વિકિપીડિયા guwiki https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિપીડિયા વિકિપીડિયા ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk 0 28281 905203 828885 2026-09-12T05:46:44Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 905203 wikitext text/x-wiki <!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details -->{{Infobox Indian Jurisdiction | |native_name = શ્રવણબેલગોડા<br>ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ |type = નગર |latd = 12.85 |longd = 76.46 |locator_position = far right |state_name = કર્ણાટક |district = હાસન |leader_title = |skyline=Gomateswara.jpg |skyline_caption= [[ગોમટેશ્વર]] ની વિશાળ મૂર્તિ ૯૭૮-૯૯૩ AD. |leader_name = |altitude = |population_as_of = |population_total = |population_density = |area_magnitude= sq. km |area_total = |area_telephone = |postal_code = |vehicle_code_range = |sex_ratio = |unlocode = |website = |footnotes = |}} '''શ્રવબેલગોડા''' ({{lang-kn|ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ}}) એ ભારતના કર્ણાટક રાજ્યના હાસન જિલ્લામાં આવેલ એક નગર છે. તે [[બેંગ્લોર]] થી ૧૫૮ કિમી દૂર આવેલ છે. શ્રવણબેલગોડામાં આવેલ [[ગોમટેશ્વર]] કે [[બાહુબલી]]ની મૂર્તિ એ એક પ્રમુખ [[જૈન]] યાત્રા ધામ છે. તાલક્કડનઅ ગંગા રાજાઓના શાસન કાળ દરમ્યાન અહીંની વાસ્તુ અને શિલ્પકલા તેના ચરમ પર હતી. ==સ્થાન== આ નગર હાસન જિલ્લાના ચન્નારાયપટના તાલુકાના મથક ચન્નારાયપટનાની અગ્નિ દિશામાં ૧૩ કિમી દૂર આવેલ છે. હાસન જિલ્લા મથકથી તે ૫૧ કિમી દૂર આવેલ છે. તે બેંગ્લોર મેંગ્લોર રોડ (NH-48)થી ૧૨ કિમી દક્ષિણમાં આવેલ છે. તે હાલેબીડુ થે ૭૮ કિમી, બેલુરથી ૮૯ કિમી, મૈસુરથી ૮૩ કિમી, મેંગ્લોરથી ૨૩૩ કિમી, હીરીસાવેથી ૧૭ કિમી દૂર આવેલ છે. તે રાજ્યમાર્ગ અને જિલ્લા માર્ગોથી સારી રીતે જોડાયેલ છે. ==નામ વ્યૂત્પતિ== શ્રવણ બેલગોડાનો અર્થ થાય છે ''શ્રવણ (કે જૈન સાધુ)નો સફેદ તળાવ''. આમતો તે ક્ષેત્રમાં ઘણાં બેલગોડા છે જેમને એક બીજાથી અલગ પાડ્આવા કાંઈક પૂર્વર્ગ અપાય છે જેમકે હાલેબેલગોડા અથવા કોડીબેલગોડા.જૈન સાધુની પ્રચંડકાય મૂર્તિની હાજરી ને પરિણામે બેલગોડાને શ્રવણ અર્થાત જૈન સાધુ (કે શ્રમણ) નો પૂર્વર્ગ અપાયો. બેલગોડા શબ્દ કન્નડ ભાષાના બે શબ્દ બેલ (સફેદ) અને કોડા (તળાવ) પરથી ઉતરી આવેલ છે તેમ લાહગે છે કેમકે આ શહેરની મધ્યમાં સુંદર તળાવ છે.આ સ્થળનો શ્વેત સરોવર કે ધવલ સરોવર તરીકે સંસ્કૃત લિપીઓમાં ઉલ્લેખ તેના કન્ન્ડ શબ્દ બેલગોડા હોવાની પુષ્ટિ કરે છે. અમુક અન્ય સ્થળોએ આ જગ્યાનો ઉલ્લેખ બેલગુલ્લા તરીકે કરયો છે કન્ન્ડમાં જે એક છોડનું નામ ગુલ્લા છે.એવી એક સ્થાનીય લોક કથા છે કે એક ધાર્મિક વૃદ્ધ મહિલા ગુલ્લાના ફળમાં દૂધ લઈ આવતી અને તેણે આ વિશાળ મૂર્તિનો અભિશેક કર્યો. અમુક પ્રાચીન લિપીઓમાં આ શહેરને દેવરા બેલગોલા કે ગોમટપુરા તરીકે પણ ઓળખાવાયો છે. અમુક આધુનિક લેખોમાં આ ને દક્ષિણ કાશી પણ કહે છે. ==ઇતિહાસ== [[File:Shravanabelagola2007 - 05.jpg|left|180px|thumb| શહેરની મધ્યમાં આવેલ તળાવ જેના નામની પાછળ આ શએરનું નામ "બેલ-કોટા" (સફેદ સરોવર) પડ્યું ]] અહીં બે ટેકરીઓ આવેલી છે ચંદ્રગિરી (ચિક્કાબેટ્ટા)અને વિંદ્યગિરી. અંતિમ શ્રુત કેવળી [[ભદ્રબાહુ સ્વામી]] અને તેમના શિષ્ય [[ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય]] એ અહીં સાધના કરી હોવાનું મનાય છે.<ref>એસ. સેટ્ટર, ''Inviting Death: Historical experiments on sepulchral hill'', કર્ણાટક વિશ્વવિદ્યાલય, ધારવાડ, ૧૯૮૬''</ref> ચંદ્રગુપ્ત બસાડી, જે ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યને સમર્પિત હતી, તેનું બાંધકામ સમ્રાટ અશોકે મૂળે અહીં ત્રીજી શતાબ્દીમાં અહીં કરાવી હોવાનું મનાય છે. ચંદ્રગિરી પર ઘણાં [[શ્રાવક|શ્રાવકો]] અને સાધુઓના સ્મારકો આવેલાં છે જેમણે પાંચમી સદી પછી અહીં સાધના કરી હતી. તેમાં અંતિમ રાષ્ટ્રકુટ રાજા માન્યખેતનું સ્મારક પણ શામેલ છે. ચંદ્રગિરી પર ચામુંડરાય દ્વારા નિર્માન કરાવેલ એક સુંદર મંદિર પણ છે. ચામુંડરાય આચાર્ય નેમિચંદ્ર સિદ્ધાંત-ચક્રવર્તીના શિષ્ય હતાં. [[File:Shravanabelagola.jpg|left|180px|thumb|ચંદ્રગિરી ટેકરીનો ૧૮૯૦માં લેવાયેલ ચિત્ર, કર્ઝનના સુવેનિયર ઓફ્ મૈસુર આલ્બમમાંથી ]] ભગવાન ગોમટેશ્વર બાહુબલીની ૫૭ ફૂટ ઊંચી મૂર્તિ વિંદ્યગિરી પર આવેલી છે. <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2006/01/01/stories/2006010109510400.htm|title=Delegates enjoy a slice of history at Shravanabelagola|last=Staff Correspondent|date=Jan 01, 2006|publisher=The Hindu|access-date=2009-06-10|archive-date=2012-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104093108/http://www.hindu.com/2006/01/01/stories/2006010109510400.htm|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104093108/http://www.hindu.com/2006/01/01/stories/2006010109510400.htm |date=2012-11-04 }}</ref> આને વિશ્વનો સૌથી મોટો એક શિલા શિલ્પ મનાય છે. રાજા ગંગરાય ના સામંત ચામુંડરાય દ્વારા આની નિર્મિતી કરાઈ હતી. આના પાયામાં [[કન્નડ ભાષા|કન્નડ]] , [[તમિલ ભાષા|તમિળ]] અને પ્રાચીન [[મરાઠી]]માં શિલાલેખ લખેલ છે. જે લગભગ ઈ. સ. ૮૯૧માં લખાયેલ હોવાનું મનાય છે. <ref>{{Cite web |url=http://www.bhashaindia.com/Patrons/LanguageTech/Marathi.aspx |title=Bhashaindia |access-date=2010-11-20 |archive-date=2007-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070121015805/http://www.bhashaindia.com/Patrons/LanguageTech/Marathi.aspx |url-status=dead }}</ref> આ શિલા લેખ ચંગરાયના વખાણ કરે છે જેણે આ નિર્માણ કાર્યમાટે ભંડોળ પુરું પાડ્યું , અને ચામુંડરાય ના પન વખાન કરે છે જેમણે પોતાની માતા માટે આ શિલ્પ ઉભું કરાવડાવ્યું.દર બાર વર્ષે અહીં મહા મસ્તકાભિષેકનુમ્ આયોજન કરાય છે જેમાં હજારો શ્રદ્ધાળુઓ અહીં આવે છે. તે દરમ્યાન અહીં શિલ્પ પર [[દૂધ]], [[દહીં]], [[ઘી]], કેસર અને સોનાના સિક્કાથી અભિષેક કરવામાં આવે છે. <ref>Niraj Jain, ''Mahotsav Darshan'' SDJMI Managing committee, Shravanabelagola, 1984</ref>. હવે આગળનો મહામસ્તકાભિષેક ૨૦૧૮માં થશે. ==શિલાલેખ== [[Image:Old Kannada inscription dated 981 CE in Vindyagiri hill at Shravanabelagola.jpg|left|thumb|160px|''પ્રાચીન કન્નડ'' શિલા લેખ, ગોમટેશ્વરના પાયા પાસે]] ૬૦૦ થી ૧૮૩૦ની વચ્ચે લખાયેલ ૮૦૦થી વધારે શિલાલેખ શ્રવણબેલગોડામાં મળી આવે છે. મોટાભાગના શિલાલેખ ચંદ્રગિરી પર મળી આવી છે અને અન્ય શિલાલેખ ઈંદ્રગિરી અને નગરમાં મળી આવે છે. ચંદ્રગિરી પરના મોટાભાગના શિલાલેખો ૧૦મી સદીથી જુના છે. આ શિલાલેખો કન્નડ, સંસ્કૃત, તમિલ, મરાઠી, કોંકણી, મારવાડી અને મહાજની ભાષામાં લખાયેલ છે.બેન્જામીન એલ રાઈસ દ્વારા લખાયે;અ એપીગ્રાફીયા કર્નાટીકાનો બીજો ખંડ એ અહીંના શિલાલેખને આધારિત છે. આ શિલાલેખો ''હલગન્નડા'' (પ્રાચીન કન્નડ) અને ''પૂર્વહલગન્નડા'' (પૂર્વ પ્રાચીન કન્નડ) ના વર્ણ વાપરી લખાયા છે. આમાંના અમુક શિલાલેખ ગંગ, રાષ્ટ્રકૂટ, હોયસલા, વિજયનગર, મૈસૂર અને વાડિયાર રાજાઓના શાસન અને શક્તિશાળી બનવાની કથા વર્ણવે છે. આ શિલાલેખોએ બાષાવિદોને કન્નડ ભાષાના વિકાસને સમજવાનુમ્ સાધન આપ્યું છે.<ref>Introduction in ''Epigraphia Carnatica Vol.2'' Institute of Kannada Studies, Mysore, 1972.</ref> ટાઈમ્સ ઑફ ઈંડિયા દ્વારા ૫ ઑગસ્ટ, ૨૦૦૭ના થયેલ એક સર્વેક્ષણમાં આને ભારતની સાત અજાયબીઓમાં પ્રથમ સ્થાન મળ્યું હતું<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/2256323.cms And India's 7 wonders are The Times of India<!-- Bot generated title -->]</ref>. ૪૯% થી વધુ મત આ સ્થળને મળ્યાં હતાં. ==અન્ય નોંધનીય બાબતો== દિગંબર સાધુ પરંપરાના મૂળા સંઘના દેસીયા ગણના ભટ્ટારકા મઠની બેઠક શ્રવણબેલગોડામાં આવેલ છે.ભટ્ટારકાઓ દરેકને ચારુકૃતિ કહે છે. અહીં બાહુબલી કોલેજ ઓફ એંજીનીયરિંગ આવેલ છે. {{clear}} [[File:Panorama_of_Chandragiri_Temple_Complex,_Shravanabelagola,_Karnataka,_India..jpg|center|1000px|શ્રવણબેલગોડા]] ==સંદર્ભ== {{reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.jainheritagecentres.com/Karnataka/Shravanabelagola/ શ્રવણબેલગોડા પર એક લેખ] * [http://www.cs.colostate.edu/~malaiya/bhattaraka.html શ્રવણબેલગોડાના બટ્ટારકા અને મુડાબીદ્રી] * [http://www.mahamasthakabhisheka.com/ Mahamasthakabhisheka.com મહામસ્તકાભીષેકની વેબસાઈટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101021032212/http://www.mahamasthakabhisheka.com/ |date=2010-10-21 }} * [http://picasaweb.google.com/107787745801665802746/Sravanabelagola# શ્રવણબેલગોડાના ફોટા ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Category:જૈન મંદિરો અને તીર્થ]] [[Category:વિશાળકાય મૂર્તિઓ]] 5hftp91h8g77mcnzaqqqdaluk1t742s 0 28282 905205 786265 2026-09-12T10:27:19Z ~2026-49183-68 89051 905205 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = આકોલી | state_name = ગુજરાત | district = બનાસકાંઠા | taluk_names = દાંતીવાડા | latd = 24.316453 | longd = 72.325193 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશ | blank_value_3 = [[મકાઈ]], [[બાજરી]], [[તુવર]], [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''આકોલી (તા. દાંતીવાડા)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્યના]] ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[બનાસકાંઠા જિલ્લો|બનાસકાંઠા જિલ્લામાં]] આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[દાંતીવાડા તાલુકો|દાંતીવાડા તાલુકામાં]] આવેલું એક ગામ છે. આકોલી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી|દિવેલા]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], માધ્યમિક શાળા [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.સાથે સરકારીઆરોગ્ય કેન્દ્ર જાગેશ્વરમહાદેવ મંદિર {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:દાંતીવાડા તાલુકો 5jurmjmmxeqopwlcqj33ipfhuzb12sg 0 28963 905198 901031 2026-09-12T00:23:00Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 905198 wikitext text/x-wiki <!--{{Infobox settlement |official_name = Columbia |settlement_type = [[City]] |nickname = "The Capital of Southern Hospitality" (official),"Cola" |motto = "Justitia Virtutum Regina" |website = [http://www.columbiasc.net/ www.columbiasc.net] |image_skyline = skylinefromArsenalHill.jpg |image_size = 600px |imagesize = |image_caption = Skyline of Downtown Columbia |image_flag = ColumbiaSCflag.gif |image_seal = Cityofcolumbiasc seal.jpg |image_map = Columbia Richland.png |mapsize = 250x300px |map_caption = Location in [[Richland County, South Carolina|Richland County]] in the state of [[South Carolina]] |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = US-SC |subdivision_type = [[List of countries|Country]] |subdivision_type1 = [[Political divisions of the United States|State]] |subdivision_type2 = [[List of counties in South Carolina|Counties]] |subdivision_name = {{USA}} |subdivision_name1 = {{flag|South Carolina}} |subdivision_name2 = [[Richland County, South Carolina|Richland County]] and [[Lexington County, South Carolina|Lexington County]] |government_type = |leader_title = [[Mayor]] |leader_name = Steve Benjamin, ([[Democratic Party (United States)|D]]) |area_magnitude = |established_date = |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = 346.5 |area_total_sq_mi = 133.8 |area_land_km2 = 340.1 |area_land_sq_mi = 131.3 |area_water_km2 = 6.4 |area_water_sq_mi = 2.5 |population_as_of = 2009 |population_total = 129,333 ([[List of United States cities by population|189th]]) |population_footnotes = |population_metro = 744,730 ([[Table of United States primary census statistical areas|65th]]) |population_urban = 451792 |population_density_km2 = 358.5 |timezone = [[Eastern Standard Time Zone|EST]] |utc_offset = -5 |timezone_DST = [[Eastern Daylight Time|EDT]] |utc_offset_DST = -4 |latd = 34 |latm = 00 |lats = 2 |latNS = N |longd = 81 |longm = 02 |longs = 39 |longEW = W |elevation_m = 89 |postal_code_type = |postal_code_type = [[ZIP code]] |postal_code = 29201, 29203, 29204, 29205, 29206, 29209, 29210, 29212, 29223, 29229 |area_code = [[Area code 803|803]] |blank_name = [[Federal Information Processing Standard|FIPS code]] |blank_info = 45-16000{{GR|2}} |blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID |blank1_info = 1245051{{GR|3}} |footnotes = |elevation_ft = }} --> '''કોલંબિયા''' અમેરિકાના રાજ્ય દક્ષિણ કેરોલિનાનું સૌથી મોટું શહેર અને રાજધાની છે. વર્ષ 2000ની વસતીગણતરી મુજબ, આ રાજ્યની કુલ વસતી 1,16,278 હતી જ્યારે વર્ષ 2009માં શહેરની વસતી 1,29,333 હોવાનો અંદાજ વ્યક્ત કરાયો હતો. કોલંબિયા રિચલેન્ડ કાઉન્ટીની કાઉન્ટી બેઠક છે, પણ શહેરના એક ભાગનો વિસ્તાર વધીને પડોશી લેક્ઝિંગ્ટન કાઉન્ટી સાથે ભળી ગયો છે. આ શહેર 7,44,730 મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારનું કેન્દ્ર છે. આ રાજ્યનું સૌથી મોટું અને સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકાનો 65મો મોટો મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર છે.<ref name="metrojacksoneda.com">[http://www.metrojacksoneda.com/demographics/JGA/index.htm મેટ્રોજેક્સન ઈકોનોમીક્સ ડેવલપમેન્ટ એલાયન્સ. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714080413/http://www.metrojacksoneda.com/demographics/JGA/index.htm |date=2011-07-14 }} મેટ્રોજેક્સનેડા ડોટ કોમ. સુધારો 2010-09-29.</ref> શહેરનું નામ [[અમેરિકા]]ના શોધના ઇતિહાસની મધુર યાદ સાથે સંબંધિત છે. અમેરિકન શોધક ક્રિસ્ટોફર કોલંબસના નામ પરથી આ શહેરનું નામકરણ થયું છે. દક્ષિણ કેરોલિનાના ભૌગોલિક કેન્દ્રની {{convert|13|mi|km|0}}ઉત્તર-પશ્ચિમે 13 માઇલ (21 કિમી)ના અંતરે સ્થિત કોલંબિયા આ રાજ્યની મધ્યમાં સ્થિત વિસ્તાર (મિડલેન્ડ્સ)નું પ્રાથમિક શહેર છે, જેમાં રાજ્યના કેન્દ્રીય વિસ્તારના અનેક પ્રાંત સામેલ છે. કોલંબિયા બે નદીઓ સાલુડા અને બ્રોડના સંગમ પર વસેલું છે. CNNMoney.કોમ કોલંબિયાને અમેરિકામાં [http://money.cnn.com/galleries/2009/moneymag/0909/gallery.bpretire_top25.moneymag/22.html નિવૃત્તિ પસાર કરવા માટે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101010124358/http://money.cnn.com/galleries/2009/moneymag/0909/gallery.bpretire_top25.moneymag/22.html |date=2010-10-10 }} શ્રેષ્ઠ 25 સ્થળોમાંનું એક ગણાવ્યું છે અને યુએસ ન્યૂસ ઓફ વર્લ્ડ રીપોર્ટએ વર્ષ 2009ના રીપોર્ટમાં શહેરને અમેરિકામાં [http://www.usnews.com/money/personal-finance/slideshows/americas-best-affordable-places-to-retire/6 નિવૃત્તિ પસાર કરવા માટેના સર્વશ્રેષ્ઠ સ્થાનોની ]યાદીમાં તેને છઠ્ઠું સ્થાન આપ્યું છે. ઇતિહાસ === શરૂઆતનો ઇતિહાસ === વર્ષ 1786માં દક્ષિણ કેરોલિના જનરલ એસેમ્બલી દ્વારા કેરોલિનાની રચના સમયે રાજ્યના સમગ્ર વિકાસ માટે કોલંબિયાનું સ્થાન મહત્વપૂર્ણ ગણવામાં આવ્યું હતું. કોંગારી નદીના પશ્ચિમી કિનારે સ્થિત સરહદી કિલો કોંગારીઝ સાંટી નદી વ્યવસ્થામાં જળ પરિવહન વ્યવસ્થામાં મુખ્ય હતો. પૂર્વી કિનારાની ઉચ્ચપ્રદેશો પર વધતી વસતી સાથે કિલાનો સંપર્ક સ્થાપિત કરવા વર્ષ 1754માં વસાહતી કે સાંસ્થાનિક સરકારે એક નૌકા સેવા શરૂ કરવામાં આવી હતી. સાંસ્થાનિક અમેરિકામાં અગાઉની અન્ય અનેક મહત્વપૂર્ણ વસતીઓની જેમ કોલંબિયા પણ એપ્પિલાચિએન પર્વતની ફોલ લાઇન પર સ્થિત છે. ફોલ લાઇન એ પોઇન્ટ કે જગ્યા છે, જ્યાં નદીના પ્રવાહની વિરૂદ્ધ દિશામાં નૌકાયાન કરવું મુશ્કેલ થઈ જાય છે અને અત્યંત નીચે તરફ વહેતી ધારાનું એ પોઇન્ટ છે જ્યાં એક મિલને ઊર્જા પૂરી પાડવા પડતા પાણીનો ઉપયોગ સરળતાથી કરી શકાય છે. 1796માં રાજ્યના સેનેટ સભ્ય જૉન લુઈસ ગેર્વેસએ રાજ્યની નવી રાજધાની બનાવવા માટે એક ખરડો રજૂ કર્યો હતો, જેને 22 માર્ચ, 1786ને વિધાનસભાએ મંજૂરી આપી હતી. નવા શહેરના નામ પર ઘણી વિચારણા થઈ હતી. પ્રકાશિત લેખો અનુસાર સેનેટ સભ્ય ગેર્વેસે કહ્યું હતું કે તેમને આશા છે કે "આ શહેરમાં આપણે કોલંબિયાની પાંખો નીચે શરણ લેવું જોઈએ" કારણ કે આ જ નામ તેઓ રાખવા માગતા હતા. એક ધારાસભ્યએ ''વોશિંગ્ટન'' ના નામનો આગ્રહ રાખ્યો હતો, પણ રાજ્ય સેનેટમાં 11-7 મત સાથે ''કોલંબિયા '' પર મંજૂરીની મહોર વાગી હતી. [[ચિત્ર:SeibelsHouse.JPG|thumb|left|સેઇબેલ્સ હાઉસ, સી.1796, કોલંબિયામાં સૌથી પુરાણું છે ]] રાજ્યના કેન્દ્રમાં હોવાને લીધે 1786માં આ સ્થાનને નવા રાજ્યની રાજધાની સ્વરૂપે પસંદ કરવામાં આવી હતી. રાજ્ય વિધાનસભાએ વર્ષ 1790માં પહેલી વખત ત્યાં બેઠક યોજી હતી. પોતાના અસ્તિત્વના પહેલાં બે દાયકા સુધી વિધાનસભાની પ્રત્યક્ષ સરકારને આધિન રહ્યાં પછી વર્ષ 1805માં કોલંબિયાની એક ગામ સ્વરૂપે અને પછી વર્ષ 1854માં એક શહેર સ્વરૂપે રચના કરવામાં આવી હતી. કોલંબિયાને સાંટી નહેરના માધ્યમથી એક સીધા જળમાર્ગ દ્વારા ચાર્લ્સટન સાથે જોડવામાં આવ્યું પછી તેના વિકાસને પ્રોત્સાહન મળ્યું હતું. આ નહેરથી સાંટી અને કૂપર નદીઓ 22 માઇલ (37 કિમી) {{convert|22|mi|km|sing=on}}ભાગમાં જોડાઈ હતી. પહેલી વખત વર્ષ 1786માં તેને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી અને તેની રચનાની કામગીરી શરૂ કરવામાં આવી હતી, જે વર્ષ 1800માં પૂર્ણ થયું હતું. આ રીતે તે સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકામાં સૌથી જૂની નહેરોમાંની એક નહેર બની ગઈ. રેલવે વ્યવહારમાં વૃદ્ધિ થવાથી વર્ષ 1850ની આસપાસ તેનું નહેરનું સંચાલન બંધ કરી દેવામાં આવ્યું હતું. કમિશનરોએ નદીની સાથે બે ચોરસ માઇલ (ત્રણ કિમી)માં 400 બ્લોકવાળું શહેર બનાવ્યું. આ બધા બ્લોકને અડધા એકરના પ્લોટમાં વિભાજીત કરવામાં આવ્યાં {{convert|0.5|acre|m2}}અને સટોડિયા તથા ભાવિ રહેવાસીઓને વેચી દેવાયા હતા. ગ્રાહકોને ઓછામાં ઓછા ત્રણ વર્ષમાં 30 ફૂટ (9.1 મીટર){{convert|30|ft|m}} લાંબુ અને {{convert|18|ft|m}}8 ફૂટ (5.5 મીટર) પહોળાઈ ધરાવતું ઘર બનાવવાનું હતું અથવા વાર્ષિક પાંચ ટકા દંડ ચૂકવવો પડતો હતો. ઘુમાવદાર શેરીઓ અને બે સીધી શેરીઓ 150 ફૂટ (46 મીટર) {{convert|150|ft|m}}પહોળી હતી. શેષ ચોરસને {{convert|100|ft|m}}પહોળા જાહેર માર્ગો 100 ફૂટમાં વહેંચવામાં આવ્યાં હતાં. પહોળાઈનો અંદાજ એ વાત પરથી આવે છે કે ખતરનાક અને પરેશાન કરતાં મચ્છર રસ્તામાં ભૂખથી મર્યા વિના {{convert|60|ft|m}}60 ફૂટ (18 મીટર)થી વધુ ઊડી શકતા નહોતા. કોલંબિયાના નિવાસીઓ હજુ પણ સૌથી શાનદાર પહોળા માર્ગોને આનંદ ઉઠાવી રહ્યાં છે. મહાસભાએ માર્ગો અને બજારનું એક પંચ બનાવ્યું ત્યારે વર્ષ 1797 સુધી સ્થાનિક સરકારમાં કમિશનર સામેલ હતા. તેમના સમયમાં મુખ્ય ત્રણ મુદ્દા છવાયેલા રહ્યાં હતાં: જાહેરમાં નશો કરવો, જુગાર રમવું અને ગંદકી કે કચરાના નિકાલની નબળી વ્યવસ્થા. કોલંબિયાએ સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકામાં આયોજનપૂર્વક વસાવાયેલા પ્રથમ શહેર સ્વરૂપે ઝડપથી વિકાસ કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. શતાબ્દીના અંત સુધીમાં તેની વસતી 1,000 જેટલી થવા આવી હતી. === 19મી સદી === [[ચિત્ર:columbia sc ruins.jpg|thumb|left|ખંડેરો, જે સ્ટેટ હાઉસ પરથી જોઇ શકાય છે, 1865]] દક્ષિણ કેરોલિના કૉલેજની સ્થાપના વર્ષ 1801માં (હવે દક્ષિણ કેરોલિના વિશ્વવિદ્યાલય સ્વરૂપે ઓળખાય છે) કોલંબિયામાં થઈ હતી. રાજ્યના અંતરિયાળ વિસ્તારના નાગરિકોને એકત્ર કરવા આ શહેરને સંસ્થાનની સાઇટ સ્વરૂપે પસંદ કરવામાં આવ્યું હતું. આ ઉપરાંત દક્ષિણ કેરોલિનાના નેતાઓએ વ્યક્તિગત સ્વરૂપે સ્કૂલની પ્રગતિ અને વિકાસ પર નજર રાખવાની ઇચ્છા પ્રકટ કરી હતી. તેની સ્થાપનાના અનેક વર્ષ પછી ડીસેમ્બરમાં અભ્યાસ આયોજિત કરવામાં આવ્યાં. તે સમયે રાજ્ય વિધાનસભાનું સત્ર ચાલુ હતું. કોલંબિયાને એક શહેર સ્વરૂપે પહેલો અધિકારપત્ર વર્ષ 1805માં મળ્યો હતો. એક નિમણૂંક થયેલી વિશિષ્ટ વ્યક્તિ (ઇન્ટેન્ડેન્ટ) અને છ વોર્ડન શહેરનું નિયંત્રણ કરશે. જૉન ટેલર પ્રથમ નિર્વાચિત અધીક્ષક હતા. પાછળથી તેમણે મહાસભાના બંને ગૃહ, કોંગ્રેસના બંને ગૃહ અને રાજ્યના રાજ્યપાલ સ્વરૂપે કાર્ય કર્યું હતું. વર્ષ 1816 સુધી શહેરમાં 250 ઘર બની ગયા હતા અને વસતી 1,000 કરતાં વધી ગઈ હતી. વર્ષ 1854માં એક ચૂંટાયેલ મેયર અને છ ઉપનગરાધ્યક્ષ સાથે કોલંબિયાને શહેર સ્વરૂપે માન્યતા મળી હતી. બે વર્ષ પછી તેમને એક કાયમી પ્રમુખ અને નવ ગસ્ત પોલીસવાળા સહિત એક પોલીસ ટુકડી મળી હતી. શહેરનો ઝડપી વિકાસ જળવાઈ રહ્યો, જેના લીધે 1850 અને 1860ના દાયકામાં કોલંબિયા ઉત્તર અને દક્ષિણ કોલંબિયામાં સૌથી મોટું આંતરદેશીય શહેર બની ગયું હતું. આ દરમિયાન રેલવે પરિવહન કોલંબિયામાં વસતીવૃદ્ધિનું મહત્વપૂર્ણ કારણ બન્યું. 1840માં જે રેલવે લાઇનો શહેર પહોંચી તે મુખ્ય સ્વરૂપે કપાસની ગાંસડીઓ પહોંચાડતી હતી, મુસાફરોને નહીં. [[કપાસ]] કોલંબિયા સમુદાયનો આધાર બની ગયો હતો. 1850માં શહેરની દરેક વાણિજ્યિક અને આર્થિક બાબતો કપાસ સાથે સંબંધિત હતી. કોલંબિયાના પ્રથમ બેપ્ટિસ્ટ ચર્ચએ 17 ડીસેમ્બર, 1860ના રોજ દક્ષિણ કેરોલિના વિભાજન સંમેલનનું આયોજન કર્યું હતું. પ્રતિનિધિઓએ વિભાજનના પક્ષમાં 159-0ના પ્રસ્તાવ પર રૂપરેખા ઘડી કાઢી. કોલંબિયાનું સ્થાન સંઘમાં અન્ય સંમેલનો અને બેઠકો માટે આદર્શ સ્થાન બનાવી દીધું હતું. આન્તરવિગ્રહ દરમિયાન બેન્કરો, રેલ અધિકારીઓ, શિક્ષકો અને ધર્મશાસ્ત્રીઓએ ઘણી વખત જુદાં જુદાં મુદ્દા પર ચર્ચા કરવા વારંવાર બેઠક યોજતાં. [[ચિત્ર:The burning of Columbia, South Carolina, February 17, 1865.jpg|thumb|350px|શેરમર્નના વ્યવસાય દરમિયાન કોલંબિયાનું સળગવું, હાર્પસ વીકલી.]] આન્તરવિગ્રહ દરમિયાન 17 ફેબ્રુઆરી, 1865ના રોજ જનરલ વિલિયમ ટેકુમસેહ શરમનના નેતૃત્વમાં કેન્દ્રીય સૈનિકોએ ત્યાં કબજો કરી લીધો હતો ત્યારે કોલંબિયાનો મોટા ભાગનો હિસ્સો આગમાં ભસ્મીભૂત થઈ ગયો હતો. એક દંતકથા અનુસાર, શરમન સૈનિકોએ લગાવી આગથી કોલંબિયાનું પ્રથમ બેપ્ટિસ્ટ ચર્ચ મુશ્કેલી સાથે પણ બચી શક્યું હતું. સૈનિકોએ ચર્ચ સુધી કૂચ કરી અને જમીનની રખેવાળી કરતાં લોકોને ચર્ચના જે ભાગમાં અમેરિકાના વિભાજનની ઘોષણા પર હસ્તાક્ષર થયા હતા ત્યાં તેઓ તેમને લઈ જઈ શકવા માટે પૂછ્યું. જમીનના વફાદાર રખેવાળોએ તેમને નજીકના વોશિંગ્ટન સ્ટ્રીટ યુનાઇટેડ મેથોડિસ્ટ ચર્ચ સુધી પહોંચાડી દીધા. આ રીતે તેમણે ઐતિહાસિક વારસાને કેન્દ્રીય સૈનિકો દ્વારા નષ્ટ થતો બચાવી લીધો હતો. યુદ્ધ પૂર્ણ થયા પછી તરત જ શહેર સળગી ગયું હોવા વિશે આજુબાજુ વિવાદ શરૂ થઈ ગયો. જનરલ શરમને ભારે પવન અને પાછાં ફરતાં સૈનિકોએ માર્ગમાં એકત્ર કરેલી કપાસની ગાસંડીને આગ લગાવા માટે જવાબદારી ઠેરવી. જનરલ શરમને આગ લગાવવાના આદેશ આપ્યો હોવાની વાતને નકારી કાઢી. જોકે તેમણે કેન્દ્રીય પ્રિન્ટિંગ પ્લાન્ટ જેવા મહત્વપૂર્ણ સૈન્ય માળખાઓને નષ્ટ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો. સ્થાનિક રહેવાસીઓ, સૈનિકો અને એક અખબારના રીપોર્ટરે આપેલી પહેલી સૂચનાઓ અનુસાર દક્ષિણી રાજ્યોના સંઘથી અલગ થવામાં કોલંબિયા અને દક્ષિણ કેરોલિનાએ ભજવેલી નિર્ણાયક ભૂમિકા બદલ સૈનિકોએ લીધેલા બદલાની એક વાત સામે આવે છે. તેમ છતાં અન્ય અહેવાલો તેને મોટા ભાગે સંધિની ભૂલ ગણાવે છે. જે માર્ગે જનરલ શરમનની સેનાએ શહેરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો તે જ માર્ગે પ્રવાસીઓ આવે છે અને આગમાંથી બચી ગયેલા માળખા કે તેના અવશેષોને જોઈ શકે છે. પુન: નિર્માણ દરમિયાન કોલંબિયા નોંધપાત્રપણે ઘ્યાન આપવા કેન્દ્રિત બન્યું. રીપોર્ટર, પત્રકાર, મુસાફર અને પ્રવાસી એક દક્ષિણી રાજ્યની વિધાનસભાને જોવા માટે દક્ષિણ કેરોલિનાની રાજધાની શહેરમાં એકત્ર થઈ ગયા, જેના સભ્યોમાં પહેલા ગુલામો સામેલ હતાં. વર્ષ 1865ની વિનાશક આગ પછી શહેરમાં પરિવર્તનનો પવન ફૂંકાયો, પુનઃનિર્માણના શરૂઆતના કેટલાંક વર્ષોમાં એક ધીમેધીમે બાંધકામ પ્રવૃત્તિ શરૂ થઈ અને દૂરના વિસ્તારોમાં રેલવેના પાટાના સમારકામે નાગરિકો માટે રોજગારીનું સર્જન કર્યું હતું. === વીસમી સદી === વીસમી સદીના શરૂઆતના કેટલાંક વર્ષોમાં કોલંબિયા એક વસ્ત્ર ઉત્પાદનના પ્રાદેશિક કેન્દ્ર સ્વરૂપે વિકાસ પામ્યું. વર્ષ 1907માં કોલંબિયામાં રિચલેન્ડ, ગ્રાનબાય, ઓલમ્પિયા, રાજધાની શહેર, કોલંબિયા અને પાલ્મેટોમાં છ મિલો ચાલતી હતી. 8,19,000 ડૉલરના વાર્ષિક વેતન સાથે તેમાં સંયુક્ત સ્વરૂપે 3,400 શ્રમિકોની નિમણૂંક કરવામાં આવી હતી, જેથી મિડલેન્ડ્સને 48 લાખ ડૉલરથી વધારેનું આર્થિક પ્રોત્સાહન મળ્યું. વર્ષ 1908માં મુખ્ય માર્ગના 17 બ્લોક બન્યાં ત્યાં સુધી કોલંબિયામાં એક પણ પાકો માર્ગ નહોતો. તેથી પગપાળાં ચાલતા લોકોને લાકડાનાં બ્લોક વચ્ચે કાદવકીચડમાંથી ચાલવું ન પડે તે માટે ત્યાં વિવિધ ચોક પર 115 સ્ટ્રીટ ક્રોસિંગ્સ(પગે ચાલનારાઓ માટે રસ્તો ઓળંગવાની જગ્યા) મૂકવામાં આવ્યાં હતાં, જેની દેખરેખ જાહેર સ્વરૂપે એટલે સરકાર દ્વારા કરવામાં આવતી હતી. એક વખત પ્રાયોગિક ધોરણે વોશિંગ્ટન સ્ટ્રીટને લાકડાંનાં પાટિયાનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવી હતી. જ્યારે આ પાટિયા ભારે વરસાદમાં વળી ગયા અને વહી ગયા ત્યારે સ્થાનિક સ્તરે આ યોજના મંનોરંજક સાબિત થઈ હતી વર્ષ 1925માં લાકડાંનાં પાટિયાની જગ્યાએ ડામર પાથરવામાં આવ્યું હતું. વર્ષ 1911-1912માં કોલંબિયામાં બાંધકામ ક્ષેત્રે તેજી આવી, જેની સાથે 25 લાખ ડોલરના મૂલ્યનું બાંધકામ થયું હતું. આ યોજનાઓમાં મેઇન અને ગેર્વેઇસ ખાતે યુનિયન બેન્કનું બિલ્ડિંગ, પાલ્મેટ્ટો નેશનલ બેન્ક, એક શોપિંગ આર્કેડ અને મેઇન અને લોરેલ (જેફરસન) અને મેઇન અને વ્હીટ (ગ્રેશમ) ખાતે એક મોટી હોટેલ સામેલ હતી. વર્ષ 1917માં શહેરની જેક્સનની છાવણીને અમેરિકા સૈનિક શિબિર સ્વરૂપે પસંદ કરવામા્ આવી, જે સત્તાવાર સ્વરૂપે 'ફિલ્ડ આર્ટિલરી રિપ્લેસમેન્ટ ડેપો' તરીકે વર્ગીકૃત થઈ. પહેલી ભરતી થયેલી ટુકડી પહેલી સપ્ટેમ્બર, 1917ના રોજ શિબિરમાં પહોંચી. 1930માં, કોલંબિયા લગભગ 5,00,000 સંભવિત ગ્રાહકો સાથે એક વેપારી વિસ્તારનું કેન્દ્ર હતું. તેમાં 803 વેપારી પેઢીઓ હતી, જેમાંથી 280 દુકાનો ભોજનસામગ્રી સાથે સંબંધિત હતી. તેમાં 58 વસ્ત્રપરિધાનના વેચાણકેન્દ્ર, 57 રેસ્ટોરાં અને ભોજનકક્ષ, 55 ઇંધણ ભરવાના સ્થાન (ફિલિંગ સ્ટેશન), 38 દવાની દુકાનો , 20ફર્નિચરની દુકાનો, 10 વાહનોના ડીલર, 11 પગરખાંની દુકાનો, સિગારેટના નવ સ્ટેન્ડો, પાંચ વિભાગીય ભંડાર અને પુસ્તકની એક દુકાન પણ હતી. શહેરની અંદર 111 જથ્થાબંધ વિતરકો હતા. તેમાંથી એક તૃત્યાંશ લોકો ખાદ્ય સામગ્રીનો વેપાર કરતાં હતાં. વર્ષ 1934માં શહેર દ્વારા મુખ્ય લૉરેલ સ્ટ્રીટના ખૂણા પર સ્થિત ફેડરલ કોર્ટને સિટી હૉલ સ્વરૂપે ઉપયોગ કરવા ખરીદવામાં આવી. નજીકના વિન્સબોરોમાંથી લાવવામાં આવેલ ગ્રેનાઇટથી બનેલા કોલંબિયા સિટી હૉલ નેશનલ રજીસ્ટર ઓફ હિસ્ટોરીક પ્લેસની યાદીમાં સામેલ છે. રાષ્ટ્રપતિ યુલિસેસ એસ ગ્રેટના ફેડરલ આર્કિટેક્ટ (વાસ્તુકાર) આલ્ફ્રેડ બિલ્ટ મિલેટ દ્વારા રૂપરેખા તૈયાર પામેલા આ મકાનનું નિર્માણ વર્ષ 1876માં પૂરું થયું. વોશિંગ્ટન ડી સીમાં પોતાના કાર્યકારિણી કાર્યાલય મકાનની રૂપરેખા માટે વિશેષ સ્વરૂપે જાણીતા મિલેટે આ મકાનની રૂપરેખા એક ક્લોક ટાવર સાથે તૈયાર કરી હતી. પણ તેના માટે વધારે મૂડીની જરૂરી હોવાથી તેને પડતી મૂકવામાં આવી હતી. સિટી હૉલની દિવાલો પર કોલંબિયાની શરૂઆતની ઐતિહાસિક તસ્વીરો સાથે મિલેટના મૂળ ચિત્રની નકલો જોઈ શકાય છે. તે સમયે નેતાઓ દ્વારા સૈન્ય સ્થાપનને જરૂરી સ્થાયિત્વ પ્રદાન કર્યું તાં ફરી સક્રિય થયેલો જેક્સન કેમ્પ વર્ષ 1940માં ફોર્ટ જેક્સન બની ગયો. પેન્ટાગોન તરફથી મંજૂરી મળતાં વર્ષ 1968ની શરદ ઋતુમાં કિલ્લાને શહેરમાં ભેળવી દેવાયો. 1940ના દાયકાની શરૂઆતમાં, [[બીજું વિશ્વ યુદ્ધ|બીજા વિશ્વયુદ્ધ]]માં અમેરિકાના પ્રવેશ માટે કારણભૂત બનેલા પર્લ હાર્બરના પ્રસિદ્ધ હુમલાના થોડા સમય પછી લેફ્ટનન્ટ કર્નલ જિમ્મી ડુલિટિલ અને તેમના પ્રસિદ્ધ પાયલોટોના જૂથે ટોક્યો પર ડુલિટિલ હુમલા માટે તાલીમ શરૂ કરી,જે અત્યારે કોલંબિયા મહાનગર હવાઇમથક છે.<ref>[http://www.columbiasouthcarolina.com/airport.html કોલંબિયા મેટ્રોપોલિટન એરપોર્ટ- કોલંબિયા,એસસી- કોલંબિયાનું એરપોર્ટ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070322175251/http://www.columbiasouthcarolina.com/airport.html |date=2007-03-22 }}. કોલંબિયાસાઉથકારોલિના ડોટ કોમ. સુધારો 2010-09-29</ref> તેમને બી-25 મિશેલ બોંબવર્ષકોમાં તાલીમ આપવામાં આવી. વિમાનનું આ જ મોડલ હવે કોલંબિયાના ઓવેન્સ ફિલ્ડના કર્ટિસ-રાઇટ હેંગરમાં સ્થિત છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.columbiadevelopment.org/attractions_scdc.asp |title=સાઉથ કોલંબિયા ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશન |access-date=2010-12-21 |archive-date=2007-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070313043541/http://www.columbiadevelopment.org/attractions_scdc.asp |url-status=dead }}</ref> 1940ના દાયકાને કોલંબિયામાં જિમ ક્રોનાં કાયદાઓઅને રંગભેદને દૂર કરવાના પ્રયાસોની શરૂઆત સ્વરૂપે જોવામાં આવે છે. વર્ષ 1945માં એક સંઘ ન્યાયાધિશએ શહેરના કાળા શિક્ષકો તેમની સમકક્ષના ગોરા શિક્ષકો જેટલું વેતન મેળવવાને હકદાર છે તેવો ચુકાદો આપ્યો. જોકે તે પછીના વર્ષોમાં રાજ્યએ કાળા શિક્ષકો પાસેથી તેમની શૈક્ષણિક માન્યતા છીનવી લેવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. શહેરના કાળા નાગરિકોએ સમાનતાની માગણી કરી હતી તેવા મુદ્દાઓમાં મતદાનનો અધિકાર આપવાનો અને ભેદભાવ (ખાસ કરીને સરકારી શાળાઓ વિશે) દૂર કરવાની વાત સામેલ હતી. 21 ઓગસ્ટ, 1962ના રોજ શહેરના કેન્દ્રીય વ્યાવસાયિક વિસ્તાર (ડાઉનટાઉન)માં સ્થિત આઠ ચેઇન સ્ટોર દ્વારા પહેલી વખત કાળા અમેરિકનોને લંચ (બપોરનું ભોજન) પીરસવામાં આવ્યું. દક્ષિણ કેરોલિના વિશ્વવિદ્યાલયે વર્ષ 1963માં પહેલી વખત શ્યામ કે અશ્વેત કે કાળા વિદ્યાર્થીઓને પ્રવેશ આપ્યો. લગભગ તે સમયની આસપાસ અમેરિકનોમાં રંગભેદની માન્યતા મોટા પાયે દૂર થઈ ગઈ હતી. અશ્વેત અમેરિકનોએ જુદી જુદી નગરપાલિકના બોર્ડના પંચમાં સભ્યપદ મેળવ્યું અને શહેરના સત્તામંડળ દ્વારા કામ પર રાખવાની ભેદભાવ વિનાની અને સમાનતા સ્થાપિત કરતી નીતિ અપનાવી હતી. આ જ પ્રકારની અન્ય બાબતોના કારણે શહેરની પ્રતિષ્ઠામાં વધારો થયો અને વર્ષ 1964માં બીજી વખત (પહેલી વખત 1951માં) તેને ઓલ-અમેરિકા સિટી એવોર્ડ મળ્યો. વર્ષ 1965માં ''ન્યૂઝવીક '' સામયિકમાં પ્રકાશિત થયેલા એક લેખમાં એક શહેર સ્વરૂપે કોલંબિયાની પ્રશંસા કરવામાં આવી અને લખ્યું કે "આ શહેરે રંગભેદના સિદ્ધાંતરૂપી પ્લેગમાંથી મુક્તિ મેળવી લીધી છે." 1950ના દાયકા દરમિયાન આ વિસ્તારની વસતી સતત વધતી રહી અને કોલંબિયા શહેરની મર્યાદામાં રહેતા 97,433 લોકોની સાથે 1,86,844થી વધીને 2,86,828 થઈ ગઈ. આ રીતે તેમાં 40 ટકાની વૃદ્ધિ જોવા મળી છે. [[ચિત્ર:Robert Mills House.jpg|right|thumb|રોબર્ટ મિલ્સ હાઉસ]] કોલંબિયા શહેર અત્યારે જે સ્વરૂપે છે, તેને આકાર આપવામાં ઐતિહાસિક પરિક્ષણે મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે. વર્ષ 1967માં ઐતિહાસિક રોબર્ટ મિલ્સ હાઉસનું પુનર્નિર્માણ કરવામાં આવ્યું, જેણે હેમ્પટન-પ્રેસ્ટન હાઉસ જેવી ઐતિહાસિક રચનાઓ અને રાષ્ટ્રપ્રમુખ વુડ્રો વિલ્સન, મેક્સી ગ્રેગ, મેરી બોયકિન ચેસ્ટનટ, સેલિયા મેન સાથે જોડાયેલા ઘરોને નવિનીકરણ અને પુનર્નિર્માણ માટે પ્રેરિત કર્યા. 1970ના દાયકાની શરૂઆતમાં દક્ષિણ કેરોલિના વિશ્વવિદ્યાલયએ પોતાના 'હૉર્સશૂ'ના નવીનીકરણની પહેલ કરી. તે સમયે ઐતિહાસિક હિતમાં વૃદ્ધિ થવાના કારણે તે વિસ્તારના અનેક સંગ્રહાલયોને પણ લાભ મળ્યો, જેમાં ફોર્ટ જેક્સન મ્યુઝિયમ, દક્ષિણ કેરોલિના વિશ્વવિદ્યાલય સંકુલ સ્થિત ધ મેક્કિસિક મ્યુઝિયમ સામેલ છે. મુખ્યત્વે 1988માં ખોલવામાં આવેલા દક્ષિણ કેરોલિના સ્ટેટ મ્યુઝિયમને મોટો ફાયદો થયો હતો. મેયર કિર્કમેન ફિનેલ જૂનિયરે ઐતિહાસિક કોંગારી વિસ્ટા જિલ્લામાં સીબોર્ડ પાર્કના નવિનીકરણમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. સીબોર્ડ પાર્કને હવે ફિનલે પાર્ક કહેવાય છે. તેની સાથે સંકિલત છ કરોડ ડોલરનું પાલમેટ્ટો સેન્ટર પેકેજ આપવામાં આવ્યું જેના કારણે કોલંબિયાને ઓફિસ ટાવર, પાર્કિંગ ગેરેજ અને કોલંબિયા મેરિયટ મળ્યું, જેને 1983માં ખોલવામાં આવ્યું હતું. વર્ષ 1980માં કોલંબિયા મેટ્રોપોલિયનની વસતી 4,10,088 થઈ ગઈ અને 1990માં આ આંકડો લગભગ 4,70,000ને પાર કરી ગયો. === તાજેતરનો ઇતિહાસ === [[ચિત્ર:LookingdownMainSt.jpg|left|thumb|એસસી સ્ટેટહાઉસ સ્ટેપ્સ પરથી મેઇન સ્ટ્રીટ કોરીડોરનો વ્યુ]] 1990 અને 2000ના શરૂઆતના દાયકાઓમાં શહેરીના મઘ્ય વિસ્તારમાં જીવતંતા જોવા મળી હતી. એક સમયે વેરહાઉસ ડિસ્ટ્રિક્ટ તરીકે જાણીતો કોંગારી વિસ્ટા જિલ્લો ગેરવાઇસ સ્ટ્રીટ સાથે વિવિધ આર્ટ ગેલેરી, દુકાનો અને રેસ્ટોરાંથી ધમધમતો જિલ્લો બની ગયો. કોલોનિયલ લાઇફ એરેના (જે અગાઉ કેરોલિના સેન્ટર તરીકે જાણીતો હતો) વર્ષ 2000માં ખોલવામાં આવ્યો, જેના પગલે અનેક મોટા નામો ધરાવતા સંગીત સમારંભો અને કાર્યક્રમોમાં આવ્યો. કોલંબિયા મેટ્રોપોલિટન કન્વેન્શન સેન્ટર વર્ષ 2004માં ખોલવામાં આવ્યું અને એક નવી પરંપરા કેન્દ્રિત હોટલ સપ્ટેમ્બર, 2007માં ખોલવામાં આવી. == ભૂગોળ અને આબોહવા == કોલંબિયાની સૌથી રસપ્રદ ભૌગોલિક વિશિષ્ટતા ફોલ લાઇન છે, જે ઊંચી જમીન અને કિનારાના મેદાન વચ્ચે સરહદનું કામ કરે છે તથા જેના કારણે પહાડી વિસ્તારોની નદીઓ ઝરણાં સ્વરૂપે મેદાનોમાં પહોંચે છે અથવા નદીઓમાં જળપ્રવાહ અત્યંત ઝડપી હોય છે. કોલંબિયા કોંગારી નદીના ઝરણાના કિનારે વિકસ્યું છે, જે બ્રોડ નદી અને સાલુડા નદીના સંગમે બન્યું છે. નદીમાં નૌકાપરિવહન માટે કોંગારી સૌથી વધુ અંતરે સ્થિત દેશી કેન્દ્ર હતું. કોલંબિયામાં મિલોને શરૂઆતમાં વીજળી ઝરણાના પાણીમાંથી મળતી હતી. શહેરનું મૂડીકરણ તે સ્થાને થયું જ્યાં ત્રણ નદીઓ સામેલ છે અને તેનું નામ "ધ કોલંબિયા રિવરબેન્ક ક્ષેત્ર" રાખવામાં આવ્યું. કોલંબિયા [[એટલાન્ટીક મહાસાગર|એટલાન્ટિક મહાસાગર]] અને બ્લુ રિઝ પહાડોના લગભગ અડધા માર્ગે સ્થિત છે અને 292 ફૂટ (89 મીટર) ઊંચાઈ પર સ્થિત છે.{{convert|292|ft|m|abbr=on}} સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા જનગણના બ્યૂરો અનુસાર, શહેરનો કુલ વિસ્તાર{{convert|127.7|sqmi|km2}} છે, જેમાં જમીનવિસ્તાર{{convert|125.2|sqmi|km2}} છે અને {{convert|2.5|sqmi|km2}}તેનો ભાગ (1.96%)પાણીનો છે. કોલંબિયાનો જમીન વિસ્તાર લગભગ 2/3 ભાગ ફોર્ટ જેક્સનના સૈન્ય સંકુલમાં સ્થિત છે જેમાં મોટા ભાગની જમીન તાલીમ માટે ખાલી પડી છે.{{convert|81.2|sqmi|km2}} શહેરનો વાસ્તવિક રહેવાસી વિસ્તાર ચોરસ માઇલથી થોડો વધારે છે. {{convert|50|sqmi|km2}} કોલંબિયામાં હળવો શિયાળો, ગરમ વસંત અને શરદ ઋતુઓ તથા અત્યંત ગરમ અને ભેજયુક્ત ઉનાળા સાથે બાષ્પીય ઉપઉષ્ણકટિબંધીય હવામાન (કોપેન ''સીએફએ '' (Köppen CFA)) જોવા મળે છે. આ વિસ્તારમાં સરેરાશ 56 રાત ગલનબિંદુની નીચેના તાપમાનથી યુક્ત હોય છે, પણ તેનાથી વધુ ઠંડી ભાગ્યે જ જોવા મળે છે. શહેર માટે પ્રચારનું હાલનું સૂત્ર "પ્રસિદ્ધ ગરમ કોલંબિયા" છે. પણ આ સૂત્રને વર્ષ 1865માં જનરલ વિલિયમ ટી શરમનના નેતૃત્વમાં કેન્દ્રીય બળોએ કબજો કર્યા પછી શહરને ભસ્મીભૂત કરનાર આગના એક કુટિલ સંદર્ભ સ્વરૂપે પણ જોવામાં આવે છે. {{convert|48.3|in|mm|sigfig=3}}વાર્ષિક <ref name="NCDC">{{cite web | url = http://cdo.ncdc.noaa.gov/climatenormals/clim20/sc/381939.pdf | title = NCDC: U.S. Climate Normals | access-date = 2010-05-15 | publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] }}</ref>વરસાદ ઉનાળાના મહિનાઓમાં સૌથી વધુ થાય છે અને વસંત તથા પાનખર ઋતુમાં સૌથી ઓછો થાય છે.<ref name="NCDC"></ref> '''સરેરાશ ''' બરફવર્ષા થાય છે{{convert|2.1|in|cm|1}}, પણ મોટા ભાગના વર્ષોમાં કોઈ બરફવર્ષા થતી નથી, તેથી મધ્ય ઋતુગત માત્રા શૂન્ય છે.<ref name="NCDC"></ref> દક્ષિણપૂર્વના અન્ય શહેરોની જેમ આ શહેર પણ વિપરીત વર્તણૂક ધરાવે છે, જે ઓઝોન અને અન્ય પ્રદૂષકોને જકડી લે છે. {{Weather box |location = Columbia, South Carolina ([[Columbia Metropolitan Airport|Columbia Airport]]) |single line = y |Jan high F = 55.1 |Feb high F = 59.5 |Mar high F = 67.4 |Apr high F = 75.6 |May high F = 83.1 |Jun high F = 89.1 |Jul high F = 92.1 |Aug high F = 90.0 |Sep high F = 84.8 |Oct high F = 75.8 |Nov high F = 66.7 |Dec high F = 57.8 |year high F = 74.8 |Jan low F = 34.0 |Feb low F = 36.3 |Mar low F = 43.5 |Apr low F = 50.7 |May low F = 60.0 |Jun low F = 67.9 |Jul low F = 71.8 |Aug low F = 70.6 |Sep low F = 64.6 |Oct low F = 51.5 |Nov low F = 42.6 |Dec low F = 36.1 |year low F = 52.5 |Jan precipitation inch = 4.66 |Feb precipitation inch = 3.84 |Mar precipitation inch = 4.59 |Apr precipitation inch = 2.98 |May precipitation inch = 3.17 |Jun precipitation inch = 4.99 |Jul precipitation inch = 5.54 |Aug precipitation inch = 5.41 |Sep precipitation inch = 3.94 |Oct precipitation inch = 2.89 |Nov precipitation inch = 2.88 |Dec precipitation inch = 3.38 |precipitation colour = green |year precipitation inch = 48.27 |Jan snow inch = 0.6 |Feb snow inch = 1.1 |Mar snow inch = 0.3 |Apr snow inch = 0 |May snow inch = 0 |Jun snow inch = 0 |Jul snow inch = 0 |Aug snow inch = 0 |Sep snow inch = 0 |Oct snow inch = 0 |Nov snow inch = 0 |Dec snow inch = 0.1 |year snow inch = 2.1 |Jan precipitation days = 11 |Feb precipitation days = 9.1 |Mar precipitation days = 10 |Apr precipitation days = 7.7 |May precipitation days = 8.6 |Jun precipitation days = 10.3 |Jul precipitation days = 11.5 |Aug precipitation days = 10.3 |Sep precipitation days = 8.1 |Oct precipitation days = 6.4 |Nov precipitation days = 7.5 |Dec precipitation days = 9.6 |unit precipitation days = 0.01 in |Jan snow days = 0.4 |Feb snow days = 0.4 |Mar snow days = 0.2 |Apr snow days = 0 |May snow days = 0 |Jun snow days = 0 |Jul snow days = 0 |Aug snow days = 0 |Sep snow days = 0 |Oct snow days = 0 |Nov snow days = 0 |Dec snow days = 0.1 |unit snow days = 0.1 in |Jan sun = 173.6 |Feb sun = 183.6 |Mar sun = 238.7 |Apr sun = 270.0 |May sun = 291.4 |Jun sun = 279.0 |Jul sun = 285.2 |Aug sun = 263.5 |Sep sun = 240.0 |Oct sun = 235.6 |Nov sun = 195.0 |Dec sun = 173.6 |year sun = 2829.2 |source 1 = NOAA,<ref name = NCDC /> HKO <ref name= HKO >{{cite web | url = http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/n_america/us/columbia_e.htm | title = Climatological Normals of Columbia | access-date = 2010-05-14 | publisher = [[Hong Kong Observatory]] }} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref> |date=August 2010 }} == મહાનગરીય વિસ્તારો == અમેરિકાના વસતીગણતરી વિભાગે વર્ષ 2009માં લગાવવામાં આવેલા અનુસાર કોલંબિયાના મહાનગરીય વિસ્તારોની વસતી 7,44,430 હતી. કોલંબિયા-ન્યૂબેરી સંયુક્ત સ્ટેટેસ્ટિકલ વિસ્તારની રચના કરવા કોલંબિયાને ન્યૂબેરી મહાનગરીય વિસ્તાર સાથે ભેળવવામાં આવ્યું, જ્યાં વર્ષ 2009ની વસતીગણતરી અનુસાર 7,83,493 હોવાનો અંદાજ છે અને આ દક્ષિણ કેરોલિના બીજું સૌથી મોટું અને સૌથી ઝડપથી વધતી સીએસએ (CSA) છે. કોલંબિયાની મહાનગરીય તાલુકામાં સામેલ છેઃ * રિચલેન્ડ તાલુકા * લેક્સિંગ્ટન તાલુકા * ફેરફિલ્ડ તાલુકા * કેલહોન તાલુકા * કેરશાવ તાલુકા * સલુડા તાલુકા કોલંબિયાના ઉપનગરો અને પરિસરમાં સામેલ છેઃ {{Col-begin}} {{Col-1-of-2}} * સેન્ટ એંડ્રુઝ, રિચલેન્ડ કાઉન્ટીઃ વસ્તી 21,814 (અસંગઠિત) * સેવન ઓક્સ, લેક્સિંગ્ટન કાઉન્ટીઃ વસ્તી 15,755 (અસંગઠિત) * લેક્સિંગ્ટનઃ વસ્તી 14,329 * ડેન્ટસવિલ્લે, રિચલેન્ડ કાઉન્ટીઃ વસ્તી 13,009 (અસંગઠિત) * પશ્ચિમ કોલંબિયા: વસ્તી 13,064 * કાયસે, લેક્સિંગ્ટન કાઉન્ટીઃ વસ્તી 12,150 {{Col-2-of-2}} * ઇર્મો: વસ્તી 11,039 * ફોરેસ્ટ એકર્સ: વસ્તી 10,908 * વૂડફિલ્ડ, રિચલેન્ડ કાઉન્ટીઃ વસ્તી. 