ફિલ્મ નિર્માણનો અભ્યાસ કરવા [[ન્યૂ યૉર્ક (શહેર)|ન્યૂયોર્ક]] ગયા, જ્યાં તેમણે સ્કૂલ ઑફ વિઝ્યુઅલ આર્ટ્સમાં અભ્યાસ કર્યો. ત્યારબાદ તેમણે લી સ્ટ્રાસબર્ગ થિયેટર એન્ડ ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં મેથડ એક્ટિંગની તાલીમ લીધી.<ref>{{cite web |last=Roy |first=Gitanjali |title=રણબીર કપૂર કોણ છે? |url=http://www.ndtv.com/article/people/who-is-ranbir-kapoor-267274 |publisher=NDTV |date=28 September 2012 |access-date=9 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130209181038/http://www.ndtv.com/article/people/who-is-ranbir-kapoor-267274 |archive-date=9 February 2013 }}</ref> ફિલ્મ સ્કૂલમાં અભ્યાસ દરમિયાન તેમણે ''પૅશન ટુ લવ'' અને ''ઇન્ડિયા ૧૯૬૪'' નામની બે ટૂંકી ફિલ્મોનું દિગ્દર્શન કર્યું અને તેમાં અભિનય પણ કર્યો હતો. ન્યૂયોર્કમાં એકલા રહેવાનો અનુભવ અને ફિલ્મ સ્કૂલ દરમિયાન થયેલા અનુભવોને કારણે તેમણે હિન્દી ફિલ્મોમાં કારકિર્દી બનાવવાનો નિર્ણય લીધો.<ref name="natural">{{cite news |last=Bamzai |first=Kaveree |title=રણબીર કપૂર: ધ નેચરલ |url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20100621-ranbir-kapoor-the-natural-743183-2010-06-10 |work=ઇન્ડિયા ટુડે |date=11 June 2010 |access-date=9 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901135438/http://indiatoday.intoday.in/story/ranbir-kapoor-the-natural/1/101164.html |archive-date=1 September 2013 }}</ref> મુંબઈ પરત ફર્યા બાદ રણબીરે સંજય લીલા ભણસાલીની ૨૦૦૫ની ફિલ્મ ''બ્લૅક''માં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામ કર્યું હતું. == કારકિર્દી == === શરૂઆતી સંઘર્ષ અને સફળતા (૨૦૦૮-૨૦૧૦) === સંજય લીલા ભણસાલીની ફિલ્મ બ્લૅકમાં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામ કર્યા બાદ રણબીરે ભણસાલીની જ આગામી ફિલ્મ સાવરિયામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને અભિનેતા તરીકે પોતાની ફિલ્મી કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ફિલ્મમાં તેમના પાત્રને તેમના દાદા રાજ કપૂરે ભજવેલી યાદગાર ભટકતા પાત્રોની શ્રદ્ધાંજલિરૂપે લખવામાં આવ્યું હતું. સાવરિયાનું નિર્માણ હોલીવુડના મોટા સ્ટુડિયો સોની પિક્ચર્સ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું અને તે મોટા બજેટમાં બનેલી ફિલ્મ હતી. જોકે, ફિલ્મની રજૂઆત અન્ય એક મોટી ફિલ્મ સાથે ટકરાતાં તે બૉક્સ ઑફિસ પર નિષ્ફળ રહી હતી. તેમ છતાં, ફિલ્મે તેની રિલીઝ ના દિવસે આશરે ત્રણ કરોડ રૂપિયાની કમાણી કરી હતી. સાવરિયાની નિષ્ફળતા બાદ રણબીરે યશ રાજ ફિલ્મ્સના બેનર હેઠળ બનેલી બચના એ હસીનોમાં કામ કર્યું. આ ફિલ્મની રિલીઝ તે સમયના મોટા અભિનેતા [[સલમાન ખાન]] ની ગોડ તુસ્સી ગ્રેટ હો સાથે થઈ હતી. તેને ટક્કર આપીને હરાવીને બચના એ હસીનોએ બૉક્સ ઑફિસ પર સારો દેખાવ કર્યો અને રણબીરને કારકિર્દીની પ્રથમ સફળ ફિલ્મ મળી. ૨૦૦૯માં રણબીર કપૂરની ત્રણ ફિલ્મો રિલીઝ થઈ હતી. તેમાંની એક અયાન મુખર્જી દ્વારા દિગ્દર્શિત અને ધર્મા પ્રોડક્શન્સ દ્વારા નિર્મિત ફિલ્મ વેક અપ સિડ હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે સિદ્ધાર્થ “સિડ” મહેરાની ભૂમિકા ભજવી હતી. સિડ એક શ્રીમંત અને આળસુ યુવક હોય છે, જેના જીવનમાં એક મહત્વાકાંક્ષી પત્રકાર સાથે મુલાકાત થયા બાદ અનેક ફેરફારો આવે છે. આ ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ પર સામાન્ય રીતે સફળ રહી હતી. જોકે, સમય જતાં ફિલ્મને વિવેચકો અને દર્શકો તરફથી વધુ માન્યતા મળી અને આજે તેને હિન્દી સિનેમાની કલ્ટ ફિલ્મોમાંની એક તરીકે જોવામાં આવે છે. કપૂરની બીજી રિલીઝ ફિલ્મ જાણીતા દિગ્દર્શક રાજકુમાર સંતોષીની રોમેન્ટિક કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ અજબ પ્રેમ કી ગઝબ કહાની હતી. આ ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ પર મોટી સુપરહીટ સાબિત થઈ હતી. તે ૨૦૦૯ની સૌથી વધુ કમાણી કરનાર હિન્દી ફિલ્મોમાંની એક હતી અને રણબીરની વિશ્વભરમાં ₹૧૦૦ કરોડથી વધુની કમાણી કરનાર પ્રથમ ફિલ્મ બની હતી. આ ફિલ્મની સફળતાથી રણબીર કપૂરની બોલિવૂડમાં એક અગ્રણી યુવા સ્ટાર તરીકેની ઓળખ વધુ મજબૂત બની. તે વર્ષની કપૂરની છેલ્લી રિલીઝ શિમિત અમીન દ્વારા દિગ્દર્શિત રૉકેટ સિંહ: સેલ્સમેન ઑફ ધ યર હતી. આ ડ્રામા ફિલ્મમાં તેમણે એક એવા શીખ યુવકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે સેલ્સમેન બનવાની મહત્વાકાંક્ષા ધરાવે છે. અલગ પ્રકારની વાર્તા અને વિષયવસ્તુ ધરાવતી આ ફિલ્મ તે સમયના દર્શકોને ખાસ આકર્ષી શકી નહોતી અને બૉક્સ ઑફિસ પર એવરેજ સાબિત થઈ હતી. જોકે, સમય જતાં ફિલ્મને દર્શકો અને વિવેચકો તરફથી નવી ઓળખ મળી અને આજે તેને કલ્ટ ક્લાસિક તરીકે જોવામાં આવે છે. ફિલ્મમાં વ્યવસાયિક જગત, કાર્યસ્થળની રાજનીતિ અને ભ્રષ્ટાચાર જેવા વિષયોને પણ રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. ૫૫મા ફિલ્મફેર પુરસ્કારોમાં ૨૦૦૯માં રિલીઝ થયેલી તેમની ત્રણેય ફિલ્મો વેક અપ સિડ, અજબ પ્રેમ કી ગઝબ કહાની અને રૉકેટ સિંહ: સેલ્સમેન ઑફ ધ યરમાં કરેલા અભિનય માટે રણબીરને શ્રેષ્ઠ અભિનેતા (વિવેચક)નો ફિલ્મફેર પુરસ્કાર મળ્યો હતો. ૨૦૧૦માં રણબીરે પ્રકાશ ઝાની મોટા બજેટની રાજકીય એક્શન-ડ્રામા ફિલ્મ રાજનીતિમાં સમર પ્રતાપની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. ફિલ્મમાં તેમના સાથે દિગ્ગજ કલાકાર નાનાં પાટેકર, [[અજય દેવગણ]], મનોજ બાજપાઈ અને અર્જુન રામપાલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા. રાજનીતિની વાર્તા ભારતીય મહાકાવ્ય મહાભારત અને હૉલિવૂડની ક્લાસિક ફિલ્મ [[ધ ગોડફાધર (ફિલ્મ)|ધ ગૉડફાધર]]<nowiki/>થી પ્રેરિત હતી. રણબીરનું સમર પ્રતાપનું પાત્ર પણ મહાભારતના અર્જુન અને ધ ગૉડફાધરના માઈકલ કોર્લિઓનના પાત્રોની લાક્ષણિકતાઓના મિશ્રણ તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ પર મોટી સુપરહિટ સાબિત થઈ હતી અને રણબીરના અભિનયની પણ ખૂબ પ્રશંસા થઈ હતી. ધ ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયાની નીખત કાઝમીએ તેમના અભિનયની પ્રશંસા કરતાં લખ્યું હતું કે ફિલ્મનો મુખ્ય ભાર રણબીર કપૂરના પાત્ર પર રહે છે અને તેમણે ખૂબ જ સંયમિત અભિનય દ્વારા પાત્રને અસરકારક રીતે રજૂ કર્યું <ref>{{cite news |last=Kazmi |first=Nikhat |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms |title=રાજનીતિ — ફિલ્મ સમીક્ષા |work=ધ ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા |date=3 June 2010 |access-date=9 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120820214326/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms |archive-date=20 August 2012 }}</ref>, આ ફિલ્મ કપૂરની કારકિર્દીની પ્રથમ પરિપક્વ ફિલ્મોમાંની એક હતી. અગાઉની ફિલ્મોમાં તેઓ મોટાભાગે રોમેન્ટિક હીરો તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જ્યારે આ ફિલ્મમાં તેમણે પહેલીવાર ગંભીર અને રાજકીય પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવતી ભૂમિકા ભજવી હતી.<ref name="India Today mature role">{{cite web |last=Roy |first=Gitanjali |title=રાજનીતિ મારી પ્રથમ પરિપક્વ ભૂમિકા છે: રણબીર |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/rajneeti-is-my-first-mature-role-ranbir-60596-2009-11-10 |publisher=ઇન્ડિયા ટુડે |date=11 November 2009 |access-date=9 September 2026 }}</ref> તે જ વર્ષે રણબીરે દિગ્દર્શક સિદ્ધાર્થ આનંદ સાથે બીજી વખત કામ કર્યું હતું. તેમની અગાઉની ફિલ્મ બચના એ હસીનો બાદ બંનેની બીજી ફિલ્મ અંજાના અંજાની હતી, જેમાં રણબીરે પ્રિયંકા ચોપરા સાથે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મની વાર્તા બે અજાણ્યા લોકોની આસપાસ ફરે છે, જેઓ નવા વર્ષની પૂર્વસંધ્યાએ આત્મહત્યા કરવાનો નિર્ણય લે છે. અંજાના અંજાની બૉક્સ ઑફિસ પર મધ્યમ સફળ રહી હતી, પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને ખાસ પ્રશંસા મળી નહોતી. === ઉદય અને લોકપ્રિયતા (૨૦૧૧–૨૦૧૩) === બાળ ફિલ્મ ચિલ્લર પાર્ટી (૨૦૧૧)માં આઇટમ સૉન્ગમાં દેખાયા બાદ, તે જ વર્ષે રણબીરે ઇમ્તિયાઝ અલીની મ્યુઝિકલ રોમેન્ટિક ડ્રામા ફિલ્મ રૉકસ્ટારમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. તેમણે ફિલ્મમાં જનાર્દન જાખર ઉર્ફે ‘જોર્ડન’નું પાત્ર ભજવ્યું હતું. રૉકસ્ટાર બૉક્સ ઑફિસ પર મધ્યમ સફળ રહી હતી, પરંતુ સમય જતાં ફિલ્મને વિવેચકો અને દર્શકો તરફથી નોંધપાત્ર પ્રશંસા મળી અને તે કલ્ટ ફિલ્મ તરીકે ઓળખાવા લાગી. ૨૦૨૪માં ફિલ્મ ફરી રિલીઝ કરવામાં આવી હતી, જ્યાં તેને દર્શકોનો સારો પ્રતિસાદ મળ્યો અને તેણે ફરીથી સારી કમાણી કરી, કપૂરે ભજવેલું પાત્ર હિન્દી સિનેમાના મુખ્ય અભિનેતા દ્વારા કરવામાં આવેલા સૌથી ઉત્કૃષ્ટ અભિનયોમાંનું એક ગણાયું હતું.<ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/1610801/review-review-rockstar-is-as-fulfilling-as-an-effective-crescendo |title=રૉકસ્ટાર: અસરકારક ક્રેસેન્ડો જેટલી જ સંતોષકારક |publisher=ડીએનએ |date=11 November 2011 |access-date=9 September 2026 }}</ref> આ ભૂમિકા માટે તેમણે ૫૭મા ફિલ્મફેર પુરસ્કાર સમારોહમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતા અને શ્રેષ્ઠ અભિનેતા (વિવેચક) બંને પુરસ્કારો જીત્યા હતા. ઉપરાંત, તેમને સ્ક્રીન અને આઈફા પુરસ્કારોમાં પણ શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો પુરસ્કાર મળ્યો હતો. ૨૦૧૨માં અનુરાગ બાસુની રોમેન્ટિક કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ બરફી માં કપૂરે બહેરા અને મૂંગા યુવાન બરફીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકાની પૃષ્ઠભૂમિ પર આધારિત હતી અને તેમાં બરફી એક એવી યુવતીના પ્રેમમાં પડે છે, જે પહેલેથી જ સગાઈ કરેલી હોય છે. આ પાત્રની તૈયારી માટે રણબીરે રોબર્ટો બેનિની, ચાર્લી ચૅપ્લિન અને પોતાના દાદા રાજ કપૂરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો હતો. આ ફિલ્મ સુપરહીટ રહી હતી, તેમજ ભારતીય બૉક્સ ઑફિસ પર ₹૧૦૦ કરોડથી વધુ કમાણી કરનારી રણબીરની પ્રથમ ફિલ્મ બની હતી. ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી પણ સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને કપૂરના અભિનયની ખાસ પ્રશંસા કરવામાં આવી હતી. આ ભૂમિકા માટે કપૂરે સતત બીજી વખત ફિલ્મફેર, સ્ક્રીન અને આઈફા પુરસ્કાર સમારોહમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો પુરસ્કાર જીત્યો હતો.