વિકિપીડિયા guwiki https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિપીડિયા વિકિપીડિયા ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk 0 748 905314 905311 2026-09-15T12:06:47Z Dsvyas 561 /* પરિવહન */ મૃત આંતરિક કડીઓ દૂર કરી 905314 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ગુજરાત | type = [[ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો|રાજ્ય]] | image_seal = Government Of Gujarat Seal In All Languages.svg | anthem = [[જય જય ગરવી ગુજરાત]] | image_skyline = | alt = | caption = ઉપરથી ડાબેથી જમણે: [[સાબરમતી આશ્રમ]], ગુજરાતી પહેરવેશ, [[સોમનાથ|સોમનાથ મંદિર]], કચ્છનું રણ, દ્વારકાધીશ મંદિર, [[સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી]], [[લક્ષ્મી વિલાસ મહેલ]] | seal_alt = ગુજરાત | image_map = IN-GJ.svg | map_alt = ભારતમાં ગુજરાત | map_caption = ગુજરાતનું ભારતમાં સ્થાન | coordinates = {{coord|23|13|N|72|41|E|region:IN-GJ|format=dms|display=inline}} | coor_pinpoint = અમદાવાદ | subdivision_type = દેશ | subdivision_name = {{flag|ભારત}} | established_title = રચના | established_date = ૧ મે ૧૯૬૦ | seat_type = પાટનગર | seat = [[ગાંધીનગર]] | seat1_type = સૌથી મોટું શહેર | seat1 = [[અમદાવાદ]] | parts_type = [[ગુજરાતના જિલ્લાઓ|જિલ્લાઓ]] | parts_style = para | p1 = ૩૪ | government_footnotes = | governing_body = {{nowrap|[[ગુજરાત સરકાર]]}} | leader_title = રાજ્યપાલ | leader_name = [[આચાર્ય દેવ વ્રત]] | leader_title1 = [[ગુજરાતના મુખ્યમંત્રીઓ|મુખ્યમંત્રી]] | leader_name1 = [[ભૂપેન્દ્ર પટેલ]] ([[ભારતીય જનતા પાર્ટી|ભાજપ]]) | leader_title2 = [[ગુજરાત વિધાનસભા|વિધાનસભા]] | leader_name2 = એકગૃહીય (૧૮૨ બેઠકો) | leader_title3 = સંસદીય વિસ્તારો | leader_name3 = [[રાજ્ય સભા]] (૧૧ બેઠકો)<br />[[લોક સભા]] (૨૬ બેઠકો) | leader_title4 = હાઇકોર્ટ | leader_name4 = [[ગુજરાત વડી અદાલત]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 196024 | area_rank = ૫મો | population_total = 60439692 | population_as_of = ૨૦૧૧ | population_rank = ૯મો | population_density_km2 = 308 | population_demonym = [[ગુજરાતી લોકો|ગુજરાતી]] | registration_plate = GJ | timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]] | utc_offset1 = +૫:૩૦ | iso_code = IN-GJ | demographics_type1 = GSDP {{nobold|(૨૦૨૦–૨૧)}} | demographics1_footnotes = <ref name="Economic Survey">{{cite web|url=https://financedepartment.gujarat.gov.in/Documents/Bud-Eng_1090_2021-3-12_380.pdf|title=Econonmic survey|date=Feb 2021|website=Finance Department, [[Government of Gujarat]]|access-date=19 May 2021}}{{Dead link|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | demographics1_title1 = કુલ | demographics1_info1 = {{INRConvert|16.48|t|lk=r}} | demographics1_title2 = માથાદીઠ | demographics1_info2 = {{INRConvert|243761|lk=r}} | demographics_type2 = ભાષા | demographics2_title1 = અધિકૃત | demographics2_info1 = [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]]<ref name="langoff">{{cite web |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |page=118 |title=50th Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India |date=16 July 2014 |access-date=6 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archive-date=8 July 2016 }}</ref> | demographics2_title2 = અન્ય&nbsp;અધિકૃત | demographics2_info2 = [[હિંદી ભાષા|હિંદી]]<ref name="Benedikter2009">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=vpZv2GHM7VQC&pg=PA89|title=Language Policy and Linguistic Minorities in India: An Appraisal of the Linguistic Rights of Minorities in India|last=Benedikter|first=Thomas|publisher=LIT Verlag Münster|year=2009|isbn=978-3-643-10231-7|page=89|access-date=13 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160425230812/https://books.google.com/books?id=vpZv2GHM7VQC&pg=PA89|archive-date=25 April 2016|url-status=live}}</ref> <!-- blank fields -->| blank_name_sec2 = HDI {{nobold|(૨૦૧૭)}} | blank_info_sec2 = {{increase}} ૦.૬૬૭<ref name="snhdi-gdl">{{cite web |title=Sub-national HDI – Area Database |url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |website=Global Data Lab |publisher=Institute for Management Research, Radboud University |access-date=25 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |archive-date=23 September 2018 |url-status=dead }}</ref><br />{{color|#fc0|medium}} · (૨૧મો) | blank1_name_sec2 = સાક્ષરતા {{nobold|(૨૦૧૧)}} | blank1_info_sec2 = 78.03%<ref name="pc-census2011">{{cite web |title=Census 2011 (Final Data) – Demographic details, Literate Population (Total, Rural & Urban) |url=http://planningcommission.gov.in/data/datatable/data_2312/DatabookDec2014%20307.pdf |website=planningcommission.gov.in |publisher=Planning Commission, Government of India |access-date=3 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127163347/http://planningcommission.gov.in/data/datatable/data_2312/DatabookDec2014%20307.pdf |archive-date=27 January 2018 |url-status=dead }}</ref> | blank2_name_sec2 = લિંગ પ્રમાણ {{nobold|(૨૦૧૧)}} | blank2_info_sec2 = 919 [[સ્ત્રી|♀]]/1000 [[પુરુષ|♂]]<ref name="pc-census2011" /> | footnotes = | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | region = ગુજરાત<ref name="ToI2016">{{cite web | title=Gujarat forgets state bird, tree and flower | website=The Times of India | date=14 January 2016 | url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Gujarat-forgets-state-bird-tree-and-flower/articleshow/29893945.cms | access-date=14 July 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161227222448/http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Gujarat-forgets-state-bird-tree-and-flower/articleshow/29893945.cms | archive-date=27 December 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref> | country = ભારત | song = [[નર્મદ]] રચિત "[[જય જય ગરવી ગુજરાત]]"<ref name="DeshGujarat2011">{{cite web | title=Newest version of Jay Jay Garvi Gujarat song launched(Video) | website=DeshGujarat | date=7 May 2011 | url=http://deshgujarat.com/2011/05/07/newest-version-of-jay-jay-garvi-gujarat-song-launchedvideo/ | access-date=12 November 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161113115131/http://deshgujarat.com/2011/05/07/newest-version-of-jay-jay-garvi-gujarat-song-launchedvideo/ | archive-date=13 November 2016 | url-status=dead | df=dmy-all }}</ref> | mammal = [[સિંહ]][[File:Adult Asiatic Lion.jpg|50px|left]]<ref name="ToI2016" /> | emblem = ગુજરાતનું ચિહ્ન [[File:Government Of Gujarat Seal In All Languages.svg|50px|left]] | bird = [[બળા_(પક્ષી)|બળા]] [[File:Greater flamingo galapagos.JPG|50px|left]]<ref name="ToI2016" /> | flower = [[ગલગોટા|ગલગોટો]] [[File:African Marigold.jpg|50px|left]]<ref name="ToI2016" /> | tree = [[વડ]][[File:Great banyan tree kol.jpg|50px|left]]<ref name="ToI2016" /> | fruit = [[કેરી]][[File:Mangoes pic.jpg|50px|left]]<ref name="Nri Gujarati News">{{cite web| title=Which is State Fruit of Gujarat India – Mango (Keri)| website=Nri Gujarati News| url=http://www.nrigujarati.co.in/Topic/3631/1/which-is-state-fruit-of-gujarat-india-mango-keri-verities-photos-types-of-mango-images.html| access-date=14 July 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20171201031530/http://www.nrigujarati.co.in/Topic/3631/1/which-is-state-fruit-of-gujarat-india-mango-keri-verities-photos-types-of-mango-images.html| archive-date=1 December 2017| url-status=dead| df=dmy-all}}</ref> }} }} '''ગુજરાત''' ({{IPAc-en|ˌ|ɡ|ʊ|dʒ|ə|ˈ|r|ɑː|t|help=no}} {{respell|GUUJ|ə|RAHT}}, {{ઉચ્ચારણ|Gujarat_sound.ogg|help=no}}) [[ભારત]] દેશનું ઔદ્યોગીકૃત [[ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો|રાજ્ય]] છે.<ref>{{cite web|title = ગુજરાતની જીડીપી ભારતના સરેરાશ જીડીપી કરતાં વધારે|url = http://www.dnaindia.com/india/report_gujarat-beats-india-in-gdp-race_1320261|publisher=ડી.એન.એ }}</ref><ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Bihar-grew-by-1103-next-only-to-Gujarat/articleshow/5405973.cms | work=The Times Of India | title=Bihar grew by 11.03%, next only to Gujarat - Times Of India}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://business.rediff.com/slide-show/2010/apr/23/slide-show-1-the-top-10-cities-in-india-by-gdp.htm|title=GDP: The top 10 cities in India|website=Rediff|language=en|access-date=2021-05-06}}</ref><ref>[http://deshgujarat.com/2008/01/29/surat-indias-fastest-growing-city-ahmedabad-3rdenglish-text/ Gujarat | DeshGujarat.Com » Archives » Surat:India’s Fastest Growing City, Ahmedabad 3rd(English Text)<!-- Bot generated title -->] </ref> ભારતના પશ્ચિમ છેડે આવેલું ગુજરાત પશ્ચિમે [[અરબી સમુદ્ર]], ઉત્તરમાં [[સિંધ]] ([[પાકિસ્તાન]]), ઉત્તર અને ઉત્તરપૂર્વે [[રાજસ્થાન]], પૂર્વે [[મધ્ય પ્રદેશ]] અને દક્ષિણે [[મહારાષ્ટ્ર]] રાજ્ય તથા [[દમણ અને દીવ]] અને [[દાદરા અને નગર હવેલી]]<nowiki/>ના [[કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ|કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો]]થી ઘેરાયેલું છે. ગુજરાતનું પાટનગર [[ગાંધીનગર]] છે, જયારે તેનું સૌથી મોટું નગર [[અમદાવાદ]] છે. [[અમદાવાદ]] ગુજરાતનું એકમાત્ર મેટ્રોપોલિટન નગર છે.<ref>{{cite web|title=અમદાવાદ -મેટ્રોપોલિટન સીટી|url=http://www.indianetzone.com/4/metropolitan_cities_india.htm|publisher=ઇન્ડિયા નેટઝોન|access-date=૨૪ એપ્રિલ ૨૦૧૨}}{{Dead link|date=માર્ચ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ગુજરાત રાજ્યનું નામ ''ગુજ્જર'' પરથી પડેલ છે. જેમણે ઇ.સ. ૭૦૦ અને ઇ.સ. ૮૦૦ દરમિયાન અહીં રાજ કર્યું હતું. ગુજરાત રાજ્યની સ્થાપના મે ૧, ૧૯૬૦ના રોજ [[બૃહદ મુંબઇ રાજ્ય]]માંથી જ્યાં [[ગુજરાતી]] બોલાતી હોય તેવા વિસ્તારો અલગ પાડીને કરવામાં આવી હતી. આ રાજ્ય સિંધુ ખીણ સંસ્કૃતિના પુરાતન અવશેષની પ્રમુખ જગ્યાઓ ધરાવે છે, જેમ કે [[લોથલ]] અને [[ધોળાવીરા]]. લોથલ વિશ્વનું સૌ પ્રથમ બંદર હતું એવું માનવામાં આવે છે. ગુજરાતે ભારતને તેની સ્વાતંત્ર્ય ચળવળના બે મોટા નેતાઓની ભેટ આપેલ છે - [[મહાત્મા ગાંધી]] અને [[સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ]].<ref>{{cite web | url=http://www.mapsofindia.com/gujarat/history/modern.html | title=Modern Gujarat | publisher=Mapsofindia.com | access-date=૧૭ જૂન ૨૦૧૨ | archive-date=2010-05-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144444/http://www.mapsofindia.com/gujarat/history/modern.html | url-status=dead }}</ref> ગુજરાતે વિશ્વના બે દેશોને રાષ્ટ્રપિતા આપ્યા છે - ભારતને [[મહાત્મા ગાંધી]] અને પાકિસ્તાનને [[મહમદ અલી ઝીણા]]. આ ઉપરાંત ગુજરાતે ભારતને [[મોરારજી દેસાઈ]] જેવા સિદ્ધાંતવાદી અને રાષ્ટ્રપ્રેમી વડાપ્રધાન પણ આપ્યા છે.<ref>{{cite web|url = http://www.imdb.com/name/nm1531487/bio|title = મોરારજી દેસાઈ : જન્મસ્થાન ગુજરાત|publisher= imdb.com|access-date = ૯ જૂન ૨૦૧૨}}</ref> [[સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ]] ભારતના પ્રથમ ગૃહમંત્રી અને ઉપમુખ્યમંત્રી હતા કે જેમણે ૬૦૦ કરતાંં પણ વધારે રજવાડાંંઓને એકઠા કરીને બૃહદ ભારતની રચના કરી હતી.<ref>{{cite web | url=http://pib.nic.in/feature/feyr98/fe1098/f1510981.html | title=સરદાર પટેલ :બૃહદ ભારતના વિધાતા | publisher=Press Information Bureau (Government of India) | access-date=૧૭ જૂન ૨૦૧૨}}</ref> સમગ્ર ભારતના ઇતિહાસમાં ગુજરાતે ભારતના આર્થિક વિકાસમાં ખૂબ અગત્યનો ભાગ ભજવ્યો છે.<ref>{{Cite web|url=https://www.newkerala.com/states-of-india/gujarat.php|title=Gujarat: Info on geography, history, government, districts, business, economy, travel, rivers, education, food, arts, culture, music, dance, festivals|website=www.newkerala.com|access-date=2021-05-06}}</ref> ગુજરાત ભારતના વિકસિત રાજ્યોમાંનું એક છે અને તેનો ઔદ્યોગિક વિકાસ દર સમગ્ર ભારતમાં સૌથી વધારે છે અને ભારતના સરેરાશ વિકાસદર કરતાંં પણ ઘણો વધારે છે.<ref name="07 October 2010">{{cite web|title=In Pictures: The Next Decade's Fastest-Growing Cities|url=http://www.forbes.com/2010/10/07/cities-china-chicago-opinions-columnists-joel-kotkin_slide_4.html|access-date=૨૫ એપ્રિલ ૨૦૧૨|archive-url=https://archive.today/20130111001255/http://www.forbes.com/2010/10/07/cities-china-chicago-opinions-columnists-joel-kotkin_slide_4.html|archive-date=2013-01-11|url-status=live}}</ref> == ઇતિહાસ == === પૌરાણિક ગુજરાત === વૈદિક કાળમાં ગુજરાતને આનર્ત દેશ તરીકે ઓળખવામાં આવતો હતો. [[સોમનાથ]] મંદિર, [[ગિરનાર]] પર્વતનો પૌરાણિક વાર્તાઓમાં ઘણો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે. તે સમયે [[સરસ્વતી નદી]] પણ કદાચ ગુજરાત સુધી વહેતી હશે. [[મહાભારત]] સમયે [[કૃષ્ણ|શ્રી કૃષ્ણએ]] ગુજરાતના પશ્ચિમ કિનારા પર [[દ્વારકા|દ્વારિકા]] નગરી વસાવી હતી. [[પાંડવ|પાંડવો]] જે વિરાટ નગરીમાં અજ્ઞાતવાસમાં રહેલા તે વિરાટ નગરી પણ આજના [[કચ્છ]] પ્રદેશમાં આવી હશે તેવું મનાય છે. [[યાજ્ઞવલ્કય]] ઋષિ [[નર્મદા]]ના કિનારાના પ્રદેશમાં રહેતા હતા. === ઐતિહાસિક ગુજરાત === [[File:Lothal dock.jpg|thumb|left|પ્રાચીન લોથલ બંદર (હાલમાં)]] [[ચિત્ર:Dholavira1.JPG|thumb|200px|ધોળાવીરા માં આવેલું પુરાતન જળ સંગ્રાહક]] [[લોથલ]] તથા [[ધોળાવીરા]]માંથી અને અન્ય ૫૦ સ્થળોએ સીંધુ ખીણની સંસ્કૃતિના સમૃદ્ધ અવશેષો મળી આવ્યા છે.<ref name="mapsofindia.com">{{cite web|url=http://www.mapsofindia.com/gujarat/history/|title=History of Gujarat|publisher=Mapsofindia.com|archive-url = https://web.archive.org/web/20100526165223/http://www.mapsofindia.com/gujarat/history/|archive-date=૨૬ મે ૨૦૧૦|access-date=૧૬ જુલાઇ ૨૦૧૦|url-status=dead}}</ref> પુરાતન કાળથી ગુજરાત હંમેશા તેના દરિયાકિનારા માટે જાણીતુ રહ્યું છે. અહીંના નગરો મૌર્ય અને ગુપ્ત સામ્રાજ્યમાં બંદરો અને વ્યાપારનાં કેન્દ્રો રહેલા છે. ત્યારબાદ ગુજરાતમાં [[કચ્છ]], સૌરાષ્ટ્ર, [[પાટણ]] અને લાટ (દક્ષિણ ગુજરાત) એમ ચાર અલગ રાજ્યો એક સાથે અસ્તિત્વમાં રહેલા છે. ગુજરાતી સલ્તનતની સ્થાપના ૧૩મી સદી દરમ્યાન થઇ હતી જે ૧૫૭૬ સુધી સત્તામાં રહી, જે સમયે [[અકબર|અકબરે]] ગુજરાત પર વિજય મેળવી તેને મુઘલ સામ્રાજ્યમાં સમાવી લીધું હતું. ૧૮મી સદીમાં મરાઠાઓએ તેના પર વિજય મેળવ્યો હતો. === પશ્ચિમી શાસન === [[યુરોપ]]ની વિવિધ સત્તાઓનું આગમન ગુજરાતમાં [[પોર્ટુગલ]] સાથે થયું, જેણે ઇ.સ. ૧૬૦૦ ગુજરાતના દરીયાકિનારે [[દમણ અને દીવ]], [[દાદરા અને નગરહવેલી]] જેવા અલગ અલગ કેન્દ્રોમાં સત્તા સ્થાપી. ૧૬૧૪ માં બ્રિટને [[સુરત]]માં એક ફેક્ટરી નાખી જે તેમનું ભારતમાં પહેલું મથક હતું, ૧૬૬૮માં [[મુંબઇ]] મેળવ્યા બાદ સુરતનો તેમાં સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. ૧૮મી સદીમાં દ્વિતિય અંગ્રેજ-મરાઠા યુદ્ધ સમયે મોટાભાગના ગુજરાતમાં બ્રિટીશ સત્તા સ્થાપિત થઇ ચુકી હતી. આ રીતે ગુજરાત બ્રિટિશ ભારત નો ભાગ બન્યું. ગુજરાતના કેટલાક ભાગોનો વહીવટ બ્રિટન મુંબઇ રાજ્ય દ્વારા કરતું હતું. ગુજરાતની શાસન વ્યવસ્થા તત્કાલિન બોમ્બેના શાસક દ્વારા કરવામાં આવતી હતી. જેમાં [[વડોદરા]] સામેલ ન હતું, જે સીધા જ ભારતના ગર્વનર જનરલના તાબા હેઠળ હતું. ઇ.સ. ૧૮૧૮થી ઇ.સ. ૧૯૪૭ દરમિયાન આજનું ગુજરાત અનેક નાના-નાના વિસ્તારો જેવાકે કાઠિયાવાડ, કચ્છ અને ઉત્તર પશ્ચિમ ગુજરાતમાં વહેંચાયેલું હતું. પણ ઘણા મધ્યના જિલ્લાઓ જેવા કે અમદાવાદ, ભરૂચ, ખેડા, પંચમહાલ અને સુરત પ્રાંતો સીધા જ બ્રિટિશ સરકારના તાબા હતાં. અંગ્રેજ શાસન કાળમાં અને સ્વતન્ત્રતા પછી પણ છેક ૧૯૬૦ની ૩૦મી એપ્રિલ સુધી તે બૃહદ મુંબઈ રાજ્યનો ભાગ હતું. === ભારતની આઝાદી પછીનું ગુજરાત === ૧૯૪૭માં ભારતને [[ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ|સ્વતંત્રતા]] મળી અને [[ભારતના ભાગલા]] પછી [[ભારત સરકાર|ભારત સરકારે]] ગુજરાતના રજવાડાંઓનું ત્રણ ભાગમાં વિભાજન કર્યું. [[કચ્છ]], [[સૌરાષ્ટ્ર]] અને બૃહદ મુંબઇ રાજ્ય. સૌરાષ્ટ્રમાં [[કાઠિયાવાડ]] દ્વીપકલ્પના તમામ રજવાડાંઓને ભેગા કરવામાં આવ્યા હતાં, જ્યારે મુંબઇ રાજમાં મોટાભાગના પશ્ચિમી અને મધ્ય ભારતનો સમાવેશ થયો હતો. સ્વતંત્રતા પછી ઇ.સ. ૧૯૪૮માં મહાગુજરાત સંમેલન થયું જેમાં ગુજરાતી બોલનાર વસ્તી ધરાવતા વિસ્તારે પોતાના અલગ રાજ્યની માંગ કરી. ૧૯૫૬ માં મુંબઇ રાજ્યમાં કચ્છ અને સૌરાષ્ટ્ર નો, તથા [[હૈદરાબાદ]] અને [[મધ્ય પ્રદેશ]] રાજ્યોના કેટલાક ભાગોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. નવા મુંબઇ રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં લોકો ગુજરાતી બોલતા હતા, જ્યારે બાકીના ભાગની ભાષા [[મરાઠી]] હતી. ઇ.સ. ૧૯૬૦, ૧લી મેના મરાઠી અલગતાવાદી પરીબળોના આંદોલનો અને [[મહાગુજરાત આંદોલન]] થકી મુંબઇ રાજ્યનું ભાષાના આધારે ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર એમ બે રાજ્યોની અલગ રચના કરવામાં આવી. ગુજરાતી ભાષા બોલનાર વિસ્તારમાં ગુજરાત, સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છનો સમાવેશ કરાયો. આમ પહેલીવાર ગુજરાતે સ્વાયત રાજ્યનો દરજ્જો મેળવ્યો. ગુજરાતની પહેલી રાજધાની [[અમદાવાદ]] હતી. ૧૯૭૦માં નવા બનાવેલા શહેર [[ગાંધીનગર]]માં રાજધાની ખસેડવામાં આવી હતી. ૧૯૭૪માં થયેલું [[નવનિર્માણ આંદોલન]] દેશમાં સૌપ્રથમ વાર ચૂંટાયેલી સરકારને વિખેરી નાખવામાં સફળ થયું હતું. ૨૬ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ને દિવસે ગુજરાતમાં એક [[૨૦૦૧ ગુજરાત ધરતીકંપ|અત્યંત વિનાશકારી ધરતીકંપ]] આવ્યો હતો જેમાં ૨૦,૦૦૦થી પણ વધુ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા. ઇ.સ. ૨૦૦૨ની ૨૭ ફેબ્રુઆરીએ ગુજરાતનાં [[ગોધરા]] રેલ્વે સ્ટેશને [[અયોધ્યા]]થી કાર સેવા કરી પરત ફરી રહેલા ૫૭ હિન્દુ રામ ભક્તોને સાબરમતી એક્સપ્રેસ ટ્રેનનાં એક ડબ્બામાં જીવતા સળગાવી દેવાતા કોમી તોફાનો થયાં. જે પછીના [[૨૦૦૨ ગુજરાત હિંસા|રમખાણો]]માં ૨,૦૦૦થી વધુ માનવીઓનાં મોત નિપજ્યા હતાં. == ભૂગોળ == [[File:Girnar 1.jpg|thumb|210px|ગીરનાર પર્વત]] [[ચિત્ર:Gujarat_Gulfs.jpg|thumb|300px|નાસા દ્વારા લેવામાં આવેલી ગુજરાતની ઉપગ્રહ તસ્વીર]] ગુજરાત ભારતના પશ્ચિમ તટે આવેલું રાજ્ય છે. તે પશ્ચિમે [[અરબી સમુદ્ર]], ઉત્તર અને ઈશાને [[રાજસ્થાન]], પૂર્વે [[મધ્ય પ્રદેશ]] અને દક્ષિણે [[મહારાષ્ટ્ર]] થી ઘેરાયેલું છે. ગુજરાતનું વાતાવરણ મોટે ભાગે શુષ્ક છે. ગુજરાત ના કચ્છ જિલ્લામાં બે રણ પ્રદેશ આવેલા છે, [[કચ્છનું નાનું રણ]] અને [[કચ્છનું મોટું રણ]]. ગુજરાતના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં ગીરનું જંગલ આવેલું છે જે એશીયાઇ સિંહો માટે પ્રખ્યાત છે. ગુજરાત પાસે ૨૩૪૦ કિ.મી.નો દરિયા કિનારો છે,<ref name=":0">{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://www.nccr.gov.in/sites/default/files/schangenew.pdf|access-date=2025-07-27|website=www.nccr.gov.in}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|title=ગુજરાતનો દરિયાકાંઠો 700 કિમી વધી ગયો: 1600 કિમીથી વધીને હવે 2300 કિમી થયો, ગુજરાત કાંઠે 144 ટાપુ; જાણો કોની પાસે કેટલો સમુદ્રકિનારો - Ahmedabad News|url=https://www.divyabhaskar.co.in/local/gujarat/ahmedabad/news/new-figures-released-after-measuring-the-entire-countrys-coastline-134306204.html|newspaper=Divya Bhaskar|date=2025-01-17|access-date=2025-07-27|language=gu}}</ref> જે ભારતના બધા રાજ્યોમાં પ્રથમ ક્રમાંકનો લાંબો દરિયા કિનારો છે.<ref>{{cite web|title=ગુજરાત પાસે ભારતનો સૌથી લાંબો દરિયા કિનારો|url=http://www.travelindia360.net/beaches-in-gujarat-the-largest-coastline-of-india.html|publisher=travelindia360|access-date=૨૪ એપ્રિલ ૨૦૧૨|archive-date=2012-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120316000013/http://www.travelindia360.net/beaches-in-gujarat-the-largest-coastline-of-india.html|url-status=dead}}</ref> આ દરિયા કિનારો [[કચ્છનો અખાત|કચ્છના અખાત]] અને [[ખંભાતનો અખાત|ખંભાતના અખાત]] તથા અન્ય દરિયા કિનારાથી બનેલો છે. [[સાપુતારા]] એ ગુજરાત નું એક માત્ર હિલ સ્ટેશન છે. ગુજરાતના ઉત્તર ભાગમાં [[અરવલ્લી]]ની પર્વતમાળા આવેલી છે. આ અરવલ્લીની પર્વતમાળા ગુજરાતમાં આબુ પાસેથી પ્રવેશે છે અને પાવાગઢ પાસે વિંધ્યાચલ પર્વતમાળામાં સમાઈ જાય છે. તારંગા પર્વતમાળા મહેસાણાથી વિસનગર સુધી ફેલાયેલી છે. અરવલ્લી પર્વતમાળાની આરાસુર શાખા દાંતા, ખેડબ્રહ્મા, ઇડર અને શામળાજી થઈને વિંધ્યાચલમાં સમાઈ જાય છે. તાપી જિલ્લામાંથી પસાર થતી સહ્યાદ્રી પર્વતમાળા એ રાજ્યનો સૌથી વધુ વરસાદ પડતો વિસ્તાર ધરાવે છે અને તદુપરાંત સૌથી વધુ ગાઢ જંગલો ધરાવે છે. ગીરનાર પર્વત એ ગુજરાતનો સૌથી ઊંચામાં ઉંચો પર્વત છે જે, બરડા પર્વતમાળાનો એક હિસ્સો છે જેની ઉંચાઈ ૧૧૪૫ મીટર અને લંબાઈ ૧૬૦ કિમી છે. તેની ઊંચામાં ઉંચી ટોચ ગોરખનાખ તરીકે ઓળખાય છે.<ref>{{cite web|url= http://epaper.namoleague.com/EpaperArticle.aspx?title=A%20TALE%20OF%20DIVINITY%20FROM%20THE%20LAP%20OF%20THE%20TALLEST%20MOUNTAIN%20OF%20GUJARAT:%20LILI%20PARIKRAMA_206|title= ગીરનાર, પર્વત ગુજરાતનો સૌથી ઊંચામાં ઉંચો પર્વત|access-date= ૯ જૂન ૨૦૧૨}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> પાલીતાણા નજીક આવેલી શેત્રુંજય પર્વતમાળા એ જૈનોની પવિત્ર પર્વતમાળામાંની એક છે.<ref>{{cite web|url = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-11-02/rajkot/28091395_1_devotees-palitana-jain|title = શેત્રુંજય પર્વતમાળા : જૈનોની પવિત્ર પર્વતમાળા|publisher = ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા|access-date = ૯ જૂન ૨૦૧૨|archive-date = 2012-10-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20121025064717/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-11-02/rajkot/28091395_1_devotees-palitana-jain|url-status = dead}}</ref> તળાજાની પર્વતમાળા [[તળાજા ગુફાઓ|બૌદ્ધ ગુફાઓ]] માટે જાણીતી છે. કચ્છમાં ૩ પર્વતમાળા આવેલી છે. કચ્છનો પ્રખ્યાત [[કાળો ડુંગર]] એ કચ્છ અને સિંધ વચ્ચે આવેલી પર્વતમાળાનો હિસ્સો છે. જયારે ઉત્તર તરફની પર્વતમાળા ખડીર અને પ્રાંજલ સુધી જાય છે અને દક્ષિણ તરફની પર્વતમાળા માધથી શરુ થઈને રોહા આગળ સમાપ્ત થાય છે. ===જિલ્લાઓ=== [[File:Administrative_map_of_Gujarat_GU.png|300px|thumb|right|ગુજરાતના જિલ્લાઓ]] {{મુખ્ય|ગુજરાતના જિલ્લાઓ}} ગુજરાત રાજ્યમાં કુલ ૩૪ જિલ્લાઓ આવેલા છે. === શહેરો === [[ચિત્ર:Amdavad Aerial.jpg|200px|left|thumb| [[અમદાવાદ]]]] [[ચિત્ર:Baroda Lvp.JPG|150px|thumb|વડોદરા]] [[ચિત્ર:GauravPath1.jpg|200px|left|thumb | સુરત]] [[ચિત્ર:Rajkot_Urban_Development_Authority.jpg|120px| thumb | રાજકોટ]] ગુજરાતનાં [[:શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો|મુખ્ય શહેરો]]માં [[અમદાવાદ]], [[ગાંધીનગર]], [[અમરેલી]], [[વડોદરા]], [[સુરત]], [[રાજકોટ]], [[ભાવનગર શહેર|ભાવનગર]], [[જામનગર]], [[આણંદ]], [[નડીઆદ]], [[પોરબંદર]], [[જૂનાગઢ]], [[પાટણ]], [[ભુજ]], [[ભરૂચ]], [[નવસારી]] અને [[મહેસાણા]], વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. [[અમદાવાદ]] ગુજરાતનું સૌથી મોટું અને વિકસિત શહેર છે. અમદાવાદનો સમાવેશ મેટ્રોપોલીટીન સીટીમાં થાય છે.<ref>{{cite web|title= અમદાવાદ -મેટ્રોપોલીટીન સીટી|url= http://www.indianetzone.com/4/metropolitan_cities_india.htm|publisher= ઇન્ડિયા નેટઝોન|access-date= ૨૪ એપ્રિલ ૨૦૧૨}}{{Dead link|date=માર્ચ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === કુદરતી વિસ્તારો === ગુજરાતમાં ઘણાં [[ગુજરાતના અભયારણ્યો તથા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો|અભયારણ્યો અને રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો]] આવેલાં છે, જેમાં [[જૂનાગઢ]] નજીકનો [[ગીર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન]], [[ભાવનગર જિલ્લો|ભાવનગર જિલ્લા]]નો [[વેળાવદર કાળિયાર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન]], [[નવસારી જિલ્લો|નવસારી જિલ્લા]]માં આવેલો [[વાંસદા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન]] અને [[કચ્છનો અખાત|કચ્છના અખાત]] સ્થીત [[જામનગર]] જિલ્લાનાં [[દરિયાઈ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન (જામનગર)|દરિયાઈ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન]] અને ૨૨ અભયારણ્યોનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત કેટલાંય વન્ય તથા નૈસર્ગીક જોવાલાયક સ્થળો છે જેમકે - [[બાલારામ અંબાજી વન્યજીવ અભયારણ્ય]], [[બરડા અભયારણ્ય]] [[જાંબુઘોડા અભયારણ્ય]], [[જેસોર રીંછ અભયારણ્ય]], [[કચ્છનું નાનું રણ]], [[કચ્છનું મોટું રણ]], [[નળ સરોવર]], [[નારાયણ સરોવર]], પાણીયા, પૂર્ણા, રામપુરા, રતનમહાલ, શૂરપાણેશ્વર, અને કચ્છનાં રણમાં જોવા મળતા જંગલી ઘુડખરો. [[એશીયાઇ સિંહ]] વંશના છેલ્લા પ્રાણીઓ ફક્ત ગુજરાતમાં અસ્તિત્વ બચાવવામાં સફળ રહ્યા છે. જે [[ગીર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન|સાસણ-ગીર]] અભયારણ્યમાં જોવા મળે છે. === નદીઓ === {{Main|ગુજરાતની નદીઓની યાદી}} [[ચિત્ર: Sardar Sarovar Dam partially completed.JPG|230px|thumb|right|સરદાર સરોવર યોજના]] [[File:Sabarmati Riverfront Jan 2011 1.JPG |230px|thumb|left|સાબરમતી નદી પર રીવરફ્રન્ટ યોજના]] [[નર્મદા નદી]] ગુજરાતની સૌથી મોટી નદી છે, તેના પછી [[તાપી નદી|તાપી]] અને [[સાબરમતી નદી]] કે જે ગુજરાતમાં લાંબો વિસ્તાર આવરી લે છે. જ્યારે સાબરમતી ગુજરાતની સૌથી લાંબી નદી છે. [[સરદાર સરોવર બંધ|સરદાર સરોવર યોજના]] નર્મદા નદી પર બનાવામાં આવી છે. નર્મદા નદી કે જે ૧૩૧૨ કિમી લાંબી છે તે ભારત ના મધ્યમાંથી બે ભાગલા પાડે છે. નર્મદા, તાપી, [[મહી નદી|મહી]] માત્ર આ ત્રણ નદીઓ ભારતમાં પૂર્વથી પશ્ચિમમાં વહે છે. સાબરમતી નદી પર રીવરફ્રન્ટ યોજના બની છે. ==વસતી== {{મુખ્ય|ગુજરાતની વસતીગણતરી ૨૦૧૧}} સને ૨૦૧૧ની વસતીગણતરી પ્રમાણે રાજ્યની કુલ વસતી ૬,૦૪,૩૯,૬૯૨ છે. જેમાં ૩,૪૬,૯૪,૬૦૯ ગ્રામ્ય અને ૨,૫૭,૪૫,૦૮૩ શહેરી વસતી છે. વસતીની ગીચતા ૩૦૮ લોકો/ચો.કિ.મી. છે. વસતીના પ્રમાણે રાજ્ય દેશમાં ૧૦મો ક્રમાંક ધરાવે છે. == રાજકારણ == {{Main|ગુજરાતનું રાજકારણ}} [[File: Gujarathighcourt1.jpg|thumb|right|ગુજરાત હાઇકોર્ટ]] ગુજરાતમાં લાંબા સમયથી [[ભાજપા|ભારતીય જનતા પક્ષ (ભાજપ)]]નો સબળ પ્રભાવ રહ્યો છે. ૧૯૪૭ માં આઝાદી પછી, મુંબઇ રાજ્યના ભાગ તરીકે ગુજરાતમાં [[કોંગ્રેસ]] ની સત્તા રહી હતી. ૧૯૬૦ માં રાજ્ય છુટું પડ્યા પછી પણ ત્યાં કોંગ્રેસની સત્તા કાયમ રહી અને ડો. જીવરાજ મહેતા ગુજરાત નાં પ્રથમ મુખ્યમંત્રી બન્યા. તેમણે ૧લી મે ૧૯૬૦થી ૧૯મી સપ્ટેમ્બર ૧૯૬૩ સુધી શાસન કર્યું. પરંતુ ૭૦નાં દાયકાનાં પાછલા ભાગમાં કટોકટી દરમ્યાન કોંગ્રેસની લોકમતમાં પડતી થઇ અને ભાજપ ધીમે ધીમે આગળ આવ્યું. તે છતાં ૧૯૯૫ સુધી કોંગ્રસનુ રાજ્ય ગુજરાતમાં ચાલ્યું. ૧૯૯૫ની ચુંટણીમાં કોંગ્રેસ સામે ભાજપનો વિજય થયો અને [[કેશુભાઈ પટેલ]] મુખ્યમંત્રી બન્યાં. પરંતુ [[શંકરસિંહ વાઘેલા]]નાં બંડને કારણે આ સરકાર ફક્ત ૨ વર્ષ ચાલી. ૧૯૯૮ ની ચુંટણી માં ભાજપ ફરી સત્તામાં આવ્યું અને ત્યાર પછીથી હજુ સુધી તે મોટા ભાગની ચુંટણીઓ જીતતું આવ્યું છે. કેશુભાઈએ રાજીનામું આપ્યું અને સત્તાનો દોર [[નરેન્દ્ર મોદી]]નાં હાથમાં આવ્યો. ઇ.