9238 (અસંગઠિત) * રેડ બેન્ક, લેક્સિંગ્ટન કાઉન્ટી: વસ્તી. 8811 (અસંગઠિત) * ઓક ગ્રોવ, લેક્સિંગ્ટન કાઉન્ટીઃ વસ્તી. 8183 (અસંગઠિત) * કેમડેન: વસ્તી. 6,682 6,682 * લુગોફ, કર્શાવ કાઉન્ટીઃ વસ્તી. 6278 (અસંગઠિત) {{Col-end}} == આંતરમાળખાકીય સુવિધાઓ == === કાયદો અને સરકાર === કોલંબિયા શહેરની સરકાર કાઉન્સિલ-મેનેજર સ્વરૂપની છે. દર ચાર વર્ષે મેયર અને નગર પરિષદની ચૂંટણી, કોઈ કાર્યકાળની સીમા વગર, બેકી વર્ષે વસંત ઋતુમાં ચૂંટણીનું આયોજન થાય છે. કાઉન્સિલ-મેનેજર સીસ્ટમમાં અન્ય મેયરની જેમ કોલંબિયા મેયરને પરિષદ દ્વારા પસાર થયેલા વટહુકમોનો વીટો કરવાનો અધિકાર છે. વીટોને કાઉન્સિલની બે તૃતિયાંશ બહુમતી અટકાવી શકાય છે. કાઉન્સિલ એક શહેર વ્યવસ્થાપક (મેનેજર)ને મુખ્ય વહીવટી અધિકારીની સેવા માટે નિમે છે. અત્યારે શહેરના મેનેજર સ્ટીવ ગેન્ટ છે. હાલના મેયર સ્ટીવ બિન્યામિન (ડી) છે. કોલંબિયામાં દર ચાર વર્ષ પછી મેયરની ચૂંટણી થાય છે અને તેમના કાર્યકાળની સીમા હોતી નથી. નગર પરિષદ છ સભ્યોની બનેલી હોય છે. (ચાર જિલ્લામાંથી અને બે વ્યાપક વિસ્તારમાંથી હોય છે. નગર પરિષદ પર નીતિઓ અને કાયદા લાગૂ કરવાની જવાબદારી હોય છે, જેનાથી ભવિષ્ય સમુદાય અને આર્થિક વિકાસ માટે નિયમો અને વિનિમયોને લાગૂ કરવાની સાથે શહેર સેવાઓ અને ઓર્ડલી અને કુશળ સંચાલન માટે સહાયતા પ્રદાન કરવી. <br /> '''વ્યાપક''' * ટમાઇકા આઇઝેક ડિવાઇન * ડેનિયલ જે રિક્કેંમેન '''જિલ્લા''' * 1: સૈમ ડેવિસ * 2: બ્રાયન ડે કુઇન્સે ન્યૂમેન * 3: બેલિન્ડા ગેર્ગેલ * 4: લેયોના પ્લોઘ ''કોલંબિયા, દક્ષિણ કારોલિનાના ભૂતપૂર્વ મેયરો, અંગેનો સંબંધિત લેખ જુઓ '' શહેરનું પોલીસ દળ કોલંબિયા પોલીસ વિભાગ છે. મુખ્ય પોલીસ શહેરના વ્યવસ્થાપક (મેનેજર)ને જવાબદાર હોય છે અત્યારે મુખ્ય પોલીસનું પદ ખાલી છે, પણ નગર પરિષદ હાલમાં રિચલેન્ડ કાઉન્ટી શેરિફ લિઓન લૉટને બંધારણીય વ્યવસ્થા અંતર્ગત સીપીડીની દેખરેખ રાખવાના પ્રસ્તાવની સમીક્ષા કરી રહી છે. <ref>બીમ, એડમ. (2010-07-15) [https://web.archive.org/web/20100716130436/http://www.thestate.com/2010/07/15/1377605/columbia-council-discusses-unification.html કોલંબિયા કાઉન્સીલ ડીસ્કસઝ યુનિફિકેશન પ્રપોઝલ- લોકલ.]. ધીસ્ટેટ ડોટ કોમ. સુધારો 2010-09-29</ref> દક્ષિણ કેરોલિનાનો સુધારણા વિભાગ કોલંબિયામાં જુદી જુદી સંશોધન સેવાઓ પૂરી પાડે છે. તેનું વડુંમથક કોલંબિયામાં છે.<ref>"[http://www.doc.sc.gov/institutions/institutions.jsp ઈસ્ટીટ્યુશનસ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100924093332/http://www.doc.sc.gov/institutions/institutions.jsp |date=2010-09-24 }}." સાઉથ કારોલિના ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ કરેકશનસ. ૧૭ ઓગસ્ટ, 2009ના રોજ સુધારેલ.</ref> તેમાં બ્રોડ નદી સુધારક સંસ્થા,<ref>"[http://www.doc.sc.gov/institutions/brci.jsp બોર્ડ રીવર રીકરેક્શનલ ઈન્સ્ટીટ્યુશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100924094750/http://www.doc.sc.gov/institutions/brci.jsp |date=2010-09-24 }}." સાઉથ કારોલિના ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ કરેકશન. 17 ઓગસ્ટ, 2009ના રોજ સુધારેલ.</ref> ગુડમેન સુધારક સંસ્થા,<ref>"[http://www.doc.sc.gov/institutions/goodman.jsp ગુડમેન કરેક્શનલ ઈન્સ્ટીટ્યુટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101013152334/http://www.doc.sc.gov/institutions/goodman.jsp |date=2010-10-13 }}." સાઉથ કારોલિના ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ કરેક્શનસ . ૧૭ ઓગસ્ટ, 2009ના રોજ સુધારેલ.</ref> કેમિલી ગ્રિફિન ગ્રેહામ સુધારક સંસ્થા,<ref>"[http://www.doc.sc.gov/institutions/camille.jsp ગ્રાહમ (કેમીલ્લ ગ્રીફ્ફીન કરેકશનલ ઈન્સ્ટીટ્યુશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101013152338/http://www.doc.sc.gov/institutions/camille.jsp |date=2010-10-13 }}." સાઉથ કારોલિવા ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ કરેકશ્નસ. 17 ઓગસ્ટ, 2009ના રોજ સુધારેલ. "4450 બ્રોડ રીવર રોડ કોલંબિયા, એસસી 29210-4096"</ref> સ્ટીવેન્શન સુધારક સંસ્થા,<ref>"[http://www.doc.sc.gov/institutions/stevenson.jsp સ્ટીવેનસન કરેકશનલ ઈન્સ્ટીટ્યુશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100926074054/http://www.doc.sc.gov/institutions/stevenson.jsp |date=2010-09-26 }}." સાઉથ કારોલિના ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ કરેક્શનસ. 17 ઓગસ્ટ, 2009ના રોજ સુધારેલ.</ref> કેમ્પબેલ અને પ્રી-રીલીઝ કેન્દ્ર<ref>"[http://www.doc.sc.gov/institutions/campbell.jsp કેમ્પબેલ પ્રી-રીલીઝ સેન્ટર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101013152317/http://www.doc.sc.gov/institutions/campbell.jsp |date=2010-10-13 }}." સાઉથ કારોલિના ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ કરેકશનસ. ૧૭ ઓગસ્ટ, 2009ના રોજ સુધારેલ.</ref> સામાવેશ થાય છે. ગ્રેહામમાં રાજ્યની મૃત્યુદંડની સજા પામેલી મહિલાઓને રાખવામાં આવે છે. <ref>"[http://www.doc.sc.gov/institutions/camille.jsp ગ્રાહમ (કેમીલ્લ ગ્રીફ્ફીન કરેકશનલ ઈન્સ્ટીટ્યુશન ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101013152338/http://www.doc.sc.gov/institutions/camille.jsp |date=2010-10-13 }}." સાઉથ કારોલિના ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ કરેક્શનસ . 17 ઓગસ્ટ, 2009ના રોજ સુધારેલ. "આ સંસ્થા ગૃહિણીના મૃત્યુને નજીવું કરવા અને કાઉન્ટના સલામત રક્ષક તરીકેની ક્ષમતા સાથે મુખ્ય વિશિષ્ટ વ્યવસ્થાપક એક તરીકે પણ કાર્ય કરે છે."</ref> દક્ષિણ કેરોલિનાના પ્રાણદંડ કક્ષ બ્રોડ નદી પર સ્થિત છે. 1990થી 1997 સુધી રાજ્યના મૃત્યુદંડની સજા પામેલા પુરુષોને બ્રોડ રિવરમાં રાખવામાં આવતા હતા.<ref name="Deathrow">"[http://www.doc.sc.gov/news/deathrow.jsp ડેથ રો/કેપિટલ પનીશમેન્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101007192915/http://www.doc.sc.gov/news/deathrow.jsp |date=2010-10-07 }}." સાઉથ કારોલિના ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ કરેકશ્નસ . ૧૭ ઓગસ્ટ, 2009ના રોજ સુધારેલ.</ref> === સૈનિક સંસ્થાઓ === * ફોર્ટ જેક્સન ફોર્ટ જેક્સન અમેરિકી સેનાની સૌથી મોટી તાલીમ પોસ્ટ છે. * મૈક એન્ટાયર સંયુક્ત રાષ્ટ્રીય રક્ષક સ્ટેશન દક્ષિણ કેરોલિના એર નેશનલ ગાર્ડની કમાન હેઠળ. === શિક્ષણ === ==== કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓ ==== કોલંબિયા, '''દક્ષિણ કેરોલિયના યુનિવર્સિટીનું ''' મુખ્ય સંકુલ છે, જે વર્ષ 1801માં દક્ષિણ કેરોલિના કોલેજ સ્વરૂપે શરૂ થઈ હતી અને વર્ષ 1906માં દક્ષિણ કેરોલિના યુનિવર્સિટી બની હતી. યુનિવર્સિટી પાસે વિવિધ 350 ડિગ્રીના કાર્યક્રમ છે અને 15 ડિગ્રી આપતી કોલેજો અને સ્કૂલો અંતર્ગત 27,500થી વધારે વિદ્યાર્થીઓ રજિસ્ટર્ડ થાય છે. આ એક સિટી યુનિવર્સિટી છે, જે કોલંબિયામાં સ્થિત છે. [[ચિત્ર:Usc horseshoe.jpg|thumb|right|યુએસસી ખાતે હોરશુ]] કાર્નેગી ફાઉન્ડેશન ફોર ધ એડવાન્સમેન્ટ ઓફ ટીચિંગ દ્વારા યુનિવર્સિટીને "અત્યંત મોટા પાયે સંશોધન પ્રવૃત્તિ" માટે એક સંશોધન સંસ્થા સ્વરૂપે માન્યતા આપી છે.<ref>{{Cite web |url=http://chronicle.com/temp/email2.php?id=czpnTTzqqrsrkfq3Ht4cfqHdSZkQynYB |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-12-21 |archive-date=2007-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071014025642/http://chronicle.com/temp/email2.php?id=czpnTTzqqrsrkfq3Ht4cfqHdSZkQynYB |url-status=dead }}</ref> સ્કૂલની પાસે પણ જગપ્રસિદ્ધ આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપાર કાર્યક્રમ છે અને ઉપસ્નાતક આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપાર કાર્યક્રમ માટે તે દેશમાં પ્રથમ ક્રમાંકે અને વર્ષ 2006માં યુ એસ ન્યૂઝ એન્ડ વર્લ્ડ રીપોર્ટ કોલેજ અને સ્નાતક માર્ગદર્શિકામાં તેના સ્નાતક આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપાર કાર્યક્રમ માટે બીજા ક્રમ પર છે. દક્ષિણ કેરોલિના યુનિવર્સિટીની 101 યુનિવર્સિટી કાર્યક્રમોને પણ યુ એસ ન્યૂઝ એન્ડ વર્લ્ડ રીપોર્ટમાં દેશના આ પ્રકારના સર્વોચત્તમ કક્ષાના કાર્યક્રમોમાંના એક કાર્યક્રમ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે. આ યુનિવર્સીટી દેશના પ્રથમ નેશનલ સાયન્ય ફાઉન્ડેશન ઈન્ડસ્ટ્રીઝ /ફ્યુઅલ સેલ માટે યુનિવર્સિટી કોઓપરેટીવ રીસર્ચ સેન્ટરનું પણ ઘર છે. દક્ષિણ કેરોલિના યુનિવર્સિટીને વૈશ્વિક સ્તરની સંશોધન અને ટેકનોલોજી સ્કૂલ બનાવવાની દિશામાં સક્ષમ પહેલ કરતાં યુનિવર્સિટી ઇનોવિસ્ટા બનાવી રહી છે, જે મૂળ સંકુલ અને કોંગારી નદીના કિનારા વચ્ચે સ્થિત એક અદ્વિતીય "નવસંશોધન જિલ્લો" હશે. ઇનોવિસ્ટાનું લક્ષ્ય માપદંડ નિર્ધારિત કરનાર વાતાવરણ બનાવવાનું છે, જે સમકાલિન શહેરી વાતાવરણની અંદર રીટેલ, રેસ્ટોરાં, રહેઠાણ અને સ્થિત મનોરંજક સુવિધાઓનો સમન્વય સાથે જાહેર અને ખાનગી ક્ષેત્રોના સંશોધન અને સંશોધનકર્તાઓને દ્વારા જીવંતતા દર્શાવે છે. કોલંબિયામાં નીચે મુજબ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ પણ છેઃ * '''એલન યુનિવર્સિટી''' - એલન યુનિવર્સિટીની સ્થાપના વર્ષ 1870માંઆફ્રિકન મેથોડિસ્ટ એપિસ્કોપલ ચર્ચ એ કરી હતી. તેનો પ્રખ્યાત ઇતિહાસ છે. * '''બેનેડિક્ટ કોલેજ''' - વર્ષ 1870માં સ્થાપિત, બેનેડિક્ટ એક સ્વતંત્ર સહશિક્ષણ કોલેજ છે. બેનેડિક્ટ 39 યુનાઇટેડ નીગ્રો કોલેજ ફંડ શાળાઓમાંની સૌથી ઝડપથી પ્રગતિ કરનારી એક છે. શાળાઓ રજિસ્ટ્રેશનની વૃદ્ધિ સાથે બેનેડિક્ટએ સરેરાશ સેટ સ્કોર, ઓનર્સ કોલેજોમાં રજિસ્ટ્રેશન રેટ, મૂડી આપનાર ડોલરો અને સંશોધન માટે અસંખ્ય દાનમાં પણ વધારો કર્યો છે. તાજેતરમાં બેનેડિક્ટમાં જુદાં જુદાં વિવાદોની હારમાળા સર્જાઈ હતી, જેમાં પોતાના પ્રયાસોના<ref>[http://www.capmag.com/article.asp?ID=3967 ધી એકેડેમીક હોલસ ઓફ સ્ટુપીડીટીઃ સકસેસ ઈક્વલસ એફર્ટ બાય વોલ્ટર વિલિયમ, કેપિયાલીઝમ મેગેઝીન ]</ref> આધારે 60 ટકા સુધીનો ગ્રેડ સામેલ છે. તેના પગલે તેને માન્યતા ગુમાવવાનું જોખમ ઊભું થયું હતું. જોકે હાલના મહિનાઓમાં કોલેજે તેની નાણાકીય સ્થિતિમાં સુધારો કર્યો છે અને હવે પોતાના વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં વધારો કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. * '''કોલંબિયા કોલેજ ''' - વર્ષ 1854માં સ્થાપિત કોલંબિયા કોલેજ એક ખાનગી કોલેજ છે. ચાર વર્ષ મહિલાઓ માટે ઉદાર કળા કોલેજ, સહશિક્ષણની સાથે સાંજની કોલેજ અને સ્નાતક કોલેજ પણ છે. યુ. એસ. ન્યૂઝ એન્ડ વર્લ્ડ રીપોર્ટ દ્વારા 1994થી આ કોલેજને દક્ષિણમાં ટોચની 10 પ્રાદેશિક ઉદાર કળા કોલેજમાંથી એક કોલેજ તરીકે સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. * '''કોલંબિયા આંતરરાષ્ટ્રીય યુનિવર્સિટી ''' - કોલંબિયા આંતરરાષ્ટ્રીય યુનિવર્સિટી [[બાઇબલ]] પર આધારિત ખાનગી ખ્રિસ્તી સંસ્થા છે જે "પુરુષો અને મહિલાઓના તારણહારને જાણવા અને તેમના વિશે જણાવવા તૈયાર કરવા" પ્રતિબદ્ધ છે. વર્ષ 1923માં સ્થાપિત સીઆઇયુ (CIU)ને દુનિયામાં મંત્રાલય તાલીમ કાર્યક્રમ પ્રદાન કરનાર મુખ્ય કેન્દ્ર સ્વરૂપે માન્યતા મળી છે.{{Citation needed|date=April 2007}} * '''લુથેરાન થીયોલોજીકલ સાઉધર્ન સેમિનરી''' - 1830માં સ્થાપિત આ સંસ્થા અમેરિકામાં ઈવાનગેલીકલ લુથેરાન ચર્ચની પાદરીઓ તૈયાર કરવાની શાળા છે. ઉત્તર અમેરિકામાં સૌથી જૂનાં લુથેરાન શૈક્ષણિક કેન્દ્રોમાંથી એક છે, સાઉધર્ન ધર્મશાસ્ત્રની પૂર્ણ સ્વરૂપે માન્યતાપ્રાપ્ત કોલેજ છે, જેમાં મહિલાઓ અને પુરુષોને ચર્ચના વ્યવસ્થાપન અને મંત્રાલયો માટે વિધિવત રીતે તૈયાર કરવામાં આવે છે. વૂડેડ {{convert|17|acre|m2|sing=on}}સંકુલ કોલંબિયાના સેમિનરી રીઝની ઉપર સ્થિત છે, જે મિડલેન્ડ્સનું સર્વોચ્ચ બિંદુ છે અને શહેરના ભૌગોલિક કેન્દ્ર પાસે છે. * '''મિડલેન્ડ્સ ટેકનિકલ કોલેજ''' - મિડલેન્ડ્સ ટેક એ સાઉથ કેરોલિના ટેકનિકલ કોલેજ સીસ્ટમનો ભાગ છે. અહીં બે વર્ષની વિસ્તૃત, જાહેર, સામુદાયિક કોલેજ છે. અહીં ચાર વર્ષમાં કોલેજ હસ્તાંતરણનો વિકલ્પ છે અને શિક્ષણ સતત ચાલુ રહી શકે છે. નાના વર્ગો વ્યક્તિગત માર્ગદર્શન અને વિદ્યાર્થી સમર્થન સેવાઓ પ્રદાન કરે છે. કોલેજમાં ભણાવતા મોટા ભાગના શિક્ષકોએ સ્નાતકોત્તર કે 'ડૉક્ટર'ની પદવી મેળવેલી છે. * '''ફોર્ટિસ કોલેજ ''' <ref>{{Cite web |url=http://www.fortis.edu/columbia.php |title=ફોર્ટીઝ કોલેજ – કોલંબિયા |access-date=2010-12-21 |archive-date=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100903062339/http://www.fortis.edu/columbia.php |url-status=dead }}</ref>- ફોર્ટિસ કોલેજ એજ્યુકેશનલ એફીલીયેટ કોર્પોરેશનનો ભાગ છે, અને ઘણાં વિવિધ કારકિર્દીલક્ષી ડિગ્રી પ્રદાન કરે છે. * '''રેમિંગ્ટન કોલેજ''' - આ કોલેજની શરૂઆત માર્ચ, 2009માં કરવામાં આવી અને ડિપ્લોમાની પ્રથમ બેચ શરૂ થઈ છે - 26 મે, 2009ના રોજ વિદ્યાર્થીઓની શોઘ ચાલુ કરાઈ હતી. <ref>[http://www.remingtoncollege.edu/columbia-south-carolina-news રેમિન્ગટન કોલેજ કોલંબિયા કેમ્પસ ન્યુઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100822071558/http://www.remingtoncollege.edu/columbia-south-carolina-news |date=2010-08-22 }}. રેમિન્ગટનકોલોજ ડોટ ઈડીયુ 29 સપ્ટેમ્બર ના રોજ સુધારેલ</ref> * '''[http://www.scsl.com સાઉથ કેરોલિના સ્કૂલ ઓફ લીડરશિપ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190122000306/https://www.scsl.com/ |date=2019-01-22 }}''' - વર્ષ 2006માં સ્થાપિત સાઉથ કેરોલિના સ્કૂલ ઓફ લીડરશિપ (SCSL) માધ્યમિક પછી "ખાલી વર્ષ"ની શાળા છે, જે મુખ્યત્વે ઇસાઈ શિસ્ત અને નેતૃત્વ વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રીત કરે છે.<ref>[http://www.scsl.com • સાઉથ કારોલિના સ્કૂલ ઓફ લીડરશીપ•] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190122000306/https://www.scsl.com/ |date=2019-01-22 }}. એસસીએસએલ ડોટ કોમ. 29 સપ્ટેમ્બર ના રોજ સુધારેલ</ref> એસસીએસએલ (SCSL) વેલી ફોર્જ ક્રિશ્ચિયન કોલેજમાંથી અભ્યાસક્રમનો ઉપયોગ કરે છે. કોલંબિયા જુદાં જુદાં વિસ્તરણ સંકુલોનું પણ કેન્દ્ર છે, જેમાં અર્સકિન થિયોલોજિકલ સેમિનરી, સાઉથ યુનિવર્સિટી અને યુનિવર્સિટી ઓફ ફોએનિક્સ પણ સામેલ છે. ==== ખાનગી શાળા ==== * [http://www.benlippen.com બેન લીપ્પેન સ્કૂલ ] * બેથેલ લર્નીંગ સેન્ટરસ * [http://www.cnhs.org કાર્ડીનલ ન્યુમેન હાઈ સ્કૂલ] * સેન્ટ્રલ કારોલિના ક્રિશ્ચન એકેડમી * [http://www.chabadofsc.com/templates/articlecco.htm?AID=449410 કોલંબિયા જેવિશ ડે સ્કૂલ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708133322/http://www.chabadofsc.com/templates/articlecco.htm?AID=449410 |date=2011-07-08 }} * કોલોનીઅલ ક્રિશ્ચન એકેડેમી * કોન્વેન્ટ ક્લાસીકલ ક્રિશ્ચન સ્કૂલ * ગ્લેનફોરેસ્ટ સ્કૂલ * [http://www.gracelions.com ગ્રેસ ક્રિશ્ચન સ્કૂલ] * [http://www.hammondschool.org હામ્મોન્ડ સ્કૂલ] * [http://www.HarmonySchoolsc.com હારમની સ્કૂલ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180309162750/https://harmonyschoolsc.com/ |date=2018-03-09 }} * હેથવુડ સ્કૂલ * હેરિટેજ ક્રિશ્ચન એકેડેમી * ઈસ્લામીક એકેડેમી ઓફ કોલંબિયા * પાલ્મેટ્ટે બાપ્ટીસ્ટ એકેડેમી * સેન્ડહીલસ સ્કૂલ * સેન્ટ જોહ્ન નેઉમાન્ન કેથોલીક સ્કૂલ * [http://www.stjosdevine.com/ સેન્ટ જોસેફ કેથોલીક સ્કૂલ ] * સેન્ટ માર્ટીન ડે પોર્રેસ કેથોલીક સ્કૂલ * [http://www.stpeters-catholic-school.org/ સેન્ટ પીટરસ કેથોલીક સ્કૂલ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208172913/http://www.stpeters-catholic-school.org/ |date=2011-02-08 }} * ટીમ્મેરમેન સ્કૂલ * વી.વી રૈડ એલીમેન્ટરી ==== જાહેર શાળાઓ ==== * રીચલેન્ડ કાઉન્ટી સ્કૂલ ડીસ્ટ્રીક્ટ વન * રીચલેન્ડ કાઉન્ટી સ્કૂલ ડીસ્ટ્રીક્ટ ટુ * લેક્સીન્ગટન કાઉન્ટી સ્કૂલ ડીસ્ટ્રીક્ટ વન * લેક્સીન્ગટન કાઉન્ટી સ્કૂલ ડીસ્ટ્રીક્ટ ટુ * લેક્સીન્ગટન એન્ડ રીચલેન્ડ કાઉન્ટી સ્કૂલ ડીસ્ટ્રીક્ટ ફાઈવ === આરોગ્ય વ્યવસ્થાઓ === [http://www.provhosp.com/ સિસ્ટર્સ ઓફ ચેરિટી પ્રોવિડેન્સ હોસ્પિટલ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081219004846/http://www.provhosp.com/ |date=2008-12-19 }} એ સિસ્ટર્સ ઓફ ચેરિટી ઓફ સેન્ટ ઓગસ્ટિન (સીએસએ) (CSA) આરોગ્ય વ્યવસ્થા દ્વારા પ્રાયોજિત છે. આ બિનલાભદાયક સંગઠનને 304 પથારી માટે લાઇસન્સ મળ્યું છે અને તેમાં ચાર સંસ્થાઓઃ પ્રોવિડન્સ હોસ્પિટલ, પ્રોવિડન્સ હર્ટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ, પ્રોવિડન્સ હોસ્પિટલ નોર્થઇસ્ટ અને પ્રોવિડન્સ ઓર્થોપેડિક એન્ડ ન્યૂરો સ્પાઇન સામેલ છે. પ્રોવિડન્સ હોસ્પિટલ મધ્ય કોલંબિયામાં આવેલી છે, જેની સ્થાપના વર્ષ 1938માં સિસ્ટર્સ ઓફ ચેરિટી ઓફ સેન્ટ ઓગસ્ટિને કરી હતી. આ પ્રોવિડન્સ હાર્ટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટના માધ્યમથી હ્રદયરોગની સારવાર પૂરી પાડે છે, જેને દક્ષિણ કેરોલિનામાં એક ગુણવત્તાયુક્ત કાર્ડિયાક કેન્દ્ર ગણવામાં આવે છે. વર્ષ 1999માં સ્થાપિત પ્રોવિડન્સ હોસ્પિટલ નોર્થઇસ્ટ 46 પથારીવાળી એક કમ્યુનિટી હોસ્પિટલ છે, જે સર્જરી, ઇમરજન્સી સારવાર, મહિલાઓ અને બાળકો માટે સેવા અને પુનર્વસન સેવાઓ પૂરી પાડે છે. પ્રોવિડન્સ નોર્થઇસ્ટ પ્રોવિડન્સ ઓર્થોપેડિક એન્ડ ન્યૂરો ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં આવેલી છે, જે વિવિધ બિમારીઓ અને હાડકાં, સાંધા અને મણકાની બિમારીઓની સારવાર કરે છે. [[ચિત્ર:PalmettoHealthBaptistHospital.jpg|thumb|left|પાલમેટો હેલ્થ બાપીસ્ટ હોસ્પિટલ]] [http://www.palmettohealth.com/ પાલ્મેટો હેલ્થ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111220705/http://www.palmettohealth.com/ |date=2012-01-11 }} કોલંબિયામાં દક્ષિણ કેરોલિનાની એક બિનફાયદાકારક સેવાભાવી નિગમ છે, જેમાં પાલ્મેટો હેલ્થ રિચલેન્ડ અને પાલ્મેટો હેલ્થ બેપ્ટિસ્ટ હોસ્પિટલ સામેલ છે. પાલ્મેટો હેલ્થ, રિચલેન્ડ કાઉન્ટીના લગભગ 70 ટકા રહેવાસીઓ માટે સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ અને રિચલેન્ડ અને લેક્સિંગ્ટન બંને કાઉન્ટી માટે લગભગ 55 ટકા રહેવાસીઓ માટે સ્વાસ્થ્ય સુવિધાઓ પૂરી પાડે છે. તાજેતરમાં જ 40 મિલિયન ડોલરમાંથી પાલ્મેટો હેલ્થ બેપ્ટિસ્ટનું વિવિધ તબક્કામાં આધુનિકરણ થયું છે જેમાં {{convert|37000|sqft|m2|-2}}નવા બાંધકામ અને {{convert|81000|sqft|m2|-2}}નવીનીકરણનો સમાવેશ થાય છે. વિસ્તૃત સ્વાસ્થ્ય વ્યવસ્થા પાલ્મેટો હેલ્થ ચિલ્ડ્રન્સ હોસ્ટિપટલ અને પાલ્મેટો હેલ્થ હર્ટ હોસ્પિટલનું પણ સંચાલન કરે છે, જે સંપૂર્ણપણે હ્રદયરોગની સારવાર માટે સમર્પિત રાજ્યની પહેલી હોસ્પિટલ છે, તેને જાન્યુઆરી, 2006માં શરૂ કરવામાં આવી છે. પાલ્મેટો હેલ્થ સાઉથ કેરોલિના કેન્સર સેન્ટર, પાલ્મેટો હેલ્થ બેપ્ટિસ્ટ અને પાલ્મેટો હેલ્થ રિચલેન્ડ ખાતે દર્દીઓને સેવા પ્રદાન કરે છે. બંને સંસ્થાને અમેરિકન કોલેજ ઓફ સર્જન્સ કમિશને કેન્સર પર એક નેટવર્ક કેન્સર પ્રોગ્રામ સ્વરૂપે માન્યતા મળી છે. [http://www1.va.gov/directory/guide/facility.asp?ID=33&amp;divisionId=ALL&amp;map=1 ડબલ્યુએમ. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161221143512/http://www.va.gov/directory/guide/facility.asp?ID=33&divisionId=ALL&map=1 |date=2016-12-21 }}[http://www1.va.gov/directory/guide/facility.asp?ID=33&amp;divisionId=ALL&amp;map=1 જેનિંગ્સ બ્રાયન ડાર્ન વી એ મેડિકલ સેન્ટર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161221143512/http://www.va.gov/directory/guide/facility.asp?ID=33&divisionId=ALL&map=1 |date=2016-12-21 }} 216 પથારીની સુવિધા ધરાવે છે, જે તીવ્ર ચિકિત્સા, સર્જરી, માનસિક રોગ અને લાંબા સમય સુધી સારવાર પૂરી પાડતી સંસ્થા છે. આ હોસ્પિટલ પ્રાથમિક, માધ્યમિક, તૃતિયક અને અન્ય કેટલાંક ક્ષેત્રોમાં સારવાર પૂરી પાડે છે. હોસ્પિટલમાં સ્થિત યુનિવર્સિટી ઓફ સાઉથ કેરોલિને સ્કૂલ ઓફ મેડિસિનની માન્યતા મળી છે. ફોર્ટ જેક્સનમાં સ્થિત મોંક્રિએફ આર્મી કમ્યુનિટી હોસ્પિટલ અને સમ્ટરમાં શો એએફબી ખાતે 20મા ચિકિત્સા સમૂહ વચ્ચે એક સમજૂતી થઈ છે. === પરિવહન === ==== જન પરિવહન ==== સેન્ટ્રલ મિડલેન્ડ્સ રીજનલ ટ્રાન્ઝિટ ઓથોરિટી ('''CMRTA''' ) કોલંબિયાના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં જન પરિવહન માટે જવાબદાર સંસ્થા છે, આ વિસ્તારોમાં કેઇસ, વેસ્ટ કોલંબિયા, ફોરેસ્ટ એકર્સ, અર્કાડિયા લેક્સ, સ્પ્રિંગડેલ અને સેન્ટ એન્ડ્રૂઝનો સમાવેશ થાય છે. સીએમઆરટી કોલંબિયા અને તેના નજીકના ઉપનગરોમાં એક્સપ્રેસ શટલ્સ અને બસ સેવાનું સંચાલન કરે છે. તેની સ્થાપના ઓક્ટોબર, 2002માં કરવામાં આવી હતી અને ત્યારે એસસીએએનએ (SCANA)એ કોલંબિયા શહેરમાં જાહેર પરિવહનની માલિકી પરત કરી હતી. વર્ષ 2003થી સીએમઆરટીએ (CMRTA) બે લાખથી વધારે મુસાફરો માટે પરિવહન ઉપલબ્ધ કરાવે છે અને માર્ગ સેવાઓનું વિસ્તરણ કરીને 43 નવી એડીએ બસો શરૂ કરી છે, જેથી પરિવહન સુરક્ષિત અને વધુ આરામદાયક થઈ ગયું છે. સીએમઆરટીએ (CMRTA)એ કુદરતી ગેસ સંચાલિત 10 નવી બસોને પોતાના કાફલામાં જોડી છે. સરકારોને સેન્ટ્રલ મિડલેન્ડ્સ કાઉન્સિલ રીજનમાં રેલ પરિવહનની ક્ષમતાની તપાસની પ્રક્રિયામાં સામેલ છે. શહેર કોલંબિયામાં કેમ્ડેન, ન્યુબેરી અને બેટ્સબર્ગ-લીસવિલથી શરૂ થનાર માર્ગો પર વિચાર થઈ રહ્યો છે, સાથેસાથે કોલંબિયા અને શેરોલેટ વચ્ચે ભવિષ્યની દક્ષિણ-પૂર્વી ઊંચી ગતિ ધરાવતી રેલની બે મુખ્ય લાઇનને જોડતી સંભવિત લાઇન પણ વિચારાધિન છે.<ref>[http://www.redorbit.com/news/technology/417328/rail_transit_study_meetings_this_week_public_invited/ રેઈલ ટ્રાનઝીટ સ્ટડી ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== માર્ગો અને ધોરીમાર્ગો ==== દક્ષિણ કેરોલિનના જનસંખ્યા કેન્દ્રો વચ્ચે કોલંબિયાના કેન્દ્રમાં હોવાના કારણે આ ત્રણ આંતરરાજ્ય રાજમાર્ગો અને એક આંતરરાજ્ય માર્ગની સાથે પરિવહનનું કેન્દ્રબિંદુ બની ગયું છે. ==== આંતરરાજ્ય ==== * [[ચિત્ર:I-26 (SC).svg|20px]] આઈ-26, * [[ચિત્ર:I-20 (SC).svg|20px]] આઈ-20 * [[ચિત્ર:I-77 (SC).svg|20px]] આઈ-77 * [[ચિત્ર:I-126 (SC).svg|25px]] આઈ-126 ==== યુ.એસ. રસ્તાઓ ==== * [[ચિત્ર:US 1.svg|20px]] યુએસ 1 * [[ચિત્ર:US 21.svg|20px]] યુએસ 21 * [[ચિત્ર:US 76.svg|20px]] યુએસ 76 * [[ચિત્ર:US 176.svg|25px]] યુએસ 176 * [[ચિત્ર:US 321.svg|25px]] યુએસ 321 * [[ચિત્ર:US 378.svg|25px]] યુએસ 378 ==== દક્ષિણ કેરોલિના રાજ્ય રાજમાર્ગ ==== * [[ચિત્ર:South Carolina 12.svg|25px]] એસસી 12 * [[ચિત્ર:South Carolina 16.svg|25px]] એસસી 16 * [[ચિત્ર:South Carolina 48.svg|25px]] એસસી 48 * [[ચિત્ર:South Carolina 215.svg|25px]] એસસી 215 * [[ચિત્ર:South Carolina 262.svg|25px]] એસસી 262 * [[ચિત્ર:South Carolina 277.svg|25px]] એસસી 277 * [[ચિત્ર:South Carolina 555.svg|25px]] એસસી 555 * [[ચિત્ર:South Carolina 760.svg|25px]] એસસી 760 * [[ચિત્ર:South Carolina 768.svg|25px]] એસસી 768 ==== હવાઇ માર્ગ ==== શહેર અને તેની આસપાસ કોલંબિયા મેટ્રોપોલિટન એરપોર્ટ આઇએટીએ:'''સીએઈ''' :આઇસીએઓ:'''કેસીએઈ''' ની સેવા ઉપલબ્ધ છે. એરપોર્ટ માટે અમેરિકન ઇગલ, કોન્ટિનેન્ટલ એક્સપ્રેસ, ડેલ્ટા, યુનાઇટેડ એક્સપ્રેસ, અમેરિકન એરવેઝ એક્સપ્રેસ એરલાઇન્સની સેવાઓ ઉપલબ્ધ છે. રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતાં સીએઈના ભાડા દર 27.3 ગણા ઊંચા છે, તેથી નીચા દરના ઉણપને લીધે, રાષ્ટ્રીય અત્યંત ખર્ચાળ એરપોર્ટમાં સીએઈનો ક્રમાંક આવે છે. <ref>http://www.anna.aero/2010/10/13/analysis-of-air-fares-at-us-airports-reveals-that-florida-airports-are-good-value/</ref> આ ઉપરાંત, શહેરમાં રોઝવૂડમાં સ્થિત ઘણી નાની ઓવેન્સ ફિલ્ડની સેવાઓ પણ ઉપલબ્ધ છે. તે રિચલેન્ડ કાઉન્ટી માટે મધ્યસ્થ એરપોર્ટની જેમ અને સામાન્ય વિમાનની જેવી સેવા પ્રદાન કરે છે. ==== આંતરશહેરી રેલ્વે ==== શહેરમાં નિયમિત સ્વરૂપે એમટ્રેક સ્ટેશન પર સિલ્વર સ્ટાર ટ્રેનોની સેવા ઉપલબ્ધ છે, જે કોલંબિયાને ન્યૂયોર્ક સિટી, વોશિંગ્ટન ડીસી, સવન્ના, જેક્સવિલે, ઓરલેન્ડો, ટેમ્પા અને મિઆમી સાથે જોડે છે. એમટ્રેક સ્ટેશન 850 સેન્ટ પુલસ્કી પર સ્થિત છે. ==== આંતરશહેરી બસ ==== ગ્રેહાઉન્ડ લાઇન્સ શહેરના પૂર્વ ભાગમાં કોલંબિયાને આંતરશહેરી બસ પરિવહન પ્રદાન કરતી ગર્વાઇસ સ્ટ્રીટ પર એક સ્ટેશન સંચાલિત કરે છે. == શહેરના મધ્યભાગનો પુનરોદ્ધાર == [[ચિત્ર:Lady Street edited.jpg|thumb|right|ઐતિહાસિક કોનગારી વિસ્ટા ડિસ્ટ્રિકટ ડાઉનટાઉનમાં લેડી સ્ટ્રીટ]] કોલંબિયા શહેરે તાજેતરમાં પુનર્વિકાસની અનેક યોજનાઓ પૂર્ણ કરી છે અને બીજા અનેક યોજના બનાવી છે. <ref>[http://free-times.com/index.php?cat=121304064644348&amp;z_Issue_ID=11012601101081567&amp;ShowArchiveArticle_ID=11012601101944477&amp;Year=2010 આર્ચીવઝ- સેલીંગ ધી નોર્થ કોલંબિયા ટીફ, સીટી કાઉન્સીલ મેમ્બરસ પુશ ઓન.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110711024958/http://free-times.com/index.php?cat=121304064644348&z_Issue_ID=11012601101081567&ShowArchiveArticle_ID=11012601101944477&Year=2010 |date=2011-07-11 }}. મુક્ત સમય (2010-01-26). 29 સપ્ટેમ્બર ના રોજ સુધારેલ</ref> કોંગારી વિસ્ટા, જે {{convert|1200|acre|km2|0|sing=on}}જિલ્લો કેન્દ્રીય વ્યાપાર જિલ્લા કોંગારી નદી તરફ આગળ વધે છે, ત્યાં અનેક ઐતિહાસિક ઇમારતોનો પુનરોદ્ધાર કરાયો છે. અમેરિકાના આન્તરવિગ્રહ દરમિયાન સંઘના બિલોને છાપવા ઉપયોગ કરાયેલા ગ્રેવાઇસ અને હુગેરના ફેડરલ પ્રિન્ટિંગ પ્લાન્ટના અનુકૂલનશીલ પુનઃઉપયોગ તરફ ધ્યાન આપવું યોગ્ય છે. પબ્લિક્સ કિરાણા દુકાનોની સાથે તેના સ્વરૂપને સંરક્ષિત કરવામાં શહેરએ સહયોગ કર્યો છે. જીતેલા કોલંબિયાને ઇન્ટરનેશનલ ડાઉનટાઉન એસોસિએશનનો એક પુરસ્કાર મળ્યો.<ref>[http://www.holmessmith.com/news/ : : : : એચએસડી, આઈએનસી. : : : :] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110712213831/http://www.holmessmith.com/news/ |date=2011-07-12 }}. હોલમેસસ્મિથ ડોટ કોમ (2005-09-12). 29 સપ્ટેમ્બર ના રોજ સુધારેલ</ref> વિસ્ટા જિલ્લામાં પણ એક નવું કન્વેન્શન સેન્ટર હિલ્ટન શરૂ થયું છે અને તાજેતરમાં એક રુથ ક્રિસ સ્ટેકહાઉસ શરૂ થયું છે. અન્ય મુખ્ય નિર્માણ ચાલી રહ્યાં છે અને તાજેતરમાં પૂર્ણ થયેલા નિર્માણમાં ઉચ્ચસ્તરીય કોન્ડો, શહેરી રહેઠાણો, હોટેલ, મિશ્ર ઉપયોગ થઈ શકે તેવા માળખા અને લેડી સ્ટ્રીટ સાથે એક હોલસેલ કોરિડોરની સ્થાપનાનો સમાવેશ થાય છે. [[ચિત્ર:MainStreetbanner.jpg|thumb|left|મેઇન સ્ટ્રીટમાં ફરી જીવન અને ઉત્સાહ ભરી દેવાના પ્રયાસ રૂપ કોલંબિયાના ડાઉનટાઉન લાઇટપોસ્ટ પર લગાવવામાં આવેલું બેનર "ન્યૂ મેઇન સ્ટ્રીટ"]] વિસ્ટાના મુખ્ય માર્ગ ગેર્વાઇસમાં જૂની ઇમારતોમાં હવે આર્ટ ગેલેરી, રેસ્ટોરાં, વિશિષ્ટ દુકાનો અને વ્યાવસાયિક ઓફિસ સ્થિત છે. ગેર્વાઇસના છેડા નજીક દક્ષિણ કેરોલિના સ્ટેટ મ્યુઝીયમ અને એડવેન્ચર ચિલ્ડ્રન્સ મ્યુઝીયમ છે. નજીકમાં જ વિદ્યાર્થીઓની ખાનગી હોસ્ટેલ અન્ય મકાન યોજના બની રહી છે. જૂનાં કેન્દ્રીય સુધારક સંસ્થાના સ્થાને થયેલ કેનાલસાઇડ ડેવલપમેન્ટ<ref>[http://www.CanalSideColumbia.com કેનલસાઈડ ડિપાર્ટમેન્ટ],</ref> ઉચ્ચ ગુણવત્તાયુક્ત છે. પૂર્ણ નિર્માણ પછી વિકાસમાં 750 મકાનો હશે અને એ કોલંબિયાના કિનાર સુધી પ્રવેશમાર્ગ પ્રદાન કરશે. વિસ્ટામાં હુગેર અને વિધાનસભાના માર્ગો વચ્ચે લેડી સ્ટ્રીટ અને પડોશી વિસ્તાર [http://www.fivepointscolumbia.com ફાઇવ પોઇન્ટ]ના પડોશી ક્ષેત્ર નવીનીકરણની યોજનામાંથી પસાર થઈ રહ્યાં છે, જેમાં મુખ્ય સ્વરૂપે અવરોધો અને ગટરોને દૂર કરવાની બાબતો સામેલ છે, તેમાં ઇંટોથી બનેલા ફૂટપાથ અને કોણીય પાર્કિંગ ઉમેરવામાં આવે છે. વિશેષ પુનરોદ્ધારની યોજના પ્રયાસ મેઇન સ્ટ્રીટ પર કેન્દ્રીત છે, જેણે 1990ના દાયકામાં વિભાગીય અને વિશિષ્ટ સ્ટોર્સનું પલાયન જોયું હતું. મેઇન સ્ટ્રીટને એક વખત ફરી જીવંત વાણિજ્યિક અને રહેણાંક કોરિડોર સ્વરૂપે સ્થાપિત કરવાનું અને થોડા વર્ષ અગાઉ પલાયન થઈ ગયેલા મોટા ભાગના વ્યવસાયોને મેઇન સ્ટ્રીટ પર ગેર્વાઇસથી બ્લેન્ડિંગ સ્ટ્રીટ સુધી સ્થાપિત કરવાનું લક્ષ્યાંક છે. હાલમાં મેઇન સ્ટ્રીટ પર પૂર્ણ થયેલા નોંધપાત્ર વિકાસમાં મુખ્ય અને ગેર્વાઇસ સ્ટ્રીટના ખૂણા પર 600 લાખ ડોલર ટાવરના એક 18 માળની બેન્ક અને 1441 મેઇન સ્ટ્રીટ ઓફિસ બિલ્ડિંગનું વેલ્સ ફાર્ગો બેન્ક (પહેલા વાચોવિયા બેન્ક)ના મિડલેન્ડ્સ મુખ્યાલય સ્વરૂપે નવીનીકરણ સામેલ છે. તાજેતરના વિકાસમાં પવિત્ર ટ્રિનિટી ગ્રીક રુઢિચુસ્ત ચર્ચ માટે એક નવું ગર્ભગૃહ, નીકેલોડિઓન થિયેટરનું સ્થાન પરિવર્તન અને ઐતિહાસિક એફિર્ડ બિલ્ડિંગમાં માસ્ટ જનરલ સ્ટોરને સ્થાન આપવાનું સામેલ છે. મેરિડિયન બિલ્ડિંગનું નિર્માણ વર્ષ 2004માં પૂર્ણ થયું હતું હતું, જે 17 માળનું ઓફિસ ટાવર છે અને તેના નિર્માણમાં 62 મિલિયન ડોલરનો ખર્ચ થયો હતો અને મેઇન અને લેડી સ્ટ્રીટના ખૂણા પર સ્થિત 40 મિલિયન ડોલર,{{convert|170000|sqft|m2|-3|sing=on}} નવ માળનું હેડક્વાર્ટર [http://firstcitizensonline.com/ ફર્સ્ટ સિટિઝન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100921040345/http://www.firstcitizensonline.com/ |date=2010-09-21 }} બેન્કનું નિર્માણ વર્ષ 2006માં પૂર્ણ થયું હતું. મેઇન અને વોશિંગ્ટન સ્ટ્રીટના ખૂણા પર સ્થિત ઐતિહાસિક પાલ્મેટો બિલ્ટિંગનું નવીનીકરણ કરવામાં આવ્યું અને જુલાઈ, 2008માં તેને શેરટન હોટેલના બુટિક સ્વરૂપે ફરી ખોલવામાં આવ્યું અને તેની બીજી તરફ વોશિંગ્ટન સ્ટ્રીટ પર સ્થિત ઐતિહાસિક રીપબ્લિક નેશનલ બેન્કની ઇમારતને શેરટન માટે બેઠકો અને ભોજનના સ્થાનમાં ફેરવવામાં આવી. 25 સપ્ટેમ્બર, 2007ના રોજ બોય્ડ પ્લાઝામાં સ્થિત કોલંબિયા મ્યુઝીયમ ઓફ આર્ટ<ref>{{Cite web |url=http://www.columbiamuseum.org/art/fountain.php |title=કોલંબિયા મ્યુઝયમ ઓફ આર્ટ |access-date=2010-12-21 |archive-date=2010-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100723124540/http://www.columbiamuseum.org/art/fountain.php |url-status=dead }}</ref>ની સામે એક નવો ફુવારો શરૂ કરવામાં આવ્યો અને મૂર્તિ સ્થાપિત કરવામાં આવી. એપોલોઝ કેસ્કેડના નામની આ મૂર્તિ 25 ફૂટ (7.6 મીટર) {{convert|25|ft|m|sing=on}}ઊંચી છે, જેની ડીઝાઇન પ્રસિદ્ધ શિલ્પી રોડની કેરોલે તૈયારી કરી હતી અને કુલિયર્સ કીનન રિયલ એસ્ટેટ ફર્મ પાસેથી પ્રાપ્ત નેતૃત્વ ભેટનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવી હતી. == અર્થતંત્ર == કોલંબિયાનું અર્થતંત્ર વૈવિધ્યપૂર્ણ છે, જેમાં મુખ્ય રોજગારદાતાઓમાં દક્ષિણ કેરોલિયની રાજ્ય સરકાર, [http://www.palmettohealth.org/ પાલ્મેટો હેલ્થ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101007084340/https://palmettohealth.org/ |date=2010-10-07 }} હોસ્પિટલ સીસ્ટમ, [http://www.southcarolinablues.com/bcbs/bcbs_redo.nsf બ્લૂ ક્રોસ બ્લૂ શીલ્ડ ઓફ એસસી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090703093552/http://www.southcarolinablues.com/bcbs/bcbs_redo.nsf |date=2009-07-03 }}, [http://www.palmettogba.com પાલ્મેટો જીબીએ ]અને દક્ષિણ કેરોલિના યુનિવર્સિટી સામેલ છે. ફોર્ચ્યુન 500માં સામેલ રાજ્યની એકમાત્ર કંપની એસસીએએનએ (SCANA) ઉપનગર કેઇસમાં સ્થિત છે. કોલંબિયા વિસ્તારમાં અન્ય મુખ્ય રોજગારદાતાઓમાં ફોર્ટ જેક્સન, જે અમેરિકાના સૈન્યની સૌથી મોટી અને સૌથી સક્રિય પ્રારંભિક શિક્ષણ સંસ્થા છે,<ref>[http://www.jackson.army.mil/!2009_pages/about/index.html ફોર્ટ જેકસન સાઉથ કેરોલિના] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100616082918/http://www.jackson.army.mil/%212009_pages/about/index.html |date=2010-06-16 }}. જેકસન.આર્મી.મીલ. 29 સપ્ટેમ્બર ના રોજ સુધારેલ</ref> [http://www.richlandone.org/ રિચલેન્ડ સ્કૂલ ડિસ્ટ્રિક્ટ વન], હ્યુમાના/ટ્રાઇકેર અને યુનાઇટેડ પાર્સલ સેવા સામેલ છે, જેમાં કોલંબિયા મહાનગર હવાઈમથક પર તેનું દક્ષિણપૂર્વીય પ્રાદેશિક કેન્દ્ર (સૌથી નાનું કેન્દ્ર)<ref>http://www.pressroom.ups.com/Fact+Sheets/UPS+Air+Operations+Facts</ref> સંચાલિત કરે છે. કોલંબિયા વિસ્તારમાં [http://www.squared.com/ સ્ક્વેયર ડી], સીએમસી સ્ટીલ, સ્પાઇરેક્સ સાર્કો, મિશેલિન, ઇન્ટરનેશનલ પેપર, પિરેલ્લી કેબલ્સ, હનીવેલ, વેસ્ટિંગહાઉસ ઇલેક્ટ્રિક, હર્સ્કો ટ્રેક, ટરને, ઇન્ટરનેટપ પોલિમર ગ્રૂપ યુનિયન સ્વિચ એન્ડ સિગ્નલ, સોલેક્ટ્રોન અને બોસ કોર્પોરેશન ટેકનોલોજી જેવા મુખ્ય ઉત્પાદકોની સુવિધા સામેલ છે. તે વિસ્તારમાં લગભગ 70 વિદેશી કંપનીઓ અને 14 ફોર્ચ્યુન 500 કંપનીઓ કાર્યરત છે. વર્ષ 2008માં કોલંબિયા મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારમાં કુલ સ્થાનિક ઉત્પાદન (GDP) 30.08 અબજ ડોલર હતું, જે રાજ્યનાં એમએસએએસમાં સૌથી ઊંચું હતું. <ref>{{Cite web |url=http://www.bea.gov/newsreleases/regional/gdp_metro/2009/pdf/gdp_metro0909.pdf |title=ઈકોનોમીક્સ સ્લોડાઉસ વાઈડસ્પેડ ઈન 2008 |access-date=2010-12-21 |archive-date=2010-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101021145432/http://bea.gov/newsreleases/regional/gdp_metro/2009/pdf/gdp_metro0909.pdf |url-status=dead }}</ref> [[ચિત્ર:FirstCitizensBankHQbuilding.jpg|thumb|left|મેઇન અને લેડી સ્ટ્રીટના કોર્નર પર ફર્સ્ટ સિટિઝન બેંક]]કોલંબિયામાં દેશની બીજી સૌથી મોટી પૂરક વીમા કંપની [http://www.coloniallife.com કોલોનિયમ સપ્લીમેન્ટલ ઇન્સ્યોરન્સ] સહિત અનેક કંપનીઓના રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય હેડક્વાર્ટર છે, જેમાં ફાર્માસ્યુટિકલ્સ ઉદ્યોગને વિવિધ સેવા પૂરી પાડતી જર્મનીની હોલોપેક ઇન્ટરનેશનલ, 30 અબજ ડોલર કરતાં વધારે અસ્કામતો કે સંપત્તિ ધરાવતી અને રાજ્યમાં હેડક્વાર્ટર ધરાવતી સૌથી મોટી બેન્ક એજી ફર્સ્ટ ફાર્મ ક્રેડિટ બેન્ક (અમેરિકામાં કૃષિ માટે ઋણ દેનારી સૌથી મોટી બિન-વ્યાવસાયિક બેન્ક, જે કૃષિ ધિરાણ વ્યવસ્થાનો એક ભાગ છે, જેની સ્થાપના વર્ષ 1916માં કોંગ્રેસે કરી હતી), રાજ્ય આધારિત બીજી સૌથી મોટી બેન્ક [http://www.firstcitizensonline.com ફર્સ્ટ સિટિઝન્સ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208085731/http://www.firstcitizensonline.com/ |date=2008-12-08 }}બેન્ક, આંતરરાષ્ટ્રીય ચિકિત્સા સોફ્ટવેર કંપની સ્પેક્ટ્રમ ચિકિત્સા, પરિવહનની પૂર્ણસેવા અને મૂળભૂત સુવિધાઓ પર સલાહ આપતી કંપની વિલ્બર સ્મિથ એસોસિએટ્સ અને એક મુખ્ય રાષ્ટ્રીય કાયદાકીય કંપની નેલ્સન મુલિન્સ સામેલ છે. અનેક સન્માનિક પ્રકાશનો અને સંસ્થાઓએ શહેરની અર્થવ્યવસ્થા અને સંભાવવાનાઓને ઓળખી છે. [http://www.forbes.com ફોર્બ્સ] 2009ની "વ્યાપાર અને કારકિર્દીના સર્વશ્રેષ્ઠ સ્થાન"ની યાદીમાં 200 મોટા મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારોમાં કોલંબિયાને 34મું સ્થાન મળ્યું હતું.<ref>{{Cite web |url=http://www.forbes.com/2009/03/25/best-cities-careers-bizplaces09-business-places_lander.html |title=#34 કોલંબિયા એસસી – ફોર્બસ ડોટ કોમ |access-date=2013-01-03 |archive-date=2013-01-03 |archive-url=https://archive.is/20130103004827/http://www.forbes.com/2009/03/25/best-cities-careers-bizplaces09-business-places_lander.html |url-status=live }}</ref> નાના વ્યવસાયોના સર્વશ્રેષ્ઠ સ્થાનો માટે વર્ષ 2010માં કરવામાં આવેલા એક અભ્યાસમાં Portfolio.com/Bizjournals દ્વારા રાષ્ટ્રના સૌથી મોટા 100 મેટ્રો વિસ્તારોમાં કોલંબિયાને 12મું સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. <ref>http://www.portfolio.com/resources/small-business-vitality-2010.pdf</ref> બિઝનેસ વીક સામયિકની વર્ષ 2009ની દેશમાં 40 સૌથી મજબૂત મેટ્રો અર્થવ્યવસ્થાની યાદીમાં કોલંબિયાને 14મું સ્થાન મળ્યું હતું.<ref>[http://images.businessweek.com/ss/09/10/1022_40_strongest_us_metro_economies/15.htm ફોર્ટી સ્ટ્રોન્ગ યુએસ મેટ્રો ઈકોનોમીક્સઃ કોલંબિયા, એસસી, બિઝનેસવીક.