<ref>{{cite web |title=રણબીર કપૂરે બરફી! સાથે ₹૧૦૦ કરોડની ક્લબમાં પ્રવેશ કર્યો |url=http://ibnlive.in.com/news/ranbir-kapoor-enters-the-rs-100-crore-club-with-barfi/297357-8-66.html |publisher=CNN-IBN |date=3 October 2012 |access-date=11 September 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105185609/http://ibnlive.in.com/news/ranbir-kapoor-enters-the-rs-100-crore-club-with-barfi/297357-8-66.html |archive-date=5 November 2012 }}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == {{commonscat|Ranbir Kapoor|રણબીર કપૂર}} * {{imdb name|id=1633541}} [[શ્રેણી:મુંબઈના લોકો]] [[શ્રેણી:ભારતીય અભિનેતા]] [[શ્રેણી:બોલીવુડ]] [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:૧૯૮૨માં જન્મ]] [[શ્રેણી:ફિલ્મફેર પુરસ્કાર વિજેતા]] d2r1c464ifnv9mc59ax6kt9fitv0ch1 905179 905177 2026-09-11T10:16:49Z MichealBVN 88262 /* ઉદય અને લોકપ્રિયતા (૨૦૧૧–૨૦૧૩) */ 905179 wikitext text/x-wiki '''રણબીર કપૂર''' (જન્મ: ૨૮ સપ્ટેમ્બર ૧૯૮૨) ભારતીય અભિનેતા છે, જે મુખ્યત્વે હિન્દી ફિલ્મોમાં કામ કરે છે. તેઓ બોલિવૂડના સૌથી જાણીતા અને મોટા ફિલ્મી પરિવારોમાંના એક એવા [[કપૂર પરિવાર|કપૂર]] પરિવારની ચોથી પેઢીના કલાકાર છે. રણબીરને બોલિવૂડમાં તેમની પેઢીના અગ્રણી અને પ્રતિભાશાળી અભિનેતાઓમાંના એક તરીકે વ્યાપકપણે ઓળખવામાં આવે છે. {{infobox person/Wikidata | fetchwikidata = ALL | onlysourced = no }} == પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ == === પ્રારંભિક જીવન === રણબીર કપૂરનો જન્મ ૨૮ સપ્ટેમ્બર ૧૯૮૨ના રોજ [[મુંબઈ|બોમ્બે]] (હાલનું મુંબઈ) ખાતે હિન્દી ફિલ્મોના પીઢ દિગ્ગજ અભિનેતા ઋષિ કપૂર અને અભિનેત્રી નીતુ સિંહના ઘરે થયો હતો. તેઓ દિગ્ગજ [[પૃથ્વીરાજ કપૂર]]ના પ્રપૌત્ર અને દિગ્ગ્જ અભિનેતા-દિગ્દર્શક [[રાજ કપૂર]]ના પૌત્ર છે. તેમની મોટી બહેન રિદ્ધિમા કપૂર સાહનીનો જન્મ ૧૯૮૦માં થયો હતો અને તેઓ ઇન્ટિરિયર તથા ફેશન ડિઝાઇનર છે. બોલીવુડ ના દિગ્ગજ અભિનેતાઓ શમ્મી કપૂર,અને શશી કપૂર તેમના દાદા છે, અભિનેતા રણધીર કપૂર, અને રાજીવ કપૂર તેમના પિતાના ભાઈ છે, જ્યારે અભિનેત્રીઓ કરિશ્મા કપૂર અને [[કરીના કપૂર]] તેમની પિતરાઈ બહેનો છે. રણબીર કપૂર બંને તરફથી પંજાબી મૂળ ધરાવે છે. તેમના પિતા હિન્દુ અને માતા શીખ પરિવારમાંથી આવે છે. તેમનો ઉછેર એક ધર્મનિરપેક્ષ વાતાવરણમાં થયો હતો. તેમણે મુંબઈની બોમ્બે સ્કોટિશ સ્કૂલ, માહિમમાંથી શાળાકીય શિક્ષણ મેળવ્યું હતું. તેમના બાળપણના વર્ષોમાં રણબીરનો તેમની માતા સાથે ગાઢ સંબંધ હતો, પરંતુ તેમના પિતા સાથેના સંબંધો સારા નહોતા અને બંને વચ્ચે કેટલીક મુશ્કેલીઓ રહી હતી. કપૂરે પોતાના જીવનના વિવિધ અનુભવોને કારણે ફિલ્મો પ્રત્યે રસ વિકસાવ્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ અનુભવોને કારણે તેમની અંદર લાગણીઓનો સંગ્રહ થતો ગયો, જેણે તેમને ફિલ્મના ક્ષેત્ર તરફ આકર્ષ્યા, દસમાની પરીક્ષાઓ પૂર્ણ કર્યા બાદ, તેમણે ૧૯૯૯માં આવેલી તેમના પિતા ઋષિ કપૂરની ફિલ્મ આ અબ લૌટ ચલેંમાં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ દરમિયાન બંને વચ્ચેનો સંબંધ વધુ ગાઢ બન્યો હતો. <ref name="ibn interview">{{cite web |last=Masand |first=Rajeev |title=બાળપણમાં હું પિતાથી ખૂબ ડરતો હતો |url=http://ibnlive.in.com/news/as-a-kid-i-used-to-be-petrified-of-dad-ranbir/49658-8.html |publisher=CNN-IBN |date=1 October 2007 |access-date=9 September 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131009233647/http://ibnlive.in.com/news/as-a-kid-i-used-to-be-petrified-of-dad-ranbir/49658-8.html |archive-date=9 October 2013 }}</ref> === શિક્ષણ === શાળાકીય શિક્ષણ બાદ રણબીરે એચ. આર. કોલેજ ઑફ કોમર્સ એન્ડ ઇકોનોમિક્સમાંથી પ્રી-યુનિવર્સિટી શિક્ષણ પૂર્ણ કર્યું. ત્યારબાદ તેઓ ફિલ્મ નિર્માણનો અભ્યાસ કરવા [[ન્યૂ યૉર્ક (શહેર)|ન્યૂયોર્ક]] ગયા, જ્યાં તેમણે સ્કૂલ ઑફ વિઝ્યુઅલ આર્ટ્સમાં અભ્યાસ કર્યો. ત્યારબાદ તેમણે લી સ્ટ્રાસબર્ગ થિયેટર એન્ડ ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં મેથડ એક્ટિંગની તાલીમ લીધી.<ref>{{cite web |last=Roy |first=Gitanjali |title=રણબીર કપૂર કોણ છે? |url=http://www.ndtv.com/article/people/who-is-ranbir-kapoor-267274 |publisher=NDTV |date=28 September 2012 |access-date=9 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130209181038/http://www.ndtv.com/article/people/who-is-ranbir-kapoor-267274 |archive-date=9 February 2013 }}</ref> ફિલ્મ સ્કૂલમાં અભ્યાસ દરમિયાન તેમણે ''પૅશન ટુ લવ'' અને ''ઇન્ડિયા ૧૯૬૪'' નામની બે ટૂંકી ફિલ્મોનું દિગ્દર્શન કર્યું અને તેમાં અભિનય પણ કર્યો હતો. ન્યૂયોર્કમાં એકલા રહેવાનો અનુભવ અને ફિલ્મ સ્કૂલ દરમિયાન થયેલા અનુભવોને કારણે તેમણે હિન્દી ફિલ્મોમાં કારકિર્દી બનાવવાનો નિર્ણય લીધો.<ref name="natural">{{cite news |last=Bamzai |first=Kaveree |title=રણબીર કપૂર: ધ નેચરલ |url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20100621-ranbir-kapoor-the-natural-743183-2010-06-10 |work=ઇન્ડિયા ટુડે |date=11 June 2010 |access-date=9 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901135438/http://indiatoday.intoday.in/story/ranbir-kapoor-the-natural/1/101164.html |archive-date=1 September 2013 }}</ref> મુંબઈ પરત ફર્યા બાદ રણબીરે સંજય લીલા ભણસાલીની ૨૦૦૫ની ફિલ્મ ''બ્લૅક''માં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામ કર્યું હતું. == કારકિર્દી == === શરૂઆતી સંઘર્ષ અને સફળતા (૨૦૦૮-૨૦૧૦) === સંજય લીલા ભણસાલીની ફિલ્મ બ્લૅકમાં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામ કર્યા બાદ રણબીરે ભણસાલીની જ આગામી ફિલ્મ સાવરિયામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને અભિનેતા તરીકે પોતાની ફિલ્મી કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ફિલ્મમાં તેમના પાત્રને તેમના દાદા રાજ કપૂરે ભજવેલી યાદગાર ભટકતા પાત્રોની શ્રદ્ધાંજલિરૂપે લખવામાં આવ્યું હતું. સાવરિયાનું નિર્માણ હોલીવુડના મોટા સ્ટુડિયો સોની પિક્ચર્સ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું અને તે મોટા બજેટમાં બનેલી ફિલ્મ હતી. જોકે, ફિલ્મની રજૂઆત અન્ય એક મોટી ફિલ્મ સાથે ટકરાતાં તે બૉક્સ ઑફિસ પર નિષ્ફળ રહી હતી. તેમ છતાં, ફિલ્મે તેની રિલીઝ ના દિવસે આશરે ત્રણ કરોડ રૂપિયાની કમાણી કરી હતી. સાવરિયાની નિષ્ફળતા બાદ રણબીરે યશ રાજ ફિલ્મ્સના બેનર હેઠળ બનેલી બચના એ હસીનોમાં કામ કર્યું. આ ફિલ્મની રિલીઝ તે સમયના મોટા અભિનેતા [[સલમાન ખાન]] ની ગોડ તુસ્સી ગ્રેટ હો સાથે થઈ હતી. તેને ટક્કર આપીને હરાવીને બચના એ હસીનોએ બૉક્સ ઑફિસ પર સારો દેખાવ કર્યો અને રણબીરને કારકિર્દીની પ્રથમ સફળ ફિલ્મ મળી. ૨૦૦૯માં રણબીર કપૂરની ત્રણ ફિલ્મો રિલીઝ થઈ હતી. તેમાંની એક અયાન મુખર્જી દ્વારા દિગ્દર્શિત અને ધર્મા પ્રોડક્શન્સ દ્વારા નિર્મિત ફિલ્મ વેક અપ સિડ હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે સિદ્ધાર્થ “સિડ” મહેરાની ભૂમિકા ભજવી હતી. સિડ એક શ્રીમંત અને આળસુ યુવક હોય છે, જેના જીવનમાં એક મહત્વાકાંક્ષી પત્રકાર સાથે મુલાકાત થયા બાદ અનેક ફેરફારો આવે છે. આ ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ પર સામાન્ય રીતે સફળ રહી હતી. જોકે, સમય જતાં ફિલ્મને વિવેચકો અને દર્શકો તરફથી વધુ માન્યતા મળી અને આજે તેને હિન્દી સિનેમાની કલ્ટ ફિલ્મોમાંની એક તરીકે જોવામાં આવે છે. કપૂરની બીજી રિલીઝ ફિલ્મ જાણીતા દિગ્દર્શક રાજકુમાર સંતોષીની રોમેન્ટિક કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ અજબ પ્રેમ કી ગઝબ કહાની હતી. આ ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ પર મોટી સુપરહીટ સાબિત થઈ હતી. તે ૨૦૦૯ની સૌથી વધુ કમાણી કરનાર હિન્દી ફિલ્મોમાંની એક હતી અને રણબીરની વિશ્વભરમાં ₹૧૦૦ કરોડથી વધુની કમાણી કરનાર પ્રથમ ફિલ્મ બની હતી. આ ફિલ્મની સફળતાથી રણબીર કપૂરની બોલિવૂડમાં એક અગ્રણી યુવા સ્ટાર તરીકેની ઓળખ વધુ મજબૂત બની. તે વર્ષની કપૂરની છેલ્લી રિલીઝ શિમિત અમીન દ્વારા દિગ્દર્શિત રૉકેટ સિંહ: સેલ્સમેન ઑફ ધ યર હતી. આ ડ્રામા ફિલ્મમાં તેમણે એક એવા શીખ યુવકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે સેલ્સમેન બનવાની મહત્વાકાંક્ષા ધરાવે છે. અલગ પ્રકારની વાર્તા અને વિષયવસ્તુ ધરાવતી આ ફિલ્મ તે સમયના દર્શકોને ખાસ આકર્ષી શકી નહોતી અને બૉક્સ ઑફિસ પર એવરેજ સાબિત થઈ હતી. જોકે, સમય જતાં ફિલ્મને દર્શકો અને વિવેચકો તરફથી નવી ઓળખ મળી અને આજે તેને કલ્ટ ક્લાસિક તરીકે જોવામાં આવે છે. ફિલ્મમાં વ્યવસાયિક જગત, કાર્યસ્થળની રાજનીતિ અને ભ્રષ્ટાચાર જેવા વિષયોને પણ રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. ૫૫મા ફિલ્મફેર પુરસ્કારોમાં ૨૦૦૯માં રિલીઝ થયેલી તેમની ત્રણેય ફિલ્મો વેક અપ સિડ, અજબ પ્રેમ કી ગઝબ કહાની અને રૉકેટ સિંહ: સેલ્સમેન ઑફ ધ યરમાં કરેલા અભિનય માટે રણબીરને શ્રેષ્ઠ અભિનેતા (વિવેચક)નો ફિલ્મફેર પુરસ્કાર મળ્યો હતો. ૨૦૧૦માં રણબીરે પ્રકાશ ઝાની મોટા બજેટની રાજકીય એક્શન-ડ્રામા ફિલ્મ રાજનીતિમાં સમર પ્રતાપની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. ફિલ્મમાં તેમના સાથે દિગ્ગજ કલાકાર નાનાં પાટેકર, [[અજય દેવગણ]], મનોજ બાજપાઈ અને અર્જુન રામપાલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા. રાજનીતિની વાર્તા ભારતીય મહાકાવ્ય મહાભારત અને હૉલિવૂડની ક્લાસિક ફિલ્મ [[ધ ગોડફાધર (ફિલ્મ)|ધ ગૉડફાધર]]<nowiki/>થી પ્રેરિત હતી. રણબીરનું સમર પ્રતાપનું પાત્ર પણ મહાભારતના અર્જુન અને ધ ગૉડફાધરના માઈકલ કોર્લિઓનના પાત્રોની લાક્ષણિકતાઓના મિશ્રણ તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ પર મોટી સુપરહિટ સાબિત થઈ હતી અને રણબીરના અભિનયની પણ ખૂબ પ્રશંસા થઈ હતી. ધ ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયાની નીખત કાઝમીએ તેમના અભિનયની પ્રશંસા કરતાં લખ્યું હતું કે ફિલ્મનો મુખ્ય ભાર રણબીર કપૂરના પાત્ર પર રહે છે અને તેમણે ખૂબ જ સંયમિત અભિનય દ્વારા પાત્રને અસરકારક રીતે રજૂ કર્યું <ref>{{cite news |last=Kazmi |first=Nikhat |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms |title=રાજનીતિ — ફિલ્મ સમીક્ષા |work=ધ ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા |date=3 June 2010 |access-date=9 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120820214326/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms |archive-date=20 August 2012 }}</ref>, આ ફિલ્મ કપૂરની કારકિર્દીની પ્રથમ પરિપક્વ ફિલ્મોમાંની એક હતી. અગાઉની ફિલ્મોમાં તેઓ મોટાભાગે રોમેન્ટિક હીરો તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જ્યારે આ ફિલ્મમાં તેમણે પહેલીવાર ગંભીર અને રાજકીય પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવતી ભૂમિકા ભજવી હતી.<ref name="India Today mature role">{{cite web |last=Roy |first=Gitanjali |title=રાજનીતિ મારી પ્રથમ પરિપક્વ ભૂમિકા છે: રણબીર |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/rajneeti-is-my-first-mature-role-ranbir-60596-2009-11-10 |publisher=ઇન્ડિયા ટુડે |date=11 November 2009 |access-date=9 September 2026 }}</ref> તે જ વર્ષે રણબીરે દિગ્દર્શક સિદ્ધાર્થ આનંદ સાથે બીજી વખત કામ કર્યું હતું. તેમની અગાઉની ફિલ્મ બચના એ હસીનો બાદ બંનેની બીજી ફિલ્મ અંજાના અંજાની હતી, જેમાં રણબીરે પ્રિયંકા ચોપરા સાથે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મની વાર્તા બે અજાણ્યા લોકોની આસપાસ ફરે છે, જેઓ નવા વર્ષની પૂર્વસંધ્યાએ આત્મહત્યા કરવાનો નિર્ણય લે છે. અંજાના અંજાની બૉક્સ ઑફિસ પર મધ્યમ સફળ રહી હતી, પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને ખાસ પ્રશંસા મળી નહોતી. === ઉદય અને લોકપ્રિયતા (૨૦૧૧–૨૦૧૩) === બાળ ફિલ્મ ચિલ્લર પાર્ટી (૨૦૧૧)માં આઇટમ સૉન્ગમાં દેખાયા બાદ, તે જ વર્ષે રણબીરે ઇમ્તિયાઝ અલીની મ્યુઝિકલ રોમેન્ટિક ડ્રામા ફિલ્મ રૉકસ્ટારમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. તેમણે ફિલ્મમાં જનાર્દન જાખર ઉર્ફે ‘જોર્ડન’નું પાત્ર ભજવ્યું હતું. રૉકસ્ટાર બૉક્સ ઑફિસ પર મધ્યમ સફળ રહી હતી, પરંતુ સમય જતાં ફિલ્મને વિવેચકો અને દર્શકો તરફથી નોંધપાત્ર પ્રશંસા મળી અને તે કલ્ટ ફિલ્મ તરીકે ઓળખાવા લાગી. ૨૦૨૪માં ફિલ્મ ફરી રિલીઝ કરવામાં આવી હતી, જ્યાં તેને દર્શકોનો સારો પ્રતિસાદ મળ્યો અને તેણે ફરીથી સારી કમાણી કરી, કપૂરે ભજવેલું પાત્ર હિન્દી સિનેમાના મુખ્ય અભિનેતા દ્વારા કરવામાં આવેલા સૌથી ઉત્કૃષ્ટ અભિનયોમાંનું એક ગણાયું હતું.<ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/1610801/review-review-rockstar-is-as-fulfilling-as-an-effective-crescendo |title=રૉકસ્ટાર: અસરકારક ક્રેસેન્ડો જેટલી જ સંતોષકારક |publisher=ડીએનએ |date=11 November 2011 |access-date=9 September 2026 }}</ref> આ ભૂમિકા માટે તેમણે ૫૭મા ફિલ્મફેર પુરસ્કાર સમારોહમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતા અને શ્રેષ્ઠ અભિનેતા (વિવેચક) બંને પુરસ્કારો જીત્યા હતા. ઉપરાંત, તેમને સ્ક્રીન અને આઈફા પુરસ્કારોમાં પણ શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો પુરસ્કાર મળ્યો હતો. ૨૦૧૨માં અનુરાગ બાસુની રોમેન્ટિક કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ બરફી માં કપૂરે બહેરા અને મૂંગા યુવાન બરફીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકાની પૃષ્ઠભૂમિ પર આધારિત હતી અને તેમાં બરફી એક એવી યુવતીના પ્રેમમાં પડે છે, જે પહેલેથી જ સગાઈ કરેલી હોય છે. આ પાત્રની તૈયારી માટે રણબીરે રોબર્ટો બેનિની, ચાર્લી ચૅપ્લિન અને પોતાના દાદા રાજ કપૂરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો હતો. આ ફિલ્મ સુપરહીટ રહી હતી, તેમજ ભારતીય બૉક્સ ઑફિસ પર ₹૧૦૦ કરોડથી વધુ કમાણી કરનારી રણબીરની પ્રથમ ફિલ્મ બની હતી. ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી પણ સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને કપૂરના અભિનયની ખાસ પ્રશંસા કરવામાં આવી હતી. આ ભૂમિકા માટે કપૂરે સતત બીજી વખત ફિલ્મફેર, સ્ક્રીન અને આઈફા પુરસ્કાર સમારોહમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો પુરસ્કાર જીત્યો હતો.<ref>{{cite web |title=રણબીર કપૂરે બરફી! સાથે ₹૧૦૦ કરોડની ક્લબમાં પ્રવેશ કર્યો |url=http://ibnlive.in.com/news/ranbir-kapoor-enters-the-rs-100-crore-club-with-barfi/297357-8-66.html |publisher=CNN-IBN |date=3 October 2012 |access-date=11 September 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105185609/http://ibnlive.in.com/news/ranbir-kapoor-enters-the-rs-100-crore-club-with-barfi/297357-8-66.html |archive-date=5 November 2012 }}</ref> ૨૦૧૩માં રણબીરે દિગ્દર્શક અયાન મુખર્જી સાથે ફરી કામ કર્યું હતું. તેમની રોમેન્ટિક કોમેડી ફિલ્મ યે જવાની હૈ દીવાનીમાં તેમણે દીપિકા પાદુકોણ, કલ્કી કોચલિન અને આદિત્ય રોય કપૂર સાથે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. ફિલ્મમાં કપૂરે કબીર ‘બન્ની’ થાપરનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જે પ્રતિબદ્ધતાથી દૂર રહેતો ફોટોગ્રાફર છે. કપૂરે આ પાત્રને પોતાના વ્યક્તિત્વના વિસ્તરણ સમાન ગણાવ્યું હતું.<ref>{{cite news |last=Babar |first=Ayesha |title=પડદા પાછળ: રણબીર કપૂર સાથેની હૃદયસ્પર્શી મુલાકાત |url=http://blogs.tribune.com.pk/story/17502/behind-the-scenes-a-heartfelt-interview-with-ranbir-kapoor/ |work=ધ એક્સપ્રેસ ટ્રિબ્યુન |date=31 May 2013 |access-date=11 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130809005048/http://blogs.tribune.com.pk/story/17502/behind-the-scenes-a-heartfelt-interview-with-ranbir-kapoor/ |archive-date=9 August 2013 }}</ref> યે જવાની હૈ દીવાની બૉક્સ ઑફિસ પર બ્લોકબસ્ટર રહી હતી<ref>{{cite web |title=યે જવાની હૈ દીવાની રણબીર કપૂર અને દીપિકા પાદુકોણની સૌથી મોટી હિટ બની |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/yeh-jawaani-hai-deewani-is-ranbir-kapoor-deepika-padukones-biggest-hit/ |publisher=ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ |date=16 July 2013 |access-date=11 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130716115517/http://www.indianexpress.com/news/yeh-jawaani-hai-deewani-is-ranbir-kapoor-deepika-padukone-s-biggest-hit/1127672 |archive-date=16 July 2013 }}</ref> અને ₹૨૯૫ કરોડની કમાણી સાથે તે ૨૦૧૩ની ત્રીજી સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ હતી અને સતત ત્રીજા વર્ષે રણબીરની ત્રીજી વ્યાવસાયિક સફળ ફિલ્મ બની હતી. આ ફિલ્મમાં તેમના અભિનય માટે તેમને ફિલ્મફેર પુરસ્કારમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાના પુરસ્કાર માટે વધુ એક વખત નામાંકન મળ્યું હતું. ફિલ્મની મોટી સફળતાએ રણબીરને બોલિવૂડના અગ્રણી સ્ટાર તરીકે વધુ મજબૂત સ્થાન અપાવ્યું હતું. == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == {{commonscat|Ranbir Kapoor|રણબીર કપૂર}} * {{imdb name|id=1633541}} [[શ્રેણી:મુંબઈના લોકો]] [[શ્રેણી:ભારતીય અભિનેતા]] [[શ્રેણી:બોલીવુડ]] [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:૧૯૮૨માં જન્મ]] [[શ્રેણી:ફિલ્મફેર પુરસ્કાર વિજેતા]] s75ttxgkk09p9pyhbr3xyw8w48pg55s 905180 905179 2026-09-11T10:21:09Z Dsvyas 561 /* પ્રારંભિક જીવન */ 905180 wikitext text/x-wiki '''રણબીર કપૂર''' (જન્મ: ૨૮ સપ્ટેમ્બર ૧૯૮૨) ભારતીય અભિનેતા છે, જે મુખ્યત્વે હિન્દી ફિલ્મોમાં કામ કરે છે. તેઓ બોલિવૂડના સૌથી જાણીતા અને મોટા ફિલ્મી પરિવારોમાંના એક એવા [[કપૂર પરિવાર|કપૂર]] પરિવારની ચોથી પેઢીના કલાકાર છે. રણબીરને બોલિવૂડમાં તેમની પેઢીના અગ્રણી અને પ્રતિભાશાળી અભિનેતાઓમાંના એક તરીકે વ્યાપકપણે ઓળખવામાં આવે છે. {{infobox person/Wikidata | fetchwikidata = ALL | onlysourced = no }} == પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ == === પ્રારંભિક જીવન === રણબીર કપૂરનો જન્મ [[સપ્ટેમ્બર ૨૮|૨૮ સપ્ટેમ્બર]] ૧૯૮૨ના રોજ [[મુંબઈ]] ખાતે હિન્દી ફિલ્મોના અભિનેતા ઋષિ કપૂર અને અભિનેત્રી નીતુ સિંહના ઘરે થયો હતો. તેઓ દિગ્ગજ અભિનેતા [[પૃથ્વીરાજ કપૂર]]ના પ્રપૌત્ર અને અભિનેતા-દિગ્દર્શક [[રાજ કપૂર]]ના પૌત્ર છે. તેમની મોટી બહેન રિદ્ધિમા કપૂર સાહનીનો જન્મ ૧૯૮૦માં થયો હતો અને તેઓ ઇન્ટિરિયર તથા ફેશન ડિઝાઇનર છે. અભિનેતાઓ શમ્મી કપૂરઅને શશી કપૂર તેમના કાકાદાદા છે, અભિનેતા રણધીર કપૂર અને રાજીવ કપૂર તેમના કાકાઓ છે, જ્યારે અભિનેત્રીઓ કરિશ્મા કપૂર અને [[કરીના કપૂર]] તેમની પિતરાઈ બહેનો છે. રણબીર કપૂર બંને તરફથી પંજાબી મૂળ ધરાવે છે. તેમના પિતા હિન્દુ અને માતા શીખ પરિવારમાંથી આવે છે. તેમનો ઉછેર એક ધર્મનિરપેક્ષ વાતાવરણમાં થયો હતો. તેમણે મુંબઈની બોમ્બે સ્કોટિશ સ્કૂલ, માહિમમાંથી શાળાકીય શિક્ષણ મેળવ્યું હતું. તેમના બાળપણના વર્ષોમાં રણબીરનો તેમની માતા સાથે ગાઢ સંબંધ હતો, પરંતુ તેમના પિતા સાથેના સંબંધો સારા નહોતા અને બંને વચ્ચે કેટલીક મુશ્કેલીઓ રહી હતી. રણબીરે પોતાના જીવનના વિવિધ અનુભવોને કારણે ફિલ્મો પ્રત્યે રસ વિકસાવ્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, આ અનુભવોને કારણે તેમની અંદર લાગણીઓનો સંગ્રહ થતો ગયો, જેણે તેમને ફિલ્મના ક્ષેત્ર તરફ આકર્ષ્યા. દસમા ધોરણની પરીક્ષાઓ પૂર્ણ કર્યા બાદ તેમણે ૧૯૯૯માં આવેલી તેમના પિતા ઋષિ કપૂરની ફિલ્મ 'આ અબ લૌટ ચલેં'માં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ દરમિયાન બંને વચ્ચેનો સંબંધ વધુ ગાઢ બન્યો હતો. <ref name="ibn interview">{{cite web |last=Masand |first=Rajeev |title=બાળપણમાં હું પિતાથી ખૂબ ડરતો હતો |url=http://ibnlive.in.com/news/as-a-kid-i-used-to-be-petrified-of-dad-ranbir/49658-8.html |publisher=CNN-IBN |date=1 October 2007 |access-date=9 September 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131009233647/http://ibnlive.in.com/news/as-a-kid-i-used-to-be-petrified-of-dad-ranbir/49658-8.html |archive-date=9 October 2013 }}</ref> === શિક્ષણ === શાળાકીય શિક્ષણ બાદ રણબીરે એચ. આર. કોલેજ ઑફ કોમર્સ એન્ડ ઇકોનોમિક્સમાંથી પ્રી-યુનિવર્સિટી શિક્ષણ પૂર્ણ કર્યું. ત્યારબાદ તેઓ ફિલ્મ નિર્માણનો અભ્યાસ કરવા [[ન્યૂ યૉર્ક (શહેર)|ન્યૂયોર્ક]] ગયા, જ્યાં તેમણે સ્કૂલ ઑફ વિઝ્યુઅલ આર્ટ્સમાં અભ્યાસ કર્યો. ત્યારબાદ તેમણે લી સ્ટ્રાસબર્ગ થિયેટર એન્ડ ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં મેથડ એક્ટિંગની તાલીમ લીધી.<ref>{{cite web |last=Roy |first=Gitanjali |title=રણબીર કપૂર કોણ છે? |url=http://www.ndtv.com/article/people/who-is-ranbir-kapoor-267274 |publisher=NDTV |date=28 September 2012 |access-date=9 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130209181038/http://www.ndtv.com/article/people/who-is-ranbir-kapoor-267274 |archive-date=9 February 2013 }}</ref> ફિલ્મ સ્કૂલમાં અભ્યાસ દરમિયાન તેમણે ''પૅશન ટુ લવ'' અને ''ઇન્ડિયા ૧૯૬૪'' નામની બે ટૂંકી ફિલ્મોનું દિગ્દર્શન કર્યું અને તેમાં અભિનય પણ કર્યો હતો. ન્યૂયોર્કમાં એકલા રહેવાનો અનુભવ અને ફિલ્મ સ્કૂલ દરમિયાન થયેલા અનુભવોને કારણે તેમણે હિન્દી ફિલ્મોમાં કારકિર્દી બનાવવાનો નિર્ણય લીધો.<ref name="natural">{{cite news |last=Bamzai |first=Kaveree |title=રણબીર કપૂર: ધ નેચરલ |url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20100621-ranbir-kapoor-the-natural-743183-2010-06-10 |work=ઇન્ડિયા ટુડે |date=11 June 2010 |access-date=9 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901135438/http://indiatoday.intoday.in/story/ranbir-kapoor-the-natural/1/101164.html |archive-date=1 September 2013 }}</ref> મુંબઈ પરત ફર્યા બાદ રણબીરે સંજય લીલા ભણસાલીની ૨૦૦૫ની ફિલ્મ ''બ્લૅક''માં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામ કર્યું હતું. == કારકિર્દી == === શરૂઆતી સંઘર્ષ અને સફળતા (૨૦૦૮-૨૦૧૦) === સંજય લીલા ભણસાલીની ફિલ્મ બ્લૅકમાં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામ કર્યા બાદ રણબીરે ભણસાલીની જ આગામી ફિલ્મ સાવરિયામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને અભિનેતા તરીકે પોતાની ફિલ્મી કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ફિલ્મમાં તેમના પાત્રને તેમના દાદા રાજ કપૂરે ભજવેલી યાદગાર ભટકતા પાત્રોની શ્રદ્ધાંજલિરૂપે લખવામાં આવ્યું હતું. સાવરિયાનું નિર્માણ હોલીવુડના મોટા સ્ટુડિયો સોની પિક્ચર્સ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું અને તે મોટા બજેટમાં બનેલી ફિલ્મ હતી. જોકે, ફિલ્મની રજૂઆત અન્ય એક મોટી ફિલ્મ સાથે ટકરાતાં તે બૉક્સ ઑફિસ પર નિષ્ફળ રહી હતી. તેમ છતાં, ફિલ્મે તેની રિલીઝ ના દિવસે આશરે ત્રણ કરોડ રૂપિયાની કમાણી કરી હતી. સાવરિયાની નિષ્ફળતા બાદ રણબીરે યશ રાજ ફિલ્મ્સના બેનર હેઠળ બનેલી બચના એ હસીનોમાં કામ કર્યું. આ ફિલ્મની રિલીઝ તે સમયના મોટા અભિનેતા [[સલમાન ખાન]] ની ગોડ તુસ્સી ગ્રેટ હો સાથે થઈ હતી. તેને ટક્કર આપીને હરાવીને બચના એ હસીનોએ બૉક્સ ઑફિસ પર સારો દેખાવ કર્યો અને રણબીરને કારકિર્દીની પ્રથમ સફળ ફિલ્મ મળી. ૨૦૦૯માં રણબીર કપૂરની ત્રણ ફિલ્મો રિલીઝ થઈ હતી. તેમાંની એક અયાન મુખર્જી દ્વારા દિગ્દર્શિત અને ધર્મા પ્રોડક્શન્સ દ્વારા નિર્મિત ફિલ્મ વેક અપ સિડ હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે સિદ્ધાર્થ “સિડ” મહેરાની ભૂમિકા ભજવી હતી. સિડ એક શ્રીમંત અને આળસુ યુવક હોય છે, જેના જીવનમાં એક મહત્વાકાંક્ષી પત્રકાર સાથે મુલાકાત થયા બાદ અનેક ફેરફારો આવે છે. આ ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ પર સામાન્ય રીતે સફળ રહી હતી. જોકે, સમય જતાં ફિલ્મને વિવેચકો અને દર્શકો તરફથી વધુ માન્યતા મળી અને આજે તેને હિન્દી સિનેમાની કલ્ટ ફિલ્મોમાંની એક તરીકે જોવામાં આવે છે. કપૂરની બીજી રિલીઝ ફિલ્મ જાણીતા દિગ્દર્શક રાજકુમાર સંતોષીની રોમેન્ટિક કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ અજબ પ્રેમ કી ગઝબ કહાની હતી. આ ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ પર મોટી સુપરહીટ સાબિત થઈ હતી. તે ૨૦૦૯ની સૌથી વધુ કમાણી કરનાર હિન્દી ફિલ્મોમાંની એક હતી અને રણબીરની વિશ્વભરમાં ₹૧૦૦ કરોડથી વધુની કમાણી કરનાર પ્રથમ ફિલ્મ બની હતી. આ ફિલ્મની સફળતાથી રણબીર કપૂરની બોલિવૂડમાં એક અગ્રણી યુવા સ્ટાર તરીકેની ઓળખ વધુ મજબૂત બની. તે વર્ષની કપૂરની છેલ્લી રિલીઝ શિમિત અમીન દ્વારા દિગ્દર્શિત રૉકેટ સિંહ: સેલ્સમેન ઑફ ધ યર હતી. આ ડ્રામા ફિલ્મમાં તેમણે એક એવા શીખ યુવકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે સેલ્સમેન બનવાની મહત્વાકાંક્ષા ધરાવે છે. અલગ પ્રકારની વાર્તા અને વિષયવસ્તુ ધરાવતી આ ફિલ્મ તે સમયના દર્શકોને ખાસ આકર્ષી શકી નહોતી અને બૉક્સ ઑફિસ પર એવરેજ સાબિત થઈ હતી. જોકે, સમય જતાં ફિલ્મને દર્શકો અને વિવેચકો તરફથી નવી ઓળખ મળી અને આજે તેને કલ્ટ ક્લાસિક તરીકે જોવામાં આવે છે. ફિલ્મમાં વ્યવસાયિક જગત, કાર્યસ્થળની રાજનીતિ અને ભ્રષ્ટાચાર જેવા વિષયોને પણ રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. ૫૫મા ફિલ્મફેર પુરસ્કારોમાં ૨૦૦૯માં રિલીઝ થયેલી તેમની ત્રણેય ફિલ્મો વેક અપ સિડ, અજબ પ્રેમ કી ગઝબ કહાની અને રૉકેટ સિંહ: સેલ્સમેન ઑફ ધ યરમાં કરેલા અભિનય માટે રણબીરને શ્રેષ્ઠ અભિનેતા (વિવેચક)નો ફિલ્મફેર પુરસ્કાર મળ્યો હતો. ૨૦૧૦માં રણબીરે પ્રકાશ ઝાની મોટા બજેટની રાજકીય એક્શન-ડ્રામા ફિલ્મ રાજનીતિમાં સમર પ્રતાપની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. ફિલ્મમાં તેમના સાથે દિગ્ગજ કલાકાર નાનાં પાટેકર, [[અજય દેવગણ]], મનોજ બાજપાઈ અને અર્જુન રામપાલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા. રાજનીતિની વાર્તા ભારતીય મહાકાવ્ય મહાભારત અને હૉલિવૂડની ક્લાસિક ફિલ્મ [[ધ ગોડફાધર (ફિલ્મ)|ધ ગૉડફાધર]]<nowiki/>થી પ્રેરિત હતી. રણબીરનું સમર પ્રતાપનું પાત્ર પણ મહાભારતના અર્જુન અને ધ ગૉડફાધરના માઈકલ કોર્લિઓનના પાત્રોની લાક્ષણિકતાઓના મિશ્રણ તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ પર મોટી સુપરહિટ સાબિત થઈ હતી અને રણબીરના અભિનયની પણ ખૂબ પ્રશંસા થઈ હતી. ધ ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયાની નીખત કાઝમીએ તેમના અભિનયની પ્રશંસા કરતાં લખ્યું હતું કે ફિલ્મનો મુખ્ય ભાર રણબીર કપૂરના પાત્ર પર રહે છે અને તેમણે ખૂબ જ સંયમિત અભિનય દ્વારા પાત્રને અસરકારક રીતે રજૂ કર્યું <ref>{{cite news |last=Kazmi |first=Nikhat |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms |title=રાજનીતિ — ફિલ્મ સમીક્ષા |work=ધ ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા |date=3 June 2010 |access-date=9 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120820214326/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms |archive-date=20 August 2012 }}</ref>, આ ફિલ્મ કપૂરની કારકિર્દીની પ્રથમ પરિપક્વ ફિલ્મોમાંની એક હતી. અગાઉની ફિલ્મોમાં તેઓ મોટાભાગે રોમેન્ટિક હીરો તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જ્યારે આ ફિલ્મમાં તેમણે પહેલીવાર ગંભીર અને રાજકીય પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવતી ભૂમિકા ભજવી હતી.