સ. ૨૦૦૨માં જ્યારે આખા ગુજરાતમાં હિન્દુ અને મુસ્લિમો વચ્ચે ગોધરા કાંડને કારણે તોફાનો ફાટી નિકળ્યા હતા ત્યારે મોદીએ રાજીનામુ આપ્યું, પણ ડીસેમ્બર ૨૦૦૨માં થયેલી ચુંટણીમાં ફરીથી ભાજપ વિજેતા બન્યુ અને તેમની નિમણુંક મુખ્યમંત્રી તરીકે થઇ. ૨૦૦૪માં થયેલી લોકસભાની ચુંટણીમાં ગુજરાતમાં સત્તાધીશ ભાજપની હાર માટે ઉત્તરોત્તર મોદીની કોમી રમખાણો રોકવામાં બતાવેલી નિષ્ફળતાને જવાબદાર ગણવામાં આવી હતી. ૨૦૦૪ લોકસભાની ચુંટણીમાં ભાજપની બેઠકો ૨૧થી ઘટીને ૧૪ થઇ હતી, જ્યારે કોંગ્રેસે ૫ ને બદલે ૧૨ બેઠકો મેળવી. ૨૦૦૭ ની વિધાનસભા ચુંટણીમાં ફરીથી ભારતીય જનતા પાર્ટી વિજેતા બન્યું અને નરેન્દ્ર મોદી ફરીથી ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી બન્યા. ૧ જુન, ૨૦૦૭ ના રોજ નરેન્દ્ર મોદી ગુજરાતમાં સૌથી લાંબો શાસન કરનાર મુખ્યમંત્રી બન્યાં.<ref>{{cite web|title=નરેન્દ્ર મોદી ગુજરાતમાં સૌથી લાંબો શાસન કરનાર મુખ્યમંત્રી |url=http://timesofindia.indiatimes.com/topic/Narendra-Modi|publisher=ટાઈમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા}}</ref> ૨૦૧૨ની વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં ભાજપ ફરી સત્તા પર આવ્યું અને નરેન્દ્ર મોદી મુખ્યમંત્રી બન્યા. મે ૨૦૧૪ની લોકસભાની ચૂંટણીમાં ભાજપ સત્તા પર આવતા નરેન્દ્ર મોદી દેશના વડાપ્રધાન બન્યા અને [[આનંદીબેન પટેલ|આનંદીબેન પટેલે]] મુખ્યમંત્રીનું પદ સંભાળ્યું. ૭ ઓગસ્ટ ૨૦૧૬ના રોજ [[વિજય રૂપાણી]] ગુજરાતના ૧૬મા મુખ્યમંત્રી બન્યા. ૧૨ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૧ના રોજ [[ભૂપેન્દ્ર પટેલ]]<nowiki/>ને ગુજરાતના ૧૭મા મુખ્યમંત્રી નિયુક્ત કરાયા. == અર્થતંત્ર == [[File:Haziraindustry.jpg|thumb|300px|હઝીરા ઈન્ડસ્ટ્રીઝ વિસ્તાર]] [[File:Sardar Sarovar Dam 2006, India.jpg|thumb|right|200px|સરદાર સરોવર ડેમ]] [[File:Amul Plant at Anand.jpg|thumb|200px|right|[[અમુલ ડેરી]], [[આણંદ]]]] ગુજરાત ભારતના સૌથી ધનિક રાજ્યોમાંનુ એક છે, તથા તેની માથાદીઠ સરેરાશ આવક જીડીપી ભારતના સરેરાશ જીડીપી કરતાં વધારે છે<ref>{{cite web|title = ગુજરાતની જીડીપી ભારતના સરેરાશ જીડીપી કરતાં વધારે|url = http://www.dnaindia.com/india/report_gujarat-beats-india-in-gdp-race_1320261|publisher=ડી.એન.એ }}</ref>. રાજ્યની મુખ્ય પેદાશોમાં [[કપાસ]], [[મગફળી]], [[ખજૂર]], [[શેરડી]] અને પેટ્રોલીયમનો સમાવેશ થાય છે. [[ખંભાતનો અખાત|ખંભાતના અખાત]] પાસે આવેલ [[સુરત]] નગર વિશ્વભરના [[હીરા વ્યાપાર|હીરાના વ્યાપાર]] તથા કારીગરી નું એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે. ખંભાતના અખાત પર [[ભાવનગર]]ની દક્ષિણ-પૂર્વ દીશામાં ૫૦ કી.મી.ના અંતરે [[અલંગ]]માં વિશ્વનું સૌથી મોટું વહાણ ભાંગવાનું કારખાનું આવેલું છે. [[મહેસાણા]] નગરમાં આવેલી [[દુધસાગર ડેરી]] એ વિશ્વની સૌથી મોટી દૂધ ની બનાવટોના ઉત્પાદનની સંસ્થા છે. ગુજરાત, ભારતમાં દૂધના ઉત્પાદનમાં પ્રથમ સ્થાને આવે છે. [[મીઠું|મીઠાં]]નાં ઉત્પાદનમાં પણ તે આગળ પડતુ સ્થાન ધરાવે છે. ભારતના અમુક સૌથી મોટા ઉદ્યોગો આવેલાં છે. રાજ્યની મુખ્ય ખેત પેદાશોમાં [[કપાસ]], [[મગફળી]], [[ખજૂર]], [[શેરડી]] અને દૂધ અને દુગ્ધ પેદાશોનો સમાવેશ થાય છે. ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનોમાં [[સિમેંટ|સિમેન્ટ]] અને [[પેટ્રોલ]] નો સમાવેશ થાય છે.<ref>[http://www.indianexpress.com/news/reliance-commissions-worlds-biggest-refiner/402999/ "Reliance commissions world’s biggest refinery"], [[The Indian Express]], December 26, 2008</ref> કેટો ઈન્સ્ટીટ્યૂટ ના આર્થિક રિપોર્ટ અનુસાર ઔદ્યોગિક સ્વાતંત્ર્યની બાબતમાં ભારતીય રાજ્યોમાં તામિલનાડુ પછી ગુજરાત બીજા ક્રમે આવતું રાજ્ય છે.<ref>[http://www.cato.org/economic-freedom-india/ExecutiveSummary.pdf Economic Freedom of the States of India 2011] [[Cato Institute]]</ref> રિલાયન્સ ઈનડસ્ટ્રીઝ એ જામનગરમા એક તેલ શુદ્ધિકરણ કારખાનું ચલાવે છે. આ કારખાનું નિશ્વનું સૌથી મોટું મૂળથી ખનિજ તેલ શુદ્ધ કરતું કારખાનું છે. આ સિવાય વિશ્વનું સૌથી મોટું જહાજચ્છેદન કારખાનું, (શીપબ્રેકીંગ યાર્ડ) અલંગમાં આવેલું છે. ભારતનું એક માત્ર પ્રવાહી રસાયણ બંદર દાહેજમાં આવેલું છે જેને ગુજરાત કેમીકલ પોર્ટ ટર્મિનલ કમ્પનીએ વિકસાવ્યું છે. ભારતમાં આવેલા ત્રણ પ્રાકૃતિક પ્રવાહી વાયુના ટાર્મિનલ પૈકીના બે ગુજરાતમાં (દાહેજ અને હજીરા) આવેલાં છે. આ સાથે બે અન્ય ટાર્મિનલ ને પીપવાઅને મુંદ્રામાં વિકસાવવાની યોજના છે. ગુજરાત ભારતનું એકમાત્ર એવું રાજ્ય છે જેમાં રાજ્ય વ્યાપી ૨૨૦૦ ચો. કિમી ની ગૅસ ગ્રીડ ફેલાયેલી છે. રાજ્યના ૮૭.૯% રસ્તા ડામરના પાકા રસ્તા છે. ગુજરાતના ૯૮.૮૬% ગામડાઓ સર્વ ઋતુમાં વાપરી શકાય એવા પાકા રસ્તા વડે જોડાયેલા છે જે ટકાવારી ભારતમાં સૌથી વધુ છે. ગુજરાતના ૧૮૦૦૦ જેટલા ગામડાઓ પૈકી ૧૦૦% ટકા ગામડાઓને ગ્રામ જ્યોતિ યોજના હેથળ ૨૪ કલાક વિદ્યુત પુરવઠો અપાય છે. પ્રાકૃતિક ગૅસ આધારીત વિદ્યુત શક્તિના ઉત્પન્નમાં ગુજરાતનો ભારતમાં પ્રથમ ક્રમાંક આવે છે તેનો રાષ્ટ્રીય ફાળો ૮% છે. આણ્વીક વિદ્યુત ઉર્જાના ઉત્પન્નમાં ગુજરાત ભારતમાં બીજા ક્રમાંકે આવે છે. જેમાં તેનો રાષ્ટ્રીય ફાળો ૧% જેટલો છે. === ઔદ્યોગિક કેન્દ્રો === # [[કચ્છ]] # [[અમદાવાદ]] # [[અંકલેશ્વર]] # [[ભરુચ]] # [[દહેજ]] # [[સુરત]] # [[રાજકોટ]] # [[વડોદરા]] # [[વાપી]] # [[જામનગર]] # [[હજીરા]] # [[અલંગ]] == શૈક્ષિણક સંસ્થાનો == [[Image:Indian Institute of Management Ahmedabad, panorama 2006.jpg|thumb|right|300px|ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટીટયુટ ઓફ મેનેજમેન્ટ, [[અમદાવાદ]]]] ગુજરાત સરકાર દ્વારા ચાલવામાં આવતી શાળાઓ ગુજરાત માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષણ બોર્ડ હેઠળ આવે છે. જો કે, ગુજરાતમાં ખાનગી શાળાઓ કેન્દ્રીય માધ્યમિક શિક્ષણ બોર્ડ (સી.બી.એસ.ઈ.) અને કાઉન્સિલ ફોર ધ ઇન્ડિયન સ્કુલ સર્ટીફિકેટ એકઝામીનેશન (CISCE) દ્વારા પ્રમાણિત છે. ગુજરાતમાં ૧૩ મિશ્ર પ્રવાહની યુનિવર્સિટીઓ, ચાર કૃષિ વિશ્વવિદ્યાલયો અને એક આયુર્વેદ વિશ્વવિદ્યાલય આવેલાં છે. [[અમદાવાદ]]માં આવેલી [[આઇ.આઇ.એમ. અમદાવાદ|ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટીટયુટ ઓફ મેનેજમેન્ટ]] મેનેજમેન્ટના વિષયમાં દુનિયાની સૌથી ઉત્તમ સંસ્થાઓમાંની એક ગણાય છે. અહીંના સ્નાતકો દુનિયાની ફોર્ચ્યુન ૫૦૦ કંપનીઓમાં અને અન્ય મહત્વની વિશ્વસ્તરીય કંપનીઓમાં ઊંચા હોદ્દાઓ પર ફરજ બજાવે છે. વર્ષ ૨૦૦૮માં ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટીટયુટ ઓફ ટેક્નોલોજી ગાંધીનગર ખાતે સ્થાપવામાં આવી હતી. આ ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટીટયુટ ઓફ ટેક્નોલોજી ત્યારે કામચલાઉ રીતે સરકારી ઇજનેરી કોલેજ, ચાંદખેડા ખાતે સ્થાપવામાં આવી હતી. આ આઈ.આઈ.ટી.ની પ્રથમ બેચ ૧ ઓગસ્ટ ૨૦૦૮ ના રોજ શરુ થઇ હતી. સાબરમતી નદીના કાંઠે, પાલજ ખાતે તેનું આધુનિક બાંધકામ કરવામાં આવ્યું અને ૮ જુલાઈ, ૨૦૧૫થી કાયમી ધોરણે સંસ્થાનું સંપૂર્ણ કામકાજ ત્યાં ખસેડવામાં આવ્યું.<ref>{{Cite web|url=https://www.iitgn.ac.in/prospective-students/faq.html|title=FAQs {{!}} IIT GANDHINAGAR|last=Thakor|first=Nilay|website=www.iitgn.ac.in|language=en|access-date=2018-11-24|archive-date=2018-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180509023624/http://www.iitgn.ac.in/prospective-students/faq.html|url-status=dead}}</ref> [[ચિત્ર:svnit_gate.jpg|thumb|300px|મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર SVNIT, સુરત]] [[સેપ્ટ યુનિવર્સિટી]] સ્થાપત્ય ક્ષેત્રે સમગ્ર એશિયામાં પ્રખ્યાત છે. આ ઉપરાંત ગુજરાતમાં સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ નેશનલ ઇન્સ્ટીટ્યુટ ઓફ ટેક્નોલોજી, ધીરુભાઈ અંબાણી ઇન્સ્ટીટ્યુટ ઓફ ઇન્ફોર્મેશન એન્ડ કોમ્યુનીકેશન ટેક્નોલોજી, પંડિત દીનદયાલ પેટ્રોલીયમ યુનીવર્સીટી, [[લાલભાઈ દલપતભાઈ ઈજનેરી મહાવિદ્યાલય]] (એલ.ડી. એન્જિનિયરિંગ કોલેજ) અને નિરમા યુનીવર્સીટી જેવાં પ્રખ્યાત ટેક્નોલોજીકલ સંસ્થાનો પણ આવેલાં છે. ==સંસ્કૃતિ== ગુજરાતી લોકોની જન્મભૂમિ ગુજરાત છે. અહીં નોંધપાત્ર મરાઠી અને મારવાડી વસ્તી પણ ગુજરાતમાં વસવાટ કરે છે. અહીંની મુખ્ય ભાષા ગુજરાતી છે. અહીંની મુખ્ય વસ્તી [[હિંદુ ધર્મ]] પાળે છે અને [[ઇસ્લામ]], [[જૈન ધર્મ|જૈન]], [[પારસી]] અને [[ખ્રિસ્તી ધર્મ|ખ્રિસ્તી]] જેવા અન્ય ધર્મ પાળતા લોકો પણ નોંધપાત્ર સંખ્યામાં વસે છે. ગુજરાત એક અત્યંત ઔદ્યોગિકરણ પામેલું રાજ્ય હોવાના કારણે અહીં અન્ય પ્રદેશો જેવાં કે [[ઉત્તર પ્રદેશ]], [[બિહાર]], [[મધ્ય પ્રદેશ]], [[ઓરિસ્સા]] અને દક્ષિણ ભારતમાંથી અનેક લોકો આવીને રોજગાર મેળવવા સ્થાયી થયેલા છે. ===ગુજરાતી ભોજન=== [[ગુજરાતી ભોજન]] મુખ્યત્વે શાકાહારી હોય છે. એવું માનવામાં આવે છે કે તે ભારતમાં પિરસાતું સૌથી વધુ તંદુરસ્ત ભોજન છે. ઘણીવાર તે કેટલીક બોલિવુડ ફિલ્મોમાં દર્શાવામાં આવ્યું છે, જેમાં ૨૦૦૯ની ફિલ્મ ''૩ idiots''નો પણ સમાવેશ થાય છે. સામાન્ય ગુજરાતી ભોજન થાળીમાં રોટલી કે ભાખરી, દાળ કે કઢી, ભાત અને શાક હોય છે. ભારતીય અથાણું અને છુંદો પણ ભોજનમાં નિયમિતપણે લેવાય છે. ઉત્તર ગુજરાત, કાઠીયાવાડ, કચ્છ અને સુરત - આ ચાર પ્રદેશોનાં ગુજરાતી ભોજનના પોતાના જ અલગ રૂપ છે. ઘણી ગુજરાતી વાનગીઓ એક જ સમયે મિઠાસવાળી, નમકીન અને તીખાસવાળી વાળી હોય છે. સૌરાષ્ટ્રમાં છાસનું ભોજનમાં અગત્યનું સ્થાન છે. === ગુજરાતી ભાષા === {{મુખ્ય|ગુજરાતી ભાષા}} ગુજરાતી એ ભારતીય આર્ય કુટુંબની અને સંસ્કૃતમાંથી ઉદ્ભવેલી ભાષા છે, જે ગુજરાતમાં જ ઉદભવેલી અને ગુજરાત તથા દમણ અને દીવ , દાદરા અને નગર હવેલી જેવા કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશોમાં બોલાતી મુખ્ય ભાષા છે. આખા વિશ્વમાં ૫ કરોડ ૯૦ લાખ લોકો ગુજરાતી બોલે છે, જે તેને વિશ્વમાં ૨૬માં ક્રમની સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા બનાવે છે. ભારત દેશના રાષ્ટ્રપિતા મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી તથા દેશના લોખંડી પુરુષ સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલની માતૃભાષા છે. ગુજરાતી લેખનપધ્ધતિ નાગરી લેખનપધ્ધતિને અનુસરે છે. નાગરી પોતે દેવનાગરી હસ્તલિપિમાંથી પેદા થયેલી છે, આ બંને હસ્તલિપિ વચ્ચેનું મુખ્ય તફાવત એ છે કે નાગરી લિપિમાં મથાળું બાંધવામાં નથી આવતું. ===કળા=== ગુજરાતે શિલ્પકળા, ચિત્રકળા, વણાટ, છાપકામ, કોતરણી, કાચકામ, ભરતકામ વગેરે કળાઓમાં પોતાની આગવી ઓળખ વૈશ્વિક ક્ષેત્રે ઉભી કરી છે અને આ ઉપરાંત ખાસ કરીને તેની હસ્તકળા કે જેમા રહેલી કલાત્મકતા, વૈવિધ્યતા અને સર્જનાત્મકતાને લીધે સમગ્ર વિશ્વમાં પોતાની આગવી છાપ ઉભી કરી છે અને સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રખ્યાત બની છે. ભવ્ય કળા અને કારીગરીનો વારસો ગુજરાતને મળેલો છે. વર્તમાન સમયે તેના વૈવિધ્યસભર અને નવીન સ્વરૂપો જોવા મળે છે. ભરતગુંથણ કળા, વાંસ - લાકડાકામ, પત્થરકામ, કાચકામ, ઘરેણાકામ વગેરે માં ગુજરાત આગવું તરી આવે છે. માટીકામ અને અનેક પ્રકારની હસ્તકળા દ્વારા બનાવતી સ્થાપત્યની બેનમુન કલાકૃતિ ગુજરાતનું અનેરું નજરાણું છે. ===હસ્તકળા=== ગુજરાત વિવધ પ્રકારની હસ્તકળા માટે પ્રખ્યાત છે. નીચે કેટલીક હસ્તકળા નાં નામ દર્શાવેલ છે. * ભરતગુંથણ કામ * માટીકામ * બાંધણી * કાષ્ટકામ * [[પટોળા]] * જરીકામ * ઘરેણા * બીડ વર્ક ===સાહિત્ય=== {{મુખ્ય|ગુજરાતી સાહિત્ય}} ગુજરાતનું સાહિત્ય સ્વતંત્રતા, પરંપરા, સંસ્કૃતિ, નૃત્ય, સંગીત, લેખો, વાર્તાઓ, નાટ્યના રચયિતાઓ વગેરે ક્ષેત્રે ખૂબજ સમૃદ્ધ છે. ગુજરાતે વિશ્વને અનેકવિધ સાહિત્યકારોની ભેટ આપી છે. ===સંગીત અને નૃત્ય=== [[File:Navratri Garba.jpg|thumb|300px|ગુજરાતના પ્રખ્યાત ગરબા]] ગુજરાત તેના પારંપરિક સંગીત અને નૃત્ય, માટે ખાસ્સું જાણીતું છે. ગરબા, ગરબી, રાસ જેવા નૃત્યનાં પ્રકાર ગુજરાતની ઓળખાણ છે. ગુજરાતના સંગીત અને તેના પ્રકારોમાં અનેરી વિવિધતા જોવા મળે છે. ===સિનેમા=== {{મુખ્ય|ગુજરાતી સિનેમા}} ગુજરાતી ફિલ્મ ઉદ્યોગ દેશના મુખ્ય પ્રાદેશિક ફિલ્મ ઉદ્યોગમાંનો એક છે. ગુજરાતી સિનેમાની પ્રથમ ફિલ્મ [[નરસિંહ મહેતા (૧૯૩૨ ચલચિત્ર)|નરસિંહ મહેતા]] ૧૯૩૨માં પ્રસ્તુત થયેલી. ''ભવની ભવાઈ'' એ ગુજરાતી ફિલ્મોમાં સૌથી વખાયેલી ફિલ્મ છે, જે રાષ્ટ્રીય એકીકરણ પર આધારિત શ્રેષ્ઠ ફિલ્મનો રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર અને શ્રેષ્ઠ કલા નિર્દેશન માટેનો રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર જીતેલી. અનેક સુપ્રસિદ્ધ કલાકારો જેવા કે [[સંજીવ કુમાર]], [[બિંદુ (અભિનેત્રી)|બિંદુ]], [[આશા પારેખ]], કિરણ કુમાર, અરુણા ઈરાની, મલ્લિકા સારાભાઈ, [[અસરાની]], [[નરેશ કનોડિયા]], [[પરેશ રાવલ]], [[દિલીપ જોશી]], નીરજ વોરા એ ગુજરાતી ફિલ્મ ઉદ્યોગમાં કામ કરેલું છે. ===તહેવારો=== ગુજરાતમાં સામાજિક, સાંસ્કૃતિક, ધાર્મિક એમ ત્રણેય પાસાઓ ને આવરી લે તેવા તહેવારો ઉજવાય છે. ગુજરાતમાં ઉજવાતા મુખ્ય તહેવારોની યાદી નીચે મુજબ છે: * [[નવરાત્રી]] * [[દિવાળી]] * [[ધુળેટી]] * [[ઉત્તરાયણ]] * [[જન્માષ્ટમી]] * [[શિવરાત્રી]] ==પરિવહન== ===હવાઈ પરિવહન=== [[Image:AMD2.jpg|thumb|right|200px|સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈમથક, અમદાવાદ]] [[File:Bhavnagar Airport airside.jpg|thumb|ભાવનગર હવાઇમથક]] ગુજરાતમાં ૧૭ એરપોર્ટ છે. ગુજરાત નાગરિક વિમાન ઉડ્ડયન બોર્ડ (GUJCAB) એ ગુજરાતમાં વિમાન ઉડ્ડયન માટે જરૂરી આધારરૂપ વ્યવસ્થાના નિર્માણ માટે પ્રોત્સાહન આપે છે. બોર્ડના ચેરમેન પદે મુખ્યમંત્રી બિરાજે છે.<ref name="GCAP">{{cite web|title=ગુજરાત નાગરિક વિમાન ઉડ્ડયન નીતિ ૨૦૧૦|url=http://cadgog.org/images/civil-aviation-policy-of-gujarat.pdf|publisher=Government of Gujarat|access-date=૧૯ એપ્રિલ ૨૦૧૨|archive-date=2013-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20130818221315/http://cadgog.org/images/civil-aviation-policy-of-gujarat.pdf|url-status=dead}}</ref> ==== આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈમથક ==== * [[સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈમથક]], [[અમદાવાદ]] * [[સુરત આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈ મથક]] * રાજકોટ આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈમથક * ધોલેરા આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈમથક ==== પ્રાદેશિક હવાઈમથક ==== * [[ભાવનગર હવાઈમથક]] - ભાવનગર શહેરથી ૯ કિમી દૂર આવેલ છે. * [[ડીસા હવાઇ મથક]] - ડીસાથી ૫ કિમી દૂર આવેલ છે. * [[કંડલા હવાઈમથક]] (ગાંધીગ્રામ) - કચ્છ જિલ્લામાં ગાંધીગ્રામની નજીક કંડલામાં આવેલ છે. * [[કેશોદ હવાઈમથક]] (જુનાગઢ) - જુનાગઢ જિલ્લામાં કેશોદ શહેરથી ૩ કિમી દૂર આવેલ છે. * [[રાજકોટ હવાઈમથક]] - રાજકોટ શહેરથી ૪ કિમી દૂર આવેલ છે. * પોરબંદર હવાઈમથક - પોરબંદર શહેરથી ૫ કિમી દૂર આવેલ છે. * વડોદરા હવાઈમથક - સંકલિત ટર્મિનલ હવાઈમથક (વડોદરા). ==== ભારતીય હવાઈદળ હેઠળના હવાઈમથક ==== * [[ભુજ હવાઇમથક|ભુજ હવાઈમથક]] - આ હવાઈમથકનું તાજેતરમાં નામ બદલીને શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા કરવામાં આવ્યું છે. * [[જામનગર વિમાનમથક|જામનગર હવાઈમથક]]- જામનગર શહેરથી ૧૦ કિમી દૂર આવેલ છે. * [[નલિયા]] હવાઈદળ મથક - આ હવાઈમથક માત્ર સૈન્ય ઉપયોગ માટે જ છે. ==== રાજ્ય સરકાર હેઠળના હવાઈમથક ==== * [[મહેસાણા હવાઈમથક]] - મહેસાણા શહેરથી ૨ કિમી દૂર આવેલ છે. * માંડવી હવાઈમથક * અમરેલી હવાઈમથક - તાલીમ માટેની હવાઈ પટ્ટી ==== ભવિષ્યના હવાઈમથક ==== * [[ઝાલાવાડ હવાઈમથક]]- સુરેન્દ્રનગર વિસ્તાર માટે ભવિષ્યનું હવાઈમથક * ફેદરા (અમદાવાદ) - ભાલ વિસ્તારના ફેદરા ગામ નજીક સુચિત હવાઈમથક * અંબાજી (દાંતા), પાલનપુર, બનાસકાંઠા નજીક * [[પાલીતાણા]]<ref>{{cite news|publisher=[[The Times of India]]|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-10/ahmedabad/29402801_1_new-airports-aai-palitana|title=Guj to get 11 new airports, renovate 10 defunct strips|date=૧૦ એપ્રિલ ૨૦૧૧|access-date=૧ માર્ચ ૨૦૧૨|archive-date=2011-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20111106205748/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-10/ahmedabad/29402801_1_new-airports-aai-palitana|url-status=dead}}</ref> * [[દ્વારકા]]<ref name ="GCAP"/> ===રેલ્વે પરિવહન=== {{Main|:શ્રેણી:ગુજરાતનાં રેલ્વે સ્ટેશનો|}} ભારતીય રેલવેના પશ્ચિમ રેલ્વે ઝોનમાં ગુજરાતનો સમાવેશ થાય છે. [[વડોદરા રેલ્વે સ્ટેશન]] ગુજરાતનું સૌથી વધુ વ્યસ્ત અને ભારતનું ૪થા ક્રમનું સૌથી વધુ વ્યસ્ત રેલ્વે સ્ટેશન છે. તે [[મુંબઈ]] -[[દિલ્હી]] પશ્ચિમી રેલવેની મુખ્ય લાઈન પર આવેલ છે. અન્ય અગત્યના રેલ્વે સ્ટેશનોમાં [[અમદાવાદ રેલ્વે સ્ટેશન]], [[સુરત રેલ્વે સ્ટેશન]], [[પાલનપુર જંકશન રેલ્વે સ્ટેશન]] અને રાજકોટ રેલ્વે સ્ટેશનનો સમાવેશ થાય છે. ભારતીય રેલ્વે ગુજરાતમાંથી પસાર થતો દિલ્હી-મુંબઈ માર્ગ પર માલગાડી માટે સમર્પિત અલગ રેલ્વે માર્ગ બનાવવા માટે આયોજન કરી રહી છે. અમદાવાદ અને ગાંધીનગર વચ્ચે મેટ્રો રેલ સેવા માટે ૧,૧૦૦ કરોડ રૂપિયાના મુલ્યની પરિયોજનાનો પ્રથમ તબક્કાનું કામ ચાલુ છે. પ્રથમ તબક્કો અમદાવાદ - ગાંધીનગર વચ્ચે ઉત્તર દક્ષિણ દિશામાં ૩૨.૬૫ કિમીનું અંતર આવરી લેશે. ===દરિયાઈ પરિવહન=== ગુજરાત રાજ્ય ભારતમાં ૨૩૪૦ કિમીનો સૌથી લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવે છે.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> [[કંડલા બંદર]] પશ્ચિમી ભારતના સૌથી મોટા બંદરોમાનું એક છે. આ સિવાય ગુજરાતમાં નવલખી બંદર, [[મગદલ્લા|મગદલ્લા બંદર]], [[પીપાવાવ બંદર]], પોરબંદર બંદર અને ખાનગી માલિકીના [[મુન્દ્રા|મુંદ્રા બંદર]] જેવા અગત્યના બંદરો આવેલા છે. ===રોડ પરિવહન=== [[File:AHMEDABAD AMTS BUS yohaan.jpg|thumb|right|[[અમદાવાદ]]ની શહેરી બસ]] [[Image:Autorickshaw.jpg|thumb|right|ઓટોરિક્ષા]] '''સ્થાનિક પરિવહન''' [[ગુજરાત રાજ્ય રોડ પરિવહન કોર્પોરેશન]] (GSRTC) એ ગુજરાત રાજ્યમાં તથા ગુજરાત અને પડોશી રાજ્યો વચ્ચે બસસેવા પૂરી પાડવા માટેની મુખ્ય જવાબદાર સંસ્થા છે. આ ઉપરાંત તે ગુજરાતના ગામડાઓને જોડતી બસસેવા, ગુજરાતના મોટા શહેરોને સીધી જોડતી ઇન્ટરસીટી બસસેવા, આંતરરાજ્યોને જોડતી બસસેવા, પાર્સલ સેવા તેમજ સુરત, બરોડા, ગાંધીનગર, અમદાવાદ અને વાપી જેવા શહેરોમાં સિટી બસસેવા પૂરી પાડે છે. શાળા, મહાવિદ્યાલયો, ઔધાગિક વિસ્તારો તથા તહેવારો માટે ખાસ બસોની સુવિધા પૂરી પાડે છે. અમદાવાદ, વડોદરા, ગાંધીનગર જેવા શહેરોમાં સિટી બસ સેવાની વ્યવસ્થા પણ છે. [[ઓટોરિક્ષા]] ગુજરાતનું અગત્યનું અને વારંવાર વપરાતું પરિવહન સાધન છે. ગુજરાત સરકાર પ્રદુષણ ઘટાડવા સાયકલના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. == પ્રવાસન == [[ચિત્ર:Statue of Unity.jpg|thumb|સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી]] {{મુખ્ય|ગુજરાતમાં પર્યટન}} === ધાર્મિક સ્થળો/યાત્રાધામો === નીચે ફક્ત મુખ્ય અને વધુ પ્રચલિત સ્થળોની યાદી આપી છે, આ ઉપરાંત ગુજરાત રાજ્યમાં સેંકડો અન્ય સ્થળો છે જે એક અથવા બીજા સમુદાય માટે યાત્રા ધામ છે, અને પ્રાદેશિક ધોરણે કે મોટા પાયે ધાર્મિક સ્થળ તરિકે ખ્યાતનામ છે. આવા અન્ય સ્થળોની યાદી [[:શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો|અહીં જોવા મળશે]]. # [[સોમનાથ]] # [[શામળાજી]] # [[કનકાઈ-ગીર]] # [[પાલીતાણા]] # [[ડાકોર]] # [[પાવાગઢ]] # [[દ્વારકા]] # [[અંબાજી]] # [[બહુચરાજી]] # [[સાળંગપુર]] # [[ગઢડા]] # [[વડતાલ]] # [[નારેશ્વર]] # [[ઉત્કંઠેશ્વર]] # [[સતાધાર]] # [[પરબધામ (તા. ભેંસાણ)|પરબધામ]] # [[ચોટીલા]] # [[વીરપુર]] # [[તુલસીશ્યામ]] # [[સપ્તેશ્વર]] # [[અક્ષરધામ (ગાંધીનગર)|અક્ષરધામ]], [[ગાંધીનગર]] # [[બગદાણા]] # [[ગિરનાર]] # [[તરણેતર]] # [[સંતરામ મંદિર]], [[નડીઆદ]] # [[કબીરવડ]], [[ભરુચ]] # [[રુદ્રમહાલય (સિદ્ધપુર)]] # [[માટેલ (તા. વાંકાનેર)|માટેલ]] (ખોડિયાર મંદિર) === પર્યટન સ્થળો === # [[દીવ]] # [[તુલસીશ્યામ]] # [[દમણ]] # [[સાપુતારા]] === અન્ય === * [[સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી]] ===મેળાઓ=== {{મુખ્ય|ગુજરાતના લોકમેળાઓ}} [[File:Tarnetar09.jpg|thumb|350px|right|[[તરણેતર|તરણેતરનો મેળો]]]] ગુજરાતના પરંપરાગત મેળાઓ એ સમગ્ર વિશ્વમાં પોતાની આગવી ઓળખ ઉભી કરી છે. વર્ષ દરમિયાન રાજ્યમાં ૩૫૦૦ જેટલા મેળા અને તહેવારો ઉજવવામાં આવે છે.<ref>{{cite web|title=રાજ્યમાં ૩૫૦૦ જેટલા મેળા અને તહેવારોની ઉજવણી|url=http://colorsofgujarat.com/gujarat-fairs-festivals.html|publisher=ધ કલર્સ ઓફ ગુજરાત |access-date=૨૭ એપ્રિલ ૨૦૧૨}} </ref> ગુજરાતના મેળાઓ સામાજિક, સાંસ્કૃતિક અને ધાર્મિક પરંપરાના પ્રતિક છે. ગુજરાતના કેટલાક મુખ્ય મેળાની યાદી નીચે મુજબ છે. * [[ભવનાથનો મેળો|ભવનાથ મહાદેવનો મેળો]] * [[વૌઠાનો મેળો]] * [[ચિત્રવિચિત્રનો મેળો|ચિત્ર-વિચિત્રનો મેળો]] * મોઢેરા - નૃત્ય મહોત્સવ * ડાંગ - દરબાર મેળો * કચ્છ રણ ઉત્સવ * ધ્રાંગ મેળો * અંબાજી પૂનમનો મેળો * [[તરણેતર|તરણેતરનો મેળો]] (ત્રિનેતેશ્વર મહાદેવનો મેળો) * [[શામળાજીનો મેળો]] === રાષ્ટ્રિય ઉદ્યાનો અને અભયારણ્યો === [[ચિત્ર:Panthera leo persica M.jpg|300px|right|thumb|એશીયાઇ સિંહ]] {{મુખ્ય|ગુજરાતના અભયારણ્યો તથા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો}} ગુજરાતમાં ૪ રાષ્ટ્રિય ઉદ્યાનો અને ૨૨ અભયારણ્યો આવેલા છે.<ref>{{cite web|title=ગુજરાત રાજ્યના અભયારણ્ય તથા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનોની યાદી|url=http://www.envforguj.in/wildlife/wildlife-national-parks-sanctuaries.php|publisher=વન અને પર્યાવરણ વિભાગ, ગુજરાત સરકાર|access-date=2012-05-03|archive-date=2012-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120607041938/http://www.envforguj.in/wildlife/wildlife-national-parks-sanctuaries.php|url-status=dead}}</ref> === પુરાતત્વીક સ્થળો === # [[લોથલ]] # [[હાથબ]] # [[ધોળાવીરા]] # [[ઘુમલી]] == આ પણ જુઓ == * [[ગુજરાતી ભાષા]] == સંદર્ભ == {{reflist|3}} == બાહ્ય કડીઓ == {{wikivoyage|Gujarat}} {{commons category|Gujarat|ગુજરાત}} * [http://www.gujaratindia.com/ ગુજરાત સરકારની અધિકૃત વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181002114706/http://www.gujaratindia.com/ |date=2018-10-02 }} * [http://www.webindia123.com/GUJARAT/history/history.htm ગુજરાતનો ઇતિહાસ] * [http://www.1upindia.com/states/gujarat/history.html ગુજરાતના ઇતિહાસ વિશે વધુ માહિતી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060519214341/http://www.1upindia.com/states/gujarat/history.html |date=2006-05-19 }} {{ભૌગોલિક સ્થાન |કેન્દ્ર = ગુજરાત |ઉત્તર = [[રાજસ્થાન]] |ઈશાન = |પૂર્વ = [[મધ્ય પ્રદેશ]] |અગ્નિ = [[મહારાષ્ટ્ર]] |દક્ષિણ = [[ખંભાતનો અખાત]] {{*}} [[અરબી સમુદ્ર]] |નૈઋત્ય = અરબી સમુદ્ર |પશ્ચિમ = [[કચ્છનો અખાત]] {{*}} અરબી સમુદ્ર |વાયવ્ય = }} {{ગુજરાત}} {{ભારત}} [[શ્રેણી:ગુજરાત]] [[શ્રેણી:ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો]] gefvzu4gtkuh8n7e45z9d91pt95k8ei 4 774 905315 905291 2026-09-15T12:58:51Z MediaWiki message delivery 18151 /* Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon */ નવો વિભાગ 905315 wikitext text/x-wiki <!-- -->{{/શીર્ષક}}<!-- --> <!-- મહેરબાની કરી આ લીટી અને તેની ઉપરનું લખાણ હટાવવું નહી --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' ૦૧:૧૫, ૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૫૧, ૧૮ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> ૦૨:૩૧, ૨૦ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ચર્ચા]])</bdi> ૧૬:૪૫, ૧૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ માટે શિષ્યવૃત્તિ અરજીઓ ખુલ્લી == સૌને નમસ્કાર, વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ માટે શિષ્યવૃત્તિ માટેની અરજીઓ હવે શરૂ થઈ ગઈ છે. આ પરિષદ ૪ થી ૬ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ દરમિયાન કોચી, ભારત ખાતે યોજાશે. વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ભારત, દક્ષિણ એશિયા અને અન્ય વિસ્તારોના વિકિમીડિયન્સ, સમુદાય આયોજકો અને યોગદાનકારોને એકત્રિત કરે છે. આ પરિષદ જોડાવા, શીખવા, અનુભવો વહેંચવા અને મુક્ત જ્ઞાન ચળવળને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે સહકાર આપવાનો ઉત્તમ અવસર છે. જો તમે વિકિમીડિયા પ્રોજેક્ટ્સમાં સક્રિય યોગદાનકાર છો અથવા સમુદાય પ્રવૃત્તિઓમાં જોડાયેલા છો, તો તમને સ્કોલરશિપ માટે અરજી કરવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે. વિગતવાર જાહેરાત અહીં ઉપલબ્ધ છે. 