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100922092717/http://images.businessweek.com/ss/09/10/1022_40_strongest_us_metro_economies/15.htm |date=2010-09-22 }}. ઈમેઝીસ ડોટ બિઝનેસવીક ડોટ કોમ. 29 સપ્ટેમ્બર 2010 ના રોજ</ref> બિઝનેસ વીક સામાયિકની રાષ્ટ્રોમાં [http://images.businessweek.com/ss/09/10/1022_40_strongest_us_metro_economies/15.htm 40 શક્તિશાળી મહાનગરીય અર્થતંત્ર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100922092717/http://images.businessweek.com/ss/09/10/1022_40_strongest_us_metro_economies/15.htm |date=2010-09-22 }}ની 2009ની યાદીમાં કોલંબિયા 14માં ક્રમાંકે છે. [http://www.bizjournals.com/ બિઝજર્નલે ]કોલંબિયાને નોકરી શોધતા યુવાનો <ref>{{Cite web |url=http://www.bizjournals.com/specials/pages/77.html |title=બિઝજનરલસઃ રેન્ક ઓફ મિડિયમ મેટ્રોઝ ફોર યંગ એડલ્ટ જોબ સીકરઝ |access-date=2010-12-21 |archive-date=2010-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100801004128/http://www.bizjournals.com/specials/pages/77.html |url-status=dead }}</ref>માટે 105 મધ્યમ આકારના શ્રમ બજારોમાં 25મું સ્થાન આપ્યું છે અને તેના "જ્વેલ્સ ઓફ ધ સનબેલ્ટ"ના 77 મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારોમાં 15મું સ્થાન આપ્યું છે, જે "ગરમ મોસમ અને આરામદાયક જીવનશૈલીના મિશ્રણ" અનુસાર શહેરોને દરજ્જો આપે છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.bizjournals.com/edit_special/45.html |title=બિઝજનરલસઃ વિચ સીટી ઈઝ ધી જવેલ ઓફ ધી સનબેલ્ટ? – બિઝજનરલસ ડોટ કોમ |access-date=2010-12-21 |archive-date=2010-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100812221650/http://www.bizjournals.com/edit_special/45.html |url-status=dead }}</ref> સ્થાનિક અર્થવ્યવસ્થાની પ્રગતિના અભ્યાસમાં કુશળ એક કંપની [http://www.policom.com પોલિકોમ]એ તેના [http://www.policom.com/metrorank.htm ઇકોનોમિક સ્ટ્રેંથ રેન્કિંગના ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100617050652/http://policom.com/metrorank.htm |date=2010-06-17 }}વર્ષ 2009ના અંકમાં અમેરિકા વસતીગણતરી બ્યૂરો દ્વારા સૂચવેલ દેશના 366 મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારોમાં કોલંબિયા મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારને ટોચના 25 ટકામાં અને રાજ્યના મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારોમાં પ્રથમ સ્થાન આપ્યું હતું. == લોકો અને સંસ્કૃતિ == === વસ્તી-વિષયક માહિતી === {{USCensusPop |1880=10036 |1890=15353 |1900=21108 |1910=26319 |1920=37524 |1930=51581 |1940=62396 |1950=86914 |1960=97433 |1970=112542 |1980=101208 |1990=98052 |2000=116278 |estyear=Jul. 2008 |estimate=129033 }} વર્ષ 2000માં થયેલી વસતી ગણતરી પ્રમાણે, {{GR|2}}અહીંની કુલ વસતી 1,13,278 હતી અને અને 42,245 ઘર હતાં તથા શહેરમાં 22.136 કુટુંબો રહેતાં હતાં. ચોરસ માઇલ (358.5/km²) દીઠ વસતી ગીચતા 928.6 હતી. સરેરાશ 368.5/sq mi (142.3/km²) ઘનતામાં 46,142 ઘર છે. શહેરમાં જાતિની દ્રષ્ટિએ 49.22 ટકા ગોરા, 45.98 ટકા આફ્રિકન અમેરિકન, 1.73 ટકા એશિયન, 0.25 ટકા મૂળ અમેરિકન, 0.09 ટકા પેસિફિક આયલેન્ડર, 1.36 ટકા અન્ય જાતિના અને 1.36 ટકા બે કે તેથી વધુ જાતિના મિશ્ર લોકો છે. હિસ્પેનિક કે લેટિનોની કોઈ પણ જાતિના લોકોનું પ્રમાણ 3.03 ટકા છે. અહીં 42,245 ઘર હતાં, જેમાં 25.4 ટકામાં 18 વર્ષથી ઓછી વયના બાળકો તેમની સાથે રહેતાં હતાં, 31.5 ટકા સાથે રહેતાં પરણિત દંપતિ હતાં, 17.6 ટકામાં મહિલા ઘરની માલિક હતી અને પતિ વિના એકલી રહેતી હતી તથા 47.6 ટકા લોકો કુટુંબ વિનાના હતા. ૩૭ ટકા ઘરમાં રહેતા લોકો એકલા રહેતા હતાં અને 11.9 ટકા લોકો 65 વર્ષ કે તેનાથી વધુ ઉંમરના હતાં તેમજ એકલા રહેતા હતાં. સરેરાશ ઘરબારનું કદ 2.21 લોકો હતા અને સરેરાશ પારિવારિક સભ્યો 2.97 હતી. શહેરમાં ફેલાયેલી વસ્તીમાં 20.1 ટકા 18 વર્ષથી નીચેના વર્ષના હતા, 22.9 ટકા 18થી 24 વર્ષના, 30.1 ટકા 25થી 44 વર્ષના, 16.6 ટકા 45થી 64 વર્ષના અને 10.3 ટકા 65 વર્ષના કે તેથી વધુના વર્ષના હતા. મધ્યમ વયજૂથ 29 વર્ષની હતી. અહીં દર 100 મહિલા પર પુરુષોની સંખ્યા 96.2 હતી. 18 વર્ષથી નીચેની દર 100 મહિલા સામે 93.4 પુરુષો હતા. શહેરમાં સ્થિત નિવાસીઓની મધ્ય આવક 31,141 ડોલર હતી અને પરિવારદીઠ મધ્ય આવક ૩૯,589 ડોલર હતી. પુરૂષોની મધ્યમ આવક 30,925 ડોલર છે, જેની તુલનાએ સ્ત્રીઓની મધ્યમ આવક 24,679 ડોલર છે. શહેરની માથાદીઠ આવક 18,૮૫૩ ડોલર હતી. આ શહેરની માથાદીઠ આવક 18,853 ડોલર હતી. લગભગ 17 ટકા કુટુંબ અને 22.1 ટકા વસતી ગરીબી રેખા નીચે જીવતા હતા, જેમાં 18 વર્ષની વયના 29.7 ટકા અને 65 કે તેનાથી વધુ ઉંમરના 16.9 ટકા લોકો સામેલ હતા. === ધર્મ === દક્ષિણ અમેરિકાના મોટા ભાગના વિસ્તારો બાઇબલ બેલ્ટ સામેલ છે તેમ કોલંબિયાની વસતી મુખ્યત્વે પ્રોટેસ્ટન્ટ ધર્મથી પ્રભાવિત છે. અહીંના લોકો પર દક્ષિણી બેપ્ટિસ્ટનું પ્રભુત્વ છે. ત્યારબાદ સૌથી વધુ લોકો મેથોડિસ્ટ સંપ્રદાય સાથે સંબંધિત છે. બાકીના લોકો પ્રોટેસ્ટન્ટ સંપ્રદાયની સાથે રોમન કેથોલિક ચર્ચ વચ્ચે વહેંચાયેલો છે. ગ્રીક રૂઢિચુસ્ત (ઓર્થોડોક્સ) ચર્ચ દર વર્ષે સપ્ટેમ્બરમાં એક મોટો [http://www.columbiasgreekfestival.com/ ગ્રીક મહોત્સવ ]યોજે છે. ત્યાં ધ ચર્ચ ઓફ જીસસ ક્રાઇસ્ટ ઓફ લેટર-ડે સેન્ટ્સ (મોર્મોનોં) માટે એક મંદિર છે. કોલંબિયામાં ત્રણ યહુદી સિનગોગ (ઉપાસનાગૃહ) છે, [http://www.midnet.sc.edu/Beth%5FShalom/ બેથ શેલોમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100913035308/http://www.midnet.sc.edu/beth%5Fshalom/ |date=2010-09-13 }} (રૂઢિચુસ્ત), [http://www.tolsc.org/ ટ્રી ઓફ લાઇફ કોંગ્રગ્રેશન ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110522113351/http://www.tolsc.org/ |date=2011-05-22 }}(સુધાર) અને [http://www.chabadofsc.com/templates/articlecco.htm/aid/456236/jewish/Cong.-Beit-Midrash.html ચાબાદ લર્નિંગ શૂલ ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}(કટ્ટરપંથી), જે એકબીજાથી લગભગ સો ગજના અંતરે સ્થિત છે. શહેરમાં પાંચ મસ્જિદો પણ છે. === પ્રસિદ્ધ મૂળ નિવાસી અને સ્થાનિકો === પ્રસિદ્ધ લોકો અને કોલંબિયો સાથે જોડાયેલા સમૂહોમાં છેઃ <table><tr><td valign="top"> {| |- | valign="Top" | * અભિનેતા અઝીઝ અન્સારી * અભિનેતા માઇક કોલ્ટર * પલ્મેડ ઓરમાં અભિનેતા માઇકલ ફ્લેસસ * અભિનેતા લી થોમ્પસન યંગ * અભિનેતા પોલ બિન્યામીન * અભિનેતા સ્કોટ હોલ્રોચ્ડ * અભિનેતા રોબ હ્યુબેલ * અભિનેત્રી એન્જલ કાંવેલ * અભિનેત્રી ક્રિસ્ટિન ડેવિસ * અભિનેત્રી એલિસન મુન્ન * અભિનેત્રી મેરી લુઇસ પાર્કર * કલાકાર બ્લૂ સ્કાઈ * કલાકાર મેરીના ડ્રુસૈકીસ * કલાકાર રેબેક્કા ફેઈથ વોર્ધન * કલાકાર ગાઈ લિપ્સ્કોમ્બ * અંતરિક્ષ યાત્રી ચાર્લ્સ એફ બોલ્ડેન, જૂનિયર * એથલેટ '''(USL)''' જૈચ પ્રિન્સ * એથલેટ '''(MLB )''' બ્રૂસ ચેન * એથલેટ '''(NFL) ''' રિચર્ડ સેમુર * એથલેટ '''(NFL) ''' માઇકલ બોલ્વેયર * એથલેટ '''(NFL)''' પીટર બોલ્વેયર * એથલેટ '''(NFL) ''' ડ્યુસ સ્ટાલે * એથલેટ '''(NFL)''' સૈમ્કન ગાડો * એથલેટ ('''NFL''' , પૂર્વ), બ્રાડ એડવર્ડ્સ, સુપર બોલ XXVI સભ્ય, વોશિંગ્ટન રેડસ્કિન્સ, વિજેતા ટીમ * એથલેટ '''(NBA) ''' જર્માઇન ઓ નીલ * એથલેટ ('''NBA''' , પૂર્વ) એલેક્સ અંગ્રેજી * એથલેટ ('''NBA''' , પૂર્વ) ટય્રોં કોર્બિન * એથલેટ ('''NBA''' , પૂર્વ) ઝેવિયર મૈકડેનિયલ * એથલેટ બી જે મૈકી * એથલેટ ('''[[વિશ્વ કુસ્તી મનોરંજન|WWE/WWF]] ''' , પૂર્વ મહિલા ચેમ્પિયન) ધ ફેબ્યુલસ મૂલ્લા * એથલેટ ('''WWF/WCW ''' , પૂર્વ ટેંગ ટીમ ચેમ્પિયન) ધ પેટ્રિયટ | valign="Top" | * લેખક ટોમ પોલેન્ડ ''સપેલોઃ ફોરબિડન આઇલેન્ડ'' * કેથોલિક કાર્ડિનલ જોસેફ બર્નાડિન * આંતરવિગ્રહના પૂર્વ સૈનિક મેક્સી ગર્ગ * આંતરવિગ્રહના પીઢ સૈનિક એલેક્ઝાન્ડર કેવેસ હસ્કેલ * કોચ (સ્વિમિંગ, ઓલમ્પિક ચેમ્પિયન માઇકલ ફેલ્પ્સ) બોબ બાઉમેન * કોચ (ફૂટબોલ, કોલેજ) સ્ટીવ સ્પુરિયર * ફિલ્મ નિર્દેશક અને કોરિયોગ્રાફર સ્ટેનલી ડોનેન * નેક્સ્ટ ઓફ કિન રજિસ્ટ્રી (NOKR)ના સ્થાપક માર્ક કર્ને * મ્યુઝિક બેન્ડ (રેગ્ગે) ધ મૂવમેન્ટ * મ્યુઝિક બેન્ડ (અલ્ટરનેટિવ રોક) બેન્ડ ઓફ હોર્સિસ * મ્યુઝિક બેન્ડ (પોસ્ટ- ગ્રંજ /હાર્ડ રોક) ક્રોસફેડ * સંગીત રોક બેન્ડ (પોપ-રોક) હૂટી અને ધ બાઉલ્ફિશ * મ્યુઝિક બેન્ડ (હાર્ડકોર પંક), સ્ટ્રેચ આર્મ સ્ટ્રોંગ * મ્યુઝિક બેન્ડ (ડેથ મેન્ટલ), નાઇલ * સંગીતકાર અને ગીતકારસેમ્યુઅલ બીમ ઓફ આયર્ન એન્ડ વાઇન * સંગીતકાર અને ગીતકાર ડેનિયલ હોલે * સંગીતકાર (સેક્સોફોન, જાઝ) ક્રિસ પોટર * સંગીતકાર (ટ્રોમબોન, બંક) ફ્રેડ વેસ્લી * સંગીતકાર (ટ્રોમબોન, જાઝ) રોન વેસ્ટ્રય * મ્યુઝિક બેન્ડ (હાર્ડકોર પંક), બોર્ડ સબબર્ન યુથ * નવલકથાકાર વિલિયમ મૂલ્ય ફોકસ * પિયાનોવાદક ફિલિપ બુશ * કવિ જેમ્સ ડિકી * રાષ્ટ્રપ્રમુખ (અમેરિકા) વુડ્રો વિલ્સન * વિજ્ઞાની ([[નોબૅલ પારિતોષિક|નોબલ પુરસ્કારક વિજેતા]]/ ગ્રેજ્યુએટ ઓફ ડ્રેહર હાઈસ્કૂલ) કેરી મુલ્લિસ * ગાયક (આર એન્ડ બી) એન્જી સ્ટોન * ગાયક (રેપર) લીલ રુ * ગાયક (રેપર) યુવા જીજ * ગાયક (બેન્ડ મેચબોક્સ ટ્વેન્ટીના મુખ્ય ગાયક) રોબ થોમસ |} </td></tr></table> === પડોશના વિસ્તારો === [[ચિત્ર:Elmwood Park.jpg|right|thumb|ઇલમવુડ પાર્ક નેબરહુડ]] {| |- | valign="Top" | * '''આર્સેનલ હિલ''' * '''કાંગરી વિસ્ટા''' * '''[http://www.hildrethus.com/cottontown/ કોટનટાઉન/બેલ્લેવ્યુ હિસ્ટોરિક ડિસ્ટ્રિક્ટ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100726214748/http://www.hildrethus.com/cottontown/ |date=2010-07-26 }}''' * '''[http://www.historic-earlewood.org/ યર્લવૂડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120222085950/http://www.historic-earlewood.org/ |date=2012-02-22 }}''' * '''એયુ ક્લૈરે''' * '''એલ્મવૂડ પાર્ક''' * '''[http://www.forest-hills.org/ ફોરેસ્ટ હિલ્સ]''' * '''ગ્રેન્બી મિલ વિલેજ ''' * '''હેથવૂડ''' * '''હેથવૂડ''' * '''[http://www.heritagewoodscolumbia.com હેરિટેજ વૂડ્સ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130606190048/http://heritagewoodscolumbia.com/ |date=2013-06-06 }}''' * '''[http://www.midnet.sc.edu/hrhna/ હોલીવૂડ-રોઝ હિલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100708131842/http://www.midnet.sc.edu/hrhna/ |date=2010-07-08 }}''' * '''કિંગ્સ ગ્રેટ ''' * '''લેક કેરોલિના''' * '''લોંગ ક્રીક પ્લાન્ટેશન''' * '''માર્ટિન લ્યુથર કિંગ (વેલી પાર્ક) ''' * '''મેલરોઝ હાઇટ્સ ''' | valign="top" | * '''[http://www.oldshandon.org/ ઓલ્ડ શૈન્ડન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100514015637/http://www.oldshandon.org/ |date=2010-05-14 }}''' * '''ઓલમ્પિયા મિલ વિલેજ ''' * '''[http://www.rosewoodcommunity.com/ રોઝવૂડ ]''' * '''[http://www.columbiasc.net/index.php?pageid=297 શેરવૂડ ફોરેસ્ટ ]''' * '''[http://www.simplyshandon.org/ શૈન્ડન ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101012013511/http://www.simplyshandon.org/ |date=2010-10-12 }}''' * '''ધ સમિટ ''' * '''સ્પ્રિંગ વેલી''' * '''[http://www.columbiasc.net/index.php?pageid=298 યુનિવર્સિટી હિલ ]''' * '''વેલ્સ ગાર્ડન ''' * '''[http://www.columbiasc.net/index.php?pageid=306 ઐતિહાસિક વેવર્લી ]''' * '''વ્હીલર હિલ''' * '''વાઇલ્ડવૂડ ''' * '''વિનચેસ્ટર ''' * '''વિનસ્લો ''' * '''વૂડલેક ''' * '''[http://www.woodlandsne.org/ ધ વુડલેન્ડસ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110907135232/http://woodlandsne.org/ |date=2011-09-07 }}''' * '''[http://www.columbiasc.net/index.php?pageid=307 યોર્કશાયર]''' |} === ખરીદી === કોલંબિયા વિસ્તારના મુખ્ય શોપિંગ સેન્ટર્સમાં કોલંબિયાના સેન્ટર અને સેન્ડહિલના ગામ ઉપરાંત આ વિસ્તારના થોડા નાના ગ્રાહક કેન્દ્ર પણ સામેલ છે. પડોશના ફાઇવ પોઇન્ટ્સ અનેક વ્યવસાયોનું કેન્દ્ર છે, જેની માલિકી સ્થાનિક લોકોની છે. આ વિસ્તાર કોલંબિયાના ઉદાર ગ્રાહકકેન્દ્ર સ્વરૂપે ઓળખાય છે. ગત વર્તે ફાઈ પોઈન્ટસે, આ ખરીદી અથવા નાઈટલાઈફ જિલ્લામાં 4 શૂટિંગ જોયા હતા. ડિવાઇન સ્ટ્રીટ કોરિડોર ગ્રાહક માટે વિશિષ્ટ ચીજ પૂરી પાડે છે, જેમાં કળા અને પ્રાચીન વસ્તુઓ સહિત ઘરની જરૂરતનો બધો સામાન અને પુરુષો, સ્ત્રીઓ અને બાળકોના કપડાં પણ સામેલ છે. ઐતિહાસિક કોંગારી વિસ્ટા જિલ્લો ગ્રાહકોને પ્રાચીન વસ્તુઓ, પૂર્વ (ઓરિએન્ટલ)કાલીન, આભૂષણો, મૂળ કળાકૃતિ, હાથથી બનેલા ફર્નિચર અને સંગ્રહ કરી શકાય તેવી ચીજો પૂરી પાડે છે. === પ્રસાર માધ્યમો === {{Expand section|TV stations|date=December 2008}} {{Unreferenced section|date=January 2010}} કોલિંબયાનું દૈનિક અખબાર છે ''ધ સ્ટેટ'' અને તેના વૈકલ્પિક અખબારોમાં ''ધ ફ્રી ટાઇમ્સ'' , ''ધ કોલંબિયા સ્ટાર'' , ''કોલંબિયા સિટી પેપર '' અને ''એસસી બ્લેક ન્યૂઝ '' સામેલ છે. ''કોલંબિયા મેટ્રોપોલિટન મેગેઝિન '' મહાનગરીય વિસ્તારોના સમાચારો અને ઘટનાઓ પર આધારિત એક પખવાડિક પ્રકાશન છે. ''ગ્રેટર કોલંબિયા બિઝનેસ મંથલી'' કોલંબિયાની સૌથી જૂની માસિક વ્યાપાર સામયિક છે,{{Citation needed|date=January 2010}} જેમાં આર્થિક વિકાસ, વ્યાપાર, શિક્ષણ અને કળા પર પ્રકાશ ફેંકવામાં આવે છે. ''ક્યૂ નોટ્સ'' એક દ્વિ-સાપ્તાહિક અખબાર છે, જે એલજીબીટી સમુદાય માટે ચાર્લોટ્ટમાંથી પ્રકાશિત થાય છે અને કોલંબિયામાં હોમ ડીલિવરી દ્વારા તેનું વિતરણ થાય છે. કોલંબિયા દક્ષિણ કેરોલિના શૈક્ષણિક ટેલીવિઝન અને ઇટીવી રેડિયો, રાજ્યના જાહેર ટેલીવિઝન અને જાહેર રેડિયો નેટવર્કની ઉત્પાદન સુવિધાઓનું હેડક્વાર્ટર છે. દક્ષિણ કેરોલિનામાં ઘરોની સંખ્યાના આધારે કોલંબિયા ત્રીજું સૌથી મોટું ટીવી બજાર બન્યું છે. સ્થાનિક રેડિયો સ્ટેશનો આ પ્રમાણે છેઃ {{Columbia AM}} === સાંસ્કૃતિક અને સાહિત્યિક કળા === [[ચિત્ર:ColumbiaMuseumofArt.jpg|thumb|right|કોલંબિયા મ્યુઝિયમ ઓફ આર્ટ]] [[ચિત્ર:EdVenture.jpg|thumb|right|એડવેન્ચર]] * '''[http://www.towntheatre.com/ ટાઉન થિયેટર]''' દેશનું સૌથી જૂનું સામુદાયિક થિયેટર છે જેનો સતત ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. તે દક્ષિણ કેરોલિના યુનિવર્સિટીના સંકુલ પાસે છે. તેની રંગશાળા ઐતિહાસિક સ્થાનોના રાષ્ટ્રીય રજિસ્ટરમાં સામેલ છે. વર્ષ 1917થી થિયેટરે મોટા પાયે સામાન્ય દર્શકોને સ્પર્શતા નાટકોની સંગીતસભર રજૂઆત કરી છે. * '''[http://www.trustus.org/ ટ્રસ્ટ્સ થિયેટર]''' કંપની કોલંબિયાની વ્યાવસાયિક થિયેટર છે. 20 વર્ષ અગાઉ સ્થાપાયેલ ટ્રસ્ટ્સ દક્ષિણ કેરોલિનાની રાજધાની શહેરમાં થિયેટરને એક નવું પરિમાણ પૂરું પાડે છે. પ્રોત્સાહકોને ન્યૂયોર્કના સ્ટેજ પરથી સીધા જ નવા દર્શાવવામાં આવતાં કાર્યક્રમોની સાથો સાથ કોલંબિયામાં ઉત્કૃષ્ટ કોટિના ભાગ્યેજ જોવા મળતાં કાર્યક્રમો પણ જોવાની તક મળી. * '''[http://www.nickelodeon.org/ નિકોલોડિઓન રંગમંચ]''' મુખ્ય અને પેંડલ્ટન માર્ગના ખૂણા પર દક્ષિણ કેરોલના યુનિવર્સિટીના સંકુલની સામે સ્થિત એક નાનું 77 બેઠક ધરાવતું ફ્રન્ટ થિયેટર છે. 1979 પછી કોલંબિયા ફિલ્મ સોસાયટી દ્વારા દેખાડવામાં આવતા "ધ નિક"માં દરરોજ સાંજે બે ફિલ્મો અને દર અઠવાડિયના ત્રણ દિવસ માટે એક વધારાનો મેટિની શોનું આયોજન થાય છે. દક્ષિણ કેરોલિનામાં ફક્ત નિક જ બિનવ્યાવસાયિક ફિલ્મ થિયેટર છે, જેનો હેતુ નફો રળવાનો નથી. અહીં દર વર્ષે 25,000 ફિલ્મપ્રેમીઓ આવે છે. * '''[http://www.columbiamarionettetheatre.org/ કોલંબિયા મેરિઓનેટ થિયેટરને ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101111005541/http://www.columbiamarionettetheatre.org/ |date=2010-11-11 }}''' રાષ્ટ્રમાં કઠપૂતળી કળાને સમર્પિત પ્રસિદ્ધ એકમાત્ર થિયેટર હોવાનું શ્રેય મળ્યું છે. * '''[http://www.scshakespeare.org/ ધ દક્ષિણ કેરોલિના શેક્સપિયર કંપની] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110311031617/http://www.scshakespeare.org/ |date=2011-03-11 }}''' સમગ્ર રાજ્યમાં શેક્સપિયર અને અન્ય ક્લાસિક નાટકોનું પ્રદર્શન કરે છે. * '''[http://www.workshoptheatre.com/ વર્કશોપ થિયેટર ઓફ ધ સાઉથ કેરોલિના] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100812080927/http://www.workshoptheatre.com/ |date=2010-08-12 }}''' વર્ષ 1967માં ખોલવામાં આવ્યું જ્યાં કલા નિર્દેશકોને તેમના શિલ્પનો અભ્યાસ કરવાની તક મળતી હતી. થિયેટર સંગીત્મક અને બ્રોડવે ભાડાનું પ્રદર્શન કરે છે અને કોલંબિયામાં નવી નાટ્યસામગ્રી પણ લાવે છે. * '''[http://www.imperfecttheatercompany.com/ ધ ઇમ્પરફેક્ટ થિયેટર કંપની ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110131144334/http://imperfecttheatercompany.com/ |date=2011-01-31 }}''' કોલંબિયાનું નવું થિયેટર છે, જેને રાજધાનીમાં જુલાઈ, 2006માં પહેલા નાટક "સમ અમેરિકન્સ એબ્રોડ"થી શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. ગ્રૂપનું લક્ષ્ય થિયેટર પ્રોડક્શન્સ દ્વારા "અધૂરી પણ જાગૃતિ આણતી પટકથા"નું પ્રદર્શન કરવાનું છે. * '''ધ સાઉથ કેરોલિના મ્યુઝીયમ ''' એક વિશાળ મ્યુઝીયમ છે જે વિજ્ઞાન, ટેકનિક, ઇતિહાસ અને કળાનું પ્રદર્શન કરે છે. આ રાજ્યનું સૌથી મોટું મ્યુઝિયમ છે અને દક્ષિણપૂર્વના સૌથી મોટા મ્યુઝીયમમાંનું એક છે. * '''[http://www.columbiamuseum.org/ ધ કોલંબિયા મ્યુઝીયમ ઓફ આર્ટ]''' આખું વર્ષ વિવિધ વિશેષતાઓ પર પ્રદર્શન કરે છે. હેમ્પટન અને મુખ્ય માર્ગના ખૂણા પર સ્થિત હોવાથી આ મ્યુઝીયમ કળા, વ્યાખ્યાન, ફિલ્મ અને પ્રવાસનું કેન્દ્ર બની ગયું છે. * '''એડવેન્ચર''' એ દક્ષિણમાં બાળકોનું વિશાળ મ્યુઝીયમોમાંનું એક છે અને દક્ષિણ કેરોલિનાનું સૌથી મોટું છે. અહીં ગર્વાઇસ સ્ટ્રીટ પર દક્ષિણ કેરોલિના સ્ટેટ મ્યુઝીયમ પાસે સ્થિત છે. મ્યુઝીયમ બાળકોને મજા કરાવવાની સાથે જાણકારી પ્રાપ્ત કરાવવા અને શીખવાની મંજૂરી આપે છે. * '''[http://www.cas.sc.edu/mcks/ મેક્સિસ્ક મ્યુઝીયમ]''' દક્ષિણ કેરોલિના યુનિવર્સિટીના સંકુલમાં સ્થિત છે. મ્યુઝીયમ હેરફેર કરીને કળા, વિજ્ઞાન, પ્રાદેશિક ઇતિહાસ અને લોકકળાના પ્રદર્શનોનું આયોજન કરે છે. * '''[http://www.state.sc.us/crr/ સંધિ અવશેષ રૂમ અને સૈન્ય મ્યુઝીયમ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070605122758/http://www.state.sc.us/crr/ |date=2007-06-05 }}''' સંસ્થાન સમયથી લઈને અંતરિક્ષ યુગની શિલ્પકૃતિઓના સંગ્રહનું પ્રદર્શન કરે છે. મ્યુઝીયમ દક્ષિણ કેરોલિના સંઘ આધિન કળાકૃતિઓના વિવિધ સંગ્રહોનું પ્રદર્શન કરે છે. * '''રિચલેન્ડ કાઉન્ટી પબ્લિક લાઇબ્રેરીને ''' વર્ષ 2001માં નેશનલ લાઇબ્રેરી સ્થાન આપવામાં આવ્યું, જે આ વિસ્તારના નાગરિકોને તેની મુખ્ય લાઇબ્રેરી અને નવ શાખાઓ દ્વારા સેવા પૂરી પાડે છે. {{convert|242000|sqft|m2|-2|sing=on}}મુખ્ય લાઇબ્રેરી પાસે પુસ્તકોનો વિશાળ સંગ્રહ છે જે સંદર્ભ સેવાઓ પૂરી પાડે છે. અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરે છે. બાળકોને નવા સંગ્રહનું કેન્દ્ર છે અને કળાકૃતિઓનું પ્રદર્શન કરે છે. * '''[http://www.statelibrary.sc.gov/ ધ સાઉથ કેરોલિના સ્ટેટ લાઇબ્રેરી ]''' દક્ષિણ કેરોલિનાના તમામ નાગરિકોને દરેક કાઉન્ટીમાં સ્થિત જાહેર પુસ્તકાલયો દ્વારા આંતરપુસ્તકાલય ઋણ સેવાનો ઉપયોગ કરતાં લોકોને પુસ્તકાલય સેવા પૂરી પાડે છે. * '''[http://www.columbiacityballet.com/ ધ કોલંબિયા સિટી બેલેટ ]''' કંપની છે, જે દર વર્ષે 80 મુખ્ય પ્રદર્શન કરે છે. જોફ્રી બેલેટ અને અમેરિકન બેલે થિયેટરના કલાત્મક પૂર્વ નિર્દેશક વિલિયમ સ્ટારેટ હવે કંપની ચલાવે છે. કોલંબિયા સિટી બેલેટનું લક્ષ્ય "દક્ષિણ કેરોલિના અને દક્ષિણપૂર્વના દર્શકોમાં સર્વોત્તમ શ્રેણીના બેલેટ અને નર્તકોને સર્વોત્તમ શ્રેણીની નૃત્ય તાલીમ" ઉપલબ્ધ કરાવવાનું છે.<ref>[http://www.columbiacityballet.com/company/ કોલંબિયા સીટી બેલેટ // કંપની.] કોલંબિયાસીટીબેલેટ ડોટ કોમ. 29 સપ્ટેમ્બર 2010 ના રોજ સુધારેલ </ref> * '''ધ સાઉથ કેરોલિના ફિલહાર્મોનિક ઓર્કેસ્ટ્રા''' કોલંબિયાનું સ્થાનિક ઓર્કેસ્ટ્રા છે. દર વર્ષે ફિલહાર્મોનિક આખી સીઝનમાં ઓર્કેસ્ટ્રા પ્રદર્શન કરે છે. પ્રસિદ્ધ સંગીતકાર કોલંબિયામાં આવીને ઓર્કેસ્ટ્રા સાથે અતિથિ કલાકારો સ્વરૂપે પ્રદર્શન કરે છે. <ref>[http://www.scphilharmonic.com/about/history.aspx ઇતિહાસ | દક્ષિણ કારોલિના ફિલહારમોનીક]. સ્કફીલહારમોનીક ડોટ કોમ. સુધારો 2010-09-29.</ref> મોરિહિકો નાકાહારાને એપ્રિલ, 2008માં ફિલહાર્મોનિકનના નવા સંગીત નિર્દેશક બનાવવામાં આવ્યાં છે. * '''[http://www.columbiacityjazz.com/ ધ કોલંબિયા સિટી જાઝ ડાન્સ કંપની]''' ની સ્થાપના વર્ષ 1990માં કલાત્મક નિર્દેશક ડેલ લેમે કર્યું હતું અને [http://www.dancespirit.com/ ડાન્સ સ્પિરિટ મેગેઝિને ]તેને "અમેરિકાની ટોચની 50 ડાન્સની કંપનીઓ"માં સ્થાન આપ્યું હતું. કોલંબિયા સિટી જાઝ આધુનિક, ગીતાત્મક અને આધુનિક જાઝ નૃત્યશૈલીઓમાં કુશળ છે અને સ્થાનિક, પ્રાદેશિક, રાષ્ટ્રીય સ્તરે, સ્પર્ધાઓ, સામુદાયિક કાર્યો, પ્રદર્શોનમાં ભાગ લે છે તથા [[સિંગાપુર|સિંગાપોર]], પ્લોવિદ, [[બલ્ગેરિયા]] અને [[ઑસ્ટ્રિયા|ઓસ્ટ્રિયામાં]] આંતરરાષ્ટ્રીય પર્યટનમાં પ્રદર્શન કર્યું છે.<ref>[http://www.columbiacityjazz.com/jazz-dance-company/index.cfm ધી કોલંબિયા સીટી જેઝ ડાન્સ કંપની] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101026170600/http://columbiacityjazz.com/jazz-dance-company/index.cfm |date=2010-10-26 }}. કોલંબિયાસીટીજાઝા ડોટ કોમ સુધારો 2010-09-29.</ref> * '''[http://www.columbiachoralsociety.org/ ધ કોલંબિયા કોરલ સોસાયટી]''' વર્ષ 1930થી સમુદાયમાં પ્રદર્શન કરી રહી છે. ડો. વિલિયમ કાર્સવેલના નિર્દેશનમાં ગ્રૂપ સંગીતની કામગીરીને પ્રોત્સાહન અને રસ પેદા કરવામાં અને વ્યાપક સ્વરૂપે રિહર્સલમાં સક્રિય હોવાથી તથા ભજનસંગીતને ગાયનમાં સામેલ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. === બગીચાઓ અને ખુલ્લામાં મનોરંજનની તકો === [[ચિત્ર:FinlayPark.jpg|300px|thumb|left|ફિનલે પાર્ક]] પ્રદેશનો સૌથી પ્રખ્યાત બગીચો, '''ફિનલે પાર્ક''' માં, તહેવારોથી માંડી રાજકીય રેલીઓ અને રોડ રેસથી માંડી ઇસ્ટર સનરાઇઝ સ ર્વિસના કાર્યક્રમો યોજાય છે. આ {{convert|18|acre|m2|sing=on}}બગીચો બે જીવન જીવ્યું છે. પ્રથમ 1859માં સિડની પાર્ક તરીકે કોલંબિયાના શહેર સુધરાઇ પ્રતિનિધી એલગ્રોન સિડની જહોન્સનના નામ પરથી નામકરણ પામ્યુ, જે બહુ ટૂંકાગાળા માટે રહ્યું. આન્તરવિગ્રહ પછીના સમયગાળામાં પાર્કની હાલત ખૂબજ કથળી અને છેક 20મી સદીના અંત ભાગ સુધી વાજિયક સ્થળ તરીકે જ તેનો ઉપયોગ થયો. 1990માં પાર્કને ફરી ખુલ્લો મુકાયો. હવે તેનો ઉપયોગ કીડઝ ડે, ધ સમર કોનસર્ટ સિરીઝ, જેવી અનેક વિધ પ્રવૃત્તિઓના આયોજન માટે થાય છે. 1992માં પાર્કનું ફિનલે પાર્ક તરીકે કોલંબિયાના ભૂતપૂર્વ મેયર કીર્કમેન ફિનલેની યાદમાં પુનઃ નામકરણ કરવામાં આવ્યું. જેમને ઐતિહાસિક કોનગ્રી વિસ્ટા જિલ્લામાં મુખ્ય માર્ગ અને નદીની વચ્ચે આવેલા ઉપેક્ષિત પાર્ક જે સિડની પાર્ક તરીકે ખ્યાત હતો. [[ચિત્ર:Memorial Park.jpg|300px|thumb|right|મેમોરિયલ પાર્ક]] '''મેમોરિયલ પાર્ક''' {{convert|4|acre|m2|adj=on}}મુખ્ય માર્ગ અને નદી વચ્ચેના કોનગ્રી વિસ્ટાના મુખ્ય જમીન ભાગ પર સ્થિત છે. જેના છેડે હેમ્પટન, ગેડ્સડેન, વોશિંગ્ટન છે અને ફિનલે પાર્કના દક્ષિણે વેને માર્ગ આવેલો છે. પાર્કનું પુનઃનિર્માણ જેમને દેશના માટે બલિદાનો આપ્યા હતા તેમના સ્મારક તરીકે કરાયું છે અને હાલમાં અહીં યુએસએસ કોલંબિયા યુદ્ધ જહાજ અને તેના પર સેવા આપનાર [[બીજું વિશ્વ યુદ્ધ|બીજા વિશ્વ યુદ્ધના]] શહીદો, બીજા વિશ્વ યુદ્ધના ચીન-ભારતના વીરો, ડિસેમ્બર 7, 1941ના પર્લ હાર્બર હુમલામાં શહીદ થયેલ જવાનો જેઓ દક્ષિણ કેરોલિનાના હતા, અને દક્ષિણ કેરોલિનાના યાતના કેમ્પોમાં પારાવાર યાતનાઓ ભોગવી આઝાદ થયેલા તેમના તથા વિયેતનામ યુદ્ધના અનુભવી વીરોના સ્મારકો છે. પાર્કનું લોકાર્પણ 1986માં દક્ષિણ કેરોલિના વિયેતનામ સ્મારકના લોકાર્પણ સાથે થયું હતું. જૂન 2000માં, કોરિયન યુદ્ધનું સ્મારક પણ અહીં સ્થાપવામાં આવેલું. '''ગ્રેનબી પાર્ક ''' 1998માં સ્થાનિક રહીશોને નદી સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓની સવલત પૂરી પાડવાના હેતુથી કોલંબિયાની નદીઓના પ્રવેશદ્વાર તરીકે વિકસાવાયો. ગ્રેનબી ત્રણ નદીઓના ત્રિભેટે આવેલો લાંબો હરિયાળો પટ્ટો છે, જે અંતમાં હાલના રિવરફ્રન્ટ પાર્કમાં જઇને મળે છે. ગ્રેન્બી {{convert|24|acre|m2|sing=on}}સપાટ પટ્ટીવાળા પાર્કમાં જેમાં નાની હોડીઓ ચાલી શકે તેવા નાળા, માછામારીના સ્થળો, સેતુઓ અને કોનગ્રી નદીના કિનારે આવેલી ½ માઇલ લાંબી કુદરતી પગદંડી આવેલી છે. કોલંબિયાના મઘ્યભાગમાં [http://www.fivepointscolumbia.com/ ફાઇવ પોઇન્ટ્સ] જિલ્લામાં અમેરિકામાં નાગરિક હક્કોના સૌથી ખ્યાતનામ નેતા માર્ટીન લ્યુથર કિંગ જુનિયરને સમર્પિત '''માર્ટીન લ્યુથર કિંગ જુનિયર પાર્ક ''' આવેલો છે. પૂર્વે વેલી પાર્ક તરીકે ઓળખાતો આ પાર્ક, ઐતિહાસિક રીતે ગોરાઓ માટે મોટા ભાગે પ્રતિબંધિત તરીકે જાણીતો હતો. પ્રગતિશીલ અને ભાઈચારાના પ્રતિક તરીકે શહેર વતી, નાગરિક જૂથો અને વિવિધ સ્થાનિક રહીશોના સૂચનથી 1980માં આ પાર્કનું નામકરણ માર્ટીન લ્યુથર કિંગની યાદમાં કરવામાં આવ્યું. પાર્કમાં પાણીના સુંદર સ્થાપત્યો અને કોમ્યુનિટી સેન્ટર આવેલાં છે. પાર્કના આંતરિક હિસ્સા તરીકે જાન્યુઆરી 1996માં સ્ટોન ઓફ હોપ સ્થાપત્યની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. જેના પર 1964માં નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર સ્વીકારતી વખતે કિંગે આપેલાં વક્તવ્યના અંશો અંકિત કરવામાં આવ્યા છે. "ઇતિહાસ દેશો અને વ્યક્તિઓ દ્ધારા અપનાવાયેલી નફરતથી ભરેલા આત્મપતનના માર્ગના કાળની માળામાં ગુંચવાયેલો છે. પ્રેમ એ વિશ્વની સમસ્યાઓના ઉકેલની એકમાત્ર ચાવી છે." કોલંબિયાના સૌથી શ્રેષ્ઠ સ્થળોમાંનું એક '''રિવરબેન્ક ઝૂ અને ગાર્ડન ''' છે. રિવરબેન્ક ઝૂ સલુદા નદીના કિનારે સ્થિત 2000 જેટલાં પ્રાણીઓને કુદરતી રહેઠાણ પૂરું પાડતું અભ્યારણ છે. નદીના પેલે પાર, {{convert|70|acre|m2|sing=on}}વનસ્પતિના બગીચા આવેલા છે, જે બગીચા, જંગલપ્રદેશ, વનસ્પતિના એકત્રિકરણ સ્થળ અને નષ્ટ પામેલા અવશેષોનું સંગ્રહસ્થાન છે. રિવરબેન્ક અમેરિકાના સૌથી શ્રેષ્ઠ પ્રાણીસંગ્રહાલયો<ref>[http://www.metrospirit.com/index.php?cat=121304064644348&amp;z_Issue_ID=11022406083121686&amp;ShowArchiveArticle_ID=11010207083019536 આર્ચીવઝ – અમેરિકાઝ બેસ્ટ ઝૂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923164859/http://metrospirit.com/index.php?cat=121304064644348 |date=2010-09-23 }}. મેટ્રો સ્પીરીટ. સુધારો 2010-09-29.</ref>માં અગ્રીમ મનાય છે અને જે દક્ષિણ-પૂર્વનું પ્રમુખ પ્રવાસન આર્કષણનું કેન્દ્ર છે.<ref>[http://www.lex-co.com/departments/Finance/Documents/CAFR2002.pdf વાર્ષિક ફાન્નાનસીયલ રીપોર્ટ ફોર ધી ફીસકલ યર એન્ડેડ જૂન 30, 2002, ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305041236/http://www.lex-co.com/departments/Finance/Documents/CAFR2002.pdf |date=2012-03-05 }}, કન્ટ્રી ઓફ લેક્સીગ્ટન, દક્ષિણ કારોલિના</ref> આ પ્રાણીસંગ્રહાલયે 2009ના વર્ષમાં 10 લાખથી વધુ પ્રવાસીઓને આર્કષ્યા હતાં. <ref>હોલેમન, જોય (2010-01-16) [http://www.thestate.com/2010/01/16/1112673/zoo-attracts-more-than-a-million.html ઝૂ એટરેક્સ મોર ધેન એ મિલિયન વિઝિટર ઈન 2009- લોકલ/મેટ્રો ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323183025/http://www.thestate.com/2010/01/16/1112673/zoo-attracts-more-than-a-million.html |date=2010-03-23 }}. ધીસ્ટેટ ડોટ કોમ. સુધારો 2010-09-29.</ref> દક્ષિણ કેરોલિનામાં સર્પાકાર કોંગારી નદીના કાંઠે, '''કોંગારી નેશનલ પાર્ક ''' આવેલું છે, જેમાં અતિ મહત્વનાં વૃક્ષો, પ્રાચીન જંગલ, સુંદર કુદરતી દૃશ્યો અને વિવિધ વનસ્પિત અને પ્રાણી સૃષ્ટિ વસેલી છે. અમેરિકામાં આવેલા સૌથી મોટા જૂના-વિકસિત તળિયા ધરાવતાં સખત લાકડા જંગલોની હારમાળાથી આ {{convert|22200|acre|km2|0|sing=on}}પાર્ક રક્ષાયેલો છે. પાર્ક આંતરરાષ્ટ્રીય જૈવિક અભ્યારણ છે. જે સખત લાકડા અને ઊંચા ચીલના વૃક્ષો, વરસાદી પુરના જંગલો અને આકાશ આંબતા વૃક્ષોના લાંબી વડવાઈઓ અને ઉત્તરી અમેરિકાના કેટલાક સૌથી ઊંચા વૃક્ષોનું ઘર છે. કોંગારી રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓ માટે અભયારણ્યસ વૈજ્ઞાનિકો માટે સંશોધનનું સ્થળ, અને સ્વસ્થ વિશાળ ગોઠવણીમાં ચાલવા અને આરામ કરવાની જગ્યા પૂરી પાડે છે. '''સીસક્વીસેન્ટેનિયલ સ્ટેટ પાર્ક''' , {{convert|1419|acre|km2|0|sing=on}}સુદંર પગદંડીઓ અને મોહક {{convert|30|acre|m2|sing=on}}તળાવોથી ભરપૂર પિકનીક સ્થળ છે. કોલંબિયા ડાઉનટાઉન અને ત્રણ આંતરરાજય ધોરીમાર્ગોની નિકટતાના કારણે આ પાર્ક સ્થાનિકો તથા પ્રવાસીઓ તમામને આર્કષે છે. સીસક્વીસેન્ટેનિયલ પરિવારોના પુનઃમિલન અને જૂથો પ્રવાસ માટે આર્કષક સ્થળ મનાય છે. કુદરતની મૂળભૂત સમજ આપતા વિશિષ્ટ સમજ આપતા કાર્યક્રમો અહીંનું વિશેષ આકર્ષણ છે. પાર્કમાં બે માળનું લાકડાનું મકાન છે, જે 18મી સદીનું છે, જેને 1969માં અહીં પુનઃસ્થળાંતરીત કરાયું હતું. રીચલેન્ડ કાઉન્ટીનું આ સૌથી જૂનું હયાત મકાન ગણાય છે. પાર્ક મૂળભૂત રીતે સિવિલિયન કન્ઝેર્વેશન કોર્પસ દ્વારા 1930માં બનાવાયું હતું. તેમની કામગીરીના પુરાવા હજુ પણ અહીં હયાત છે. નવેમ્બર 1996માં, [http://www.riveralliance.org/3rg.htm રિવર એલાયન્સે ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090319043415/http://riveralliance.org/3rg.htm |date=2009-03-19 }}લોકોને તેમની નદીઓથી જોડવા માટે {{convert|12|mi|km|0|sing=on}}લિનિયર પાર્ક સિસ્ટમનું સૂચન કર્યું હતું. જેને '''થ્રી રીર્વસ ગ્રીનવે ''' નામ અપાયું, અને સભ્ય (કેસે, કોલંબિયા અને પશ્ચિમ કોલંબિયાના શહેરોની) સરકારો એ એલાયન્સ દ્વારા સુચવાયેલા અંદાજે 18 મિલિયન ડોલરના ખર્ચની દરખાસ્ત તથા નાંણા પૂરા પાડવાની વ્યુહનીતિનો સ્વીકાર કર્યો હતો. જયારે ભંડોળ એકત્ર કરવાની કામગીરી ચાલી રહી હતી, તે દરમિયાન કોંગારી નદી પર સ્થિત હાલના કોલંબિયા શહેરના સ્થળ પર થ્રી રીર્વસ ગ્રીન વે પ્રોજેકટ માટે પાઇલોટ પ્રોજેકટની તક ઊભી થઇ. એલાયન્સને આ પ્રોજેકટ ડિઝાઇન કરવા અને સામાન્ય કોન્ટ્રાકેટર દ્વારા બાંધકામની પણ મંજૂરી અપાઇ. 1998માં સિસ્ટમના આશરે દોઢ માઇલ લાંબા ભાગને ખુલ્લો મુકાયો. જે {{convert|8|ft|m|sing=on}} પહોળા કોંક્રીટ રસ્તા, તોડફોડ ન થઇ શકે તેવી લાઇટ, કચરા પેટીઓ, ફુવારા, પિકનીકના બાકડા, નદી વગેરે નિહાળવા માટેના સ્થળો, માછીમારી માટેના સ્થળ, નાની હોળીઓ માટેના કિનારા સુધી લાવવાના સ્થળો, જાહેર આરામ કેન્દ્ર અને પાર્કિંગ જેવી સુવિધાઓથી સજ્જ છે. આ પ્રોજેકટે બાકીના તમામ પ્રોજેકટ માટે સર્વસામાન્ય માપદંડ પૂરા પાડયાં. સમયાંતરે, રસ્તાઓ ગ્રાન્બે થી રીવરબેન્ક ઝૂ સુધીના કરી દેવામાં આવશે. હોડી ચાલકો, રમતવીરો, માછીમારોને આ વિસ્તારમાં પ્રવેશ અપાશે અને વધારાનો મંનોરંજનના ઉપયોગ માટે રિવરફ્રન્ટના માઇલો લાંબા પટ સાથે આયોજન કરવામાં આવશે. [[ચિત્ર:EsplanadeatCanalside.jpg|left|thumb|300px|કોલંબિયા કેનાલ ખાતે ઇસ્પ્લેનડે ]] ઐતિહાસિક કોલંબિયા કેનાલની બાજુ પર, '''રિવરફ્રન્ટ પાર્ક ''' અઢી માઇલ લાંબી પગદંડી ધરાવે છે. કેનાલના બે છેડા એક જૂના રેલવે બ્રીજથી જોડાયેલા છે જેનો ઉપયોગ હવે માત્ર ચાલવાના રસ્તા તરીકે જ થાય છે. પાર્ક ચાલવા, દોડવા, સાયકલિંગ કરવા અને માછીમારી માટે જાણીતો છે. પગદંડીની કેડી પર પિકનીકના ટેબલ તથા બાકડા આવેલા છે. મુલાકાતીઓ અંતર માપી શકે તે માટે પગદંડી પર ચોક્કસ અંતર પર ચિન્હો મૂકાયા છે. પાર્ક પાલમેટો પગદંડીનો ભાગ છે, જે ગ્રીન વિલેથી કાર્લસ્ટોન સુધી સમ્રગ રાજયમાં પથરાયેલી છે. કોલંબિયા વિસ્તારમાં અન્ય પાર્કનો સમાવેશ થાય છેઃ * '''ડબલ્યુ. ગોર્ડોન બેલ્સેર અર્બોરેટમ''' * '''મેક્સી ગ્રેગ્ગ પાર્ક''' * '''હ્યાટ્ટ પાર્ક''' * '''અર્લેવુડ પાર્ક ''' * '''ગ્રાન્બી પાર્ક ''' * '''ઓવેન્સ ફિલ્ડ પાર્ક ''' * '''ગૌગ્નાર્ડ પાર્ક ''' * '''સાઉધન ઈસ્ટ પાર્ક''' * '''[http://www.state.sc.us/forest/refharb.htm હાર્બિસન સ્ટેટ ફોરેસ્ટ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100922102146/http://www.state.sc.us/forest/refharb.htm |date=2010-09-22 }}''' અને અતિથિનો સત્કાર કરવાના અન્ય પાર્ક. === તહેવારો અને વાર્ષિક કાર્યક્રમો === * '''[http://www.scstatefair.org ધ સાઉથ કોરોલિના સ્ટેટ ફેર ]''' દર વર્ષે ઓકટોબર મહિનામાં કોલંબિયામાં યોજાય છે. રાઇડ્સ, ભોજન અને રમતો સ્થાનિકો તથા બહારના મુલાકાતીઓને પણ આર્કષે છે. કલા, હસ્તકલા, ફૂલો તથા ઢોરઢાંખરના પ્રદર્શનથી મેળો ખીલી ઉઠે છે. * '''[http://www.stpatsinfivepoints.com/index.html સંત પેટ્રીક્સ ડે ફેસ્ટીવલ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050207145434/http://stpatsinfivepoints.com/index.html |date=2005-02-07 }}''' ચોક્કસપણે કોલંબિયાનો ફાઇવ પોઇન્ટમાં યોજાતો મનપસંદ તહેવાર છે. દર વર્ષે માર્ચ મહિનામાં યોજાતો આ તહેવાર જીવંત બેન્ડ, હસ્તકલા, કલા અને મનભાવન વાનગીઓના રસથાળથી ભરપૂર હોય છે. * '''રિવરફેસ્ટ સેલીબ્રેશન ''' એ દર વર્ષે વસંતઋતુની શરુઆતમાં ઊજવાતો વાર્ષિક તહેવાર છે. ઊજવણીમાં ૫કે રિવર રન, સંગીત મનોરંજન અને કલા અને હસ્તકળા અને ખાણીપીણીની આર્કષણ વ્યવસ્થા હોય છે. * '''ફિનલે પાર્ક ખાતે પૃથ્વી દિવસની ''' ઉજવણી દર વર્ષે વસંતઋતુમાં થાય છે. આ દિવસે પર્યાવરણ સંબંધિત બુથોનું પ્રદર્શન તથા પારંપરાગત ઊજવણીનું આયોજન થાય છે. * '''[http://www.scpride.org/ દક્ષિણ કારોલિના ગે એન્ડ લેસ્બિયન પ્રાઈડ]''' નામનો કાર્યક્રમ સપ્ટેમ્બર 2009ના બીજા સપ્તાહમાં યોજાયો હતો. જેમાં મુખ્ય પરેડ તથા શનિવારે ઉત્સવ યોજાયો. 12મી સપ્ટેમ્બરના રોજ "એસસી પ્રાઇડ" રાજયના ગે, લેસ્બિયન, બાયોસેકસ્યુલ તથા હિજડા(જીએલબીટી) જૂથના લોકોના નાગરિક હક્ક પ્રત્યે સામાન્ય જનતામાં જાગૃતિ કેળવવાના હેતુસર યોજાય છે. એસસી પ્રાઇડ સપ્તાહભર ચાલતો ઉત્સવ છે, જેમાં પ્રાઇડ પેજન્ટ અને બેંકવેટ જેવા કાર્યક્રમ ઉજવાય છે. * '''[http://www.artistavista.com/ આર્ટિસ્ટા વિસ્ટા ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128073701/http://artistavista.com/ |date=2011-01-28 }}''' 1990માં નાનકડા સ્ટુડિયો શોકેસથી શરુ થયા બાદ હાલ કલાકારો અને કલાસંગ્રાહકો માટે એક અતિ મહત્વનો કાર્યક્રમ બન્યો છે. જોકે સ્થાનિક કલાકારોનો આ કાર્યક્રમ માટે સિંહફાળો હોય છે, છતાં [[જાપાન]], [[રોમાનિયા]] અને [[પોલેંડ|પોલેન્ડ]] જેવા દેશોના કલાકારો પણ આ ઉત્સવમાં ભાગ લે છે. * '''[http://vivalavistasc.com/ વિવા લા વિસ્ટા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110202150152/http://vivalavistasc.com/ |date=2011-02-02 }}''' ડાઉનટાઉન કોલંબિયામાં કોંગારી વિસ્ટાના હૃદય-સમા વિસ્તારમાં યોજાતો ખાણીપીણી મહોત્સવ છે. જેમાં શહેરના લગભગ ચાર ભાગ જેમાં લિંકન સ્ટ્રીટથી લઈ લેડી ટુ સેનેટ અને ગ્રેર વિઝ સ્ટ્રીટના અનેક વિસ્તારમાં આ ઉત્સવ યોજાય છે. ઉત્સવમાં હળવુ સંગીત, ઠંડાપીણાની સાથે વિસ્ટના પ્રચલિત રેસોરેન્ટની પણ લિજ્જત પીરસવામાં આવે છે. * '''ગ્રીક ફેસ્ટીવલ ''' દર વર્ષે સપ્ટેમ્બર મહિનામાં ડાઉનટાઉન કોલંબિયા હોલી ટ્રીનીટી ગ્રીક ઓર્થોડોકસ ચર્ચ ખાતે યોજાય છે. પારંપરાગત ગ્રીક નૃત્ય, સંગીત, નાટક તથા ખાણી-પીણી ચાર દિવસના કાર્યક્રમનું ખાસ આર્કષણ રહે છે. * '''[http://www.irmookrastrut.com/ ઇરમો ઓકરા સ્ટ્રટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100924042211/http://irmookrastrut.com/ |date=2010-09-24 }}''' સપ્ટેમ્બર મહિનાના અંતમાં યોજાતો બે દિવસનો ઉત્સવ છે. ઉત્સવમાં બે દિવસનો સ્ટ્રીટ ડાન્સ, 10 K રોડ રેસ, ગોલ્ફ ટુર્નામેન્ટ, કલા અને હસ્તકલા પ્રર્દશનો, રાઇડ્સ અને ખાણીપીણીનું સુદંર આયોજન થાય છે. અને સાથે દક્ષિણ કારોલિનાની સૌથી મોટી ઉત્સવ પરેડ પણ યોજાય છે. * '''ફેમિલીફેસ્ટ''' , અગાઉ ગોસ્પેલફેસ્ટ તરીકે જાણીતો હતો જે ફિનલે પાર્કમાં વસંતના અંતમાં યોજાતી ઓપન એર કોનસર્ટ છે(સામાન્યતઃ મેના અંત અથવા જૂનની શરુઆતમાં યોજાય છે.). જેમાં હજારો શ્રોતાઓ અહીં આવે છે. કોનસર્ટ સ્થાનિક ગોસ્પેલ મ્યુઝિક રેડિયો સ્ટેશન [http://www.wfmv.com/ ડબલ્યુએફએમવી ]દ્વારા યોજાય છે જેમાં સ્થાનિક અને રાષ્ટ્રીય સ્તરના જાણીતા ગોસ્પેલ કલાકારો ભાગ લે છે. * '''[http://www.eauclairerenaissance.org/ ઇયુ કલેર રનેસન્સ ફેરનું ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014225719/http://eauclairerenaissance.org/ |date=2007-10-14 }}''' આયોજન 1998માં થયેલી તેની સ્થાપના બાદથી નિયમિત થાય છે. ઉતર કોલંબિયાના પડોશી ઇયુ કલેરની સિગ્નેચર ઇવેન્ટ તરીકે આ જલસો ખ્યાત થયો છે. ઉત્સવમાં રનેસ્નસ(કળા-સાહિત્યનું પુનર્જીવન) પરેડ અને આઉટડોર કોનસર્ટનું આયોજન થાય છે. * '''મેઇન સ્ટ્રીટ ઝાઝ ''' દરેક વસંતના અંતમાં કોલંબિયાના જાણીતા ઝાઝ કલાકારોને લાવે છે. * '''વિસ્ટા લાઇસ્ટ''' નવેમ્બરની મધ્યે દર વર્ષે યોજાય છે ઓપન હાઉસ વોકિંગ ટુર્સ અને રિસેપ્સેન, સ્થાનિક કલાકારોનું સંગીત મનોરંજન અને પ્રાચીન કોલંબિયા જિલ્લાની સફર આ જલસાના મુખ્ય આર્કષણો છે. * '''જયુબેલીઃ ફેસ્ટીવલ ઓફ હેરીટેજ ''' ઐતિહાસિક મેનસિમ્સ કોટેજ ખાતે એક દિવસ માટે યોજાય છે, જેનો હેતુ આફ્રિકન-અમેરિકન વારસાનું ગૌરવ કરવાનો છે. ઉત્સવમાં કલા અને હસ્તકળા, વાર્તાપઠન અને સંગીત અને નૃત્યના કાર્યક્રમો યોજાય છે. * '''અર્બન ટુરની ''' સ્થાપના 2007માં થઇ હતી. નિશુલ્ક એવા એક દિવસના આ કાર્યક્રમનો હેતુ કામના કલાકો બાદ મેઇટ સ્ટ્રીટના કોરીડોરને જીવંત રાખવાનો છે. સ્વ-માર્ગદર્શીત આ વોક્રીંગ ટૂરમાં સ્ટ્રીટ પર્ફોમર્સ અને સંગીતકારોનું જીવંત મનોરંજન, સ્થાનિક કલાકારો અને ડાઉનટાઉનના જીવનની એક ઝાંખી અને મેઇન સ્ટ્રીટના કેટલાક ઐતિહાસિક મકાનોની કથા સાંભળવાનો મોકો મળે છે. * '''[http://sepf.music.sc.edu/index.html સાઉથઇસ્ટર્ન પિયાનો ફેસ્ટીવલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101020110733/http://sepf.music.sc.edu/index.html |date=2010-10-20 }}''' દેશ અને દુનિયાના નવોદિત યુવા પિયાનિસ્ટ વચ્ચેની મોહક આંતરરાષ્ટ્રીય હરિફાઇ જોવાનો સુંદર અવસર છે. * '''ફિનલે પાર્ક સમર કોનસર્ટ સિરીઝ''' ફિનલે પાર્ક ખાતે ઉનાળામાં દર વર્ષે યોજાનારી કોનસર્ટ છે, જેમાં વિવિધ પ્રકારના કલાકારોનું સંગીત સાંભળવા મળે છે. === રમતગમત === <table><tr style="background:#adadad"><td> <td style="width:300px">'''ક્લબ''' </td><td> <td style="width:120px;text-align:left">'''રમત-ગમત''' </td><td> <td style="width:75px;text-align:left">'''સ્થાપના''' </td><td> <td style="width:270px;text-align:left">'''લીગ''' </td><td> <td style="width:180px;text-align:left">'''સ્થળ''' </td><td> </td></td></td></td></td></td></tr></table> <tr bgcolor="#ffffff'> <table><td style="width:250px">કોલંબિયા ઇનફર્નો</td><td> <td style="width:120px;text-align:left">આઇસ હોકી</td><td> <td style="width:75px;text-align:left">2001</td><td> <td style="width:270px;text-align:left">ઇસીએચએલ</td><td> <td style="width:180px;text-align:left">નક્કી કરવાનું બાકી*</td></td></td></td></td></table> <tr bgcolor="#ffffff'> <table><td style="width:250px">કોલંબિયા બ્લોફિશ </td><td> <td style="width:120px;text-align:left">બેઝબોલ</td><td> <td style="width:75px;text-align:left">2005</td><td> <td style="width:270px;text-align:left">કોસ્ટલ પ્લેન લીગ </td><td> <td style="width:180px;text-align:left">કેપીટલ સીટી સ્ટેડિયમ</td></td></td></td></td></table> <tr bgcolor="#ffffff'> <table><td style="width:250px">કોલંબિયા ઓલ્ડે ગ્રે </td><td> <td style="width:120px;text-align:left">રગ્બી યુનિયન</td><td> <td style="width:75px;text-align:left">1967</td><td> <td style="width:270px;text-align:left">યુએસએ રગ્બી </td><td> <td style="width:180px;text-align:left">પેટોન સ્ટેડિયમ</td></td></td></td></td></table> ''*'' ''કોલંબિયા ઇનફર્નો સંબંધી નોંધઃખાનગી '' નાંણા ભંડોળ દ્વારા પ્રવૃતિ ચલાવવાના પ્રયાસના ભાગરૂપ વર્ષ 2008-09, 2009-10, અને 2010-11 માટે ટીમે સ્વૈચ્છિક રીતે જ કામગીરી મોકુફ રાખી છે. ''ટીમે અગાઉ કેરોલિના કોલિસમમાં ભાગ લીધો હતો.'' <ref>[https://web.archive.org/web/20100608232013/http://www.thestate.com/2010/03/04/1185023/lights-still-out-for-inferno.html]. સુધારો 2010-10-12.