<ref name="India Today mature role">{{cite web |last=Roy |first=Gitanjali |title=રાજનીતિ મારી પ્રથમ પરિપક્વ ભૂમિકા છે: રણબીર |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/rajneeti-is-my-first-mature-role-ranbir-60596-2009-11-10 |publisher=ઇન્ડિયા ટુડે |date=11 November 2009 |access-date=9 September 2026 }}</ref> તે જ વર્ષે રણબીરે દિગ્દર્શક સિદ્ધાર્થ આનંદ સાથે બીજી વખત કામ કર્યું હતું. તેમની અગાઉની ફિલ્મ બચના એ હસીનો બાદ બંનેની બીજી ફિલ્મ અંજાના અંજાની હતી, જેમાં રણબીરે પ્રિયંકા ચોપરા સાથે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મની વાર્તા બે અજાણ્યા લોકોની આસપાસ ફરે છે, જેઓ નવા વર્ષની પૂર્વસંધ્યાએ આત્મહત્યા કરવાનો નિર્ણય લે છે. અંજાના અંજાની બૉક્સ ઑફિસ પર મધ્યમ સફળ રહી હતી, પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને ખાસ પ્રશંસા મળી નહોતી. === ઉદય અને લોકપ્રિયતા (૨૦૧૧–૨૦૧૩) === બાળ ફિલ્મ ચિલ્લર પાર્ટી (૨૦૧૧)માં આઇટમ સૉન્ગમાં દેખાયા બાદ, તે જ વર્ષે રણબીરે ઇમ્તિયાઝ અલીની મ્યુઝિકલ રોમેન્ટિક ડ્રામા ફિલ્મ રૉકસ્ટારમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. તેમણે ફિલ્મમાં જનાર્દન જાખર ઉર્ફે ‘જોર્ડન’નું પાત્ર ભજવ્યું હતું. રૉકસ્ટાર બૉક્સ ઑફિસ પર મધ્યમ સફળ રહી હતી, પરંતુ સમય જતાં ફિલ્મને વિવેચકો અને દર્શકો તરફથી નોંધપાત્ર પ્રશંસા મળી અને તે કલ્ટ ફિલ્મ તરીકે ઓળખાવા લાગી. ૨૦૨૪માં ફિલ્મ ફરી રિલીઝ કરવામાં આવી હતી, જ્યાં તેને દર્શકોનો સારો પ્રતિસાદ મળ્યો અને તેણે ફરીથી સારી કમાણી કરી, કપૂરે ભજવેલું પાત્ર હિન્દી સિનેમાના મુખ્ય અભિનેતા દ્વારા કરવામાં આવેલા સૌથી ઉત્કૃષ્ટ અભિનયોમાંનું એક ગણાયું હતું.<ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/1610801/review-review-rockstar-is-as-fulfilling-as-an-effective-crescendo |title=રૉકસ્ટાર: અસરકારક ક્રેસેન્ડો જેટલી જ સંતોષકારક |publisher=ડીએનએ |date=11 November 2011 |access-date=9 September 2026 }}</ref> આ ભૂમિકા માટે તેમણે ૫૭મા ફિલ્મફેર પુરસ્કાર સમારોહમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતા અને શ્રેષ્ઠ અભિનેતા (વિવેચક) બંને પુરસ્કારો જીત્યા હતા. ઉપરાંત, તેમને સ્ક્રીન અને આઈફા પુરસ્કારોમાં પણ શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો પુરસ્કાર મળ્યો હતો. ૨૦૧૨માં અનુરાગ બાસુની રોમેન્ટિક કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ બરફી માં કપૂરે બહેરા અને મૂંગા યુવાન બરફીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકાની પૃષ્ઠભૂમિ પર આધારિત હતી અને તેમાં બરફી એક એવી યુવતીના પ્રેમમાં પડે છે, જે પહેલેથી જ સગાઈ કરેલી હોય છે. આ પાત્રની તૈયારી માટે રણબીરે રોબર્ટો બેનિની, ચાર્લી ચૅપ્લિન અને પોતાના દાદા રાજ કપૂરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો હતો. આ ફિલ્મ સુપરહીટ રહી હતી, તેમજ ભારતીય બૉક્સ ઑફિસ પર ₹૧૦૦ કરોડથી વધુ કમાણી કરનારી રણબીરની પ્રથમ ફિલ્મ બની હતી. ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી પણ સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને કપૂરના અભિનયની ખાસ પ્રશંસા કરવામાં આવી હતી. આ ભૂમિકા માટે કપૂરે સતત બીજી વખત ફિલ્મફેર, સ્ક્રીન અને આઈફા પુરસ્કાર સમારોહમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો પુરસ્કાર જીત્યો હતો.<ref>{{cite web |title=રણબીર કપૂરે બરફી! સાથે ₹૧૦૦ કરોડની ક્લબમાં પ્રવેશ કર્યો |url=http://ibnlive.in.com/news/ranbir-kapoor-enters-the-rs-100-crore-club-with-barfi/297357-8-66.html |publisher=CNN-IBN |date=3 October 2012 |access-date=11 September 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105185609/http://ibnlive.in.com/news/ranbir-kapoor-enters-the-rs-100-crore-club-with-barfi/297357-8-66.html |archive-date=5 November 2012 }}</ref> ૨૦૧૩માં રણબીરે દિગ્દર્શક અયાન મુખર્જી સાથે ફરી કામ કર્યું હતું. તેમની રોમેન્ટિક કોમેડી ફિલ્મ યે જવાની હૈ દીવાનીમાં તેમણે દીપિકા પાદુકોણ, કલ્કી કોચલિન અને આદિત્ય રોય કપૂર સાથે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. ફિલ્મમાં કપૂરે કબીર ‘બન્ની’ થાપરનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જે પ્રતિબદ્ધતાથી દૂર રહેતો ફોટોગ્રાફર છે. કપૂરે આ પાત્રને પોતાના વ્યક્તિત્વના વિસ્તરણ સમાન ગણાવ્યું હતું.<ref>{{cite news |last=Babar |first=Ayesha |title=પડદા પાછળ: રણબીર કપૂર સાથેની હૃદયસ્પર્શી મુલાકાત |url=http://blogs.tribune.com.pk/story/17502/behind-the-scenes-a-heartfelt-interview-with-ranbir-kapoor/ |work=ધ એક્સપ્રેસ ટ્રિબ્યુન |date=31 May 2013 |access-date=11 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130809005048/http://blogs.tribune.com.pk/story/17502/behind-the-scenes-a-heartfelt-interview-with-ranbir-kapoor/ |archive-date=9 August 2013 }}</ref> યે જવાની હૈ દીવાની બૉક્સ ઑફિસ પર બ્લોકબસ્ટર રહી હતી<ref>{{cite web |title=યે જવાની હૈ દીવાની રણબીર કપૂર અને દીપિકા પાદુકોણની સૌથી મોટી હિટ બની |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/yeh-jawaani-hai-deewani-is-ranbir-kapoor-deepika-padukones-biggest-hit/ |publisher=ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ |date=16 July 2013 |access-date=11 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130716115517/http://www.indianexpress.com/news/yeh-jawaani-hai-deewani-is-ranbir-kapoor-deepika-padukone-s-biggest-hit/1127672 |archive-date=16 July 2013 }}</ref> અને ₹૨૯૫ કરોડની કમાણી સાથે તે ૨૦૧૩ની ત્રીજી સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ હતી અને સતત ત્રીજા વર્ષે રણબીરની ત્રીજી વ્યાવસાયિક સફળ ફિલ્મ બની હતી. આ ફિલ્મમાં તેમના અભિનય માટે તેમને ફિલ્મફેર પુરસ્કારમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાના પુરસ્કાર માટે વધુ એક વખત નામાંકન મળ્યું હતું. ફિલ્મની મોટી સફળતાએ રણબીરને બોલિવૂડના અગ્રણી સ્ટાર તરીકે વધુ મજબૂત સ્થાન અપાવ્યું હતું. == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == {{commonscat|Ranbir Kapoor|રણબીર કપૂર}} * {{imdb name|id=1633541}} [[શ્રેણી:મુંબઈના લોકો]] [[શ્રેણી:ભારતીય અભિનેતા]] [[શ્રેણી:બોલીવુડ]] [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:૧૯૮૨માં જન્મ]] [[શ્રેણી:ફિલ્મફેર પુરસ્કાર વિજેતા]] s8uwfsz863u87b91na5k71lfnxi6mvx 905181 905180 2026-09-11T10:22:07Z Dsvyas 561 /* શિક્ષણ */ 905181 wikitext text/x-wiki '''રણબીર કપૂર''' (જન્મ: ૨૮ સપ્ટેમ્બર ૧૯૮૨) ભારતીય અભિનેતા છે, જે મુખ્યત્વે હિન્દી ફિલ્મોમાં કામ કરે છે. તેઓ બોલિવૂડના સૌથી જાણીતા અને મોટા ફિલ્મી પરિવારોમાંના એક એવા [[કપૂર પરિવાર|કપૂર]] પરિવારની ચોથી પેઢીના કલાકાર છે. રણબીરને બોલિવૂડમાં તેમની પેઢીના અગ્રણી અને પ્રતિભાશાળી અભિનેતાઓમાંના એક તરીકે વ્યાપકપણે ઓળખવામાં આવે છે. {{infobox person/Wikidata | fetchwikidata = ALL | onlysourced = no }} == પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ == === પ્રારંભિક જીવન === રણબીર કપૂરનો જન્મ [[સપ્ટેમ્બર ૨૮|૨૮ સપ્ટેમ્બર]] ૧૯૮૨ના રોજ [[મુંબઈ]] ખાતે હિન્દી ફિલ્મોના અભિનેતા ઋષિ કપૂર અને અભિનેત્રી નીતુ સિંહના ઘરે થયો હતો. તેઓ દિગ્ગજ અભિનેતા [[પૃથ્વીરાજ કપૂર]]ના પ્રપૌત્ર અને અભિનેતા-દિગ્દર્શક [[રાજ કપૂર]]ના પૌત્ર છે. તેમની મોટી બહેન રિદ્ધિમા કપૂર સાહનીનો જન્મ ૧૯૮૦માં થયો હતો અને તેઓ ઇન્ટિરિયર તથા ફેશન ડિઝાઇનર છે. અભિનેતાઓ શમ્મી કપૂરઅને શશી કપૂર તેમના કાકાદાદા છે, અભિનેતા રણધીર કપૂર અને રાજીવ કપૂર તેમના કાકાઓ છે, જ્યારે અભિનેત્રીઓ કરિશ્મા કપૂર અને [[કરીના કપૂર]] તેમની પિતરાઈ બહેનો છે. રણબીર કપૂર બંને તરફથી પંજાબી મૂળ ધરાવે છે. તેમના પિતા હિન્દુ અને માતા શીખ પરિવારમાંથી આવે છે. તેમનો ઉછેર એક ધર્મનિરપેક્ષ વાતાવરણમાં થયો હતો. તેમણે મુંબઈની બોમ્બે સ્કોટિશ સ્કૂલ, માહિમમાંથી શાળાકીય શિક્ષણ મેળવ્યું હતું. તેમના બાળપણના વર્ષોમાં રણબીરનો તેમની માતા સાથે ગાઢ સંબંધ હતો, પરંતુ તેમના પિતા સાથેના સંબંધો સારા નહોતા અને બંને વચ્ચે કેટલીક મુશ્કેલીઓ રહી હતી. રણબીરે પોતાના જીવનના વિવિધ અનુભવોને કારણે ફિલ્મો પ્રત્યે રસ વિકસાવ્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, આ અનુભવોને કારણે તેમની અંદર લાગણીઓનો સંગ્રહ થતો ગયો, જેણે તેમને ફિલ્મના ક્ષેત્ર તરફ આકર્ષ્યા. દસમા ધોરણની પરીક્ષાઓ પૂર્ણ કર્યા બાદ તેમણે ૧૯૯૯માં આવેલી તેમના પિતા ઋષિ કપૂરની ફિલ્મ 'આ અબ લૌટ ચલેં'માં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ દરમિયાન બંને વચ્ચેનો સંબંધ વધુ ગાઢ બન્યો હતો. <ref name="ibn interview">{{cite web |last=Masand |first=Rajeev |title=બાળપણમાં હું પિતાથી ખૂબ ડરતો હતો |url=http://ibnlive.in.com/news/as-a-kid-i-used-to-be-petrified-of-dad-ranbir/49658-8.html |publisher=CNN-IBN |date=1 October 2007 |access-date=9 September 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131009233647/http://ibnlive.in.com/news/as-a-kid-i-used-to-be-petrified-of-dad-ranbir/49658-8.html |archive-date=9 October 2013 }}</ref> === શિક્ષણ === શાળાકીય શિક્ષણ બાદ રણબીરે એચ. આર. કોલેજ ઑફ કોમર્સ એન્ડ ઇકોનોમિક્સમાંથી પ્રી-યુનિવર્સિટી શિક્ષણ પૂર્ણ કર્યું. ત્યારબાદ તેઓ ફિલ્મ નિર્માણનો અભ્યાસ કરવા [[ન્યૂ યૉર્ક (શહેર)|ન્યૂયોર્ક]] ગયા, જ્યાં તેમણે સ્કૂલ ઑફ વિઝ્યુઅલ આર્ટ્સમાં અભ્યાસ કર્યો. ત્યારબાદ તેમણે લી સ્ટ્રાસબર્ગ થિયેટર એન્ડ ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં મેથડ એક્ટિંગની તાલીમ લીધી.<ref>{{cite web |last=Roy |first=Gitanjali |title=રણબીર કપૂર કોણ છે? |url=http://www.ndtv.com/article/people/who-is-ranbir-kapoor-267274 |publisher=NDTV |date=28 September 2012 |access-date=9 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130209181038/http://www.ndtv.com/article/people/who-is-ranbir-kapoor-267274 |archive-date=9 February 2013 }}</ref> ફિલ્મ સ્કૂલમાં અભ્યાસ દરમિયાન તેમણે 'પૅશન ટુ લવ' અને 'ઇન્ડિયા ૧૯૬૪' નામની બે ટૂંકી ફિલ્મોનું દિગ્દર્શન કર્યું અને તેમાં અભિનય પણ કર્યો હતો. ન્યૂયોર્કમાં એકલા રહેવાનો અનુભવ અને ફિલ્મ સ્કૂલ દરમિયાન થયેલા અનુભવોને કારણે તેમણે હિન્દી ફિલ્મોમાં કારકિર્દી બનાવવાનો નિર્ણય લીધો.