🙂 અરજી કરવાની છેલ્લી તારીખ: ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૬ રાત્રે ૧૧:૫૯ (IST) અરજી કડી: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform વધુ માહિતી: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship]] કૃપા કરીને આ જાહેરાત તમારા સમુદાયના અન્ય સભ્યો સાથે પણ શેર કરો. આભાર. વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ આયોજક ટીમ -[[સભ્ય:Gnoeee|Gnoeee]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gnoeee|ચર્ચા]]) ૦૨:૨૮, ૨૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૨:૪૨, ૩ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૦:૧૧, ૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૬:૨૭, ૨૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૩૨, ૧૭ મે ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૨૨:૪૪, ૨૭ મે ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ચર્ચા]])</bdi> ૨૨:૪૧, ૨૩ જૂન ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૧૮:૫૯, ૨૫ જૂન ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == અમને આનંદ છે કે WikiConference India 2026 માટે સ્વ-ભંડોળ નોંધણી (Self-Funded Registration) અને પ્રસ્તાવ આમંત્રણ (Call for Submissions) હવે શરૂ થઈ ગયા છે == પ્રિય સમુદાય સભ્યો, અમને આનંદ છે કે WikiConference India 2026 માટે '''સ્વ-ભંડોળ નોંધણી (Self-Funded Registration)''' અને '''પ્રસ્તાવ આમંત્રણ (Call for Submissions)''' હવે શરૂ થઈ ગયા છે. WikiConference India 2026 નું આયોજન 4 થી 6 સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન કેરળના કોચીમાં થશે. આ પરિષદમાં ભારત અને દક્ષિણ એશિયાના વિવિધ વિસ્તારોમાંથી વિકિમીડિયન, સમુદાય નેતાઓ, ડેવલપર, સંશોધકો અને મુક્ત જ્ઞાનમાં રસ ધરાવતા લોકો એકત્રિત થશે, જેથી તેઓ પરસ્પર જોડાઈ શકે, સહકાર આપી શકે અને પોતાના અનુભવ વહેંચી શકે. આ વર્ષની પરિષદની મુખ્ય થીમ છે: '''“જ્ઞાન કોમન્સનું પુનઃકલ્પન: વિકસતા વિકિમીડિયા પરિતંત્રમાં સમુદાય નેતૃત્વ”''' કૃત્રિમ બુદ્ધિ (AI) ના વધતા પ્રભાવ અને જ્ઞાન નિર્માણની નવી પદ્ધતિઓ જેવા ઝડપી ટેક્નોલોજીકલ પરિવર્તનો વચ્ચે, આ પરિષદ સમુદાય નેતૃત્વ, જ્ઞાન સમાનતા, પ્રાદેશિક ભાષાઓ, મુક્ત જ્ઞાન અને ભારત તથા દક્ષિણ એશિયામાં વિકિમીડિયાના ભવિષ્ય અંગે ચર્ચા કરવા માટે એક મંચ પૂરું પાડશે. === સ્વ-ભંડોળ નોંધણી === સ્વ-ભંડોળ નોંધણી માટેની અરજી હવે Pretix પર ખુલ્લી છે. '''નોંધણી ફોર્મ:''' <nowiki>https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/</nowiki> '''વિગતો અને પાત્રતા:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration</nowiki> === પ્રસ્તાવ આમંત્રણ === પ્રસ્તાવ આમંત્રણ હવે Eventyay પર ખુલ્લું છે. અમે વર્કશોપ, ચર્ચા સત્રો, પેનલ ચર્ચાઓ, પરસ્પર ક્રિયાત્મક સત્રો, લાઇટનિંગ ટોક્સ અને પોસ્ટર પ્રસ્તુતિઓ માટે પ્રસ્તાવો આમંત્રિત કરીએ છીએ. તમે અનુભવી યોગદાનકર્તા હો કે નવા સમુદાય સભ્ય, તમારા વિચારો, અનુભવો અને શીખણો પરિષદના કાર્યક્રમને વધુ સમૃદ્ધ બનાવી શકે છે અને આંદોલનની મહત્વપૂર્ણ ચર્ચાઓમાં યોગદાન આપી શકે છે. '''વિગતો અને માર્ગદર્શિકા:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions</nowiki> '''પ્રસ્તાવ મોકલવાની છેલ્લી તારીખ:''' 15 જુલાઈ 2026 WikiConference India 2026 વિશેની સંપૂર્ણ માહિતી, જેમાં ભાગીદારીની વિગતો, મહત્વપૂર્ણ તારીખો, પરિષદના અપડેટ્સ અને પ્રસ્તાવ સંબંધિત માર્ગદર્શિકાઓ સામેલ છે, તે માટે કૃપા કરીને સત્તાવાર જાહેરાત જુઓ. '''વિસ્તૃત જાહેરાત:''' <nowiki>https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/</nowiki> અમે તમામ સમુદાય સભ્યોને નોંધણી કરવા, પોતાના પ્રસ્તાવો મોકલવા અને આ જાહેરાતને પોતાના સમુદાય અને નેટવર્કમાં શેર કરવા વિનંતી કરીએ છીએ. સાદર, '''WikiConference India 2026 આયોજન ટીમ''' [[સભ્ય:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Amrit Sufi|ચર્ચા]]) ૧૫:૪૩, ૩૦ જૂન ૨૦૨૬ (IST) == Reminder: WikiConference India 2026 – Deadline on 15 July 2026 == Dear Community Members, This is a friendly reminder that the deadline for '''Self-funded Registration''' and the '''Call for Submissions''' for '''WikiConference India 2026''' is '''15 July 2026'''. === Self-funded Registration === https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ === Call for Submissions === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions We invite proposals for workshops, discussions, panel sessions, interactive sessions, lightning talks, and poster presentations. === For more information === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 We encourage everyone to register, submit proposals, and share this reminder within your communities. Regards, '''WikiConference India 2026 Organizing Team''' [[સભ્ય:Gauri Guptaa|Gauri Guptaa]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gauri Guptaa|ચર્ચા]]) ૧૯:૨૯, ૭ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ૧૭:૫૪, ૨૪ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' <nowiki>~~~~</nowiki> [[સભ્ય:Shadabgdg|Shadabgdg]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Shadabgdg|ચર્ચા]]) ૨૧:૩૧, ૨૫ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) == Community Tech Task Force: Technical needs assessment for Indic communities == ''Please feel free to translate it into your language.'' </br> </br> Hello everyone, </br> </br> We hope you're doing well! </br> </br> The [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_MediaWiki_Developers_User_Group Indic_MediaWiki_Developers_User_Group] (IMDUG) is reaching out to Wikimedia communities across India to strengthen collaboration and better understand the technical needs of different language communities. Last year, we piloted [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_Community_Task_Force_2025 Indic_Community_Task_Force_2025] initiative by engaging with two language communities to understand their technical challenges and identify opportunities for collaboration. Based on our learnings, experience, and the valuable insights we received, we are expanding the initiative this year to reach all Indic communities. Our goal is to reach every community and understand where technical support is most needed. === What are we looking for? === We invite your community to nominate one or two points of contact and share: *The name of your Wikimedia community. *A primary and alternate community contact. *Telegram usernames of the nominated contacts. *A brief overview of your community's technical challenges, needs, or priorities. </br> This could include areas such as: *Editing or patrolling workflows that could be improved. *Gadgets, tools, or bots that your community needs. *Template or interface-related challenges. *Technical barriers faced by contributors. *Any other broad technical priorities for your community. === How to participate === Please fill out the community response [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] by '''18th August'''. If your community prefers, you are also welcome to reply directly on this message. === What happens next? === The information collected will help us: *Build a network of community contacts for future technical collaboration. *Understand and prioritize the technical needs of Indic Wikimedia communities. *Plan focused technical support and community engagement activities. *Connect communities with developers and relevant technical initiatives where appropriate. </br> Please note that while we will carefully review every submission, our ability to provide support will depend on the complexity of the request, available expertise within the User Group, volunteer bandwidth, and available resources. Although we may not be able to address every request immediately, we will make every effort to prioritize and support as many community needs as possible, and where appropriate, connect communities with the relevant developers or technical channels. We look forward to working more closely with your community! </br> '''Best wishes,''' </br> [[User:Kalli navya|Navya sri Kalli]] </br> ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' == Invitation to pre-conference activities for WikiConference India 2026 == Dear Wikimedia contributors, As the Wikiconference India 2026 draws nearer, the excitement is soaring as well! We are sending this message to inform you that two pre-conference activities are being held as a part of this meetup. The Wiki Loves Villages campaign 2026 starts on 15th August 2026, so get ready to contribute! This initiative aims to expand and enhance content and media about villages across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. Campaign Focus: A. Expand Wikipedia articles about Villages in India in multiple languages B. Improve content quality with citations, images, and comprehensive information C. Populate Wikimedia Commons with freely licensed media about a village D. Enrich Wikidata with structured information about Village-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026](https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026)) on your preferred Wikimedia project. Another way to contribute to a pre-conference activity is the innovative Wiki Loves Medicinal Plants 2026- it is a photography campaign hosted by WikiConference India 2026. The activity already started on 1st August and ends on 31st August 2026, so gear up to document local medicinal knowledge and fill the knowledge gaps. This initiative aims to expand and enhance freely licensed images and other media of medicinal plants in and around our surroundings. Campaign Focus: A. Add freely licensed images of medicinal plants. B. Improve description of existing medicinal plants. C. Improve depictions of images. D. Improve wikidata items. We invite you to contribute by adding new photos, videos or enhancing existing ones. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. To know more about how to contribute, rules, and tips head to the Meta page to find information ([https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants](https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants)) on your preferred Wikimedia project. Best regards,<br>WikiConference India 2026 pre-conference organizing team -- [[સભ્ય:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Kuldeepburjbhalaike|ચર્ચા]]) ૧૭:૨૫, ૧૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST) == “વૃત્તિ (સ્વામિનારાયણ પરંપરા)” વિષય ઉપર લેખ બનાવવા અંગે સૂચન == નમસ્કાર, ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર '''“વૃત્તિ (સ્વામિનારાયણ પરંપરા)”''' નામે એક સ્વતંત્ર લેખ બનાવવાનો મને વિચાર છે. “વૃત્તિ” શબ્દનો સામાન્ય ગુજરાતી અને સંસ્કૃતમાં વ્યાપક અર્થ છે, પરંતુ સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયના ગુજરાતી ધાર્મિક સાહિત્યમાં, ખાસ કરીને '''વચનામૃત''' અને '''સ્વામીની વાતો'''માં, તેનો ખૂબ વિશિષ્ટ અને વારંવાર ઉપયોગ થયો છે. આ ગ્રંથોમાં “વૃત્તિ”નો ઉપયોગ માત્ર “વિચાર”ના અર્થમાં નથી થતો, પરંતુ મન અને ઇન્દ્રિયોની દિશા અથવા પ્રવૃત્તિ તરીકે થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, વૃત્તિ વિષયોમાં ફેલાય છે, વિષયમાંથી પાછી વળે છે, ભગવાનના સ્વરૂપમાં જોડાય છે, અખંડ રહે છે વગેરે પ્રકારના પ્રયોગો જોવા મળે છે. પ્રસ્તાવિત લેખમાં નીચેના વિષયોનો સમાવેશ કરવાનો વિચાર છે: “વૃત્તિ” શબ્દનો સામાન્ય શબ્દકોશીય અર્થ વચનામૃતમાં “વૃત્તિ”નો ઉપયોગ “અખંડ વૃત્તિ”ની સંકલ્પના વિષયોમાં ફેલાતી અને ભગવાનમાં એકત્ર થતી વૃત્તિ અંતર્દૃષ્ટિ, અનુલોમ અને પ્રતિલોમ સાથેનો સંબંધ વૃત્તિ અને વાસના વચ્ચેનો સંબંધ સ્વામીની વાતોમાં વૃત્તિનો વ્યવહારુ સાધનાત્મક ઉપયોગ વૃત્તિ અને “ચેતના” વચ્ચેનો અર્થભેદ વૃત્તિને સમજાવવા વચનામૃતમાં આપેલા પાણીના પ્રવાહ, અખંડ સેર વગેરે દૃષ્ટાંતો લેખ માટે મુખ્ય પ્રાથમિક સ્રોત તરીકે '''વચનામૃત''' અને '''સ્વામીની વાતો'''નો ઉપયોગ કરવામાં આવશે જે તમામ સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય ને માનનારા વર્ગો માં માન્ય છે. સાથે ગુજરાતી શબ્દકોશો અને ઉપલબ્ધ સ્વતંત્ર શૈક્ષણિક/દ્વિતીય સ્રોતો પણ ઉમેરવાનો પ્રયત્ન રહેશે, જેથી લેખ વિકિપીડિયાની તટસ્થતા અને નોંધપાત્રતાની નીતિ અનુસાર રહી શકે. “વૃત્તિ” નામે સીધો લેખ બનાવવાને બદલે '''“વૃત્તિ (સ્વામિનારાયણ પરંપરા)”''' નામ વધુ યોગ્ય લાગ્યું છે, કારણ કે “વૃત્તિ” શબ્દના યોગ, સંસ્કૃત અને સામાન્ય ગુજરાતી ભાષામાં પણ અન્ય અર્થો છે. આ વિષય સ્વતંત્ર લેખ તરીકે યોગ્ય છે કે તેને બીજા કોઈ લેખના વિભાગ તરીકે રાખવો વધુ યોગ્ય રહેશે તે અંગે સમુદાયના સભ્યોની સલાહ આવકાર્ય છે. જો સ્વતંત્ર લેખ યોગ્ય લાગે તો તૈયાર કરેલો મુસદ્દો પણ અહીં સમીક્ષા માટે મૂકી શકાય છે. આભાર. <!-- Template:Unsigned --><span class="autosigned" style="font-size:85%;">—&nbsp;આ [[વિકિપીડિયા:સહીઓ|સહી વગરની]] ટીપ્પણી [[User:Hd.gcet|Hd.gcet]] વડે ઉમેરાઇ હતી. ([[User talk:Hd.gcet#top|ચર્ચા]] • [[Special:Contributions/Hd.gcet|યોગદાનો]]) ૧૫:૫૧, ૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)</span> == વિકિપીડિયા અને વિકિસ્ત્રોત વિષયક કાર્યશાળા યોજવા બાબત == ગુજરાતી વિકિપીડિયા અને વિકિસ્ત્રોત પર નવા સભ્યોને જોડવા તેમજ વર્તમાન સભ્યોને વિવિધ પ્રકારના યોગદાન માટે પ્રોત્સાહિત કરવાના હેતુથી '''વિકિપીડિયા અને વિકિસ્રોત વિષયક કાર્યાશાળા''' યોજવા અંગે સમુદાયમાં ચર્ચા કરવા માટે આ પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવે છે. કાર્યશાળામાં મુખ્યત્વે નીચેના વિષયો આવરી શકાય: - ગુજરાતી વિકિપીડિયાનો પરિચય અને તેમાં યોગદાન કરવાની રીત - નવા લેખોનું સર્જન, સંપાદન અને સુધારણા - વિશ્વસનીય સ્રોતો અને સંદર્ભોનો યોગ્ય ઉપયોગ - વિકિપીડિયાની નીતિઓ અને માર્ગદર્શિકાઓનો પરિચય - વિકિસ્રોતનો પરિચય અને તેનો ઉપયોગ - પુસ્તકો/સાહિત્યનું ડિજિટાઇઝેશન, પ્રૂફરીડિંગ અને વિકિસ્રોત પર પ્રકાશન - વિકિસ્રોત અને વિકિપીડિયા વચ્ચેનો સંબંધ તથા બંને પ્રકલ્પોમાં પરસ્પર ઉપયોગી યોગદાન - Wikimedia Commons પરથી મુક્ત છબીઓનો ઉપયોગ અને યોગ્ય રીતે અપલોડ/વર્ગીકરણ - નવા સભ્યો માટે પ્રાયોગિક સંપાદન સત્ર કાર્યશાળાને માત્ર વ્યાખ્યાન પૂરતી મર્યાદિત રાખવાને બદલે hands-on workshop તરીકે યોજવામાં આવે તો નવા સભ્યો પોતે લેખ સંપાદિત કરી શકે અથવા વિકિસ્રોત પર કોઈ પૃષ્ઠનું પ્રૂફરીડિંગ કરી શકે તે રીતે આયોજન કરી શકાય. આ ઉપરાંત, ગુજરાતી ભાષા, સાહિત્ય, ઇતિહાસ, સંસ્કૃતિ અને સ્થાનિક જ્ઞાન સાથે સંકળાયેલા વિદ્યાર્થીઓ, સંશોધકો, શિક્ષકો, સાહિત્યપ્રેમીઓ તથા નવા Wikimedia સભ્યોને ખાસ આમંત્રિત કરી શકાય. સમુદાયના સભ્યોના સૂચનો આમંત્રિત છે આ અંગે સભ્યોના સૂચનો આવકાર્ય છે: 1. શું આવી કાર્યશાળા યોજવી જોઈએ? :ઉ: ચોક્કસ યોજવી જોઈએ, વળી સમયાંતરે યોજતા રહેવું જોઈએ. --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 2. કાર્યશાળાનો મુખ્ય વિષય/કેન્દ્રબિંદુ શું હોવો જોઈએ? :ઉ. આ કાર્યશાળામાં સંભવતઃ વિકિપીડીયા માટે તદ્દન નવા હોય એવા લોકો/વિદ્યાર્થીઓ જોડાવાની સંભાવના વધુ હોવાથી, કેન્દ્રબિંદુ તરીકે વિકિપીડિયા અને અન્ય પ્રકલ્પોની સમજ, વિકિપીડીયામાં શું કરી શકાય છે અને શું નથી કરી શકાતું, વગેરે જેવું પ્રારંભિક જ્ઞાન અને ઉપસ્થિત લોકો જાતે વિકિપીડિયામાં તત્ક્ષણ જોડાઈ શકે તેવી વ્યવસ્થા અને ત્યાર બાદ ઓનલાઇન એડિટિંગ, આટલું હોવું જોઈએ એમ મારું માનવું છે.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 3. માત્ર વિકિપીડિયા, માત્ર વિકિસ્રોત કે બંને પ્રકલ્પોને સાથે રાખવા? :ઉ. અવશ્યપણે બન્ને પ્રકલ્પોને સાથે રાખી ને જ કાર્યશાળા કરીએ તો સારું.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 4. કાર્યશાળા ઑનલાઇન, ઑફલાઇન કે હાઇબ્રિડ સ્વરૂપે યોજવી? :ઉ. ઉપલબ્ધ સુવિધાના આધારે નક્કી કરી શકીએ, પરંતુ શક્ય હોય ત્યાં સુધી ઑફલાઇન રાખવી, જેથી લોકો સદેહે પ્રત્યક્ષ હાજર રહી શકે અને એક જ સ્થળે ઉપસ્થિત હોવાથી તેમનું ધ્યાન આપણે આપતા હોઈએ તે વિગતો પર વધુ હોય. જો સુવિધા હોય તો એને હાઇબ્રિડ સ્વરુપે યોજી શકીએ. --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 5. સંભવિત સ્થળ અને સમય અંગે સૂચનો. :ઉ. {{ping|Gazal world}}ના પ્રારંભિક પ્રસ્તાવ અનુસાર અમદાવાદ ખાતે ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રાંગણમાં આ કાર્યશાળા યોજાય એવી ઑફલાઇન ચર્ચા થઈ હતી તેને વળગી રહીએ. એ સિવાયના કોઈ વિકલ્પો પણ હોય તો એની પણ મુલવણી કરી શકાય --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 6. કાર્યશાળામાં કયા અન્ય વિષયોનો સમાવેશ કરવો જોઈએ? :ઉ. ભાર તો આપણે પ્રારંભિક યોગદાનોને જ આપીએ, પરંતુ એ ઉપરાંત વિકિપીડિયા પર સમયાંતરે યોજાતી સ્પર્ધાઓ, જેવીકે વિકિપીડિયા એશિયન મન્થ, વિકિ લવ્સ અર્થ/ફુડ/બર્ડ્સ/સાયન્સ, ફેમિનિઝમ એન્ડ ફોકલોર, વગેરે જેવી સ્પર્ધાઓને પણ આવરી શકીએ--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 7. કાર્યશાળાના આયોજન, તાલીમ અને માર્ગદર્શન માટે કોણ-કોણ સભ્યો સહયોગ આપી શકે? :ઉ. હું બધી જ રીતે સહયોગી થવા તૈયાર છું--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} સભ્યોના સૂચનોના આધારે કાર્યશાળાનું સ્વરૂપ, વિષયવસ્તુ અને આયોજન અંગે આગળની ચર્ચા કરી શકાય. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૧૪:૦૨, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) ===સમર્થન=== <!--{{સમર્થન}} ઢાંચો ઉમેરી ને સમર્થન જાહેર કરી શકો છો, વધારાની ટિપ્પણી કરવાની છૂટ છે.--> # {{સમર્થન}} વિકિપીડિયા અને વિકિસ્રોત – બંને પ્રકલ્પોનો સમાવેશ કરતી ઓફલાઇન કાર્યશાળા... [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૧૪:૦૬, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) # {{સમર્થન}} અને આયોજક તરીકે સહભાગી બની ઘટતી મદદ કરવા તત્પર. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૧૮, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) # {{સમર્થન}} આયોજનમાં સહભાગી બની ઘટતી મદદ કરવા તત્પર. --[[સભ્ય:Aniket|અ ને કાંઈ નહી અ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૫:૪૦, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) #{{સમર્થન}} આવા પ્રકલ્પની જરૂરિયાત છે.—[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૭:૦૦, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) #{{સમર્થન}} આયોજન ખૂબ જરૂરી છે,--[[સભ્ય:સતિષચંદ્ર|સતિષચંદ્ર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:સતિષચંદ્ર|ચર્ચા]]) ૧૮:૫૨, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) # {{સમર્થન}} --[[સભ્ય:Meghdhanu|Meghdhanu]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Meghdhanu|ચર્ચા]]) ૧૯:૩૧, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) #{{સમર્થન}} તાલીમ કાર્યશાળા વગેરેમાં પણ જે કંઈ મદદ કરી શકાય એમ હોય તે હું કરીશ. બધા પ્રકલ્પ માટે સંયુક્ત જ રાખશો. ઓફલાઇન આયોજન. સભ્યો પ્રકલ્પોમાં યોગદાન આપતા શીખી શકે તેના પર ભાર આપવો. [[સભ્ય:Nizil Shah|Nizil Shah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nizil Shah|ચર્ચા]]) ૨૦:૧૫, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) #{{સમર્થન}} --[[સભ્ય:Gazal world|Gazal world]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gazal world|ચર્ચા]]) ૨૨:૧૪, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) ===વિરોધ=== <!--{{વિરુદ્ધ}} ઢાંચો ઉમેરી ને વિરોધ દર્શાવી શકો છો, એ માટે શક્ય હોય તો કારણ આપશો.--> # # ===તટસ્થ=== <!--{{તટસ્થ}} ઢાંચો ઉમેરી ને તમારો મત આપી શકો છો, એ માટે શક્ય હોય તો કારણ આપશો.--> # # == Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|આ સંદેશો અન્ય ભાષામાં વાંચો]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] <span class="mw-translate-fuzzy">[[foundation:|વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશન]] તેના પ્રાથમિક અને સહાયક ડેટા સેન્ટરની અદલાબદલીનું પરિક્ષણ કરવા જઈ રહ્યું છે.</span> આમ કરવાથી એ વાતની ખાતરી થશે કે આપત્તિના સમયે પણ વિકિપીડિયા અને અન્ય વિકિમીડિયા જાળસ્થળો (સાઇટો) ઉપલબ્ધ હોય. તમામ ટ્રાફિક '''{{#time:j xg|2026-09-23|gu}}''' પર સ્વિચ થશે. ભારતીય સમય મુજબ 20:30 કલાકે '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' પરિક્ષણની શરુઆત થશે. દુર્ભાગ્યવશ, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]]ની અમુક મર્યાદાઓને કારણે આ પરિક્ષણના સમય દરમ્યાન બધું જ સંપાદન કાર્ય અટકાવવું પડે તેમ છે. ખલેલ બદલ અમે દિલગીર છીએ અને ભવિષ્યમાં આવી ખલેલ ઓછામાં ઓછી પડે તે દિશામાં અમે કાર્યરત છીએ. પરિક્ષણ શરુ થવાની ૩૦ મિનિટ પહેલાથી બધાં જ વિકિ સંસ્કરણોમાં બેનર મૂકવામાં આવશે. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This banner will remain visible until the end of the operation.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.</span> '''ટૂંકા સમયગાળા માટે તમે બધાં જ વિકિપીડિયા સંસ્કરણો ફક્ત વાંચી શકશો, તેમાં ફેરફાર નહિ કરી શકો.''' * {{#time:l j xg Y|2026-09-23|gu}} ના રોજ, તમે લગભગ એક કલાક કે તેથી વધુ સમય સુધી વિકિપીડિયામાં કોઈ ફેરફાર કરી શકશો નહીં. * જો આ સમયગાળામાં તમે કોઈ સંપાદન કરવાનો અને તે ફેરફારો સાચવવાનો પ્રયત્ન કરશો તો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળશે. અમે આશા રાખીએ છીએ કે આ પરિક્ષણ દરમ્યાન કોઈ પણ સંપાદન ખોવાશે નહિ પરંતુ એ વાતની બાંહેધરી આપી શકાય એમ નથી. જો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળે તો બધું જ પૂર્વવત થાય ત્યાં સુધી રાહ જોશો. પછી તમે કરેલા ફેરફારો સાચવી શકાશે. પણ અમારું સુચન છે કે તમે આવા કોઈ પણ ફેરફારોને કોપી કરી ને રાખી લો જેથી કાંઈ અનિચ્છનિય બને તો તમારી મહેનત બાતલ ન જાય. ''અન્ય અસરો'': * પૃષ્ઠભૂમિમાં ચાલતાં કામો ધીમાં પડશે કે પછી અટકી જશે. લાલ (મૃત) કડીઓ સામન્ય ઝડપથી અપડેટ ન પણ થાય. તમે એવો કોઈ નવો લેખ બનાવો જે અન્યત્ર જોડાતો હોય તો પહેલાનાં તે પાના પર આ લેખની કડી થોડા વધુ સમય માટે હજુ લાલ જ બતાવે તેમ બને. અમુક લાંબા સમયથી ચાલતી સ્ક્રિપ્ટ અટકાવવી પડશે. * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">We expect the code deployments to happen as any other week.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.</span> જરુર પડે તો આ પરિક્ષણ પાછું પણ ઠેલવામાં આવે. [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org પર જઈ ને તમે સમયપત્રક]] જોઈ શકો છો. જો કોઈ પણ ફેરફાર હશે તો સમયપત્રકમાં જાણ કરવામાં આવશે. '''આ માહિતીને તમારા સમુદાય સાથે વહેંચવા વિનંતી છે.'''</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ૧૮:૨૮, ૧૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> 6c3j7y6gra29tkw776hiu4z8p00nude 905317 905315 2026-09-15T13:35:46Z KartikMistry 10383 + સમર્થન 905317 wikitext text/x-wiki <!-- -->{{/શીર્ષક}}<!-- --> <!-- મહેરબાની કરી આ લીટી અને તેની ઉપરનું લખાણ હટાવવું નહી --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' ૦૧:૧૫, ૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૫૧, ૧૮ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> ૦૨:૩૧, ૨૦ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ચર્ચા]])</bdi> ૧૬:૪૫, ૧૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ માટે શિષ્યવૃત્તિ અરજીઓ ખુલ્લી == સૌને નમસ્કાર, વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ માટે શિષ્યવૃત્તિ માટેની અરજીઓ હવે શરૂ થઈ ગઈ છે. આ પરિષદ ૪ થી ૬ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ દરમિયાન કોચી, ભારત ખાતે યોજાશે. વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ભારત, દક્ષિણ એશિયા અને અન્ય વિસ્તારોના વિકિમીડિયન્સ, સમુદાય આયોજકો અને યોગદાનકારોને એકત્રિત કરે છે. આ પરિષદ જોડાવા, શીખવા, અનુભવો વહેંચવા અને મુક્ત જ્ઞાન ચળવળને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે સહકાર આપવાનો ઉત્તમ અવસર છે. જો તમે વિકિમીડિયા પ્રોજેક્ટ્સમાં સક્રિય યોગદાનકાર છો અથવા સમુદાય પ્રવૃત્તિઓમાં જોડાયેલા છો, તો તમને સ્કોલરશિપ માટે અરજી કરવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે. વિગતવાર જાહેરાત અહીં ઉપલબ્ધ છે. 🙂 અરજી કરવાની છેલ્લી તારીખ: ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૬ રાત્રે ૧૧:૫૯ (IST) અરજી કડી: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform વધુ માહિતી: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship]] કૃપા કરીને આ જાહેરાત તમારા સમુદાયના અન્ય સભ્યો સાથે પણ શેર કરો. આભાર. વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ આયોજક ટીમ -[[સભ્ય:Gnoeee|Gnoeee]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gnoeee|ચર્ચા]]) ૦૨:૨૮, ૨૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૨:૪૨, ૩ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૦:૧૧, ૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૬:૨૭, ૨૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૩૨, ૧૭ મે ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૨૨:૪૪, ૨૭ મે ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ચર્ચા]])</bdi> ૨૨:૪૧, ૨૩ જૂન ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૧૮:૫૯, ૨૫ જૂન ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == અમને આનંદ છે કે WikiConference India 2026 માટે સ્વ-ભંડોળ નોંધણી (Self-Funded Registration) અને પ્રસ્તાવ આમંત્રણ (Call for Submissions) હવે શરૂ થઈ ગયા છે == પ્રિય સમુદાય સભ્યો, અમને આનંદ છે કે WikiConference India 2026 માટે '''સ્વ-ભંડોળ નોંધણી (Self-Funded Registration)''' અને '''પ્રસ્તાવ આમંત્રણ (Call for Submissions)''' હવે શરૂ થઈ ગયા છે. WikiConference India 2026 નું આયોજન 4 થી 6 સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન કેરળના કોચીમાં થશે. આ પરિષદમાં ભારત અને દક્ષિણ એશિયાના વિવિધ વિસ્તારોમાંથી વિકિમીડિયન, સમુદાય નેતાઓ, ડેવલપર, સંશોધકો અને મુક્ત જ્ઞાનમાં રસ ધરાવતા લોકો એકત્રિત થશે, જેથી તેઓ પરસ્પર જોડાઈ શકે, સહકાર આપી શકે અને પોતાના અનુભવ વહેંચી શકે. આ વર્ષની પરિષદની મુખ્ય થીમ છે: '''“જ્ઞાન કોમન્સનું પુનઃકલ્પન: વિકસતા વિકિમીડિયા પરિતંત્રમાં સમુદાય નેતૃત્વ”''' કૃત્રિમ બુદ્ધિ (AI) ના વધતા પ્રભાવ અને જ્ઞાન નિર્માણની નવી પદ્ધતિઓ જેવા ઝડપી ટેક્નોલોજીકલ પરિવર્તનો વચ્ચે, આ પરિષદ સમુદાય નેતૃત્વ, જ્ઞાન સમાનતા, પ્રાદેશિક ભાષાઓ, મુક્ત જ્ઞાન અને ભારત તથા દક્ષિણ એશિયામાં વિકિમીડિયાના ભવિષ્ય અંગે ચર્ચા કરવા માટે એક મંચ પૂરું પાડશે. === સ્વ-ભંડોળ નોંધણી === સ્વ-ભંડોળ નોંધણી માટેની અરજી હવે Pretix પર ખુલ્લી છે. '''નોંધણી ફોર્મ:''' <nowiki>https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/</nowiki> '''વિગતો અને પાત્રતા:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration</nowiki> === પ્રસ્તાવ આમંત્રણ === પ્રસ્તાવ આમંત્રણ હવે Eventyay પર ખુલ્લું છે. અમે વર્કશોપ, ચર્ચા સત્રો, પેનલ ચર્ચાઓ, પરસ્પર ક્રિયાત્મક સત્રો, લાઇટનિંગ ટોક્સ અને પોસ્ટર પ્રસ્તુતિઓ માટે પ્રસ્તાવો આમંત્રિત કરીએ છીએ. તમે અનુભવી યોગદાનકર્તા હો કે નવા સમુદાય સભ્ય, તમારા વિચારો, અનુભવો અને શીખણો પરિષદના કાર્યક્રમને વધુ સમૃદ્ધ બનાવી શકે છે અને આંદોલનની મહત્વપૂર્ણ ચર્ચાઓમાં યોગદાન આપી શકે છે. '''વિગતો અને માર્ગદર્શિકા:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions</nowiki> '''પ્રસ્તાવ મોકલવાની છેલ્લી તારીખ:''' 15 જુલાઈ 2026 WikiConference India 2026 વિશેની સંપૂર્ણ માહિતી, જેમાં ભાગીદારીની વિગતો, મહત્વપૂર્ણ તારીખો, પરિષદના અપડેટ્સ અને પ્રસ્તાવ સંબંધિત માર્ગદર્શિકાઓ સામેલ છે, તે માટે કૃપા કરીને સત્તાવાર જાહેરાત જુઓ. '''વિસ્તૃત જાહેરાત:''' <nowiki>https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/</nowiki> અમે તમામ સમુદાય સભ્યોને નોંધણી કરવા, પોતાના પ્રસ્તાવો મોકલવા અને આ જાહેરાતને પોતાના સમુદાય અને નેટવર્કમાં શેર કરવા વિનંતી કરીએ છીએ. સાદર, '''WikiConference India 2026 આયોજન ટીમ''' [[સભ્ય:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Amrit Sufi|ચર્ચા]]) ૧૫:૪૩, ૩૦ જૂન ૨૦૨૬ (IST) == Reminder: WikiConference India 2026 – Deadline on 15 July 2026 == Dear Community Members, This is a friendly reminder that the deadline for '''Self-funded Registration''' and the '''Call for Submissions''' for '''WikiConference India 2026''' is '''15 July 2026'''. === Self-funded Registration === https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ === Call for Submissions === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions We invite proposals for workshops, discussions, panel sessions, interactive sessions, lightning talks, and poster presentations. === For more information === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 We encourage everyone to register, submit proposals, and share this reminder within your communities. Regards, '''WikiConference India 2026 Organizing Team''' [[સભ્ય:Gauri Guptaa|Gauri Guptaa]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gauri Guptaa|ચર્ચા]]) ૧૯:૨૯, ૭ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ૧૭:૫૪, ૨૪ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' <nowiki>~~~~</nowiki> [[સભ્ય:Shadabgdg|Shadabgdg]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Shadabgdg|ચર્ચા]]) ૨૧:૩૧, ૨૫ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) == Community Tech Task Force: Technical needs assessment for Indic communities == ''Please feel free to translate it into your language.'' </br> </br> Hello everyone, </br> </br> We hope you're doing well! </br> </br> The [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_MediaWiki_Developers_User_Group Indic_MediaWiki_Developers_User_Group] (IMDUG) is reaching out to Wikimedia communities across India to strengthen collaboration and better understand the technical needs of different language communities. Last year, we piloted [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_Community_Task_Force_2025 Indic_Community_Task_Force_2025] initiative by engaging with two language communities to understand their technical challenges and identify opportunities for collaboration. Based on our learnings, experience, and the valuable insights we received, we are expanding the initiative this year to reach all Indic communities. Our goal is to reach every community and understand where technical support is most