</ref> દક્ષિણ કેરોલિના યુનિવર્સિટી પર રમતગમતના વિવિધ આયોજનો ઉપરાંત કોલંબિયા એ યુ.એસ. મહિલા અલિમ્પિક મેરેથોનનું 1996 અને 2000<ref>મેકીન્નીઝ, રોબર્ટ. (2010-03-02) [http://www.chron.com/disp/story.mpl/metropolitan/6892093.html મેરેથોનરઝ મેકીંગ અ રન ફોર 2012 ગેમ્સ ટુ સ્ટાર્ટ હીયર હુસ્ટન એન્ડ ટેક્સાસ ન્યુઝ ક્રોન ડોટ કોમ – હ્યુસ્ટર ક્રોનીકલ]. ક્રોન ડોટ કોમ. સુધારો 2010-09-29.</ref>માં અને 2007માં જુનિયર વાઇલ્ડ વોટર ચેમ્પિયનશીપનું પણ આયોજન કર્યુ હતું જેમાં યુરોપના અનેક કનૂ અને કયાક રેસર્સે(96) ભાગ લીધો હતો. <ref>[http://www.thestate.com/2007/10/08/194912/kayaking-competition-begins-in.html કાયાકીન્ગ કોમ્પીટીશન બીગીન્સ ઈન કોલંબિયા-બિલ્ડીંગ અવર સીટીઃ ક્વોલીટી ઓફ લાઈફ]{{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ધીસ્ટેટ ડોટ કોમ (2007-10-08). સુધારો 2010-09-29.</ref> કોલોનિયલ લાઇફ એરીના દ્વારા એનબીએ એકિસબિશન ગેમ્સનું પણ આયોજન કરાયું હતું.<ref>[http://www.nba.com/bobcats/recap_pacers_061024.html બોબકેટસઃરીકેપ_પાસેર્સ_061024]. એનબીએ ડોટ કોમ (2006-10-24). સુધારો 2010-09-29.</ref> == સ્થળો == [[ચિત્ર:ColonialLifeArena.jpg|thumb|left|કોલોનિયલ લાઇફ એરીના]] '''કોલંબિયા લાઇફ એરીના''' , જેનો પ્રારંભ વર્ષ 2002માં થયો, તે કોલંબિયાની પ્રીમીયમ એરીના અને એન્ટરટેઇનમેન્ટ ફસિલિટિ(મનોરંજન સ્થળ) છે. અહીં કોલેજ બાસ્કિટબોલની રમત માટે 18000ની બેઠક વ્યવસ્થા છે, જે દક્ષિણ કારોલિના રાજયની સૌથી મોટી એરીના અને દેશમાં ઓન-કેમ્પસ બાસ્કિટબોલ ફસિલિટિમાંથી દસમી સૌથી મોટી છે, જે મેન અને વિમિન યુએસસી ગેમકોક્સ ટીમોનું ઘર છે. દક્ષિણ કારોલિના યૂનિવર્સિટિના કેમ્પસ પર સ્થિત, આ ફેસિલિટિ પર કુલ 41 સ્વીટ્સ આવેલા છે, જેમાંથી ચાર એન્ટરટેઇન્ટમેન્ટ સ્વીટ્સ આવેલા છે, અને ફ્રાન્ક મેગુરે કલબ પાસે, 300ની કપેસિટિ ધરાવતા ફુલ-સર્વિસ હોસ્પિટાલિટિ રૂમ્સ છે. અહીં પેડેડ સીટિંગ, ટેક્નોલોજિકલી એડવાન્સડ સાઉન્ડ સિસ્ટમ, અને ફોર-સાઇડેડ વિડિઓ સ્કોરબોર્ડ પણ છે.<ref>[http://www.coloniallifearena.com/600/GeneralInformation.asp વેલકમ ટુ ધી ક્રોનીકલ લાઈફ એરેનાઃ અબાઉટઃ જનરલ ઈન્ફોરમેશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206171223/http://www.coloniallifearena.com/600/GeneralInformation.asp |date=2008-12-06 }}. કોલોનીકલલાઈફએરેના ડોટ કોમ. સુધારો 2010-09-29.</ref> [[ચિત્ર:Cola Met Conv Cntr.jpg|thumb|right|કોલંબિયા મેટ્રોપોલિટિન કન્વેન્શન સેન્ટર]] '''કોલંબિયા મિટ્રપોલિટન કન્વેન્શન સેન્ટર''' , જે દક્ષિણ કારોલિનાના એકમાત્ર ડાઉનટાઉન કન્વેશન સેન્ટર <ref>{{Cite web |url=http://www.columbiaconventioncenter.com/index2.cfm |title=કોલંબિયા કન્વેન્શન સેન્ટર |access-date=2010-12-21 |archive-date=2012-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222090035/http://www.columbiaconventioncenter.com/index2.cfm |url-status=dead }}</ref>તરીકે 2004માં ખુલ્લુ મુકાયુ હતું, {{convert|142500|sqft|m2|-1|sing=on}}આધુનિક, સ્ટેટ-ઓફ-ધ-આર્ટ ફસિલિટિ ધરાવે છે જયાં વિવિધ પ્રકારની મીટિંગો અને કન્વેન્શનો યોજાય છે. ઐતિહાસિક કોનગારી વિસ્ટા ડિસ્ટ્રિકટ ખાતે સ્થિત, આ ફસિલિટિ રેસ્ટરોરન્ટ્ન્સ, એન્ટીક અને સ્પેશિયાલિટી શોપ્સ, આર્ટ ગેલેરિઝ અને વિવિધ પોપ્યુલર નાઇટલાઇફ વેન્યૂઝથી નજીક છે. મુખ્ય પ્રદર્શન હોલમાં પ્રર્દશન {{convert|25000|sqft|m2|-2}}જગ્યાઓ; ધ કોલંબિયા બોલરૂમ{{convert|18000|sqft|m2|-2}}; 1500 થી {{convert|4000|sqft|m2|-2}} અન્ય {{convert|15000|sqft|m2|-2}}વધુ જગ્યા ઉમેરવી . વ્યવસ્થા કોલોનિયલ લાઇફ એરીનાની આગળ જ સ્થિત છે. '''વિલિયમ્સ-બ્રિસે સ્ટેડિયમ ''' યુએસસી ગેમકોક્સ ફુટબોલ ટીમનું ઘર છે અને દેશના સૌથી મોટા કોલેજ ફૂટબોલ સ્ટેડિયમાંનું એક છે અને દક્ષિણ કારોલિનાનું બીજુ સૌથી મોટી સ્ટેડિઅમ છે. <ref>ક્ષમતા પ્રમાણે અમેરિકન ફૂટબોલ સ્ટેડિયમની યાદી </ref> અહીં 80,250 લોકો બેસી શકે તેટલી વ્યવસ્થા છે જે ડાઉનટાઉન કોલંબિયાના દક્ષિણે સ્થિત છે. સ્ટેડિયમની દિવાલ 1934માં ફેડરલ વર્કસ પ્રોગ્રેસ એડ્મિનિસ્ટ્રેશન ફંડ દ્વારા 17,600ની પ્રારંભિક બેઠક ક્ષમતા સાથે બંધાઇ હતી. મૂળ નામ કારોલિના સ્ટેડિયમ હતુ, પરંતુ સપટેમ્બર 9, 1972માં તેનું નામ વિલિયમ્સ અને બ્રિસે પરિવારના માનમાં બદલવામાં આવ્યું. શ્રીમતી મરાથા વિલિયમ્સ-બ્રિસે પોતાની લગભગ બધી જ સંપતિ સ્ટેડિયમના નવીનીકરણ અને વિસ્તાર માટે યુનિવર્સીટીને અર્પણ કરી દીધી હતી. તેમના સ્વ. પતિ, થોમસ એચ.બ્રિસે, 1922થી 1924 દરમિયાન યુનિવર્સીટી માટે ફૂટબોલ રમતા હતા. '''કોગેર સેન્ટર ફોર આર્ટસ ''' કોલંબિયાને સ્થાનિકથી માંડી વિશ્વ સ્તરના નાટક, સંગીત અને નૃત્યુના પર્ફોમન્સનો જોવાનો લાભ અપાવ્યો છે.<ref>[http://www.koger.sc.edu/history.html હિસ્ટ્રી ઓફ ધી કોગર સેન્ટર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140722102051/http://www.koger.sc.edu/history.html |date=2014-07-22 }}. કોગર ડોટ એસસી ડોટ ઈડીયુ (1989-01-14). સુધારો 2010-09-29.</ref> અહીં 2256 વ્યક્તિઓ માટે બેઠક છે. સેન્ટરનું નામ માનવપ્રેમી ઇરા અને નેન્સી કોગેરના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે જેમેને 15 મિલ્યન ડોલરના આ સેન્ટર માટે વ્યક્તિગત અને કોર્પોરેટ ફંડમાંથી માતબર દાન આપ્યું હતુ. કોગેર સેન્ટર ખાતે પ્રથમ પર્ફોમન્સ [[લંડન]] સ્થિત ફિલહારમોનિક ઓરકેસ્ટ્રા દ્વારા શનિવાર, જાન્યુઆરી 14, 1989ના રોજ અપાયું હતું. આ સુવિધા સ્ટેટ ઓફ ધ સ્ટેટ એડ્રેસથી માંડી સાઉથ કારોલિના બોડી બિલ્ડિંગ ચેમ્પિયનશિપ અને સાઉથ કારોલિના સાયન્સ ફેરના આયોજન માટે જાણીતી છે. [[ચિત્ર:CarolinaColiseum.jpg|thumb|left|એસેમ્બિલ એસટ. સામે કારોલિના કોલિઝિયમ ]] '''ધી કારોલિના કોલિઝિયમ''' , જે 1968માં ખુલ્લુ મુકાયું હતું, તે શરૂઆતમાં 12400ની બેઠક સગવડ ધરાવતું અને યુએસસી ગેમકોક્સ બાસ્કેટબોલ ટીમોના ઘર તરીકે જાણીતું હતું. આ સ્થળનો ઉપયોગ કોન્સર્ટસ, કાર શો, સર્કસ, આઇસ શો, અને અન્ય પ્રચલિત મનોરંજન કાર્યકમોના સરળ આયોજન માટે પણ થઇ શકે છે. કોલિઝિયમની વૈવિધતા અને ગુણવતા એવી છે કે એક જ સમયે યૂનિવર્સિટિ અહીં બોસ્ટન પોપ્સ, શિકાગો સિમ્ફનિ, ફેલ્ડ બેલેટ અને મહત્વનાં કલાકારોના અન્ય પર્ફોમન્સનું આયોજન સરળતાથી કરી શકે છે. અક્સિટકલ સેલ અને સ્ટેટ-ઓફ-ધ આર્ટ લાઇટિંગ સિસ્ટમ જેવી વિશિષ્ટ સવલતો પણ કોલિઝિયમ ખાતે પ્રાપ્ત છે. કોલિઝિયમ કોલંબિયા ઇનફર્નો, અને ઇસીએચએલ ટીમનું ઘર હતું. જોકે, 2002માં કોલોનિયલ લાઇફ એરીનાના બાંધકામ બાદ કોલિઝિયમનો ઉપયોગ બાસ્કેટબોલ માટે બંધ કરી દેવાયો છે અને તેનું કલાસરૂમ સ્પેશમાં રૂપાંતર કરી દેવાયું છે હવે અહીં સ્કૂલ ઓફ જર્નાલિઝમ અને સ્કૂલ ઓફ હોસ્પિટાલિટિ, રિટેઇલ અને સ્પોર્ટસ મેનેજમેન્ટ કાર્યરત છે. '''ધી ટાઉનશીપ ઓડિટોરિઅમ ''' 3200 વ્યકિત માટે સીટો પ્રાપ્ય છે જે ડાઉનટાઉન કોલંબિયામાં સ્થિત છે. આ જર્યોજિયન રિવાઇવલ બિલ્ડિંગ કોલંબિયાની આર્કિટેકચરલ ફર્મ લાફાવે એન્ડ લાફાવે દ્વારા ડિઝાઇન કરાયું હતું અને 1930માં બાંધકામ પૂર્ણ કરાયું હતું. કોન્સર્ટસથી માંડી કન્વેન્શન અને રેસલિંગની મેચો સહિત અહી હજારો કાર્યક્રમોનું આયોજન થયું છે. ઓડિટોરીયમ સપ્ટેમ્બર 28, 2005માં નેશનલ રજીસ્ટર ઓફ હિસ્ટોરિક પ્લેસિસમાં નોંધણી થઇ હતી અને તાજેતરમાં 12 મિલિયનના ખર્ચે અંદરની અને બહારની બાજુનું નવીનીકરણ પણ કરાવવામાં આવ્યું છે.<ref>ટેયલોર, ઓટીસ આર.. (2010-06-06) [https://web.archive.org/web/20100607224216/http://www.thestate.com/2010/06/06/1316737/the-townships-12-million-facelift.html ધી ટાઉનશીપ ઓડિટોરીયમસ ડોલર 12 મિલિયન ફોસલીફ્ટ- લાઈફ એન્ડ સ્ટાઈલ]. ધીસ્ટેટ ડોટ કોમ. સુધારો 2010-09-29.</ref> 13 મિલિયન ડોલરનું '''ચાર્લી ડબલ્યુ.જ્હોન્સન સ્ટેડિયમ ''' બેન્ડીક્ટ કોલેજ ફૂટબોલ અને સોકરનું ઘર છે. જેનું લોકોર્પણ 2006માં થયું હતું. જેની સામાન્ય બેઠક ક્ષમતા 11000 અને મહતમ 16000 છે. '''કારોલિના સ્ટેડિયમ ''' ફેબ્રુઆરી 2009માં ખુલ્લું મુકાયું હતું. કોલેજ બેઝબોલ માટે 8400 કાયમી બેઠકો અને વધારાની 1000 સ્ટેન્ડિંગ રૂમ માટે પ્રાપ્ય છે, દક્ષિણ કારોલિના રાજયનું આ સૌથી મોટું બેઝબોલ સ્ટેડિયમ છે જે યુએસસી ગેમકોક્સ બેઝબોલ ટીમનું ઘર પણ છે. ડાઉનટાઉન કોલંબિયામાં ગ્રેનબી પાર્ક નજીક સ્થિત આ ફસિલિટિમાં ચાર એન્ટરટેઇન્ટમેન્ટ સ્વીટઝ, લેફટ ફિલ્ડ લાઇન નીચે પીક્નિક ટેરેસ, અને ડાઇનિંગ ડેક આવેલા છે જેમાં આશરે 120 ચાહકો બેસી શકે છે. સ્ટેટ-ઓફ-ધ-આર્ટ ફસિલિટિમાં ટેકનોલોજિકલી એડવાન્સ સાઉન્ડ સિસ્ટમ અને એક {{convert|47|ft|m}}ઊંચું x {{convert|44|ft|m}} પહોળું સ્કોરબોર્ડ.<ref>{{Cite web |url=http://media.thestate.com/smedia/2009/02/19/22/baseballstadiumusc.source.prod_affiliate.74.pdf |title=કારોલિના ગેમ્સકોકસ બેઝબોલ |access-date=2010-12-21 |archive-date=2011-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717034445/http://media.thestate.com/smedia/2009/02/19/22/baseballstadiumusc.source.prod_affiliate.74.pdf |url-status=dead }}</ref> અને {{convert|16|ft|m}} ઊંચું x {{convert|28|ft|m}} પહોળું વિડિયો પોર્સન પણ છે. == પ્રશસ્તિ == કોલંબિયાને તાજેતરમાં અમેરિકાના 30 સૌથી રહેવાલાયક પ્રદેશોમાં "સૌથી રહેવાલાયક પ્રદેશ" તરીકે સ્થાન પ્રાપ્ત થયું હતું. આ ખિતાબ વોશિગ્ટંન સ્થિત બિન-નફાકારક સંસ્થા [http://www.livable.com પાર્ટનર્સ ફોર લિવેબલ કોમ્યુનિટિઝ ]દ્વારા અપાયો હતો જે રચનાત્મક અર્થતંત્રમાં જે જુથો ઉતમ વિકાસ કરતા હોય છે તેમને પ્રોત્સાહન આપે છે. કોલંબિયાને પરિવારનું પુનસ્થાપન કરવા માટે દેશના ટોપ મધ્યમ કદના બજાર તરીકે પણ પ્રશિસ્ત થયું છે.<ref>[http://www.primacy.com/resources/PRIM-5472.pdf વલ્ડવાઈડઈઆરઓ® એન્ડ પ્રામસી રીલોકેશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614145811/http://www.primacy.com/resources/PRIM-5472.pdf |date=2007-06-14 }}, 2007</ref> == આજુ-બાજુના નગરો == હાલમાં, કોલંબિયાના ચાર ભગિની શહેરો છે : * {{flagicon|Germany}} કેઇસેરલ્યુર્ટન, જર્મની * {{flagicon|Romania}} કલુઝ-નેપોકા, [[રોમાનિયા|-રોમાનિયા]] * {{flagicon|Bulgaria}} પોલવિદે, [[બલ્ગેરિયા|બલગેરિયા]] * {{flagicon|Russia}} ચેલયાબિન્સક, [[રશિયા]] == આ પણ જુઓ == {{Portal|South Carolina}} * કોલંબિયા (એમટ્રાક સ્ટેશન), કોલંબિયા, દક્ષિણ કોરોલિના * કોલંબિયા કેનાલ, દક્ષિણ કારોલિના * દક્ષિણ કારોલિનામાં કોલંબિયા શહેર ઝાઝ ડાન્સ કંપની * ''કોલંબિયા સીટી પેપર'' , કોલંબિયા, દક્ષિણ કારોલિનામાં ટેબ્લોઈડ કદનું અખબાર * કોલંબિયા કોલેજ (કોલંબિયા, દક્ષિણ કારોલિના), કોલંબિયા, દક્ષિણ કારોલિનામાં ખાનગી મહિલા ઉદ્દાર આર્ટસ કોલેજ * કોલંબિયા, દક્ષિણ કારોલિનામાં કોલંબિયા ફિલ્મ સોસાયટી * કોલંબિયા હાઈસ્કૂલ (કોલંબિયા, દક્ષિણ કારોલિના)- કોલંબિયા, દક્ષિણ કારોલિના * કોલંબિયા ઈન્ટરનેશનલ યુનિવર્સીટી, કોલંબિયા,. દક્ષિણ કારોલિના * કોલંબિયા, દક્ષિણ કારોલિના, યુનાઈટેડ સ્ટેટસ (એફએએઃસીએઈ)માં કોલંબિયા મેટ્રોપોલીટન એરપોર્ટ. * કોલંબિયા, દક્ષિણ કારોલિનામાં કોલંબિયા મ્યુઝયમ ઓફ આર્ટ * કોલંબિયા, ન્યુબેરી અને લૌરેન્સ રેલરોડ, દક્ષિણ કારોલિનામાં ઐતિહાસિક રેલરોડ * કોલંબિયા, દક્ષિણ કારોલિનામાં કોલંબિયા ઓવેન્સ ડાઉનટાઉન એરપોર્ટ * કોલંબિયા, દક્ષિણ કારોલિનામાં કોલંબિયા પ્લેસ મોલ * ''કોલંબિયા રેકોર્ડ'' , કોલંબિયા, દક્ષિણ કારોલિનામાં * કોલંબિયા, દક્ષિણ કારોલિનામાં કોલંબિયા સ્પીડવે * કોલંબિયા સાઉથ કેરોલિના ટેમ્પલ, ધી ચર્ચ ઓફ જીજસ ક્રીસિટ ઓફ લેટર-ડે સેઈન્ટસ તરીકે વપરાતું મંદિર * કોલંબિયા થીયોલોજીકલ સેમીનરી, પહેલા કોલંબિયા, દક્ષિણ કારોલિનામાં હતું, હવે ડેક્ચર જ્યોજિયામાં છે. કોલંબિયા, એસી સ્પોર્ટસ ટીમોઃ : :* કોલંબિયા બ્લોફીશ, માઇનોર લિગ બેઝબોલ ટીમ :* કોલંબિયા ઓલ્ડે ગ્રે, રગ્બી યુનિયન કલબ * દક્ષિણ કારોલિનામાં વેસ્ટ કોલંબિયા == સંદર્ભો == {{Reflist|colwidth=30em}} == બાહ્ય લિન્ક્સ == * [http://www.columbiasc.net/ શહેરની સત્તાવાર વેબસાઈટ ] * [http://www.columbiacvb.com/ ધી કોલંબિયા મેટ્રોપોલિટીન કન્વેનશન એન્ડ વિઝિટર બ્યુરો ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101013174629/http://www.columbiacvb.com/ |date=2010-10-13 }} * [http://www.thestate.com/ ધી સ્ટેટ ન્યુઝપેપર- કોલંબિયાઝ મેઈન ન્યુઝપેપર ] * {{dmoz|Regional/North_America/United_States/South_Carolina/Localities/C/Columbia/}} [[શ્રેણી:દક્ષિણ કારોલિનામાં શહેરો]] [[શ્રેણી:રિચલેન્ડ કાઉન્ટી, દક્ષિણ કારોલિના]] [[શ્રેણી:કોલંબિયા, દક્ષિણ કારોલિના]] [[શ્રેણી:દક્ષિણ કારોલિવામાં કાઉન્ટી બેઠકો]] [[શ્રેણી:1787માં વસેલી વધુ વસ્તીવાળી જગ્યાઓ]] [[શ્રેણી:અમેરિકાના આયોજિત શહેરો]] [[શ્રેણી:કોલંબિયા, દક્ષિણ કારોલિના મહાનગરીય વિસ્તાર]] qbo4mgz05zqn3n44nbia1n3kepk1gz1 0 31006 905196 905105 2026-09-11T23:24:03Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 905196 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox scientist | name = ઍલન ટ્યુરિંગ | image =Alan Turing az 1930-as években.jpg| image_width = | caption = | birth_date = {{Birth date|1912|6|23|df=yes}} | birth_place = [[Maida Vale]], London, England, United Kingdom | death_date = {{Death date and age|1954|6|7|1912|6|23|df=yes}} | death_place = [[Wilmslow]], [[Cheshire]], England, United Kingdom | nationality = British | field = [[Mathematician]], [[logician]], [[cryptanalyst]], [[computer scientist]] | work_institutions = [[University of Cambridge]]<br />[[Government Code and Cypher School]]<br />[[National Physical Laboratory, UK|National Physical Laboratory]]<br />[[University of Manchester]] | alma_mater = [[King's College, Cambridge]]<br />[[Princeton University]] | doctoral_advisor = [[Alonzo Church]] | doctoral_students = [[Robin Gandy]] | known_for = [[Halting problem]]<br />[[Turing machine]]<br />[[Cryptanalysis of the Enigma]]<br />[[Automatic Computing Engine]]<br />[[Turing Award]]<br />[[Turing Test]]<br />[[Turing pattern]]s | prizes = [[Officer of the Order of the British Empire]]<br />[[Fellow of the Royal Society]] }} '''ઍલન મેથીસન ટ્યુરિંગ''', ઓબીઈ, એફઆરએસ; 23 જૂન 1912 – 7 જૂન 1954), અંગ્રેજી ગણિતશાસ્ત્રી, તર્કશાસ્ત્રી,સંકેતલિપિના વિશ્લેષક અને કમ્પ્યૂટર વૈજ્ઞાનિક હતા. તેમણે ટ્યુરિંગ મશિન સાથે ગાણિતિક નિયમો અને ગણતરીની વિભાવનાનું નિર્દિષ્ટીકરણ પૂરું પાડીને કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના વિકાસમાં અત્યંત પ્રભાવશાળી યોગદાન આપ્યું હતું, જેણે આધુનિક [[કમ્પ્યૂટર]]ના સર્જનમાં મહત્તવપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.<ref name="AFP"/> [[બીજું વિશ્વ યુદ્ધ|બીજા વિશ્વ યુદ્ધ]] દરમિયાન, ટ્યુરિંગે ગવર્મેન્ટ કોડ અને સાયફર સ્કૂલ બ્લેત્ચલેય પાર્ક, બ્રિટનના કોડબ્રેકીંગ સેન્ટર માટે કામ કર્યું. થોડા સમય માટે તેઓ હટ 8 વિભાગના મુખ્યાધિકારી હતા, આ વિભાગ જર્મન નૌકા સૈન્યને સંબંધિત સંકેતલિપિના વિશ્લેષણમાટે જવાબદાર હતું. તેમણે જર્મનસંકેતલિપિને તોડતી પદ્ધતિઓમાંની એક યોજના નક્કી કરી રાખી હતી, જેમાં બોમ્બે પદ્ધતિ, ઈલેક્ટ્રોમીકેનીકલમશીન ઈનીગ્મા મશીન માટે ગોઠવણી શોધી શકે છે, તેનો સમાવેશ થાય છે. યુદ્ધ પછી તેમણે નેશનલ ફિઝીકલ લેબોરેટરી ખાતે કામ કર્યું, જ્યાં એસીઈ(ACE), એક સંગ્રહ કરી શકાય એવા કમ્પ્યૂટર પ્રોગ્રામની સૌ પ્રથમ ડિઝાઈન તૈયાર કરી. તેમના જીવનના અંત ભાગમાં ટ્યુરિંગને ગાણિતિક જીવવિજ્ઞાનમાં રસ પડ્યો. તેમણે આકાર વિકાસ(મૉર્ફોજિનેસિસ)નું રસાયણશાસ્ત્ર આધારિત પેપર લખ્યું,<ref>{{Cite journal| last= Turing | first= A. M. | title = The Chemical Basis of Morphogenesis | journal = Philosophical Transactions of The Royal Society of London, series B | volume = 237 | pages = 37–72 | year = 1952 }}</ref> અને તેમણે ઓસીલેટીંગકેમિકલ રીએક્શન જેમ કે બીલોઅસોય- ઝાબોટીન્સ્કાય રીએક્શનનું અનુમાન કર્યું, જેનું 1960ના દાયકાઓમાં સૌ પ્રથમ વખત અવલોકિત બન્યું. ટ્યુરિંગની સજાતીયતા 1952માં ફોજદારી ફરિયાદમાં પરિણમી- તે સમયે યુનાઈટેડ કિંગડ્મમાં સજાતીય વર્તણૂક ગેરકાયદેસર હતી- અને તેમણે જેલના વિકલ્પ તરીકે સ્ત્રી હોર્મોન(રાસાયણિક ખસીકરણ)ની સાથે સારવાર સ્વીકારી હતી. તેઓ 1954માં તેમના 42મા જન્મદિવસનાં કેટલાંક અઠવાડિયા પહેલાં, સાઈનાઈડ ઝેરથી મૃત્યુ પામ્યા. કાયદેસરની તપાસમાં તે આત્મહત્યા હોવાનું શોધાયું હતું, તેમની માતા અને કેટલાક અન્ય લોકો તેમના મોતને એક અકસ્માત હોવાનું માની રહ્યાં હતાં. 10 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ, ઈન્ટરનેટ ઝુંબેશને અનુસરતાં, યુદ્ધ પછી ટ્યુરિંગની સાથે જે રીતનો વ્યવહાર થયો હતો, તે માટે બ્રિટિશ સરકાર વતી બ્રિટિશ વડાપ્રધાન ગોર્ડોન બ્રાઉને સત્તાવાર જાહેર માફી માંગી હતી. .<ref name="PM-apology">{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8249792.stm | title = PM apology after Turing petition | date = 11 September 2009 | work = BBC News}}</ref> == બાળપણ અને યુવાની == ઍલન ટ્યુરિંગનું ગર્ભધાન [[છત્રપુર]],[[ઓરિસ્સા]], ભારતમાં થયું હતું.<ref name="Hodges1983P5">{{Harvnb|Hodges|1983|p=5}}</ref> તેમના પિતા, જુલિયસ મેથીસન ટ્યુરિંગભારતીય નાગરિક સેવાના સભ્ય હતા. જુલિયસ અને તેની પત્ની સારા (પૂર્વાશ્રમમાં સ્ટોનેય; 1881–1976, એડવર્ડ વોલ્લર સ્ટોનેય, મદ્રાસ રેલ્વેના મુખ્ય એન્જિનીયરની પુત્રી હતાં) ઇચ્છતાં હતાં કે ઍલનનો ઉછેર ઈંગ્લેન્ડમાં થાય, તેથી તેઓ મૈડા વેલે<ref name="englishheritaget">{{Cite web | url = http://www.english-heritage.org.uk/server/show/nav.001002006005/chooseLetter/T | title = London Blue Plaques | access-date = 10 February 2007 | work = English Heritage}}</ref>, લંડનમાં પાછાં આવ્યાં, જ્યાં ઍલન ટ્યુરિંગનો જન્મ 23 જૂન 1912ના રોજ થયો, જે પાછળથી કોલોન્નાડે હોટલપર બિલ્ડીંગની બહારની બાજુ<ref>{{openplaque|381}}</ref>એ એક વાદળી તકતી દ્વારા નોંધાયેલું હતું.<ref name="Hodges1983P5"/><ref name="turingorguk">{{Cite web| url=http://www.turing.org.uk/turing/scrapbook/memorial.html | title=The Alan Turing Internet Scrapbook | access-date=26 September 2006}}</ref> તેમને જ્હોન નામનો મોટો ભાઈ હતો. તેમના પિતાનું નાગરિક સેવા કમિશન હજી પણ સક્રિય હતું અને ટ્યુરિંગના બાળપણનાં વર્ષો દરમિયાન તેમનાં માતા-પિતા તેમના બે પુત્રોને નિવૃત્ત આર્મી દંપતી પાસે મૂકી, હેસ્ટીંગ્સ, ઈંગ્લેન્ડ<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=6}}</ref> અને ભારત વચ્ચે આવ-જા કરતાં હતાં. જીવનમાં ખૂબ જ જલદી, ટ્યુરિંગે પાછળથી વધુ પ્રમુખતાઓ દર્શાવી હતી જે પ્રતિભાસંપન્ન હોવાની નિશાની દર્શાવતી હતી.<ref name="toolbox">{{Cite web |title=Alan Turing&nbsp;– Towards a Digital Mind: Part 1 |first=G. James |last=Jones |date=11 December 2001 |url=http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |access-date=27 July 2007 |work=System Toolbox |archive-date=3 ઑગસ્ટ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |url-status=dead }}</ref> છ વર્ષની ઉંમરે તેમના વાલીએ સેન્ટ મિશેલ, દિવસની સ્કૂલમાં તેમનું નામ નોંધાવ્યું હતું. તેમની પ્રતિભા શરૂઆતમાં જ મુખ્ય શિક્ષિકાએ ઓળખી કાઢી, એવી રીતે તેમના ક્રમશઃ ઘણા શિક્ષકોએ તેમની પ્રતિભા ઓળખી હતી. 1924માં, 14 વર્ષની ઉંમરે, તેઓ ડૂરસેટમાં બજાર ભરાય એવા શહેર શેરબોર્નમાં જાણીતી સ્વતંત્ર્ય શાળાશેરબોર્ન શાળામાં ગયા. સત્રના પ્રથમ દિવસે બ્રિટનમાં સામાન્ય હડતાળ હતી, પણ તેને પ્રથમ દિવસે હાજર રહેવું હતું તે નિર્ધારિત હતું, તેથી તેણે તેની સાઈકલ સાઉથએમ્પટોનથી શાળા સુધી {{convert|60|mi|km}}થી વધુ દોરીને લઈ ગયો, આખી રાત પ્રવાસી માટેની વીશીમાં રોકાયો.<ref name="metamagical">{{Cite book|title=Metamagical Themas: Questing for the Essence of Mind and Pattern |url=https://archive.org/details/metamagicalthema0000hofs |first=Douglas R. |last=Hofstadter |year=1985 |publisher=Basic Books |isbn=0-465-04566-9 |oclc=230812136}}</ref> [[ચિત્ર:KingsCollegeChapel.jpg|thumb|કિંગ્સ કોલેજ, કેમ્બ્રીજ ખાતે કમ્પ્યૂટર ખંડનું નામ ટ્યુરિંગના નામથી રાખવામાં આવ્યું હતું, જ્યાં તેઓ 1931માં વિદ્યાર્થી અને 1935માં ફેલો બન્યા હતા.]] ટ્યુરિંગની કુદરતી રુચિ ગણિત અને વિજ્ઞાન હોવાથી શેરબોર્નમાં કેટલાક શિક્ષકો, જેમની શિક્ષણની વ્યાખ્યામાં સાહિત્યપર વધુ ભાર આપતા હતા, પરિણામે તેઓ પ્રત્યેથી તેમને આદર ન મળ્યો. તેમના મુખ્ય શિક્ષકે તેમના વાલીને લખ્યું હતું- "હું આશા રાખું છું કે તે બે સ્ટૂલની વચ્ચે ન પડે. જો તેને જાહેર શાળામાં રહેવું હશે, તો તેણે ચોક્કસપણે ''શિક્ષિત'' થવાનું ધ્યેય રાખવું જ પડશે. જો તેણે માત્ર''વિજ્ઞાનના વિશેષજ્ઞ'' બનવું હશે, તો તે જાહેર શાળામાં તેનો સમય બરબાદ કરી રહ્યો છે. "<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> આ બધું થવા છતાં, ટ્યુરિંગે અભ્યાસમાં નોંધનીય ક્ષમતા દર્શાવવાની ચાલુ રાખી. 1927માં પ્રાથમિક કલનશાસ્ત્રનો અભ્યાસ કર્યાં વિના જ તેને જટિલ સમસ્યાઓ ઉકેલવામાં મજા આવતી હતી. 1928માં, 16 વર્ષની ઉંમરે, ટ્યુરિંગને [[આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન|આર્બલ્ટ આઈન્સ્ટાઈન]]ના કાર્યનો ભેટો થયો, તેણે માત્ર તેને સમજી લીધું એટલું જ નહીં, પણ તેણે એક લખાણમાંથી, કે જેમાં ક્યારેય એવું સ્પષ્ટપણે દર્શાવાયું નહોતું, તેમાંથી ન્યુટનના ગતિના નિયમોઅંગે આઈન્ટાઈનના પ્રશ્નો અંગે અનુમાન લગાવ્યું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=34}}</ref> ટ્યુરિંગની આશાઓ અને આકાંક્ષાઓ તેણે શાળામાં પોતાનાથી સહેજ મોટા વિદ્યાર્થી, ક્રિસ્ટોફર મોર્કોમ સાથે વિકસાવેલી નજીકની મિત્રતા દ્વારા વધુ ઊભરી. મોર્કોમ ટ્યુરિંગની પ્રથમ પ્રેમ જિજ્ઞાસા હતી. મોર્કોમ તેઓની શેરબોર્ન ખાતેની છેલ્લા સત્રના માત્ર થોડાં અઠવાડિયાં પહેલાં, ગાયનું ચેપી [[દૂધ]] પીધા પછી સંકોચાઈને, ગાયનાં ફેફસાંના ક્ષય રોગની જટિલતાથી મૃત્યુ પામ્યો.<ref name="teuscher">** {{Cite book|last=Teuscher |first=Christof (ed.) |authorlink=Christof Teuscher |title=Alan Turing: Life and Legacy of a Great Thinker |url=https://archive.org/details/alanturinglifele0000unse |year=2004 |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer-Verlag]] |isbn=3-540-20020-7 |oclc=53434737 62339998}}</ref> ટ્યુરિંગનો ધાર્મિક વિશ્વાસ કકડભૂસ થઈ ગયો અને તે નાસ્તિક બની ગયો. તેણે તમામ વસ્તુઓ જડવાદજ છે, એવી હકીકત ખાતરીપૂર્વક સ્વીકારી લીધી, જેમાં જીવિત માનવીય મગજનો પણ સમાવેશ થાય છે,<ref>પાઉલ ગ્રે, [http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html ઍલન ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822093918/http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html |date=2008-08-22 }} સદીના સૌથી મહત્વના ટાઈમ સામાયિકના લોકો, પાન નં ૨</ref> પણ તે હજી પણ એવું માનતા હતાં કે મૃત્યુ પછી આત્માનું અસ્તિત્વ હોય છે.<ref>[http://www.turing.org.uk/turing/scrapbook/spirit.html ધી ઈન્સ્પીરેશન ઓફ લાઈફ એન્ડ ડેથ, 1928–1932] ઍલન ટ્યુરિંગ સ્કેપબુક </ref> == યુનિવર્સિટી અને ગણનક્ષમતા (કમ્પ્યૂટેબિલિટી) અંગેનું કાર્ય == [[ચિત્ર:Alan Turing Memorial Closer.jpg|thumb|સેકવિલે પાર્ક, માન્ચેસ્ટરમાં ઍલન ટ્યુરિંગનું યાદગાર પૂતળું]] શેરબોર્ન પછી, ટ્યુરિંગ કેમ્બ્રિજ, કિંગસ્ કોલેજમાં અભ્યાસ કરવા ગયો. ત્યાં તેણે તેના ગ્રેજ્યુએશન પહેલાંના ત્રણ વર્ષો 1931થી 1934 પસાર કર્યાં, [[ગણિત]]માં પ્રથમ વર્ગ ઓનર્સ સાથે ગ્રેજ્યુએટ થયો અને 1935માં સેન્ટ્રલ લિમિટ થિયરમ પરના મહાનિબંધની ક્ષમતા પર કિંગ કોલેજ ખાતે ફેલોતરીકે ચૂંટાઈ આવ્યો.<ref>જોહ્ન ઓલ્ડરીચનો ત્રીજો વિભાગ જુઓ, "ઈંગ્લેન્ડ અને કોન્ટીનેન્ટલ પ્રોબેબલીટી ઈન ઈન્ટ વોર યર્સ", જર્નલ ઈલેક્ટોનીક d'Histoire des Probabilités et de la Statistique, ભાગ 5/2 [http://www.jehps.net/decembre2009.html ડિસેમ્બર 2009] જર્નલ ઈલેક્ટ્રોનિક d'Histoire des Probabilités et de la Statistique</ref> તેમના અતિમહત્ત્વના પેપર "ઓન કમ્યૂટેબલ નંબરસ્, વીથ એન એપ્લીકેશન ટુ ધી ''એન્ટ્સેઈડંગસપ્રોબ્લેમ (Entscheidungsproblem)'' ",<ref>{{Cite journal | last= Turing | first= A. M. |year=1936 | publication-date = 1936–37 | title = On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem | periodical = Proceedings of the London Mathematical Society | series = 2 | volume = 42 | pages = 230–65 | doi= 10.1112/plms/s2-42.1.230 | url = http://www.comlab.ox.ac.uk/activities/ieg/e-library/sources/tp2-ie.pdf}} (અને {{Cite news| last = Turing | first = A.M. | publication-date = 1937 | title = On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem: A correction | periodical = Proceedings of the London Mathematical Society | series = 2 | volume = 43 | pages = 544–6 | doi = 10.1112/plms/s2-43.6.544 | year = 1938 }})</ref> ટ્યુરિંગે ગણતરી અને પ્રૂફની મર્યાદાઓ પરના 1931ના કુર્ટ ગોડેલનાં પરિણામો પર પુનઃસૂત્રો તારવી, ગોડેલના વૈશ્વિક ગાણિતિક આધારિત યાંત્રિક ભાષા સાથે ફેરબદલી કરીને યાંત્રિક અને સરળ ડિવાઈસો મૂક્યા, જે ટ્યુરિંગ મશીનો તરીકે જાણીતાં બન્યાં. તેમણે સાબિત કર્યું કે કેટલાંક આવા મશીનો કોઈપણ કલ્પના જો અલ્ગોરિધમ પ્રમાણે રજૂ કરવામાં આવે તો તેની ગાણિતિક ગણતરી કરવા માટે તે સક્ષમ બનશે. તેઓ સાબિત કરતાં ગયા કે ટ્યુરિંગના મશીન માટે અચકાવવાની સમસ્યા અનિશ્ચિત છે જે સૌ પ્રથમ વખતે દર્શાવતાં ''એન્ટ્સેઈડંગસપ્રોબ્લેમ (Entscheidungsproblem)'' નો કોઈ ઉકેલ નથી કે એવું સાબિત કરતા ગયા હતા. તે નક્કી કરવું શક્ય નથી, વાસ્તવમાં, જ્યારે પણ ગાણિકીત ક્રિયા ટ્યુરિંગ મશીનને આપવામાં આવશે ત્યારે તે હંમેશા અચકાશે કે કેમ. જો કે તેમના લેમ્બડા કલનને આદર આપવામાં એલોન્ઝો ચર્ચને સમકક્ષ પ્રુફ પથી તેમનું પ્રુફ પ્રકાશિત થયું હતું, તે વખતે ટ્યુરિંગ ચર્ચના કામથી અજાણ હતા. ટ્યુરિંગે તેમની યાદશક્તિમાં લખ્યું હતું કે તેઓ આ 1936 પેપર સ્વીકારવા અંગે નિરાશ થયા હતા અને તે અંગે માત્ર બે વ્યક્તિઓએ પ્રતિક્રિયા આપી- તેઓ હતા [[Wikipedia talk:Articles for creation/Heinrich Scholz|હૈન્રીચ સ્કૂલઝ]]અને રિચાર્ડ બેવેન બ્રેઈથવેઈટ. ટ્યુરિંગનો અભિગમ નોંધનીય પણે ઘણો ખુલ્લો અને સ્વયંસ્ફૂર્ત છે. અન્ય કોઈ પણ મશીનની જે એક આવું મશીન પણ કાર્ય કરી શકે એવા વિચારને પણ એક યુનિવર્સલ (ટ્યુરિંગ) મશીનની તેની ધારણામાં નવીનતાથી ઉતાર્યો હતો. અથવા બીજા શબ્દોમાં, કોઈની પણ ગણતરી કરવાની ક્ષમતા સાબિત થાય છે તે ગણતરી કરે છે, તેનો અડસટ્ટો લગાવાય છે. ટ્યુરિંગ મશીનો આ દિવસોમાં ગણતરી કરવાના સિદ્ધાંતમાં અભ્યાસ માટે કેન્દ્રિય ભાગ છે, સ્ટીફન વોલ્ફ્રામ દ્વારા 2 રાજ્ય 3 ચિહ્નો ટ્યુરિંગ મશીન શોધ એક સૌથી સરળ ઉદાહરણબને છે.<ref>[http://www.wired.com/wiredscience/2007/10/college-kid-pro/ કોલેજ કીડ પ્રૂવ ધેટ વોલ્ફ્રામસ ટ્યુરિંગ મશિન યુનિવર્સલ કમ્પ્યૂટરોમાંનું સૌથી સરળ છે] વાયર્ડ 24 ઓક્ટોબર 2007</ref> પેપરવ્યાખ્યાયિત સંખ્યાઓની કલ્પના પણ રજૂ કરે છે. સપ્ટેમ્બર 1936થી જુલાઈ 1938 સુધી તેમણે ઍલોન્ઝો ચર્ચ હેઠળ અભ્યાસ કરવા માટે ઇન્સ્ટિટયૂટ ફોર એડવાન્સડ સ્ટડી, પ્રીન્સેટન, ન્યુ જર્સી ખાતે તેમનો મોટા ભાગનો સમય પસાર કર્યો. સાથો સાથ પોતાના માત્ર ગાણિતને લગતા કામમાં તેમણે સાંકેતિક લિપિનો અભ્યાસ કર્યો અને એક વિદ્યુત યાંત્રિક દ્વિગુણ ગુણકના ચોથા તબક્કામાંથી ત્રણનું નિર્માણ પણ કર્યું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=138}}</ref> જૂન 1938માં તેમણે પ્રીન્સેટનમાંથી તેમની Ph.D.ની ડીગ્રી મેળવીઃ તેમનો મહાનિબંધ સાપેક્ષ ગણતરીની કલ્પનાને રજૂ કરતો હતો, જ્યાં ટ્યુરિંગ મશીનો કહેવાતી ભાવિ આગાહી સાથે દલીલ કરે છે, સમસ્યાઓના અભ્યાસને મંજૂરી આપતાં, તે એક ટ્યુરિંગ મશીન દ્વારા ઉકેલી શકાતું નથી. કેમ્બ્રીજ ખાતે પાછા આવતાં, તેમણે લુડ્વીગ વિટ્ટુજેનસ્ટીન દ્વારા ગણિતની સ્થાપનાઅંગેના વ્યાખ્યામાં હાજરી આપી હતી.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=152}}</ref> શિષ્ટાચારના કડક પાલનથી ટ્યુરિંગના પ્રતિકાર સાથે બે વ્યક્તિઓએ દલીલ કરી અને અસહમતિ દાખવી અને વિટ્ટજેનસ્ટીનની દલીલ એ હતી કે ગણિતશાસ્ત્રી કશા પણ તદ્દન સત્યો શોધી કાઢતા નથી પણ તેના બદલે તેઓ તેનું નવનિર્માણ કરે છે.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|pp=153–154}}</ref> તેમણે અંશકાલીન સમય માટે ગવર્મેન્ટ કોડ અને સિફર સ્કૂલ (GCCS) સાથે કામ પણ કર્યું. == સંકેતલિપિ વિશ્લેષણ == [[ચિત્ર:Turing flat.jpg|thumb|બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે તબેલામાં બે કોટેજો.જ્યારે તેઓ હટ 8માં ગયા ત્યારે તેમણે અહીં 1939થી ૧૯૪૦ સુધી કામ કર્યું. ]] બીજા વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન, ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે જર્મન સંકેતોને તોડવામાંના પ્રયત્નોમાં એક મુખ્ય સહભાગી હતા. યુદ્ધ પહેલાં સીફર બ્યુરોમાંથી પોલેન્ડમાં મેરિન રેજેવ્સ્કી,જેર્ઝી રોઝીસ્કીઅને હેન્રીક ઝીગાલ્સ્કી દ્વારા સંકેતલિપિ વિશ્લેષણના કામની શરૂઆત પર, તેમણેઈનીગ્મા મશીન અને લોરેન્ઝ એસઝેડ 40/42 (એક ટેલીપ્રિન્ટર(ટેલીટાઈપ) બ્રિટિશ દ્વારા ''ટ્યુની'' કોડવાળું નામ ધરાવનાર સાંકેતિક જોડાણ) એ બંનેને તોડવા માટે ઊંડા જ્ઞાન દ્વારા ફાળો આપ્યો હતો, અને થોડા સમય માટે, જર્મન નૌકાદળના સિગ્નલો વાંચવા માટે જવાબદાર વિભાગ હટ 8ના મુખ્ય વ્યક્તિ હતા. સપ્ટેમ્બર 1938થી ટ્યુરિંગ કોડ તોડતી બ્રિટિશ સંસ્થા ગવર્મેન્ટ કોડ અને સાઈફર સ્કૂલ(GCCS), સાથે ખંડ-સમય માટે (અનુમાન અનુસાર બ્રિટિશ ફોરેન ઓફિસમાટે) કામ કર્યું હતું. તેમણે જર્મન ઈનીગ્મા મશીનની સમસ્યા પર કામ કર્યું અને GCCSના સિનિયર કોડબ્રેકર ડીલ્લી ક્નોક્ષસાથે મળીને કામ કર્યું.<ref>જેક કોપલેન્ડ, "કોલોસ્સસ અને કમ્પ્યૂટરની ઉંમરનું ચિત્ર, પાના નં 352 ''એક્શન ધી ડે'' , 2001</ref> 4 સપ્ટેમ્બર 1939એ જર્મની પર યુકે(UK)એ યુદ્ધનું એલાન કર્યું, ત્યારે ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક, જીસીસીએસના યુદ્ધ સમયના સ્ટેશન પર હાજર થયા હતા.<ref name="Copeland2006p378">કોપલેન્ડ, 2006 પાન નં. 378</ref> 1945માં, ટ્યુરિંગને તેમની યુદ્ધ સમયની સેવાઓ બદલ ઓબીઈ દ્વારા સન્માન આપવામાં આવ્યું, પણ તેમનું કાર્ય ઘણાં વર્ષો સુધી ખાનગી રહ્યું. ટ્યુરિંગ પાસે બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે કંઈક પ્રતિષ્ઠિત વિચિત્રતા હતી. જેક ગુડ, સંકેતલિપિના વિશ્લેષક, જેમણે તેમની સાથે કામ કર્યું હતું, તેમણે ટ્યુરિંગ વિશે રોનાલ્ડ લેવિને ટાંકીને કહ્યું: <blockquote> દરેક વર્ષે જૂનના પ્રથમ અઠવાડિયામાં તેને હે ફિવર (પરાગને લીધે થતી ઉધરસ અને ક્યારેક દમનો વિકાર)નો ખરાબ હુમલો લાગુ પડતો હતો, અને તેઓ પરાગરજને દૂર રાખવા માટે ઓફિસમાં પહેરવાનો સર્વિસ ગેસ માસ્ક સાયકલ ચલાવતી વખતે પહેરી લેતા. તેમની સાયકલમાં ખરાબી હતીઃ ચેન નિયમિત અંતરાલે ઉતરી જતી. તેને સમી કરાવવાને બદલે તેઓ ગોળ ફરતાં પેડલની ગણતરી કરતાં અને ચેન સરખી કરવાના સમયે સાયકલ પરથી ઉતરી હાથ દ્વારા ચેનને સરખી કરતા. તેમની અન્ય વિચિત્રતા એ હતી કે તેઓ તેમના મગ (પ્યાલા)ને ચોરી થતો અટકાવવા માટે રેડિયેટરની પાઈપ સાથે બાંધી દેતા.<ref>{{Harvnb|Lewin|1978|p=57}}</ref></blockquote> બ્લેત્ચલેય ખાતે કામ કરતી વખતે, ટ્યુરિંગ, એક પ્રતિભાસંપન્ન લાંબુ અંતર દોડનારા હતા, પ્રસંગોપાત્ત જ્યારે તેમની જરૂરિયાતત ઉચ્ચ-સ્તરી બેઠકો માટે પડતી ત્યારે તેઓ {{convert|40|mi}} થી [[લંડન]] સુધી દોડતા.<ref>''બોડીગાર્ડ ઓફ લીઝ'' , એન્થોની કેવ બ્રાઉન દ્વારા, 1975.</ref> === ટ્યુરિંગ- વેલ્ચમેન બોમ્બી === બ્લેત્ચલેય પાર્કમાં આવ્યાં પછી થોડા અઠવાડિયામાં,<ref name="Copeland2006p378"/> ટ્યુરિંગ ચોક્કસ પ્રકારના ઈલેક્ટ્રોમીકેનીકલ મશીન વિશે જણાવ્યું, જે ઈનીગ્માને તોડવા માટે બોમ્બા કરતાં વધુ ઝડપી મદદ કરી શકે છે, 1938 પછી મૂળ પોલીશ-ડિઝાઈન બોમ્બામાં સુધારાવધારા થયા બાદ તેનું નામ બોમ્બી થયું. ગણિતશાસ્ત્રી ગોર્ડોન વેલ્ચમેન દ્વારા વધુ તીવ્ર બનાવવાના સૂચન સાથે બોમ્બી એક પ્રાથમિક સાધનોમાંનું એક બન્યું અને ઈનીગ્મા પર પ્રહાર કરવા-સંદેશાઓના વિનિમયમાં રક્ષણ મેળવવાના ઉપયોગમાં યંત્ર પાસે કામ લેવામાં મુખ્ય બન્યું. [[ચિત્ર:Bombe-rebuild.jpg|thumbnail|બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે બોમ્બીની એક સંપૂર્ણ અને કાર્યશીલ પ્રતિકૃતિ]] જેક ગુડનો મત: <blockquote>મારા ''મતે'' ટ્યુરિંગનો અત્યંત મહત્તવનો ફાળો બોમ્બી, સંકેતલિપિનું વિશ્લેષણ કરતાં મશીનની ડિઝાઈન કરવામાં હતો. તેમની પાસે એવો વિચાર હતો કે જેનો તમે ઉપયોગ કરી શકો, પરિણામ રૂપે, તર્ક શાસ્ત્રનો એક પ્રમેયમાં વાહિયાતની બદલે બિનતાલીમી કાન લાગે છે, તેનાથી વિરોધાભાસી તમે ''દરેક વસ્તુનું'' અનુમાન લગાવી શકો છો.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt1155383/episodes "ધી મેન હુ ક્રેક્ડ ઈનીગ્મા"], UKTV ઔતિહાસિક ચેનલની દસ્તાવેજી શ્રેણીઓનો ચોથો ભાગ [http://www.imdb.com/title/tt1157073/ "હિરોઝ ઓફ વર્લ્ડ વોર 2"]</ref></blockquote> બોમ્બી ઈનીગ્મા સંદેશા (એટલે કે રોટરનો ક્રમ, રોટરની ગોઠવણી, વગેરે)માટે શક્ય એટલી સાચી ગોઠવણોના ઉપયોગ માટે શોધ કરતું હતું, અને યોગ્ય'' ભાષાંતરઃ'' સંભાવ્ય વાક્યનો એક ટુકડાનો ઉપયોગ કરતું. રોટરો(જેને 10¹⁹ દરજ્જાનો ઓર્ડર અથવા યુ બોટ ચાર-રોટર માટે 10²²થી ભિન્ન હોય છે)<ref>"ધી મેન હુ ક્રેક્ડ ઈનીગ્મા"માં પ્રોફેસર જેક ગુડ, 2003: "જો મારી યાદદાસ્ત સાચી છે", તેમની ચેતવણી સાથે </ref>ના દરેક શક્ય ગોઠવણીઓ માટે બોમ્બી ભાષાંતરના આધાર પર તાર્કીક અનુમાનોની સાંકળની ભજવણી કરી, ઈલેક્ટ્રીક રીતે તેનું અમલીકરણ કરતું. જ્યારે વિરોધાભાસ ઉદ્ભવે ત્યારે બોમ્બીને શોધી કાઢવામાં આવે છે, અને તે ગોઠવણીને કાઢી નાખવામાં આવે છે અને પછી બીજા પર આગળ વધવામાં આવે છે. મોટાભાગની શક્ય ગોઠવણીઓ વિરોધાભાસો સર્જે છે અને તેને નાશ કરવામાં આવે છે, માત્ર ખૂબ ઓછા ઊંડાણપૂર્વક સંશોધન કરવા માટે બાકી રહે છે. ટ્યુરિંગનું બોમ્બી 18 માર્ચ 1940માં પ્રથમ વખત ઈન્સ્ટોલ થયું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=191}}</ref> યુદ્ધ પૂર્ણ થતાં પહેલાં 200 થી પણ વધારે બોમ્બીઓ કાર્યાન્વિત કરવામાં આવ્યાં હતાં.<ref name="codebreaker">{{Cite web|title=Alan Turing, Codebreaker and Computer Pioneer |last=Copeland |first=Jack |coauthors=Diane Proudfoot |month=May | year=2004 |url=http://www.alanturing.net/turing_archive/pages/Reference%20Articles/codebreaker.html |access-date=27 July 2007}}</ref> === હટ 8 and નોકાદળનું ઈનીગ્મા === [[ચિત્ર:AlanTuring-Bletchley.jpg|thumbnail|સ્ટેફન કેટ્ટલ દ્વારા બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ટ્યુરિંગનું પૂતળું, અમેરિકાના પરોપકારી સીડની ઈ ફ્રેન્ક દ્વારા સોંપાયેલું કાર્ય.<ref>[58]</ref>]] ટ્યુરિંગે જર્મન નોકા દળના ઈનીગ્માની ખાસ મુશ્કેલ સમસ્યાને ઉકેલવાનું નક્કી કર્યું "કારણ કે તેના માટે કોઈ અન્ય કંઈ પણ કરી રહ્યા નથી અને હું મારી જાતે તે કરી શકું છું".<ref name="MahonP14">{{Harvnb|Mahon|1945|p=14}}</ref> ડિસેમ્બર 1939માં, ટ્યુરિંગે નોકાદળની સૂચના આપતાં તંત્રના જરૂરી ભાગનો ઉકેલી આપ્યો, જે અન્ય સેવાઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવામાં આવતાં સૂચકોના તંત્ર કરતાં વધુ જટિલ હતો.<ref name="MahonP14"/><ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|pp=184–186}}</ref> જે રાત્રિએ તેમણે નોકાદળના સૂચક તંત્રનો ઉકેલ લાવ્યા તે જ રાત્રિએ તેમને ''બન્બુરીસ્મુસ'' નો વિચાર આવ્યો, આ એક પરિણામરૂપ આંકડાકીય પદ્ધતિ, જે નૌકાદળના ઈનીગ્માને તોડવામાં મદદરૂપ બનવા માટે હતી. (જેને અબ્રાહમ વાલ્ડેપાછળથી સિક્વેન્શ્યલ એનાલિસીસ) "જોકે હું ચોક્કસ ન હતો કે વાસ્તવમાં તે કામ કરી જશે, અને જ્યાં સુધી વાસ્તવમાં કેટલાંક દિવસો સુધી ઈનીગ્માને તોડ્યા ત્યાં સુધી હું ચોક્કસ ન હતો."<ref name="MahonP14"/> આ માટે તેમણે પુરાવાઓનું વજન માપવાની શોધ કરી, જેને તેઓ''બન'' કહેતા હતા. બાનબુરીસ્મઅસ ઈનીગ્મા રોટોરસના કેટલાક આદેશોને ધ્યાન બહાર મૂકી શકતાં, પરિણામરૂપે બોમ્બી પરનો પરીક્ષણ ગોઠવણીનો જરૂરી સમય ઓછો થઈ ગયો. 1941માં, ટ્યુરિંગે હટ 8ના સહકાર્યકર જોઅન ક્લાર્કે, એક સાથી ગણિતશાસ્ત્રી સમક્ષ લગ્નનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો, પણ તેઓના વિવાહ ખૂબ જ ઓછા સમય માટે રહ્યો. પોતાની સમલૈગિકતા અંગે તેમની વાગ્દત્તાને જણાવ્યાં બાદ, નવાઈ પમાડે તેવી વાત બહાર આવવાથી તેણી અસ્વસ્થ હતી, તેથી ટ્યુરિંગે નક્કી કર્યું કે લગ્ન સાથે આગળ નહીં વધી શકે.