<ref name="natural">{{cite news |last=Bamzai |first=Kaveree |title=રણબીર કપૂર: ધ નેચરલ |url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20100621-ranbir-kapoor-the-natural-743183-2010-06-10 |work=ઇન્ડિયા ટુડે |date=11 June 2010 |access-date=9 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901135438/http://indiatoday.intoday.in/story/ranbir-kapoor-the-natural/1/101164.html |archive-date=1 September 2013 }}</ref> મુંબઈ પરત ફર્યા બાદ રણબીરે સંજય લીલા ભણસાલીની ૨૦૦૫ની ફિલ્મ 'બ્લૅક'માં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામ કર્યું હતું. == કારકિર્દી == === શરૂઆતી સંઘર્ષ અને સફળતા (૨૦૦૮-૨૦૧૦) === સંજય લીલા ભણસાલીની ફિલ્મ બ્લૅકમાં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામ કર્યા બાદ રણબીરે ભણસાલીની જ આગામી ફિલ્મ સાવરિયામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને અભિનેતા તરીકે પોતાની ફિલ્મી કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ફિલ્મમાં તેમના પાત્રને તેમના દાદા રાજ કપૂરે ભજવેલી યાદગાર ભટકતા પાત્રોની શ્રદ્ધાંજલિરૂપે લખવામાં આવ્યું હતું. સાવરિયાનું નિર્માણ હોલીવુડના મોટા સ્ટુડિયો સોની પિક્ચર્સ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું અને તે મોટા બજેટમાં બનેલી ફિલ્મ હતી. જોકે, ફિલ્મની રજૂઆત અન્ય એક મોટી ફિલ્મ સાથે ટકરાતાં તે બૉક્સ ઑફિસ પર નિષ્ફળ રહી હતી. તેમ છતાં, ફિલ્મે તેની રિલીઝ ના દિવસે આશરે ત્રણ કરોડ રૂપિયાની કમાણી કરી હતી. સાવરિયાની નિષ્ફળતા બાદ રણબીરે યશ રાજ ફિલ્મ્સના બેનર હેઠળ બનેલી બચના એ હસીનોમાં કામ કર્યું. આ ફિલ્મની રિલીઝ તે સમયના મોટા અભિનેતા [[સલમાન ખાન]] ની ગોડ તુસ્સી ગ્રેટ હો સાથે થઈ હતી. તેને ટક્કર આપીને હરાવીને બચના એ હસીનોએ બૉક્સ ઑફિસ પર સારો દેખાવ કર્યો અને રણબીરને કારકિર્દીની પ્રથમ સફળ ફિલ્મ મળી. ૨૦૦૯માં રણબીર કપૂરની ત્રણ ફિલ્મો રિલીઝ થઈ હતી. તેમાંની એક અયાન મુખર્જી દ્વારા દિગ્દર્શિત અને ધર્મા પ્રોડક્શન્સ દ્વારા નિર્મિત ફિલ્મ વેક અપ સિડ હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે સિદ્ધાર્થ “સિડ” મહેરાની ભૂમિકા ભજવી હતી. સિડ એક શ્રીમંત અને આળસુ યુવક હોય છે, જેના જીવનમાં એક મહત્વાકાંક્ષી પત્રકાર સાથે મુલાકાત થયા બાદ અનેક ફેરફારો આવે છે. આ ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ પર સામાન્ય રીતે સફળ રહી હતી. જોકે, સમય જતાં ફિલ્મને વિવેચકો અને દર્શકો તરફથી વધુ માન્યતા મળી અને આજે તેને હિન્દી સિનેમાની કલ્ટ ફિલ્મોમાંની એક તરીકે જોવામાં આવે છે. કપૂરની બીજી રિલીઝ ફિલ્મ જાણીતા દિગ્દર્શક રાજકુમાર સંતોષીની રોમેન્ટિક કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ અજબ પ્રેમ કી ગઝબ કહાની હતી. આ ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ પર મોટી સુપરહીટ સાબિત થઈ હતી. તે ૨૦૦૯ની સૌથી વધુ કમાણી કરનાર હિન્દી ફિલ્મોમાંની એક હતી અને રણબીરની વિશ્વભરમાં ₹૧૦૦ કરોડથી વધુની કમાણી કરનાર પ્રથમ ફિલ્મ બની હતી. આ ફિલ્મની સફળતાથી રણબીર કપૂરની બોલિવૂડમાં એક અગ્રણી યુવા સ્ટાર તરીકેની ઓળખ વધુ મજબૂત બની. તે વર્ષની કપૂરની છેલ્લી રિલીઝ શિમિત અમીન દ્વારા દિગ્દર્શિત રૉકેટ સિંહ: સેલ્સમેન ઑફ ધ યર હતી. આ ડ્રામા ફિલ્મમાં તેમણે એક એવા શીખ યુવકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે સેલ્સમેન બનવાની મહત્વાકાંક્ષા ધરાવે છે. અલગ પ્રકારની વાર્તા અને વિષયવસ્તુ ધરાવતી આ ફિલ્મ તે સમયના દર્શકોને ખાસ આકર્ષી શકી નહોતી અને બૉક્સ ઑફિસ પર એવરેજ સાબિત થઈ હતી. જોકે, સમય જતાં ફિલ્મને દર્શકો અને વિવેચકો તરફથી નવી ઓળખ મળી અને આજે તેને કલ્ટ ક્લાસિક તરીકે જોવામાં આવે છે. ફિલ્મમાં વ્યવસાયિક જગત, કાર્યસ્થળની રાજનીતિ અને ભ્રષ્ટાચાર જેવા વિષયોને પણ રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. ૫૫મા ફિલ્મફેર પુરસ્કારોમાં ૨૦૦૯માં રિલીઝ થયેલી તેમની ત્રણેય ફિલ્મો વેક અપ સિડ, અજબ પ્રેમ કી ગઝબ કહાની અને રૉકેટ સિંહ: સેલ્સમેન ઑફ ધ યરમાં કરેલા અભિનય માટે રણબીરને શ્રેષ્ઠ અભિનેતા (વિવેચક)નો ફિલ્મફેર પુરસ્કાર મળ્યો હતો. ૨૦૧૦માં રણબીરે પ્રકાશ ઝાની મોટા બજેટની રાજકીય એક્શન-ડ્રામા ફિલ્મ રાજનીતિમાં સમર પ્રતાપની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. ફિલ્મમાં તેમના સાથે દિગ્ગજ કલાકાર નાનાં પાટેકર, [[અજય દેવગણ]], મનોજ બાજપાઈ અને અર્જુન રામપાલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા. રાજનીતિની વાર્તા ભારતીય મહાકાવ્ય મહાભારત અને હૉલિવૂડની ક્લાસિક ફિલ્મ [[ધ ગોડફાધર (ફિલ્મ)|ધ ગૉડફાધર]]<nowiki/>થી પ્રેરિત હતી. રણબીરનું સમર પ્રતાપનું પાત્ર પણ મહાભારતના અર્જુન અને ધ ગૉડફાધરના માઈકલ કોર્લિઓનના પાત્રોની લાક્ષણિકતાઓના મિશ્રણ તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ પર મોટી સુપરહિટ સાબિત થઈ હતી અને રણબીરના અભિનયની પણ ખૂબ પ્રશંસા થઈ હતી. ધ ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયાની નીખત કાઝમીએ તેમના અભિનયની પ્રશંસા કરતાં લખ્યું હતું કે ફિલ્મનો મુખ્ય ભાર રણબીર કપૂરના પાત્ર પર રહે છે અને તેમણે ખૂબ જ સંયમિત અભિનય દ્વારા પાત્રને અસરકારક રીતે રજૂ કર્યું <ref>{{cite news |last=Kazmi |first=Nikhat |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms |title=રાજનીતિ — ફિલ્મ સમીક્ષા |work=ધ ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા |date=3 June 2010 |access-date=9 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120820214326/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms |archive-date=20 August 2012 }}</ref>, આ ફિલ્મ કપૂરની કારકિર્દીની પ્રથમ પરિપક્વ ફિલ્મોમાંની એક હતી. અગાઉની ફિલ્મોમાં તેઓ મોટાભાગે રોમેન્ટિક હીરો તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જ્યારે આ ફિલ્મમાં તેમણે પહેલીવાર ગંભીર અને રાજકીય પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવતી ભૂમિકા ભજવી હતી.<ref name="India Today mature role">{{cite web |last=Roy |first=Gitanjali |title=રાજનીતિ મારી પ્રથમ પરિપક્વ ભૂમિકા છે: રણબીર |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/rajneeti-is-my-first-mature-role-ranbir-60596-2009-11-10 |publisher=ઇન્ડિયા ટુડે |date=11 November 2009 |access-date=9 September 2026 }}</ref> તે જ વર્ષે રણબીરે દિગ્દર્શક સિદ્ધાર્થ આનંદ સાથે બીજી વખત કામ કર્યું હતું. તેમની અગાઉની ફિલ્મ બચના એ હસીનો બાદ બંનેની બીજી ફિલ્મ અંજાના અંજાની હતી, જેમાં રણબીરે પ્રિયંકા ચોપરા સાથે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મની વાર્તા બે અજાણ્યા લોકોની આસપાસ ફરે છે, જેઓ નવા વર્ષની પૂર્વસંધ્યાએ આત્મહત્યા કરવાનો નિર્ણય લે છે. અંજાના અંજાની બૉક્સ ઑફિસ પર મધ્યમ સફળ રહી હતી, પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને ખાસ પ્રશંસા મળી નહોતી. === ઉદય અને લોકપ્રિયતા (૨૦૧૧–૨૦૧૩) === બાળ ફિલ્મ ચિલ્લર પાર્ટી (૨૦૧૧)માં આઇટમ સૉન્ગમાં દેખાયા બાદ, તે જ વર્ષે રણબીરે ઇમ્તિયાઝ અલીની મ્યુઝિકલ રોમેન્ટિક ડ્રામા ફિલ્મ રૉકસ્ટારમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. તેમણે ફિલ્મમાં જનાર્દન જાખર ઉર્ફે ‘જોર્ડન’નું પાત્ર ભજવ્યું હતું. રૉકસ્ટાર બૉક્સ ઑફિસ પર મધ્યમ સફળ રહી હતી, પરંતુ સમય જતાં ફિલ્મને વિવેચકો અને દર્શકો તરફથી નોંધપાત્ર પ્રશંસા મળી અને તે કલ્ટ ફિલ્મ તરીકે ઓળખાવા લાગી. ૨૦૨૪માં ફિલ્મ ફરી રિલીઝ કરવામાં આવી હતી, જ્યાં તેને દર્શકોનો સારો પ્રતિસાદ મળ્યો અને તેણે ફરીથી સારી કમાણી કરી, કપૂરે ભજવેલું પાત્ર હિન્દી સિનેમાના મુખ્ય અભિનેતા દ્વારા કરવામાં આવેલા સૌથી ઉત્કૃષ્ટ અભિનયોમાંનું એક ગણાયું હતું.<ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/1610801/review-review-rockstar-is-as-fulfilling-as-an-effective-crescendo |title=રૉકસ્ટાર: અસરકારક ક્રેસેન્ડો જેટલી જ સંતોષકારક |publisher=ડીએનએ |date=11 November 2011 |access-date=9 September 2026 }}</ref> આ ભૂમિકા માટે તેમણે ૫૭મા ફિલ્મફેર પુરસ્કાર સમારોહમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતા અને શ્રેષ્ઠ અભિનેતા (વિવેચક) બંને પુરસ્કારો જીત્યા હતા. ઉપરાંત, તેમને સ્ક્રીન અને આઈફા પુરસ્કારોમાં પણ શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો પુરસ્કાર મળ્યો હતો. ૨૦૧૨માં અનુરાગ બાસુની રોમેન્ટિક કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ બરફી માં કપૂરે બહેરા અને મૂંગા યુવાન બરફીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકાની પૃષ્ઠભૂમિ પર આધારિત હતી અને તેમાં બરફી એક એવી યુવતીના પ્રેમમાં પડે છે, જે પહેલેથી જ સગાઈ કરેલી હોય છે. આ પાત્રની તૈયારી માટે રણબીરે રોબર્ટો બેનિની, ચાર્લી ચૅપ્લિન અને પોતાના દાદા રાજ કપૂરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો હતો. આ ફિલ્મ સુપરહીટ રહી હતી, તેમજ ભારતીય બૉક્સ ઑફિસ પર ₹૧૦૦ કરોડથી વધુ કમાણી કરનારી રણબીરની પ્રથમ ફિલ્મ બની હતી. ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી પણ સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને કપૂરના અભિનયની ખાસ પ્રશંસા કરવામાં આવી હતી. આ ભૂમિકા માટે કપૂરે સતત બીજી વખત ફિલ્મફેર, સ્ક્રીન અને આઈફા પુરસ્કાર સમારોહમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો પુરસ્કાર જીત્યો હતો.<ref>{{cite web |title=રણબીર કપૂરે બરફી! સાથે ₹૧૦૦ કરોડની ક્લબમાં પ્રવેશ કર્યો |url=http://ibnlive.in.com/news/ranbir-kapoor-enters-the-rs-100-crore-club-with-barfi/297357-8-66.html |publisher=CNN-IBN |date=3 October 2012 |access-date=11 September 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105185609/http://ibnlive.in.com/news/ranbir-kapoor-enters-the-rs-100-crore-club-with-barfi/297357-8-66.html |archive-date=5 November 2012 }}</ref> ૨૦૧૩માં રણબીરે દિગ્દર્શક અયાન મુખર્જી સાથે ફરી કામ કર્યું હતું. તેમની રોમેન્ટિક કોમેડી ફિલ્મ યે જવાની હૈ દીવાનીમાં તેમણે દીપિકા પાદુકોણ, કલ્કી કોચલિન અને આદિત્ય રોય કપૂર સાથે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. ફિલ્મમાં કપૂરે કબીર ‘બન્ની’ થાપરનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જે પ્રતિબદ્ધતાથી દૂર રહેતો ફોટોગ્રાફર છે. કપૂરે આ પાત્રને પોતાના વ્યક્તિત્વના વિસ્તરણ સમાન ગણાવ્યું હતું.<ref>{{cite news |last=Babar |first=Ayesha |title=પડદા પાછળ: રણબીર કપૂર સાથેની હૃદયસ્પર્શી મુલાકાત |url=http://blogs.tribune.com.pk/story/17502/behind-the-scenes-a-heartfelt-interview-with-ranbir-kapoor/ |work=ધ એક્સપ્રેસ ટ્રિબ્યુન |date=31 May 2013 |access-date=11 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130809005048/http://blogs.tribune.com.pk/story/17502/behind-the-scenes-a-heartfelt-interview-with-ranbir-kapoor/ |archive-date=9 August 2013 }}</ref> યે જવાની હૈ દીવાની બૉક્સ ઑફિસ પર બ્લોકબસ્ટર રહી હતી<ref>{{cite web |title=યે જવાની હૈ દીવાની રણબીર કપૂર અને દીપિકા પાદુકોણની સૌથી મોટી હિટ બની |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/yeh-jawaani-hai-deewani-is-ranbir-kapoor-deepika-padukones-biggest-hit/ |publisher=ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ |date=16 July 2013 |access-date=11 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130716115517/http://www.indianexpress.com/news/yeh-jawaani-hai-deewani-is-ranbir-kapoor-deepika-padukone-s-biggest-hit/1127672 |archive-date=16 July 2013 }}</ref> અને ₹૨૯૫ કરોડની કમાણી સાથે તે ૨૦૧૩ની ત્રીજી સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ હતી અને સતત ત્રીજા વર્ષે રણબીરની ત્રીજી વ્યાવસાયિક સફળ ફિલ્મ બની હતી. આ ફિલ્મમાં તેમના અભિનય માટે તેમને ફિલ્મફેર પુરસ્કારમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાના પુરસ્કાર માટે વધુ એક વખત નામાંકન મળ્યું હતું. ફિલ્મની મોટી સફળતાએ રણબીરને બોલિવૂડના અગ્રણી સ્ટાર તરીકે વધુ મજબૂત સ્થાન અપાવ્યું હતું. == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == {{commonscat|Ranbir Kapoor|રણબીર કપૂર}} * {{imdb name|id=1633541}} [[શ્રેણી:મુંબઈના લોકો]] [[શ્રેણી:ભારતીય અભિનેતા]] [[શ્રેણી:બોલીવુડ]] [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:૧૯૮૨માં જન્મ]] [[શ્રેણી:ફિલ્મફેર પુરસ્કાર વિજેતા]] oksys2576xptoy5el6tvi892zzbxrlh 