needed. === What are we looking for? === We invite your community to nominate one or two points of contact and share: *The name of your Wikimedia community. *A primary and alternate community contact. *Telegram usernames of the nominated contacts. *A brief overview of your community's technical challenges, needs, or priorities. </br> This could include areas such as: *Editing or patrolling workflows that could be improved. *Gadgets, tools, or bots that your community needs. *Template or interface-related challenges. *Technical barriers faced by contributors. *Any other broad technical priorities for your community. === How to participate === Please fill out the community response [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] by '''18th August'''. If your community prefers, you are also welcome to reply directly on this message. === What happens next? === The information collected will help us: *Build a network of community contacts for future technical collaboration. *Understand and prioritize the technical needs of Indic Wikimedia communities. *Plan focused technical support and community engagement activities. *Connect communities with developers and relevant technical initiatives where appropriate. </br> Please note that while we will carefully review every submission, our ability to provide support will depend on the complexity of the request, available expertise within the User Group, volunteer bandwidth, and available resources. Although we may not be able to address every request immediately, we will make every effort to prioritize and support as many community needs as possible, and where appropriate, connect communities with the relevant developers or technical channels. We look forward to working more closely with your community! </br> '''Best wishes,''' </br> [[User:Kalli navya|Navya sri Kalli]] </br> ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' == Invitation to pre-conference activities for WikiConference India 2026 == Dear Wikimedia contributors, As the Wikiconference India 2026 draws nearer, the excitement is soaring as well! We are sending this message to inform you that two pre-conference activities are being held as a part of this meetup. The Wiki Loves Villages campaign 2026 starts on 15th August 2026, so get ready to contribute! This initiative aims to expand and enhance content and media about villages across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. Campaign Focus: A. Expand Wikipedia articles about Villages in India in multiple languages B. Improve content quality with citations, images, and comprehensive information C. Populate Wikimedia Commons with freely licensed media about a village D. Enrich Wikidata with structured information about Village-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026](https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026)) on your preferred Wikimedia project. Another way to contribute to a pre-conference activity is the innovative Wiki Loves Medicinal Plants 2026- it is a photography campaign hosted by WikiConference India 2026. The activity already started on 1st August and ends on 31st August 2026, so gear up to document local medicinal knowledge and fill the knowledge gaps. This initiative aims to expand and enhance freely licensed images and other media of medicinal plants in and around our surroundings. Campaign Focus: A. Add freely licensed images of medicinal plants. B. Improve description of existing medicinal plants. C. Improve depictions of images. D. Improve wikidata items. We invite you to contribute by adding new photos, videos or enhancing existing ones. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. To know more about how to contribute, rules, and tips head to the Meta page to find information ([https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants](https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants)) on your preferred Wikimedia project. Best regards,<br>WikiConference India 2026 pre-conference organizing team -- [[સભ્ય:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Kuldeepburjbhalaike|ચર્ચા]]) ૧૭:૨૫, ૧૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST) == “વૃત્તિ (સ્વામિનારાયણ પરંપરા)” વિષય ઉપર લેખ બનાવવા અંગે સૂચન == નમસ્કાર, ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર '''“વૃત્તિ (સ્વામિનારાયણ પરંપરા)”''' નામે એક સ્વતંત્ર લેખ બનાવવાનો મને વિચાર છે. “વૃત્તિ” શબ્દનો સામાન્ય ગુજરાતી અને સંસ્કૃતમાં વ્યાપક અર્થ છે, પરંતુ સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયના ગુજરાતી ધાર્મિક સાહિત્યમાં, ખાસ કરીને '''વચનામૃત''' અને '''સ્વામીની વાતો'''માં, તેનો ખૂબ વિશિષ્ટ અને વારંવાર ઉપયોગ થયો છે. આ ગ્રંથોમાં “વૃત્તિ”નો ઉપયોગ માત્ર “વિચાર”ના અર્થમાં નથી થતો, પરંતુ મન અને ઇન્દ્રિયોની દિશા અથવા પ્રવૃત્તિ તરીકે થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, વૃત્તિ વિષયોમાં ફેલાય છે, વિષયમાંથી પાછી વળે છે, ભગવાનના સ્વરૂપમાં જોડાય છે, અખંડ રહે છે વગેરે પ્રકારના પ્રયોગો જોવા મળે છે. પ્રસ્તાવિત લેખમાં નીચેના વિષયોનો સમાવેશ કરવાનો વિચાર છે: “વૃત્તિ” શબ્દનો સામાન્ય શબ્દકોશીય અર્થ વચનામૃતમાં “વૃત્તિ”નો ઉપયોગ “અખંડ વૃત્તિ”ની સંકલ્પના વિષયોમાં ફેલાતી અને ભગવાનમાં એકત્ર થતી વૃત્તિ અંતર્દૃષ્ટિ, અનુલોમ અને પ્રતિલોમ સાથેનો સંબંધ વૃત્તિ અને વાસના વચ્ચેનો સંબંધ સ્વામીની વાતોમાં વૃત્તિનો વ્યવહારુ સાધનાત્મક ઉપયોગ વૃત્તિ અને “ચેતના” વચ્ચેનો અર્થભેદ વૃત્તિને સમજાવવા વચનામૃતમાં આપેલા પાણીના પ્રવાહ, અખંડ સેર વગેરે દૃષ્ટાંતો લેખ માટે મુખ્ય પ્રાથમિક સ્રોત તરીકે '''વચનામૃત''' અને '''સ્વામીની વાતો'''નો ઉપયોગ કરવામાં આવશે જે તમામ સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય ને માનનારા વર્ગો માં માન્ય છે. સાથે ગુજરાતી શબ્દકોશો અને ઉપલબ્ધ સ્વતંત્ર શૈક્ષણિક/દ્વિતીય સ્રોતો પણ ઉમેરવાનો પ્રયત્ન રહેશે, જેથી લેખ વિકિપીડિયાની તટસ્થતા અને નોંધપાત્રતાની નીતિ અનુસાર રહી શકે. “વૃત્તિ” નામે સીધો લેખ બનાવવાને બદલે '''“વૃત્તિ (સ્વામિનારાયણ પરંપરા)”''' નામ વધુ યોગ્ય લાગ્યું છે, કારણ કે “વૃત્તિ” શબ્દના યોગ, સંસ્કૃત અને સામાન્ય ગુજરાતી ભાષામાં પણ અન્ય અર્થો છે. આ વિષય સ્વતંત્ર લેખ તરીકે યોગ્ય છે કે તેને બીજા કોઈ લેખના વિભાગ તરીકે રાખવો વધુ યોગ્ય રહેશે તે અંગે સમુદાયના સભ્યોની સલાહ આવકાર્ય છે. જો સ્વતંત્ર લેખ યોગ્ય લાગે તો તૈયાર કરેલો મુસદ્દો પણ અહીં સમીક્ષા માટે મૂકી શકાય છે. આભાર. <!-- Template:Unsigned --><span class="autosigned" style="font-size:85%;">—&nbsp;આ [[વિકિપીડિયા:સહીઓ|સહી વગરની]] ટીપ્પણી [[User:Hd.gcet|Hd.gcet]] વડે ઉમેરાઇ હતી. ([[User talk:Hd.gcet#top|ચર્ચા]] • [[Special:Contributions/Hd.gcet|યોગદાનો]]) ૧૫:૫૧, ૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)</span> == વિકિપીડિયા અને વિકિસ્ત્રોત વિષયક કાર્યશાળા યોજવા બાબત == ગુજરાતી વિકિપીડિયા અને વિકિસ્ત્રોત પર નવા સભ્યોને જોડવા તેમજ વર્તમાન સભ્યોને વિવિધ પ્રકારના યોગદાન માટે પ્રોત્સાહિત કરવાના હેતુથી '''વિકિપીડિયા અને વિકિસ્રોત વિષયક કાર્યાશાળા''' યોજવા અંગે સમુદાયમાં ચર્ચા કરવા માટે આ પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવે છે. કાર્યશાળામાં મુખ્યત્વે નીચેના વિષયો આવરી શકાય: - ગુજરાતી વિકિપીડિયાનો પરિચય અને તેમાં યોગદાન કરવાની રીત - નવા લેખોનું સર્જન, સંપાદન અને સુધારણા - વિશ્વસનીય સ્રોતો અને સંદર્ભોનો યોગ્ય ઉપયોગ - વિકિપીડિયાની નીતિઓ અને માર્ગદર્શિકાઓનો પરિચય - વિકિસ્રોતનો પરિચય અને તેનો ઉપયોગ - પુસ્તકો/સાહિત્યનું ડિજિટાઇઝેશન, પ્રૂફરીડિંગ અને વિકિસ્રોત પર પ્રકાશન - વિકિસ્રોત અને વિકિપીડિયા વચ્ચેનો સંબંધ તથા બંને પ્રકલ્પોમાં પરસ્પર ઉપયોગી યોગદાન - Wikimedia Commons પરથી મુક્ત છબીઓનો ઉપયોગ અને યોગ્ય રીતે અપલોડ/વર્ગીકરણ - નવા સભ્યો માટે પ્રાયોગિક સંપાદન સત્ર કાર્યશાળાને માત્ર વ્યાખ્યાન પૂરતી મર્યાદિત રાખવાને બદલે hands-on workshop તરીકે યોજવામાં આવે તો નવા સભ્યો પોતે લેખ સંપાદિત કરી શકે અથવા વિકિસ્રોત પર કોઈ પૃષ્ઠનું પ્રૂફરીડિંગ કરી શકે તે રીતે આયોજન કરી શકાય. આ ઉપરાંત, ગુજરાતી ભાષા, સાહિત્ય, ઇતિહાસ, સંસ્કૃતિ અને સ્થાનિક જ્ઞાન સાથે સંકળાયેલા વિદ્યાર્થીઓ, સંશોધકો, શિક્ષકો, સાહિત્યપ્રેમીઓ તથા નવા Wikimedia સભ્યોને ખાસ આમંત્રિત કરી શકાય. સમુદાયના સભ્યોના સૂચનો આમંત્રિત છે આ અંગે સભ્યોના સૂચનો આવકાર્ય છે: 1. શું આવી કાર્યશાળા યોજવી જોઈએ? :ઉ: ચોક્કસ યોજવી જોઈએ, વળી સમયાંતરે યોજતા રહેવું જોઈએ. --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 2. કાર્યશાળાનો મુખ્ય વિષય/કેન્દ્રબિંદુ શું હોવો જોઈએ? :ઉ. આ કાર્યશાળામાં સંભવતઃ વિકિપીડીયા માટે તદ્દન નવા હોય એવા લોકો/વિદ્યાર્થીઓ જોડાવાની સંભાવના વધુ હોવાથી, કેન્દ્રબિંદુ તરીકે વિકિપીડિયા અને અન્ય પ્રકલ્પોની સમજ, વિકિપીડીયામાં શું કરી શકાય છે અને શું નથી કરી શકાતું, વગેરે જેવું પ્રારંભિક જ્ઞાન અને ઉપસ્થિત લોકો જાતે વિકિપીડિયામાં તત્ક્ષણ જોડાઈ શકે તેવી વ્યવસ્થા અને ત્યાર બાદ ઓનલાઇન એડિટિંગ, આટલું હોવું જોઈએ એમ મારું માનવું છે.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 3. માત્ર વિકિપીડિયા, માત્ર વિકિસ્રોત કે બંને પ્રકલ્પોને સાથે રાખવા? :ઉ. અવશ્યપણે બન્ને પ્રકલ્પોને સાથે રાખી ને જ કાર્યશાળા કરીએ તો સારું.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 4. કાર્યશાળા ઑનલાઇન, ઑફલાઇન કે હાઇબ્રિડ સ્વરૂપે યોજવી? :ઉ. ઉપલબ્ધ સુવિધાના આધારે નક્કી કરી શકીએ, પરંતુ શક્ય હોય ત્યાં સુધી ઑફલાઇન રાખવી, જેથી લોકો સદેહે પ્રત્યક્ષ હાજર રહી શકે અને એક જ સ્થળે ઉપસ્થિત હોવાથી તેમનું ધ્યાન આપણે આપતા હોઈએ તે વિગતો પર વધુ હોય. જો સુવિધા હોય તો એને હાઇબ્રિડ સ્વરુપે યોજી શકીએ. --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 5. સંભવિત સ્થળ અને સમય અંગે સૂચનો. :ઉ. {{ping|Gazal world}}ના પ્રારંભિક પ્રસ્તાવ અનુસાર અમદાવાદ ખાતે ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રાંગણમાં આ કાર્યશાળા યોજાય એવી ઑફલાઇન ચર્ચા થઈ હતી તેને વળગી રહીએ. એ સિવાયના કોઈ વિકલ્પો પણ હોય તો એની પણ મુલવણી કરી શકાય --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 6. કાર્યશાળામાં કયા અન્ય વિષયોનો સમાવેશ કરવો જોઈએ? :ઉ. ભાર તો આપણે પ્રારંભિક યોગદાનોને જ આપીએ, પરંતુ એ ઉપરાંત વિકિપીડિયા પર સમયાંતરે યોજાતી સ્પર્ધાઓ, જેવીકે વિકિપીડિયા એશિયન મન્થ, વિકિ લવ્સ અર્થ/ફુડ/બર્ડ્સ/સાયન્સ, ફેમિનિઝમ એન્ડ ફોકલોર, વગેરે જેવી સ્પર્ધાઓને પણ આવરી શકીએ--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 7. કાર્યશાળાના આયોજન, તાલીમ અને માર્ગદર્શન માટે કોણ-કોણ સભ્યો સહયોગ આપી શકે? :ઉ. હું બધી જ રીતે સહયોગી થવા તૈયાર છું--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} સભ્યોના સૂચનોના આધારે કાર્યશાળાનું સ્વરૂપ, વિષયવસ્તુ અને આયોજન અંગે આગળની ચર્ચા કરી શકાય. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૧૪:૦૨, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) ===સમર્થન=== <!--{{સમર્થન}} ઢાંચો ઉમેરી ને સમર્થન જાહેર કરી શકો છો, વધારાની ટિપ્પણી કરવાની છૂટ છે.--> # {{સમર્થન}} વિકિપીડિયા અને વિકિસ્રોત – બંને પ્રકલ્પોનો સમાવેશ કરતી ઓફલાઇન કાર્યશાળા... [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૧૪:૦૬, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) # {{સમર્થન}} અને આયોજક તરીકે સહભાગી બની ઘટતી મદદ કરવા તત્પર. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૧૮, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) # {{સમર્થન}} આયોજનમાં સહભાગી બની ઘટતી મદદ કરવા તત્પર. --[[સભ્ય:Aniket|અ ને કાંઈ નહી અ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૫:૪૦, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) #{{સમર્થન}} આવા પ્રકલ્પની જરૂરિયાત છે.—[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૭:૦૦, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) #{{સમર્થન}} આયોજન ખૂબ જરૂરી છે,--[[સભ્ય:સતિષચંદ્ર|સતિષચંદ્ર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:સતિષચંદ્ર|ચર્ચા]]) ૧૮:૫૨, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) # {{સમર્થન}} --[[સભ્ય:Meghdhanu|Meghdhanu]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Meghdhanu|ચર્ચા]]) ૧૯:૩૧, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) #{{સમર્થન}} તાલીમ કાર્યશાળા વગેરેમાં પણ જે કંઈ મદદ કરી શકાય એમ હોય તે હું કરીશ. બધા પ્રકલ્પ માટે સંયુક્ત જ રાખશો. ઓફલાઇન આયોજન. સભ્યો પ્રકલ્પોમાં યોગદાન આપતા શીખી શકે તેના પર ભાર આપવો. [[સભ્ય:Nizil Shah|Nizil Shah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nizil Shah|ચર્ચા]]) ૨૦:૧૫, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) #{{સમર્થન}} --[[સભ્ય:Gazal world|Gazal world]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gazal world|ચર્ચા]]) ૨૨:૧૪, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) #{{સમર્થન}} [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] ^{[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]} ૧૯:૦૫, ૧૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) ===વિરોધ=== <!--{{વિરુદ્ધ}} ઢાંચો ઉમેરી ને વિરોધ દર્શાવી શકો છો, એ માટે શક્ય હોય તો કારણ આપશો.--> # # ===તટસ્થ=== <!--{{તટસ્થ}} ઢાંચો ઉમેરી ને તમારો મત આપી શકો છો, એ માટે શક્ય હોય તો કારણ આપશો.--> # # == Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|આ સંદેશો અન્ય ભાષામાં વાંચો]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] <span class="mw-translate-fuzzy">[[foundation:|વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશન]] તેના પ્રાથમિક અને સહાયક ડેટા સેન્ટરની અદલાબદલીનું પરિક્ષણ કરવા જઈ રહ્યું છે.</span> આમ કરવાથી એ વાતની ખાતરી થશે કે આપત્તિના સમયે પણ વિકિપીડિયા અને અન્ય વિકિમીડિયા જાળસ્થળો (સાઇટો) ઉપલબ્ધ હોય. તમામ ટ્રાફિક '''{{#time:j xg|2026-09-23|gu}}''' પર સ્વિચ થશે. ભારતીય સમય મુજબ 20:30 કલાકે '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' પરિક્ષણની શરુઆત થશે. દુર્ભાગ્યવશ, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]]ની અમુક મર્યાદાઓને કારણે આ પરિક્ષણના સમય દરમ્યાન બધું જ સંપાદન કાર્ય અટકાવવું પડે તેમ છે. ખલેલ બદલ અમે દિલગીર છીએ અને ભવિષ્યમાં આવી ખલેલ ઓછામાં ઓછી પડે તે દિશામાં અમે કાર્યરત છીએ. પરિક્ષણ શરુ થવાની ૩૦ મિનિટ પહેલાથી બધાં જ વિકિ સંસ્કરણોમાં બેનર મૂકવામાં આવશે. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This banner will remain visible until the end of the operation.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.</span> '''ટૂંકા સમયગાળા માટે તમે બધાં જ વિકિપીડિયા સંસ્કરણો ફક્ત વાંચી શકશો, તેમાં ફેરફાર નહિ કરી શકો.''' * {{#time:l j xg Y|2026-09-23|gu}} ના રોજ, તમે લગભગ એક કલાક કે તેથી વધુ સમય સુધી વિકિપીડિયામાં કોઈ ફેરફાર કરી શકશો નહીં. * જો આ સમયગાળામાં તમે કોઈ સંપાદન કરવાનો અને તે ફેરફારો સાચવવાનો પ્રયત્ન કરશો તો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળશે. અમે આશા રાખીએ છીએ કે આ પરિક્ષણ દરમ્યાન કોઈ પણ સંપાદન ખોવાશે નહિ પરંતુ એ વાતની બાંહેધરી આપી શકાય એમ નથી. જો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળે તો બધું જ પૂર્વવત થાય ત્યાં સુધી રાહ જોશો. પછી તમે કરેલા ફેરફારો સાચવી શકાશે. પણ અમારું સુચન છે કે તમે આવા કોઈ પણ ફેરફારોને કોપી કરી ને રાખી લો જેથી કાંઈ અનિચ્છનિય બને તો તમારી મહેનત બાતલ ન જાય. ''અન્ય અસરો'': * પૃષ્ઠભૂમિમાં ચાલતાં કામો ધીમાં પડશે કે પછી અટકી જશે. લાલ (મૃત) કડીઓ સામન્ય ઝડપથી અપડેટ ન પણ થાય. તમે એવો કોઈ નવો લેખ બનાવો જે અન્યત્ર જોડાતો હોય તો પહેલાનાં તે પાના પર આ લેખની કડી થોડા વધુ સમય માટે હજુ લાલ જ બતાવે તેમ બને. અમુક લાંબા સમયથી ચાલતી સ્ક્રિપ્ટ અટકાવવી પડશે. * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">We expect the code deployments to happen as any other week.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.</span> જરુર પડે તો આ પરિક્ષણ પાછું પણ ઠેલવામાં આવે. [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org પર જઈ ને તમે સમયપત્રક]] જોઈ શકો છો. જો કોઈ પણ ફેરફાર હશે તો સમયપત્રકમાં જાણ કરવામાં આવશે. '''આ માહિતીને તમારા સમુદાય સાથે વહેંચવા વિનંતી છે.'''</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ૧૮:૨૮, ૧૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> rqhf9lwdwjawcbb4rgude36ovqhg0k4 905318 905317 2026-09-15T13:36:37Z KartikMistry 10383 -- 905318 wikitext text/x-wiki <!-- -->{{/શીર્ષક}}<!-- --> <!-- મહેરબાની કરી આ લીટી અને તેની ઉપરનું લખાણ હટાવવું નહી --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' ૦૧:૧૫, ૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૫૧, ૧૮ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> ૦૨:૩૧, ૨૦ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ચર્ચા]])</bdi> ૧૬:૪૫, ૧૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ માટે શિષ્યવૃત્તિ અરજીઓ ખુલ્લી == સૌને નમસ્કાર, વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ માટે શિષ્યવૃત્તિ માટેની અરજીઓ હવે શરૂ થઈ ગઈ છે. આ પરિષદ ૪ થી ૬ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ દરમિયાન કોચી, ભારત ખાતે યોજાશે. વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ભારત, દક્ષિણ એશિયા અને અન્ય વિસ્તારોના વિકિમીડિયન્સ, સમુદાય આયોજકો અને યોગદાનકારોને એકત્રિત કરે છે. આ પરિષદ જોડાવા, શીખવા, અનુભવો વહેંચવા અને મુક્ત જ્ઞાન ચળવળને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે સહકાર આપવાનો ઉત્તમ અવસર છે. જો તમે વિકિમીડિયા પ્રોજેક્ટ્સમાં સક્રિય યોગદાનકાર છો અથવા સમુદાય પ્રવૃત્તિઓમાં જોડાયેલા છો, તો તમને સ્કોલરશિપ માટે અરજી કરવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે. વિગતવાર જાહેરાત અહીં ઉપલબ્ધ છે. 🙂 અરજી કરવાની છેલ્લી તારીખ: ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૬ રાત્રે ૧૧:૫૯ (IST) અરજી કડી: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform વધુ માહિતી: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship]] કૃપા કરીને આ જાહેરાત તમારા સમુદાયના અન્ય સભ્યો સાથે પણ શેર કરો. આભાર. વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ આયોજક ટીમ -[[સભ્ય:Gnoeee|Gnoeee]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gnoeee|ચર્ચા]]) ૦૨:૨૮, ૨૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૨:૪૨, ૩ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૦:૧૧, ૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૬:૨૭, ૨૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૩૨, ૧૭ મે ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૨૨:૪૪, ૨૭ મે ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ચર્ચા]])</bdi> ૨૨:૪૧, ૨૩ જૂન ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૧૮:૫૯, ૨૫ જૂન ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == અમને આનંદ છે કે WikiConference India 2026 માટે સ્વ-ભંડોળ નોંધણી (Self-Funded Registration) અને પ્રસ્તાવ આમંત્રણ (Call for Submissions) હવે શરૂ થઈ ગયા છે == પ્રિય સમુદાય સભ્યો, અમને આનંદ છે કે WikiConference India 2026 માટે '''સ્વ-ભંડોળ નોંધણી (Self-Funded Registration)''' અને '''પ્રસ્તાવ આમંત્રણ (Call for Submissions)''' હવે શરૂ થઈ ગયા છે. WikiConference India 2026 નું આયોજન 4 થી 6 સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન કેરળના કોચીમાં થશે. આ પરિષદમાં ભારત અને દક્ષિણ એશિયાના વિવિધ વિસ્તારોમાંથી વિકિમીડિયન, સમુદાય નેતાઓ, ડેવલપર, સંશોધકો અને મુક્ત જ્ઞાનમાં રસ ધરાવતા લોકો એકત્રિત થશે, જેથી તેઓ પરસ્પર જોડાઈ શકે, સહકાર આપી શકે અને પોતાના અનુભવ વહેંચી શકે. આ વર્ષની પરિષદની મુખ્ય થીમ છે: '''“જ્ઞાન કોમન્સનું પુનઃકલ્પન: વિકસતા વિકિમીડિયા પરિતંત્રમાં સમુદાય નેતૃત્વ”''' કૃત્રિમ બુદ્ધિ (AI) ના વધતા પ્રભાવ અને જ્ઞાન નિર્માણની નવી પદ્ધતિઓ જેવા ઝડપી ટેક્નોલોજીકલ પરિવર્તનો વચ્ચે, આ પરિષદ સમુદાય નેતૃત્વ, જ્ઞાન સમાનતા, પ્રાદેશિક ભાષાઓ, મુક્ત જ્ઞાન અને ભારત તથા દક્ષિણ એશિયામાં વિકિમીડિયાના ભવિષ્ય અંગે ચર્ચા કરવા માટે એક મંચ પૂરું પાડશે. === સ્વ-ભંડોળ નોંધણી === સ્વ-ભંડોળ નોંધણી માટેની અરજી હવે Pretix પર ખુલ્લી છે. '''નોંધણી ફોર્મ:''' <nowiki>https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/</nowiki> '''વિગતો અને પાત્રતા:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration</nowiki> === પ્રસ્તાવ આમંત્રણ === પ્રસ્તાવ આમંત્રણ હવે Eventyay પર ખુલ્લું છે. અમે વર્કશોપ, ચર્ચા સત્રો, પેનલ ચર્ચાઓ, પરસ્પર ક્રિયાત્મક સત્રો, લાઇટનિંગ ટોક્સ અને પોસ્ટર પ્રસ્તુતિઓ માટે પ્રસ્તાવો આમંત્રિત કરીએ છીએ. તમે અનુભવી યોગદાનકર્તા હો કે નવા સમુદાય સભ્ય, તમારા વિચારો, અનુભવો અને શીખણો પરિષદના કાર્યક્રમને વધુ સમૃદ્ધ બનાવી શકે છે અને આંદોલનની મહત્વપૂર્ણ ચર્ચાઓમાં યોગદાન આપી શકે છે. '''વિગતો અને માર્ગદર્શિકા:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions</nowiki> '''પ્રસ્તાવ મોકલવાની છેલ્લી તારીખ:''' 15 જુલાઈ 2026 WikiConference India 2026 વિશેની સંપૂર્ણ માહિતી, જેમાં ભાગીદારીની વિગતો, મહત્વપૂર્ણ તારીખો, પરિષદના અપડેટ્સ અને પ્રસ્તાવ સંબંધિત માર્ગદર્શિકાઓ સામેલ છે, તે માટે કૃપા કરીને સત્તાવાર જાહેરાત જુઓ. '''વિસ્તૃત જાહેરાત:''' <nowiki>https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/</nowiki> અમે તમામ સમુદાય સભ્યોને નોંધણી કરવા, પોતાના પ્રસ્તાવો મોકલવા અને આ જાહેરાતને પોતાના સમુદાય અને નેટવર્કમાં શેર કરવા વિનંતી કરીએ છીએ. સાદર, '''WikiConference India 2026 આયોજન ટીમ''' [[સભ્ય:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Amrit Sufi|ચર્ચા]]) ૧૫:૪૩, ૩૦ જૂન ૨૦૨૬ (IST) == Reminder: WikiConference India 2026 – Deadline on 15 July 2026 == Dear Community Members, This is a friendly reminder that the deadline for '''Self-funded Registration''' and the '''Call for Submissions''' for '''WikiConference India 2026''' is '''15 July 2026'''. === Self-funded Registration === https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ === Call for Submissions === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions We invite proposals for workshops, discussions, panel sessions, interactive sessions, lightning talks, and poster presentations. === For more information === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 We encourage everyone to register, submit proposals, and share this reminder within your communities. Regards, '''WikiConference India 2026 Organizing Team''' [[સભ્ય:Gauri Guptaa|Gauri Guptaa]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gauri Guptaa|ચર્ચા]]) ૧૯:૨૯, ૭ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ૧૭:૫૪, ૨૪ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' <nowiki>~~~~</nowiki> [[સભ્ય:Shadabgdg|Shadabgdg]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Shadabgdg|ચર્ચા]]) ૨૧:૩૧, ૨૫ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) == Community Tech Task Force: Technical needs assessment for Indic communities == ''Please feel free to translate it into your language.'' </br> </br> Hello everyone, </br> </br> We hope you're doing well! </br> </br> The [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_MediaWiki_Developers_User_Group Indic_MediaWiki_Developers_User_Group] (IMDUG) is reaching out to Wikimedia communities across India to strengthen collaboration and better understand the technical needs of different language communities. Last year, we piloted [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_Community_Task_Force_2025 Indic_Community_Task_Force_2025] initiative by engaging with two language communities to understand their technical challenges and identify opportunities for collaboration. Based on our learnings, experience, and the valuable insights we received, we are expanding the initiative this year to reach all Indic communities. Our goal is to reach every community and understand where technical support is most needed. === What are we looking for? === We invite your community to nominate one or two points of contact and share: *The name of your Wikimedia community. *A primary and alternate community contact. *Telegram usernames of the nominated contacts. *A brief overview of your community's technical challenges, needs, or priorities. </br> This could include areas such as: *Editing or patrolling workflows that could be improved. *Gadgets, tools, or bots that your community needs. *Template or interface-related challenges. *Technical barriers faced by contributors. *Any other broad technical priorities for your community. === How to participate === Please fill out the community response [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] by '''18th August'''. If your community prefers, you are also welcome to reply directly on this message. === What happens next? === The information collected will help us: *Build a network of community contacts for future technical collaboration. *Understand and prioritize the technical needs of Indic Wikimedia communities. *Plan focused technical support and community engagement activities. *Connect communities with developers and relevant technical initiatives where appropriate. </br> Please note that while we will carefully review every submission, our ability to provide support will depend on the complexity of the request, available expertise within the User Group, volunteer bandwidth, and available resources. Although we may not be able to address every request immediately, we will make every effort to prioritize and support as many community needs as possible, and where appropriate, connect communities with the relevant developers or technical channels. We look forward to working more closely with your community! </br> '''Best wishes,''' </br> [[User:Kalli navya|Navya sri Kalli]] </br> ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' == Invitation to pre-conference activities for WikiConference India 2026 == Dear Wikimedia contributors, As the Wikiconference India 2026 draws nearer, the excitement is soaring as well! We are sending this message to inform you that two pre-conference activities are being held as a part of this meetup. The Wiki Loves Villages campaign 2026 starts on 15th August 2026, so get ready to contribute! This initiative aims to expand and enhance content and media about villages across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. Campaign Focus: A. Expand Wikipedia articles about Villages in India in multiple languages B. Improve content quality with citations, images, and comprehensive information C. Populate Wikimedia Commons with freely licensed media about a village D. Enrich Wikidata with structured information about Village-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026](https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026)) on your preferred Wikimedia project. Another way to contribute to a pre-conference activity is the innovative Wiki Loves Medicinal Plants 2026- it is a photography campaign hosted by WikiConference India 2026. The activity already started on 1st August and ends on 31st August 2026, so gear up to document local medicinal knowledge and fill the knowledge gaps. This initiative aims to expand and enhance freely licensed images and other media of medicinal plants in and around our surroundings. Campaign Focus: A. Add freely licensed images of medicinal plants. B. Improve description of existing medicinal plants. C. Improve depictions of images. D. Improve wikidata items. We invite you to contribute by adding new photos, videos or enhancing existing ones. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. To know more about how to contribute, rules, and tips head to the Meta page to find information ([https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants](https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants)) on your preferred Wikimedia project. Best regards,<br>WikiConference India 2026 pre-conference organizing team -- [[સભ્ય:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Kuldeepburjbhalaike|ચર્ચા]]) ૧૭:૨૫, ૧૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST) == “વૃત્તિ (સ્વામિનારાયણ પરંપરા)” વિષય ઉપર લેખ બનાવવા અંગે સૂચન == નમસ્કાર, ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર '''“વૃત્તિ (સ્વામિનારાયણ પરંપરા)”''' નામે એક સ્વતંત્ર લેખ બનાવવાનો મને વિચાર છે. “વૃત્તિ” શબ્દનો સામાન્ય ગુજરાતી અને સંસ્કૃતમાં વ્યાપક અર્થ છે, પરંતુ સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયના ગુજરાતી ધાર્મિક સાહિત્યમાં, ખાસ કરીને '''વચનામૃત''' અને '''સ્વામીની વાતો'''માં, તેનો ખૂબ વિશિષ્ટ અને વારંવાર ઉપયોગ થયો છે. આ ગ્રંથોમાં “વૃત્તિ”નો ઉપયોગ માત્ર “વિચાર”ના અર્થમાં નથી થતો, પરંતુ મન અને ઇન્દ્રિયોની દિશા અથવા પ્રવૃત્તિ તરીકે થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, વૃત્તિ વિષયોમાં ફેલાય છે, વિષયમાંથી પાછી વળે છે, ભગવાનના સ્વરૂપમાં જોડાય છે, અખંડ રહે છે વગેરે પ્રકારના પ્રયોગો જોવા મળે છે. પ્રસ્તાવિત લેખમાં નીચેના વિષયોનો સમાવેશ કરવાનો વિચાર છે: “વૃત્તિ” શબ્દનો સામાન્ય શબ્દકોશીય અર્થ વચનામૃતમાં “વૃત્તિ”નો ઉપયોગ “અખંડ વૃત્તિ”ની સંકલ્પના વિષયોમાં ફેલાતી અને ભગવાનમાં એકત્ર થતી વૃત્તિ અંતર્દૃષ્ટિ, અનુલોમ અને પ્રતિલોમ સાથેનો સંબંધ વૃત્તિ અને વાસના વચ્ચેનો સંબંધ સ્વામીની વાતોમાં વૃત્તિનો વ્યવહારુ સાધનાત્મક ઉપયોગ વૃત્તિ અને “ચેતના” વચ્ચેનો અર્થભેદ વૃત્તિને સમજાવવા વચનામૃતમાં આપેલા પાણીના પ્રવાહ, અખંડ સેર વગેરે દૃષ્ટાંતો લેખ માટે મુખ્ય પ્રાથમિક સ્રોત તરીકે '''વચનામૃત''' અને '''સ્વામીની વાતો'''નો ઉપયોગ કરવામાં આવશે જે તમામ સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય ને માનનારા વર્ગો માં માન્ય છે. સાથે ગુજરાતી શબ્દકોશો અને ઉપલબ્ધ સ્વતંત્ર શૈક્ષણિક/દ્વિતીય સ્રોતો પણ ઉમેરવાનો પ્રયત્ન રહેશે, જેથી લેખ વિકિપીડિયાની તટસ્થતા અને નોંધપાત્રતાની નીતિ અનુસાર રહી શકે. “વૃત્તિ” નામે સીધો લેખ બનાવવાને બદલે '''“વૃત્તિ (સ્વામિનારાયણ પરંપરા)”''' નામ વધુ યોગ્ય લાગ્યું છે, કારણ કે “વૃત્તિ” શબ્દના યોગ, સંસ્કૃત અને સામાન્ય ગુજરાતી ભાષામાં પણ અન્ય અર્થો છે. આ વિષય સ્વતંત્ર લેખ તરીકે યોગ્ય છે કે તેને બીજા કોઈ લેખના વિભાગ તરીકે રાખવો વધુ યોગ્ય રહેશે તે અંગે સમુદાયના સભ્યોની સલાહ આવકાર્ય છે. જો સ્વતંત્ર લેખ યોગ્ય લાગે તો તૈયાર કરેલો મુસદ્દો પણ અહીં સમીક્ષા માટે મૂકી શકાય છે. આભાર. <!-- Template:Unsigned --><span class="autosigned" style="font-size:85%;">—&nbsp;આ [[વિકિપીડિયા:સહીઓ|સહી વગરની]] ટીપ્પણી [[User:Hd.gcet|Hd.gcet]] વડે ઉમેરાઇ હતી. ([[User talk:Hd.gcet#top|ચર્ચા]] • [[Special:Contributions/Hd.gcet|યોગદાનો]]) ૧૫:૫૧, ૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)</span> == વિકિપીડિયા અને વિકિસ્ત્રોત વિષયક કાર્યશાળા યોજવા બાબત == ગુજરાતી વિકિપીડિયા અને વિકિસ્ત્રોત પર નવા સભ્યોને જોડવા તેમજ વર્તમાન સભ્યોને વિવિધ પ્રકારના યોગદાન માટે પ્રોત્સાહિત કરવાના હેતુથી '''વિકિપીડિયા અને વિકિસ્રોત વિષયક કાર્યાશાળા''' યોજવા અંગે સમુદાયમાં ચર્ચા કરવા માટે આ પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવે છે. કાર્યશાળામાં મુખ્યત્વે નીચેના વિષયો આવરી શકાય: - ગુજરાતી વિકિપીડિયાનો પરિચય અને તેમાં યોગદાન કરવાની રીત - નવા લેખોનું સર્જન, સંપાદન અને સુધારણા - વિશ્વસનીય સ્રોતો અને સંદર્ભોનો યોગ્ય ઉપયોગ - વિકિપીડિયાની નીતિઓ અને માર્ગદર્શિકાઓનો પરિચય - વિકિસ્રોતનો પરિચય અને તેનો ઉપયોગ - પુસ્તકો/સાહિત્યનું ડિજિટાઇઝેશન, પ્રૂફરીડિંગ અને વિકિસ્રોત પર પ્રકાશન - વિકિસ્રોત અને વિકિપીડિયા વચ્ચેનો સંબંધ તથા બંને પ્રકલ્પોમાં પરસ્પર ઉપયોગી યોગદાન - Wikimedia Commons પરથી મુક્ત છબીઓનો ઉપયોગ અને યોગ્ય રીતે અપલોડ/વર્ગીકરણ - નવા સભ્યો માટે પ્રાયોગિક સંપાદન સત્ર કાર્યશાળાને માત્ર વ્યાખ્યાન પૂરતી મર્યાદિત રાખવાને બદલે hands-on workshop તરીકે યોજવામાં આવે તો નવા સભ્યો પોતે લેખ સંપાદિત કરી શકે અથવા વિકિસ્રોત પર કોઈ પૃષ્ઠનું પ્રૂફરીડિંગ કરી શકે તે રીતે આયોજન કરી શકાય. આ ઉપરાંત, ગુજરાતી ભાષા, સાહિત્ય, ઇતિહાસ, સંસ્કૃતિ અને સ્થાનિક જ્ઞાન સાથે સંકળાયેલા વિદ્યાર્થીઓ, સંશોધકો, શિક્ષકો, સાહિત્યપ્રેમીઓ તથા નવા Wikimedia સભ્યોને ખાસ આમંત્રિત કરી શકાય. સમુદાયના સભ્યોના સૂચનો આમંત્રિત છે આ અંગે સભ્યોના સૂચનો આવકાર્ય છે: 1. શું આવી કાર્યશાળા યોજવી જોઈએ? :ઉ: ચોક્કસ યોજવી જોઈએ, વળી સમયાંતરે યોજતા રહેવું જોઈએ. --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 2. કાર્યશાળાનો મુખ્ય વિષય/કેન્દ્રબિંદુ શું હોવો જોઈએ? :ઉ. આ કાર્યશાળામાં સંભવતઃ વિકિપીડીયા માટે તદ્દન નવા હોય એવા લોકો/વિદ્યાર્થીઓ જોડાવાની સંભાવના વધુ હોવાથી, કેન્દ્રબિંદુ તરીકે વિકિપીડિયા અને અન્ય પ્રકલ્પોની સમજ, વિકિપીડીયામાં શું કરી શકાય છે અને શું નથી કરી શકાતું, વગેરે જેવું પ્રારંભિક જ્ઞાન અને ઉપસ્થિત લોકો જાતે વિકિપીડિયામાં તત્ક્ષણ જોડાઈ શકે તેવી વ્યવસ્થા અને ત્યાર બાદ ઓનલાઇન એડિટિંગ, આટલું હોવું જોઈએ એમ મારું માનવું છે.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 3. માત્ર વિકિપીડિયા, માત્ર વિકિસ્રોત કે બંને પ્રકલ્પોને સાથે રાખવા? :ઉ. અવશ્યપણે બન્ને પ્રકલ્પોને સાથે રાખી ને જ કાર્યશાળા કરીએ તો સારું.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 4. કાર્યશાળા ઑનલાઇન, ઑફલાઇન કે હાઇબ્રિડ સ્વરૂપે યોજવી? :ઉ. ઉપલબ્ધ સુવિધાના આધારે નક્કી કરી શકીએ, પરંતુ શક્ય હોય ત્યાં સુધી ઑફલાઇન રાખવી, જેથી લોકો સદેહે પ્રત્યક્ષ હાજર રહી શકે અને એક જ સ્થળે ઉપસ્થિત હોવાથી તેમનું ધ્યાન આપણે આપતા હોઈએ તે વિગતો પર વધુ હોય. જો સુવિધા હોય તો એને હાઇબ્રિડ સ્વરુપે યોજી શકીએ. --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 5. સંભવિત સ્થળ અને સમય અંગે સૂચનો. :ઉ. {{ping|Gazal world}}ના પ્રારંભિક પ્રસ્તાવ અનુસાર અમદાવાદ ખાતે ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રાંગણમાં આ કાર્યશાળા યોજાય એવી ઑફલાઇન ચર્ચા થઈ હતી તેને વળગી રહીએ. એ સિવાયના કોઈ વિકલ્પો પણ હોય તો એની પણ મુલવણી કરી શકાય --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 6. કાર્યશાળામાં કયા અન્ય વિષયોનો સમાવેશ કરવો જોઈએ? :ઉ. ભાર તો આપણે પ્રારંભિક યોગદાનોને જ આપીએ, પરંતુ એ ઉપરાંત વિકિપીડિયા પર સમયાંતરે યોજાતી સ્પર્ધાઓ, જેવીકે વિકિપીડિયા એશિયન મન્થ, વિકિ લવ્સ અર્થ/ફુડ/બર્ડ્સ/સાયન્સ, ફેમિનિઝમ એન્ડ ફોકલોર, વગેરે જેવી સ્પર્ધાઓને પણ આવરી શકીએ--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 7. કાર્યશાળાના આયોજન, તાલીમ અને માર્ગદર્શન માટે કોણ-કોણ સભ્યો સહયોગ આપી શકે? :ઉ. હું બધી જ રીતે સહયોગી થવા તૈયાર છું--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} સભ્યોના સૂચનોના આધારે કાર્યશાળાનું સ્વરૂપ, વિષયવસ્તુ અને આયોજન અંગે આગળની ચર્ચા કરી શકાય. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૧૪:૦૨, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) ===સમર્થન=== <!--{{સમર્થન}} ઢાંચો ઉમેરી ને સમર્થન જાહેર કરી શકો છો, વધારાની ટિપ્પણી કરવાની છૂટ છે.--> # {{સમર્થન}} વિકિપીડિયા અને વિકિસ્રોત – બંને પ્રકલ્પોનો સમાવેશ કરતી ઓફલાઇન કાર્યશાળા... [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૧૪:૦૬, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) # {{સમર્થન}} અને આયોજક તરીકે સહભાગી બની ઘટતી મદદ કરવા તત્પર. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૧૮, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) # {{સમર્થન}} આયોજનમાં સહભાગી બની ઘટતી મદદ કરવા તત્પર. --[[સભ્ય:Aniket|અ ને કાંઈ નહી અ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૫:૪૦, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) #{{સમર્થન}} આવા પ્રકલ્પની જરૂરિયાત છે.—[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૭:૦૦, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) #{{સમર્થન}} આયોજન ખૂબ જરૂરી છે,--[[સભ્ય:સતિષચંદ્ર|સતિષચંદ્ર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:સતિષચંદ્ર|ચર્ચા]]) ૧૮:૫૨, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) # {{સમર્થન}} --[[સભ્ય:Meghdhanu|Meghdhanu]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Meghdhanu|ચર્ચા]]) ૧૯:૩૧, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) #{{સમર્થન}} તાલીમ કાર્યશાળા વગેરેમાં પણ જે કંઈ મદદ કરી શકાય એમ હોય તે હું કરીશ. બધા પ્રકલ્પ માટે સંયુક્ત જ રાખશો. ઓફલાઇન આયોજન. સભ્યો પ્રકલ્પોમાં યોગદાન આપતા શીખી શકે તેના પર ભાર આપવો. [[સભ્ય:Nizil Shah|Nizil Shah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nizil Shah|ચર્ચા]]) ૨૦:૧૫, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) #{{સમર્થન}} --[[સભ્ય:Gazal world|Gazal world]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gazal world|ચર્ચા]]) ૨૨:૧૪, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) #{{સમર્થન}} -- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] ^{[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]} ૧૯:૦૫, ૧૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) ===વિરોધ=== <!--{{વિરુદ્ધ}} ઢાંચો ઉમેરી ને વિરોધ દર્શાવી શકો છો, એ માટે શક્ય હોય તો કારણ આપશો.--> # # ===તટસ્થ=== <!--{{તટસ્થ}} ઢાંચો ઉમેરી ને તમારો મત આપી શકો છો, એ માટે શક્ય હોય તો કારણ આપશો.--> # # == Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|આ સંદેશો અન્ય ભાષામાં વાંચો]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] <span class="mw-translate-fuzzy">[[foundation:|વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશન]] તેના પ્રાથમિક અને સહાયક ડેટા સેન્ટરની અદલાબદલીનું પરિક્ષણ કરવા જઈ રહ્યું છે.</span> આમ કરવાથી એ વાતની ખાતરી થશે કે આપત્તિના સમયે પણ વિકિપીડિયા અને અન્ય વિકિમીડિયા જાળસ્થળો (સાઇટો) ઉપલબ્ધ હોય. તમામ ટ્રાફિક '''{{#time:j xg|2026-09-23|gu}}''' પર સ્વિચ થશે. ભારતીય સમય મુજબ 20:30 કલાકે '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' પરિક્ષણની શરુઆત થશે. દુર્ભાગ્યવશ, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]]ની અમુક મર્યાદાઓને કારણે આ પરિક્ષણના સમય દરમ્યાન બધું જ સંપાદન કાર્ય અટકાવવું પડે તેમ છે. ખલેલ બદલ અમે દિલગીર છીએ અને ભવિષ્યમાં આવી ખલેલ ઓછામાં ઓછી પડે તે દિશામાં અમે કાર્યરત છીએ. પરિક્ષણ શરુ થવાની ૩૦ મિનિટ પહેલાથી બધાં જ વિકિ સંસ્કરણોમાં બેનર મૂકવામાં આવશે. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This banner will remain visible until the end of the operation.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.</span> '''ટૂંકા સમયગાળા માટે તમે બધાં જ વિકિપીડિયા સંસ્કરણો ફક્ત વાંચી શકશો, તેમાં ફેરફાર નહિ કરી શકો.''' * {{#time:l j xg Y|2026-09-23|gu}} ના રોજ, તમે લગભગ એક કલાક કે તેથી વધુ સમય સુધી વિકિપીડિયામાં કોઈ ફેરફાર કરી શકશો નહીં. * જો આ સમયગાળામાં તમે કોઈ સંપાદન કરવાનો અને તે ફેરફારો સાચવવાનો પ્રયત્ન કરશો તો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળશે. અમે આશા રાખીએ છીએ કે આ પરિક્ષણ દરમ્યાન કોઈ પણ સંપાદન ખોવાશે નહિ પરંતુ એ વાતની બાંહેધરી આપી શકાય એમ નથી. જો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળે તો બધું જ પૂર્વવત થાય ત્યાં સુધી રાહ જોશો. પછી તમે કરેલા ફેરફારો સાચવી શકાશે. પણ અમારું સુચન છે કે તમે આવા કોઈ પણ ફેરફારોને કોપી કરી ને રાખી લો જેથી કાંઈ અનિચ્છનિય બને તો તમારી મહેનત બાતલ ન જાય. ''અન્ય અસરો'': * પૃષ્ઠભૂમિમાં ચાલતાં કામો ધીમાં પડશે કે પછી અટકી જશે. લાલ (મૃત) કડીઓ સામન્ય ઝડપથી અપડેટ ન પણ થાય. તમે એવો કોઈ નવો લેખ બનાવો જે અન્યત્ર જોડાતો હોય તો પહેલાનાં તે પાના પર આ લેખની કડી થોડા વધુ સમય માટે હજુ લાલ જ બતાવે તેમ બને. અમુક લાંબા સમયથી ચાલતી સ્ક્રિપ્ટ અટકાવવી પડશે. * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">We expect the code deployments to happen as any other week.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.</span> જરુર પડે તો આ પરિક્ષણ પાછું પણ ઠેલવામાં આવે. [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org પર જઈ ને તમે સમયપત્રક]] જોઈ શકો છો. જો કોઈ પણ ફેરફાર હશે તો સમયપત્રકમાં જાણ કરવામાં આવશે. '''આ માહિતીને તમારા સમુદાય સાથે વહેંચવા વિનંતી છે.'''</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ૧૮:૨૮, ૧૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> tr7ggj05iai5kwctzb4d17zsq4sznoo 905320 905318 2026-09-15T16:32:56Z Dsvyas 561 /* Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon */ ઉત્તર 905320 wikitext text/x-wiki <!-- -->{{/શીર્ષક}}<!-- --> <!-- મહેરબાની કરી આ લીટી અને તેની ઉપરનું લખાણ હટાવવું નહી --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' ૦૧:૧૫, ૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૫૧, ૧૮ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> ૦૨:૩૧, ૨૦ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ચર્ચા]])</bdi> ૧૬:૪૫, ૧૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ માટે શિષ્યવૃત્તિ અરજીઓ ખુલ્લી == સૌને નમસ્કાર, વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ માટે શિષ્યવૃત્તિ માટેની અરજીઓ હવે શરૂ થઈ ગઈ છે. આ પરિષદ ૪ થી ૬ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ દરમિયાન કોચી, ભારત ખાતે યોજાશે. વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ભારત, દક્ષિણ એશિયા અને અન્ય વિસ્તારોના વિકિમીડિયન્સ, સમુદાય આયોજકો અને યોગદાનકારોને એકત્રિત કરે છે. આ પરિષદ જોડાવા, શીખવા, અનુભવો વહેંચવા અને મુક્ત જ્ઞાન ચળવળને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે સહકાર આપવાનો ઉત્તમ અવસર છે. જો તમે વિકિમીડિયા પ્રોજેક્ટ્સમાં સક્રિય યોગદાનકાર છો અથવા સમુદાય પ્રવૃત્તિઓમાં જોડાયેલા છો, તો તમને સ્કોલરશિપ માટે અરજી કરવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે. વિગતવાર જાહેરાત અહીં ઉપલબ્ધ છે. 🙂 અરજી કરવાની છેલ્લી તારીખ: ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૬ રાત્રે ૧૧:૫૯ (IST) અરજી કડી: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform વધુ માહિતી: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship]] કૃપા કરીને આ જાહેરાત તમારા સમુદાયના અન્ય સભ્યો સાથે પણ શેર કરો. આભાર. વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ આયોજક ટીમ -[[સભ્ય:Gnoeee|Gnoeee]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gnoeee|ચર્ચા]]) ૦૨:૨૮, ૨૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૨:૪૨, ૩ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૦:૧૧, ૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૬:૨૭, ૨૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૩૨, ૧૭ મે ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૨૨:૪૪, ૨૭ મે ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ચર્ચા]])</bdi> ૨૨:૪૧, ૨૩ જૂન ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૧૮:૫૯, ૨૫ જૂન ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == અમને આનંદ છે કે WikiConference India 2026 માટે સ્વ-ભંડોળ નોંધણી (Self-Funded Registration) અને પ્રસ્તાવ આમંત્રણ (Call for Submissions) હવે શરૂ થઈ ગયા છે == પ્રિય સમુદાય સભ્યો, અમને આનંદ છે કે WikiConference India 2026 માટે '''સ્વ-ભંડોળ નોંધણી (Self-Funded Registration)''' અને '''પ્રસ્તાવ આમંત્રણ (Call for Submissions)''' હવે શરૂ થઈ ગયા છે. WikiConference India 2026 નું આયોજન 4 થી 6 સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન કેરળના કોચીમાં થશે. આ પરિષદમાં ભારત અને દક્ષિણ એશિયાના વિવિધ વિસ્તારોમાંથી વિકિમીડિયન, સમુદાય નેતાઓ, ડેવલપર, સંશોધકો અને મુક્ત જ્ઞાનમાં રસ ધરાવતા લોકો એકત્રિત થશે, જેથી તેઓ પરસ્પર જોડાઈ શકે, સહકાર આપી શકે અને પોતાના અનુભવ વહેંચી શકે. આ વર્ષની પરિષદની મુખ્ય થીમ છે: '''“જ્ઞાન કોમન્સનું પુનઃકલ્પન: વિકસતા વિકિમીડિયા પરિતંત્રમાં સમુદાય નેતૃત્વ”''' કૃત્રિમ બુદ્ધિ (AI) ના વધતા પ્રભાવ અને જ્ઞાન નિર્માણની નવી પદ્ધતિઓ જેવા ઝડપી ટેક્નોલોજીકલ પરિવર્તનો વચ્ચે, આ પરિષદ સમુદાય નેતૃત્વ, જ્ઞાન સમાનતા, પ્રાદેશિક ભાષાઓ, મુક્ત જ્ઞાન અને ભારત તથા દક્ષિણ એશિયામાં વિકિમીડિયાના ભવિષ્ય અંગે ચર્ચા કરવા માટે એક મંચ પૂરું પાડશે. === સ્વ-ભંડોળ નોંધણી === સ્વ-ભંડોળ નોંધણી માટેની અરજી હવે Pretix પર ખુલ્લી છે. '''નોંધણી ફોર્મ:''' <nowiki>https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/</nowiki> '''વિગતો અને પાત્રતા:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration</nowiki> === પ્રસ્તાવ આમંત્રણ === પ્રસ્તાવ આમંત્રણ હવે Eventyay પર ખુલ્લું છે. અમે વર્કશોપ, ચર્ચા સત્રો, પેનલ ચર્ચાઓ, પરસ્પર ક્રિયાત્મક સત્રો, લાઇટનિંગ ટોક્સ અને પોસ્ટર પ્રસ્તુતિઓ માટે પ્રસ્તાવો આમંત્રિત કરીએ છીએ. તમે અનુભવી યોગદાનકર્તા હો કે નવા સમુદાય સભ્ય, તમારા વિચારો, અનુભવો અને શીખણો પરિષદના કાર્યક્રમને વધુ સમૃદ્ધ બનાવી શકે છે અને આંદોલનની મહત્વપૂર્ણ ચર્ચાઓમાં યોગદાન આપી શકે છે. '''વિગતો અને માર્ગદર્શિકા:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions</nowiki> '''પ્રસ્તાવ મોકલવાની છેલ્લી તારીખ:''' 15 જુલાઈ 2026 WikiConference India 2026 વિશેની સંપૂર્ણ માહિતી, જેમાં ભાગીદારીની વિગતો, મહત્વપૂર્ણ તારીખો, પરિષદના અપડેટ્સ અને પ્રસ્તાવ સંબંધિત માર્ગદર્શિકાઓ સામેલ છે, તે માટે કૃપા કરીને સત્તાવાર જાહેરાત જુઓ. '''વિસ્તૃત જાહેરાત:''' <nowiki>https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/</nowiki> અમે તમામ સમુદાય સભ્યોને નોંધણી કરવા, પોતાના પ્રસ્તાવો મોકલવા અને આ જાહેરાતને પોતાના સમુદાય અને નેટવર્કમાં શેર કરવા વિનંતી કરીએ છીએ. સાદર, '''WikiConference India 2026 આયોજન ટીમ''' [[સભ્ય:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Amrit Sufi|ચર્ચા]]) ૧૫:૪૩, ૩૦ જૂન ૨૦૨૬ (IST) == Reminder: WikiConference India 2026 – Deadline on 15 July 2026 == Dear Community Members, This is a friendly reminder that the deadline for '''Self-funded Registration''' and the '''Call for Submissions''' for '''WikiConference India 2026''' is '''15 July 2026'''. === Self-funded Registration === https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ === Call for Submissions === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions We invite proposals for workshops, discussions, panel sessions, interactive sessions, lightning talks, and poster presentations. === For more information === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 We encourage everyone to register, submit proposals, and share this reminder within your communities. Regards, '''WikiConference India 2026 Organizing Team''' [[સભ્ય:Gauri Guptaa|Gauri Guptaa]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gauri Guptaa|ચર્ચા]]) ૧૯:૨૯, ૭ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ૧૭:૫૪, ૨૪ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' <nowiki>~~~~</nowiki> [[સભ્ય:Shadabgdg|Shadabgdg]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Shadabgdg|ચર્ચા]]) ૨૧:૩૧, ૨૫ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) == Community Tech Task Force: Technical needs assessment for Indic communities == ''Please feel free to translate it into your language.'' </br> </br> Hello everyone, </br> </br> We hope you're doing well! </br> </br> The [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_MediaWiki_Developers_User_Group Indic_MediaWiki_Developers_User_Group] (IMDUG) is reaching out to Wikimedia communities across India to strengthen collaboration and better understand the technical needs of different language communities. Last year, we piloted [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_Community_Task_Force_2025 Indic_Community_Task_Force_2025] initiative by engaging with two language communities to understand their technical challenges and identify opportunities for collaboration. Based on our learnings, experience, and the valuable insights we received, we are expanding the initiative this year to reach all Indic communities. Our goal is to reach every community and understand where technical support is most needed. === What are we looking for? === We invite your community to nominate one or two points of contact and share: *The name of your Wikimedia community. *A primary and alternate community contact. *Telegram usernames of the nominated contacts. *A brief overview of your community's technical challenges, needs, or priorities. </br> This could include areas such as: *Editing or patrolling workflows that could be improved. *Gadgets, tools, or bots that your community needs. *Template or interface-related challenges. *Technical barriers faced by contributors. *Any other broad technical priorities for your community. === How to participate === Please fill out the community response [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] by '''18th August'''. If your community prefers, you are also welcome to reply directly on this message. === What happens next? === The information collected will help us: *Build a network of community contacts for future technical collaboration. *Understand and prioritize the technical needs of Indic Wikimedia communities. *Plan focused technical support and community engagement activities. *Connect communities with developers and relevant technical initiatives where appropriate. </br> Please note that while we will carefully review every submission, our ability to provide support will depend on the complexity of the request, available expertise within the User Group, volunteer bandwidth, and available resources. Although we may not be able to address every request immediately, we will make every effort to prioritize and support as many community needs as possible, and where appropriate, connect communities with the relevant developers or technical channels. We look forward to working more closely with your community! </br> '''Best wishes,''' </br> [[User:Kalli navya|Navya sri Kalli]] </br> ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' == Invitation to pre-conference activities for WikiConference India 2026 == Dear Wikimedia contributors, As the Wikiconference India 2026 draws nearer, the excitement is soaring as well! We are sending this message to inform you that two pre-conference activities are being held as a part of this meetup. The Wiki Loves Villages campaign 2026 starts on 15th August 2026, so get ready to contribute! This initiative aims to expand and enhance content and media about villages across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. Campaign Focus: A. Expand Wikipedia articles about Villages in India in multiple languages B. Improve content quality with citations, images, and comprehensive information C. Populate Wikimedia Commons with freely licensed media about a village D. Enrich Wikidata with structured information about Village-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026](https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026)) on your preferred Wikimedia project. Another way to contribute to a pre-conference activity is the innovative Wiki Loves Medicinal Plants 2026- it is a photography campaign hosted by WikiConference India 2026. The activity already started on 1st August and ends on 31st August 2026, so gear up to document local medicinal knowledge and fill the knowledge gaps. This initiative aims to expand and enhance freely licensed images and other media of medicinal plants in and around our surroundings. Campaign Focus: A. Add freely licensed images of medicinal plants. B. Improve description of existing medicinal plants. C. Improve depictions of images. D. Improve wikidata items. We invite you to contribute by adding new photos, videos or enhancing existing ones. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. To know more about how to contribute, rules, and tips head to the Meta page to find information ([https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants](https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants)) on your preferred Wikimedia project. Best regards,<br>WikiConference India 2026 pre-conference organizing team -- [[સભ્ય:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Kuldeepburjbhalaike|ચર્ચા]]) ૧૭:૨૫, ૧૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST) == “વૃત્તિ (સ્વામિનારાયણ પરંપરા)” વિષય ઉપર લેખ બનાવવા અંગે સૂચન == નમસ્કાર, ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર '''“વૃત્તિ (સ્વામિનારાયણ પરંપરા)”''' નામે એક સ્વતંત્ર લેખ બનાવવાનો મને વિચાર છે. “વૃત્તિ” શબ્દનો સામાન્ય ગુજરાતી અને સંસ્કૃતમાં વ્યાપક અર્થ છે, પરંતુ સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયના ગુજરાતી ધાર્મિક સાહિત્યમાં, ખાસ કરીને '''વચનામૃત''' અને '''સ્વામીની વાતો'''માં, તેનો ખૂબ વિશિષ્ટ અને વારંવાર ઉપયોગ થયો છે. આ ગ્રંથોમાં “વૃત્તિ”નો ઉપયોગ માત્ર “વિચાર”ના અર્થમાં નથી થતો, પરંતુ મન અને ઇન્દ્રિયોની દિશા અથવા પ્રવૃત્તિ તરીકે થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, વૃત્તિ વિષયોમાં ફેલાય છે, વિષયમાંથી પાછી વળે છે, ભગવાનના સ્વરૂપમાં જોડાય છે, અખંડ રહે છે વગેરે પ્રકારના પ્રયોગો જોવા મળે છે. પ્રસ્તાવિત લેખમાં નીચેના વિષયોનો સમાવેશ કરવાનો વિચાર છે: “વૃત્તિ” શબ્દનો સામાન્ય શબ્દકોશીય અર્થ વચનામૃતમાં “વૃત્તિ”નો ઉપયોગ “અખંડ વૃત્તિ”ની સંકલ્પના વિષયોમાં ફેલાતી અને ભગવાનમાં એકત્ર થતી વૃત્તિ અંતર્દૃષ્ટિ, અનુલોમ અને પ્રતિલોમ સાથેનો સંબંધ વૃત્તિ અને વાસના વચ્ચેનો સંબંધ સ્વામીની વાતોમાં વૃત્તિનો વ્યવહારુ સાધનાત્મક ઉપયોગ વૃત્તિ અને “ચેતના” વચ્ચેનો અર્થભેદ વૃત્તિને સમજાવવા વચનામૃતમાં આપેલા પાણીના પ્રવાહ, અખંડ સેર વગેરે દૃષ્ટાંતો લેખ માટે મુખ્ય પ્રાથમિક સ્રોત તરીકે '''વચનામૃત''' અને '''સ્વામીની વાતો'''નો ઉપયોગ કરવામાં આવશે જે તમામ સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય ને માનનારા વર્ગો માં માન્ય છે. સાથે ગુજરાતી શબ્દકોશો અને ઉપલબ્ધ સ્વતંત્ર શૈક્ષણિક/દ્વિતીય સ્રોતો પણ ઉમેરવાનો પ્રયત્ન રહેશે, જેથી લેખ વિકિપીડિયાની તટસ્થતા અને નોંધપાત્રતાની નીતિ અનુસાર રહી શકે. “વૃત્તિ” નામે સીધો લેખ બનાવવાને બદલે '''“વૃત્તિ (સ્વામિનારાયણ પરંપરા)”''' નામ વધુ યોગ્ય લાગ્યું છે, કારણ કે “વૃત્તિ” શબ્દના યોગ, સંસ્કૃત અને સામાન્ય ગુજરાતી ભાષામાં પણ અન્ય અર્થો છે. આ વિષય સ્વતંત્ર લેખ તરીકે યોગ્ય છે કે તેને બીજા કોઈ લેખના વિભાગ તરીકે રાખવો વધુ યોગ્ય રહેશે તે અંગે સમુદાયના સભ્યોની સલાહ આવકાર્ય છે. જો સ્વતંત્ર લેખ યોગ્ય લાગે તો તૈયાર કરેલો મુસદ્દો પણ અહીં સમીક્ષા માટે મૂકી શકાય છે. આભાર. <!-- Template:Unsigned --><span class="autosigned" style="font-size:85%;">—&nbsp;આ [[વિકિપીડિયા:સહીઓ|સહી વગરની]] ટીપ્પણી [[User:Hd.gcet|Hd.gcet]] વડે ઉમેરાઇ હતી. ([[User talk:Hd.gcet#top|ચર્ચા]] • [[Special:Contributions/Hd.gcet|યોગદાનો]]) ૧૫:૫૧, ૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)</span> == વિકિપીડિયા અને વિકિસ્ત્રોત વિષયક કાર્યશાળા યોજવા બાબત == ગુજરાતી વિકિપીડિયા અને વિકિસ્ત્રોત પર નવા સભ્યોને જોડવા તેમજ વર્તમાન સભ્યોને વિવિધ પ્રકારના યોગદાન માટે પ્રોત્સાહિત કરવાના હેતુથી '''વિકિપીડિયા અને વિકિસ્રોત વિષયક કાર્યાશાળા''' યોજવા અંગે સમુદાયમાં ચર્ચા કરવા માટે આ પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવે છે. કાર્યશાળામાં મુખ્યત્વે નીચેના વિષયો આવરી શકાય: - ગુજરાતી વિકિપીડિયાનો પરિચય અને તેમાં યોગદાન કરવાની રીત - નવા લેખોનું સર્જન, સંપાદન અને સુધારણા - વિશ્વસનીય સ્રોતો અને સંદર્ભોનો યોગ્ય ઉપયોગ - વિકિપીડિયાની નીતિઓ અને માર્ગદર્શિકાઓનો પરિચય - વિકિસ્રોતનો પરિચય અને તેનો ઉપયોગ - પુસ્તકો/સાહિત્યનું ડિજિટાઇઝેશન, પ્રૂફરીડિંગ અને વિકિસ્રોત પર પ્રકાશન - વિકિસ્રોત અને વિકિપીડિયા વચ્ચેનો સંબંધ તથા બંને પ્રકલ્પોમાં પરસ્પર ઉપયોગી યોગદાન - Wikimedia Commons પરથી મુક્ત છબીઓનો ઉપયોગ અને યોગ્ય રીતે અપલોડ/વર્ગીકરણ - નવા સભ્યો માટે પ્રાયોગિક સંપાદન સત્ર કાર્યશાળાને માત્ર વ્યાખ્યાન પૂરતી મર્યાદિત રાખવાને બદલે hands-on workshop તરીકે યોજવામાં આવે તો નવા સભ્યો પોતે લેખ સંપાદિત કરી શકે અથવા વિકિસ્રોત પર કોઈ પૃષ્ઠનું પ્રૂફરીડિંગ કરી શકે તે રીતે આયોજન કરી શકાય. આ ઉપરાંત, ગુજરાતી ભાષા, સાહિત્ય, ઇતિહાસ, સંસ્કૃતિ અને સ્થાનિક જ્ઞાન સાથે સંકળાયેલા વિદ્યાર્થીઓ, સંશોધકો, શિક્ષકો, સાહિત્યપ્રેમીઓ તથા નવા Wikimedia સભ્યોને ખાસ આમંત્રિત કરી શકાય. સમુદાયના સભ્યોના સૂચનો આમંત્રિત છે આ અંગે સભ્યોના સૂચનો આવકાર્ય છે: 1. શું આવી કાર્યશાળા યોજવી જોઈએ? :ઉ: ચોક્કસ યોજવી જોઈએ, વળી સમયાંતરે યોજતા રહેવું જોઈએ. --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 2. કાર્યશાળાનો મુખ્ય વિષય/કેન્દ્રબિંદુ શું હોવો જોઈએ? :ઉ. આ કાર્યશાળામાં સંભવતઃ વિકિપીડીયા માટે તદ્દન નવા હોય એવા લોકો/વિદ્યાર્થીઓ જોડાવાની સંભાવના વધુ હોવાથી, કેન્દ્રબિંદુ તરીકે વિકિપીડિયા અને અન્ય પ્રકલ્પોની સમજ, વિકિપીડીયામાં શું કરી શકાય છે અને શું નથી કરી શકાતું, વગેરે જેવું પ્રારંભિક જ્ઞાન અને ઉપસ્થિત લોકો જાતે વિકિપીડિયામાં તત્ક્ષણ જોડાઈ શકે તેવી વ્યવસ્થા અને ત્યાર બાદ ઓનલાઇન એડિટિંગ, આટલું હોવું જોઈએ એમ મારું માનવું છે.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 3. માત્ર વિકિપીડિયા, માત્ર વિકિસ્રોત કે બંને પ્રકલ્પોને સાથે રાખવા? :ઉ. અવશ્યપણે બન્ને પ્રકલ્પોને સાથે રાખી ને જ કાર્યશાળા કરીએ તો સારું.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 4. કાર્યશાળા ઑનલાઇન, ઑફલાઇન કે હાઇબ્રિડ સ્વરૂપે યોજવી? :ઉ. ઉપલબ્ધ સુવિધાના આધારે નક્કી કરી શકીએ, પરંતુ શક્ય હોય ત્યાં સુધી ઑફલાઇન રાખવી, જેથી લોકો સદેહે પ્રત્યક્ષ હાજર રહી શકે અને એક જ સ્થળે ઉપસ્થિત હોવાથી તેમનું ધ્યાન આપણે આપતા હોઈએ તે વિગતો પર વધુ હોય. જો સુવિધા હોય તો એને હાઇબ્રિડ સ્વરુપે યોજી શકીએ. --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 5. સંભવિત સ્થળ અને સમય અંગે સૂચનો. :ઉ. {{ping|Gazal world}}ના પ્રારંભિક પ્રસ્તાવ અનુસાર અમદાવાદ ખાતે ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રાંગણમાં આ કાર્યશાળા યોજાય એવી ઑફલાઇન ચર્ચા થઈ હતી તેને વળગી રહીએ. એ સિવાયના કોઈ વિકલ્પો પણ હોય તો એની પણ મુલવણી કરી શકાય --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 6. કાર્યશાળામાં કયા અન્ય વિષયોનો સમાવેશ કરવો જોઈએ? :ઉ. ભાર તો આપણે પ્રારંભિક યોગદાનોને જ આપીએ, પરંતુ એ ઉપરાંત વિકિપીડિયા પર સમયાંતરે યોજાતી સ્પર્ધાઓ, જેવીકે વિકિપીડિયા એશિયન મન્થ, વિકિ લવ્સ અર્થ/ફુડ/બર્ડ્સ/સાયન્સ, ફેમિનિઝમ એન્ડ ફોકલોર, વગેરે જેવી સ્પર્ધાઓને પણ આવરી શકીએ--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 7. કાર્યશાળાના આયોજન, તાલીમ અને માર્ગદર્શન માટે કોણ-કોણ સભ્યો સહયોગ આપી શકે? :ઉ. હું બધી જ રીતે સહયોગી થવા તૈયાર છું--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} સભ્યોના સૂચનોના આધારે કાર્યશાળાનું સ્વરૂપ, વિષયવસ્તુ અને આયોજન અંગે આગળની ચર્ચા કરી શકાય. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૧૪:૦૨, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) ===સમર્થન=== <!--{{સમર્થન}} ઢાંચો ઉમેરી ને સમર્થન જાહેર કરી શકો છો, વધારાની ટિપ્પણી કરવાની છૂટ છે.--> # {{સમર્થન}} વિકિપીડિયા અને વિકિસ્રોત – બંને પ્રકલ્પોનો સમાવેશ કરતી ઓફલાઇન કાર્યશાળા... [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૧૪:૦૬, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) # {{સમર્થન}} અને આયોજક તરીકે સહભાગી બની ઘટતી મદદ કરવા તત્પર. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૧૮, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) # {{સમર્થન}} આયોજનમાં સહભાગી બની ઘટતી મદદ કરવા તત્પર. --[[સભ્ય:Aniket|અ ને કાંઈ નહી અ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૫:૪૦, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) #{{સમર્થન}} આવા પ્રકલ્પની જરૂરિયાત છે.—[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૭:૦૦, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) #{{સમર્થન}} આયોજન ખૂબ જરૂરી છે,--[[સભ્ય:સતિષચંદ્ર|સતિષચંદ્ર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:સતિષચંદ્ર|ચર્ચા]]) ૧૮:૫૨, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) # {{સમર્થન}} --[[સભ્ય:Meghdhanu|Meghdhanu]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Meghdhanu|ચર્ચા]]) ૧૯:૩૧, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) #{{સમર્થન}} તાલીમ કાર્યશાળા વગેરેમાં પણ જે કંઈ મદદ કરી શકાય એમ હોય તે હું કરીશ. બધા પ્રકલ્પ માટે સંયુક્ત જ રાખશો. ઓફલાઇન આયોજન. સભ્યો પ્રકલ્પોમાં યોગદાન આપતા શીખી શકે તેના પર ભાર આપવો. [[સભ્ય:Nizil Shah|Nizil Shah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nizil Shah|ચર્ચા]]) ૨૦:૧૫, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) #{{સમર્થન}} --[[સભ્ય:Gazal world|Gazal world]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gazal world|ચર્ચા]]) ૨૨:૧૪, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) #{{સમર્થન}} -- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] ^{[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]} ૧૯:૦૫, ૧૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) ===વિરોધ=== <!--{{વિરુદ્ધ}} ઢાંચો ઉમેરી ને વિરોધ દર્શાવી શકો છો, એ માટે શક્ય હોય તો કારણ આપશો.--> # # ===તટસ્થ=== <!--{{તટસ્થ}} ઢાંચો ઉમેરી ને તમારો મત આપી શકો છો, એ માટે શક્ય હોય તો કારણ આપશો.--> # # == Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|આ સંદેશો અન્ય ભાષામાં વાંચો]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] <span class="mw-translate-fuzzy">[[foundation:|વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશન]] તેના પ્રાથમિક અને સહાયક ડેટા સેન્ટરની અદલાબદલીનું પરિક્ષણ કરવા જઈ રહ્યું છે.</span> આમ કરવાથી એ વાતની ખાતરી થશે કે આપત્તિના સમયે પણ વિકિપીડિયા અને અન્ય વિકિમીડિયા જાળસ્થળો (સાઇટો) ઉપલબ્ધ હોય. તમામ ટ્રાફિક '''{{#time:j xg|2026-09-23|gu}}''' પર સ્વિચ થશે. ભારતીય સમય મુજબ 20:30 કલાકે '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' પરિક્ષણની શરુઆત થશે. દુર્ભાગ્યવશ, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]]ની અમુક મર્યાદાઓને કારણે આ પરિક્ષણના સમય દરમ્યાન બધું જ સંપાદન કાર્ય અટકાવવું પડે તેમ છે. ખલેલ બદલ અમે દિલગીર છીએ અને ભવિષ્યમાં આવી ખલેલ ઓછામાં ઓછી પડે તે દિશામાં અમે કાર્યરત છીએ. પરિક્ષણ શરુ થવાની ૩૦ મિનિટ પહેલાથી બધાં જ વિકિ સંસ્કરણોમાં બેનર મૂકવામાં આવશે. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This banner will remain visible until the end of the operation.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.</span> '''ટૂંકા સમયગાળા માટે તમે બધાં જ વિકિપીડિયા સંસ્કરણો ફક્ત વાંચી શકશો, તેમાં ફેરફાર નહિ કરી શકો.''' * {{#time:l j xg Y|2026-09-23|gu}} ના રોજ, તમે લગભગ એક કલાક કે તેથી વધુ સમય સુધી વિકિપીડિયામાં કોઈ ફેરફાર કરી શકશો નહીં. * જો આ સમયગાળામાં તમે કોઈ સંપાદન કરવાનો અને તે ફેરફારો સાચવવાનો પ્રયત્ન કરશો તો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળશે. અમે આશા રાખીએ છીએ કે આ પરિક્ષણ દરમ્યાન કોઈ પણ સંપાદન ખોવાશે નહિ પરંતુ એ વાતની બાંહેધરી આપી શકાય એમ નથી. જો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળે તો બધું જ પૂર્વવત થાય ત્યાં સુધી રાહ જોશો. પછી તમે કરેલા ફેરફારો સાચવી શકાશે. પણ અમારું સુચન છે કે તમે આવા કોઈ પણ ફેરફારોને કોપી કરી ને રાખી લો જેથી કાંઈ અનિચ્છનિય બને તો તમારી મહેનત બાતલ ન જાય. ''અન્ય અસરો'': * પૃષ્ઠભૂમિમાં ચાલતાં કામો ધીમાં પડશે કે પછી અટકી જશે. લાલ (મૃત) કડીઓ સામન્ય ઝડપથી અપડેટ ન પણ થાય. તમે એવો કોઈ નવો લેખ બનાવો જે અન્યત્ર જોડાતો હોય તો પહેલાનાં તે પાના પર આ લેખની કડી થોડા વધુ સમય માટે હજુ લાલ જ બતાવે તેમ બને. અમુક લાંબા સમયથી ચાલતી સ્ક્રિપ્ટ અટકાવવી પડશે. * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">We expect the code deployments to happen as any other week.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.</span> જરુર પડે તો આ પરિક્ષણ પાછું પણ ઠેલવામાં આવે. [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org પર જઈ ને તમે સમયપત્રક]] જોઈ શકો છો. જો કોઈ પણ ફેરફાર હશે તો સમયપત્રકમાં જાણ કરવામાં આવશે. '''આ માહિતીને તમારા સમુદાય સાથે વહેંચવા વિનંતી છે.'''</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ૧૮:૨૮, ૧૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> :{{ping|Trizek (WMF)}}, Looks like the UTC to IST conversion has a slight error, 14:00 UTC should be 19:30 IST (as IST is 5 hours 30 min ahead of UTC) and not 20:30. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૨:૦૨, ૧૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) 4ohgvn748wwh2l08bbtt364cqmv9sgc 905321 905320 2026-09-15T16:41:00Z Trizek (WMF) 30469 /* Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon */ ઉત્તર 905321 wikitext text/x-wiki <!-- -->{{/શીર્ષક}}<!-- --> <!-- મહેરબાની કરી આ લીટી અને તેની ઉપરનું લખાણ હટાવવું નહી --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' ૦૧:૧૫, ૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૫૧, ૧૮ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> ૦૨:૩૧, ૨૦ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ચર્ચા]])</bdi> ૧૬:૪૫, ૧૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ માટે શિષ્યવૃત્તિ અરજીઓ ખુલ્લી == સૌને નમસ્કાર, વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ માટે શિષ્યવૃત્તિ માટેની અરજીઓ હવે શરૂ થઈ ગઈ છે. આ પરિષદ ૪ થી ૬ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ દરમિયાન કોચી, ભારત ખાતે યોજાશે. વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ભારત, દક્ષિણ એશિયા અને અન્ય વિસ્તારોના વિકિમીડિયન્સ, સમુદાય આયોજકો અને યોગદાનકારોને એકત્રિત કરે છે. આ પરિષદ જોડાવા, શીખવા, અનુભવો વહેંચવા અને મુક્ત જ્ઞાન ચળવળને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે સહકાર આપવાનો ઉત્તમ અવસર છે. જો તમે વિકિમીડિયા પ્રોજેક્ટ્સમાં સક્રિય યોગદાનકાર છો અથવા સમુદાય પ્રવૃત્તિઓમાં જોડાયેલા છો, તો તમને સ્કોલરશિપ માટે અરજી કરવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે. વિગતવાર જાહેરાત અહીં ઉપલબ્ધ છે. 🙂 અરજી કરવાની છેલ્લી તારીખ: ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૬ રાત્રે ૧૧:૫૯ (IST) અરજી કડી: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform વધુ માહિતી: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship]] કૃપા કરીને આ જાહેરાત તમારા સમુદાયના અન્ય સભ્યો સાથે પણ શેર કરો. આભાર. વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ આયોજક ટીમ -[[સભ્ય:Gnoeee|Gnoeee]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gnoeee|ચર્ચા]]) ૦૨:૨૮, ૨૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૨:૪૨, ૩ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૦:૧૧, ૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૬:૨૭, ૨૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૩૨, ૧૭ મે ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૨૨:૪૪, ૨૭ મે ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ચર્ચા]])</bdi> ૨૨:૪૧, ૨૩ જૂન ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૧૮:૫૯, ૨૫ જૂન ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == અમને આનંદ છે કે WikiConference India 2026 માટે સ્વ-ભંડોળ નોંધણી (Self-Funded Registration) અને પ્રસ્તાવ આમંત્રણ (Call for Submissions) હવે શરૂ થઈ ગયા છે == પ્રિય સમુદાય સભ્યો, અમને આનંદ છે કે WikiConference India 2026 માટે '''સ્વ-ભંડોળ નોંધણી (Self-Funded Registration)''' અને '''પ્રસ્તાવ આમંત્રણ (Call for Submissions)''' હવે શરૂ થઈ ગયા છે. WikiConference India 2026 નું આયોજન 4 થી 6 સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન કેરળના કોચીમાં થશે. આ પરિષદમાં ભારત અને દક્ષિણ એશિયાના વિવિધ વિસ્તારોમાંથી વિકિમીડિયન, સમુદાય નેતાઓ, ડેવલપર, સંશોધકો અને મુક્ત જ્ઞાનમાં રસ ધરાવતા લોકો એકત્રિત થશે, જેથી તેઓ પરસ્પર જોડાઈ શકે, સહકાર આપી શકે અને પોતાના અનુભવ વહેંચી શકે. આ વર્ષની પરિષદની મુખ્ય થીમ છે: '''“જ્ઞાન કોમન્સનું પુનઃકલ્પન: વિકસતા વિકિમીડિયા પરિતંત્રમાં સમુદાય નેતૃત્વ”''' કૃત્રિમ બુદ્ધિ (AI) ના વધતા પ્રભાવ અને જ્ઞાન નિર્માણની નવી પદ્ધતિઓ જેવા ઝડપી ટેક્નોલોજીકલ પરિવર્તનો વચ્ચે, આ પરિષદ સમુદાય નેતૃત્વ, જ્ઞાન સમાનતા, પ્રાદેશિક ભાષાઓ, મુક્ત જ્ઞાન અને ભારત તથા દક્ષિણ એશિયામાં વિકિમીડિયાના ભવિષ્ય અંગે ચર્ચા કરવા માટે એક મંચ પૂરું પાડશે. === સ્વ-ભંડોળ નોંધણી === સ્વ-ભંડોળ નોંધણી માટેની અરજી હવે Pretix પર ખુલ્લી છે. '''નોંધણી ફોર્મ:''' <nowiki>https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/</nowiki> '''વિગતો અને પાત્રતા:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration</nowiki> === પ્રસ્તાવ આમંત્રણ === પ્રસ્તાવ આમંત્રણ હવે Eventyay પર ખુલ્લું છે. અમે વર્કશોપ, ચર્ચા સત્રો, પેનલ ચર્ચાઓ, પરસ્પર ક્રિયાત્મક સત્રો, લાઇટનિંગ ટોક્સ અને પોસ્ટર પ્રસ્તુતિઓ માટે પ્રસ્તાવો આમંત્રિત કરીએ છીએ. તમે અનુભવી યોગદાનકર્તા હો કે નવા સમુદાય સભ્ય, તમારા વિચારો, અનુભવો અને શીખણો પરિષદના કાર્યક્રમને વધુ સમૃદ્ધ બનાવી શકે છે અને આંદોલનની મહત્વપૂર્ણ ચર્ચાઓમાં યોગદાન આપી શકે છે. '''વિગતો અને માર્ગદર્શિકા:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions</nowiki> '''પ્રસ્તાવ મોકલવાની છેલ્લી તારીખ:''' 15 જુલાઈ 2026 WikiConference India 2026 વિશેની સંપૂર્ણ માહિતી, જેમાં ભાગીદારીની વિગતો, મહત્વપૂર્ણ તારીખો, પરિષદના અપડેટ્સ અને પ્રસ્તાવ સંબંધિત માર્ગદર્શિકાઓ સામેલ છે, તે માટે કૃપા કરીને સત્તાવાર જાહેરાત જુઓ. '''વિસ્તૃત જાહેરાત:''' <nowiki>https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/</nowiki> અમે તમામ સમુદાય સભ્યોને નોંધણી કરવા, પોતાના પ્રસ્તાવો મોકલવા અને આ જાહેરાતને પોતાના સમુદાય અને નેટવર્કમાં શેર કરવા વિનંતી કરીએ છીએ. સાદર, '''WikiConference India 2026 આયોજન ટીમ''' [[સભ્ય:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Amrit Sufi|ચર્ચા]]) ૧૫:૪૩, ૩૦ જૂન ૨૦૨૬ (IST) == Reminder: WikiConference India 2026 – Deadline on 15 July 2026 == Dear Community Members, This is a friendly reminder that the deadline for '''Self-funded Registration''' and the '''Call for Submissions''' for '''WikiConference India 2026''' is '''15 July 2026'''. === Self-funded Registration === https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ === Call for Submissions === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions We invite proposals for workshops, discussions, panel sessions, interactive sessions, lightning talks, and poster presentations. === For more information === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 We encourage everyone to register, submit proposals, and share this reminder within your communities. Regards, '''WikiConference India 2026 Organizing Team''' [[સભ્ય:Gauri Guptaa|Gauri Guptaa]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gauri Guptaa|ચર્ચા]]) ૧૯:૨૯, ૭ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ૧૭:૫૪, ૨૪ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' <nowiki>~~~~</nowiki> [[સભ્ય:Shadabgdg|Shadabgdg]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Shadabgdg|ચર્ચા]]) ૨૧:૩૧, ૨૫ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) == Community Tech Task Force: Technical needs assessment for Indic communities == ''Please feel free to translate it into your language.'' </br> </br> Hello everyone, </br> </br> We hope you're doing well! </br> </br> The [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_MediaWiki_Developers_User_Group Indic_MediaWiki_Developers_User_Group] (IMDUG) is reaching out to Wikimedia communities across India to strengthen collaboration and better understand the technical needs of different language communities. Last year, we piloted [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_Community_Task_Force_2025 Indic_Community_Task_Force_2025] initiative by engaging with two language communities to understand their technical challenges and identify opportunities for collaboration. Based on our learnings, experience, and the valuable insights we received, we are expanding the initiative this year to reach all Indic communities. Our goal is to reach every community and understand where technical support is most needed. === What are we looking for? === We invite your community to nominate one or two points of contact and share: *The name of your Wikimedia community. *A primary and alternate community contact. *Telegram usernames of the nominated contacts. *A brief overview of your community's technical challenges, needs, or priorities. </br> This could include areas such as: *Editing or patrolling workflows that could be improved. *Gadgets, tools, or bots that your community needs. *Template or interface-related challenges. *Technical barriers faced by contributors. *Any other broad technical priorities for your community. === How to participate === Please fill out the community response [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] by '''18th August'''. If your community prefers, you are also welcome to reply directly on this message. === What happens next? === The information collected will help us: *Build a network of community contacts for future technical collaboration. *Understand and prioritize the technical needs of Indic Wikimedia communities. *Plan focused technical support and community engagement activities. *Connect communities with developers and relevant technical initiatives where appropriate. </br> Please note that while we will carefully review every submission, our ability to provide support will depend on the complexity of the request, available expertise within the User Group, volunteer bandwidth, and available resources. Although we may not be able to address every request immediately, we will make every effort to prioritize and support as many community needs as possible, and where appropriate, connect communities with the relevant developers or technical channels. We look forward to working more closely with your community! </br> '''Best wishes,''' </br> [[User:Kalli navya|Navya sri Kalli]] </br> ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' == Invitation to pre-conference activities for WikiConference India 2026 == Dear Wikimedia contributors, As the Wikiconference India 2026 draws nearer, the excitement is soaring as well! We are sending this message to inform you that two pre-conference activities are being held as a part of this meetup. The Wiki Loves Villages campaign 2026 starts on 15th August 2026, so get ready to contribute! This initiative aims to expand and enhance content and media about villages across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. Campaign Focus: A. Expand Wikipedia articles about Villages in India in multiple languages B. Improve content quality with citations, images, and comprehensive information C. Populate Wikimedia Commons with freely licensed media about a village D. Enrich Wikidata with structured information about Village-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026](https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026)) on your preferred Wikimedia project. Another way to contribute to a pre-conference activity is the innovative Wiki Loves Medicinal Plants 2026- it is a photography campaign hosted by WikiConference India 2026. The activity already started on 1st August and ends on 31st August 2026, so gear up to document local medicinal knowledge and fill the knowledge gaps. This initiative aims to expand and enhance freely licensed images and other media of medicinal plants in and around our surroundings. Campaign Focus: A. Add freely licensed images of medicinal plants. B. Improve description of existing medicinal plants. C. Improve depictions of images. D. Improve wikidata items. We invite you to contribute by adding new photos, videos or enhancing existing ones. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. To know more about how to contribute, rules, and tips head to the Meta page to find information ([https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants](https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants)) on your preferred Wikimedia project. Best regards,<br>WikiConference India 2026 pre-conference organizing team -- [[સભ્ય:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Kuldeepburjbhalaike|ચર્ચા]]) ૧૭:૨૫, ૧૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST) == “વૃત્તિ (સ્વામિનારાયણ પરંપરા)” વિષય ઉપર લેખ બનાવવા અંગે સૂચન == નમસ્કાર, ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર '''“વૃત્તિ (સ્વામિનારાયણ પરંપરા)”''' નામે એક સ્વતંત્ર લેખ બનાવવાનો મને વિચાર છે. “વૃત્તિ” શબ્દનો સામાન્ય ગુજરાતી અને સંસ્કૃતમાં વ્યાપક અર્થ છે, પરંતુ સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયના ગુજરાતી ધાર્મિક સાહિત્યમાં, ખાસ કરીને '''વચનામૃત''' અને '''સ્વામીની વાતો'''માં, તેનો ખૂબ વિશિષ્ટ અને વારંવાર ઉપયોગ થયો છે. આ ગ્રંથોમાં “વૃત્તિ”નો ઉપયોગ માત્ર “વિચાર”ના અર્થમાં નથી થતો, પરંતુ મન અને ઇન્દ્રિયોની દિશા અથવા પ્રવૃત્તિ તરીકે થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, વૃત્તિ વિષયોમાં ફેલાય છે, વિષયમાંથી પાછી વળે છે, ભગવાનના સ્વરૂપમાં જોડાય છે, અખંડ રહે છે વગેરે પ્રકારના પ્રયોગો જોવા મળે છે. પ્રસ્તાવિત લેખમાં નીચેના વિષયોનો સમાવેશ કરવાનો વિચાર છે: “વૃત્તિ” શબ્દનો સામાન્ય શબ્દકોશીય અર્થ વચનામૃતમાં “વૃત્તિ”નો ઉપયોગ “અખંડ વૃત્તિ”ની સંકલ્પના વિષયોમાં ફેલાતી અને ભગવાનમાં એકત્ર થતી વૃત્તિ અંતર્દૃષ્ટિ, અનુલોમ અને પ્રતિલોમ સાથેનો સંબંધ વૃત્તિ અને વાસના વચ્ચેનો સંબંધ સ્વામીની વાતોમાં વૃત્તિનો વ્યવહારુ સાધનાત્મક ઉપયોગ વૃત્તિ અને “ચેતના” વચ્ચેનો અર્થભેદ વૃત્તિને સમજાવવા વચનામૃતમાં આપેલા પાણીના પ્રવાહ, અખંડ સેર વગેરે દૃષ્ટાંતો લેખ માટે મુખ્ય પ્રાથમિક સ્રોત તરીકે '''વચનામૃત''' અને '''સ્વામીની વાતો'''નો ઉપયોગ કરવામાં આવશે જે તમામ સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય ને માનનારા વર્ગો માં માન્ય છે. સાથે ગુજરાતી શબ્દકોશો અને ઉપલબ્ધ સ્વતંત્ર શૈક્ષણિક/દ્વિતીય સ્રોતો પણ ઉમેરવાનો પ્રયત્ન રહેશે, જેથી લેખ વિકિપીડિયાની તટસ્થતા અને નોંધપાત્રતાની નીતિ અનુસાર રહી શકે. “વૃત્તિ” નામે સીધો લેખ બનાવવાને બદલે '''“વૃત્તિ (સ્વામિનારાયણ પરંપરા)”''' નામ વધુ યોગ્ય લાગ્યું છે, કારણ કે “વૃત્તિ” શબ્દના યોગ, સંસ્કૃત અને સામાન્ય ગુજરાતી ભાષામાં પણ અન્ય અર્થો છે. આ વિષય સ્વતંત્ર લેખ તરીકે યોગ્ય છે કે તેને બીજા કોઈ લેખના વિભાગ તરીકે રાખવો વધુ યોગ્ય રહેશે તે અંગે સમુદાયના સભ્યોની સલાહ આવકાર્ય છે. જો સ્વતંત્ર લેખ યોગ્ય લાગે તો તૈયાર કરેલો મુસદ્દો પણ અહીં સમીક્ષા માટે મૂકી શકાય છે. આભાર. <!