<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|pp=176–178}}</ref> જૂલાઈ 1942માં, જર્મનીના નવા જેહૈમસ્ચ્રૈબર મશિન (''ખાનગી લેખક'' ) દ્વારા લોરેન્ઝ સીફર વિરૂદ્ધ તૈયાર કરવામાં આવેલાં સંદેશાઓના<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|p=380}}</ref> ઉપયોગ માટે ટ્યુરિંગે ''ટ્યુરિંગ્રેરી'' (અથવા મજાકમાં ''ટ્યુરિંગીસમસ'' )નામની પદ્ધતિની યોજના બનાવી. જેનું બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે કોડનું નામ ''ટ્યુની'' હતું. તેમણે મેક્સ ન્યુમેનના માર્ગદર્શન હેઠળ ટોમ્મી ફ્લાવરસ સાથે ટ્યુની ટીમની પણ શરૂઆત કરી, જે કોલોસ્સઅસ કમ્પ્યૂટર, દુનિયાનું સૌ પ્રથમ ડિઝીટલ ઈલેક્ટ્રોનિક કમ્પ્યૂટરના નિર્માણમાં પડ્યાં હતાં, જે સરળ એવું પહેલાનું મશીન(હીથ રોબિન્સન)ના બદલે મૂકવાનું હતું અને તેની અત્યંત ઝડપી કામ કરવાની ગતિ દરરોજ બદલાતી સાઈફરની ઉપયોગીતાને લાગુ કરવા માટેની ડિક્રિપ્શન તકનીકના ભૌતિક-બળને મંજૂરી આપતું હતું.<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|p=72}}</ref> એક સતત ખોટી ધારણા એ છે કે ટ્યુરિંગ કોલોસ્સઅસના ડિઝાઈનમાં એક મુખ્ય વ્યક્તિ હતી, પણ તે કિસ્સો એવો ન હતો.<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|pp=382,383}}</ref> ટ્યુરિંગએ નવેમ્બર 1942માં સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકાનો પ્રવાસ કર્યો અને નોકાદળના ઈનીગ્મા પર સંકેતલિપિ વિશ્લેષક તરીકે અને વોશીંગ્ટનમાં બોમ્બીના નિર્માણમાં યુએસ નૌકાદળ સાથે કામ કર્યું, અને સલામત ભાષા ઉપકરણના વિકાસ સાથે બેલ લેબ્સખાતે સહાયક ભૂમિકા ભજવી. તેઓ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે માર્ચ 1943માં પાછા આવ્યા. તેમની ગેરહાજરી દરમિયાન, હ્યુગ એલેક્ઝેન્ડરેઅધિકૃત રીતે હટ 8ના પ્રમુખ તરીકેનું સ્થાન ગ્રહણ કર્યું હતું, જોકે એલેક્ઝાન્ડર થોડા સમય માટે ''ડે ફાક્ટો'' ના પ્રમુખ તરીકે હતા- ટ્યુરિંગને રોજ-બ-રોજની ભાગાદોડી વાળા વિભાગમાં થોડો રસ હતો. ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે સંકેતલિપિ વિશ્લેષણના એક સામાન્ય સલાહકાર બન્યા. એલેક્ઝાન્ડરે તેમના યોગદાન અંગે આ પ્રમાણે લખ્યું: <blockquote>હટ 8ની સફળતામાં ટ્યુરિંગનું કામ સોથી મોટું પરિબળ હતું તે બાબતે કોઈના મનમાં પ્રશ્ન ન થવો જોઈએ. શરૂઆતના દિવસોમાં તે માત્ર સંકેતલિપિનો વિશ્લેષક હતો, જે ઉકેલવા લાયક સમસ્યાને વિચારતો અને તે માત્ર હટની અંદરના મુખ્ય સૈદ્ધાંતિક કામ માટે પ્રાથમિક પણ જવાબદાર ન હતો પણ તે વેલ્ચમેન સાથે દરેક મુદ્દાની રજૂઆત કરતો અને બોન્બીની શોધ માટે મુખ્ય શ્રેય માટે ઉત્સુક હતો. તે હંમેશા કહેવું મુશ્કેલ છે કે દરેક વ્યક્તિ તદ્-ન અનિવાર્ય છે પણ જો હટ 8 માટે કોઈ અનિવાર્ય હતું તો તે ટ્યુરિંગ હતો. જ્યારે અનુભવ અને રોજિંદું કાર્ય પાછળથી સહેલું લાગે છે ત્યારે શરૂઆતનું કામ હંમેશા ભૂલી જવાય છે અને હટ 8માંના ઘણાં એવું અનુભવે છે કે બહારની દુનિયાને ટ્યુરિંગના યોગદાનનું મહત્તવ ક્યારેય સંપૂર્ણ પણે સમજાઈ શકશે નહીં.<ref>{{ Harvnb | Alexander | circa 1945 }}</ref></blockquote> યુદ્ધના પછીના ભાગમાં તેઓ હાન્સ્લોપ પાર્ક ખાતે કામ કરવા ગયા, જ્યાં તેઓ એન્જિનીયર ડોનાલ્ડ બેયલેયની મદદથી ઈલેક્ટ્રોનિકસના જ્ઞાનમાં વધુ વિકાસ કર્યો. તેઓએ સાથે એક પોર્ટેબલ સુરક્ષિત આવાજ સંચાર જેનું કોડનું નામ ''ડેલીલાહ'' હતું, તેનું ડિઝાઈન તૈયાર કરી અને નિર્માણ કર્યું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=270}}</ref> તેનો હેતુ લાંબા અંતરાલ માટે રેડિયો ટ્રાન્સમીશન સાથેના ઉપયોગ માટેની ક્ષમતાની ઉણપ અને કોઈ પણ કિસ્સામાં તેની વિવિધ ઉપયોગીતા માટેનો હતો, ડેલીલાહનું નિર્માણ યુદ્ધ દરમિયાન ઉપયોગમાં લેવા માટે મોડુ પૂર્ણ થયું હતું. જોકે ટ્યુરિંગે અધિકારીઓને વિંસ્ટન ચર્ચિલનું ભાષણનું રેકોર્ડીંગ એનક્રિપ્ટીંગ/ડિક્રિપ્ટીંગ દ્વારા નિર્દેશિત કર્યું હોવા છતાં, ડેલીલાહનો ઉપયોગ કરવા માટે સ્વીકારવામાં ન આવ્યું. ટ્યુરિંગે SIGSALY, એક સલામત અવાજ તંત્રના વિકાસ માટે બેલ લેબ્સ સાથે સલાહ પણ લીધી, જેનો ઉપયોગ યુદ્ધના પાછળના વર્ષોમાં થયો હતો. == શરૂઆતના કમ્પ્યૂટરો અને ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ == તેઓ 1945થી 1947 સુધી ચર્ચ સ્ટ્રીટ, હેમ્પટન<ref>{{openplaque|1619}}</ref> ખાતે રહેતા હતા અને નેશનલ ફિઝીક્સ લેબોરેટરીમાં હતા, જ્યાં તેઓ એસીઈ (ઓટોમેટીક કમ્પ્યૂટીંગ એન્જિન)ની ડિઝાઈન પર કામ કરતા હતા. તેમણે 19 ફેબ્રુઆરી 1946ના રોજ એક પેપરની રજૂઆત કરી, જે એક પ્રોગ્રામનો સંગ્રહ કરી શકાય તેવા કમ્પ્યૂટરની સૌ પ્રથમ વિગત આપતી ડિઝાઈન હતી.<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|p=108}}</ref> જોકે એસીઈ એ શક્ય કરી શકાય એવી ડિઝાઈન હતી, તેમ છતાં યુદ્ધના સમયે બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ગોપનીય વાતાવરણ હોવાથી પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવામાં વિલંબ થયો અને તેમનો ભ્રમ દૂર થયો. 1947ના વર્ષમાં પાછળથી એક સેબિટીકલ વર્ષ (અભ્યાસ અને પ્રયાસ માટે અપાતી રજાઓ) માટે કેમ્બ્રીજ પાછા આવ્યા. જ્યારે તેઓ કેમ્બ્રીજ પાછા આવ્યાં ત્યારે પાયલોટ એસીઈ તેમની ગેરહાજરીમાં તૈયાર થઈ ગયો હતો. તેનો પ્રથમ પ્રોગ્રામ 10 મે 1950ના રોજ અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો. 1948માં તેમને માન્ચેસ્ટર ખાતે ગણિત વિભાગમાં રીડર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા. 1949માં, તેઓ યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર ખાતે કમ્પ્યૂટીંગ લેબોરેટરીના ઉપ નિયામક બન્યા, અને સોથી પહેલાં પ્રોગ્રામનો સંગ્રહ કરી શકાય એવા કમ્પ્યૂટરોના એક માન્ચેસ્ટર માર્ક 1ના સોફ્ટવેર અંગે કામ કર્યું. આ સમય દરમિયાન તેમણે વધુ એબસ્ટ્રેક કામ ચાલુ રાખ્યું અને "કમ્પ્યુટીંગ મશીનરી અને ઈન્ટલીજન્સ"માં (માઈન્ડ, ઓક્ટોબર 1950), ટ્યુરિંગ કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાની સમસ્યાને સંબોધતાં હતા, અને એક સૂચિત પ્રયોગ જે ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ તરીકે જાણીતું બન્યું, મશીન માટે સ્ટાન્ડર્ડ નિર્ધારિત કરવાનો પ્રયત્ન "બુદ્ધિમત્તા" કહેવાઈ. વિચાર એ હતો કે જો કમ્પ્યૂટરમાં વિચારવામાં ઝીણવટથી તપાસ કરનારની કરામત મૂકી શકાય જે એક વ્યક્તિ સાથે વાર્તાલાપ કરતો હતો તો કમ્પ્યૂટરને "વિચારવાનું" કહી શકાય. પેપરમાં ટ્યુરિંગે સૂચવ્યું હતું કે વયસ્કના મનનું અનુકરણ કરે એવા પ્રોગ્રામને બનાવવા કરતાં એક સરળ પ્રોગ્રામ બનાવવો બાળકોના મનનું અનુકરણ કરે અને પછી શિક્ષણના એક કોર્ષ તરીકેનો ઉદ્દેશ્ય બનાવવો. ટ્યુરિંગ પરીક્ષણથી વિરોધાભાસી સ્વરૂપ ઈન્ટરનેટ પર વ્યાપકપણ ઉપયોગમાં લેવાય છે- વપરાશકાર વ્યક્તિ છે કે કમ્પ્યૂટર એ નક્કી કરવા માટેનો હેતુપૂર્વકનું CAPTCHA (કેપ્ચા) પરીક્ષણ છે. 1948માં, ટ્યુરિંગ તેમના પૂર્વ ઉપસ્નાતક સાથીકાર્યકર ડી.જી.ચેમ્પરનોવ્ની સાથે કામ કરતાં, કમ્પ્યૂટર માટે [[ચેસ]]નો પ્રોગ્રામ લખવાની શરૂઆત કરી, જે હાલમાં ઉપલબ્ધ નથી. 1952માં, પ્રોગ્રામને અમલી બનાવવા માટે પૂરતા પ્રમાણમાં શક્તિશાળી એવા કમ્પ્યૂટરની ઉણપને કારણે, ટ્યુરિંગે રમત રમી જેમાં તેમણે કમ્પ્યૂટરનું અનુકરણ કર્યું, એક ચાલ રમવા માટે લગભગ અડધો કલાક લીધો. રમતની નોંધ લેવાઈ હતી.<ref>[http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1356927 ઍલન ટ્યુરિંગ વિરુદ્ધ એલીક ગ્લેન્ની(1952) "ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ"] Chessgames.com</ref> પ્રોગ્રામ ટ્યુરિંગના સહકાર્યકર એલીક ગ્લેન્નીના માટે ખોઈ દીધો છે, જો કે એવું કહેવામાં આવે છે કે પ્રોગ્રામે ચેમ્પરનોવ્નીની પત્ની વિરુદ્ધ રમત જીતી લીધી હતી. તેમનું ટ્યુરિંગ પરીક્ષણએક મહત્ત્વપૂર્ણ અને ઉત્તેજક વિશેષતા ધરાવતું હતું અને કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા સંદર્ભેની ચર્ચમાં છેલ્લું યોગદાન હતું, જે અડધી સદી કરતાં વધુ ચાલુ રહ્યું.<ref>સેજીન, એ.પી.., સીકેક્લી, આઈ., અને એકમેન, વી. (2000) ટ્યુરિંગનું પરીક્ષણ: 50 વર્ષો પછી. માઈન્ડસ એન્ડ મશીનસ, Vol. 10, પાનું&nbsp;463–518.</ref> તેમણે લુ વિઘટનની પદ્ધતિ પણ 1948માં શોધી હતી, જેનો વર્તમાન સમયમાં મેટ્રીક્સ સમીકરણના ઉકેલમાં ઉપયોગ થાય છે.<ref>[http://www.intusoft.com/nlhtm/nl71.htm સ્પાઈસ 1 2 3 અને બીયોન્ડ][http://www.intusoft.com/nlhtm/nl71.htm ઈન્ટુસોફ્ટ ન્યુઝલેટર, ઓગસ્ટ 2003]</ref> == પેટર્નનું બંધારણ અને ગાણિતીય જીવવિજ્ઞાન == ટ્યુરિંગે 1952થી તેમના 1954માં થયેલા મૃત્યુ સુધી ગાણિતીય [[જીવવિજ્ઞાન]] ખાસ કરીને મોર્ફોજીનેસીસ પર કામ કર્યું હતું. તેમણે 1952માં પેટર્ન બંધારણની ટ્યરિંગની પૂર્વધારણા રજૂ કરતું હતું, ધી ''કેમિકલ બેઝીઝ ઓફ મોર્ફોજીનેસીસ'' વિષય પર એક પેપર પ્રકાશિત કર્યું હતું.<ref>[http://www.sciencedaily.com/releases/2006/11/061128093244.htm "કંટ્રોલ મિકેનીઝમ ફોર બાયોલોડીકલ પેટર્ન ફોર્મેશન ડેકોડેડ"] ''સાયન્સ ડેઈલી'' , 30 નવેમ્બર 2006</ref> તેમના રસનો કેન્દ્ર વિસ્તાર ફિબોનાકી ફિલ્લોટેક્સીઝ, ગ્રહ માળખામાં ફિબોનાકી આંકડાઓનું અસ્તિત્વ સમજવાનું હતું. તેઓ રીએક્શન-ડીફ્યુઝન સમીકરણોનો ઉપયોગ કરતાં જે પેટર્ન બંધારણના ક્ષેત્રના મધ્યસ્થાને છે. જ્યારે 1992માં ''કલેક્ટેડ વર્ક ઓફ એ.એમ.ટ્યુરિંગ'' પ્રકાશિત થયું ત્યાં સુધી પછીના પેપરો અપ્રકાશિત રહ્યાં. આ ક્ષેત્રમાં તેમનું યોગદાન આધારભૂત ભાગ ગણવામાં આવે છે.<ref>[http://www.swintons.net/deodands/archives/000087.html ટ્યુરિંગઝ લાસ્ટ, લોસ્ટ વર્ક ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030823032620/http://www.swintons.net/deodands/archives/000087.html |date=2003-08-23 }} સ્વીનટનસ</ref> == અનુચિતતા માટે ગુનેગાર ઠરવું == જાન્યુઆરી 1952માં, ટ્યુરિંગ માન્ચેસ્ટરમાં સિનેમાની બહાર આર્નોલ્ડ મૂર્રેને મળ્યાં હતાં. એક બપોરના ભોજના પછી ટ્યુરિંગે મૂર્રેને તેમના ઘરે સપ્તાહાંત પસાર કરવા માટે આમંત્રણ આપ્યું, મૂર્રેએ આમંત્રણ સ્વીકાર્યુ હોવા છતાં ટ્યુરિંગના ઘરે દેખાયા નહીં. આ જોડી માન્ચેસ્ટરમાં પછીના સોમવારે ફરીવખત મળી, ત્યારે મૂર્રેએ ટ્યુરિંગને તેમના ઘરે આવવાનું નિમંત્રણ સ્વીકાર્યું. થોડા અઠવાડિયા પછી મૂર્રેએ ટ્યુરિંગના ઘરની ફરી વખત મુલાકાત લીધી અને તે દેખીતું હતું કે રાત પણ ત્યાંજ વીતાવી.<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|p=266}}</ref>તેમના ઘરમાં મળતિયાઓને તોડફોડમાં મૂર્રેએ મદદ કર્યાં બાદ, ટ્યુરિંગે પોલીસમાં ગુનો નોંધાવ્યો. તપાસ દરમિયાન, ટ્યુરિંગે મૂર્રે સાથેના જાતીય સંબંધ સ્વીકાર્યો. તે સમયે યુનાઈટેડ કિંગડ્મમાં સમલૈગિંક કૃત્યો ગેરકાનૂની હતાં<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=458}}</ref> અને તેથી ક્રિમીનલ લો અમેન્ડન્ટ એક્ટ 1885ના સેકશન 11 હેઠળ અનુચિતતા બદલ તે બંને પર આરોપ લગાવવામાં આવ્યો, 15 વર્ષથી વધુ વર્ષ પહેલાં ઓસ્કાર વાઈલ્ડ માટે આ જ ગુના હેઠળ આરોપ લગાવવામાં આવ્યો હતો.<ref name="LeavittP268">{{Harvnb|Leavitt|2007|p=268}}</ref> ટ્યુરિંગને કેદમાં પૂરાવું અથવા પોતાની કામવાસનાને ઓછી કરવા માટે હોર્મોનની સારવાર સ્વીકારવી એ બે વિકલ્પ આપવામાં આવ્યા હતા. તેમણે ઈસ્ટ્રોજન હોર્મોન ઈન્જેક્શન દ્વારા રાસાયણિક કૅસ્ટ્રેશન(ખસીકરણ)નો સ્વીકાર કર્યો.<ref>{{Cite web |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/turing_a,2.html |title=ટ્યુરિંગ, ઍલન(1912–1954) |access-date=2011-03-21 |archive-date=2009-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090901020647/http://www.glbtq.com/social-sciences/turing_a%2C2.html |url-status=dead }}</ref> ટ્યુરિંગ ગુનેગાર ઠરતાં તેમની સુરક્ષા મંજૂરીને દૂર કરવામાં આવી અને GCHQ માટે તેમની સંકેતલિપિ વિશ્લેષક સલાહકાર તરીકેનું કામ ચાલુ રાખવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો. તેમના બ્રિટિશ પાસપોર્ટ રદ કરી નાખવામાં આવ્યો, જો કે તેમનુ ગુનેગાર ઠરવા પછી યુનાઈટેડ સ્ટેટમાં તેનો પ્રવેશ નિષેધ કરવામાં આવ્યો.{{Citation needed|date=December 2010}} તે સમયે, સોવિએટ એજન્ટો દ્વારા સમલૈગિંકો અને જાસૂસોને ઝાંસામાં લેવાની ઉત્કૃત જીજ્ઞાસા લોકોમાં હતી,<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|p=269}}</ref> કારણ કે તાજેતરમાં કેમ્બ્રીજ પાંચના પ્રથમ બે સભ્યો ગાય બુર્ગીસ્સ અને ડોનાલ્ડ મેક્લીન KGBના બે તરફ એજન્ટ તરીકે બહાર આવ્યા હતા. ટ્યુરિંગ પર જાસૂસ તરીકેનો ક્યારેય આરોપ લાગ્યો ન હતો, પણ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે જેટલા પણ લોકોએ કામ કર્યું હતું, તેમને તેમની યુદ્ધ સમયની કામગીરી અંગે ચર્ચા કરતાં અટકાવવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|p=143}}</ref> == મૃત્યુ == 8 જૂન 1954એ ટ્યુરિંગના સફાઈ કરનારને જણાયું કે તેમનું મૃત્યુ થયું છે. તેમનું મૃત્યુ આગળના દિવસે થયું હતું. પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટમાં જણાયું હતું કે તેમના મૃત્યુનું કારણ સાઈનાઈડનું ઝેર હતું. જ્યારે એવું જાણવા મળ્યું કે અડધું ખવાયેલું સફરજન તેમની પથારીની બાજુમાં પડ્યું હતું,<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=488}}</ref> અને તેમ છતાં તે સફરજનનો સાઈનાઈડ પરીક્ષણ કરવામાં ન આવ્યું, સફરજનનો ઉપયોગ કરીને તેમને ઘાતક માત્રા સાઈનાઈડ આપવામાં આવ્યું હોઈ શકે એવું અનુમાન કરવામાં આવે છે. એક કાયદાકીય તપાસે એ નક્કી કર્યું હતું કે તેમણે આત્મહત્યા કરી હતી અને તેમને 12 જૂન 1954ના રોજ સ્મશાનમાં અગ્નિદાહ આપવામાં આવ્યો.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=529}}</ref> ટ્યુરિંગની માતાએ ઘણી તર્ક પૂર્ણ દલીલો કરી કે લેબોરેટરીનાં રસાયણોની લાપરવાહી ભર્યા સંગ્રહના કારણે સાઈનાઈડ ગળી જવું તે આકસ્મિક હતું. પોતાની માતાને કંઈક સત્યાભાસી અસ્વીકાર લાગે, તે માટે ટ્યુરિંગે જાણી જોઈને પોતાની જાતને સંદિગ્ધ રીતે નાખી હોય તેમ બની શકે એવું તેમના ચરિત્ર લેખક એન્ડ્રુવ હોજેસએ સૂચવ્યું હતું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|pp=488, 489}}</ref> કેટલાક અન્યોએ એવું સૂચવ્યું હતું કે ટ્યુરિંગ ફરીથી 1937ની ફિલ્મ ''સ્નો વ્હાઈટ'' માંથી પોતાની પસંદગીના પરીકથાના એક દ્રશ્યનું પુનઃઅભિનય કરી રહ્યો હોય તેમ બની શકે, "જેમાં તેને ખાસ કરીને એક ચૂડેલ ઝેરી દારૂમાં પોતાનું સફરજન ડૂબાડે છે એ દૃશ્યમાં ખૂબ મજા આવતી હતી."<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|p=140}}</ref> === સમાધિલેખ === {{quote| Hyperboloids of wondrous Light<br /> Rolling for aye through Space and Time<br /> Harbour those Waves which somehow Might<br /> Play out God's holy pantomime <ref>{{Cite book|last=Turing |first=A. M. |title=Postcard to [[Robin Gandy]] |year=1954 |publisher=Turing Digital Archive, AMT/D/4 image 16, [http://www.turingarchive.org/ The Turing Digital Archive]}}</ref>}} == માન્યતા અને શ્રદ્ધાંજલિઓ == [[ચિત્ર:Turing Plaque.jpg|thumbnail|વિલ્મસ્લોવ, ચેશીર ખાતે ટ્યુરિંગના ઘર પર તકતીથી કરવામાં આવેલું ચિહ્ન ]] ટ્યુરિંગના મૃત્યુ (અને તેમનું યુદ્ધ સમયનું કાર્ય હજી પણ ઓફિશ્યલ સીક્રેટસ એક્ટનો વિષય હતો) પછી થોડા સમયમાં રોયલ સોસાયટી દ્વારા એક જીવનચરિત્ર પ્રકાશિત થયું.{{quote|Three remarkable papers written just before the war, on three diverse mathematical subjects, show the quality of the work that might have been produced if he had settled down to work on some big problem at that critical time. For his work at the Foreign Office he was awarded the OBE.|{{Cite book|last=Newman |first=M. H. A. |title=Alan Mathison Turing |year=1955 |publisher=The Royal Society |isbn =|series=Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society, 1955, Volume 1}}}1966થી એસોશિયેશન ફોર કમ્પ્યૂટીંગ મશીનરીદ્વારા એવી વ્યક્તિને ટ્યુરિંગ એવોર્ડ આપવામાં આવે છે, જેણે કમ્પ્યુટીંગ સમુદાયમાં ટેક્નીકલ યોગદાન આપ્યું હોય. તે કમ્પ્યૂટરની દુનિયામાં તેને [[નોબૅલ પારિતોષિક|નોબલ પ્રાઈઝ]]ને સમકક્ષ સર્વોચ્ચતમ સન્માન ગણવામાં આવે છે.<ref>{{Cite web|url=http://www.acm.org/press-room/news-releases-2007/turingaward/|title=ACM'S Turing Award Prize Raised To $250,000|publisher=[[Association for Computing Machinery|ACM]] press release|date=27 July 2007|access-date=16 October 2008|author=Steven Geringer|archive-date=30 ડિસેમ્બર 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081230233653/http://www.acm.org/press-room/news-releases-2007/turingaward/|url-status=dead}}</ref>એલન ટ્યુરિંગ અંગેનો હુગ વ્હાઈટમોર દ્વારા ''બ્રેકીંગ ધી કોડ'' 1986નું નાટક છે. આ નાટકના શો લંડનના વેસ્ટ એન્ડમાં નવેમ્બર 1986થી અને બ્રોડવેમાં 15 નવેમ્બર 1987થી શરૂ થયા અને 10 એપ્રિલ 1988માં પૂર્ણ થયા. 1996માં બીબીસી ટેલીવિઝનનું પણ નિર્માણ થયું હતું. દરેક કિસ્સાઓમાં ડેરેક જોકાબી ટ્યુરિંગનું પાત્ર ભજવતા. ટોની એવોર્ડ માટે બ્રોડવે નિર્માણનું ત્રણ વખત નામ નિયુક્ત કરવામાં આવ્યો જેમાં નાટકમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતા, નાટકમાં શ્રેષ્ઠ અભિનિત અભિનેતા અને નાટક માટે શ્રેષ્ઠ માર્ગદર્શનનો સમાવેશ થાય છે. અને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે શ્રેષ્ઠ અભિનેતા અને શ્રેષ્ઠ અભિનિત અભિનેતાનો સમાવેશ થાય છે. 2008માં "ડેન્જરસ નોલેજ" નામની બીબીસી દસ્તાવેજીફિલ્મમાં તપાસ કરવામાં આવેલાં ચાર ગણીતશાસ્ત્રીઓમાંના એક ટ્યુરિંગ હતું.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/bbcfour/documentaries/features/dangerous-knowledge.shtml|title=Dangerous Knowledge|publisher=BBC Four|date=11 June 2008|access-date=25 September 2009}}</ref> 23 જૂન 1998ના રોજ, ટ્યુરિંગના 86ના જન્મદિવસે, એન્ડ્રુ હોજેસ, તેમના જીવનચરિત્રકે, તેમના જન્મસ્થાન અને તેમના બાળપણનું ઘર વોર્રીંગટ્ન ક્રીસેન્ટ, લંડન અને પછીથી કોલોન્નેડ હોટલ ખાતે અધિકૃતપણે ઈંગ્લીશ હેરિટેજવાદળી તકતીનું અનાવરણ કર્યું હતું.<ref>{{Cite web| url=http://www.turing.org.uk/bio/oration.html | title=Unveiling the official Blue Plaque on Alan Turing's Birthplace | access-date=26 September 2006}}</ref><ref>{{Cite web | url=http://www.blueplaque.com/detail.php?plaque_id=348 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071013143212/http://www.blueplaque.com/detail.php?plaque_id=348 | archive-date=13 ઑક્ટોબર 2007 | title=About this Plaque&nbsp;– Alan Turing | access-date=25 September 2006 | url-status=dead }}</ref> તેમના મૃત્યુની 50મી વર્ષગાંઠે, એક યાદગાર તકતીનું અનાવરણ તેમના પહેલાંના રહેઠાંણ હોલીમેડ,વિલ્મસ્લો, ચેરશીર ખાતે 7 જૂન 2004માં કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{openplaque|3276}}</ref> 13 માર્ચ 2000ના રોજ, સેઈન્ટ વિન્સેટ અને ગ્રીનાડીન્સે દ્વારા 20મી સદીની શ્રેષ્ઠ સિદ્ધઓની ઉજવણી માટે ટિકિટો બહાર પાડવામાં આવી, જેમાંની એક શૂન્ય અને એક સંખ્યાના પુનરાવર્તિત પૂર્વભૂમિકા સાથે ટ્યુરિંગનું પોર્ટેટ મૂકવામાં આવ્યું છે અને તેની નીચે આ પ્રમાણેનું લખાણ લખવામાં આવ્યું છેઃ"1937: ઍલન ટ્યુરિંગસ થીયરી ઓફ ડીજિટલ કમ્પ્યુટીંગ".28 ઓક્ટોબર 2004ના રોજ,જોહ્ન ડબલ્યુ મીલ્સ દ્વારા સર્જિક ઍલન ટ્યુરિંગનું કાંસ્ય આધારિત શિલ્પ ગીલ્ડફોર્ડમાં યુનિવર્સિટી ઓફ સૂર્રેય ખાતે અનાવૃત કરવામાં આવ્યું હતું. જે ટ્યુરિંગના મૃત્યુના 50 વર્ષ સૂચવતું હતું- કેમ્પસમાં તેઓ તેમના પુસ્તકો લઈ જતાં રજૂ કરવામાં આવ્યાં છે.<ref name="univsurrey">{{Cite web |url=http://portal.surrey.ac.uk/press/oct2004/281004a/ |title=The Earl of Wessex unveils statue of Alan Turing |access-date=10 February 2007 |archive-date=23 ઑક્ટોબર 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071023193441/http://portal.surrey.ac.uk/portal/page?_pageid=799%2C277813&_dad=portal&_schema=PORTAL |url-status=dead }}</ref>2006માં, બોસ્ટન પ્રાઈડે તેમના માનદ્ ગ્રાન્ડ માર્શલનું નામ ટ્યુરિંગ આપ્યું હતું.<ref name="bostonpride">{{Cite web |url=http://www.bostonpride.org/honorarymarshal.php |title=Honorary Grand Marshal |access-date=10 February 2007 |archive-date=1 જાન્યુઆરી 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090101213356/http://www.bostonpride.org/honorarymarshal.php |url-status=dead }}</ref> પ્રિન્સટન એલ્યુમની વિકલીનું નામ ટ્યુરિંગ રાખવામાં આવ્યું, જે પ્રિન્સટન યુનિવર્સિટીના ઇતિહાસમાં અત્યંત મહત્તવપૂર્ણ વિદ્યાર્થીઓમાં બીજા હતા, બીજા અન્ય રાષ્ટ્રપતિ જેમ્સ મેડિસન હતાં. બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ટ્યુરિંગના જીવન આકાર 1.5 ટનની પ્રતિમાનું અનાવરણ 19 જૂન 2007ના રોજ કરવામાં આવ્યું. વેલ્શ સ્લેટના લગભગ અડધા મિલિયન ટુકડાઓથી તેનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું, સ્ટેપ્હન કેટ્ટલ દ્વારા શિલ્પનું સર્જન કરવામાં આવ્યું હતું, આ કામ સ્વર્ગસ્થ અમેરિકાના અબજોપતિ સિડની ફ્રેન્ક દ્વારા સોંપવામાં આવ્યું હતું.<ref>[http://www.bletchleypark.org.uk/news/docview.rhtm/454075/article.html બ્લેત્ચલેય પાર્ક અનવેઈલ્સ સ્ટેટ્યુ કમેમરેટીંગ ઍલન ટ્યુરિંગ,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120227171427/http://www.bletchleypark.org.uk/news/docview.rhtm/454075/article.html |date=2012-02-27 }} , બ્લેત્ચલેય પાર્ક પ્રેસ રીલીઝ, 20 જૂન 2007</ref>ટ્યુરિંગને માન્ચેસ્ટર શહેર, જેમાં તેઓ તેમની જીવનના અંત સુધી કામ કર્યાં રહ્યાં, ત્યાં તેમને વિવિધ રીતે માનસન્માન મળ્યું હતું. 1994માં A6010 રોડ (માન્ચેસ્ટર શહેરનો આંતરિક રિંગ રોડ) બનાવવામાં આવ્યો, જેનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગ વે રાખવામાં આવ્યું હતું. આ રસ્તો આગળ જતાં વધારે પહોળા પુલમાં લઈ જતો હતો અને તેનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગ બ્રીજ રાખવામાં આવ્યું છે. 23 જૂન 2001માં માન્ચેસ્ટરશહેરમાં ટ્યુરિંગનું પુતળું અનાવૃત કરવામાં આવ્યું હતું. તે સેકવિલે પાર્કમાં, વિટવર્થ સ્ટીટની ઉપર યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટરઅને કેનલ સ્ટ્રીટ ગે વિલેજની વચ્ચે આવેલું છે. યાદગાર પૂતળું, "ફાધર ઓફ કમ્પ્યૂટર સાયન્સ"ને વર્ણવતું ટ્યુરિંગનું પૂતળું બગીચામાં કેન્દ્ર સ્થાને એક બાંકડાની ઉપર બેઠું છે. આ પૂતળાનું અનાવરણ ટ્યુરિંગના જન્મદિવસે થયું હતું. [[ચિત્ર:Sackville Park Turing plaque.jpg|left|thumbnail|200px|ટ્યુરિંગનું યાદગાર પૂતળાની તકતી ]] ટ્યુરિંગને એક સફરજન પકડીને દર્શાવવામાં આવ્યાં છે. – એક શિષ્ટ પ્રતીક વર્જિત પ્રેમની રજૂઆત કરવામાં વપરાય છે, સફરજન [[આઇઝેક ન્યુટન|આઈઝેક ન્યુટન]]ના ગુરુત્વાકર્ષણ બળના સિદ્ધાંતના વિચારને રજૂ કરે છે અને ટ્યુરિંગના પોતાના મૃત્યુનો અર્થ પણ સૂચવે છે. બાંકડા પર રાહતમાં બેઠેલાં કાંસામાં પૂતળા હેઠળ આ વાક્ય મૂકવામાં આવ્યું છે 'ઍલન મેથીસન ટ્યુરિંગ 1912–1954', અને જો ઈનીગ્મા મશીન: 'IEKYF ROMSI ADXUO KVKZC GUBJ'નું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે તો તેમનું જીવનસૂત્ર 'કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના સ્થાપક' એવું બનશે. પૂતળાના પગ પાસેનું એક તકતી કહે છે 'કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના પિતા, ગણિતશાસ્ત્રી, તર્કશાસ્ત્રી, યુદ્ધ સમયના કોડ તોડનારા, પૂર્વાગ્રહના શિકાર બનેલા'. બેર્ટ્રાન્ડ રસેલનું વાક્ય પણ આ પ્રમાણે કહે છે 'ગણિત, સાચી રીતે જોવાયેલું, સત્યના માત્ર સ્વામિ નહીં, પણ સર્વોચ્ચ સુંદરતાના સ્વામી- શિલ્પની જેમ ઠંડી અને તપસ્યાની સુંદરતા.' શિલ્પકારે તેના જૂના એમસ્ટ્રાડ કમ્પ્યૂટરને દફનાવી દીધું, જે એક પહેલાંનું જાણીતું કમ્પ્યૂટર હતું, એક શ્રદ્ધાંજલિ તરીકે તકતીની નીચે લખ્યું હતું, " ધી ગોડ ફાધર ઓફ ઓલ મોર્ડન કમ્પ્યૂટર્સ".<ref name="computerburied">^ જુઓ{{Cite news | title = Computer buried in tribute to genius | publisher = Manchester Evening News| date = 15 June 2001 | url = http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/s/27/27595_computer_buried_in_tribute_to_genius.html | access-date = 23 June 2009 }}</ref> આધુનિક કમ્પ્યૂટરના સર્જનમાં ટ્યુરિંગની ભૂમિકા માટે 1999માં ''ટાઈમ સામાયિકે'' [[Time 100: The Most Important People of the Century|20 સદીના 100 અત્યંત મહત્ત્વના લોકો]]માંના એક તરીકે ટ્યુરિંગનું નામ મૂક્યું હતું, અને કહ્યું હતું: "હકીકત એ છે કે દરેક વ્યક્તિ જે કીબોર્ડ થપાટ લગાવે છે, સ્પ્રેડશીટ અથવા વર્ડ પ્રોસેસીંગ પ્રોગ્રામ ચાલું કરે છે, તે ટ્યુરિંગ મશીનના મૂર્ત સ્વરૂપ પર કામ કરે છે."<ref name="AFP">{{Cite web |title=Alan Turing&nbsp;– Time 100 People of the Century |url=http://205.188.238.181/time/time100/scientist/profile/turing.html |publisher=''[[Time Magazine]]'' |quote=The fact remains that everyone who taps at a keyboard, opening a spreadsheet or a word-processing program, is working on an incarnation of a Turing machine. |access-date=2011-03-21 |archive-date=2011-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110226144919/http://205.188.238.181/time/time100/scientist/profile/turing.html |url-status=dead }}</ref> 2002માં,''બીબીસી'' એ વૈશ્વિક સ્તરે કરવામાં આવેલાં 100 શ્રેષ્ઠ બ્રિટીશરોના મતદાનમાં ટ્યુરિંગને 21મો ક્રમાંક મળ્યો હતો.<ref>{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2208671.stm | title = 100 great British heroes | date = 21 August 2002 | work = BBC News }}</ref> એપલ કમ્પ્યૂટરનો લોગો મોટા ભાગે ઍલન ટ્યુરિંગને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા માટે આત્મહત્યાની તેમની પદ્ધતિને એક કટકાના સાથેના સંદર્ભમાં ખોટી રીતે લેવામાં આવે છે.<ref>{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/media/logos-that-became-legends-icons-from-the-world-of-advertising-768077.html |title=Logos that became legends: Icons from the world of advertising|work= The Independent |publisher=www.independent.co.uk |access-date=14 September 2009 | location=London | date=4 January 2008}}</ref> લોગોના રચયિતા<ref>{{Cite web | url = http://creativebits.org/interview/interview_rob_janoff_designer_apple_logo | title = Interview with Rob Janoff, designer of the Apple logo | publisher = creativebits| access-date = 14 September 2009 }}</ref> અને કંપનીએ લોગોની ડિઝાઈનમાં ટ્યુરિંગને કોઈ પણ અંજલિ આપ્યાનો ઈન્કાર કર્યો છે.<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|p=280}}</ref> 2010માં, અભિનેતા/નાટ્યલેખક જેડ ઈસ્ટેબેનએ ટ્યુરિંગને સોલો સંગીત "આઈકોન્સઃ ધી લેસ્બીયન ઍન્ડ ગે હિસ્ટરી ઓફ ધી વર્લ્ડ, ભાગ 4" માં વર્ણવ્યાં છે. === સરકારનું માફીનામું === ઓગસ્ટ 2009માં, જોહ્ન ગ્રેહામ-ક્યુમીનએ ઍલન ટ્યુરિંહની સામે સમલૈગિંક તરીકે કાયદેસરના પગલાં ભરવા બદલે બ્રિટિશ ગવર્મેન્ટને મરણોત્તર થયેલાં ઍલન ટ્યુરિંગની માફી માંગવાની એક અરજી દાખલ કરવાની શરૂઆત કરી હતી.<ref>{{Cite book|title=Thousands call for Turing apology |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8226509.stm |publisher=BBC News |date=31&nbsp;August 2009 |access-date=31 August 2009}}</ref><ref>{{Cite book | title = Petition seeks apology for Enigma code-breaker Turing | url = http://www.cnn.com/2009/WORLD/europe/09/01/alan.turing.petition/index.html | publisher = CNN | date = 01&nbsp;September 2009 | access-date = 1 September 2009}}</ref> આ અરજીને ટેકો કરતી હજારો લોકોની સહી મળી.<ref name="PMapology"/><ref>યુકેના નાગરિકો માટે જ અરજી ખુલી હતી. </ref> વડાપ્રધાન ગોર્ડન બ્રાઉને આ અરજીને સ્વીકારી, 10 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ માફી માંગતું વિધાન રજૂ કર્યું અને ટ્યુરિંગ સાથેના વર્તાવ અંગે આઘાતની લાગણી વ્યક્ત કરી.<ref name="PM-apology"/><ref name="PMapology">{{Cite web | title = Treatment of Alan Turing was "appalling" | url = http://www.number10.gov.uk/Page20571 | publisher = Prime Minister's Office | date = 10 September 2009 | access-date = 21 માર્ચ 2011 | archive-date = 12 સપ્ટેમ્બર 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090912142412/http://www.number10.gov.uk/Page20571 | url-status = dead }}</ref> <blockquote> ઍલન ટ્યુરિંગ માટે ન્યાયની માંગણી માટે હજારો લોકો એકઠા થયા અને તેમની સાથે જે રીતે વર્તન કરવામાં આવ્યું હતું તે માટે આઘાતની લાગણી વ્યક્ત કરી. જ્યારે ટ્યુરિંગને તે સમયે કાયદા હેઠળ લાવવામાં આવ્યા હતા અને આપણે ઘડિયાળને પાછી ફેરવી શકતા નથી, તેમની સાથે કરવામાં આવેલો વ્યવહાર એકદમ અયોગ્ય હતો અને હું અને આપણે તેમની સાથે જે કંઈ થયું તે બદલ હૃદયના ઊંડાણ પૂર્વક માફી માંગવાની મળેલી તક બદલ હું ખુશ છું.... તેથી બ્રિટિશ સરકારના બદલે, અને ઍલનના કામને કારણે એ તમામ જેઓ મુક્તપણે રહે છે, તેમના વતી મને એ કહેતાં અત્યંત ગર્વ થાય છેઃ અમે માફી માંગીએ છીએ, તમે આના કરતાં ઘણી સારી લાયકાત ધરાવો છો.<ref name="PMapology"/> </blockquote> === યુનિવર્સિટીઓ દ્વારા મળેલો આદર === [[ચિત્ર:Alan Turing Building 1.jpg|thumbnail|યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર ખાતે ઍલન ટ્યુરિંગનું બિલ્ડીંગ]] બ્રિટીશ સોસાયટી ફોર ધી હિસ્ટ્રી ઓફ મેથેમેટીક્સઅને બ્રિટિશ લોજીક કોલોક્વીયમ દ્વારા ટ્યુરિંગના જીવન અને સિદ્ધિઓની ગોઠવણી કરી પ્રસંગની ઉજવણી 5 જૂન 2005ના રોજ કરવામાં આવી હતી. *સુર્રેય યુનિવર્સિટીએ તેના મુખ્ય ચોકમાં ટ્યુરિંગનું પૂતળું મૂક્યું છે. *"ટ્યુરિંગ ડેઈઝ" તરીકે કહેવાતી ગણતરીની થીયરી પર ઈસ્તાનબુલ બીલ્જી યુનિવર્સિટીએ વાર્ષિક કોન્ફરન્સનું આયોજન થયું.<ref name="bilgiuniv">{{Cite web | url = http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | title = Turing Days @ İstanbul Bilgi University | access-date = 10 February 2007 | archive-date = 1 ઑગસ્ટ 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130801193650/http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | url-status = dead }}</ref> *ઓસ્ટ્રીન ખાતે ટેક્સાસ યુનિવર્સિટીએ કમ્પ્યૂટર સાયન્સ પ્રોગ્રામનું નામ ટ્યુરિંગ સ્કોલરસ રાખી આદર આપ્યો છે.<ref name="texturingschol">{{Cite web |url=http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |title=Turing Scholars Program at the University of Texas at Austin |access-date=16 August 2009 |archive-date=17 ફેબ્રુઆરી 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217072341/http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |url-status=dead }}</ref> *ઉતર ફ્રાન્સમાં આવેલી લીલી યુનિવર્સિટી ખાતે આવેલા કમ્પ્યૂટર સાયન્સ વિભાગ (LIFL<ref name="lifl">{{Cite web |url=http://www.lifl.fr/ |title=Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille |access-date=3 December 2010 |archive-date=22 જુલાઈ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722014047/http://www.lifl.fr/ |url-status=dead }}</ref>) ના એક પ્રયોગશાળાનું નામ ઍલન એમ. ટ્યુરિંગના સન્માનમાં ટ્યુરિંગ રાખવામાં આવ્યું (કુર્ટ ગોડેલ પછી અન્ય પ્રયોગશાળાનું નામ રાખવામાં આવ્યું હતું). *ચિલિની પોન્ટીફીકલ કેથોલિક યુનિવર્સિટી, પ્યુરટો રીકોની પોલીટેક્નીક યુનિવર્સિટી, [[કોલમ્બીયા|કોલંબિયા]] બોગોટામાં લોસ એન્ડેસ યુનિવર્સિટી, કિંગસ કોલેજ, વેલ્સમાં કેમ્બ્રીજઅને બેનગોર યુનીવર્સીટીના કમ્પ્યૂટર સાયન્સના વિભાગનું નામ ટ્યુરિંગ પાછળ રાખવામાં આવ્યું હતું. *યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર, ધી ઓપન યુનિવર્સિટી, ઓક્સફર્ડ બ્રુકસ યુનિવર્સિટી અને આર્હુસ યુનિવર્સિટી (ડેનમાર્ક, અર્હુસમાં) તમામના મકાનનું નામ ટ્યુરિંગના નામથી રાખવામાં આવ્યું છે. *સર્રેય રીસર્ચ પાર્કમાં ઍલન ટ્યુરિંગ રોડનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. *હોર્નબોસ્ટેલ મોલમાં આવેલી કાર્નેગી મેલોન યુનિવર્સિટીમાં ગ્રેનાઈટનો બાંકડો છે, જેની પર એ.એમ.ટ્યુરિંગ નામ કોતરાયેલું છે. *તાજેતરમાં ઈકોલ ઈન્ટરનેશનલ ડેસ સાયન્સ ડુ ટ્રાઈટેમેન્ટ ડે ઈન્ફોર્મેશનના બનેલાં ત્રીજા બીલ્ડીંગનું નામ "ટ્યુરિંગ" રાખવામાં આવ્યું છે. == આ પણ જુઓ == {{Portal box|Biography|Logic|LGBT}} *ટ્યુરિંગ ડીગ્રી *ટ્યુરિંગ સ્વીચ *વણ ગોઠવેલું મશીન *ઍલન ટ્યુરિંગ વર્ષ *ગુડ-ટ્યુરિંગ પુનરાવર્તનની સંભાવનાઓ *ટુરિંહ મશીનના ઉદાહરણો *ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ == નોંધ == {{Reflist|colwidth=30em}} == સંદર્ભો == {{Refbegin|colwidth=30em}} * {{ Cite book | last = Agar | first = Jon | title = The government machine: a revolutionary history of the computer | url = https://archive.org/details/governmentmachin0000agar | publisher = MIT Press | year = 2003 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-262-01202-7 }} * {{ Cite book | last = Alexander | first = C. Hugh O'D. | author-link = Conel Hugh O'Donel Alexander | date = ''circa'' 1945 | title = Cryptographic History of Work on the German Naval Enigma | url = http://www.ellsbury.com/gne/gne-000.htm | publisher=The National Archives, Kew, Reference HW 25/1}} * {{ Cite book | last = Beniger | first = James | title = The control revolution: technological and economic origins of the information society | url = https://archive.org/details/controlrevolutio0000unse | publisher = Harvard University Press | year = 1986 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-16986-7 }} * {{Citation | last = Babbage | first = Charles | author-link = Charles Babbage | origyear = 1864 | publication-date = 2008 | editor-last = Campbell-Kelly | editor-first = Martin | editor-link = Martin Campbell-Kelly | title = Passages from the life of a philosopher | publisher = Rough Draft Printing | isbn = 978-1-60386-092-5 }} * {{ Cite book | last = Bodanis | first = David | author-link = David Bodanis | title = Electric Universe: How Electricity Switched on the Modern World | url = https://archive.org/details/electricuniverse0000boda_a1q6 | year = 2005 |publisher = Three Rivers Press | location = New York | isbn = 0-307-33598-4 | oclc = 61684223 }} * {{Cite book | last = Campbell-Kelly | first = Martin | authorlink = Martin Campbell-Kelly | last2 = Aspray | first2 = William | title = Computer: A History of the Information Machine | url = https://archive.org/details/isbn_9780465029907 | publisher = Basic Books | year = 1996 | location = New York | isbn = 0-465-02989-2 }} * {{Cite book | last = Ceruzzi | first = Paul | authorlink = Paul Ceruzzi | title = A History of Modern Computing | url = https://archive.org/details/historyofmodernc00ceru | publisher = MIT Press | year = 1998 | location = Cambridge, Massachusetts, and London | isbn = 0-262-53169-0}} * {{ Cite book | last = Chandler | first = Alfred | authorlink = Alfred Chandler | title = The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business | url = https://archive.org/details/visiblehandmanag00chan | publisher = Belknap Press | year = 1977 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-94052-0 }} * {{ Cite journal | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: Its Origins and Originators | journal = [[IEEE Annals of the History of Computing]] | volume = 26 | issue = 4 | pages = 38–45 | year = 2004 |doi = 10.1109/MAHC.2004.26 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack (ed.) | authorlink = B. Jack Copeland | title = The Essential Turing | year = 2004 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-825079-7 | oclc = 156728127 224173329 48931664 57434580 57530137 59399569 }} * {{ Cite book | last = Copeland (ed.) | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Alan Turing's Automatic Computing Engine | url = https://archive.org/details/alanturingsautom0000unse_k5v2 | year = 2005 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-856593-3 | oclc = 224640979 56539230 }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: The secrets of Bletchley Park's code-breaking computers | url = https://archive.org/details/colossussecretso0000unse | year = 2006 | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-284055-4 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Edwards | first = Paul N | title = The closed world: computers and the politics of discourse in Cold War America | publisher = MIT Press | year = 1996 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-262-55028-8 }} * {{ Cite book | last = Hodges | first = Andrew | authorlink = Hodges, Andrew | year = 1983 | title = Alan Turing: the enigma |location = London | publisher = Burnett Books | isbn = 0-04-510060-8 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Hochhuth | first = Rolf | authorlink = Rolf Hochhuth | title = Alan Turing: en berättelse | publisher = Symposion | year = 1988 | isbn = 978-91-7868-109-9 }} * {{ Cite book | last = Leavitt | first = David | authorlink = David Leavitt | year = 2007 | title = The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer | url = https://archive.org/details/manwhoknewtoomuc0000leav | publisher = Phoenix | isbn = 978-0-7538-2200-5 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Levin | first = Janna | authorlink = Janna Levin | title = A Madman Dreams Of Turing Machines | url = https://archive.org/details/madmandreamsoftu0000levi_y7k7 | publisher = Knopf | year = 2006 | location = New York | isbn = 978-1-4000-3240-2 }} * {{ Cite book | last = Lewin | first = Ronald | authorlink = Ronald Lewin | title = Ultra Goes to War: The Secret Story | url = https://archive.org/details/ultragoestowarse0000lewi | edition = Classic Penguin | series = Classic Military History | year = 1978 | publication-date = 2001 | publisher = Hutchinson & Co | location = London, England | isbn = 978-1-56649-231-7 | ref = harv }} * {{Cite book| last = Lubar | first = Steven | year = 1993 | title = Infoculture | url = https://archive.org/details/infoculturesmith00luba | location = Boston, Massachusetts and New York | publisher = Houghton Mifflin | isbn = 0-395-57042-5}} * {{ Cite document | last = Mahon | first = A.P. | title = The History of Hut Eight 1939–1945 | publisher = UK National Archives Reference HW 25/2 | year = 1945 | url = http://www.ellsbury.com/hut8/hut8-000.htm | access-date = 10 December 2009 | ref = harv }} *{{MacTutor Biography|id=Turing|title=Alan Mathison Turing}} *પેટઝોલ્ડ, ચાર્લેસ (2008). "ધી એનોટાટેડ ટ્યુરિંગ: અ ગાઈડેડ ટુર થ્રુ ઍલન ટ્યુરિંગસ હિસ્ટોરીક પેપર ઓન કમ્યુટેબીલીટી એન્ડ ધી ટ્યુરિંગ મશીન". ઈન્ડિયાનાપોલીસ: વિલેય પબ્લીશીંગ. આઈએસબીએન 978-0-470-22905-7 *સ્મીથ, રોજર (1997). ''ફોન્ટાના હિસ્ટ્રી ઓફ ધી હ્યુમન સાયન્સીસ'' . લંડન: ફોન્ટાના. *વૈઝેનબૌમ, જોસેફ (1976). ''કમ્પ્યૂટર પાવર એન્ડ હ્યુમન રીઝન'' . લંડન: ડબ્લ્યુ.