905182 905181 2026-09-11T10:23:05Z MichealBVN 88262 /* ઉદય અને લોકપ્રિયતા (૨૦૧૧–૨૦૧૩) */ 905182 wikitext text/x-wiki '''રણબીર કપૂર''' (જન્મ: ૨૮ સપ્ટેમ્બર ૧૯૮૨) ભારતીય અભિનેતા છે, જે મુખ્યત્વે હિન્દી ફિલ્મોમાં કામ કરે છે. તેઓ બોલિવૂડના સૌથી જાણીતા અને મોટા ફિલ્મી પરિવારોમાંના એક એવા [[કપૂર પરિવાર|કપૂર]] પરિવારની ચોથી પેઢીના કલાકાર છે. રણબીરને બોલિવૂડમાં તેમની પેઢીના અગ્રણી અને પ્રતિભાશાળી અભિનેતાઓમાંના એક તરીકે વ્યાપકપણે ઓળખવામાં આવે છે. {{infobox person/Wikidata | fetchwikidata = ALL | onlysourced = no }} == પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ == === પ્રારંભિક જીવન === રણબીર કપૂરનો જન્મ [[સપ્ટેમ્બર ૨૮|૨૮ સપ્ટેમ્બર]] ૧૯૮૨ના રોજ [[મુંબઈ]] ખાતે હિન્દી ફિલ્મોના અભિનેતા ઋષિ કપૂર અને અભિનેત્રી નીતુ સિંહના ઘરે થયો હતો. તેઓ દિગ્ગજ અભિનેતા [[પૃથ્વીરાજ કપૂર]]ના પ્રપૌત્ર અને અભિનેતા-દિગ્દર્શક [[રાજ કપૂર]]ના પૌત્ર છે. તેમની મોટી બહેન રિદ્ધિમા કપૂર સાહનીનો જન્મ ૧૯૮૦માં થયો હતો અને તેઓ ઇન્ટિરિયર તથા ફેશન ડિઝાઇનર છે. અભિનેતાઓ શમ્મી કપૂરઅને શશી કપૂર તેમના કાકાદાદા છે, અભિનેતા રણધીર કપૂર અને રાજીવ કપૂર તેમના કાકાઓ છે, જ્યારે અભિનેત્રીઓ કરિશ્મા કપૂર અને [[કરીના કપૂર]] તેમની પિતરાઈ બહેનો છે. રણબીર કપૂર બંને તરફથી પંજાબી મૂળ ધરાવે છે. તેમના પિતા હિન્દુ અને માતા શીખ પરિવારમાંથી આવે છે. તેમનો ઉછેર એક ધર્મનિરપેક્ષ વાતાવરણમાં થયો હતો. તેમણે મુંબઈની બોમ્બે સ્કોટિશ સ્કૂલ, માહિમમાંથી શાળાકીય શિક્ષણ મેળવ્યું હતું. તેમના બાળપણના વર્ષોમાં રણબીરનો તેમની માતા સાથે ગાઢ સંબંધ હતો, પરંતુ તેમના પિતા સાથેના સંબંધો સારા નહોતા અને બંને વચ્ચે કેટલીક મુશ્કેલીઓ રહી હતી. રણબીરે પોતાના જીવનના વિવિધ અનુભવોને કારણે ફિલ્મો પ્રત્યે રસ વિકસાવ્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, આ અનુભવોને કારણે તેમની અંદર લાગણીઓનો સંગ્રહ થતો ગયો, જેણે તેમને ફિલ્મના ક્ષેત્ર તરફ આકર્ષ્યા. દસમા ધોરણની પરીક્ષાઓ પૂર્ણ કર્યા બાદ તેમણે ૧૯૯૯માં આવેલી તેમના પિતા ઋષિ કપૂરની ફિલ્મ 'આ અબ લૌટ ચલેં'માં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ દરમિયાન બંને વચ્ચેનો સંબંધ વધુ ગાઢ બન્યો હતો. <ref name="ibn interview">{{cite web |last=Masand |first=Rajeev |title=બાળપણમાં હું પિતાથી ખૂબ ડરતો હતો |url=http://ibnlive.in.com/news/as-a-kid-i-used-to-be-petrified-of-dad-ranbir/49658-8.html |publisher=CNN-IBN |date=1 October 2007 |access-date=9 September 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131009233647/http://ibnlive.in.com/news/as-a-kid-i-used-to-be-petrified-of-dad-ranbir/49658-8.html |archive-date=9 October 2013 }}</ref> === શિક્ષણ === શાળાકીય શિક્ષણ બાદ રણબીરે એચ. આર. કોલેજ ઑફ કોમર્સ એન્ડ ઇકોનોમિક્સમાંથી પ્રી-યુનિવર્સિટી શિક્ષણ પૂર્ણ કર્યું. ત્યારબાદ તેઓ ફિલ્મ નિર્માણનો અભ્યાસ કરવા [[ન્યૂ યૉર્ક (શહેર)|ન્યૂયોર્ક]] ગયા, જ્યાં તેમણે સ્કૂલ ઑફ વિઝ્યુઅલ આર્ટ્સમાં અભ્યાસ કર્યો. ત્યારબાદ તેમણે લી સ્ટ્રાસબર્ગ થિયેટર એન્ડ ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં મેથડ એક્ટિંગની તાલીમ લીધી.<ref>{{cite web |last=Roy |first=Gitanjali |title=રણબીર કપૂર કોણ છે? |url=http://www.ndtv.com/article/people/who-is-ranbir-kapoor-267274 |publisher=NDTV |date=28 September 2012 |access-date=9 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130209181038/http://www.ndtv.com/article/people/who-is-ranbir-kapoor-267274 |archive-date=9 February 2013 }}</ref> ફિલ્મ સ્કૂલમાં અભ્યાસ દરમિયાન તેમણે 'પૅશન ટુ લવ' અને 'ઇન્ડિયા ૧૯૬૪' નામની બે ટૂંકી ફિલ્મોનું દિગ્દર્શન કર્યું અને તેમાં અભિનય પણ કર્યો હતો. ન્યૂયોર્કમાં એકલા રહેવાનો અનુભવ અને ફિલ્મ સ્કૂલ દરમિયાન થયેલા અનુભવોને કારણે તેમણે હિન્દી ફિલ્મોમાં કારકિર્દી બનાવવાનો નિર્ણય લીધો.<ref name="natural">{{cite news |last=Bamzai |first=Kaveree |title=રણબીર કપૂર: ધ નેચરલ |url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20100621-ranbir-kapoor-the-natural-743183-2010-06-10 |work=ઇન્ડિયા ટુડે |date=11 June 2010 |access-date=9 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901135438/http://indiatoday.intoday.in/story/ranbir-kapoor-the-natural/1/101164.html |archive-date=1 September 2013 }}</ref> મુંબઈ પરત ફર્યા બાદ રણબીરે સંજય લીલા ભણસાલીની ૨૦૦૫ની ફિલ્મ 'બ્લૅક'માં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામ કર્યું હતું. == કારકિર્દી == === શરૂઆતી સંઘર્ષ અને સફળતા (૨૦૦૮-૨૦૧૦) === સંજય લીલા ભણસાલીની ફિલ્મ બ્લૅકમાં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામ કર્યા બાદ રણબીરે ભણસાલીની જ આગામી ફિલ્મ સાવરિયામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને અભિનેતા તરીકે પોતાની ફિલ્મી કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ફિલ્મમાં તેમના પાત્રને તેમના દાદા રાજ કપૂરે ભજવેલી યાદગાર ભટકતા પાત્રોની શ્રદ્ધાંજલિરૂપે લખવામાં આવ્યું હતું. સાવરિયાનું નિર્માણ હોલીવુડના મોટા સ્ટુડિયો સોની પિક્ચર્સ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું અને તે મોટા બજેટમાં બનેલી ફિલ્મ હતી. જોકે, ફિલ્મની રજૂઆત અન્ય એક મોટી ફિલ્મ સાથે ટકરાતાં તે બૉક્સ ઑફિસ પર નિષ્ફળ રહી હતી. તેમ છતાં, ફિલ્મે તેની રિલીઝ ના દિવસે આશરે ત્રણ કરોડ રૂપિયાની કમાણી કરી હતી. સાવરિયાની નિષ્ફળતા બાદ રણબીરે યશ રાજ ફિલ્મ્સના બેનર હેઠળ બનેલી બચના એ હસીનોમાં કામ કર્યું. આ ફિલ્મની રિલીઝ તે સમયના મોટા અભિનેતા [[સલમાન ખાન]] ની ગોડ તુસ્સી ગ્રેટ હો સાથે થઈ હતી. તેને ટક્કર આપીને હરાવીને બચના એ હસીનોએ બૉક્સ ઑફિસ પર સારો દેખાવ કર્યો અને રણબીરને કારકિર્દીની પ્રથમ સફળ ફિલ્મ મળી. ૨૦૦૯માં રણબીર કપૂરની ત્રણ ફિલ્મો રિલીઝ થઈ હતી. તેમાંની એક અયાન મુખર્જી દ્વારા દિગ્દર્શિત અને ધર્મા પ્રોડક્શન્સ દ્વારા નિર્મિત ફિલ્મ વેક અપ સિડ હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે સિદ્ધાર્થ “સિડ” મહેરાની ભૂમિકા ભજવી હતી. સિડ એક શ્રીમંત અને આળસુ યુવક હોય છે, જેના જીવનમાં એક મહત્વાકાંક્ષી પત્રકાર સાથે મુલાકાત થયા બાદ અનેક ફેરફારો આવે છે. આ ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ પર સામાન્ય રીતે સફળ રહી હતી. જોકે, સમય જતાં ફિલ્મને વિવેચકો અને દર્શકો તરફથી વધુ માન્યતા મળી અને આજે તેને હિન્દી સિનેમાની કલ્ટ ફિલ્મોમાંની એક તરીકે જોવામાં આવે છે. કપૂરની બીજી રિલીઝ ફિલ્મ જાણીતા દિગ્દર્શક રાજકુમાર સંતોષીની રોમેન્ટિક કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ અજબ પ્રેમ કી ગઝબ કહાની હતી. આ ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ પર મોટી સુપરહીટ સાબિત થઈ હતી. તે ૨૦૦૯ની સૌથી વધુ કમાણી કરનાર હિન્દી ફિલ્મોમાંની એક હતી અને રણબીરની વિશ્વભરમાં ₹૧૦૦ કરોડથી વધુની કમાણી કરનાર પ્રથમ ફિલ્મ બની હતી. આ ફિલ્મની સફળતાથી રણબીર કપૂરની બોલિવૂડમાં એક અગ્રણી યુવા સ્ટાર તરીકેની ઓળખ વધુ મજબૂત બની. તે વર્ષની કપૂરની છેલ્લી રિલીઝ શિમિત અમીન દ્વારા દિગ્દર્શિત રૉકેટ સિંહ: સેલ્સમેન ઑફ ધ યર હતી. આ ડ્રામા ફિલ્મમાં તેમણે એક એવા શીખ યુવકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે સેલ્સમેન બનવાની મહત્વાકાંક્ષા ધરાવે છે. અલગ પ્રકારની વાર્તા અને વિષયવસ્તુ ધરાવતી આ ફિલ્મ તે સમયના દર્શકોને ખાસ આકર્ષી શકી નહોતી અને બૉક્સ ઑફિસ પર એવરેજ સાબિત થઈ હતી. જોકે, સમય જતાં ફિલ્મને દર્શકો અને વિવેચકો તરફથી નવી ઓળખ મળી અને આજે તેને કલ્ટ ક્લાસિક તરીકે જોવામાં આવે છે. ફિલ્મમાં વ્યવસાયિક જગત, કાર્યસ્થળની રાજનીતિ અને ભ્રષ્ટાચાર જેવા વિષયોને પણ રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. ૫૫મા ફિલ્મફેર પુરસ્કારોમાં ૨૦૦૯માં રિલીઝ થયેલી તેમની ત્રણેય ફિલ્મો વેક અપ સિડ, અજબ પ્રેમ કી ગઝબ કહાની અને રૉકેટ સિંહ: સેલ્સમેન ઑફ ધ યરમાં કરેલા અભિનય માટે રણબીરને શ્રેષ્ઠ અભિનેતા (વિવેચક)નો ફિલ્મફેર પુરસ્કાર મળ્યો હતો. ૨૦૧૦માં રણબીરે પ્રકાશ ઝાની મોટા બજેટની રાજકીય એક્શન-ડ્રામા ફિલ્મ રાજનીતિમાં સમર પ્રતાપની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. ફિલ્મમાં તેમના સાથે દિગ્ગજ કલાકાર નાનાં પાટેકર, [[અજય દેવગણ]], મનોજ બાજપાઈ અને અર્જુન રામપાલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા. રાજનીતિની વાર્તા ભારતીય મહાકાવ્ય મહાભારત અને હૉલિવૂડની ક્લાસિક ફિલ્મ [[ધ ગોડફાધર (ફિલ્મ)|ધ ગૉડફાધર]]<nowiki/>થી પ્રેરિત હતી. રણબીરનું સમર પ્રતાપનું પાત્ર પણ મહાભારતના અર્જુન અને ધ ગૉડફાધરના માઈકલ કોર્લિઓનના પાત્રોની લાક્ષણિકતાઓના મિશ્રણ તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ પર મોટી સુપરહિટ સાબિત થઈ હતી અને રણબીરના અભિનયની પણ ખૂબ પ્રશંસા થઈ હતી. ધ ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયાની નીખત કાઝમીએ તેમના અભિનયની પ્રશંસા કરતાં લખ્યું હતું કે ફિલ્મનો મુખ્ય ભાર રણબીર કપૂરના પાત્ર પર રહે છે અને તેમણે ખૂબ જ સંયમિત અભિનય દ્વારા પાત્રને અસરકારક રીતે રજૂ કર્યું <ref>{{cite news |last=Kazmi |first=Nikhat |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms |title=રાજનીતિ — ફિલ્મ સમીક્ષા |work=ધ ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા |date=3 June 2010 |access-date=9 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120820214326/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms |archive-date=20 August 2012 }}</ref>, આ ફિલ્મ કપૂરની કારકિર્દીની પ્રથમ પરિપક્વ ફિલ્મોમાંની એક હતી. અગાઉની ફિલ્મોમાં તેઓ મોટાભાગે રોમેન્ટિક હીરો તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જ્યારે આ ફિલ્મમાં તેમણે પહેલીવાર ગંભીર અને રાજકીય પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવતી ભૂમિકા ભજવી હતી.<ref name="India Today mature role">{{cite web |last=Roy |first=Gitanjali |title=રાજનીતિ મારી પ્રથમ પરિપક્વ ભૂમિકા છે: રણબીર |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/rajneeti-is-my-first-mature-role-ranbir-60596-2009-11-10 |publisher=ઇન્ડિયા ટુડે |date=11 November 2009 |access-date=9 September 2026 }}</ref> તે જ વર્ષે રણબીરે દિગ્દર્શક સિદ્ધાર્થ આનંદ સાથે બીજી વખત કામ કર્યું હતું. તેમની અગાઉની ફિલ્મ બચના એ હસીનો બાદ બંનેની બીજી ફિલ્મ અંજાના અંજાની હતી, જેમાં રણબીરે પ્રિયંકા ચોપરા સાથે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મની વાર્તા બે અજાણ્યા લોકોની આસપાસ ફરે છે, જેઓ નવા વર્ષની પૂર્વસંધ્યાએ આત્મહત્યા કરવાનો નિર્ણય લે છે. અંજાના અંજાની બૉક્સ ઑફિસ પર મધ્યમ સફળ રહી હતી, પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને ખાસ પ્રશંસા મળી નહોતી. === ઉદય અને લોકપ્રિયતા (૨૦૧૧–૨૦૧૩) === બાળ ફિલ્મ ચિલ્લર પાર્ટી (૨૦૧૧)માં આઇટમ સૉન્ગમાં દેખાયા બાદ, તે જ વર્ષે રણબીરે ઇમ્તિયાઝ અલીની મ્યુઝિકલ રોમેન્ટિક ડ્રામા ફિલ્મ રૉકસ્ટારમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. તેમણે ફિલ્મમાં જનાર્દન જાખર ઉર્ફે ‘જોર્ડન’નું પાત્ર ભજવ્યું હતું. રૉકસ્ટાર બૉક્સ ઑફિસ પર મધ્યમ સફળ રહી હતી, પરંતુ સમય જતાં ફિલ્મને વિવેચકો અને દર્શકો તરફથી નોંધપાત્ર પ્રશંસા મળી અને તે કલ્ટ ફિલ્મ તરીકે ઓળખાવા લાગી. ૨૦૨૪માં ફિલ્મ ફરી રિલીઝ કરવામાં આવી હતી, જ્યાં તેને દર્શકોનો સારો પ્રતિસાદ મળ્યો અને તેણે ફરીથી સારી કમાણી કરી, કપૂરે ભજવેલું પાત્ર હિન્દી સિનેમાના મુખ્ય અભિનેતા દ્વારા કરવામાં આવેલા સૌથી ઉત્કૃષ્ટ અભિનયોમાંનું એક ગણાયું હતું.<ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/1610801/review-review-rockstar-is-as-fulfilling-as-an-effective-crescendo |title=રૉકસ્ટાર: અસરકારક ક્રેસેન્ડો જેટલી જ સંતોષકારક |publisher=ડીએનએ |date=11 November 2011 |access-date=9 September 2026 }}</ref> આ ભૂમિકા માટે તેમણે ૫૭મા ફિલ્મફેર પુરસ્કાર સમારોહમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતા અને શ્રેષ્ઠ અભિનેતા (વિવેચક) બંને પુરસ્કારો જીત્યા હતા. ઉપરાંત, તેમને સ્ક્રીન અને આઈફા પુરસ્કારોમાં પણ શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો પુરસ્કાર મળ્યો હતો. ૨૦૧૨માં અનુરાગ બાસુની રોમેન્ટિક કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ બરફી માં કપૂરે બહેરા અને મૂંગા યુવાન બરફીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકાની પૃષ્ઠભૂમિ પર આધારિત હતી અને તેમાં બરફી એક એવી યુવતીના પ્રેમમાં પડે છે, જે પહેલેથી જ સગાઈ કરેલી હોય છે. આ પાત્રની તૈયારી માટે રણબીરે રોબર્ટો બેનિની, ચાર્લી ચૅપ્લિન અને પોતાના દાદા રાજ કપૂરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો હતો. આ ફિલ્મ સુપરહીટ રહી હતી, તેમજ ભારતીય બૉક્સ ઑફિસ પર ₹૧૦૦ કરોડથી વધુ કમાણી કરનારી રણબીરની પ્રથમ ફિલ્મ બની હતી. ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી પણ સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને કપૂરના અભિનયની ખાસ પ્રશંસા કરવામાં આવી હતી. આ ભૂમિકા માટે કપૂરે સતત બીજી વખત ફિલ્મફેર, સ્ક્રીન અને આઈફા પુરસ્કાર સમારોહમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો પુરસ્કાર જીત્યો હતો.<ref>{{cite web |title=રણબીર કપૂરે બરફી! સાથે ₹૧૦૦ કરોડની ક્લબમાં પ્રવેશ કર્યો |url=http://ibnlive.in.com/news/ranbir-kapoor-enters-the-rs-100-crore-club-with-barfi/297357-8-66.html |publisher=CNN-IBN |date=3 October 2012 |access-date=11 September 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105185609/http://ibnlive.in.com/news/ranbir-kapoor-enters-the-rs-100-crore-club-with-barfi/297357-8-66.html |archive-date=5 November 2012 }}</ref> ૨૦૧૩માં રણબીરે દિગ્દર્શક અયાન મુખર્જી સાથે ફરી કામ કર્યું હતું. તેમની રોમેન્ટિક કોમેડી ફિલ્મ યે જવાની હૈ દીવાનીમાં તેમણે દીપિકા પાદુકોણ, કલ્કી કોચલિન અને આદિત્ય રોય કપૂર સાથે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. ફિલ્મમાં કપૂરે કબીર ‘બન્ની’ થાપરનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જે પ્રતિબદ્ધતાથી દૂર રહેતો ફોટોગ્રાફર છે. કપૂરે આ પાત્રને પોતાના વ્યક્તિત્વના વિસ્તરણ સમાન ગણાવ્યું હતું.<ref>{{cite news |last=Babar |first=Ayesha |title=પડદા પાછળ: રણબીર કપૂર સાથેની હૃદયસ્પર્શી મુલાકાત |url=http://blogs.tribune.com.pk/story/17502/behind-the-scenes-a-heartfelt-interview-with-ranbir-kapoor/ |work=ધ એક્સપ્રેસ ટ્રિબ્યુન |date=31 May 2013 |access-date=11 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130809005048/http://blogs.tribune.com.pk/story/17502/behind-the-scenes-a-heartfelt-interview-with-ranbir-kapoor/ |archive-date=9 August 2013 }}</ref> યે જવાની હૈ દીવાની બૉક્સ ઑફિસ પર બ્લોકબસ્ટર રહી હતી<ref>{{cite web |title=યે જવાની હૈ દીવાની રણબીર કપૂર અને દીપિકા પાદુકોણની સૌથી મોટી હિટ બની |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/yeh-jawaani-hai-deewani-is-ranbir-kapoor-deepika-padukones-biggest-hit/ |publisher=ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ |date=16 July 2013 |access-date=11 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130716115517/http://www.indianexpress.com/news/yeh-jawaani-hai-deewani-is-ranbir-kapoor-deepika-padukone-s-biggest-hit/1127672 |archive-date=16 July 2013 }}</ref> અને ₹૨૯૫ કરોડની કમાણી સાથે તે ૨૦૧૩ની ત્રીજી સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ હતી અને સતત ત્રીજા વર્ષે રણબીરની ત્રીજી વ્યાવસાયિક સફળ ફિલ્મ બની હતી. આ ફિલ્મમાં તેમના અભિનય માટે તેમને ફિલ્મફેર પુરસ્કારમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાના પુરસ્કાર માટે વધુ એક વખત નામાંકન મળ્યું હતું. ફિલ્મની મોટી સફળતાએ રણબીરને બોલિવૂડના અગ્રણી સ્ટાર તરીકે વધુ મજબૂત સ્થાન અપાવ્યું હતું. તે જ વર્ષે રણબીરની બીજી ફિલ્મ અભિનવ કશ્યપ દ્વારા દિગ્દર્શિત એક્શન-કોમેડી ફિલ્મ બેશરમ હતી. ફિલ્મમાં રણબીરે એક નાનકડા ચોરનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જ્યારે પલ્લવી શારદા તેમની સાથે મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ ફિલ્મમાં પ્રથમ વખત રણબીરના માતા-પિતા, પીઢ અભિનેતા ઋષિ કપૂર અને નીતુ સિંહ, તેમની સાથે પડદા પર જોવા મળ્યા હતા. તેમ છતાં, ફિલ્મની નબળી વાર્તાને કારણે તેને વિવેચકો તરફથી ભારે નકારાત્મક પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બૉક્સ ઑફિસ પર ફ્લૉપ સાબિત થઈ હતી. == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == {{commonscat|Ranbir Kapoor|રણબીર કપૂર}} * {{imdb name|id=1633541}} [[શ્રેણી:મુંબઈના લોકો]] [[શ્રેણી:ભારતીય અભિનેતા]] [[શ્રેણી:બોલીવુડ]] [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:૧૯૮૨માં જન્મ]] [[શ્રેણી:ફિલ્મફેર પુરસ્કાર વિજેતા]] 7ju7cpec6rm1g2rzty8rly7xd0dwj3p 905184 905182 2026-09-11T10:56:36Z Dsvyas 561 /* ઉદય અને લોકપ્રિયતા (૨૦૧૧–૨૦૧૩) */ 905184 wikitext text/x-wiki '''રણબીર કપૂર''' (જન્મ: ૨૮ સપ્ટેમ્બર ૧૯૮૨) ભારતીય અભિનેતા છે, જે મુખ્યત્વે હિન્દી ફિલ્મોમાં કામ કરે છે. તેઓ બોલિવૂડના સૌથી જાણીતા અને મોટા ફિલ્મી પરિવારોમાંના એક એવા [[કપૂર પરિવાર|કપૂર]] પરિવારની ચોથી પેઢીના કલાકાર છે. રણબીરને બોલિવૂડમાં તેમની પેઢીના અગ્રણી અને પ્રતિભાશાળી અભિનેતાઓમાંના એક તરીકે વ્યાપકપણે ઓળખવામાં આવે છે. {{infobox person/Wikidata | fetchwikidata = ALL | onlysourced = no }} == પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ == === પ્રારંભિક જીવન === રણબીર કપૂરનો જન્મ [[સપ્ટેમ્બર ૨૮|૨૮ સપ્ટેમ્બર]] ૧૯૮૨ના રોજ [[મુંબઈ]] ખાતે હિન્દી ફિલ્મોના અભિનેતા ઋષિ કપૂર અને અભિનેત્રી નીતુ સિંહના ઘરે થયો હતો. તેઓ દિગ્ગજ અભિનેતા [[પૃથ્વીરાજ કપૂર]]ના પ્રપૌત્ર અને અભિનેતા-દિગ્દર્શક [[રાજ કપૂર]]ના પૌત્ર છે. તેમની મોટી બહેન રિદ્ધિમા કપૂર સાહનીનો જન્મ ૧૯૮૦માં થયો હતો અને તેઓ ઇન્ટિરિયર તથા ફેશન ડિઝાઇનર છે. અભિનેતાઓ શમ્મી કપૂરઅને શશી કપૂર તેમના કાકાદાદા છે, અભિનેતા રણધીર કપૂર અને રાજીવ કપૂર તેમના કાકાઓ છે, જ્યારે અભિનેત્રીઓ કરિશ્મા કપૂર અને [[કરીના કપૂર]] તેમની પિતરાઈ બહેનો છે. રણબીર કપૂર બંને તરફથી પંજાબી મૂળ ધરાવે છે. તેમના પિતા હિન્દુ અને માતા શીખ પરિવારમાંથી આવે છે. તેમનો ઉછેર એક ધર્મનિરપેક્ષ વાતાવરણમાં થયો હતો. તેમણે મુંબઈની બોમ્બે સ્કોટિશ સ્કૂલ, માહિમમાંથી શાળાકીય શિક્ષણ મેળવ્યું હતું. તેમના બાળપણના વર્ષોમાં રણબીરનો તેમની માતા સાથે ગાઢ સંબંધ હતો, પરંતુ તેમના પિતા સાથેના સંબંધો સારા નહોતા અને બંને વચ્ચે કેટલીક મુશ્કેલીઓ રહી હતી. રણબીરે પોતાના જીવનના વિવિધ અનુભવોને કારણે ફિલ્મો પ્રત્યે રસ વિકસાવ્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, આ અનુભવોને કારણે તેમની અંદર લાગણીઓનો સંગ્રહ થતો ગયો, જેણે તેમને ફિલ્મના ક્ષેત્ર તરફ આકર્ષ્યા. દસમા ધોરણની પરીક્ષાઓ પૂર્ણ કર્યા બાદ તેમણે ૧૯૯૯માં આવેલી તેમના પિતા ઋષિ કપૂરની ફિલ્મ 'આ અબ લૌટ ચલેં'માં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ દરમિયાન બંને વચ્ચેનો સંબંધ વધુ ગાઢ બન્યો હતો. <ref name="ibn interview">{{cite web |last=Masand |first=Rajeev |title=બાળપણમાં હું પિતાથી ખૂબ ડરતો હતો |url=http://ibnlive.in.com/news/as-a-kid-i-used-to-be-petrified-of-dad-ranbir/49658-8.html |publisher=CNN-IBN |date=1 October 2007 |access-date=9 September 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131009233647/http://ibnlive.in.com/news/as-a-kid-i-used-to-be-petrified-of-dad-ranbir/49658-8.html |archive-date=9 October 2013 }}</ref> === શિક્ષણ === શાળાકીય શિક્ષણ બાદ રણબીરે એચ. આર. કોલેજ ઑફ કોમર્સ એન્ડ ઇકોનોમિક્સમાંથી પ્રી-યુનિવર્સિટી શિક્ષણ પૂર્ણ કર્યું. ત્યારબાદ તેઓ ફિલ્મ નિર્માણનો અભ્યાસ કરવા [[ન્યૂ યૉર્ક (શહેર)|ન્યૂયોર્ક]] ગયા, જ્યાં તેમણે સ્કૂલ ઑફ વિઝ્યુઅલ આર્ટ્સમાં અભ્યાસ કર્યો. ત્યારબાદ તેમણે લી સ્ટ્રાસબર્ગ થિયેટર એન્ડ ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં મેથડ એક્ટિંગની તાલીમ લીધી.<ref>{{cite web |last=Roy |first=Gitanjali |title=રણબીર કપૂર કોણ છે? |url=http://www.ndtv.com/article/people/who-is-ranbir-kapoor-267274 |publisher=NDTV |date=28 September 2012 |access-date=9 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130209181038/http://www.ndtv.com/article/people/who-is-ranbir-kapoor-267274 |archive-date=9 February 2013 }}</ref> ફિલ્મ સ્કૂલમાં અભ્યાસ દરમિયાન તેમણે 'પૅશન ટુ લવ' અને 'ઇન્ડિયા ૧૯૬૪' નામની બે ટૂંકી ફિલ્મોનું દિગ્દર્શન કર્યું અને તેમાં અભિનય પણ કર્યો હતો. ન્યૂયોર્કમાં એકલા રહેવાનો અનુભવ અને ફિલ્મ સ્કૂલ દરમિયાન થયેલા અનુભવોને કારણે તેમણે હિન્દી ફિલ્મોમાં કારકિર્દી બનાવવાનો નિર્ણય લીધો.<ref name="natural">{{cite news |last=Bamzai |first=Kaveree |title=રણબીર કપૂર: ધ નેચરલ |url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20100621-ranbir-kapoor-the-natural-743183-2010-06-10 |work=ઇન્ડિયા ટુડે |date=11 June 2010 |access-date=9 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901135438/http://indiatoday.intoday.in/story/ranbir-kapoor-the-natural/1/101164.html |archive-date=1 September 2013 }}</ref> મુંબઈ પરત ફર્યા બાદ રણબીરે સંજય લીલા ભણસાલીની ૨૦૦૫ની ફિલ્મ 'બ્લૅક'માં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામ કર્યું હતું. == કારકિર્દી == === શરૂઆતી સંઘર્ષ અને સફળતા (૨૦૦૮-૨૦૧૦) === સંજય લીલા ભણસાલીની ફિલ્મ બ્લૅકમાં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામ કર્યા બાદ રણબીરે ભણસાલીની જ આગામી ફિલ્મ સાવરિયામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને અભિનેતા તરીકે પોતાની ફિલ્મી કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ફિલ્મમાં તેમના પાત્રને તેમના દાદા રાજ કપૂરે ભજવેલી યાદગાર ભટકતા પાત્રોની શ્રદ્ધાંજલિરૂપે લખવામાં આવ્યું હતું. સાવરિયાનું નિર્માણ હોલીવુડના મોટા સ્ટુડિયો સોની પિક્ચર્સ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું અને તે મોટા બજેટમાં બનેલી ફિલ્મ હતી. જોકે, ફિલ્મની રજૂઆત અન્ય એક મોટી ફિલ્મ સાથે ટકરાતાં તે બૉક્સ ઑફિસ પર નિષ્ફળ રહી હતી. તેમ છતાં, ફિલ્મે તેની રિલીઝ ના દિવસે આશરે ત્રણ કરોડ રૂપિયાની કમાણી કરી હતી. સાવરિયાની નિષ્ફળતા બાદ રણબીરે યશ રાજ ફિલ્મ્સના બેનર હેઠળ બનેલી બચના એ હસીનોમાં કામ કર્યું. આ ફિલ્મની રિલીઝ તે સમયના મોટા અભિનેતા [[સલમાન ખાન]] ની ગોડ તુસ્સી ગ્રેટ હો સાથે થઈ હતી. તેને ટક્કર આપીને હરાવીને બચના એ હસીનોએ બૉક્સ ઑફિસ પર સારો દેખાવ કર્યો અને રણબીરને કારકિર્દીની પ્રથમ સફળ ફિલ્મ મળી. ૨૦૦૯માં રણબીર કપૂરની ત્રણ ફિલ્મો રિલીઝ થઈ હતી. તેમાંની એક અયાન મુખર્જી દ્વારા દિગ્દર્શિત અને ધર્મા પ્રોડક્શન્સ દ્વારા નિર્મિત ફિલ્મ વેક અપ સિડ હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે સિદ્ધાર્થ “સિડ” મહેરાની ભૂમિકા ભજવી હતી. સિડ એક શ્રીમંત અને આળસુ યુવક હોય છે, જેના જીવનમાં એક મહત્વાકાંક્ષી પત્રકાર સાથે મુલાકાત થયા બાદ અનેક ફેરફારો આવે છે. આ ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ પર સામાન્ય રીતે સફળ રહી હતી. જોકે, સમય જતાં ફિલ્મને વિવેચકો અને દર્શકો તરફથી વધુ માન્યતા મળી અને આજે તેને હિન્દી સિનેમાની કલ્ટ ફિલ્મોમાંની એક તરીકે જોવામાં આવે છે. કપૂરની બીજી રિલીઝ ફિલ્મ જાણીતા દિગ્દર્શક રાજકુમાર સંતોષીની રોમેન્ટિક કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ અજબ પ્રેમ કી ગઝબ કહાની હતી. આ ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ પર મોટી સુપરહીટ સાબિત થઈ હતી. તે ૨૦૦૯ની સૌથી વધુ કમાણી કરનાર હિન્દી ફિલ્મોમાંની એક હતી અને રણબીરની વિશ્વભરમાં ₹૧૦૦ કરોડથી વધુની કમાણી કરનાર પ્રથમ ફિલ્મ બની હતી. આ ફિલ્મની સફળતાથી રણબીર કપૂરની બોલિવૂડમાં એક અગ્રણી યુવા સ્ટાર તરીકેની ઓળખ વધુ મજબૂત બની. તે વર્ષની કપૂરની છેલ્લી રિલીઝ શિમિત