-- Template:Unsigned --><span class="autosigned" style="font-size:85%;">—&nbsp;આ [[વિકિપીડિયા:સહીઓ|સહી વગરની]] ટીપ્પણી [[User:Hd.gcet|Hd.gcet]] વડે ઉમેરાઇ હતી. ([[User talk:Hd.gcet#top|ચર્ચા]] • [[Special:Contributions/Hd.gcet|યોગદાનો]]) ૧૫:૫૧, ૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)</span> == વિકિપીડિયા અને વિકિસ્ત્રોત વિષયક કાર્યશાળા યોજવા બાબત == ગુજરાતી વિકિપીડિયા અને વિકિસ્ત્રોત પર નવા સભ્યોને જોડવા તેમજ વર્તમાન સભ્યોને વિવિધ પ્રકારના યોગદાન માટે પ્રોત્સાહિત કરવાના હેતુથી '''વિકિપીડિયા અને વિકિસ્રોત વિષયક કાર્યાશાળા''' યોજવા અંગે સમુદાયમાં ચર્ચા કરવા માટે આ પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવે છે. કાર્યશાળામાં મુખ્યત્વે નીચેના વિષયો આવરી શકાય: - ગુજરાતી વિકિપીડિયાનો પરિચય અને તેમાં યોગદાન કરવાની રીત - નવા લેખોનું સર્જન, સંપાદન અને સુધારણા - વિશ્વસનીય સ્રોતો અને સંદર્ભોનો યોગ્ય ઉપયોગ - વિકિપીડિયાની નીતિઓ અને માર્ગદર્શિકાઓનો પરિચય - વિકિસ્રોતનો પરિચય અને તેનો ઉપયોગ - પુસ્તકો/સાહિત્યનું ડિજિટાઇઝેશન, પ્રૂફરીડિંગ અને વિકિસ્રોત પર પ્રકાશન - વિકિસ્રોત અને વિકિપીડિયા વચ્ચેનો સંબંધ તથા બંને પ્રકલ્પોમાં પરસ્પર ઉપયોગી યોગદાન - Wikimedia Commons પરથી મુક્ત છબીઓનો ઉપયોગ અને યોગ્ય રીતે અપલોડ/વર્ગીકરણ - નવા સભ્યો માટે પ્રાયોગિક સંપાદન સત્ર કાર્યશાળાને માત્ર વ્યાખ્યાન પૂરતી મર્યાદિત રાખવાને બદલે hands-on workshop તરીકે યોજવામાં આવે તો નવા સભ્યો પોતે લેખ સંપાદિત કરી શકે અથવા વિકિસ્રોત પર કોઈ પૃષ્ઠનું પ્રૂફરીડિંગ કરી શકે તે રીતે આયોજન કરી શકાય. આ ઉપરાંત, ગુજરાતી ભાષા, સાહિત્ય, ઇતિહાસ, સંસ્કૃતિ અને સ્થાનિક જ્ઞાન સાથે સંકળાયેલા વિદ્યાર્થીઓ, સંશોધકો, શિક્ષકો, સાહિત્યપ્રેમીઓ તથા નવા Wikimedia સભ્યોને ખાસ આમંત્રિત કરી શકાય. સમુદાયના સભ્યોના સૂચનો આમંત્રિત છે આ અંગે સભ્યોના સૂચનો આવકાર્ય છે: 1. શું આવી કાર્યશાળા યોજવી જોઈએ? :ઉ: ચોક્કસ યોજવી જોઈએ, વળી સમયાંતરે યોજતા રહેવું જોઈએ. --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 2. કાર્યશાળાનો મુખ્ય વિષય/કેન્દ્રબિંદુ શું હોવો જોઈએ? :ઉ. આ કાર્યશાળામાં સંભવતઃ વિકિપીડીયા માટે તદ્દન નવા હોય એવા લોકો/વિદ્યાર્થીઓ જોડાવાની સંભાવના વધુ હોવાથી, કેન્દ્રબિંદુ તરીકે વિકિપીડિયા અને અન્ય પ્રકલ્પોની સમજ, વિકિપીડીયામાં શું કરી શકાય છે અને શું નથી કરી શકાતું, વગેરે જેવું પ્રારંભિક જ્ઞાન અને ઉપસ્થિત લોકો જાતે વિકિપીડિયામાં તત્ક્ષણ જોડાઈ શકે તેવી વ્યવસ્થા અને ત્યાર બાદ ઓનલાઇન એડિટિંગ, આટલું હોવું જોઈએ એમ મારું માનવું છે.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 3. માત્ર વિકિપીડિયા, માત્ર વિકિસ્રોત કે બંને પ્રકલ્પોને સાથે રાખવા? :ઉ. અવશ્યપણે બન્ને પ્રકલ્પોને સાથે રાખી ને જ કાર્યશાળા કરીએ તો સારું.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 4. કાર્યશાળા ઑનલાઇન, ઑફલાઇન કે હાઇબ્રિડ સ્વરૂપે યોજવી? :ઉ. ઉપલબ્ધ સુવિધાના આધારે નક્કી કરી શકીએ, પરંતુ શક્ય હોય ત્યાં સુધી ઑફલાઇન રાખવી, જેથી લોકો સદેહે પ્રત્યક્ષ હાજર રહી શકે અને એક જ સ્થળે ઉપસ્થિત હોવાથી તેમનું ધ્યાન આપણે આપતા હોઈએ તે વિગતો પર વધુ હોય. જો સુવિધા હોય તો એને હાઇબ્રિડ સ્વરુપે યોજી શકીએ. --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 5. સંભવિત સ્થળ અને સમય અંગે સૂચનો. :ઉ. {{ping|Gazal world}}ના પ્રારંભિક પ્રસ્તાવ અનુસાર અમદાવાદ ખાતે ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રાંગણમાં આ કાર્યશાળા યોજાય એવી ઑફલાઇન ચર્ચા થઈ હતી તેને વળગી રહીએ. એ સિવાયના કોઈ વિકલ્પો પણ હોય તો એની પણ મુલવણી કરી શકાય --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 6. કાર્યશાળામાં કયા અન્ય વિષયોનો સમાવેશ કરવો જોઈએ? :ઉ. ભાર તો આપણે પ્રારંભિક યોગદાનોને જ આપીએ, પરંતુ એ ઉપરાંત વિકિપીડિયા પર સમયાંતરે યોજાતી સ્પર્ધાઓ, જેવીકે વિકિપીડિયા એશિયન મન્થ, વિકિ લવ્સ અર્થ/ફુડ/બર્ડ્સ/સાયન્સ, ફેમિનિઝમ એન્ડ ફોકલોર, વગેરે જેવી સ્પર્ધાઓને પણ આવરી શકીએ--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} 7. કાર્યશાળાના આયોજન, તાલીમ અને માર્ગદર્શન માટે કોણ-કોણ સભ્યો સહયોગ આપી શકે? :ઉ. હું બધી જ રીતે સહયોગી થવા તૈયાર છું--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} સભ્યોના સૂચનોના આધારે કાર્યશાળાનું સ્વરૂપ, વિષયવસ્તુ અને આયોજન અંગે આગળની ચર્ચા કરી શકાય. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૧૪:૦૨, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) ===સમર્થન=== <!--{{સમર્થન}} ઢાંચો ઉમેરી ને સમર્થન જાહેર કરી શકો છો, વધારાની ટિપ્પણી કરવાની છૂટ છે.--> # {{સમર્થન}} વિકિપીડિયા અને વિકિસ્રોત – બંને પ્રકલ્પોનો સમાવેશ કરતી ઓફલાઇન કાર્યશાળા... [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૧૪:૦૬, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) # {{સમર્થન}} અને આયોજક તરીકે સહભાગી બની ઘટતી મદદ કરવા તત્પર. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૧૮, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) # {{સમર્થન}} આયોજનમાં સહભાગી બની ઘટતી મદદ કરવા તત્પર. --[[સભ્ય:Aniket|અ ને કાંઈ નહી અ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૫:૪૦, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) #{{સમર્થન}} આવા પ્રકલ્પની જરૂરિયાત છે.—[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૭:૦૦, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) #{{સમર્થન}} આયોજન ખૂબ જરૂરી છે,--[[સભ્ય:સતિષચંદ્ર|સતિષચંદ્ર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:સતિષચંદ્ર|ચર્ચા]]) ૧૮:૫૨, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) # {{સમર્થન}} --[[સભ્ય:Meghdhanu|Meghdhanu]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Meghdhanu|ચર્ચા]]) ૧૯:૩૧, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) #{{સમર્થન}} તાલીમ કાર્યશાળા વગેરેમાં પણ જે કંઈ મદદ કરી શકાય એમ હોય તે હું કરીશ. બધા પ્રકલ્પ માટે સંયુક્ત જ રાખશો. ઓફલાઇન આયોજન. સભ્યો પ્રકલ્પોમાં યોગદાન આપતા શીખી શકે તેના પર ભાર આપવો. [[સભ્ય:Nizil Shah|Nizil Shah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nizil Shah|ચર્ચા]]) ૨૦:૧૫, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) #{{સમર્થન}} --[[સભ્ય:Gazal world|Gazal world]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gazal world|ચર્ચા]]) ૨૨:૧૪, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) #{{સમર્થન}} -- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] ^{[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]} ૧૯:૦૫, ૧૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) ===વિરોધ=== <!--{{વિરુદ્ધ}} ઢાંચો ઉમેરી ને વિરોધ દર્શાવી શકો છો, એ માટે શક્ય હોય તો કારણ આપશો.--> # # ===તટસ્થ=== <!--{{તટસ્થ}} ઢાંચો ઉમેરી ને તમારો મત આપી શકો છો, એ માટે શક્ય હોય તો કારણ આપશો.--> # # == Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|આ સંદેશો અન્ય ભાષામાં વાંચો]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] <span class="mw-translate-fuzzy">[[foundation:|વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશન]] તેના પ્રાથમિક અને સહાયક ડેટા સેન્ટરની અદલાબદલીનું પરિક્ષણ કરવા જઈ રહ્યું છે.</span> આમ કરવાથી એ વાતની ખાતરી થશે કે આપત્તિના સમયે પણ વિકિપીડિયા અને અન્ય વિકિમીડિયા જાળસ્થળો (સાઇટો) ઉપલબ્ધ હોય. તમામ ટ્રાફિક '''{{#time:j xg|2026-09-23|gu}}''' પર સ્વિચ થશે. ભારતીય સમય મુજબ 20:30 કલાકે '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' પરિક્ષણની શરુઆત થશે. દુર્ભાગ્યવશ, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]]ની અમુક મર્યાદાઓને કારણે આ પરિક્ષણના સમય દરમ્યાન બધું જ સંપાદન કાર્ય અટકાવવું પડે તેમ છે. ખલેલ બદલ અમે દિલગીર છીએ અને ભવિષ્યમાં આવી ખલેલ ઓછામાં ઓછી પડે તે દિશામાં અમે કાર્યરત છીએ. પરિક્ષણ શરુ થવાની ૩૦ મિનિટ પહેલાથી બધાં જ વિકિ સંસ્કરણોમાં બેનર મૂકવામાં આવશે. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This banner will remain visible until the end of the operation.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.</span> '''ટૂંકા સમયગાળા માટે તમે બધાં જ વિકિપીડિયા સંસ્કરણો ફક્ત વાંચી શકશો, તેમાં ફેરફાર નહિ કરી શકો.''' * {{#time:l j xg Y|2026-09-23|gu}} ના રોજ, તમે લગભગ એક કલાક કે તેથી વધુ સમય સુધી વિકિપીડિયામાં કોઈ ફેરફાર કરી શકશો નહીં. * જો આ સમયગાળામાં તમે કોઈ સંપાદન કરવાનો અને તે ફેરફારો સાચવવાનો પ્રયત્ન કરશો તો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળશે. અમે આશા રાખીએ છીએ કે આ પરિક્ષણ દરમ્યાન કોઈ પણ સંપાદન ખોવાશે નહિ પરંતુ એ વાતની બાંહેધરી આપી શકાય એમ નથી. જો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળે તો બધું જ પૂર્વવત થાય ત્યાં સુધી રાહ જોશો. પછી તમે કરેલા ફેરફારો સાચવી શકાશે. પણ અમારું સુચન છે કે તમે આવા કોઈ પણ ફેરફારોને કોપી કરી ને રાખી લો જેથી કાંઈ અનિચ્છનિય બને તો તમારી મહેનત બાતલ ન જાય. ''અન્ય અસરો'': * પૃષ્ઠભૂમિમાં ચાલતાં કામો ધીમાં પડશે કે પછી અટકી જશે. લાલ (મૃત) કડીઓ સામન્ય ઝડપથી અપડેટ ન પણ થાય. તમે એવો કોઈ નવો લેખ બનાવો જે અન્યત્ર જોડાતો હોય તો પહેલાનાં તે પાના પર આ લેખની કડી થોડા વધુ સમય માટે હજુ લાલ જ બતાવે તેમ બને. અમુક લાંબા સમયથી ચાલતી સ્ક્રિપ્ટ અટકાવવી પડશે. * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">We expect the code deployments to happen as any other week.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.</span> જરુર પડે તો આ પરિક્ષણ પાછું પણ ઠેલવામાં આવે. [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org પર જઈ ને તમે સમયપત્રક]] જોઈ શકો છો. જો કોઈ પણ ફેરફાર હશે તો સમયપત્રકમાં જાણ કરવામાં આવશે. '''આ માહિતીને તમારા સમુદાય સાથે વહેંચવા વિનંતી છે.'''</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ૧૮:૨૮, ૧૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> :{{ping|Trizek (WMF)}}, Looks like the UTC to IST conversion has a slight error, 14:00 UTC should be 19:30 IST (as IST is 5 hours 30 min ahead of UTC) and not 20:30. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૨:૦૨, ૧૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) ::Thank you for letting me know. We use [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|this centralized message]] and while we asked volunteer translators to review the new time, this is not guaranteed to be done. Perhaps you could help for the next time, by watching the page where the updates are made? This would be really nice! ::Regarding the message above, please edit it to have the right time on it: what really matters is that everyone gets the right information and the right time. I totally rely on you there! ::Thank you again, I really appreciate your help. [[સભ્ય:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Trizek (WMF)|ચર્ચા]]) ૨૨:૧૧, ૧૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) g0amoa4akhr8jx0vw6a4atk1qkbrz43 0 7409 905342 900899 2026-09-16T10:50:58Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 905342 wikitext text/x-wiki {{માહિતીચોકઠું ભારતીય પુરસ્કાર |પુરસ્કારનું નામ = ભારત રત્ન |ચિત્ર = [[ચિત્ર:Bharat Ratna Award.png|250px]] |પ્રકાર = નાગરિક |શ્રેણી = રાષ્ટ્રીય |શરૂઆત = ૧૯૫૪ |પ્રથમ પુરસ્કાર = ૧૯૫૪ |અંતિમ પુરસ્કાર = ૨૦૨૪ |કુલ = ૫૩ |પુરસ્કાર આપનાર = [[File:Emblem of India.svg|10px]] [[ભારત સરકાર]] |રોકડ પુરસ્કાર = |ચંદ્રક = |વર્ણન = પીપળાનાં પાન પર સૂર્ય તથા દેવનાગરી લીપીમાં ભારત રત્ન (भारत रत्न) લખેલું હોય છે. |અગાઉના નામો = |ચંદ્રકનો મુખભાગ = |ચંદ્રકનો પાછળનો ભાગ = |ફીત = [[File:Bharat Ratna Ribbon.svg|100px]] |પ્રથમ વિજેતા = {{bulleted list| [[ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન]]| [[સી. રાજગોપાલાચારી]]| [[સી. વી. રામન]]}} |અંતિમ વિજેતા = {{bulleted list|કર્પુરી ઠાકુર (મરણોપરાંત)|[[લાલકૃષ્ણ અડવાણી]]|[[ચૌધરી ચરણ સિંહ]] (મરણોપરાંત)|[[પી.વી. નરસિંહ રાવ]] (મરણોપરાંત)|એમ.એસ. સ્વામીનાથન (મરણોપરાંત)}} }} '''ભારત રત્ન''' [[ભારત]] દેશનો સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન પુરસ્કાર છે. આ પુરસ્કાર રાષ્ટ્રની સેવા બદલ એનાયત કરવામાં આવે છે. આ સેવાઓમાં કલા, સાહિત્ય, વિજ્ઞાન અથવા સાર્વજનિક ક્ષેત્રે આપેલી સેવાઓનો સમાવેશ થાય છે. શરૂઆતમાં આ સન્માન ફક્ત કળા, વિજ્ઞાન, સાહિત્ય અને જાહેરસેવાનાં ક્ષેત્રમાં પ્રદાન કરનારી વ્યક્તિઓને જ આપવામાં આવતું હતું. પણ ડિસેમ્બર ૨૦૧૧માં કરેલા સુધારા મુજબ આ ક્ષેત્રને વિસ્તૃત કરીને 'કોઇપણ ક્ષેત્રમાં માનવસેવાના પ્રયાસ' બદલ આપવામાં આવે છે. આ પુરસ્કારની સ્થાપના ૨ જાન્યુઆરી ૧૯૫૪ એ સમયના [[ભારતના રાષ્ટ્રપતિ|રાષ્ટ્રપતિ]] [[રાજેન્દ્ર પ્રસાદ]] દ્વારા કરવામાં આવી હતી. આ સન્માન માટે દર વર્ષે [[ભારતના વડાપ્રધાન]] દ્વારા ભારતના રાષ્ટ્રપતિને ભલામણ કરવામાં આવે છે. દર વર્ષે વધુમાં વધુ ત્રણ નામોની ભલામણ કરી શકાય છે. આ સન્માન મેળવનારી વ્યક્તિઓને રાષ્ટ્રપતિનાં હસ્તાક્ષરવાળું એક પ્રશસ્તિપત્ર અને પીપળાનાં પાનના આકારનું સન્માનચિન્હ આપવામાં આવે છે. આ સન્માન સાથે કોઇ નાણાકીય પુરસ્કાર જોડાયેલ નથી. પણ ભારતરત્ન મેળવનારી વ્યક્તિને ભારતનાં શિષ્ટાચારની યાદીમાં સાતમાં ક્રમે ગણવામાં આવે છે. જોકે આ સન્માનને ઇલ્કાબની જેમ વાપરવાની બંધારણીય મનાઇ છે. આ પુરસ્કાર વડે સન્માનિત વ્યક્તિ પોતાના નામ આગળ કોઇ પદવી લખતા નથી. ઇ.સ. ૧૯૫૪માં આ સન્માન સહુપ્રથમ આપવામાં આવ્યું હતું. આ સન્માન મરણોપરાંત આપવાની પહેલાં કોઇ જોગવાઇ ન હતી. પણ ૧૯૫૫ના સુધારા દ્વારા આ સન્માન મરણોપરાંત આપવાની છૂટ આપવામાં આવી. ઇ.સ. ૧૯૬૬માં ભારતના વડાપ્રધાન [[લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી]]ને સર્વપ્રથમ મરણોપરાંત આ સન્માન આપવામાં આવ્યું. જાણીતા ક્રિકેટના ખેલાડી [[સચિન તેંડુલકર]] ફક્ત ૪૦ વર્ષે આ સન્માન મેળવી આ સન્માન મેળવનારા સહુથી યુવા વ્યક્તિ બન્યાં.<ref name="sachin">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/india/content/story/715695.html|title=Tendulkar receives Bharat Ratna|date=4 February 2014|publisher=ESPNcricinfo|archive-url = https://web.archive.org/web/20140626074439/http://www.espncricinfo.com/india/content/story/715695.html|archive-date=26 June 2014|access-date=20 May 2014}}</ref> તો જાણીતા સમાજસેવક [[ધોન્ડો કેશવ કર્વે]] ૧૦૦ વર્ષની ઉંમરે આ સન્માન મેળવીને સન્માન મેળવનારા સહુથી વડીલ વ્યક્તિ બન્યાં.<ref name="Karve">{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/312797/Dhondo-Keshav-Karve|title=Profile: Dhondo Keshav Karve|publisher=Encyclopædia Britannica|archive-url = https://web.archive.org/web/20111201123354/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/312797/Dhondo-Keshav-Karve|archive-date=1 December 2011|access-date=20 May 2014}}</ref> સામાન્ય રીતે આ સન્માન ભારતના નાગરીકોને આપવામાં આવે છે. ઇ.સ. ૧૯૮૦માં ભારતની બહાર જન્મેલાં અને પાછળથી ભારતનું નાગરિત્વ મેળવનાર [[મધર ટેરેસા]]ને આપવામાં આવ્યું. આ ઉપરાંત બે વિદેશી નાગરીકો, પાકિસ્તાનના નાગરીક ખાન અબ્દુલ ગફાર ખાન અને દક્ષિણ આફ્રિકાના નાગરીક [[નેલ્સન મંડેલા]]ને પણ આ સન્માન આપવામાં આવ્યું છે. અન્ય પ્રતિષ્ઠિત પુસ્કારોમાં [[પદ્મવિભૂષણ]],[[પદ્મભૂષણ]] તેમ જ [[પદ્મશ્રી]]નું નામ જાણીતું છે. ==ઇતિહાસ== ઇ.સ. ૧૯૫૪માં રાષ્ટ્રપતિના સચિવાલય દ્વારા બે નાગરિક સન્માનો 'ભારતરત્ન' અને 'ત્રિસ્તરીય પદ્મવિભૂષણ' સન્માન આપવા માટે જાહેરનામું બહાર પાડવામાં આવ્યું હતું.<ref name="award1">{{cite journal|last=Lal|first=Shavax A.|year=1954|title=The Gazette of India—Extraordinary—Part I|url=http://www.egazette.nic.in/WriteReadData/1954/E-2233-1954-0001-103507.pdf|format=PDF|journal=The Gazette of India|publisher=The President's Secretariat|publication-date=2 January 1954|pages=2|archive-url = https://web.archive.org/web/20140514155953/http://www.egazette.nic.in/WriteReadData/1954/E-2233-1954-0001-103507.pdf|archive-date=14 May 2014|access-date=12 May 2014|quote=The President is pleased to institute an award to be designated Bharat Ratna and to make the following Regulations}}</ref> આ સન્માન ભારતનું સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન છે. આ સન્માન માટે [[ભારતનું બંધારણ|ભારતના સંવિધાન]]માં કોઇ સ્પષ્ટ જોગવાઇ નથી. આ સન્માનને બે વખત સ્થગિત કરવામાં આવ્યા હતાં. પ્રથમ વખત [[મોરારજી દેસાઈ]]ની સરકારે આ સન્માનોને સ્થગિત કર્યા હતાં. તેમણે ૧૩ જુલાઇ ૧૯૭૭ના રોજ બધા જ વ્યક્તિગત સન્માનો પાછા ખેંચી લીધા. આ ઉપરાંત પહેલાં જે વ્યક્તિઓને આ સન્માન આપવામાં આવ્યા હતાં, તેમને પણ આ સન્માન ઇલ્કાબની જેમ ન વાપરવાની સૂચના આપવામાં આવી. ૨૫ જાન્યુઆરી ૧૯૮૦ના રોજ આ પ્રતિબંધ પાછો ખેંચી લેવામાં આવ્યો.<ref name="award1980">{{cite journal|last=Madappa|first=K. C.|year=1980|title=The Gazette of India—Extraordinary—Part I|url=http://egazette.nic.in/WriteReadData/1980/E-1030-1980-0022-45004.pdf|url-status=live|format=PDF|journal=The Gazette of India|publisher=The President's Secretariat|publication-date=25 January 1980|pages=2|archive-url = https://web.archive.org/web/20160619175317/http://egazette.nic.in/WriteReadData/1980/E-1030-1980-0022-45004.pdf|archive-date=19 June 2016|access-date=19 June 2016|quote=The President is pleased to cancel the President's Secretariat Notification No. 65-Pres/77 dated the 8th August, 1977 by which the Civilian Awards "Bharat Ratna', 'Padma Vibhushan', 'Padma Bhushan' and 'Padma Shri' were cancelled and to direct that the said Awards shall be re-instituted with immediate effect.|df=dmy-all}}</ref> ઇ.સ. ૧૯૯૨માં આ સન્માન પર ફરીથી પ્રતિબંધ મુકવામાં આવ્યો. મધ્યપ્રદેશ અને કેરલ રાજ્યની વડી અદાલતમાં આ સન્માનોની બંધારણીય યોગ્યતાને પડકારતી બે જાહેર હીતની અરજીઓ કરવામાં આવી હતી. અંતે ડિસેમ્બર ૧૯૯૫માં સર્વોચ્ચ અદાલતના આદેશ બાદ આ સન્માનો ફરીથી ચાલુ કરવામાં આવ્યાં.<ref name="sci">{{cite web|url=http://judis.nic.in/supremecourt/imgst.aspx?filename=19825|title=Balaji Raghavan S. P. Anand Vs. Union of India: Transfer Case (civil) 9 of 1994|date=4 August 1997|publisher=Supreme Court of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20140519060941/http://judis.nic.in/supremecourt/imgst.aspx?filename=19825|archive-date=19 May 2014|access-date=14 May 2014}}</ref> વર્ષ ૨૦૨૪માં [[લાલકૃષ્ણ અડવાણી]] સહિત પાંચ મહાનુભાવોને ભારતરત્ન અપાયો ત્યારે ત્યાં સુધીમાં કુલ ૫૩ વ્યક્તિત્વ ભારતરત્ન બની ચૂક્યા હતા.<ref>{{cite news |url=https://www.gujarat-samachar.com/content/view/full/266149 |title=લાલકૃષ્ણ અડવાણી હવે ભારતરત્ન.... |newspaper=[[ગુજરાત સમાચાર]] |date=૬ એપ્રિલ ૨૦૨૪ |access-date=૩ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ |archive-date=2025-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251203110406/https://www.gujarat-samachar.com/content/view/full/266149 |url-status=dead }}</ref> == પુરસ્કાર મેળવનાર મહાનુભાવોની યાદી<ref>{{Cite web| url=https://गृहमंत्रालय.सरकार.भारत/sites/default/files/2024-04/BharatRatna_15042024.pdf| title=LIST OF RECIPIENTS OF BHABAT RA]INA| website=https://www.mha.gov.in/hi/commoncontent/awardsmedals| publisher=ગૃહ મંત્રાલય, ભારત સરકાર| format=પીડીએફ| access-date=[[મે ૧|૧ મે]] ૨૦૨૬}}{{Dead link|date=મે 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == {| class="wikitable sortable" |- |- ! ક્રમ ! નામ ! ચિત્ર ! જન્મ / અવસાન ! વર્ષ ! યોગદાન ! ભારતીય રાજ્ય/દેશ |- | ૧. | [[ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન]] | [[File:Photograph_of_Sarvepalli_Radhakrishnan_presented_to_First_Lady_Jacqueline_Kennedy_in_1962.jpg|130x130px]] | ૧૮૮૮–૧૯૭૫ | ૧૯૫૪ | બીજા [[ભારતના રાષ્ટ્રપતિ|રાષ્ટ્રપતિ]], પ્રથમ ઉપરાષ્ટ્રપતિ, દાર્શનિક. | [[તામિલ નાડુ]] |- | ૨. | [[સી. રાજગોપાલાચારી]] | [[File:C_Rajagopalachari_Feb_17_2011.JPG|138x138px]] | ૧૮૭૮–૧૯૭૨ | ૧૯૫૪ | છેલ્લા ગવર્નર જનરલ, સ્વાતંત્ર્ય સેનાની. | [[તામિલ નાડુ]] |- | ૩. | [[સી. વી. રામન]] | [[File:Sir_CV_Raman.JPG|141x141px]] | ૧૮૮૮–૧૯૭૦ | ૧૯૫૪ | [[નોબૅલ પારિતોષિક]] વિજેતા [[ભૌતિક શાસ્ત્ર|ભૌતિક શાસ્ત્રી]] | [[તામિલ નાડુ]] |- | ૪. | [[ભગવાન દાસ]] | [[File:Bhagwan Das 1969 stamp of India (cropped).jpg|130x130px]] | ૧૮૬૯–૧૯૫૮ | ૧૯૫૫ | દાર્શનિક, સ્વાતંત્ર્ય સેનાની. | [[ઉત્તર પ્રદેશ]] |- | ૫. | [[એમ. વિશ્વેશ્વરૈયા|એમ.વિશ્વેસવરીયા]] | [[File:Visvesvaraya_Statue_bust_at_JIT.jpg|130x130px]] | ૧૮૬૧–૧૯૬૨ | ૧૯૫૫ | ભાખરા નાગલ બંધના નિર્માતા, સિવિલ એન્જી. | [[કર્ણાટક]] |- | ૬. | [[જવાહરલાલ નેહરુ]] | [[File:Jawaharlal Nehru close-up (cropped).jpg|144x144px]] | ૧૮૮૯–૧૯૬૪ | ૧૯૫૫ | પ્રથમ [[ભારતના વડાપ્રધાન|વડાપ્રધાન]], સ્વાતંત્ર્ય સેનાની, લેખક. | [[ઉત્તર પ્રદેશ]] |- | ૭. | [[ગોવિંદ વલ્લભ પંત]] | [[File:Pandit_Govind_Ballabh_Pant.jpg|131x131px]] | ૧૮૮૭–૧૯૬૧ | ૧૯૫૭ | સ્વાતંત્ર્ય સેનાની, ઉત્તર પ્રદેશનાં પ્રથમ [[મુખ્ય મંત્રી]]. | [[ઉત્તર પ્રદેશ]] |- | ૮. | [[ધોન્ડો કેશવ કર્વે]] | [[File:Dr_Dhondo_Keshav_Karve_Cropped.png|129x129px]] | ૧૮૫૮–૧૯૬૨ | ૧૯૫૮ | શિક્ષણશાસ્ત્રી, સમાજ સુધારક. | [[મહારાષ્ટ્ર]] |- | ૯. | [[બિધાન ચંદ્ર રોય|ડો.બી.સી.રોય]] | [[File:Photograph_of_Dr._Bidhan_Chandra_Roy,_2nd_Chief_Minister_of_West_Bengal.jpg|126x126px]] | ૧૮૮૨–૧૯૬૨ | ૧૯૬૧ | ડોક્ટર, રાજકારણી, [[પશ્ચિમ બંગાળ]]ના ભૂતપૂર્વ [[મુખ્ય મંત્રી]]. | [[પશ્ચિમ બંગાળ]] |- | ૧૦. | [[પુરસોત્તમદાસ ટંડન|પુરુષોત્તમદાસ ટંડન]] | [[File:Purushottam_Das_Tandon_1982_stamp_of_India.jpg|100x100px]] | ૧૮૮૨–૧૯૬૨ | ૧૯૬૧ | સ્વાતંત્ર્ય સેનાની, શિક્ષણશાસ્ત્રી. | [[ઉત્તર પ્રદેશ]] |- | ૧૧. | [[રાજેન્દ્ર પ્રસાદ]] | [[File:Food_Minister_Rajendra_Prasad_during_a_radio_broadcast_in_Dec_1947_cropped.jpg|106x106px]] | ૧૮૮૪–૧૯૬૩ | ૧૯૬૨ | પ્રથમ [[ભારતના રાષ્ટ્રપતિ|રાષ્ટ્રપતિ]], સ્વાતંત્ર્ય સેનાની. | [[બિહાર]] |- | ૧૨. | [[ડૉ. ઝાકીર હુસૈન]] | [[File:President_Zakir_Husain_1998_stamp_of_India_(cropped).jpg|136x136px]] | ૧૮૯૭–૧૯૬૯ | ૧૯૬૩ | ભૂતપૂર્વ [[ભારતના રાષ્ટ્રપતિ|રાષ્ટ્રપતિ]], જામીયા મિલિયાના સ્થાપક. | [[આંધ્ર પ્રદેશ]] |- | ૧૩. | ડૉ. પી.વી. કાણે | [[File:Pandurang_Vaman_Kane_2022_stamp_of_India.jpg|135x135px]] | ૧૮૮૦–૧૯૭૨ | ૧૯૬૩ | [[સંસ્કૃત]]ના વિદ્વાન. | [[મહારાષ્ટ્ર]] |- | ૧૪. | [[લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી]] # | [[File:1736_Lal_Bahadur_Shastri_cropped.jpg|114x114px]] | ૧૯૦૪–૧૯૬૬ | ૧૯૬૬ | બીજા [[ભારતના વડાપ્રધાન|વડાપ્રધાન]], સ્વાતંત્ર્ય સેનાની. | [[ઉત્તર પ્રદેશ]] |- | ૧૫. | [[ઈન્દિરા ગાંધી]] | [[File:Indira2.jpg|144x144px]] | ૧૯૧૭–૧૯૮૪ | ૧૯૭૧ | પ્રથમ મહિલા [[ભારતના વડાપ્રધાન|વડાપ્રધાન]]. | [[ઉત્તર પ્રદેશ]] |- | ૧૬. | [[વરાહગીરી વેંકટગીરી|ડો.વી.વી.ગીરી]] | [[File:V.V.Giri.jpg|112x112px]] | ૧૮૯૪–૧૯૮૦ | ૧૯૭૫ | ભૂ.પૂ.[[ભારતના રાષ્ટ્રપતિ|રાષ્ટ્રપતિ]]. | [[આંધ્ર પ્રદેશ]] |- | ૧૭. | [[કે. કામરાજ|કે.કામરાજ]] # | [[File:Kamarajar_cropped.jpeg|139x139px]] | ૧૯૦૩–૧૯૭૫ | ૧૯૭૬ | સ્વાતંત્ર્ય સેનાની. | [[તામિલ નાડુ]] |- | ૧૮. | [[મધર ટેરેસા]] | [[File:MotherTeresa_090.jpg|133x133px]] | ૧૯૧૦–૧૯૯૭ | ૧૯૮૦ | [[નોબૅલ પારિતોષિક|નોબૅલ]] વિજેતા (શાંતિ, ૧૯૭૯). | [[પશ્ચિમ બંગાળ]] |- | ૧૯. | [[વિનોબા ભાવે]] # | [[File:Gandhi_and_Vinoba.jpg|101x101px]] | ૧૮૯૫–૧૯૮૨ | ૧૯૮૩ | ભૂદાન ચળવળનાં પ્રણેતા. | [[મહારાષ્ટ્ર]] |- | ૨૦. | [[ખાન અબ્દુલ ગફાર ખાન|ખાન અબ્દુલગફાર ખાન]] | [[File:Khan_Abdul_Ghaffar_Khan.jpg|110x110px]] | ૧૮૯૦–૧૯૮૮ | ૧૯૮૭ | સરહદનાં ગાંધી, સ્વાતંત્ર્ય સેનાની. | [[પાકિસ્તાન]] |- | ૨૧. | એમ.જી.રામચંદ્રન # | [[File:MGR portrait, from 2017 Stamp.jpg|133x133px]] | ૧૯૧૭–૧૯૮૭ | ૧૯૮૮ | ફિલ્મ અભિનેતા, [[તામિલ નાડુ]]ના ભૂતપૂર્વ [[મુખ્ય મંત્રી]]. | [[તામિલ નાડુ]] |- | ૨૨. | [[ડૉ. ભીમરાવ રામજી આંબેડકર]] # | [[File:Dr._Bhim_Rao_Ambedkar.jpg|130x130px]] | ૧૮૯૧–૧૯૫૬ | ૧૯૯૦ | બંધારણ સભાના પ્રમુખ. | [[મહારાષ્ટ્ર]] |- | ૨૩. | [[નેલ્સન મંડેલા]] | [[File:Nelson_Mandela-2008_(edit).jpg|118x118px]] | ૧૯૧૮-૨૦૧૩ | ૧૯૯૦ | રંગભેદ વિરોધી ચળવળનાં પ્રણેતા. | [[દક્ષિણ આફ્રિકા]] |- | ૨૪. | [[રાજીવ ગાંધી]] # | [[File:Rajiv_Gandhi_(cropped).jpg|114x114px]] | ૧૯૪૪–૧૯૯૧ | ૧૯૯૧ | ભૂતપૂર્વ [[ભારતના વડાપ્રધાન|વડાપ્રધાન]]. | [[દિલ્હી]] |- | ૨૫. | [[સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ]] # | [[File:Sardar_patel_(cropped).jpg|136x136px]] | ૧૮૭૫–૧૯૫૦ | ૧૯૯૧ | સ્વાતંત્ર્ય સેનાની, લોખંડી પૂરૂષ. | [[ગુજરાત]] |- | ૨૬. | [[મોરારજી દેસાઈ]] | [[File:Morarji Desai 1978b.jpg|135x135px]] | ૧૮૯૬–૧૯૯૫ | ૧૯૯૧ | ભૂતપૂર્વ [[ભારતના વડાપ્રધાન|વડાપ્રધાન]], સ્વાતંત્ર્ય સેનાની. | [[ગુજરાત]] |- | ૨૭. | [[અબુલ કલામ આઝાદ]] # | [[File:Maulana_Abul_Kalam_Azad.jpg|141x141px]] | ૧૮૮૮–૧૯૫૮ | ૧૯૯૨ | સ્વાતંત્ર્ય સેનાની, શિક્ષણશાસ્ત્રી. | [[પશ્ચિમ બંગાળ]] |- | ૨૮. | [[જે. આર. ડી. તાતા|જે.આર.ડી.તાતા]] | [[File:J.R.D._Tata_(1955).jpg|122x122px]] | ૧૯૦૪–૧૯૯૩ | ૧૯૯૨ | મહાન ઉધોગપતિ. | [[મહારાષ્ટ્ર]] |- | ૨૯. | [[સત્યજીત રે]] | [[File:SatyajitRay.jpg|130x130px]] | ૧૯૨૨–૧૯૯૨ | ૧૯૯૨ | ફિલ્મ સર્જક, લેખક | [[પશ્ચિમ બંગાળ]] |- | ૩૦. | [[અબ્દુલ કલામ|ડો.એ.પી.જે.અબ્દુલ કલામ]] | [[File:A._P._J._Abdul_Kalam_in_2008.jpg|150x150px]] | ૧૯૩૧ - ૨૦૧૫ | ૧૯૯૭ | વૈજ્ઞાનિક, ભૂ.પૂ. [[ભારતના રાષ્ટ્રપતિ|રાષ્ટ્રપતિ]]. | [[તામિલ નાડુ]] |- | ૩૧. | [[ગુલઝારીલાલ નંદા]] | [[File:Gulzarilal_Nanda_(cropped).jpg|138x138px]] | ૧૮૯૮–૧૯૯૮ | ૧૯૯૭ | સ્વાતંત્ર્ય સેનાની, ભૂ.પૂ. [[ભારતના વડાપ્રધાન|વડાપ્રધાન]]. | [[પંજાબ]] |- | ૩૨. | [[અરુણા આસફ અલી|અરુણા અસફઅલી]] # | [[File:Aruna_Asaf_Ali_1998_stamp_of_India_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Aruna_Asaf_Ali_1998_stamp_of_India_(cropped).jpg|119x119px]] | ૧૯૦૮–૧૯૯૬ | ૧૯૯૭ | સ્વાતંત્ર્ય સેનાની. | [[પશ્ચિમ બંગાળ]] |- | ૩૩. | [[એમ. એસ. સુબ્બુલક્ષ્મી|એમ.એસ.સુબ્બુલક્ષ્મી]] | [[File:Ms subbulakshmi (cropped).jpg|136x136px]] | ૧૯૧૬–૨૦૦૪ | ૧૯૯૮ | શાસ્ત્રીય ગાયિકા. | [[તામિલ નાડુ]] |- | ૩૪. | સી.એસ.સુબ્રહ્મણ્યમ્ | [[File:Chidambaram_Subramaniam.jpg|103x103px]] | ૧૯૧૦–૨૦૦૦ | ૧૯૯૮ | સ્વાતંત્ર્ય સેનાની, હરિયાળી ક્રાંતિના પ્રણેતા. | [[તામિલ નાડુ]] |- | ૩૫. | [[જયપ્રકાશ નારાયણ]] # | [[File:Jawaharlal Nehru with Jayaprakash Narayan (cropped).jpg|103x103px]] | ૧૯૦૨–૧૯૭૯ | ૧૯૯૮ | સ્વાતંત્ર્ય સેનાની, સમાજ સેવક. | [[બિહાર]] |- | ૩૬. | [[રવિ શંકર|પંડિત રવિ શંકર]] | [[File:Ravi_Shankar_2009_crop.jpg|119x119px]] | જ. ૧૯૨૦ | ૧૯૯૯ | પ્રખ્યાત [[સિતાર]] વાદક. | [[ઉત્તર પ્રદેશ]] |- | ૩૭. | [[અમર્ત્ય સેન]] | [[File:Amartya_Sen_NIH.jpg|160x160px]] | જ. ૧૯૩૩ | ૧૯૯૯ | [[નોબૅલ પારિતોષિક|નોબૅલ]] વિજેતા (અર્થશાસ્ત્ર,૧૯૯૮), અર્થશાસ્ત્રી. | [[પશ્ચિમ બંગાળ]] |- | ૩૮. | [[ગોપીનાથ બોરદોલોઈ]] # | [[File:Gopinath_Bordoloi.jpg|100x100px]] | ૧૮૯૦–૧૯૫૦ | ૧૯૯૯ | સ્વાતંત્ર્ય સેનાની. | [[આસામ]] |- | ૩૯. | [[લતા મંગેશકર]] | [[File:LataMangeshkar10.jpg|133x133px]] | જ. ૧૯૨૯-૨૦૨૨ | ૨૦૦૧ | પાશ્વ ગાયિકા. | [[મહારાષ્ટ્ર]] |- | ૪૦. | [[બિસ્મિલ્લાહ ખાન]] | [[File:Bismillah_at_Concert1_(edited)_2.jpg|102x102px]] | ૧૯૧૬-૨૦૦૬ | ૨૦૦૧ | શાસ્ત્રીય શરણાઇ વાદક | [[બિહાર]] |- | ૪૧. | [[ભીમસેન જોશી]] | [[File:Pandit_Bhimsen_Joshi_(cropped).jpg|110x110px]] | ૧૯૨૨-૨૦૧૧ | ૨૦૦૯ | શાસ્ત્રીય ગાયક | [[કર્ણાટક]] |- | ૪૨. | [[સી.એન.આર.