એચ. ફ્રીમેન. આઈએસબીએન 0-7167-167-0463-3 * {{Cite book | last = Turing | first = Sara Stoney | title = Alan M Turing | publisher = W Heffer | year = 1959 }} ટ્યુરિંગની માતા, જેણે ગ્લોરિફાઈંગ હીઝ લાઈફ નામની ૧૫૭ પાનાનું જીવનચરિત્ર લખી, ઘણાં વર્ષો સુધી તેને જીવિત રાખ્યો. તે 1959માં પ્રકાશિત થઈ હતી, અને તેથી તેનું યુદ્ધનું કાર્ય આવરી ન લઈ શકાયું. ભાગ્યેજ ૩૦૦ પ્રતો વેચાઈ હતી (સારા ટ્યુરિંગ થી લીન ન્યમેન, 1967, સેન્ટ જ્હોન કોલેજ, કેમ્બ્રીજની લાઈબ્રેરી). પ્રસ્તાવનાના ૬ પૃષ્ઠો લીન ઈરવીન દ્વારા લખવામાં આવ્યા હતા, સંભારણાંઓ અને તેના વારંવાર બોલાયેલાં વાક્યોનો સમાવેશ થયો છે. * {{Cite book | last = Whitemore | first = Hugh | authorlink = Hugh Whitemore | last2 = Hodges | first2 = Andrew | authorlink2 = Andrew Hodges | title = Breaking the code | publisher = S. French | year = 1988 }} આ 1986 હ્યુગ વ્હાઈટમોર પ્લે ટ્યુરિંગના જીવન અને મૃત્યુની વાર્તા કહે છે. મૂળ વેસ્ટ એન્ડ અને બ્રોડવેમાં ડેરેક જાકોબીએ ટ્યુરિંગનો અભિનય કર્યો હતો અને તેણે 1997માં નાટક આધારિત ટેલિવિઝન ફિલ્મમાં અભિનયનું પુનસર્જન કર્યું હતું, જે સંયુક્તપણે બીબીસી અને ડબલ્યુજીબીએચ, બોસ્ટન દ્વારા બનાવાઈ હતી. નાટકનું પ્રકાશન અંબર લેન પ્રેસ, ઓક્સફર્ડ દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. - એએસઆઈએન: B000B7TM0Q *વિલિયમસ, મિશેલ આર. (1985) ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ ક્મ્યુટીંગ ટેક્નોલોજી'' , ઈન્ગલેવુડ ક્લીફ્ફસ, ન્યુ જર્સી: પ્રેન્ટીસ-હોલ, આઈએસબીએન 0-8186-7739-2 *{{Cite book|last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A history of computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |year=1997 |publisher=[[Science Museum, London|London Science Museum]] |location=London |isbn=0-901805-94-7 |oclc=123794619 40624091 }} {{Refend}} == બાહ્ય લિંક્સ == {{External links|date=August 2010}} {{Wikiquote}} {{Commons category|Alan Turing}} *[http://www.turing.org.uk/ ઍલન ટ્યુરિંગ] એક [http://www.turing.org.uk/bio/part1.html ટૂંકી જીવનકથા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} સાથે એન્ડ્રુ હોજેસ દ્વારા ચલાવવામાં આવતી સાઈટ *[http://www.alanturing.net/ AlanTuring.net&nbsp;– જેક કોપલેન્ડ દ્વારા ][http://www.alanturing.net/ ટ્યુરિંગ એચીવ ફોર ધી હિસ્ટ્રી ઓફ કમ્પ્યુટીંગ] *[http://www.turingarchive.org/ ધી ટ્યુરિંગ એચીવ]{{Dead link|date=ડિસેમ્બર 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&nbsp;– કિંગ્સ કોલેજ, કેમ્બીજ આર્ચીવ દ્વારા કેટલાંક અપ્રકાશિત દસ્તાવેજોની સ્કેન કરેલી પ્રતો *{{MathGenealogy|id=8014}} *[http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 ઍલન ટ્યુરિંગ- ટુવર્ડઝ એ ડીઝીટલ માઈન્ડઃ ભાગ 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |date=2007-08-03 }} સીસ્ટમ ટુલબોક્સ, 11 ડિસેમ્બર 2001 *[http://plato.stanford.edu/entries/turing/ ઍલન ટ્યુરિંગ] ફિલોસોફીનું સ્ટેનફઓર્ટ એનસાઈક્રોપીડિયા. 3 જૂન ૨૦૦૨. *[http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html ઍલન ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822093918/http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html |date=2008-08-22 }} ''સમય'' 100 * [http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} Alan Turing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} RKBExplorer * [http://www.rutherfordjournal.org/article010111.html ''ધી માઈન્ડ એન્ડ ધી કમ્પ્યુટીંગ મશીન'' ] ''ધી રુથફોર્ડ જર્નલ'' - એક 1949 ઍલન ટ્યુરિંગ અને અન્યો પર ચર્ચા * [http://www.turingcentenary.eu/ ઍલન ટ્યુરિંગ વર્ષ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} * [http://cs.swan.ac.uk/cie12/ CiE 2012: ટ્યુરિંગ સેન્ટીનરિ કોન્ફેરન્સ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} * [http://www.visualturing.org/ વિઝ્યુઅલ ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.wolframalpha.com/examples/TuringMachines.html ટ્યુરિંગ મશીન કેલક્યુલેટરસ] વોલ્ફ્રામઆલ્ફા === પેપર્સ === * [http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper ટ્યુરિંગના પેપરો, અહેવાલો અને વ્યાખ્યાનો ઉપરાંત અનુવાદિત આવૃત્તિઓ અને સંગ્રહોની વિસ્તૃત યાદી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} BibNetWiki * [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=116 ડોનાલ્ડ ડબલ્યુ. ડેવિસ સાથે મૌખિક ઇતિહાસ મુલાકાત], ચાર્લેસ બાબ્બેજ ઈન્સ્ટીટ્યુટ, યુનિવર્સિટી ઓફ મિન્નેસોટા; યુ.કે. ખાતે ક્મપ્યુટર પ્રોજેક્ટોને વર્ણવતાં ડેવિઝ નેશનલ ફિઝિક્સ લેબોરેટરી, 1947થી ટ્યુરિંગના ડિઝાઈનીંગ કામની સાથે બે એસીઈ કમ્પ્યૂટરોના વિકાસ સુધી * [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=81 નિકોલસ સી. મેટ્રોપોલીસ સાથે મૌખિક ઇતિહાસ મુલાકાત], ચાર્લેસ બાબ્બેજ ઈન્સ્ટીટ્યુટ, યુનિવર્સિટી ઓફ મીન્નેસોટી. લોસ ઍલામોસ નેશનલ લેબોરેટરી ખાતે, કમ્પ્યૂટર સેવાઓ માટેના પ્રથમ નિયામક મેટ્રોપોલીસ હતાં- ઍલન ટ્યુરિંગ અને જ્હોન વોન ન્યુમનવચ્ચેના સંબંધો સહિતના મુદ્દાઓનો સમાવેશ [[શ્રેણી:વિસંગત પ્રશિસ્ત સ્વરૂપની સાથે લેખો]] [[શ્રેણી:ઍલન ટ્યુરિંગ]] [[શ્રેણી:કમ્પ્યૂટર ડિઝાઈનરો]] [[શ્રેણી:કમ્પ્યૂટરનો પાયો નાખનારા]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ નાસ્તિકતાવાદીઓ]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનિઓ]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ સંશોધકો]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ તર્કશાસ્ત્રી]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ ગણિતશાસ્ત્રીઓ]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ ફિલસૂફીઓ]] [[શ્રેણી:દૂરના અંતર સુધી દોડનારાઓ]] [[શ્રેણી:ગણિતશાસ્ત્રી]] [[શ્રેણી:૧૯૧૨માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૧૯૫૪માં મૃત્યુ]] hfh1y898a81m3rtizxat5npuzltyr9f 10 51694 905193 904864 2026-09-11T16:15:27Z Dsvyas 561 Changed protection settings for "[[ઢાંચો:Taxonomy]]": આત્યંતિક ભાંગફોડિયા પ્રવૃત્તિ ([ફેરફાર કરો=માત્ર પ્રબંધકોને માન્ય રાખો] (અનિશ્ચિત) [ખસેડો=માત્ર પ્રબંધકોને માન્ય રાખો] (અનિશ્ચિત)) [ધોધાકાર] 354903 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{rank|}}}|<!-- Cell stating the rank: --> {{!}} {{ucfirst:{{lc:{{anglicise rank| {{{rank|}}} }} }} }}:<!-- Cell stating the taxon's name, italicized if necessary, with authority: --> {{!}} <span class="{{lc:{{anglicise rank|{{{rank}}} }} }}" style="white-space:nowrap;">{{#switch:{{lc:{{{rank}}} }} |genus|ichnogenus|oogenus|subgenus|ichnosubgenus|oosubgenus|sectio|subsectio|series|subseries|species|ichnospecies|oospecies|subspecies|ichnosubspecies|oosubspecies=''{{{link}}}'' |{{{link}}} }}</span>{{#if:{{{auth|}}} |<br /><small>{{{auth}}}</small>}} {{!}}- }}</includeonly><noinclude>{{documentation}}</noinclude> 9w8zz1e4t1rfdirqfmosyfgtn5mzg6g 0 96854 905195 850367 2026-09-11T22:50:23Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 905195 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = અંશુમન રથ | image = | country = [[હોંગકોંગ]] | fullname = અંશુમન રથ | birth_date = ૫ નવેમ્બર ૧૯૯૭ | birth_place = હોંગકોંગ | death_date = | death_place = | heightft = | heightinch = | heightm = | batting = ડાબા-હાથે | bowling = ધીમે ડાબા-હાથે સ્પિન | role = બેટ્સમેન, વિકેટકિપર | international = | internationalspan = ૨૦૧૪-વર્તમાન | odidebutdate = ૮ નવેમ્બર | odidebutyear = ૨૦૧૪ | odidebutagainst = પાપુઆ ન્યુ ગીની | odicap = | lastodidate = ૧૭ માર્ચ | lastodiyear = ૨૦૧૮ | lastodiagainst = પાપુઆ ન્યુ ગીની | odishirt = | T20Idebutdate = ૧૫ જુલાઈ | T20Idebutyear = ૨૦૧૫ | T20Idebutagainst = નેપાલ | T20Icap = | lastT20Idate = ૧૮ જાન્યુઆરી | lastT20Iyear = ૨૦૧૭ | lastT20Iagainst = નેધરલેન્ડઝ્ | T20Ishirt = | columns = ૪ | column1 = એકદિવસી | matches1 = ૧૬ | runs1 = 736 | bat avg1 = 52.57 | 100s/50s1 = 1/6 | top score1 = 143 | deliveries1 = 337 | wickets1 = 14 | bowl avg1 = 11.92 | fivefor1 = 0 | tenfor1 = ન/ઉ | best bowling1 = 3/22 | catches/stumpings1 = 4/– | column2 = ટી૨૦ | matches2 = 20 | runs2 = 321 | bat avg2 = 18.88 | 100s/50s2 = 0/0 | top score2 = 44 | deliveries2 = 198 | wickets2 = 5 | bowl avg2 = 52.80 | fivefor2 = 0 | tenfor2 = ન/ઉ | best bowling2 = 3/6 | catches/stumpings2 = 6/– | column3 = પ્રથમશ્રેણી | matches3 = 5 | runs3 = 391 | bat avg3 = 65.16 | 100s/50s3 = 0/4 | top score3 = 98 | deliveries3 = 164 | wickets3 = 7 | bowl avg3 = 16.14 | fivefor3 = 0 | tenfor3 = 0 | best bowling3 = 4/34 | catches/stumpings3 = 3/– | column4 = એ શ્રેણી | matches4 = 23 | runs4 = 1,060 | bat avg4 = 50.47 | 100s/50s4 = 2/8 | top score4 = 143 | deliveries4 = 427 | wickets4 = 16 | bowl avg4 = 16.12 | fivefor4 = 0 | tenfor4 = ન/ઉ | best bowling4 = 3/22 | catches/stumpings4 = 5/– | date = 18 માર્ચ 2018 | source = https://cricketarchive.com/Archive/Players/965/965760/965760.html CricketArchive }} '''અંશુમન રથ''' એ હોંગકોંગ ના ક્રિકેટર છે,<ref name="bio">{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/638811 |title=Story of Anshy Rath a mark of Hong Kong's progress |access-date=9 March 2018 |work=International Cricket Council}}</ref> અને રાષ્ટ્રીય ક્રિકેટ ટીમના વર્તમાન કપ્તાન છે. હોંગકોંગમાં જ જન્મેલા ભારતિય મુળના અંશુમનને ક્રિકેટનો વારસો તેમના પિતા તરફથી મળ્યો હતો, નાની ઉંમરથી તેઓએ ક્રિકેટમાં નિપુણતા હાંસલ કરી હતી. ૨૦૧૪થી આંતરાષ્ટ્રિય ક્રિકેટમાં પદાર્પણ કરનાર અંશુમન આજે હોંગકોંગ રાષ્ટ્રિષ ક્રિકેટ ટીમના કપ્તાન છે.<ref>{{cite news|url=http://yp.scmp.com/news/sports/article/4365/howzat-talent|first=Kevin|last=Kung|title=Howzat for talent! Two outstanding teenager cricketers are making names for themselves with the bat and ball in Hong Kong's senior squad|work=South China Morning Post|date=7 October 2012|access-date=22 August 2016|archive-date=28 ઑગસ્ટ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160828144642/http://yp.scmp.com/news/sports/article/4365/howzat-talent|url-status=dead}}</ref><ref name="ODI">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/791633.html |title=Hong Kong tour of Australia, 1st ODI: Papua New Guinea v Hong Kong at Townsville, Nov 8, 2014 |access-date=8 November 2014 |work=ESPN Cricinfo}}</ref> == સંદર્ભ == {{reflist}} [[શ્રેણી:૧૯૯૭માં જન્મ]] [[શ્રેણી:ક્રિકેટર]] o2lm0qj9n06smb7hgriyk7fa14dc9hu 0 122022 905201 783461 2026-09-12T04:14:29Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 905201 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|image=Shravanbelgola Gomateshvara head and torso.jpg|caption=ગોમટેશ્વર નો મસ્તકાભિષેક|nickname=ભાષાંતર:ગોમટેશ્વર નો મહા મસ્તકાભિષેક|observedby=[[જૈન]]નો|date=ચન્દ્ર, સુર્ય આધારીત જૈન પંચાગ દ્વારા નક્કી કરાય છે.|observances=પ્રાર્થનાઓ,[[જૈન વિધી]]|celebrations=ગોમટેશ્વર નો મસ્તકાભિષેક દુધ, કેશર, શેરડી નો રસ, ચંદનલેપ, ચોખ નો લોટ, ફુલો વગેરેથી કરવામાં આવે છે.|longtype=ધાર્મિક|significance=ગોમટેશ્વર પ્રતિમા ની પૂર્ણાહૂતિ|frequency=દર ૧૨ વર્ષે}} [[ચિત્ર:Mahamastakabhisheka_at_Shravanabelagola_in_August_2018_2.jpg|thumb| ઓગસ્ટ ૨૦૧૮માં થયેલ ગોમટેશ્વર પ્રતિમા નો મહામસ્તકાભિષેક]] '''''મહામસ્તકાભિષેક જૈન પ્રતિમાઓ ની મોટા પાયા પર કરવામાં આવતી ધાર્મિક વિધી છે. જેને અભિષેક(વિલેપન)''''' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.આમાં [[ભારત|ભારતના]] [[કર્ણાટક|કર્ણાટકના]] [[શ્રવણબેલગોડા|શ્રવણબેલાગોલામાં]] સ્થિત [[બાહુબલી]] ગોમટેશ્વર પ્રતિમાનો અભિષેક સૌથી પ્રખ્યાત છે. દર ૧૨ વર્ષે એકવાર આયોજિત થતો આ એક મહત્વપૂર્ણ જૈન તહેવાર છે. તે પ્રાચીન અને સંયુક્ત જૈન પરંપરાનો અભિન્ન ભાગ છે. આ તહેવારમાં સિદ્ધ બાહુબલીની {{Convert|17.4|m}} ઊંચી એક અખંડ પત્થરમાંથી બનેલ મૂર્તિનો અભિષેક કરવામાં આવે છે. પ્રતિમાનો છેલ્લો અભિષેક ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૮ માં થયો હતો, અને આગામી સમારોહ ૨૦૩૦ માં યોજાનાર છે. <ref name="toi">{{Cite news|last=Correspondent|first=TNN|title=Mahamastakabhisheka of Bahubali begins today|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-02-08/india/27796348_1_bahubali-mahamastakabhisheka-shravanabelagola|access-date=19 December 2012|work=[[The Times of India]]|date=8 February 2006|archive-date=26 જાન્યુઆરી 2013|archive-url=https://archive.today/20130126045715/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-02-08/india/27796348_1_bahubali-mahamastakabhisheka-shravanabelagola|url-status=dead}}</ref> ઈ.સ.૨૦૧૮ માં થયેલો અભિષેક, ૯૮૧થી શરૂ થયેલ શ્રેણીમાં ૮૮મો અભિષેક હતો. ૨૧મી સદીનો આ બીજો મહામસ્તકાભિષેક છે. આ સમારંભમાં અસંખ્ય જૈન તપસ્વીઓ દ્વારા અનુષ્ઠાન કરાય એવી અપેક્ષા છે. ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૮ નો પ્રસંગ જે ૧૭ થી ૨૫ ફેબ્રુઆરી દરમિયાન યોજાયો તે શ્રવણબેલાગોડાના ચારુકીર્તિ ભટ્ટારકા સ્વામીજીના નેતૃત્વમાં યોજાયો હતો. == ગોમટેશ્વર બાહુબલી પ્રતિમાનો અભિષેક == ભગવાન બહુબલિ એ જૈનોના ચોવીસ તિર્થંકરો માં પ્રથમ ભગવાન ઋષભનાથ ના પુત્ર હતા. તેઓ વિભાવના, જન્મ, ત્યાગ, જ્ઞાન અને મોક્ષથી તેમના જીવનના તમામ તબક્કા દરમિયાન દર્શાવાતા અસાધારણ ગુણો સાથે જીવવા માટે પૂજાય છે. આ ૫૮૮ ફૂટ ઊંચી પ્રતિમા પ્રતિમાઓમાં સૌથી ભવ્ય છે. તે આશરે {{Sfn|Zimmer|1953}} ઈ.સ.૯૮૩માં માં બાંધવામાં આવી હતી. {{Sfn|Zimmer|1953}} બાહુબલીની પ્રતિમાને શિલ્પ કલાના ક્ષેત્રમાં પ્રાચીન કર્ણાટકની સૌથી શક્તિશાળી સિદ્ધિ તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે. કાયોત્સર્ગ તરીકે ઓળખાતા ધ્યાનની મુદ્રામાં આ મૂર્તિ સીધી ઊભી છે, વિંધ્યાગિરી પર્વતની ૫૭ફુટ ઊંચાઇએ પહોંચવા - ૫૦૦ પગથિયાં ચડવા પડે છે. {{Sfn|Muni Kshamāsāgara|2006}} === કાર્યવાહી === માંચડાઓથી મૂર્તિ ઉપર શુદ્ધ પાણી અને ચંદનની પેસ્ટ રેડવામાં આવે છે. આ ઘટના અઠવાડિયા સુધી ચાલુ રહે છે. મહામસ્તકાભિષેક શરૂ થતાં પવિત્ર પાણી ના ૧૦૦૮ ખાસ તૈયાર વાસણો (કળશ) વહન કરી ભક્તો દ્વારા સહભાગીઓ પર છાંટવામાં આવે છે. ત્યારબાદ પ્રતિમાને સ્નાન કરાવી દૂધ, શેરડીનો રસ અને કેસરના લેપ જેવા અભિવાદનથી અભિષેક કરવામાં આવે છે, અને ચંદન, [[હળદર]] અને સિંદૂર પાવડર છાંટવામાં આવે છે. <ref>{{Citation|url=https://books.google.com/books?id=Qqei_Wo1qXwC|title=Pilgrimage Centres of India|first=Brajesh|last=Kumar|publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd.|date=2003|isbn=9788171821853}}</ref>અર્ધ્ય પાંદડીઓ, સોના અને ચાંદીના સિક્કા અને કિંમતી પથ્થરોથી બનાવવામાં આવે છે. તાજેતરમાં, સમારોહના અંતમાં પ્રતીક્ષા હેલિકોપ્ટરમાંથી ફૂલો વરસાવવામાં આવે છે. {{Sfn|Sangave}} == અન્ય મહામસ્તકાભિષેકો == [[શ્રવણબેલગોડા|શ્રવણ બેલ્ગોડામાં]] ગોમટેશ્વર મૂર્તિના અભિષેક ઉપરાંત, જૈન મૂર્તિઓના અભિષેક [[શ્રવણબેલગોડા|ભારતભરના]] જૈન મંદિરોમાં થાય છે. <ref>{{Cite book|url=|title=राही मासूम रज़ा और उनके औपन्याससक पात्र|last=Drivedi|first=Rakesh Narayan|page=65|access-date=}}</ref> કર્ણાટકની અન્ય ગોમટેશ્વર મૂર્તિઓનો અભિષેક પણ દર ૧૨ વર્ષે મહામસ્તકાભીષેક ઉત્સવથી સન્માનિત થાય છે.  <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[વિકિપીડિયા:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2018)">સંદર્ભ આપો</span>]]'' &#x5D;</sup> * ધર્મસ્થલ મહામસ્તકાભીષેક <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[વિકિપીડિયા:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2018)">સંદર્ભ આપો</span>]]'' &#x5D;</sup><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[વિકિપીડિયા:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2018)">સંદર્ભ આપો</span>]]'' &#x5D;</sup> * કરકલા મહામસ્તકાભીષેક - છેલ્લો મહામસ્તકાભીષેક ફેબ્રુઆરી ૨૦૦૨ માં યોજાયો હતો, અને હવે પછીનો વર્ષ ૨૦૧૫ માં આવશે. <ref>{{Cite web|url=http://www.udupitoday.com/udtoday/news_Udupi-Mastakabhisheka-postponed-to-2015-for-Paryaya-and-Elections_3196.html|title=Karkala Mahamastakabhisheka 2014|access-date=2020-12-06|archive-date=2019-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402115158/http://www.udupitoday.com/udtoday/news_Udupi-Mastakabhisheka-postponed-to-2015-for-Paryaya-and-Elections_3196.html|url-status=dead}}</ref>{{Better source|date=February 2018}}<sup class="noprint Inline-Template noprint noexcerpt Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[વિકિપીડિયા:ચકાસણીયોગ્યતા|<span title="This claim needs references to better sources. (February 2018)">વધુ સારું&nbsp;સ્ત્રોત&nbsp;જરૂરી</span>]]'' &#x5D;</sup><sup class="noprint Inline-Template noprint noexcerpt Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[વિકિપીડિયા:ચકાસણીયોગ્યતા|<span title="This claim needs references to better sources. (February 2018)">વધુ સારું&nbsp;સ્ત્રોત&nbsp;જરૂરી</span>]]'' &#x5D;</sup> * વેણુર મહામસ્તકાભીષેક - છેલ્લો ૨૮ જાન્યુઆરી ૨૦૧૨ થી ૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૨ સુધીનો હતો. હવે પછીનો ૨૦૨૪ માં હશે. <ref>{{Cite web|url=http://www.venur.in/?page_id=145|title=Venur Mahamastakabhisheka 2012|archive-url = https://archive.is/20130218031135/http://www.venur.in/?page_id=145|archive-date=18 February 2013|access-date=2012-01-27}}</ref>{{Better source|date=February 2018}}<sup class="noprint Inline-Template noprint noexcerpt Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[વિકિપીડિયા:ચકાસણીયોગ્યતા|<span title="This claim needs references to better sources. (February 2018)">વધુ સારું&nbsp;સ્ત્રોત&nbsp;જરૂરી</span>]]'' &#x5D;</sup> <sup class="noprint Inline-Template noprint noexcerpt Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[વિકિપીડિયા:ચકાસણીયોગ્યતા|<span title="This claim needs references to better sources. (February 2018)">વધુ સારું&nbsp;સ્ત્રોત&nbsp;જરૂરી</span>]]'' &#x5D;</sup> * કુંભોજ મહામસ્તકાભીષેક - છેલ્લો મહામસ્તકાભીષેક વર્ષ ૨૦૧૫ માં યોજાયો હતો, અને આગામી ૨૦૨૭ માં થશે. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[વિકિપીડિયા:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2018)">સંદર્ભ આપો</span>]]'' &#x5D;</sup><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[વિકિપીડિયા:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2018)">સંદર્ભ આપો</span>]]'' &#x5D;</sup> <gallery widths="300px" heights="175px"> </gallery> * જૈન વિધિ અને તહેવારો * પંચ કલ્યાણક * કર્ણાટકમાં જૈન ધર્મ == સંદર્ભ == {{Reflist}} * {{Citation|last=Jaini|first=Padmanabh S.|authorlink=Padmanabh Jaini|title=The Jaina Path of Purification|url=https://books.google.com/books?id=wE6v6ahxHi8C|date=1998|origyear=1979|publisher=[[Motilal Banarsidass]]|location=[[Delhi]]|isbn=978-81-208-1578-0|ref=none}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/Philosophy.of.India.by.Heinrich.Zimmer|title=Philosophies Of India|last=Zimmer|first=Heinrich|date=1953|publisher=[[Routledge]] & Kegan Paul Ltd|isbn=978-81-208-0739-6|editor-last=Campbell|editor-first=Joseph|editor-link=Joseph Campbell|location=[[London]], E.C. 4|ref=harv|author-link=Heinrich Zimmer|orig-year=April 1952}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=09NCaJ_3GFwC|title=Naga Varmma's Karnataka Bhasha Bhushana|last=Rice|first=Lewis|date=1985|isbn=9788120600621|ref=}} * {{Citation|url=https://books.google.com/books?id=p0wSoEIub1YC|title=Gazetteer of Mysore|first=B. L.|last=Rice|publisher=Asian Educational Services|date=2001|isbn=9788120609778|ref=none}} * {{Citation|url=https://books.google.com/books?id=nZ3S6CW5KKQC|title=The Sacred Sravana-Belagola|publisher=Bhartiya Jnanpith Prakash|first=Vilas Adinath|last=Sangave|ref={{SfnRef|Sangave}}}} * {{Citation|url=https://books.google.com/books?id=MSieVNwsAAIC|title=In quest of the self|first=Muni|last=Kshamāsāgara|publisher=Bhartiya Jnanpith|isbn=9788126311668|ref={{SfnRef|Muni Kshamāsāgara|2006}}}} == બાહ્ય લિંક્સ == * [http://www.mahamasthakabhisheka.com મહામસ્તકાભીષેક બાહુબલી સત્તાવાર વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101021032212/http://www.mahamasthakabhisheka.com/ |date=2010-10-21 }} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/629/629/4736362.stm બીબીસી ન્યૂઝ સ્પેશ્યલ: ઇન્ટરવ્યૂ અને ફોટો રિપોર્ટજ] 5b0xdzvcs8v28e8tbsf13mvqhexto6f 0 128102 905199 895467 2026-09-12T01:02:34Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 905199 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ચંદ્રમુખી બસુ | image = Chandramukhi Bose.jpg | image_size = 250px | caption = | birth_date = ૧૮૬૦ | birth_place = [[દહેરાદૂન]], બ્રિટીશ ભારત | death_date = ૩ ફેબ્રુઆરી ૧૯૪૪ | death_place = દહેરાદૂન, બ્રિટીશ ભારત | occupation = શિક્ષણશાસ્ત્રી | spouse = પંડિત કેસવારાનંદ મમગાઈન | alma_mater = સ્કોટીશ ચર્ચ કોલેજ (ડફ કોલેજ)<br />કલકત્તા વિશ્વવિદ્યાલય }} '''ચંદ્રમુખી બસુ''' (૧૮૬૦ – ૩ ફેબ્રુઆરી ૧૯૪૪) એ બ્રિટિશ ભારતના પ્રથમ બે મહિલા સ્નાતકોમાંના એક હતા. ૧૮૮૨માં [[કાદમ્બિની ગાંગુલી]] સાથે તેમણે કલકત્તા વિશ્વવિદ્યાલયમાંથી આર્ટ્સ (બીએ)માં સ્નાતકની પદવીની પરીક્ષા પાસ કરી હતી. == પ્રારંભિક જીવન == ચંદ્રમુખી બસુનો જન્મ ૧૮૬૦માં થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ ભુવન મોહન બોઝ હતું. તેમણે ૧૮૮૦ માં દહેરાદૂન નેટિવ ક્રિશ્ચિયન સ્કૂલમાંથી ફાઈન આર્ટ પરીક્ષા પાસ કરી હતી.<ref name = "Bose152">Sengupta, Subodh Chandra and Bose, Anjali (editors), 1976/1998, ''Sansad Bangali Charitabhidhan'' (Biographical dictionary) Vol I, p152, {{ISBN|81-85626-65-0}}</ref> તે સમયે તેઓ બેથુન સ્કૂલમાં પ્રવેશવા મેળવવા માંગતા હતા પરંતુ ત્યાં બિન-હિન્દુ છોકરીઓને પ્રવેશ આપતા ન હોવાથી તેમને રેવરેન્ડ એલેક્ઝાન્ડર ડફની ફ્રી ચર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂશન (વર્તમાન સ્કોટિશ ચર્ચ કોલેજ) ખાતે કલા વિભાગમાં પ્રવેશ મેળવવો પડ્યો હતો.<ref>{{cite web|title=Glimpses of college history|url=http://www.scottishchurch.ac.in/college_history.php|accessdate=2020-08-21|website=scottishchurch.ac.in|publisher=Scottish Church College Kolkata|archive-date=2020-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921212352/http://www.scottishchurch.ac.in/college_history.php|url-status=dead}}</ref> ૧૮૭૬માં, લિંગભેદના વલણોને કારણે તેમને એફ.એ. પરીક્ષા આપવા માટે વિશેષ મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. તે વર્ષે પરીક્ષા આપતી એકમાત્ર છોકરી તરીકે, તેમણે પ્રથમ ક્રમાંક મેળવ્યો હતો, પરંતુ વિશ્વવિદ્યાલય દ્વારા તેમના પરિણામો પ્રકાશિત થઈ શકે છે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે શ્રેણીબદ્ધ બેઠકો યોજવામાં આવી હતી. કાદમ્બિની ગાંગુલી પહેલાં ચંદ્રમુખી બસુએ ૧૮૭૬માં પ્રવેશ પરીક્ષા પાસ કરી હતી, જોકે વિશ્વવિદ્યાલયે તેમને સફળ ઉમેદવાર તરીકે સૂચિબદ્ધ કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. ૧૮૭૮માં વિશ્વવિદ્યાલયના બદલાયેલા ઠરાવને કારણે તેઓ વધુ અભ્યાસ કરી શક્યા હતા.<ref>Manna, Mausumi, (2008) ''Women's Education through Co-Education: the Pioneering College'' in ''175th Year Commemoration Volume''. Scottish Church College, page 108</ref><ref name=Teaching_Girls>{{cite web|url = http://www.telegraphindia.com/1130402/jsp/opinion/story_16721248.jsp#.UVpP8zNTCSo| title = Teaching girls to take on an unequal society | accessdate = 2013-04-02 | work = The Telegraph, Calcutta | publisher = The Telegraph, 2 April 2013 }}</ref> એફ.એ.ની પરીક્ષા પાસ કર્યા બાદ તેઓ કાદમ્બિની ગાંગુલી સાથે ડિગ્રી કોર્સ માટે બેથુન કોલેજમાં પ્રવેશ મેળવ્યો હતો.<ref name = "Bose152"/> સ્નાતક થયા પછી તેઓ એકમાત્ર (અને પ્રથમ) મહિલા હતા જેમણે કલકત્તા વિશ્વવિદ્યાલયમાંથી એમ.એ.ની પરીક્ષા પાસ કરતી હતી.<ref name = "Bose152"/> == કારકિર્દી == તેમણે ૧૮૮૬માં બેથુન કોલેજમાં લેક્ચરર તરીકે કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી. ૧૮૮૮માં કોલેજને શાળાથી અલગ કરવામાં આવતા તેઓ આચાર્ય બન્યા હતા.<ref name = "Bose152"/> આમ તેઓ દક્ષિણ એશિયામાં પૂર્વ સ્નાતક (અંડર ગ્રેજ્યુએટ) શૈક્ષણિક સંસ્થાના પ્રથમ મહિલા વડા બન્યા હતા. ખરાબ સ્વાસ્થ્યને કારણે ૧૮૯૧માં તેઓ નિવૃત્ત થયા હતા અને શેષ જીવન [[દહેરાદૂન]]માં વિતાવ્યું હતું.<ref name = "Bose152"/> == અંગત જીવન == તેમની બે બહેનો બિધુમુખી અને બિંદુબાસિની પણ પ્રખ્યાત હતા. ૧૮૯૦માં સ્નાતક થયેલા બિધુમુખી બોઝ અને વર્જિનિયા મેરી મિત્રા (નંદી) કલકત્તા મેડિકલ કોલેજમાંથી સૌથી પ્રારંભિક મહિલા તબીબી સ્નાતકોમાં સામેલ હતા. ત્યારબાદ, બિંદુબાસિની બોઝ ૧૮૯૧માં કલકત્તા મેડિકલ કોલેજમાંથી સ્નાતક થયા હતા.<ref>Bose, Anjali (editor), ''Sansad Bangali Charitabhidhan'' (Biographical dictionary) Vol II, 1996/2004, p215, 219, {{ISBN|81-86806-99-7}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * {{cite book |last=Chakraborty |first=Rachana |year=2012 |chapter=Bethune College |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bethune_College |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link= |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=Asiatic Society of Bangladesh |access-date=2021-09-30 |archive-date=2023-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111234845/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bethune_College |url-status=dead }} * [https://web.archive.org/web/20091222083113/http://scottishchurch.ac.in/College%20History02.pdf સ્કોટિશ ચર્ચ કોલેજનો ઇતિહાસ] [[શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ]] [[શ્રેણી:૧૯૪૪માં મૃત્યુ]] 57kbmyr5w4urkb1wqu15rmaz7ylkxze 3 146501 905186 867814 2026-09-11T12:03:40Z Vincent Vega 65665 Vincent Vegaએ [[સભ્યની ચર્ચા:Lionel Cristiano]]ને [[સભ્યની ચર્ચા:LM.CR]] પર ખસેડ્યું: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Lionel Cristiano|Lionel Cristiano]]" to "[[Special:CentralAuth/LM.CR|LM.CR]]" 867814 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Lionel Cristiano}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૨૩:૦૬, ૨૯ જૂન ૨૦૨૪ (IST) cb0qntekarxeku2zeopn3ynuo3m1zye 0 154820 905200 903750 2026-09-12T03:15:41Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 905200 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ફોર્ટ કોચી | other_name = | settlement_type = | image_skyline = Kochi, Fishing nets at sunset, Kerala, India.jpg | image_caption = | pushpin_map = India Kerala#India#India Kochi | coordinates = {{coord|9.9658|N|76.2421|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[ભારત]] | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[કેરળ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[એર્ણાકુલમ જીલ્લો|અર્નાકુલમ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | parts_type = તાલુકા | leader_title = અધ્યક્ષ | leader_name = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = ૨૯ | population_footnotes = | population_total = ૨૩૪૯૯૦ | population_as_of = | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]], [[પોર્ટુગીઝ ભાષા|પોર્ટુગીઝ]] (ઐતિહાસિક) | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ૬૮૨૦૦૧ | area_code_type = Telephone code | area_code = ૦૪૮૪ | registration_plate = KL-૪૩ | website = }} [[File:Kochi, Fishing nets, Kerala, India.jpg|thumb|right|ચાઇનીઝ માછીમાર જાળી]] '''ફોર્ટ કોચી''', જે અગાઉ '''ફોર્ટ કોચિન''' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું,<ref>{{Cite web |last=Service |first=Express News |date=2016-01-05 |title=It's 127 Years Since 'Chandrabhanu' Gutted 'Cochi' |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2016/Jan/05/its-127-years-since-chandrabhanu-gutted-cochi-864792.html |access-date=2024-06-17 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> તે ભારતના કેરળ રાજ્યના કોચી શહેરનો એક વિસ્તાર છે.<ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/kochi/fort-kochi.php |title=Fort Kochi, Ernakulam, Kerala, India |website=Kerala Tourism - Kochi |language=en |access-date=2026-07-28}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ernakulam.nic.in/en/tourist-place/fort-kochi/ |title=FORT KOCHI {{!}} Ernakulam District Website {{!}} India |language=en-US |access-date=2026-07-28}}</ref><ref>[https://www.keralatourism.org/destination/fort-kochi/422/ Fort Kochi]</ref> ફોર્ટ કોચીનું નામ કોચીના 'ફોર્ટ ઇમાન્યુઅલ' પરથી પડ્યું છે,<ref>{{cite web | url=http://www.kimansion.com/fort-kochi.htm | title=THE MELTING POT OF CULTURES | publisher=Kimansion | access-date=25 June 2016 | archive-date=15 માર્ચ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160315175638/http://www.kimansion.com/fort-kochi.htm | url-status=dead }}</ref> જે ભારતીય ભૂમિ પર પોર્ટુગીઝ ઇસ્ટ ઇન્ડીઝ દ્વારા નિયંત્રિત પ્રથમ યુરોપીયન કિલ્લો હતો.<ref>{{cite web | url=http://www.kimansion.com/fort-kochi.htm | title=THE MELTING POT OF CULTURES | publisher=Kimansion | access-date=25 June 2016 | archive-date=15 માર્ચ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160315175638/http://www.kimansion.com/fort-kochi.htm | url-status=dead }}</ref> આ વિસ્તાર મુખ્ય કોચી શહેરની દક્ષિણ-પશ્ચિમ દિશામાં આવેલા પાણીથી ઘેરાયેલા દ્વીપો અને નાના ટાપુઓનો એક ભાગ છે, જે સામૂહિક રીતે 'જૂનું કોચી' અથવા 'વેસ્ટ કોચી' તરીકે ઓળખાય છે. મટ્ટાનચેરી એ ફોર્ટ કોચીની નજીકમાં જ આવેલો વિસ્તાર છે. ૧૯૬૭માં, આ ત્રણેય નગરપાલિકાઓ અને તેની આસપાસના કેટલાક વિસ્તારોને ભેગા કરીને 'કોચી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન'ની રચના કરવામાં આવી હતી. ફોર્ટ કોચી તેના વારસા અને સંસ્કૃતિ માટે જાણીતું છે અને તે સ્થાનિક તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસીઓ માટે એક અગ્રણી પ્રવાસન સ્થળ છે. નેશનલ જિયોગ્રાફિકની "૨૦૨૦માં મુલાકાત લેવા યોગ્ય ટોચના પ્રવાસન સ્થળો"ની યાદીમાં ટોચના ૨૫ સ્થળોમાંથી તેને નવમું સ્થાન મળ્યું હતું.<ref>{{cite web|url=https://www.goodmorningamerica.com/travel/story/book-trip-2020-national-geographic-67111675|title=Here's where you should book a trip in 2020|website=Good Morning America}}</ref> == સંપર્ક સુવિધા == ફોર્ટ કોચી સુધી એરનાકુલમથી સડક માર્ગ અને જળ માર્ગ દ્વારા પહોંચી શકાય છે. શહેરના વિવિધ ભાગોમાંથી ફોર્ટ કોચી માટે ખાનગી અને સરકારી બસો ઉપલબ્ધ રહે છે. આ સ્થળની મુલાકાતે આવતા પ્રવાસીઓની મોટી સંખ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને, સરકાર દ્વારા આ રૂટ પર ખાસ લો-ફ્લોર વોલ્વો બસો શરૂ કરવામાં આવી હતી. આવી બસો કોચિન ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ (CIAL), વાયટિલા મોબિલિટી હબ અને કાકનાડ ઇન્ફો પાર્ક જેવા લોકપ્રિય રૂટ પર કાર્યરત છે. == પૂર્વ-વસાહતી યુગ == ઈ.સ. પૂર્વેના સમયગાળા દરમિયાન, જે પ્રદેશ આજે [[કેરળ]] તરીકે ઓળખાય છે તે મેન્ગ્રોવના જંગલોથી ઘેરાયેલો હતો. સમુદ્રની સપાટીમાં વધારો થવાને કારણે કાંપ અને રેતીના ઢગલા રચાયા, જેણે આજે જોવા મળતા દરિયાકાંઠાનો આકાર આપ્યો. 'કોચી' નામની ઉત્પત્તિ મલયાલમ શબ્દ કોચુ અઝી (kochu azhi) પરથી થઈ હોવાનું માનવામાં આવે છે, જેનો અર્થ 'નાનો ખાડી-વિસ્તાર' (small lagoon) થાય છે. મટ્ટાનચેરી એ જૂના ઐતિહાસિક કોચીનું મુખ્ય કેન્દ્ર હતું. જૂની મલયાલમ ભાષામાં તેને માડન-ચેરી કહેવાતું, જેમાં ચેરીનો અર્થ નગર થાય છે. 'માડ' એટલે કે ગાય એ કોચીના રાજાના જૂના શાહી કિલ્લાની છાપ (પ્રતીક) હતી. ઈ.સ. ૧૩૪૧માં આવેલી એક પ્રચંડ સુનામીને કારણે કોડુંગલ્લુર બંદર નષ્ટ થઈ ગયા પછી રાજાએ અહીં પોતાના મહેલનું નિર્માણ કર્યું હતું. પેરુમ્પડપ્પુ સ્વરૂપમ (અથવા રાજાનો કિલ્લો) નો મહેલ કાલવથી નદીના કિનારે આવેલો હતો. કોઝિકોડના ઝામોરિન રાજા અને પશ્ચિમી સંસ્થાનવાદી દળો વચ્ચેના સતત યુદ્ધોને કારણે રાજા આ જગ્યા છોડીને ત્રિપુનિથુરા ચાલ્યા ગયા હતા. રાજા વૈષ્ણવ વિચારધારા ધરાવતા હતા અને ગાય (માડુ) તેમનું પ્રતીક હતું. == ઇતિહાસ == મધ્યકાલીન કેરળના કિનારે કોઝિકોડ બંદર આર્થિક અને રાજકીય રીતે અગ્રણી સ્થાન ધરાવતું હતું, જ્યારે કન્નુર, કોલ્લમ અને કોચી વ્યાપારી દ્રષ્ટિએ મહત્ત્વના ગૌણ બંદરો હતાં, જ્યાં વિશ્વના વિવિધ ભાગોમાંથી વેપારીઓ એકઠા થતા હતા. સંસ્થાનવાદી યુગ પહેલાના કેરળમાં ફોર્ટ કોચી એ કોચી રાજ્યનું એક નાનું માછીમારોનું ગામ હતું. શોધ યુગ (Age of Discovery) દરમિયાન ૧૪૯૮માં પોર્ટુગીઝો કોઝિકોડના કપ્પડ ખાતે પહોંચ્યા હતા, જેનાથી યુરોપથી ભારત સુધીનો સીધો દરિયાઈ માર્ગ ખુલ્યો હતો. ૧૫૦૩માં, અફોન્સો ડી અલ્બુકર્કના સૈન્યએ કોચીના રાજાને કોઝિકોડના સામુથીરી (ઝામોરિન)ના દળો સામે લડવામાં મદદ કરી હતી; ત્યારબાદ રાજા દ્વારા પોર્ટુગીઝોને તે વિસ્તાર આપવામાં આવ્યો હતો જે પાછળથી 'ફોર્ટ કોચી' તરીકે ઓળખાયો. રાજાએ પોર્ટુગીઝોને તેમના વ્યાપારી હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે દરિયાકિનારા નજીક 'ફોર્ટ ઇમેન્યુઅલ' બાંધવાની પણ પરવાનગી આપી હતી. 