અમીન દ્વારા દિગ્દર્શિત રૉકેટ સિંહ: સેલ્સમેન ઑફ ધ યર હતી. આ ડ્રામા ફિલ્મમાં તેમણે એક એવા શીખ યુવકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે સેલ્સમેન બનવાની મહત્વાકાંક્ષા ધરાવે છે. અલગ પ્રકારની વાર્તા અને વિષયવસ્તુ ધરાવતી આ ફિલ્મ તે સમયના દર્શકોને ખાસ આકર્ષી શકી નહોતી અને બૉક્સ ઑફિસ પર એવરેજ સાબિત થઈ હતી. જોકે, સમય જતાં ફિલ્મને દર્શકો અને વિવેચકો તરફથી નવી ઓળખ મળી અને આજે તેને કલ્ટ ક્લાસિક તરીકે જોવામાં આવે છે. ફિલ્મમાં વ્યવસાયિક જગત, કાર્યસ્થળની રાજનીતિ અને ભ્રષ્ટાચાર જેવા વિષયોને પણ રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. ૫૫મા ફિલ્મફેર પુરસ્કારોમાં ૨૦૦૯માં રિલીઝ થયેલી તેમની ત્રણેય ફિલ્મો વેક અપ સિડ, અજબ પ્રેમ કી ગઝબ કહાની અને રૉકેટ સિંહ: સેલ્સમેન ઑફ ધ યરમાં કરેલા અભિનય માટે રણબીરને શ્રેષ્ઠ અભિનેતા (વિવેચક)નો ફિલ્મફેર પુરસ્કાર મળ્યો હતો. ૨૦૧૦માં રણબીરે પ્રકાશ ઝાની મોટા બજેટની રાજકીય એક્શન-ડ્રામા ફિલ્મ રાજનીતિમાં સમર પ્રતાપની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. ફિલ્મમાં તેમના સાથે દિગ્ગજ કલાકાર નાનાં પાટેકર, [[અજય દેવગણ]], મનોજ બાજપાઈ અને અર્જુન રામપાલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા. રાજનીતિની વાર્તા ભારતીય મહાકાવ્ય મહાભારત અને હૉલિવૂડની ક્લાસિક ફિલ્મ [[ધ ગોડફાધર (ફિલ્મ)|ધ ગૉડફાધર]]<nowiki/>થી પ્રેરિત હતી. રણબીરનું સમર પ્રતાપનું પાત્ર પણ મહાભારતના અર્જુન અને ધ ગૉડફાધરના માઈકલ કોર્લિઓનના પાત્રોની લાક્ષણિકતાઓના મિશ્રણ તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ પર મોટી સુપરહિટ સાબિત થઈ હતી અને રણબીરના અભિનયની પણ ખૂબ પ્રશંસા થઈ હતી. ધ ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયાની નીખત કાઝમીએ તેમના અભિનયની પ્રશંસા કરતાં લખ્યું હતું કે ફિલ્મનો મુખ્ય ભાર રણબીર કપૂરના પાત્ર પર રહે છે અને તેમણે ખૂબ જ સંયમિત અભિનય દ્વારા પાત્રને અસરકારક રીતે રજૂ કર્યું <ref>{{cite news |last=Kazmi |first=Nikhat |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms |title=રાજનીતિ — ફિલ્મ સમીક્ષા |work=ધ ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા |date=3 June 2010 |access-date=9 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120820214326/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms |archive-date=20 August 2012 }}</ref>, આ ફિલ્મ કપૂરની કારકિર્દીની પ્રથમ પરિપક્વ ફિલ્મોમાંની એક હતી. અગાઉની ફિલ્મોમાં તેઓ મોટાભાગે રોમેન્ટિક હીરો તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જ્યારે આ ફિલ્મમાં તેમણે પહેલીવાર ગંભીર અને રાજકીય પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવતી ભૂમિકા ભજવી હતી.<ref name="India Today mature role">{{cite web |last=Roy |first=Gitanjali |title=રાજનીતિ મારી પ્રથમ પરિપક્વ ભૂમિકા છે: રણબીર |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/rajneeti-is-my-first-mature-role-ranbir-60596-2009-11-10 |publisher=ઇન્ડિયા ટુડે |date=11 November 2009 |access-date=9 September 2026 }}</ref> તે જ વર્ષે રણબીરે દિગ્દર્શક સિદ્ધાર્થ આનંદ સાથે બીજી વખત કામ કર્યું હતું. તેમની અગાઉની ફિલ્મ બચના એ હસીનો બાદ બંનેની બીજી ફિલ્મ અંજાના અંજાની હતી, જેમાં રણબીરે પ્રિયંકા ચોપરા સાથે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મની વાર્તા બે અજાણ્યા લોકોની આસપાસ ફરે છે, જેઓ નવા વર્ષની પૂર્વસંધ્યાએ આત્મહત્યા કરવાનો નિર્ણય લે છે. અંજાના અંજાની બૉક્સ ઑફિસ પર મધ્યમ સફળ રહી હતી, પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને ખાસ પ્રશંસા મળી નહોતી. === ઉદય અને લોકપ્રિયતા (૨૦૧૧–૨૦૧૩) === બાળ ફિલ્મ ચિલ્લર પાર્ટી (૨૦૧૧)માં આઇટમ સોન્ગમાં દેખાયા બાદ, તે જ વર્ષે રણબીરે ઇમ્તિયાઝ અલીની મ્યુઝિકલ રોમેન્ટિક ડ્રામા ફિલ્મ રૉકસ્ટારમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. તેમણે ફિલ્મમાં જનાર્દન જાખર ઉર્ફે જોર્ડનનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. રૉકસ્ટાર બોક્સ ઓફિસ પર મધ્યમ સફળ રહી હતી, પરંતુ સમય જતાં ફિલ્મને વિવેચકો અને દર્શકો તરફથી નોંધપાત્ર પ્રશંસા મળી અને તે કલ્ટ ફિલ્મ તરીકે ઓળખાવા લાગી. ૨૦૨૪માં ફિલ્મ ફરી બહાર પાડવામાં આવી હતી, જેમાં તેને દર્શકોનો સારો પ્રતિસાદ મળ્યો અને તેણે ફરીથી સારી કમાણી કરી. રણબીરે ભજવેલું પાત્ર હિન્દી સિનેમાના મુખ્ય અભિનેતા દ્વારા કરવામાં આવેલા સૌથી ઉત્કૃષ્ટ અભિનયોમાંનું એક ગણાયું હતું.<ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/1610801/review-review-rockstar-is-as-fulfilling-as-an-effective-crescendo |title=રૉકસ્ટાર: અસરકારક ક્રેસેન્ડો જેટલી જ સંતોષકારક |publisher=ડીએનએ |date=11 November 2011 |access-date=9 September 2026 }}</ref> આ ભૂમિકા માટે તેમને ૫૭મા ફિલ્મફેર પુરસ્કાર સમારોહમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતા અને શ્રેષ્ઠ અભિનેતા (વિવેચક) બંને પુરસ્કારો મળ્યા હતા. આ ઉપરાંત તેમને સ્ક્રીન અને આઈફા પુરસ્કારોમાં પણ શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો પુરસ્કાર મળ્યો હતો. ૨૦૧૨માં અનુરાગ બાસુની રોમેન્ટિક કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ બરફીમાં રણબીરે બહેરા અને મૂંગા યુવાન બરફીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકાની પૃષ્ઠભૂમિ પર આધારિત હતી અને તેમાં બરફી એક એવી યુવતીના પ્રેમમાં પડે છે જેની પહેલેથી જ સગાઈ થઈ ગયેલી હોય છે. આ પાત્રની તૈયારી માટે રણબીરે રોબર્ટો બેનિના ચાર્લી ચૅપ્લિન અને પોતાના દાદા રાજ કપૂરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો હતો. આ ફિલ્મ સુપરહીટ રહી હતી, તેમજ ભારતીય બૉક્સ ઑફિસ પર ₹૧૦૦ કરોડથી વધુ કમાણી કરનારી રણબીરની પ્રથમ ફિલ્મ બની હતી. ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી પણ સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તેમના અભિનયની ખાસ પ્રશંસા કરવામાં આવી હતી. આ ભૂમિકા માટે રણબીરે સતત બીજી વખત ફિલ્મફેર, સ્ક્રીન અને આઈફા પુરસ્કાર સમારોહમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો પુરસ્કાર જીત્યો હતો.<ref>{{cite web |title=રણબીર કપૂરે બરફી! સાથે ₹૧૦૦ કરોડની ક્લબમાં પ્રવેશ કર્યો |url=http://ibnlive.in.com/news/ranbir-kapoor-enters-the-rs-100-crore-club-with-barfi/297357-8-66.html |publisher=CNN-IBN |date=3 October 2012 |access-date=11 September 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105185609/http://ibnlive.in.com/news/ranbir-kapoor-enters-the-rs-100-crore-club-with-barfi/297357-8-66.html |archive-date=5 November 2012 }}</ref> ૨૦૧૩માં રણબીરે દિગ્દર્શક અયાન મુખર્જી સાથે ફરી કામ કર્યું હતું. તેમની રોમેન્ટિક કોમેડી ફિલ્મ યે જવાની હૈ દીવાનીમાં તેમણે [[દીપિકા પદુકોણ]], કલ્કી કોચલિન અને આદિત્ય રોય કપૂર સાથે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. ફિલ્મમાં રણબીરે કબીર ‘બન્ની’ થાપરનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જે પ્રતિબદ્ધતાથી દૂર રહેતો ફોટોગ્રાફર છે. રણબીરે આ પાત્રને પોતાના વ્યક્તિત્વના વિસ્તરણ સમાન ગણાવ્યું હતું.<ref>{{cite news |last=Babar |first=Ayesha |title=પડદા પાછળ: રણબીર કપૂર સાથેની હૃદયસ્પર્શી મુલાકાત |url=http://blogs.tribune.com.pk/story/17502/behind-the-scenes-a-heartfelt-interview-with-ranbir-kapoor/ |work=ધ એક્સપ્રેસ ટ્રિબ્યુન |date=31 May 2013 |access-date=11 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130809005048/http://blogs.tribune.com.pk/story/17502/behind-the-scenes-a-heartfelt-interview-with-ranbir-kapoor/ |archive-date=9 August 2013 }}</ref> યે જવાની હૈ દીવાની બૉક્સ ઑફિસ પર બ્લોકબસ્ટર રહી હતી<ref>{{cite web |title=યે જવાની હૈ દીવાની રણબીર કપૂર અને દીપિકા પાદુકોણની સૌથી મોટી હિટ બની |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/yeh-jawaani-hai-deewani-is-ranbir-kapoor-deepika-padukones-biggest-hit/ |publisher=ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ |date=16 July 2013 |access-date=11 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130716115517/http://www.indianexpress.com/news/yeh-jawaani-hai-deewani-is-ranbir-kapoor-deepika-padukone-s-biggest-hit/1127672 |archive-date=16 July 2013 }}</ref> અને ₹૨૯૫ કરોડની કમાણી સાથે તે ૨૦૧૩ની ત્રીજી સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ હતી અને સતત ત્રીજા વર્ષે રણબીરની ત્રીજી વ્યાવસાયિક સફળ ફિલ્મ બની હતી. આ ફિલ્મમાં તેમના અભિનય માટે તેમને ફિલ્મફેર પુરસ્કારમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાના પુરસ્કાર માટે વધુ એક વખત નામાંકન મળ્યું હતું. ફિલ્મની મોટી સફળતાએ રણબીરને બોલિવૂડના અગ્રણી સ્ટાર તરીકે વધુ મજબૂત સ્થાન અપાવ્યું હતું. તે જ વર્ષે અભિનવ કશ્યપ દિગ્દર્શિત એક્શન-કોમેડી ફિલ્મ બેશરમ રણબીરની બીજી ફિલ્મ હતી. ફિલ્મમાં રણબીરે એક નાનકડા ચોરનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જ્યારે પલ્લવી શારદા તેમની સાથે મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ ફિલ્મમાં પ્રથમ વખત રણબીરના માતા-પિતા ઋષિ કપૂર અને નીતુ સિંહ તેમની સાથે પડદા પર જોવા મળ્યા હતા. તેમ છતાં ફિલ્મની નબળી વાર્તાને કારણે તેને વિવેચકો તરફથી ભારે નકારાત્મક પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બૉક્સ ઑફિસ પર ફ્લૉપ સાબિત થઈ હતી. == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == {{commonscat|Ranbir Kapoor|રણબીર કપૂર}} * {{imdb name|id=1633541}} [[શ્રેણી:મુંબઈના લોકો]] [[શ્રેણી:ભારતીય અભિનેતા]] [[શ્રેણી:બોલીવુડ]] [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:૧૯૮૨માં જન્મ]] [[શ્રેણી:ફિલ્મફેર પુરસ્કાર વિજેતા]] 9e1w2eqbh2d5rp0sobqkjblfn6ya4nw 14 155200 905157 2026-09-10T12:18:47Z Dsvyas 561 [[શ્રેણી:રદ કરવા માટેનાં પાનાં]]થી શરૂ થતું નવું પાનું બનાવ્યું 905157 wikitext text/x-wiki [[શ્રેણી:રદ કરવા માટેનાં પાનાં]] 9xk72ido1nyj7nda8ncxgboje9ep7ac 3 155206 905165 2026-09-10T17:09:46Z Mfield 86823 Mfieldએ [[સભ્યની ચર્ચા:Qvenqin]]ને [[સભ્યની ચર્ચા:Sqwuintsen]] પર ખસેડ્યું: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Qvenqin|Qvenqin]]" to "[[Special:CentralAuth/Sqwuintsen|Sqwuintsen]]" 905165 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[સભ્યની ચર્ચા:Sqwuintsen]] fpwdizbj0f6oho5gf2svkqguvuwwdey 3 155207 905166 2026-09-11T02:42:57Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 905166 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Niranjan halvadiya}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૦૮:૧૨, ૧૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) pw68d7xqubyi3n86kd9jvrvmovqdm00 3 155208 905169 2026-09-11T04:03:58Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 905169 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Ratnakar harshadbhai}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૦૯:૩૩, ૧૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) h3jo34sutvmu65oubd7z0kl03ug4ej4 3 155209 905173 2026-09-11T07:17:28Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 905173 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Ashokbhai kalawadia}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૨:૪૭, ૧૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) 0ofj5h2sc7swsh64q1heq65lqa5r84d 3 155210 905178 2026-09-11T10:09:11Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 905178 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Ganpatbhai Rajput}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૩૯, ૧૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) lgz4my9hts2oatjo5krubb92ghis7b6