'ફોર્ટ કોચી' ના નામનો પ્રથમ ભાગ આ કિલ્લા પરથી આવ્યો છે, જેને પાછળથી ડચ લોકોએ નષ્ટ કરી દીધો હતો. પોર્ટુગીઝોએ કિલ્લાની પાછળ પોતાની વસાહત ઊભી કરી હતી, જેમાં એક લાકડાનું ચર્ચ પણ સામેલ હતું. આ ચર્ચને ૧૫૧૬માં કાયમી માળખા તરીકે પુનઃનિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું, જે આજે '[[સેન્ટ ફ્રાન્સિસ ચર્ચ, કોચી|સેન્ટ ફ્રાન્સિસ ચર્ચ]]' તરીકે ઓળખાય છે. ફોર્ટ કોચી ૧૬૦ વર્ષ સુધી પોર્ટુગીઝોના કબજામાં રહ્યું. ૧૬૮૩માં ડચ લોકોએ પોર્ટુગીઝો પાસેથી આ પ્રદેશ આંચકી લીધો અને ઘણી પોર્ટુગીઝ સંસ્થાઓ, ખાસ કરીને મઠો સહિતની કેથોલિક સંસ્થાઓનો નાશ કર્યો. ડચ લોકોએ ૧૭૯૫ સુધી ૧૧૨ વર્ષ સુધી ફોર્ટ કોચી પર પોતાનું નિયંત્રણ રાખ્યું, જ્યારે અંગ્રેજોએ ડચ લોકોને હરાવીને તેનો કબજો મેળવ્યો. ૧૯૪૭માં ભારતની આઝાદી સાથે ફોર્ટ કોચી પરનો વિદેશી સત્તાનો અંત આવ્યો. [[File:Kathedralbasilika Santa Cruz 2018-04-04a.jpg|thumb| right| સાન્ટા ક્રુઝ કેથેડ્રલ બેસિલિકા, ફોર્ટ કોચી]] [[File:Fort Cochin view.JPG|thumb|કોચીનું સામાન્ય દ્રશ્ય]] [[File:Mad Crab.jpg|thumb|ફોર્ટ કોચી ખાતે, દરિયા કિનારા(બીચ)ને કચરાથી બચાવવા માટે ફેંકી દેવાયેલી પ્લાસ્ટિક બોટલોમાંથી બનાવેલ કરચલાની રચના]] [[File:Kerala jain temple.jpg|thumb|right|ફોર્ટ કોચીમાં જૈન મંદિર]] આ સંસ્થાનવાદી સમયગાળા દરમિયાન પોર્ટુગીઝ, ડચ અને અંગ્રેજો દ્વારા બાંધવામાં આવેલા જૂના મકાનોનું મિશ્રણ આજે પણ ફોર્ટ કોચીની શેરીઓમાં જોવા મળે છે. સેન્ટ ફ્રાન્સિસ ચર્ચનું નિર્માણ ૧૫૦૩માં પોર્ટુગીઝો દ્વારા કેથોલિક ચર્ચ તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું. વાસ્કો ડા ગામાને એક સમયે આ ચર્ચમાં દફનાવવામાં આવ્યા હતા, જે હવે 'ચર્ચ ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા' હેઠળ આવે છે અને એક રાષ્ટ્રીય સ્મારક છે. ૧૫૫૮માં પોર્ટુગીઝ પેડ્રોઆડો હેઠળ કોચિનના કેથોલિક ડાયોસિસ (ધર્મપ્રદેશ)ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી, જેનું મુખ્ય મથક ફોર્ટ કોચીમાં હતું.<ref>{{Cite web |title=Diocese of Cochin |url=https://catholicism.en-academic.com/13839/Diocese_of_Cochin |access-date=2022-07-27 |website=Academic Dictionaries and Encyclopedias |language=en}}</ref> ૧૬મી સદીમાં પોર્ટુગીઝો દ્વારા બાંધવામાં આવેલું 'સેન્ટા ક્રુઝ બેસિલિકા' ચર્ચ પણ પાછળથી અંગ્રેજો દ્વારા નષ્ટ કરવામાં આવ્યું હતું અને ૧૯મી સદીના અંત ભાગમાં તેનું પુનઃનિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{Cite web |title=Santa Cruz Cathedral Basilica Fort Kochi - History, Architecture |url=https://www.tradekerala.com/directory-trade_kerala/listing/santa-cruz-cathedral-basilica-fort-kochi-history-architecture/ |access-date=2022-07-27 |website=Trade Kerala |language=en-US |archive-date=2022-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819180832/https://www.tradekerala.com/directory-trade_kerala/listing/santa-cruz-cathedral-basilica-fort-kochi-history-architecture/ |url-status=dead }}</ref> આ સમયગાળાના અન્ય રહેણાંક મકાનો અને 'ઓલ્ડ હાર્બર હાઉસ' જેવી હોટેલો પણ આવેલી છે, જેમાંથી કેટલીકનું હાલના સમયમાં નવીનીકરણ કરવામાં આવ્યું છે. જાહેર જનતા અને પ્રવાસીઓમાં સૌથી વધુ આકર્ષણ ઊભું કરતું મુખ્ય સ્થળ દરિયાકિનારે આવેલી સંસ્થાનવાદ-પૂર્વ સમયની 'ચીની માછીમારી જાળીઓ' ની શ્રેણી છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ૧૪મી સદીની શરૂઆતમાં ચીની વેપારીઓ દ્વારા આ જાળીઓ અહીં લાવવામાં આવી હતી. === પ્રથમ સ્રોતો === ઇસવીસનની શરૂઆતથી જ અરબી અને ચીની વેપારીઓ કોચી પ્રદેશમાંથી મસાલા—ખાસ કરીને મરી, તજ, એલચી, લવિંગ અને ચંદન વગેરે મેળવતા હતા. આ મૂલ્યવાન વસ્તુઓના ઉત્પાદન અને વેપારે આ પ્રદેશના ઇતિહાસને એક નવો આકાર આપ્યો. આજે પણ કોચી મસાલાની નિકાસનું એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર છે. આ મસાલાઓ વિશે જાણકારી મેળવનાર અરબી વેપારીઓ સૌપ્રથમ હતા, અને તેઓ આ અત્યંત માંગ ધરાવતા સામાનને યુરોપ લઈ જતા હતા. સદીઓ પછી, તેમની પાછળ પોર્ટુગીઝો, ત્યારબાદ ડચ અને પછીથી અંગ્રેજો આવ્યા. === ઈ.સ. ૬૦૦ની આસપાસ === માલાબાર કિનારા વિશેના લેખિત દસ્તાવેજો દર્શાવે છે કે આ પ્રદેશમાં હિન્દુ, ખ્રિસ્તી અને લઘુમતી યહૂદી સમુદાયના લોકો રહેતા હતા.<ref>{{Cite book |last=Slapak |first=Orpa |url=https://books.google.com/books?id=qhKGPprbQaYC&q=two+millennia |title=The Jews of India: A Story of Three Communities |publisher=The Israel Museum |year=2003 |isbn=965-278-179-7 |location=Jerusalem |pages=27}}</ref> === ઈ.સ. ૧૩૪૧ ની આસપાસ === પૂરની ઘટનાને કારણે કોચીના કુદરતી બંદરનું નિર્માણ થયું હતું, જેણે કોડુંગલ્લુર શહેરના બંદરને પણ નષ્ટ કરી દીધું હતું. ત્યારબાદ, આ શહેર ભારતના પશ્ચિમ કિનારાના સૌથી મહત્વપૂર્ણ બંદરોમાંથી એક તરીકે વિકસિત થયું, જેણે ચીન અને મધ્ય પૂર્વ સાથેના મસાલાના વેપાર પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું. === ઈ.સ. ૧૫૦૦ ની આસપાસ === આ સમયગાળા દરમિયાન, કોઝિકોડ પર રાજા ઝામોરિનનું શાસન હતું અને કોચી પર કોચીના મહારાજાનું શાસન હતું. આ એ સમય હતો જ્યારે પ્રથમ પોર્ટુગીઝ જહાજો માલાબાર કિનારે આવ્યા હતા: વાસ્કો ડા ગામા કોઝિકોડ ખાતે અને પેડ્રો અલ્વારેસ કૅબ્રાલ કોચી ખાતે આવ્યા હતા. કોચીના મહારાજાને કોઝિકોડના ઝામોરિન તરફથી જોખમ અનુભવાતું હતું, અને તેમને આશા હતી કે પોર્ટુગીઝો કોઝિકોડના પાડોશી રાજા સામેના તેમના રક્ષણમાં મદદ કરશે. મહારાજાએ પોર્ટુગીઝોનું સ્વાગત કર્યું, અને તેમણે કોચીમાં પોતાનું પ્રથમ વેપારી કેન્દ્ર સ્થાપ્યું. જોકે, કોચીના મહારાજાને મોટે ભાગે તેમની સત્તાથી વંચિત કરી દેવામાં આવ્યા હતા, અને કોચી ભારતમાં પ્રથમ યુરોપીયન વસાહત બન્યું. પોર્ટુગીઝોએ નાના યહૂદી સમુદાય અને સૂરિયાની (સિરિયાક) ખ્રિસ્તીઓ પર પણ દબાણ લાવવાનું શરૂ કર્યું, કારણ કે તેઓ નેસ્ટોરિયનવાદનું પાલન કરતા હતા. પોર્ટુગીઝોએ સૂરિયાની ખ્રિસ્તી ચર્ચને લેટિન ચર્ચ સાથે વિલિન કરવાનો પ્રયાસ કર્યો. આનાથી સંઘર્ષ ઉભો થયો કારણ કે મોટાભાગના સૂરિયાની ખ્રિસ્તીઓ પૂર્વના વિવિધ ચર્ચો સાથે જોડાયેલા હતા અને તેમણે પોપ તથા લેટિન ચર્ચની સત્તાનો અસ્વીકાર કર્યો હતો. આ પરિસ્થિતિને કારણે મટ્ટાનચેરીના કુનન કુરિશ ચર્ચ ખાતે પ્રખ્યાત 'કુનન કુરિશ શપથ'ની ઘટના બની હતી. ફ્રાન્સિસ ઝેવિયરે પણ હજારો લોકોને બાપ્તિસ્મા આપ્યું, જેનાથી કોચીમાં કેથોલિક વસ્તીમાં વધારો થયો.<ref>{{cite web | url=http://www.cochin.org.uk/culture/history.html | title=Cochin History | publisher=Cochin.org | access-date=25 June 2016 | archive-date=27 જુલાઈ 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260727202530/http://www.cochin.org.uk/culture/history.html | url-status=dead }}</ref> === ઈ.સ. ૧૬૬૩ ની આસપાસ=== કોચિન રાજપરિવારના એક પદભ્રષ્ટ રાજકુમાર અને કોચિનના વંશપરંપરાગત વડાપ્રધાન 'પાલિયત અછન'ના આમંત્રણ પર, ડચ લોકો કોચી આવ્યા અને તેમણે ૧૬૬૩માં કોચી પર વિજય મેળવ્યો. આ શહેર 'ડચ માલાબાર'ની રાજધાની બન્યું અને ડચ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીના વૈશ્વિક વેપાર નેટવર્કનો એક ભાગ બન્યું. ડચ લોકોએ કોચીમાં ઘણી કેથોલિક સંસ્થાઓનો પણ નાશ કર્યો હતો.<ref>{{cite web | url=http://travel.india.com/kochi/places-to-visit/forts-fort-kochi/ | title=Fort Kochi | publisher=Travel India | access-date=25 June 2016 | archive-date=29 June 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160629073150/http://travel.india.com/kochi/places-to-visit/forts-fort-kochi/ | url-status=dead }}</ref> === ૧૮મી સદી === ઈ.સ. ૧૭૬૦ની આસપાસ પ્રાદેશિક સત્તાઓ વચ્ચેના ઘર્ષણને કારણે કોચી માટે અશાંતિનો સમય શરૂ થયો. હૈદર અલી અને ત્યારબાદ તેના પુત્ર ટીપુ સુલતાન દ્વારા કોચીને ભારે નુકસાન પહોંચાડવામાં આવ્યું હતું. ટીપુ સુલતાને આ શહેરને અસ્થાયી રૂપે મૈસૂર રાજ્યના આધીન કરી દીધું હતું. ઈ.સ. ૧૭૯૦ ની આસપાસ કોચી અંગ્રેજોના પ્રભાવ હેઠળ આવ્યું. === ૧૯મી સદી === ઈ.સ. ૧૮૧૪માં, કોચી મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીનો એક ભાગ બન્યું, જેનાથી તે બ્રિટિશ વસાહતી સામ્રાજ્યમાં સામેલ થઈ ગયું. બ્રિટિશરોએ ૨૦મી સદી સુધી આ વિસ્તારના વિકાસને આકાર આપ્યો, અને કોચી હંમેશાં એક મહત્વપૂર્ણ બંદર તેમજ વેપાર કેન્દ્ર બની રહ્યું. ફોર્ટ કોચી મ્યુનિસિપાલિટીની રચના ૧ નવેમ્બર ૧૮૬૬ના રોજ બ્રિટિશ ભારતીય સામ્રાજ્યના મદ્રાસ એક્ટ ૧૦ (નગરોમાં સુધારા અધિનિયમ ૧૮૫૦)<ref name="Ref1">{{cite web |url=http://www.lawmin.nic.in/chronology.doc |title=CHRONOLOGICAL LIST OF CENTRAL ACTS (Updated up to 17-10-2014) |website=Lawmin.nic.in |access-date=2016-08-07 |archive-date=7 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180107091128/http://lawmin.nic.in/chronology.doc |url-status=dead }}</ref><ref name="c1881">{{cite book |last1=Lewis McIver |first1=G. Stokes |title=Imperial Census of 1881 Operations and Results in the Presidency of Madras |date=1883 |publisher=E.Keys at the Government Press |location=Madras |page=444 |edition=(Vol II) |url=https://books.google.com/books?id=b_YIAAAAQAAJ |access-date=5 December 2020}}</ref><ref name="google.co.in">{{cite book |last1=Presidency |first1=Madras (India |title=Madras District Gazetteers, Statistical Appendix For Malabar District. |date=1915 |publisher=The Superintendent, Government Press |location=Madras |page=20 |edition=Vol.2 |url=https://books.google.com/books?id=aUEwnQEACAAJ |access-date=2 December 2020 |language=en}}</ref><ref name="frowde">{{cite book |last1=HENRY FROWDE, M.A. |first1=Imperial Gazetteer of India |title=Imperial Gazetteer of India |date=1908 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |edition=New |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ |access-date=2 December 2020}}</ref> અનુસાર કરવામાં આવી હતી, જેમાં કોઝિકોડ, કન્નુર, થાલાસેરી અને પલક્કડની નગરપાલિકાઓનો સમાવેશ થતો હતો, જેનાથી તેઓ આધુનિક કેરળ રાજ્યની પ્રથમ આધુનિક નગરપાલિકા બની હતી, જે મલબાર જિલ્લાનો ભાગ હતી. જાન્યુઆરી ૧૮૮૯ માં, કોચિનમાં ફાટી નીકળેલી વિશાળ આગને કારણે અંદાજે ૩૦૦ ઘરો અને વ્યાપારી મિલકતો નાશ પામી હતી. [[File:Street Art in Fort Kochi by Ijas Muhammed.jpg|thumb|ફોર્ટ કોચીમાં સ્ટ્રીટ આર્ટ]] [[File:Fort kochi steam boilers.jpg|thumb|ફોર્ટ કોચી બીચ પર સ્ટીમ બોઈલર|right]] [[File:Fort Kochi Beach Walk Way DSC01048.JPG|thumb|ફોર્ટ કોચી બીચ વોકવે|right]] [[File:Fort Kochi Water metro station IMG 20250624 133852300.jpg|thumb|ફોર્ટ કોચી વોટર મેટ્રો સ્ટેશન]] == મુખ્ય પ્રવાસી આકર્ષણો == * ફોર્ટ કોચીમાં સ્ટ્રીટ આર્ટ * ફોર્ટ કોચી બીચ પર સ્ટીમ બોઇલર્સ * ફોર્ટ કોચી બીચ વોકવે * ફોર્ટ કોચી વોટર મેટ્રો સ્ટેશન * કોચીન કાર્નિવલ * ભારત-પોર્ટુગીઝ સંગ્રહાલય * ફોર્ટ કોચી બીચ * કોચી ડચ કબ્રસ્તાન * સધર્ન નેવલ કમાન્ડ મેરીટાઇમ મ્યુઝિયમ * કોચીન તિરુમાલા દેવસ્વોમ * શ્રી ગોપાલકૃષ્ણ દેવસ્વોમ મંદિર (કેરળમાં એકમાત્ર દૈવજ્ઞ બ્રાહ્મણ મંદિર) * કુનન કુરિશ ચર્ચ, મટ્ટનચેરી; (ચર્ચ જ્યાં કુનન કુરિશ શપથ લેવામાં આવ્યા હતા.) * અવર લેડી ઓફ લાઇફ ચર્ચ મટ્ટનચેરી * સેન્ટ લોરેન્સ ચર્ચ એડાકોચીન * સેન્ટ લુઇસ ચર્ચ મુંડમવેલી * સેન્ટ ફ્રાન્સિસ ચર્ચ * સાન્ટા ક્રુઝ કેથેડ્રલ બેસિલિકા * બિશપ હાઉસ-રોમન કેથોલિક ડાયોસીસ ઓફ કોચીન * ફોર્ટ એમેન્યુઅલ * યહૂદી સિનાગોગ * મટ્ટનચેરી પેલેસ * જૈન મંદિર * અવર લેડી ઓફ હોપ ચર્ચ * કોચી-મુઝિરિસ બિએનાલે * શ્રી જનાર્દન મંદિર == સંદર્ભો == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == {{Commons category|Fort Kochi|ફોર્ટ કોચી}} * [https://www.youtube.com/watch?v=p4TNrIoSfjk ફોર્ટ કોચી અને તેની આસપાસના સ્થળોની મુલાકાત લેવા યોગ્ય દૃશ્યો દર્શાવતો એક ટૂંકો YouTube વિડિઓ] * [http://www.thehindu.com/features/metroplus/column-of-fire/article5526421.ece/ ૧૮૮૯માં કોચીનમાં આગ લાગી - ''ધ હિન્દુ'' દ્વારા લખાયેલ લેખ] * [https://josbinitty.com/travel/fort-kochi-its-beauty-culture-and-history. કોચીનો કિલ્લો, તેનો ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિ - જોસબિન ઇટ્ટી] [[શ્રેણી:કેરળ]] jehmo12a1f3p70i0b17vpbvqeadkdoq 0 154992 905197 904386 2026-09-12T00:05:13Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 905197 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = કે. જે. યેશુદાસ | image = K.J Yesudas.JPG | caption = જૂન ૨૦૧૧માં યેસુદાસ | birth_name = કટ્ટાસેરી જોસેફ યેસુદાસ | birth_date = {{birth date and age|1940|01|10|df=y}} | birth_place = [[ફોર્ટ કોચી]], કોચિન રજવાડુ, બ્રિટીશ ભારત<br>(વર્તમાન [[કેરળ]], ભારત) | other_names = ગણગંધર્વન | alma_mater = સ્વાતિ થિરુનલ કૉલેજ ઑફ મ્યુઝિક, તિરુવનંતપુરમ | occupation = {{hlist|ગાયક | સંગીતકાર | સંગીત નિર્માતા}} | years_active = ૧૯૬૧–વર્તમાન | spouse = {{marriage|પ્રભા|1970}} | children = ૩, વિજય યેસુદાસ | awards = | honours = {{plainlist| * [[પદ્મશ્રી]] (૧૯૭૫) * [[પદ્મભૂષણ]] (૨૦૦૨) * [[પદ્મવિભૂષણ]] (૨૦૧૭) }} | website = | module = {{Infobox musical artist | embed=yes | background = solo_singer | genre = {{flat list| * ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીત * પાર્શ્વ ગાયક * ફિલ્મ ગાયક }} | instrument = ગાયક | label = {{flat list| * તરંગિણી * સારેગમ}} }} | signature = K. J. Yesudas signature.svg | honorific_suffix = }} '''કટ્ટાસેરી જોસેફ યેશુદાસ''' (જન્મ ૧૦ જાન્યુઆરી ૧૯૪૦) એક ભારતીય પાર્શ્વગાયક ગાયક અને સંગીતકાર છે જેઓ ભારતીય શાસ્ત્રીય, ભક્તિ અને ફિલ્મી ગીતો ગાય છે. તેમને ભારતીય સંગીતના ઇતિહાસમાં મહાન ગાયકોમાંના એક ગણવામાં આવે છે<ref name="hindu_jan10">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/article78427.ece|title=Music legend Yesudas turns 70|date=10 January 2010|work=The Hindu|access-date=8 January 2011|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20140303195202/http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/article78427.ece|archive-date=3 March 2014|url-status=live}}</ref><ref name="rediff_2001">{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2001/may/07yesu.htm|title='I don't sing trendy music'|publisher=Rediff|access-date=6 September 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20080225021305/http://www.rediff.com/entertai/2001/may/07yesu.htm|archive-date=25 February 2008|url-status=live}}</ref> અને આધુનિક યુગના કેરળના સૌથી પ્રખ્યાત સાંસ્કૃતિક અને મનોરંજન ઉદ્યોગના પ્રતિક છે.<ref>{{Cite book |last1=Rajadhyaksha |first1=Ashish |url=https://books.google.com/books?id=SLkABAAAQBAJ&pg=PA240 |title=Encyclopedia of Indian Cinema |last2=Willemen |first2=Paul |date=10 July 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-94318-9 |pages=240 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=12 May 2010|title=An icon's music and musings|url=https://www.deccanherald.com/opinion/right-in-the-middle/an-icons-music-and-musings-66416.html|access-date=13 July 2021|website=Deccan Herald|language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Sivapriyan |first=ETB |date=25 September 2020 |title=S P Balasubrahmanyam and wife performed 'padha pooja' on Yesudas |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/entertainment-news/s-p-balasubrahmanyam-and-wife-performed-padha-pooja-on-yesudas-892941.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929131225/https://www.deccanherald.com/entertainment/entertainment-news/s-p-balasubrahmanyam-and-wife-performed-padha-pooja-on-yesudas-892941.html |archive-date=29 September 2020 |website=Deccan Herald}}</ref> છ દાયકાની કારકિર્દીમાં, યેશુદાસે [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]], [[તમિળ ભાષા|તમિલ]], [[કન્નડ ભાષા|કન્નડ]], [[તેલુગુ ભાષા|તેલુગુ]], તુલુ, [[હિંદી ભાષા|હિન્દી]], [[ઓડિયા ભાષા|ઓડિયા]],<ref>{{Cite web|title=K.J Yesudas all odia songs|url=https://gaana.com/artist/k-j-yesudas/odia-songs}}</ref> [[બંગાળી ભાષા|બંગાળી]], [[મરાઠી ભાષા|મરાઠી]] તેમજ [[અરબી ભાષા|અરબી]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]], લેટિન અને રશિયન સહિત વિવિધ ભારતીય ભાષાઓમાં ૫૦,૦૦૦ થી વધુ ગીતો<ref name="radioandmusic.com">{{Cite web|url=http://www.radioandmusic.com/content/editorial/news/yesudas-receives-cnn-ibn-indian-year-award#|title=Yesudas receives CNN-IBN 'Indian of the Year' award|date=17 December 2011|access-date=1 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313022001/http://www.radioandmusic.com/content/editorial/news/yesudas-receives-cnn-ibn-indian-year-award|archive-date=13 March 2016|url-status=dead}}</ref> રેકોર્ડ કર્યા હોવાનો અંદાજ છે.<ref name="hindu_feb01">{{Cite news |last=Kurian |first=Sangeeth |date=3 September 2002 |title=Those magical moments... |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/those-magical-moments/article28380148.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131042021/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/those-magical-moments/article28380148.ece |archive-date=31 January 2021 |access-date=31 January 2021 |website=The Hindu}}</ref><ref name="hindu_sep02">{{Cite news |last=Padmanabhan |first=Savitha |date=8 February 2001 |title=Life devoted to music |work=The Hindu |url=http://www.hinduonnet.com/2001/02/08/stories/09080706.htm |url-status=usurped |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091029163613/http://www.hinduonnet.com/2001/02/08/stories/09080706.htm |archive-date=29 October 2009}}</ref> તેમના મધુર, અલૌકિક અવાજ માટે તેમને ગણગંધર્વન (દૈવી ગાયક) ઉપનામ દ્વારા ઓળખવામાં આવે છે.<ref name="tbi">{{Cite web |last=Wangchuk |first=Rinchen Norbu |date=10 January 2020 |title=Here is Why KJ Yesudas is Known as 'Celestial Singer' |url=https://www.thebetterindia.com/208934/kj-yesudas-greatest-singer-malayalam-tamil-hindi-telugu-illaiyaraja-ar-rahman-india-nor41/ |access-date=14 November 2020 |website=The Better India |archive-date=4 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804234741/https://www.thebetterindia.com/208934/kj-yesudas-greatest-singer-malayalam-tamil-hindi-telugu-illaiyaraja-ar-rahman-india-nor41/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=10 January 2024 |title=Legendary singer K.J. Yesudas turns 84 |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/legendary-singer-kj-yesudas-turns-84/article67726865.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20240110123006/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/legendary-singer-kj-yesudas-turns-84/article67726865.ece |archive-date=10 January 2024 |access-date=26 July 2024 |website=The Hindu |url-status=live }}</ref> યેશુદાસ એક જ દિવસમાં વિવિધ ભાષાઓમાં ૧૬ નવા ગીતો ગાવાનો અને રેકોર્ડ કરવાનો વિશ્વ વિક્રમ ધરાવે છે.<ref>{{Cite news |last=നായർ |first=അനീഷ് |date=10 January 2020 |title=അര നൂറ്റാണ്ടിനിടെ ഗാനഗന്ധർവൻ എത്ര പാട്ടുകൾ പാടിയിട്ടുണ്ടാവും? |newspaper=Malayala Manorama |url=https://www.manoramaonline.com/music/indepth/k-j-yesudas-birthday/2020/01/10/k-j-yesudas-favourite-songs-list.html |access-date=13 July 2021}}</ref> તેમણે ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકા દરમિયાન અનેક મલયાલમ ફિલ્મ ગીતોની રચના પણ કરી હતી. યેશુદાસે શ્રેષ્ઠ પુરુષ પાર્શ્વગાયક માટેનો રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર રેકોર્ડ આઠ વખત,<ref name="record">{{Cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=14 April 2018 |title=A record most melodious for this singing legend |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/a-record-most-melodious-for-this-singing-legend/article23543531.ece |website=The Hindu}}</ref> દક્ષિણના ફિલ્મફેર એવોર્ડ્સ પાંચ વખત અને શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટેનો રાજ્ય પુરસ્કાર ૩૬ વખત જીત્યો છે, જેમાં કેરળ, તમિલનાડુ, આંધ્રપ્રદેશ, કર્ણાટક અને પશ્ચિમ બંગાળની રાજ્ય સરકારો દ્વારા આપવામાં આવેલા પુરસ્કારોનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="hindu_jan10" /> કળા ક્ષેત્રે તેમના યોગદાન બદલ ભારત સરકાર દ્વારા તેમને ૧૯૭૫માં [[પદ્મશ્રી]],<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/padma-vibhushan-is-another-stepping-stone-for-k-j-yesudas/articleshow/56789500.cms|title=Padma Vibhushan is another stepping stone for K J Yesudas|website=The Times of India|date=26 January 2017 |access-date=28 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620030709/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/padma-vibhushan-is-another-stepping-stone-for-k-j-yesudas/articleshow/56789500.cms|archive-date=20 June 2018|url-status=live}}</ref> ૨૦૦૨માં [[પદ્મભૂષણ]] અને ૨૦૧૭માં [[પદ્મવિભૂષણ]] (બીજો સૌથી સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર) થી નવાજવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{cite web |url=http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php?start=300 |title=Padma Bhushan Awardees&nbsp;– Padma Awards&nbsp;– My India, My Pride |publisher=India.gov.in |access-date=9 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010010826/http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php?start=300 |archive-date=10 October 2012 |url-status=live }}</ref> ૨૦૦૨માં, તેમને મલયાલમ સિનેમામાં યોગદાન માટે કેરળ સરકારના સર્વોચ્ચ સન્માન 'જે. સી. ડેનિયલ એવોર્ડ' થી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા, તેઓ તે પુરસ્કાર મેળવનારા સૌથી યુવા વ્યક્તિ બન્યા હતા. ૨૦૧૧માં, યેસુદાસને સંગીત ક્ષેત્રે તેમના અસાધારણ યોગદાન માટે CNN-IBN આઉટસ્ટેન્ડિંગ અચીવમેન્ટ એવોર્ડ મળ્યો હતો. ૨૦૦૬માં, તેમણે ચેન્નાઈના AVM સ્ટુડિયો ખાતે એક જ દિવસમાં ચાર દક્ષિણ ભારતીય ભાષાઓમાં ૧૬ ફિલ્મી ગીતો રેકોર્ડ કર્યા હતા.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/fr/2006/12/01/stories/2006120100400200.htm |title=One for the records |date=1 December 2006 |access-date=1 May 2010 |location=Chennai, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20100418081649/http://www.hindu.com/fr/2006/12/01/stories/2006120100400200.htm |archive-date=18 April 2010 |work=The Hindu |url-status=dead }}</ref> == પ્રારંભિક જીવન == કે. જે. યેસુદાસનો જન્મ કેરળના કોચીમાં ઓગસ્ટિન જોસેફ અને એલિઝાબેથ જોસેફને ત્યાં થયો હતો. તેમના પિતા એક જાણીતા મલયાલમ શાસ્ત્રીય સંગીતકાર અને રંગમંચ અભિનેતા હતા.<ref name="tbi" /> યેસુદાસ સાત બાળકોમાં બીજા હતા, તેમની પહેલા પુષ્પા નામની મોટી બહેન હતી, અને ત્યારબાદ ચાર નાના ભાઈઓ હતા - એન્ટોની (અંતપ્પન), બાબુ, મણિ, જસ્ટિન અને એક નાની બહેન, જયમ્મા.<ref>{{Cite news |date=10 January 2020 |title=KJ Yesudas: A name that spells melody |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/kj-yesudas-turns-80/article30522919.ece |access-date=14 November 2020 |website=The Hindu |archive-date=4 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204175059/https://www.thehindu.com/entertainment/music/kj-yesudas-turns-80/article30522919.ece |url-status=live |last1=Nagarajan |first1=Saraswathy |last2=M |first2=Athira |last3=Pradeep |first3=K. }}</ref> આ ભાઈ-બહેનોમાં, પુષ્પા અને બાબુનું નાની ઉંમરે તાવથી મૃત્યુ થયું હતું, અને સૌથી નાના ભાઈ જસ્ટિનનું ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦માં ૬૨ વર્ષની વયે રહસ્યમય સંજોગોમાં મૃત્યુ થયું હતું. ઓગસ્ટિન જોસેફના સૌથી પ્રિય મિત્ર, સંગીતકાર કુંજન વેલુ ભાગવતર્મ, યેસુદાસના પ્રથમ ગુરુ હતા. કુંજન વેલુ નાદસ્વર ચક્રવર્તી ટી. એન. રાજરથનમ પિલ્લઈના શિષ્ય હતા. યેસુદાસે તેમની શૈક્ષણિક સંગીત તાલીમ આર. એલ. વી. મ્યુઝિક એકેડેમી, થ્રિપ્પુનિથુરામાં શરૂ કરી અને ગણભૂષણમ કોર્સ પૂર્ણ કર્યો. બાદમાં તેમણે કર્ણાટક સંગીતના ઉસ્તાદ કે. આર. કુમારસ્વામી ઐયર અને સેમ્મંગુડી શ્રીનિવાસ ઐયરના માર્ગદર્શન હેઠળ તિરુવનંતપુરમની સ્વાતિ તિરુનલ કોલેજ ઓફ મ્યુઝિકમાં અભ્યાસ કર્યો, પરંતુ નાણાકીય મુશ્કેલીઓને કારણે તેમનો અભ્યાસ પૂર્ણ કરી શક્યો નહીં. થોડા સમય માટે, તેમણે વેચુર હરિહર સુબ્રમણ્યમ ઐયર પાસેથી સંગીતનો પણ અભ્યાસ કર્યો, ત્યારબાદ તેમણે ચેમ્બાઈ વૈદ્યનાથ ભાગવતાર પાસેથી ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવ્યું.<ref>{{Cite web |date=10 January 2018 |title=With 70,000 songs to his credit, legendary singer Yesudas turns 78 |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/music/2018/01/10/legendary-singer-yesudas-turns-78.html |access-date=14 November 2020 |website=Malayala Manorama |archive-date=14 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201114110818/https://www.onmanorama.com/entertainment/music/2018/01/10/legendary-singer-yesudas-turns-78.html |url-status=live }}</ref> કે. જે. યેસુદાસે ૧ ફેબ્રુઆરી ૧૯૭૦ના રોજ મલ્લપલ્લીમાં પ્રભા યેસુદાસ સાથે લગ્ન કર્યા.<ref>{{cite web |title=This voice is my life's greatest fortune: Prabha Yesudas |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/music/2020/01/10/yesudas-birthday-special-note-wife-prabha.html |website=Malayala Manorama |publisher=Onmanorama |access-date=6 October 2023}}</ref> ૨૦૨૧માં, યેસુદાસે પ્લેબેક સિંગર તરીકે ૬૦ વર્ષ પૂર્ણ કર્યા.<ref>{{Cite web |last=Soman |first=Sandhya |date=9 September 2011 |title=Book on Yesudas tracks the men who made the star |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/Book-on-Yesudas-tracks-the-men-who-made-the-star/articleshow/9916686.cms |access-date=14 November 2020 |website=The Times of India |archive-date=30 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030200112/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/Book-on-Yesudas-tracks-the-men-who-made-the-star/articleshow/9916686.cms |url-status=live }}</ref> == કારકિર્દી == [[File:Onvk2.JPG|thumb|250px|left|કવિ અને ગીતકાર ઓ. એન. વી. કુરૂપ સાથે યેસુદાસ]] === પદાર્પણ અને શરૂઆતની કારકિર્દી: ૧૯૬૦નો દશક === યેશુદાસે ૧૪ નવેમ્બર ૧૯૬૧ના રોજ પોતાનું પહેલું લોકપ્રિય ગીત "જાતિ ભેદમ માથા દ્વેષમ" (સંગીત: એમ. બી. શ્રીનિવાસન) રેકોર્ડ કર્યું. ફિલ્મોમાં પોતાની કારકિર્દી શરૂ કરવા માટે તેમને ગાવા મળેલી ચાર પંક્તિઓ તેમને એક મોટો આશીર્વાદ માને છે કારણ કે તે કેરળના સૌથી આદરણીય સંત-કવિ-સમાજ સુધારક શ્રી નારાયણ ગુરુ દ્વારા લખવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મ "કલ્પાદુકલ" (૧૯૬૨) હતી, જે શ્રી નારાયણ ગુરુના જીવન અને સમય દરમિયાન સામાજિક સુધારા પર આધારિત હતી. તેમણે તે સમયના લોકપ્રિય ગાયકો જેમ કે પી. લીલા, સંથા પી. નાયર, કે. પી. ઉદયભાનુ, એસ. જાનકી વગેરે અને પી. ભાસ્કરન અને નામ્બિયથ જેવા ગીતકારો સાથે જોડાણ કર્યું. તેમણે આ ફિલ્મ માટે કવિ કુમારન આસનની પંક્તિઓ ગાયી હતી. શરૂઆતના વર્ષો પછી તેઓ તે સમયના સ્થાપિત સંગીત દિગ્દર્શકો, જેમ કે એમ. બી. શ્રીનિવાસન, જી. દેવરાજન, વી. દક્ષિણામૂર્તિ, બી.આર. લક્ષ્મણન, એમ. એસ. બાબુરાજ અને અન્ય ઘણા લોકો દ્વારા સૌથી વધુ માંગવામાં આવતા હતા. આમ તેમણે પ્લેબેક સિંગિંગમાં પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત કરી જેમાં ત્યારબાદ મલયાલમ, તમિલ, તેલુગુ અને કન્નડ ફિલ્મોનો સમાવેશ થતો હતો.<ref name="rediff_2001" /> તેમને પહેલો મોટો બ્રેક મલયાલમ ફિલ્મ "ભાર્યા" (જી. દેવરાજન દ્વારા સંગીત અને વાયલર રામવર્મા દ્વારા ગીતો) થી મળ્યો. ૧૯૬૭માં, તેમણે પી. વેણુ દ્વારા દિગ્દર્શિત ફિલ્મ "ઉદ્યોગસ્થ" માટે એમ.એસ.બાબુરાજની રચનામાં હિટ ગીતો ગાયા. તેમણે પહેલા બોમ્મઈ (સંગીત: એસ. બાલાચંદર) માટે તમિલમાં પણ ગાયું, પરંતુ પહેલી રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ "કોન્જુમ કુમારી" (સંગીત: વેદ) હતી. ૧૯૬૫માં, તેમને સોવિયેત યુનિયન સરકાર દ્વારા યુએસએસઆરના વિવિધ શહેરોમાં સંગીત સમારોહમાં પ્રદર્શન કરવા માટે આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું હતું અને રેડિયો કઝાકિસ્તાન પર એક રશિયન ગીત પણ ગાયું હતું.<ref name="stateofkerala.in" /> સલિલ, યેસુદાસ અને પ્રેમ નઝીરની ત્રિપુટીએ ૧૯૭૦ના દાયકામાં મલયાલમ સિનેમા ઉદ્યોગમાં પ્રવેશ કર્યો. યેસુદાસે કેરળમાં પુલામંથોલ મૂસ પરંપરા હેઠળ આયુર્વેદિક સારવાર કરાવી હોવાનું કહેવાય છે.<ref>Reliable independent source</ref> ૧૯૭૦માં તેમને કેરળ સંગીત નાટક એકેડેમીના વડા તરીકે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા અને તેઓ આ પદ સંભાળનારા સૌથી નાની ઉંમરના વ્યક્તિ હતા.<ref name="stateofkerala.in">{{cite news|url=http://www.stateofkerala.in/news/k%20j%20yesudas%20the%20indian%20play%20back%20singing%20legend.php |title=CDR K J YESUDAS THE INDIAN PLAYBACK SINGING LEGEND'S RAGS TO RICHES |publisher=stateofkerala.in |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111205230708/http://www.stateofkerala.in/news/k%20j%20yesudas%20the%20indian%20play%20back%20singing%20legend.php |archive-date= 5 December 2011 }}</ref> === બોલીવુડ: ૧૯૭૦નો દાયકો === દક્ષિણ ભારતીય ફિલ્મોમાં એક દાયકા સુધી ગાયા પછી, ૧૯૭૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં યેસુદાસને બોલિવૂડમાં સફળ બ્રેક મળ્યો. તેમણે ગાયેલું પહેલું હિન્દી ગીત 'જય જવાન જય કિસાન' (૧૯૭૧) ફિલ્મ માટે હતું, પરંતુ તેમની પ્રથમ રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'છોટી સી બાત' હતી, જેના કારણે "જાનેમન જાનેમન" જેવા ગીતો ગાઈને તેઓ ખૂબ લોકપ્રિય બન્યા. તેમણે અમિતાભ બચ્ચન, અમોલ પાલેકર અને જીતેન્દ્ર સહિત હિન્દી સિનેમાના ઘણા મુખ્ય કલાકારો માટે હિન્દી ગીતો ગાયા છે. તેમણે રવીન્દ્ર જૈન, બપ્પી લહિરી, ખય્યામ, રાજ કમલ અને સલિલ ચૌધરી સહિતના સંગીતકારો માટે અનેક સદાબહાર હિન્દી ફિલ્મી ગીતો ગાયા છે. યેશુદાસના સૌથી લોકપ્રિય હિન્દી ગીતો ૧૯૭૬ની ફિલ્મ 'ચિતચોર'માં છે, જેમાં સંગીત રવીન્દ્ર જૈને આપ્યું હતું. ૧૪ નવેમ્બર ૧૯૯૯ના રોજ, પેરિસ ખાતે યોજાયેલા "મ્યુઝિક ફોર પીસ" કાર્યક્રમમાં યુનેસ્કો દ્વારા યેસુદાસને "સંગીત અને શાંતિ ક્ષેત્રે અસાધારણ સિદ્ધિઓ" માટે માનદ પુરસ્કારથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ કોન્સર્ટ નવી સહસ્ત્રાબ્દીના આગમનની ઉજવણી માટે યોજવામાં આવ્યો હતો, જેમાં લાયોનલ રિચી, રે ચાર્લ્સ, મોન્ટસેરાત કબાલે અને ઝુબિન મહેતા જેવા દિગ્ગજ કલાકારોએ હાજરી આપી હતી.<ref>{{cite news|url=http://www.asianetindia.com/news/kj-yesudas-completes-50-glorious-years-singer_300940.html |title=KJ Yesudas completes 50 glorious years as singer |publisher=Asianet india |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120124040600/http://www.asianetindia.com/news/kj-yesudas-completes-50-glorious-years-singer_300940.html |archive-date=24 January 2012 }}</ref> ૨૦૦૧માં તેમણે 'અહિંસા' આલ્બમ માટે સંસ્કૃત, લેટિન અને અંગ્રેજી ભાષામાં તથા ન્યૂ-એજ અને કર્ણાટક સંગીતના મિશ્રણ સહિતની શૈલીઓમાં ગીતો ગાયા હતા.<ref>{{cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2001/02/19/stories/09190704.htm |title=Ahimsa Album |publisher=Hinduonnet.com |date=19 February 2001 |access-date=9 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061210180308/http://www.hinduonnet.com/2001/02/19/stories/09190704.htm |archive-date=10 December 2006 |url-status=usurped}}</ref> મધ્ય પૂર્વમાં (મિડલ ઈસ્ટ) પોતાના સંગીત કાર્યક્રમોમાં તેઓ કર્ણાટક શૈલીમાં અરબી ગીતો ગાય છે.<ref>{{cite web|author=Vineet Pillai |url=http://www.indien-netzwerk.de/navigation/ereignisse/artikel/yesudas/yesudas_interview-eng.htm |title=Exclusive&nbsp;– Interview with Yesudas on 15th November 2003 |publisher=Indien-netzwerk.de |date=15 November 2003 |access-date=1 May 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100531061214/http://www.indien-netzwerk.de/navigation/ereignisse/artikel/yesudas/yesudas_interview-eng.htm |archive-date=31 May 2010 }}</ref> તેઓ વિદેશમાં પોતાના પ્રદર્શન દ્વારા ભારતીય સંગીતને પ્રોત્સાહિત કરીને અવારનવાર ભારતના સાંસ્કૃતિક રાજદૂત તરીકેની ભૂમિકા ભજવે છે. ૨૦૦૯માં યેસુદાસે 'મ્યુઝિક ફોર પીસ' (શાંતિ માટે સંગીત) ના સૂત્ર સાથે તિરુવનંતપુરમથી આતંકવાદ સામે દેશવ્યાપી સંગીત અભિયાનની શરૂઆત કરી હતી.<ref>{{cite news |url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2009/yesudas-musical-campaign-peace-130109.html |title=Yesudas' Musical Campaign for peace |date=13 January 2009 |publisher=Oneindia |access-date=9 January 2012 |archive-date=17 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117112833/https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2009/yesudas-musical-campaign-peace-130109.html |url-status=live }}</ref> હેમંત કરકરેના પત્ની કવિતા કરકરેએ યેશુદાસને મશાલ સોંપીને આ 'શાંતિ સંગીત યાત્રા' નો પ્રારંભ કરાવ્યો હતો.<ref name="hindu_jan12">{{cite news |url=http://www.hindu.com/2009/01/12/stories/2009011258340300.htm |title=Tributes paid to Hemant Karkare |date=12 January 2009 |access-date=1 May 2010 |location=Chennai, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103205714/http://www.hindu.com/2009/01/12/stories/2009011258340300.htm |archive-date=3 November 2012 |work=The Hindu |url-status=dead }}</ref> સોર્યા કૃષ્ણમૂર્તિ દ્વારા આયોજિત ૩૬ વર્ષ જૂના 'સોર્યા મ્યુઝિક ફેસ્ટિવલ' માં યેશુદાસે સતત ૩૬ વખત પોતાની પ્રસ્તુતિ આપી છે.<ref>{{cite web|url=http://thiraseela.com/main/specialStories.php?id=472|title=Gaanagandharvan graces the Soorya festival for the 36th time|website=thiraseela.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170630110641/http://thiraseela.com/main/specialStories.php?id=472|archive-date=30 June 2017|url-status=live}}</ref> == અંગત જીવન અને પ્રભાવો == યેશુદાસના લગ્ન ૧ ફેબ્રુઆરી ૧૯૭૦થી પ્રભા સાથે થયા છે. તેમને ત્રણ પુત્રો છે: વિનોદ (જન્મ ૧૯૭૭), વિજય (જન્મ ૧૯૭૯) અને વિશાલ (જન્મ ૧૯૮૧). તેમના બીજા પુત્ર વિજય પણ એક સંગીતકાર છે, જેમણે ૨૦૦૭, ૨૦૧૨ અને ૨૦૧૮માં શ્રેષ્ઠ પુરુષ પાર્શ્વગાયક માટેનો કેરળ સ્ટેટ ફિલ્મ એવોર્ડ જીત્યો છે.<ref>{{cite web |url=http://www.nritoday.net/movies-a-music/336-kj-yesudas-singer-with-a-golden-voice |title=Dr. KJ Yesudas: Singer with a Golden Voice |author=Ajay Gosh |access-date=2026-08-15 |archive-date=2014-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222062233/http://www.nritoday.net/movies-a-music/336-kj-yesudas-singer-with-a-golden-voice |url-status=dead }}</ref> [[File:Ram Nath Kovind presenting the Rajat Kamal Award to Padma Vibhushan Dr. K.J. Yesudas (Best Male Playback Singer) for the film VISWASAPOORVAM MANSOOR (Malayalam), at the 65th National Film Awards Function, in New Delhi.JPG|250px|thumbnail|left|યેશુદાસને રજત કમલ એવોર્ડ અર્પણ કરી રહેલા ભારતના રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદ .]] શ્રી નારાયણ ગુરુના સંદેશ "સંપૂર્ણ માનવજાત માટે એક ધર્મ અને એક ઈશ્વર" એ યુવાન યેસુદાસને અન્ય લોકો સાથેના વ્યવહારમાં ખૂબ પ્રભાવિત કર્યા હતા. સંગીતકારોમાં પણ તેમના પોતાના આદર્શો (હીરો) હતા. મોહમ્મદ રફી, ચેમ્બાઈ વૈદ્યનાથ ભાગવતર અને બાલમુરલી કૃષ્ણા એવા સંગીતકારો છે જેમની તેઓ સૌથી વધુ પ્રશંસા કરે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.rediff.com/movies/2001/may/07yesu.htm |title='I do not sing trendy music': Yesudas |work=Rediff.com |date=7 May 2001 |access-date=1 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100601053019/http://www.rediff.com/movies/2001/may/07yesu.htm |archive-date=1 June 2010 |url-status=live }}</ref> યેસુદાસ જ્ઞાન, સંગીત અને કળાની દેવી સરસ્વતીના કીર્તન ગાવા માટે પોતાના જન્મદિવસે કર્ણાટકના કોલ્લુર સ્થિત કોલ્લુર મૂકામ્બિકા મંદિરની મુલાકાત લેતા આવ્યા છે. આ સંગીત ઉત્સવની શરૂઆત વર્ષ ૨૦૦૦માં તેમના ૬૦મા જન્મદિવસે થઈ હતી. નવ દિવસીય આ સંગીત મહોત્સવ દર વર્ષે જાન્યુઆરીમાં કોલ્લુર મૂકામ્બિકા મંદિરે શરૂ થાય છે. રવિવાર, ૧૦ જાન્યુઆરી ૨૦૧૦ના રોજ, તેમણે કોલ્લુર શ્રી મૂકામ્બિકા મંદિરે દેવી મૂકામ્બિકા સમક્ષ ૭૦ ગાયકો સાથે 'સંગીતાર્ચના' (શાસ્ત્રીય ભક્તિ ગીતો) કરીને પોતાનો ૭૦મો જન્મદિવસ (સપ્તતિ) ઉજવ્યો હતો. આ સંગીતાર્ચનામાં ત્યાગરાજની કવિતાઓના "પંચરત્ન ગાયન"નો સમાવેશ થતો હતો. તેમણે વિદ્યારંભ વિધિમાં પણ ભાગ લીધો હતો. ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયોએ આ ખાસ સંગીતાર્ચનાનું સમગ્ર કેરળમાં પ્રસારણ કર્યું હતું. યેસુદાસે હિટ ગીત "હરિવરાસનમ્" સહિત અય્યપ્પા સ્વામીને સમર્પિત ઘણા ગીતો પણ ગાયા છે.<ref>{{cite web |url=http://jaimusiconline.com |title=Gandharva of songs : K.J Yesudas celebrates 70th birthday |publisher=Non Resident Kerala Associations |access-date=1 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227012349/http://jaimusiconline.com/ |archive-date=27 December 2018 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://entertainment.oneindia.in/malayalam/top-stories/2009/k-j-yesudas-birthday-190109.html |title=Yesudas celebrated Birthday at Kollur |publisher=Oneindia Entertainment |date=19 January 2009 |access-date=1 May 2010 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="hindu_jan10" /><ref>{{cite web |url=http://newindianexpress.com/states/karnataka/article220681.ece |title=Yesudas celebrates 70th birthday in Kollur |publisher=The New Indian Express |date=11 January 2010 |access-date=1 May 2010 |archive-date=7 માર્ચ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140307180546/http://www.newindianexpress.com/states/karnataka/article220681.ece |url-status=dead }}</ref> ૨૦૦૨માં મરાડ નર સંહાર દરમિયાન, તેમણે પીઢ કવયિત્રી સુગથાકુમારી સાથે તે સ્થળની મુલાકાત લીધી હતી અને હિંસા વિરુદ્ધ જાગૃતિ વર્ગો ચલાવ્યા હતા. સબરીમાલા મંદિરના દ્વાર બંધ કરતા પહેલા ગવાતી ભક્તિ રચના 'હરિવરાસનમ્'નું સંગીત સંસ્કરણ જી. દેવરાજન દ્વારા કંપોઝ કરવામાં આવ્યું હતું અને તેને યેસુદાસે ગાયું હતું. જોકે ઘણા જાણીતા ગાયકો દ્વારા આ ગીતની અલગ-અલગ પ્રસ્તુતિઓ કરવામાં આવી છે, તેમ છતાં સબરીમાલા ખાતે રોજ હરિવરાસનમ્ માટે અધિકૃત રીતે યેસુદાસના અવાજનો જ ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.<ref name="hindu_jan10" /> == સંગીત કંપની અને શાળા == ૧૯૮૦માં યેસુદાસે તિરુવનંતપુરમ ખાતે 'તરંગિણી સ્ટુડિયો'ની સ્થાપના કરી હતી. ૧૯૯૨માં તેની ઓફિસ અને સ્ટુડિયો ચેન્નાઈ ખસેડવામાં આવ્યા હતા અને ૧૯૯૮માં યુ.એસ. (US) ખાતે કંપનીની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. તરંગિણી સ્ટુડિયો અને તરંગિણી રેકોર્ડ્સ કેરળમાં એક એવું રેકોર્ડિંગ સેન્ટર બની ગયું, જેણે પ્રથમ વખત સ્ટીરિયો (stereo) સાઉન્ડમાં મલયાલમ ફિલ્મી ગીતોની ઓડિયો કેસેટ બહાર પાડી હતી. આ રેકોર્ડ કંપની ચેન્નાઈના 'સ્ટુડિયો ૨૭' ખાતે વોઈસ મિક્સિંગ સ્ટુડિયો પણ ધરાવતી હતી. આ સ્ટુડિયો સમગ્ર વિશ્વમાં ફિલ્મ અને ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતના કાર્યક્રમો સહિત યેસુદાસના વિવિધ કાર્યક્રમોનું પ્રોડક્શન અને પ્રસ્તુતિ કરવાનું ચાલુ રાખે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.keralatourism.org/leadinglights/dr--k--j--yesudas-4.php|title=Dr. K. J. Yesudas|publisher=keralatourism.org|access-date=18 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100601083704/http://www.keralatourism.org/leadinglights/dr--k--j--yesudas-4.php|archive-date=1 June 2010|url-status=dead}}</ref> વિદ્યાર્થીઓને સંગીતની વિવિધ શાખાઓમાં તાલીમ આપવા માટે યેસુદાસે ૧૯૭૫માં 'તરંગિણીસરી સ્કૂલ ઓફ મ્યુઝિક'ની સ્થાપના કરી હતી. આ શાળા કેરળ સરકાર દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત છે. તેનું સંચાલન 'ટ્રાવણકોર-કોચિન લિટરરી, સાયન્ટિફિક એન્ડ ચેરિટેબલ સોસાયટીઝ એક્ટ ૧૨ ઓફ ૧૯૫૫' હેઠળ નોંધાયેલ સોસાયટી દ્વારા કરવામાં આવે છે. આ શાળા ઈડાપળંજી, તિરુવનંતપુરમ ખાતે આવેલી છે.<ref>{{Cite web |title=About Tharanganisari |url=https://tharanganisari.com/about-tharanganisari/ |access-date=2 August 2024 |website=Tharanganisari.com}}</ref> શાળામાં દર મહિનાના બીજા શનિવારે 'સંગીત રસાસ્વાદ' (Music appreciation) ક્લાસ યોજવામાં આવે છે. આ ક્લાસ દરેક માટે મફત છે અને તમામ ઉંમરના લોકો માટે ખુલ્લો છે.<ref>{{Cite web |date=15 February 2009 |title=A singer of all kinds of bhajans |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2009/Feb/15/a-singer-of-all-kinds-of-bhajans-26027.html |access-date=2 August 2024 |website=The New Indian Express}}</ref> સંગીતકાર પેરુમ્બાવુર જી. રવીન્દ્રનાથે ૧૯૭૬માં અહીં સંગીત શિક્ષક તરીકે સેવા આપી હતી.<ref>{{Cite web |date=5 January 2024 |title=80ന്റെ നിറവിൽ പെരുമ്പാവൂർ ജി രവീന്ദ്രനാഥ് |url=https://www-mathrubhumi-com.translate.goog/movies-music/features/80th-birthday-of-music-director-perumbavoor-g-raveendranath-1.9214019?_x_tr_sl=auto&_x_tr_tl=en&_x_tr_hl=en-US&_x_tr_pto=wapp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620104328/https://www.mathrubhumi.com/movies-music/features/80th-birthday-of-music-director-perumbavoor-g-raveendranath-1.9214019 |archive-date=20 June 2024 |access-date=2 August 2024 |website=Mathrubhumi}}</ref> આ શાળાના કેટલાક નોંધપાત્ર ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓમાં (અલમનાઈ) સંગીતકાર મોહન સિથારા,<ref>{{Cite web |last=Kavu |first=Sweety |date=24 July 2020 |title=പത്തിന് പകരം നൂറ് തരുന്ന ദാസേട്ടന്‍; ഈശ്വരകൃപയാല്‍ മുപ്പതിലധികം കൊല്ലത്തെ സംഗീതജീവിതം സംതൃപ്തം |url=https://www-mathrubhumi-com.translate.goog/movies-music/features/interview-with-mohan-sithara-music-director-1.4925484?_x_tr_sl=auto&_x_tr_tl=en&_x_tr_hl=en-US&_x_tr_pto=wapp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718172636/https://www.mathrubhumi.com/movies-music/features/interview-with-mohan-sithara-music-director-1.4925484 |archive-date=18 July 2024 |access-date=2 August 2024 |website=Mathrubhumi}}</ref> મુરલી સિથારા<ref>{{Cite web |date=12 July 2021 |title=Music director Murali Sithara, 66, found dead |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/music-director-murali-sithara-66-found-dead-1.5823587 |access-date=2 August 2024 |website=Mathrubhumi}}</ref> અને ગિટારવાદક જોન એન્ટોનીનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{Cite web |date=16 January 2017 |title=Interview with John Anthony |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/music/interview-with-john-anthony/articleshow/31032314.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705093519/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/music/Interview-with-John-Anthony/articleshow/31032314.cms |archive-date=5 July 2022 |access-date=2 August 2024 |website=The Times of India}}</ref> == પુરસ્કારો અને સન્માન == [[File:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Vibhushan Award to Dr. K.J. Yesudas, at the Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 13, 2017.jpg|thumb|૧૩ એપ્રિલ ૨૦૧૭ના રોજ નવી દિલ્હીમાં રાષ્ટ્રપતિ ભવન ખાતે આયોજિત નાગરિક અલંકરણ સમારોહ દરમિયાન રાષ્ટ્રપતિ શ્રી પ્રણવ મુખર્જી ડો. કે. જે. યેશુદાસને પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર એનાયત કરી રહ્યા છે.]] યેશુદાસે ૫૦,૦૦૦ થી વધુ ગીતો રેકોર્ડ કર્યા છે અને પ્રતિષ્ઠિત [[પદ્મશ્રી]] (૧૯૭૫),<ref name=PadmaShri>{{cite web|title=Padma Shri Awardees|publisher=Ministry of Home Affairs (India)|url=http://archive.india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=1620|access-date=27 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141204165547/http://archive.india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=1620|archive-date=4 December 2014|url-status=dead}}</ref> [[પદ્મભૂષણ]] (૨૦૦૨),<ref name=PadmaBhushan>{{cite web|title=Padma Bhushan Awardees|publisher=Ministry of Home Affairs|url=http://archive.india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php?start=320|access-date=27 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141204165432/http://archive.india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php?start=320|archive-date=4 December 2014|url-status=dead}}</ref> [[પદ્મવિભૂષણ]] (૨૦૧૭)<ref>{{cite web |url=http://padmaawards.gov.in/PDFS/PadmaAwards-2017_25012017.pdf |title=Padma Awards 2017 |access-date=25 January 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170129231739/http://www.padmaawards.gov.in/PDFS/PadmaAwards-2017_25012017.pdf |archive-date=29 January 2017}}</ref> અને શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટેના આઠ નેશનલ એવોર્ડ્સ સહિત અનેક પુરસ્કારો જીત્યા છે. * [[ભારત સરકાર]] દ્વારા રેકોર્ડ ૮ વખત શ્રેષ્ઠ પુરુષ પાર્શ્વગાયક માટેનો નેશનલ ફિલ્મ એવોર્ડ<ref name="record" /> * કેરળ સરકાર દ્વારા રેકોર્ડ ૨૫ વખત શ્રેષ્ઠ ગાયક માટેનો કેરળ સ્ટેટ ફિલ્મ એવોર્ડ, જે. સી. ડેનિયલ એવોર્ડ (૨૦૦૨) અને સ્વાતી સંગીત પુરસ્કારમ્ (૨૦૧૦) * તમિલનાડુ સરકાર દ્વારા શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટે ૫ વખત તમિલનાડુ સ્ટેટ ફિલ્મ એવોર્ડ્સ, કલાઈમામણિ (૧૯૮૬)<ref>{{cite web|title=Yesudas Awards|url=http://drkjyesudas.com/awards.php?pageNum=6&year=|access-date=16 September 2020|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127205010/http://drkjyesudas.com/awards.php?pageNum=6&year=|url-status=live}}</ref> અને એમ. એસ. સુબ્બુલક્ષ્મી એવોર્ડ (૨૦૨૫)<ref>{{Cite web |date=24 September 2025 |title=TN govt announces Kalaimamani awards, Yesudas chosen for MS Subbulakshmi award |url=http://www.uniindia.com/tn-govt-announces-kalaimamani-awards-yesudas-chosen-for-ms-subbulakshmi-award/south/news/3588429.html |access-date=24 September 2025 |website=United News of India}}</ref> * આંધ્રપ્રદેશ સરકાર દ્વારા શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટે ૪ વખત આંધ્રપ્રદેશ સ્ટેટ ફિલ્મ એવોર્ડ્સ * કર્ણાટક સરકાર દ્વારા શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટે ૨ વખત કર્ણાટક સ્ટેટ ફિલ્મ એવોર્ડ્સ અને કર્ણાટક રાજ્ય ઉત્સવ એવોર્ડ<ref name="raj">{{Cite web |url=https://www.theweek.in/news/entertainment/padma-vibhushan-yesudas-among-sixty-two-chosen-for-rajyotsava-award.html?fromNewsdog=1 |title=Singer Yesudas among 62 chosen for Karnataka Rajyotsava Award |website=The Week (Indian magazine) |access-date=13 August 2020 |archive-date=17 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117112834/https://www.theweek.in/news/entertainment/padma-vibhushan-yesudas-among-sixty-two-chosen-for-rajyotsava-award.html?fromNewsdog=1 |url-status=live }}</ref> * પશ્ચિમ બંગાળ સરકાર દ્વારા શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટે પશ્ચિમ બંગાળ સ્ટેટ ફિલ્મ એવોર્ડ * અન્નામલાઈ યુનિવર્સિટી,<ref>{{Cite web |date=7 May 2001 |title='I don't sing trendy music' |url=https://www.rediff.com/movies/2001/may/07yesu.htm |access-date=16 September 2020 |website=Rediff.com |archive-date=19 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170619205218/http://www.rediff.com/movies/2001/may/07yesu.htm |url-status=live }}</ref> કેરળ યુનિવર્સિટી<ref>{{Cite web |title=A Brief History of the University |url=https://www.keralauniversity.ac.in/history |website=University of Kerala |access-date=8 November 2020 |archive-date=30 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230043516/https://keralauniversity.ac.in/history |url-status=live }}</ref> અને મહાત્મા ગાંધી યુનિવર્સિટી, કેરળા તરફથી માનદ ડોક્ટરેટ<ref>{{Cite web |date=19 May 2009 |title=Varsity confers honorary doctorate on CJI, Yesudas |url=https://news.webindia123.com/news/articles/India/20090519/1256889.html |access-date=8 November 2020 |website=WebIndia123 |archive-date=17 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117112900/https://news.webindia123.com/news/articles/India/20090519/1256889.html |url-status=live }}</ref> * શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટે ૧ વખત આનંદલોક બેસ્ટ મેલ પ્લેબેક એવોર્ડ * ધ ઈન્ડિયન ફાઈન આર્ટ્સ સોસાયટી, ચેન્નાઈ દ્વારા 'સંગીત કલાસિખામણિ' (૨૦૦૨) * ભારતીય વિદ્યા ભવન, બેંગલુરુ દ્વારા 'પદ્મભૂષણ બી. સરોજાદેવી નેશનલ એવોર્ડ' (૨૦૧૫)<ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2015/apr/12/saroji-devi-honours-yesudas-741466.html |title=Saroji Devi Honours Yesudas |date=12 April 2015 |access-date=9 August 2020 |archive-date=17 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117112834/https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2015/apr/12/Saroji-Devi-Honours-Yesudas-741466.html |url-status=live }}</ref> 'સ્વરાલય યેસુદાસ એવોર્ડ' એ સંગીત કલાકારોના ઉત્કૃષ્ટ પ્રદર્શનની પ્રશંસા રૂપે આપવામાં આવતો એક પ્રતિષ્ઠિત પુરસ્કાર છે. આ એવોર્ડ સંગીતને પ્રોત્સાહન આપતી સંસ્થા 'સ્વરાલય' અને ત્રિવેન્દ્રમ (કેરળ) સ્થિત 'કૈરાલી ચેનલ' દ્વારા સંયુક્ત રીતે સ્થાપિત કરવામાં આવ્યો છે. ૨૦૦૦ની સાલથી દર વર્ષે આ એવોર્ડ આપવામાં આવે છે. યેશુદાસ દર વર્ષે જાન્યુઆરીમાં 'ગંધર્વ સંધ્યા' કાર્યક્રમ દરમિયાન આ પુરસ્કારો એનાયત કરે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/2003/01/20/stories/2003012008080300.htm|title=Swaralaya awards presented|date=20 January 2003|work=The Hindu|access-date=18 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100304221841/http://www.hinduonnet.com/thehindu/2003/01/20/stories/2003012008080300.htm|archive-date=4 March 2010|url-status=usurped}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2007/12/16/stories/2007121654810500.htm|title=Swaralaya award for Shankar Mahadevan|date=16 December 2007|work=The Hindu|access-date=18 March 2010|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20080424081543/http://www.hindu.com/2007/12/16/stories/2007121654810500.htm|archive-date=24 April 2008|url-status=dead}}</ref><ref name="hindu_jan12"/> == પ્રશંસા == સ્વરાલય કૈરાલી યેસુદાસ એવોર્ડ (૨૦૦૬) સ્વીકારતી વખતે પોતાના વક્તવ્યમાં એ. આર. રહેમાને કહ્યું હતું, "સ્વરાલયના આ પદક્ષેપથી હું ખૂબ જ સન્માનિત અનુભવું છું, અને મારા સૌથી પ્રિય ગાયક શ્રી યેસુદાસના હસ્તે આ એવોર્ડ મેળવી રહ્યો છું. તેઓ વિશ્વમાં મારા સૌથી પ્રિય અવાજોમાંથી એક છે." અન્ય એક પ્રસંગે ઈન્ટરવ્યુ દરમિયાન તેમણે યેસુદાસ વિશે કહ્યું હતું, "તેમનો અવાજ અતુલ્ય છે, તેમનો અવાજ ઈશ્વરદત્ત છે અને હું ૩ વર્ષનો હતો ત્યારથી તેમના ગીતો સાંભળતો આવ્યો છું." એક ઈન્ટરવ્યુમાં પ્રખ્યાત સંગીતકાર રવીન્દ્ર જૈને કબૂલ્યું હતું કે જો ક્યારેય તેમની દૃષ્ટિ પાછી આવે, તો તેઓ જે પ્રથમ વ્યક્તિને જોવા માંગશે તે યેશુદાસ હશે. ૨૦૦૩માં, અબજોપતિ અને ઉદ્યોગપતિ બી. આર. શેટ્ટીએ 'ધી ઈન્ડિયન હાઈસ્કૂલ, દુબઈ' ખાતે યોજાયેલી તેમની સંગીતસભા સાંભળ્યા પછી તેમને પોતાની ૧૯૯૨ મોડેલની 'રોલ્સ-રોયસ સિલ્વર સ્પિરિટ' (Rolls-Royce Silver Spirit) કાર ભેટમાં આપી હતી. શેટ્ટીએ કહ્યું હતું: "હું માત્ર તેમના સંગીત કાર્યક્રમથી જ નહીં, પરંતુ માનવજાત પ્રત્યે ઈશ્વરની દયા વિશે વાત કરનારા વ્યક્તિ તરીકે પણ તેમના વ્યક્તિત્વથી ખૂબ જ પ્રભાવિત થયો હતો."<ref>{{cite web|title=Yesudas gets a Rolls Royce!|url=http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=13325681|archive-url=https://web.archive.org/web/20031224023805/http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=13325681|url-status=dead|archive-date=24 December 2003|website=Sify|access-date=26 June 2019|date=4 December 2003}}</ref> ૨૦૧૨માં 'ફિલ્મફેર' સાથેના એક ઈન્ટરવ્યુમાં બપ્પી લહિરીએ કહ્યું હતું: "'યેસુદાસ'ના અવાજ પર ઈશ્વરની કૃપા છે. કિશોર દા (કિશોર કુમાર) પછી તેઓ બીજા એવા ગાયક હતા જેમણે મારી અંદરથી શ્રેષ્ઠ સંગીત બહાર લાવ્યું. તેઓ એક યોગી અને રહસ્યવાદી (સાધક) છે જેઓ સંગીત માટે જીવે છે. તેઓ તમારી ધૂનને એક અલગ જ સ્તરે લઈ જાય છે. અને તેમનો સૂર એકદમ ચોક્કસ હોય છે, તમે પ્રથમ પ્રયાસે જ તેને યોગ્ય રીતે રજૂ કરવા માટે તેમના પર ભરોસો મૂકી શકો છો. તેમની સાથે કામ કરવાથી મારી અંદર રહેલું મધુર સંગીતકારનું પાસું બહાર આવ્યું. હિન્દી ફિલ્મોમાં તેમનો પૂરતો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો નથી. હું ઈચ્છું છું કે આજના હિન્દી ફિલ્મ સંગીતકારો તેમની આ પ્રતિભાને ઓળખે અને તેમને કામ આપે."<ref>{{Cite web|url=http://www.filmfare.com/interviews/king-of-ooh-la-la-land-262.html|title=King of Ooh la la land|access-date=1 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160702015357/http://www.filmfare.com/interviews/king-of-ooh-la-la-land-262.html|archive-date=2 July 2016|url-status=live}}</ref> == પુસ્તકો == યેશુદાસ વિશે ઘણા પુસ્તકો પ્રકાશિત થયા છે – તેમની આત્મકથા, જીવનચરિત્ર (બાયોગ્રાફી), સંગીતયાત્રા, તેમના ગીતો પરના અભ્યાસ, તસવીરો, ઈન્ટરવ્યુ, સંસ્મરણો વગેરે. તેમાંથી કેટલાક નીચે મુજબ છે: * ''યેસુદાસિન્તે કથા'' (SPCS – NBS – ૧૯૮૧), માથુકુટ્ટી જે. કુન્નપલ્લી દ્વારા મલયાલમમાં લખાયેલ જીવનચરિત્ર.<ref>{{Cite web |title=Yesudhasinte Kadha by Mathukutty J. Kunnappally |url=http://library.assumptioncollege.edu.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=33058 |access-date=29 July 2024 |website=Assumption College, Changanasserry Library |date=1981 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''એળિસાઈ નાયકન'' (મણિમેકલાઈ પ્રચુરમ – ૧૯૯૮), આર. કાન્દીપન દ્વારા તમિલમાં લખાયેલ અને આર. સુંદરરેસન દ્વારા અંગ્રેજીમાં અનુવાદિત.<ref>{{Cite web |title=Yesudas, the king of melodies by R. Kandeepan |url=https://catalogue.statelibrary.kerala.gov.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=265718 |access-date=29 July 2024 |website=State Central Library, Kerala |date=1998 |archive-date=29 જુલાઈ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240729213830/https://catalogue.statelibrary.kerala.gov.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=265718 |url-status=dead }}</ref> * ''યેસુદાસ: ધ કિંગ ઓફ મેલોડીઝ'' (મણિમેકલાઈ પ્રચુરમ – ૨૦૦૦), આર. કાન્દીપન દ્વારા તમિલમાં લખાયેલ અને આર. સુંદરરેસન દ્વારા અંગ્રેજીમાં અનુવાદિત.<ref>{{Cite web |title=Yesudas, the king of melodies by R. Kandeepan |url=https://catalogue.statelibrary.kerala.gov.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=212010 |access-date=29 July 2024 |website=State Central Library, Kerala |archive-date=17 જાન્યુઆરી 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117042648/https://catalogue.statelibrary.kerala.gov.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=212010 |url-status=dead }}</ref> * ''ધ ગ્રેટેસ્ટ સિંગર યેસુદાસ'' (મણિમેકલાઈ પ્રચુરમ – ૨૦૦૫), આર. કાન્દીપન દ્વારા તમિલમાં લખાયેલ જીવનચરિત્ર, જેનો આર. સુંદરરેસન દ્વારા અંગ્રેજીમાં અનુવાદ કરવામાં આવ્યો છે.<ref>{{Cite web |title=The Greatest Singer Yesudas |url=https://www.exoticindiaart.com/book/details/greatest-singer-yesudas-naw606/ |access-date=29 July 2024 |website=Exotic India Arts}}</ref> * ''માય લાઈફ એન્ડ માય થોટ્સ'' (અયાન પબ્લિકેશન્સ – ૨૦૧૦), વિવિધ સામયિકોમાં પ્રકાશિત લેખોના સ્વરૂપમાં મૂળ મલયાલમમાં લખાયેલી યેસુદાસની આત્મકથા, જેનું સંકલન અને અંગ્રેજી અનુવાદ કે. વી. પિશારડી દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે.<ref>{{Cite web |last=George |first=Liza |date=3 July 2010 |title=Ode to a singer |url=https://www.thehindu.com/books/Ode-to-a-singer/article16183648.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518231836/https://www.thehindu.com/books/Ode-to-a-singer/article16183648.ece |archive-date=18 May 2024 |access-date=29 July 2024 |website=The Hindu }}</ref> * ''અતિશયરાગમ'' (માતૃભૂમિ બુક્સ – ૨૦૧૧), રવિ મેનન દ્વારા લખાયેલું પુસ્તક, જે માત્ર ગાયકના સર્જનને જ નહીં પરંતુ ઉભરતા સ્ટાર સાથે જોડાયેલા અનેક લોકોના જીવનને પણ દર્શાવે છે.<ref>{{Cite web |last=Soman |first=Sandhya |date=9 September 2011 |title=Book on Yesudas tracks the men who made the star |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/book-on-yesudas-tracks-the-men-who-made-the-star/articleshow/9916686.cms |access-date=29 July 2024 |website=The Times of India}}</ref> * ''દાસ કેપિટલ'' (માતૃભૂમિ બુક્સ – ૨૦૧૧), સુભાષ ચંદ્રનની આત્મકથા, જેમના જીવનની યાત્રા યેસુદાસના માધ્યમથી વણાયેલી છે.<ref>{{Cite book |author=Subhash Chandran |url=https://www.mbibooks.com/product/das-capital-2/ |title=Das Capital |publisher=Mathrubhumi Books |year=2011 |isbn=9788182652606 |access-date=29 July 2024}}</ref> * ''સંગીતમે જીવનમ્'' (લિપી પબ્લિકેશન્સ - ૨૦૧૨), કુન્હિહકન્નલ વાણિમેલ દ્વારા મલયાલમમાં યેસુદાસ પર લખાયેલી પ્રથમ સર્વગ્રાહી પાઠ્યપુસ્તક.<ref>{{Cite web |title=Sangeethame Jeevitham – Padmasree Dr. K.J. Yesudas |url=https://lipipublications.com/product/sangeethame-jeevitham-padmasree-dr-k-j-yesudas/ |access-date=29 July 2024 |website=Lipi Publications |archive-date=29 જુલાઈ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240729132142/https://lipipublications.com/product/sangeethame-jeevitham-padmasree-dr-k-j-yesudas/ |url-status=dead }}</ref> * ''યેસુદાસ: ઓપ્પમ નડન્ના કેમેરા'' (માતૃભૂમિ બુક્સ – ૨૦૧૨), પી. આઈ. ડેવિડ દ્વારા ૧૯૬૩થી લેવાયેલી યેસુદાસની ૧૫૦થી વધુ તસવીરોનો સંગ્રહ, જે મુખ્યત્વે બ્લેક એન્ડ વ્હાઈટ છે.<ref>{{Cite web |last=Ajith Kumar |first=P. K. |date=25 May 2015 |title=Clicking the celstial voice |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/clicking-the-celestial-voice/article7242971.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240729121955/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/clicking-the-celestial-voice/article7242971.ece |archive-date=29 July 2024 |access-date=29 July 2024 |website=The Hindu }}</ref> * ''સ્વરગંધર્વમ્'' (ધી ન્યૂ મીડિયા સ્પેસ બુક્સ – ૨૦૧૪), સજી શ્રીવલ્સમ દ્વારા લખાયેલ યેસુદાસની સંગીતયાત્રા પરનું એક પુસ્તક.<ref>{{Cite web |date=5 October 2014 |title=Book on K J Yesudas Released |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2014/Oct/05/book-on-k-j-yesudas-released-668197.html |access-date=29 July 2024 |website=The New Indian Express}}</ref> * ''પાટ્ટિન્તે પાલાઝી'' (સાઈકથમ બુક્સ – ૨૦૧૭), માથુકુટ્ટી જે. કુન્નપલ્લી દ્વારા લખાયેલ યેસુદાસનું સંપૂર્ણ જીવનચરિત્ર.<ref>{{Cite book |url=https://www.saikathambooks.com/Malayalam%20books,%20Saikatham%20books,%20Pattinte%20Palazhi,%20Mathukutty%20J.%20Kunnappally |title=Pattinte Palazhi |publisher=Saikatham Books |year=2017 |isbn=9789386222268 |language=Malayalam |access-date=29 July 2024}}</ref> * ''ઇતિહાસ ગાયકન'' (મનોરમા બુક્સ - ૨૦૨૦), શાન જે. મેથ્યુ દ્વારા લખાયેલ.<ref>{{Cite book |url=https://keralabookstore.com/book/ithihaasa-gaayakan-yesudasinte-sangeetham-jeevitham/18666/ |title=Ithihaasa Gaayakan Yesudasinte Sangeetham Jeevitham |publisher=Malayala Manorama Books |year=2020 |isbn=9789389649192 |edition=1st |language=Malayalam |access-date=29 July 2024}}</ref> * ''યેસુદાસ: મલયાલથિન્તે સ્વરસાગરમ'' (SPCS - NBS - ૨૦૨૧), એસ. શારદાક્કુટ્ટી દ્વારા તેમની સંગીતયાત્રાના ૬૦મા વર્ષ પર પ્રકાશિત એક પુસ્તક, જેમાં યેસુદાસના સહકર્મીઓ, સમીક્ષકો અને ચાહકોના લેખોનું સંકલન છે.<ref>{{Cite book |author=S. Saradakkutty |url=https://www.spcsindia.com/book/yesudas-malayalathinte-swarasagaram |title=Yesudas: Malayalathinte Swarasagaram |publisher=Sahithya Pravarthaka Co-operative Society |year=2021 |isbn=9789391946517 |language=Malayalam |access-date=29 July 2024}}</ref> * ''યેસુદાસ: સાગરસંગીતમ્'' (કેરળ ભાષા ઈન્સ્ટિટ્યૂટ - ૨૦૨૪), જી. બી. હરિન્દ્રનાથ દ્વારા યેસુદાસના જીવન અને સંગીતની ઉજવણી કરતું એક વ્યાપક પુસ્તક.<ref>{{Cite web |date=2 July 2024 |title=Kerala Bhasha Institute to launch 'Yesudas Sagarasangeetham' book |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2024/Jul/02/kerala-bhasha-institute-to-launch-yesudas-sagarasangeetham-book |access-date=29 July 2024 |website=The New Indian Express}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [https://web.archive.org/web/20210127205027/http://drkjyesudas.com/ સત્તાવાર વેબસાઈટ] * [http://tharangni.com થારંગની ડિજિટલ] * {{IMDb name|0947748}} {{commons category|K. J. Yesudas|કે. જે. યેશુદાસ}} * {{cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2005/20051015/saturday/main1.htm |title=Article on Yesudas: 'For me music is God'|work=The Tribune (Chandigarh) |date=15 October 2005 }} [[શ્રેણી:૧૯૪૦માં જન્મ]] [[શ્રેણી:ગાયક]] [[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા]] [[શ્રેણી:પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] p40d6btspvvs4ep0jhzgdhqoblfutpf 0 155132 905194 904738 2026-09-11T19:10:21Z Vatsalpatel125 88880 905194 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = પ્રતાપસિંહ હીરાભાઈ પટેલ ,સ્વાતંત્ર્ય ભારત ના પહેલા સૌથી યુવા ધારાસભ્ય Pratapsinh Hirabhai Patel,First Youngest Member of Parliament | image = Pratapsinh_Hirabhai_Patel.png | caption = સ્વ. પ્રતાપસિંહ હીરાભાઈ પટેલ (દાદા) Pratpsingh Hirabhai Patel ,First Youngest Member of Parliament in India | office = પૂર્વ મંત્રીશ્રી, ગુજરાત સરકાર,સ્વાતંત્ર્ય ભારત ના પ્રથમ યુવા ધારાસભ્ય | term_start = ૧૯૯૫ | term_end = ૧૯૯૮ | portfolio = સામાજિક વનીકરણ (સ્વતંત્ર હવાલો), વન વિભાગ, રમત-ગમત અને યુવક સેવાઓ, આદિજાતિ કલ્યાણ અને ગ્રામ ગૃહ નિર્માણ, ખાણ અને ખનીજ | office1 = સભ્ય, ગુજરાત વિધાનસભા | constituency_AM1 = ૧૧૬ - દેવગઢ બારીઆ | term_start1 = ૧૯૯૫ | term_end1 = ૧૯૯૮ | constituency_AM2 = ૧૧૦ - શહેરા | term_start2 = ૧૯૭૨ | term_end2 = ૧૯૭૪ | office3 = સભ્ય, બૃહદ્ મુંબઈ ધારાસભા | constituency_AM3 = ૫૫ - શહેરા-લીમખેડા, પૂર્વ બારીઆ | term_start3 = ૧૯૫૨ | term_end3 = ૧૯૫૭ | office4 = પ્રમુખ, શિક્ષણ સમિતિ, જિલ્લા પંચાયત પંચમહાલ | term_start4 = ૧૯૬૪ | term_end4 = ૧૯૬૮ | birth_date = ૧ જુલાઈ ૧૯૨૫ | birth_place = મોરવા (હડફ), પંચમહાલ જિલ્લો, બોમ્બે પ્રેસિડેન્સી (હાલ ગુજરાત) | death_date = ૨૨ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૨ (ઉંમર ૯૬) | death_place = મોરવા (હડફ), પંચમહાલ જિલ્લો, ગુજરાત | nationality = ભારતીય | party = અપક્ષ / ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ / ભારતીય જનતા પાર્ટી | alma_mater = મુંબઈ યુનિવર્સિટી (B.A. Hons. અર્થશાસ્ત્ર, ૧૯૫૩) | occupation = સ્વાતંત્ર્ય સેનાની, રાજકારણી, ખેડૂત નેતા, કેળવણીકાર }} '''પ્રતાપસિંહ હીરાભાઈ પટેલ''' (૧ જુલાઈ ૧૯૨૫ – ૨૨ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૨), જેઓ સમગ્ર પંથકમાં આદરપૂર્વક '''‘દાદા’''' તરીકે લોકપ્રિય હતા, ભારતના એક અગ્રણી સ્વાતંત્ર્ય સેનાની, ક્રાંતિકારી ખેડૂત નેતા, કેળવણીકાર અને ગુજરાતના વરિષ્ઠ રાજનેતા હતા. દેશની પ્રથમ સામાન્ય ચૂંટણી (૧૯૫૨) માં તેઓ બૃહદ્ મુંબઈ ધારાસભાના સૌથી યુવા સભ્યો પૈકીના એક તરીકે ચૂંટાયા હતા. ત્યારબાદ ગુજરાત વિધાનસભામાં શહેરા અને દેવગઢ બારીઆ બેઠકોનું પ્રતિનિધિત્વ કરી રાજ્ય સરકારમાં વન, સામાજિક વનીકરણ (સ્વતંત્ર હવાલો), રમત-ગમત અને યુવક સેવા, આદિજાતિ કલ્યાણ, ગ્રામ ગૃહ નિર્માણ તેમજ ખાણ-ખનીજ જેવા મહત્વના વિભાગોના મંત્રી તરીકે સેવાઓ આપી હતી. પંચમહાલમાં જમીનદારી પ્રથાની નાબૂદી, ‘ખેડે તેની જમીન’ કાયદાનો અમલ, ખેડૂતોના વન અધિકારો, પાનમ-હડફ-કોલિયારી સિંચાઈ ડેમોનું નિર્માણ અને વહીવટી સરળતા માટે ગોધરામાંથી અલગ કરીને ‘મોરવા (હડફ)’ તાલુકાનું નિર્માણ કરાવવામાં તેમનું ઐતિહાસિક યોગદાન રહ્યું છે. == પ્રારંભિક જીવન અને ઉચ્ચ શિક્ષણ == પ્રતાપસિંહ પટેલનો જન્મ ૧ જુલાઈ ૧૯૨૫ના રોજ પંચમહાલ જિલ્લાના મોરવા (હડફ) ગામ ખાતે થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ હીરાભાઈ પટેલ હતું. તેમણે એપ્રિલ ૧૯૪૧માં ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ પબ્લિક ઈન્સ્ટ્રક્શન, મુંબઈ ઈલાકા દ્વારા આયોજિત 'પ્રાથમિક શાળાંત પરીક્ષા' (Primary School Leaving Examination) ગોધરા કેન્દ્ર પરથી માતૃભાષા ગુજરાતી, દેશી-નામું, ભૂમિતિ, ઇતિહાસ, ભૂગોળ અને વિજ્ઞાન જેવા વિષયો સાથે ઉત્તીર્ણ કરી. ત્યારબાદ તેઓ ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે મુંબઈ ગયા અને વર્ષ ૧૯૫૩માં મુંબઈ યુનિવર્સિટીમાંથી અર્થશાસ્ત્ર (Economics) વિષય સાથે બી.એ. ઓનર્સની પદવી મેળવી. અંગ્રેજી ભાષા પર ઉત્કૃષ્ટ પ્રભુત્વ હોવાથી મુંબઈ યુનિવર્સિટી દ્વારા તેમને અંગ્રેજી અધ્યાપક તરીકે જોડાવા આમંત્રણ મળ્યું હતું, પરંતુ તેમણે વતન પાછા ફરી ખેડૂતો અને પછાત વર્ગના ઉત્થાનનો માર્ગ પસંદ કર્યો અને મોરવા (હડફ) ખાતે 'ધી કૃષિકાર સેકન્ડરી હાઈસ્કૂલ'માં સંસ્કૃત તથા અંગ્રેજીના શિક્ષક તરીકે પણ સેવાઓ આપી. == સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ અને મહાગુજરાત આંદોલન == * '''૧૯૪૨ ભારત છોડો આંદોલન:''' ૧૯૪૨માં મોડાસા હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ દરમિયાન તેઓ આઝાદીની લડતમાં જોડાયા. હેડમાસ્તર મોહનલાલ શાહની બ્રિટિશ સરકાર દ્વારા ધરપકડ સામે થયેલા વિરોધ અને મોડાસા પ્રાંત કચેરી ખાતે બૉમ્બ ધડાકાના કેસમાં તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. તે સમયે તેઓ સગીર વયના હોવાથી બ્રિટિશ પોલીસે તેમને કસ્ટડી બાદ બાયડ પાસે નજરકેદમાંથી મુક્ત કર્યા હતા. * '''મહાગુજરાત આંદોલન (૧૯૫૮):''' અલગ ગુજરાત રાજ્યની સ્થાપના માટે ચાલેલા મહાગુજરાત આંદોલનમાં પંચમહાલમાંથી સક્રિય નેતૃત્વ લીધું હતું. ૧૯૫૮માં અમદાવાદની સાબરમતી સેન્ટ્રલ જેલ ખાતે તેમણે આંદોલનના પ્રણેતા શ્રી ઇન્દુલાલ યાજ્ઞિક સાથે બે માસ સુધી જેલવાસ ભોગવ્યો હતો. == રાજકીય સફર અને સંસદીય કારકિર્દી == === ૧૯૫૨: બૃહદ્ મુંબઈ ધારાસભા === ૧૯૫૧-૫૨ની દેશની પ્રથમ લોકશાહી ચૂંટણીમાં ૨૬ વર્ષની યુવાન વયે તેઓ શહેરા-લીમખેડા-પૂર્વ બારીઆ બેઠક પરથી અપક્ષ ખેડૂત ઉમેદવાર તરીકે તીર-કામઠાના નિશાન સાથે લડ્યા અને સત્તાધારી કૉંગ્રેસ સામે ૩૦,૬૨૬ મતો (૬૬.૨૨%) મેળવીને વિરાટ સરસાઈથી વિજયી બન્યા. * ધારાસભામાં તેમણે આપેલા પ્રભાવશાળી અંગ્રેજી વક્તવ્યની નોંધ ‘ધ ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા’ ના પ્રથમ પૃષ્ઠ પર લેવાઈ હતી. તત્કાલીન વડાપ્રધાન પંડિત જવાહરલાલ નહેરુએ તેમનાથી પ્રભાવિત થઈને મોરારજી દેસાઈ મારફતે તેમને નવી દિલ્હી મુલાકાતનું આમંત્રણ પાઠવ્યું હતું. * '''જેલ સુધારણા કાયદો:''' બૃહદ્ મુંબઈ ધારાસભામાં તેમને 'જેલ સુધારણા સમિતિ'ના ચેરમેન બનાવવામાં આવ્યા હતા. તેમણે જેલના કેદીઓને ક્ષમતા મુજબ કામ સોંપવા અને તેનું મહેનતાણું આપતો કાયદો પસાર કરાવ્યો, જે પાછળથી રાષ્ટ્રીય સ્તરે જેલ સુધારા માટે માર્ગદર્શક બન્યો. === પંચાયતી રાજ અને લોકસભા ચૂંટણીઓ === * ૧૯૬૪ થી ૧૯૬૮ દરમિયાન પંચમહાલ જિલ્લા પંચાયતની શિક્ષણ સમિતિના પ્રમુખ તરીકે અંતરિયાળ શાળાઓનો પાયો નાખ્યો. * ૧૯૬૭ની લોકસભા ચૂંટણીમાં મહાગુજરાત જનતા પરિષદના ઉમેદવાર તરીકે માત્ર ૧,૫૦૦ મતોની નજીવી સરસાઈથી પરાજિત થયા. * '''૧૯૭૧ ગોધરા લોકસભા (ઇન્દિરા ગાંધી સાથે સભા):''' ૧૯૭૧ની ૫મી લોકસભા ચૂંટણીમાં ગોધરા બેઠક પરથી કોંગ્રેસના ઉમેદવાર તરીકે લડ્યા અને ૯૦,૫૦૧ મતો મેળવ્યા. આ પ્રચાર દરમિયાન વડાપ્રધાન શ્રીમતી ઇન્દિરા ગાંધી ગોધરા આવ્યા ત્યારે વિશાળ જનસભાના મુખ્ય મંચ પર માત્ર પ્રતાપસિંહ પટેલ તેમની સાથે બિરાજમાન હતા. === ગુજરાત વિધાનસભા (૧૯૭૨ અને ૧૯૯૫) === * '''૧૯૭૨ (શહેરા મતવિસ્તાર):''' કોંગ્રેસ પક્ષમાંથી ૨૦,૭૨૭ મતો (૬૨.૯૨%) મેળવી ૧૫,૩૩૯ મતોની વિશાળ સરસાઈથી વિજય મેળવ્યો. * '''૧૯૯૫ (દેવગઢ બારીઆ મતવિસ્તાર):''' ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) તરફથી લડી ૪૨,૩૩૯ મતો (૪૭.૫૮%) સાથે કૉંગ્રેસના મહારાઉલ ઉર્વશી દેવીને ૫,૧૩૮ મતોથી હરાવી ધારાસભ્ય બન્યા. === મંત્રી તરીકે શપથ અને વહીવટી કાર્યકાળ (૧૯૯૫–૧૯૯૮) === ગુજરાત સરકારમાં તેમણે કેબિનેટ અને રાજ્યકક્ષાના મંત્રી તરીકે વિવિધ મહત્વના ખાતાઓ સંભાળ્યા હતા: * રાજ્યકક્ષાના નાયબ મંત્રી, વન વિભાગ * રાજ્યકક્ષાના મંત્રી (સ્વતંત્ર હવાલો), સામાજિક વનીકરણ વિભાગ * મંત્રીશ્રી, રમત-ગમત અને યુવક સેવા વિભાગ * મંત્રીશ્રી, આદિજાતિ કલ્યાણ અને ગ્રામ ગૃહ નિર્માણ વિભાગ * મંત્રીશ્રી, ખાણ અને ખનીજ વિભાગ ૨૪ ડિસેમ્બર ૧૯૯૭ના રોજ સામાજિક વનીકરણ અને રમતગમત મંત્રી તરીકે તેમણે વન વિભાગમાં થતી નાણાકીય ગેરરીતિઓની વિજિલન્સ તપાસના આદેશ આપી વહીવટી શુદ્ધતા સાબિત કરી હતી. == પ્રજાલક્ષી કાર્યો અને ઐતિહાસિક યોગદાન == === ૧. જમીન મહેસૂલ સુધારણા અને 'ખેડે તેની જમીન' === મુંબઈ ધારાસભા દરમિયાન જમીનદારી, તાલુકાદારી, મેવાસીદારી અને ઈનામદારી પ્રથાઓ નાબૂદ કરાવી ખેડૂતોને જમીનના કાયદેસર પાકા ખાતેદાર બનાવ્યા: * '''વૃક્ષ માલિકી હક:''' અગાઉ જમીન ખેડૂતની હોવા છતાં તેના ઝાડ પર સરકારનો કબજો રહેતો. દાદાએ કાયદાકીય લડત આપી "જેની જમીન, તેનાં વૃક્ષો" નો કાયદો અમલી કરાવ્યો. * '''ખેડૂત દંડ માફી:''' બારિયા વિસ્તારના ખેડૂતો પર જંગલ લાકડાં સંબંધિત લાદેલા ૨૨ લાખના કેસો સામે સત્યાગ્રહ કરી ૧૯ લાખ રૂપિયાનો આકરો દંડ કાયદેસર માફ કરાવ્યો હતો. === ૨. સિંચાઈ ક્રાંતિ અને નરેન્દ્ર મોદી સમક્ષ રજૂઆત (૨૦૦૪) === * '''ડેમોનું નિર્માણ:''' પંચમહાલના પછાત વિસ્તારો માટે પાનમ ડેમ, હડફ ડેમ અને કોલિયારી ડેમ મંજૂર કરાવી નહેરોનું મોટું નેટવર્ક ઊભું કર્યું. * '''મોરવા તાલુકા પંચાયત ઉદ્ઘાટન અને પાણી પ્રશ્ને રજૂઆત:''' ગોધરામાંથી વિભાજન કરાવી નવરચિત ‘મોરવા (હડફ)’ તાલુકો અસ્તિત્વમાં લાવવામાં તેમની મુખ્ય ભૂમિકા રહી, જેથી તેમને ‘મોરવા (હડફ) તાલુકાના જનક’ કહેવાય છે. * વર્ષ ૨૦૦૪માં મોરવા (હડફ) તાલુકા પંચાયત ભવનના લોકાર્પણ સમારોહ પ્રસંગે તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. મંચ પર મોદીજીએ દાદાનું વિશેષ સન્માન કર્યું હતું. તે જ સમયે દાદાએ સમગ્ર પંચમહાલ પંથકના ગામડાઓની પાણી અને સિંચાઈની ગંભીર સમસ્યા દૂર કરવા નર્મદા કમાન્ડ વિસ્તારની નહેરો પંચમહાલ સુધી લંબાવવા મુખ્યમંત્રીને લેખિત પત્ર સુપરત કર્યો હતો. આ પત્રના આધારે મુખ્યમંત્રી કાર્યાલય (CMO) દ્વારા ૨૪ ફેબ્રુઆરી ૨૦૦૪ના રોજ નર્મદા અને જળસંપત્તિ વિભાગને તાત્કાલિક કાર્યવાહીના લેખિત આદેશો અપાયા હતા. == જીવનશૈલી અને અવસાન == જાહેર જીવનમાં ઉચ્ચ પદો સંભાળવા છતાં તેઓ આજીવન સાદગીપૂર્ણ ખેડૂત જીવન જીવ્યા અને હંમેશા સફેદ ખાદી વસ્ત્રો તથા ગાંધી ટોપી ધારણ કરતા હતા. ૨૦૧૦માં સ્વર્ણિમ ગુજરાત સમારોહ વખતે વિધાનસભામાં તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ વરિષ્ઠ પૂર્વ ધારાસભ્ય તરીકે તેમનું વિશેષ અભિવાદન કર્યું હતું. ૯૬ વર્ષની વયે ૨૨ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૨ના રોજ મોરવા (હડફ) ખાતે તેમનું અવસાન થયું. == ચૂંટણી આંકડાકીય વિગતો == {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%;" !વર્ષ !સભા / મતવિસ્તાર !પક્ષ !પરિણામ !મેળવેલા મત !મત ટકાવારી !નોંધ |- |૧૯૫૨ |બૃહદ્ મુંબઈ ધારાસભા (શહેરા-લીમખેડા, પૂર્વ બારીઆ) |અપક્ષ|| {{yes|વિજેતા}} |૩૦,૬૨૬ |૬૬.૨૨% |પ્રથમ સામાન્ય ચૂંટણી, ઐતિહાસિક સરસાઈ |- |૧૯૬૭ |૪થી લોકસભા (પંચમહાલ) |મહાગુજરાત જનતા પરિષદ|| {{no|પરાજિત}} |— |— |૧,૫૦૦ મતોની પાતળી સરસાઈ |- |૧૯૭૧ |૫મી લોકસભા (ગોધરા) |ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ|| {{no|દ્વિતીય}} |૯૦,૫૦૧ |૪૬.૪૪% |પીલુ મોદી સામે રનર-અપ (ઇન્દિરા ગાંધી પ્રચાર સભા) |- |૧૯૭૨ |૪થી ગુજરાત વિધાનસભા (શહેરા) |ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ|| {{yes|વિજેતા}} |૨૦,૭૨૭ |૬૨.૯૨% |૧૫,૩૩૯ મતોની વિશાળ સરસાઈ |- |૧૯૯૫ |૯મી ગુજરાત વિધાનસભા (દેવગઢ બારીઆ) |ભારતીય જનતા પાર્ટી|| {{yes|વિજેતા}} |૪૨,૩૩૯ |૪૭.૫૮% |૫,૧૩૮ મતોથી વિજય, બાદમાં મંત્રીપદ |} == સંદર્ભો == {{reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [https://eci.gov.in/ ભારતના ચૂંટણી પંચની સત્તાવાર વેબસાઇટ] 5pc0zi16cpv8doeyv3u5bfatmsyylhd 3 155211 905187 2026-09-11T12:03:40Z Vincent Vega 65665 Vincent Vegaએ [[સભ્યની ચર્ચા:Lionel Cristiano]]ને [[સભ્યની ચર્ચા:LM.CR]] પર ખસેડ્યું: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Lionel Cristiano|Lionel Cristiano]]" to "[[Special:CentralAuth/LM.CR|LM.CR]]" 905187 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[સભ્યની ચર્ચા:LM.CR]] q6x3i5ihl7zo89685868zjv5swxemmu 3 155217 905202 2026-09-12T04:41:06Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 905202 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Makwana hardik g}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૦:૧૧, ૧૨ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) srfextkp0ucrty9yr69v70al038udtj 3 155218 905204 2026-09-12T09:51:16Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 905204 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Gunvant barot}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૫:૨૧, ૧૨ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) kjwm60n7ytsai5wiudq4nrz18xi370k