રાવ]] | [[File:CNRrao2.jpg|133x133px]] | જ.૧૯૩૪ | ૨૦૧૪ | વૈજ્ઞાનિક | [[કર્ણાટક]] |- | ૪૩. | [[સચિન તેંડુલકર]] | [[File:Sachin_at_Castrol_Golden_Spanner_Awards_(crop).jpg|137x137px]] | જ.૧૯૭૩ | ૨૦૧૪ | ક્રિકેટર | [[મહારાષ્ટ્ર]] |- | ૪૪. | [[મદન મોહન માલવીયા]] # | [[File:Madan_Mohan_Malaviya1.jpg|138x138px]] | ૧૮૬૧-૧૯૪૬ | ૨૦૧૫ | શિક્ષણશાસ્ત્રી અને રાજકારણી | [[ઉત્તર પ્રદેશ]] |- | ૪૫. | [[અટલ બિહારી વાજપેયી]] | [[File:Ab_vajpayee.jpg|139x139px]] | ૧૯૨૪-૨૦૧૮ | ૨૦૧૫ | ભારતનાં ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન - (૧૯૯૬), (૧૯૯૮), (૧૯૯૯-૨૦૦૪), કવિ | [[મધ્ય પ્રદેશ]] |- | ૪૬. | [[પ્રણવ મુખર્જી]] | [[File:Pranab_Mukherjee_Portrait.jpg|140x140px]] | ૧૯૩૫-૨૦૨૦ | ૨૦૧૯ | [[ભારતના રાષ્ટ્રપતિ|ભારતના ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ]] (૨૦૧૨ થી ૨૦૧૭) | [[પશ્ચિમ બંગાળ]] |- | ૪૭. | [[નાનાજી દેશમુખ]] # | [[ચિત્ર:Nanaji Deshmukh 2017 stamp of India.jpg|140x140px]] | ૧૯૧૬-૨૦૧૦ | ૨૦૧૯ | [[રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ|આરએસએસ]] વિચારક | [[મહારાષ્ટ્ર]] |- | ૪૮. | [[ભુપેન હજારિકા]] # | [[File:Dr._Bhupen_Hazarika,_Assam,_India.jpg|145x145px]] | ૧૯૨૬-૨૦૧૧ | ૨૦૧૯ | મહાન ગાયક અને સંગીતકાર | [[આસામ]] |- |૪૯. | કર્પૂરી ઠાકુર # | [[File:Karpoori_Thakur_1991_stamp_of_India.jpg|132x132px]] | ૧૯૨૪-૧૯૮૮ | ૨૦૨૪ | બિહારના ભૂતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી | [[બિહાર]] |- |૫૦. | [[લાલકૃષ્ણ અડવાણી]] | [[File:Lkadvani.jpg|133x133px]] | ૧૯૨૭- | ૨૦૨૪ | ભૂતપૂર્વ નાયબ વડાપ્રધાન, લોકસભા સાંસદ | [[દિલ્હી]] |- |૫૧. | [[પી.વી. નરસિંહ રાવ|પી.વી. નરસિંહરાવ]] # | [[File:P._V._Narasimha_Rao.JPG|108x108px]] | ૧૯૨૧-૨૦૦૪ | ૨૦૨૪ | ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન (૧૯૯૧-૯૬) | [[તેલંગાણા]] |- |૫૨. | [[ચૌધરી ચરણ સિંહ]] # | [[File:Prime_minister_Charan_Singh.jpg|158x158px]] | ૧૯૦૨-૧૯૮૭ | ૨૦૨૪ | ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન (૧૯૭૯-૮૦) | [[ઉત્તર પ્રદેશ]] |- |૫૩. | એમ. એસ. સ્વામીનાથન # | [[File:Monkombu_Sambasivan_Swaminathan_-_Kolkata_2013-01-07_2674.JPG|151x151px]] | ૧૯૨૫-૨૦૨૩ | ૨૦૨૪ | હરિયાળીક્રાંતિના જનક | [[તામિલ નાડુ]] |} == નોંધ == * <nowiki>#</nowiki> = મરણોપરાંત. ==સંદર્ભો== {{reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/Recipients-BR.pdf ભારત રત્ન યાદી]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ભારત રત્ન}} [[શ્રેણી:ભારત]] [[શ્રેણી:પુરસ્કાર]] [[શ્રેણી:ભારત રત્ન પુરસ્કારના વિજેતા]] [[શ્રેણી:ભારતનાં પારિતોષિકો]] rkucuxadp91m275r3pmvgymr1s48lbm 0 28328 905339 904012 2026-09-16T10:36:45Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 905339 wikitext text/x-wiki {{સુધારો}} {{Infobox Music genre <!-- See Wikipedia:WikiProject_Music_genres --> | name = Blues | bgcolor = #0000E1 | color = white | stylistic_origins = African American [[folk music]]<br />[[Work songs]]<br />[[Spiritual (music)|Spirituals]] | cultural_origins = Late 19th century, southern United States | instruments = {{nowrap begin}}[[Guitar]]{{·wrap}} [[Piano]]{{·wrap}} [[Harmonica]]{{·wrap}} [[Double Bass]]{{·wrap}} [[Drum]]s{{·wrap}} [[Saxophone]]{{·wrap}} [[Vocal music|Vocals]]{{·wrap}} [[Trumpet]]{{·wrap}} [[Trombone]]{{nowrap end}} | popularity = widespread since the early 20th century | derivatives = {{nowrap begin}}[[Bluegrass music|Bluegrass]]{{·wrap}} [[Jazz]]{{·wrap}} [[Rhythm and blues|R&B]]{{·wrap}} [[Rock and roll]]{{·wrap}} [[Rock music]]{{nowrap end}} | subgenrelist = List of genres of the blues | subgenres = {{nowrap begin}} [[Boogie-woogie]]{{·wrap}} [[Classic female blues]]{{·wrap}} [[Country blues]]{{·wrap}} [[Delta blues]]{{·wrap}} [[Electric blues]]{{·wrap}} [[Fife and drum blues]]{{·wrap}} [[Jump blues]]{{·wrap}} [[Piano blues]]{{nowrap end}} | fusiongenres = {{nowrap begin}} [[Blues rock]]{{·wrap}} [[Jazz blues]]{{·wrap}} [[Punk blues]]{{·wrap}} [[Soul blues]]{{nowrap end}} | regional_scenes = {{nowrap begin}} [[African blues]]{{·wrap}} [[Atlanta blues]]{{·wrap}} [[British blues]]{{·wrap}} [[Canadian blues]]{{·wrap}} [[Chicago blues]]{{·wrap}} [[Detroit blues]]{{·wrap}} [[East Coast blues]]{{·wrap}} [[Kansas City blues (music)|Kansas City blues]]{{·wrap}} [[Louisiana blues]]{{·wrap}} [[Memphis blues]]{{·wrap}} [[New Orleans blues]]{{·wrap}} [[Piedmont blues]]{{·wrap}} [[St. Louis blues]]{{·wrap}} [[Swamp blues]]{{·wrap}} [[Texas blues]]{{·wrap}} [[West Coast blues]]{{nowrap end}} | local_scenes = | other_topics = {{nowrap begin}} [[List of genres of the blues|Blues genres]]{{·wrap}} [[List of blues musicians|Blues musicians]]{{·wrap}} [[Blues scale]]{{·wrap}} [[Jug band]]{{·wrap}} [[Origins of the blues|Origins]]{{nowrap end}} }} '''બ્લૂઝ''' એ 19મી સદીના અંત ભાગમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના ડીપ સાઉથમાં પ્રાથમિક ધોરણે આફ્રિકન-અમેરિકન સમુદાયોમાં ધાર્મિક ગીતો, કાર્ય ગીતો, ફિલ્ડ હોલર્સ, પોકાર અને કીર્તન, અને સરળ પ્રાસવાળા લોકગીતોમાંથી ઉદભવેલો સંગીતનો પ્રકાર અને સંગીતની શૈલી છે.<ref name="The Evolution of Differing Blues Styles">{{cite web |title=The Evolution of Differing Blues Styles |publisher=How To Play Blues Guitar |access-date=2008-08-11 |url=http://how-to-play-blues-guitar.com/the-blues/the-evolution-of-different-blues-styles/ |archive-date=2010-01-18 |archive-url=https://www.webcitation.org/5msLYV7tu?url=http://how-to-play-blues-guitar.com/the-blues/the-evolution-of-different-blues-styles/ |url-status=dead }}</ref> બ્લૂઝ સ્વરૂપ જાઝ, પ્રાસ અને બ્લૂઝ, અને રોક એન્ડ રોલમાં સર્વવ્યાપી છે, અને તેને ચોક્કસ તાર પ્રોગ્રેશન દ્વારા વર્ણવવામાં આવ્યું છે- બાર-તાર બ્લૂઝ તાર પ્રોગ્રેશન સર્વ સામાન્ય હોવાથી અને બ્લ્યુ નોંધ, એ વ્યક્ત કરી શકાય તેવા હેતુઓને ગાઇ શકાય છે અથવા સમાન રીતે વગાડી શકાય છે અથવા મોટા માપની પીચના સંબંધમાં ધીમે ધીમે વળતી (નાની 3જીથી મોટી 3જી) જાય છે તે નોંધે છે. બ્લૂઝ પેઢી બ્લૂઝ સ્વરૂપ પર આધારિત છે પરંતુ તે અન્ય લાક્ષણિકતાઓ જેમ કે ચોક્કસ ઉર્મિકાવ્ય (લિરીક્સ), બાસ લાઇન્સ અને ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટસ ધરાવે છે. બ્લૂઝનું વિવિધ પેટાપેઢીમાં વિભાજન કરી શકાય છે, જેમાં દેશથી શહેરી બ્લૂઝનો કે વત્તા કે ઓછા અંશે 20મી સદીના વિવિધ ગાળાઓ દરમિયાન લોકપ્રિય હતા. તેમાં શ્રેષ્ઠ રીતે જાણીતા ડેલ્ટા, પાઇડમોન્ટ, જંપ અને શિકાગો બ્લૂઝ પ્રકારો છે. [[બીજું વિશ્વ યુદ્ધ|વિશ્વ યુદ્ધ II]] શ્રવણેન્દ્રિયથી ઇલેક્ટ્રીક બ્લૂઝ સુધીના સંક્રમણનું સાક્ષી છે અને બ્લૂઝ સંગીતનો પ્રોગ્રેશનકારક પ્રારંભ વિશાળ શ્રોતા સુધી થયો હતો. 1960 અને 1970માં કહેવાતા બ્લૂઝ રોક નામના સંકર સ્વરૂપનો વિકાસ થયો હતો. શબ્દ "ધી બ્લૂઝ" "બ્લ્યુ ડેવિલ્સ"નો ઉલ્લેખ કરે છે, જેનો અર્થ ખિન્નતા અને ઉદાસી એવો થાય છે; આ શબ્દનો આ અર્થમાં અગાઉ જ્યોર્જ કોલમનના એક અભિનિત પ્રહસન ''બ્લ્યુ ડેવિલ્સ'' (1798)માં ઉપયોગ થયો હોવાનું મળી આવે છે. <ref>"ટ્રેસોર ડિ લા લાંગ ફ્રેંકાઇસ ઇન્ફર્મેટાઇઝ" બ્લૂઝ શબ્દ અને જ્યોર્જ કોલમેનના પ્રહસન સામે આ શબ્દ ઇંગ્લીશ ભાષામાં પ્રથમવાર દેખાયો હોવા તરીકેનું વ્યત્પતિશાસ્ત્ર પૂરું પાડે છે, જુઓ http://atilf.atilf.fr/dendien/scripts/fast.exe?mot=blues {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131212063817/http://atilf.atilf.fr/dendien/scripts/fast.exe?mot=blues |date=2013-12-12 }}</ref> જોકે આફ્રિકન અમેરિકન સંગીતમાં વાક્યાંશનો ઉપયોગ જૂનો હોઇ શકે છે, તેને 1912થી પ્રમાણિત કરવામાં આવ્યો છે, જ્યારે હાર્ટ વેન્ડનું "દલ્લાસ બ્લૂઝ" પ્રથમ બ્લૂઝ પ્રથમ કોપીરાઇટવાળી રચના બની હતી. <ref>ડેવિસ, ફ્રેન્સિસ. ''બ્લૂઝનો ઇતિહાસ'' . ન્યૂયોર્કઃ હાયપરિયોન, 1995.</ref><ref>એરિક પેટ્રિજ, ''અશિષ્ટ શબ્દપ્રયોગ અને બિનપરંપરાગત ઇંગ્લીશની ડિક્શનરી'' , 2002, રૌટલેજ (UK), ISBN 0-415-29189-5</ref> ઉર્મિકાવ્યમાં વાક્યાંશનો ઘણી વખત ખિન્ન વર્તણૂંકનું વર્ણન કરવા માટે થાય છે. <ref>ટોની બોલ્ડેન, ''આફ્રો-બ્લ્યુ: આફ્રિકન અમેરિકન કવિતા અને સંસ્કૃતિમાં સુધારાઓ'' , 2004, યુનિવર્સિટી ઓફ ઇલીનોઇસ પ્રેસ, ISBN 0-252-02874-0</ref> == સ્વરૂપ == 20મી સદીના પ્રથમ દાયકામાં બ્લૂઝ સંગીતને તાર વિકાસના અર્થમાં સ્પષ્ટ રીતે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવ્યું ન હતું. <ref>{{cite web |title=The evolution of the 12-bar blues progression, |url=http://www.bobbrozman.com/tip_evol12bar.html |author=Bob Brozman |authorlink=Bob Brozman |year=2002 |access-date=2009-05-02 |archive-date=2010-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100525222458/http://www.bobbrozman.com/tip_evol12bar.html |url-status=dead }}</ref> 1900ના પ્રારંભમાં પ્રથમ બ્લૂઝ સ્ટાર બેસી સ્મિથ, ટ્વેલ્વ બાર બ્લૂઝ જેવા આફ્રિકન અમેરિકન સમુદાયના ગાયકોમાં વ્યાપારી સફળતાને કારણે તે એક ધોરણ બની ગયું હતું. <ref>નથીંગ બટ ધ બ્લૂઝમાં સેમ્યુઅલ ચાર્ટર્સ પૃષ્ઠ 20</ref> અન્ય તાર વિકાસ જેમ કે 8-બાર સ્વરૂપોની હજુ પણ બ્લૂઝમાં ગણના થાય છે; તેના ઉદાહરણોમાં "હાવ લોંગ બ્લૂઝ", "ટ્રબલ ઇન માઇન્ડ", અને બીગ બીલ બ્રૂન્ઝીના "કી ટુ ધ હાઇવે"નો સમાવેશ થાય છે. જેમ રે ચાર્લેસના ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટલ "સ્વીટ 16 બાર્સ" અને હર્બી હેનકૂકના "વોટરમેલોન મેનમાં છે તેમ "વધુમાં 16-બાર બ્લૂઝ પણ છે. જેમ કે હોવલીન વુલ્ફ દ્વારાના 9 બાર વિકાસમાં "સિટ્ટીંગ ઓન ધ ટોપ ઓફ ધ વર્લ્ડ" સાથે છે તેમ વિશિષ્ટ મિજાજ વાળા બાર્સ પણ પ્રસંગોપાત સામ સામે અથડાયા છે. {| align="right" class="wikitable" | width="200" align="center"|બાર દાંડાવાળી રૂપરેખા પર વગાડેલો સ્વરમેળ: | width="200" align="center"|સીમાં બ્લૂઝ માટેનો સ્વરમેળ: |- | align=center | {| border="1" cellspacing="1" class="wikitable" | align="center" width="50px"| I | align="center" width="50px"| I or IV | align="center" width="50px"| I | align="center" width="50px"| I7 |- | align="center" width="50px"| IV | align="center" width="50px"| IV | align="center" width="50px"| I | align="center" width="50px"| I7 |- | align="center" width="50px"| V | align="center" width="50px"| V or IV | align="center" width="50px"| I | align="center" width="50px"| I or V |} | align=center | {| border="1" cellspacing="0" class="wikitable" | align="center" width="50px"| C | align="center" width="50px"| C or F | align="center" width="50px"| C | align="center" width="50px"| C7 |- | align="center" width="50px"| F | align="center" width="50px"| F | align="center" width="50px"| C | align="center" width="50px"| C7 |- | align="center" width="50px"| G | align="center" width="50px"| G or F | align="center" width="50px"| C | align="center" width="50px"| C or G |} |} બ્લૂઝ રચનાનું મૂળભૂત ટ્વેલ્વ બાર ઉર્મિકાવ્ય માળખાને 4/4 ટાઇમ સિગ્નેચરમાં ટ્વેલ્વ બારના નિયંત સુસંગત વિકાસ દ્વારા પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યું છે. બ્લૂઝની તારો ટ્વેલ્વ બાર બ્લૂઝ સાથે સંકળાયેલી છે, જે ટ્વેલ્વ બાર સ્કીમ પર વગાડવામાં આવેલી ત્રણ અલગ તારનો ખાસ સમૂહ છે. તેમની પર રોમન આંકડાઓમાં લેબલ લગાવવામાં આવ્યા છે, જે પ્રગતીની માત્રાનો ઉલ્લેખ કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, સીની કીમાં બ્લૂઝ માટે સી એ ટોનિક તાર (આઇ) અને એફ એ સંગીત નોંધ (સબડોમિનન્ટ (IV) છે. છેલ્લો તાર એ ડોમિનન્ટ (V)(ડાયાટોનિક સ્કેલનો પાંચમો તાર) ટર્નએરાઉન્ડ છે, જે હવે પછીની પ્રોગ્રેશનના પ્રારંભ તરફના સંક્રમણનો સંકેત આપે છે. ઉર્મિકાવ્ય સામાન્ય રીતે દશમા બારના છેલ્લા બીટ અથવા અગિયારમાં બારના પ્રથમ બીટ પર સમાપ્ત થાય છે અને આખરી બે બાર ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટાલીસ્ટને બ્રેક તરીકે આપવામાં આવ્યા હોય છે; બે બાર બ્રેકની સુસંગતતા અત્યંત સંકુચિત બની શકે છે, કેટલીકવાર એક જ નોંધનો સમાવેશ કરે છે જે તારોના અર્થમાં પૃથ્થકરણની વ્યાખ્યા આપે છે. મોટા ભાગના સમયે અથવા આ તમામ તારોને હાર્મોનિક સાતમા (7મા) સ્વરૂપમાં વગાડવામાં આવે છે. હાર્મોનિક સાતમાનો ઉપયોગ એ બ્લૂઝની લાક્ષણિકતા છે અને તેને લોકપ્રિય રીતે "બ્લૂઝ સેવન" તરીકે કહેવામાં આવે છે. <ref>{{cite web | title=Ellen Fullman, "The Long String Instrument", ''MusicWorks'', Issue #37 Fall 1987 | url=http://www.deepmedia.org/ellenfullman/mw85/fullman_article.pdf | access-date=2010-11-22 | archive-date=2008-06-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080625045305/http://www.deepmedia.org/ellenfullman/mw85/fullman_article.pdf | url-status=dead }}</ref> બ્લૂઝ સેવન તારોને હાર્મોનિક તારમાં ઉમેરવામાં આવે છે, જેમાં મૂળભૂત નોંધમાં 7:4ના ગુણોત્તરના આવર્તન સાથેની એક નોંધ હોય છે. 7:4 ગુણોત્તર પર, તે પરંપરાગત પશ્ચિમી ડાયાટોનિક સ્કેલ પર કોઇ વિરામની નજીક નથી. <ref>{{cite web | title=A Jazz Improvisation Almanac, Outside Shore Music Online School | url=http://www.outsideshore.com/school/music/almanac/html/Music_Theory/Jazz_Scales/Blues_And_Bebop_Scales/Blues_Scale.htm | access-date=2010-11-22 | archive-date=2012-09-11 | archive-url=https://archive.is/20120911011306/http://www.outsideshore.com/school/music/almanac/html/Music_Theory/Jazz_Scales/Blues_And_Bebop_Scales/Blues_Scale.htm | url-status=dead }}</ref> સુગમતા અથવા જરૂરિયાતની દ્રષ્ટિએ તેને ઘણી વાર માઇનોર સેવન્થ વિરામ અથવા ડોમિનન્ટ સેવન્થ તાર દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે. [[ચિત્ર:A minor pentatonic scale.svg|thumb|350px|નાનું પેન્ટાટોનીક સ્કેલ; [15]]] મધુર રાગમાં, બ્લૂઝ ફ્લેટન્ડ સંકળાયેલ મેજર સ્કેલના ત્રીજા, પાંચમા અને સાતમાના ઉપયોગ દ્વારા અલગ પડે છે. <ref>ઇવેન, પૃષ્ઠ 143</ref> આ ખાસ પ્રકારની નોંધોને ''બ્લ્યુ'' અથવા ''બેન્ટ નોટ્સ'' કહેવાય છે. આ સ્કેલ નોટ્સ કદાચ નેચરલ સ્કેલ નોટ્સને બદલી શકે છે અથવા તેને સ્કેલમાં ઉમેરી શકાય છે, જેવું માઇનોર બ્લૂઝ સ્કેલના કિસ્સામાં થયું હતું, જેમા ફ્લેટન્ડ ત્રીજા નેચરલ ત્રીજાને બદલે છે, ફ્લેટન્ડ સાતમુ નેચરલ સાતમાને બદલે છે અને ફ્લેટન્ડ પાંચમાને નેચરલ ચતુર્થ અને નેચરલ પાંચમાની વચ્ચે ઉમેરવામાં આવ્યા છે. ટ્વેલ્વ બાર હાર્મોનિક પ્રોગ્રેશનનો સદીઓથી સતત ઉપયોગ થતો આવ્યો છે ત્યારે, બ્લૂઝના ક્રાંતિકારી તબક્કાઓ મધુર રાગમાં ફ્લેટન્ડ સાતમા, અને ફ્લેટન્ડ પાંચમા માટે સતત વપરાશમાં હતા, તેની સાથે તે જ સમયે ''ક્રશીંગ'' વગાડવાનું સીધી રીતે જ નજીકની નોંધ હતી (એટલે કે બીજા ક્રમે ઉતારેલ ) અને ''સ્લાઇડીંગ'' ગ્રેસ નોંધનો ઉપયોગ કરવા જેવી હતી. <ref>ગ્રેસની નોંધો બારોક અને ક્લાસિકલ ગાળાઓમાં સામાન્ય હતી, પરંતુ તેમણે સુસંગત માળખાના એક ભાગને બદલે શણગાર તરીકેની ભૂમિકા બજાવી હતી. ઉદાહરણ તરીકે, વુલ્ફગેંગ એમાડિયસ તરંગોર્ટના ''પિયાનો કોંસર્ટો નં. 21'' પ્રભાવમાં પાંચમાં ક્રમે રહ્યું હતું. આ સમયગાળામાં, સંપૂર્ણ પાંચમાં ઉકેલ માટે તણાવ ઊભો કરવા માટેની આ તરકીબ હતી; તેનાથી વિરુદ્ધમાં, બ્લૂઝ મેલોડી સ્કેલના માપ તરીકે પાંચમા ક્રમનો ઉપયોગ કરે છે. {{Citation needed|date=February 2009}}</ref> બ્લ્યુ નોંધો બ્લૂઝના તાલ લય, મધુર રાગ અને કલ્પિત ઉમેરા દરમિયાન પ્રતિભાવની મહત્વની ક્ષણો માટેની મંજૂરી આપે છે. બ્લૂઝ શફલ્સ અથવા વોકીંગ બાસ રિધમ અને કોલ અને પ્રતિભાવ જેવી નિંદ્રાધીન અવસ્થાનું દબાણ કરે છે અને તેઓ પુનરાવર્તીત અસર કે જેને ખાંચ કે ચીલો (ગ્રૂવ)કહે છે. આફ્રો અમેરિકન મૂળથી બ્લૂઝની લાક્ષણિકતા એ છે કે શફલે સ્વીંગ સંગીતમાં કેન્દ્રિત ભૂમિકા બજાવી હતી. <ref>કુંઝલર, પૃષ્ઠ 1065</ref> સરમાં સરળ શફલ્સ, જે આરએન્ડબી (R&amp;B) તરંગોના 1940ના મધ્યમાં સ્પષ્ટ હસ્તાક્ષર હતા, <ref>બેરી પિયર્સન, બીજુ કંઇ જ નહી પરંતુ બ્લૂઝ છે, પૃષ્ઠ 316</ref> તે ગિતારના બાસ તાર પર ત્રણ નોંધ રિફ હતા. જ્યારે આ રિફને બાસ અને ડ્રમ્સ પર વગાડવામાં આવી ત્યારે ગ્રૂવની "લાગણી"નું સર્જન થયું હતું. શફલ રિધમને ઘણી વાર મજાકમાં "''ડોવ'' , ડા ''ડોવ'' , ડા ''ડોવ'' , ડા" અથવા "''ડંપ'' , ડા ''ડંપ'' , ડા ''ડંપ'' , ડા":<ref>ડેવીડ હમબર્ગર, ''એકૌસ્ટિક ગિતાર સ્લાઇડ બેઝિક્સ'' , 2001, ISBN 1-890490-38-5.</ref> તરીકે અભિવ્યક્ત કરવામાં આવે છે, તેમાં અસમતોલ અથવા "સ્વંગ," આઠ નોંધોનો સમાવેશ કરવામાં આવે છે. ગિતાર પર તેને સરળ સ્થિર બાસ અથવા તેને સ્ટેપવાઇઝ ક્વાર્ટર નોંધ મોશનમાં તાર અને બેકના પાંચથી છઠ્ઠી મોશન સુધી ઉમેરી શકાય છે. ઇઃમાં બ્લૂઝ પ્રોગ્રેશનના પ્રથમ ચાર બાર્સ માટે નીચે આપેલી ગિતાર તબલાતૂર દ્વારા ઉદાહરણ આપવામાં આવ્યું છે. <ref>{{cite web | title=Lesson 72: Basic Blues Shuffle by Jim Burger | url=http://www.wholenote.com/default.asp?src=l&l=72&p=1 | access-date=November 25, 2005 | archive-date=જુલાઈ 20, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110720080813/http://www.wholenote.com/default.asp?src=l&l=72&p=1 | url-status=dead }}</ref><ref>વિલ્બર એમ. સેવિગે, રેન્ડી એલ. વ્રાંડેનબર્ગ, ''એવરીથીંગ એબાઉટ પ્લેયીંગ ધ બ્લૂઝ'' , 2002, મ્યુઝિક સેલ્સ ડિસ્ટ્રીબ્યૂટેડ, ISBN 1-884848-09-5, pg. 35</ref> [[ચિત્ર:Blues shuffle in E.png|thumb|right|300px|ઇ મેજરમાં બ્લૂઝનું નૃત્ય અથવા બુગી ([25]).]] <div style="font-size:75%"> E7 A7 E7 E7 E B. [ G D |----------------|2—2-4—2-5—2-4—2-|----------------|----------------| A |2—2-4-2-5-2-4—2-|0—0-0—0-0—0-0—2-|2—2-4—2-5—2-4—2-|2—2-4—2-5—2-4—2-| E |0—0-0—0-0—0-0—2-|----------------|0—0-0—0-0—0-0—2-|0—0-0—0-0—0-0—2-| </div> == ઉર્મિકાવ્યો == [[ચિત્ર:RobertJohson.png|thumb|right|175px|રોબર્ટ જોહ્નનસન, પ્રભાવશાળી ડેલ્ટા બ્લૂઝ સંગીતકાર]] પહેલાનાં ઊર્મિકાવ્યો પરંપરાગત બ્લૂઝની રચનાઓ સંભવતઃ ચાર વખત વારંવાર ગવાતી એક જ લાઈનની બનેલી હતી; 20મી સદીના પ્રથમ દસકાઓમાં જ હાલનું માળખું સ્વીકૃત બન્યું: તથાકથિત એએબી(AAB) માળખું, પ્રથમ ચાર વિભાગો સુધી ગવાતી લાઈનનું બનેલું છે , તેનું પુનરાવર્તન બીજા ચાર સુધી, અને તે પછી છેલ્લા વિભાગો સુધીની આખરી લાઈન.<ref>ફેરિસ, પૃષ્ઠ 230</ref> પ્રથમ પ્રકાશિત બે ઊર્મિકાવ્યો, “દલ્લાસ બ્લૂઝ”(1912) અને “સેન્ટ લૂઈસ્ બ્લૂઝ”(1914), એએબી માળખું બનાવતાં 12 બારવાળાં બ્લૂઝ હતાં. ડબ્લ્યુ.સી.હેન્ડીએ લખ્યું કે ત્રણ વખત પુનરાવર્તન પામતી લાઈનના પુનરાવર્તનને દૂર કરવા માટે તેણે આ પ્રણાલી અપનાવી. <ref>ફાધર ઓફ બ્લૂઝઃ ડબ્લ્યુ.સી.હેન્ડી દ્વારાની આત્મકથા અને આર્ના બોન્ટેમ્પ્સ દ્વારા સંપાદન કરાયેલ: જેની પ્રસ્તાવના એબ નાઇલ્સ દ્વારા લખાઇ હતી. મેકમિલન કંપની, ન્યૂ યોર્ક; (1941) પૃષ્ઠ 143. આ પ્રથમ પ્રિન્ટીંગમાં ISBN નંબર નથી. </ref> આ લાઈન્સ મોટાભાગે મેલોડી કરતા રિધમિક ટોકની નજીકના માળખાને અનુસરીને વધુ ગવાતી હોય છે. પહેલાંનાં બ્લ્યૂઝે ઘણીવાર લૂઝ નેરેટિવનું સ્વરુપ લીધું હતુ. ગાયકે તેની કે તેણીની “નિષ્ઠુર હકીકતભરી દુનિયાની અંગત વેદનાઓ: ગુમાવેલો પ્રેમ, પોલિસ ઓફિસર્સની ક્રૂરતા, ગોરા લોકો દ્વારા દમન,[અને] મુશ્કેલ સમય.”<ref>ઇવેન, પીજીસ. 142–143</ref>ને વાચા આપી હતી. આ ઉર્મિકાવ્ય ઘણી વાર આફ્રિકન અમેરિકન સમાજમાં અનુભવવામાં આવેલી મુશ્કેલીઓને લાગેવળગે છે. ઉદાહરણ તરીકે બ્લાઈન્ડ લેમન જેફરસનનું “રાઈઝિંગ હાઈ વોટર બ્લૂઝ”(1927) ગ્રેટ મિસિસિપ્પિ પૂર 1927નું વર્ણન કરે છે: : “બેકવોટર રાઈઝિંગ,સર્ધન પિપલ્સ કાન્ટ મેક નો ટાઈમ :: આઈ સેડ,બેકવોટર રાઈઝિંગ,સર્ધન પિપલ્સ કાન્ટ મેક નો ટાઈમ ::: એન્ડ આઈ કાન્ટ ગેટ નો હીયરિંગ ફ્રોમ ધેટ મેમ્ફિસ ગર્લ ઓફ માઈન.” જો કે,બ્લૂઝ યાતના અને દમન સાથે જોડાયેલાં હોવા છતાં ઊર્મિગીતો હાસ્યજનક અને રસિક પણ બન્યાં છે: <ref> કોમારા, પૃષ્ઠ 476 </ref> : “રીબેક્કા,રીબેક્કા,ગેટ યોર બિગ લેગ્ઝ ઓફ્ફ ઓફ મી, :: “રીબેક્કા,રીબેક્કા,ગેટ યોર બિગ લેગ્ઝ ઓફ્ફ ઓફ મી, ::: ઈટ મે બી સેન્ડિંગ યૂ બેબી,બટ ઈટ્ઝ વરીયિંગ ધ હેલ આઉટ ઓફ મી.” : :: બિંગ જો ટર્નરની કૃતિ “રીબેક્કા”માંથી ટ્રેડિશનલ બ્લૂઝ ઊર્મિગીતોનું સંકલન,. રમૂજી ઊર્મિશીલ વિષયવસ્તુ અને જોરદાર,પ્રહસન ભજવણી શૈલી એમ બંને રીતેહોકુમબ્લૂઝ પ્રસિદ્ધ થયાં હતા. <ref>{{cite book |title=The Cambridge companion to blues and gospel music |url=https://archive.org/details/cambridgecompani00alla |author=Allan F. Moore |publisher=Cambridge University Press |year=2002 |isbn=0521001072 |page=[https://archive.org/details/cambridgecompani00alla/page/32 32]}}</ref> ટેમ્પા રેડની કૃતિ “ટાઈટ લાઈક ધેટ” (1928) કોઈની સાથે વધુ કામુક શારીરિક સંબંધોમાં જોડાવા માટે “ટાઈટ” હોવું તેવા ડબલ અર્થ ધરાવતી કાવતરાબાજ શબ્દરમત છે. સંગીતનું ઊર્મિશીલ વિષયવસ્તુ કે જે મોટાભાગે ખાસ કરીને સંબંધોની પીડા અથવા જાતીય સંબંધોની ચિંતાઓ પર કેન્દ્રિત હતું તે યુદ્ધ પછીનાં બ્લૂઝમાં થોડું સાદું બન્યું હતું. યુદ્ધ પહેલાંનાં બ્લૂઝમાં જોવા મળતા ઊર્મિગીતોના વિષયો જેવા કે આર્થિક હતાશા, ખેતી, શેતાન, જુગાર, જાદૂ, પૂર અને શુષ્ક સમય, તે યુદ્ધ પછીનાં બ્લૂઝમાં ઓછાં પ્રચલિત બન્યાં.<ref>ઓલિવર, પૃષ્ઠ 281</ref> લેખક એડ મોરલ્સે દાવો કર્યો કેયોરુબા મેથોલોજીએ પહેલાનાં બ્લૂઝમાં ભાગ ભજવ્યો છે,રોબર્ટ જોહ્નસનના “ક્રોસ રોડ બ્લૂઝ”ને ક્રોસ રોડ્ઝના હવાલામાંઓરિશા,એલેગુઆને સૂક્ષ્મ છૂપા સંદર્ભો તરીકે ટાંક્યા છે. <ref name="cgkmik">મોરાલ્સ, પૃષ્ઠ 277</ref> જો કે,ક્રિશ્ર્ચિયન અસર વધુ દેખીતી છે.<ref>નથીંગ બટ ધ બ્લૂઝમાં માર્ક. એ. હંફ્રે, પૃષ્ઠો 107-149</ref> ઘણાં પાયાના કલાકારો જેવા કે ચાર્લી પેટ્ન અથવા સ્કિપ જેમ્સપાસે તેમની નાટ્યશાળાઓમાં અસંખ્ય ધાર્મિક અને આધ્યાત્મિક ગીતો હતાં. <ref>{{cite album-notes |title=Ten years of black country religion 1926–1936 |last=Calt |first=Stephen |coauthors=Nick Perls, Michael Stewart |publisher=[[Yazoo Records]] |publisherid=L-1022 |location=New York |format=vinyl back cover |url=http://www.wirz.de/music/yazoo/grafik/1022b4.jpg }} </ref> રેવરન્ડ ગેરી ડેવિસ<ref> {{cite web |url=http://culturalequity.org/alanlomax/ce_alanlomax_profile_reverend_gary_davis.jsp |title=Reverend Gary Davis |publisher=Reverend Gary Davis |year=2009 |access-date=2009-02-03}} </ref> અને બ્લાઈન્ડ વિલે જોહ્નસન<ref>{{cite web |title=The Soul of Blind Willie Johnson |url=http://www.austin360.com/music/content/music/blindwilliejohnson_092803.html |publisher=Austin American-Statesman |author=Michael Corcoran |access-date=2009-02-03 |archive-date=2005-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051030022838/http://www.austin360.com/music/content/music/blindwilliejohnson_092803.html |url-status=dead }}</ref> એ એવા કલાકારોના ઉદાહરણો છે જેમના ઊર્મિગીતો સ્પષ્ટપણે આધ્યાત્મિક હોવા છતાં ઘણીવાર તેમની ગણના બ્લૂઝ સંગીતકારો તરીકે થયેલી છે. == ઇતિહાસ == {{listen |filename = Victor_Military_Band-The_Memphis_Blues.ogg |title = "The Memphis Blues" |description = [[The Memphis Blues]], composed by [[W. C. Handy]] in 1912. Recorded by [[Victor Records|Victor]] Military Band. First known commercial recording of Handy's first commercially successful blues composition. |format = [[Ogg]] |filename2 = Mamie_Smith,_Crazy_Blues.ogg |title2 = Crazy Blues |description2 = The first commercial recording of vocal blues by an African-American singer: [[Mamie Smith]]'s performance of [[Perry Bradford]]'s "Crazy Blues" in 1920. |filename3 = KeepYourLampTrimmedAndBurning.ogg |title3 = Keep your lamp trimmed and burning |description3 = Traditional spiritual performed by Texas gospel singer [[Blind Willie Johnson]] (vocal and guitar) and [[Willie B. Harris]] (vocal) in 1927. This example shows the close relationship between gospel and blues music. |format3 = [[Ogg]] |filename4 = |title4 = Dupree Blues |description4 = [[Piedmont blues]], performed in 1930 by [[Blind Willie Walker]] |format4 = [[Ogg]] |filename5 = Crossroads.ogg |title5 = Cross Road Blues |description5 = [[Cross Road Blues]], performed in 1937 by [[Robert Johnson (musician)|Robert Johnson]], a [[Delta blues]] guitarist |format5 = [[Ogg]] |filename6 = HowlinWolf_MoaninAtMidnight.ogg |title6 = Moanin' At Midnight |description6 = Chicago blues of the early post-war era, Recorded by [[Howlin' Wolf]] in 1951. |format6 = [[Ogg]] |filename7 = JohnColtrane_MrPC.ogg |title7 = Mr. P.C. |description7 = [[Hard Bop]] recorded by [[John Coltrane]] in 1960. This is an example of jazz with blues structure. |format7 = [[Ogg]] |filename8 = 1 Steppin' Out.ogg |title8 = Steppin' Out |description8 = [[Steppin' Out (James Bracken song)|Steppin' Out]], Chicago blues composed by [[James Bracken]] and performed in the [[rock blues]] style by [[John Mayall & the Bluesbreakers]] on the album ''[[Bluesbreakers with Eric Clapton]]'', 1966. |format8 = [[Ogg]] }} === મૂળ === [[ચિત્ર:John Lomax Jr.jpg|left|thumb|જોહ્ન લોમેક્સ, અગ્રણી મ્યુઝિકોલોજિસ્ટ અને પોકલોરિસ્ટ]] બ્લૂઝ શીટ સંગીતનું પ્રથમ પ્રકાશન 1912માં હાર્ટ બેન્ડના "દલ્લાસ બ્લૂઝ" હતુ; ડબ્લ્યુ.સી.હેન્ડીનુ "ધી મેમફિસ બ્લૂઝ" પર સમાન વર્ષમાં તેના પછી આવ્યું હતું. આફ્રિકન અમેરિકન ગાયકનું પ્રથમ રેકોર્ડીંગ મેમી સ્મિથની 1920ની પેરી બ્રેડફોર્ડનીની "ક્રેઝી બ્લૂઝ" રજૂઆત હતી. પરંતુ બ્લૂઝની ઉત્પત્તિ દાયકાઓ પૂર્વેની તારીખમાં શક્યતઃ 1890માં થઇ હતી. <ref>નથીંગ બટ ધ બ્લૂઝમાં ડેવિડ ઇવાન્સ,પૃષ્ઠ 33</ref> કેટલેક અંશે અમેરિકન સમાજમાં જાતિ અલગતાવાદને કારણે તેનું અત્યંત ખરાબ દસ્તાવેજીકરણ થયું હતું, તેમાં શૈક્ષણિક વર્તુળો, <ref name="Kunzler, pg. 130">કુંન્ઝલર, પૃષ્ઠ 130</ref> અને તે સમયે આફ્રિકન અમેરિકન સમુદાયમાં ઓછા સાક્ષરતા દરનો સમાવેશ થાય છે. <ref>નથીંગ બટ ધ બ્લૂઝમાં બ્રુસ બાસ્ટીન, પૃષ્ઠ 206</ref> ઇતિહાસકારોએ 20મી સદીના પ્રારંભમાં દક્ષિણ ટેક્સાસ અને ડીપ સાઉથમાં બ્લૂઝ સંગીતનો અહેવાલ આપવાની શરૂઆત કરી હતી. ખાસ કરીને, ચાર્લ્સ પીબોડીએ ક્લાર્કસડેલ, મિસિસીપ્પીખાતે બ્લૂઝ સંગીતનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો અને ગેટ થોમસે પણ 1901-1902ની આસપાસ દક્ષિણ ટેક્સાસ ખાતે તદ્દન આવા જ પ્રકારનું ગીત ગાયુ હતું. આ નિરીક્ષણો વત્તા કે ઓછા અંશે જેલી રોલ મોર્ટોનની યાદ અપાવે છે, જેમણે 1902માં ન્યુ ઓર્લિન્સમાં સૌપ્રથમ વખત બ્લૂઝ સાંભળ્યું હોવાનું જાહેર કર્યું હતું; મા રેઇનેય, કે જેઓ મિસૌરીમાં સમાન વર્ષમાં પ્રથમ બ્લૂઝનો અનુભવ થયો હોવાનું યાદ કરે છે; અને ડબ્લ્યુ.સી. હેન્ડી, કે જેઓ 1903માં તૂતવિલર મિસીસિપ્પી ખાતે પ્રથમ વખત બ્લૂઝ સાંભળ્યું હતું. આ ક્ષેત્રે સૌપ્રથમ વિસ્તરિત સંશોધન હોવાર્ડ ડબ્લ્યુ. ઓડુમ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે 1905 અને 1908ની મધ્યમાં લાફેયેટ્ટ મિસીસિપ્પી અને ન્યૂટોન, જ્યોર્જિયાના કાઉન્ટીસમાં વિશાળ સ્થાનિક ગીતોનો કૃતિસંગ્રહ પ્રકાશિત કર્યો હતો. <ref>નથીંગ બટ ધ બ્લૂઝમાંડેવિડ ઇવાન્સ, પૃષ્ઠ 33-35</ref> બ્લૂઝનું પ્રથમ બિન વ્યાપારીક રેકોર્ડીંગ્સ, જેને પાઉલ ઓલિવર દ્વારા "પ્રોટો-બ્લૂઝ" તરીકે ગણવામાં આવે છે, તેનું સર્જન સંશોધનના હેતુઓ માટે 20મી સદીના પ્રારંભમાં ઓડુમ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. તે હાલમાં ચલણમાંથી ગાયબ થઇ ગયા છે. <ref>નથીંગ બટ ધ બ્લૂઝમાં જોહ્ન એચ. કાવલી, પૃષ્ઠ 265</ref> અન્ય રેકોર્ડીંગો જે હજુ પણ ઉપલબ્ધ છે, તે 1924માં લોરેન્સ ગેલર્ટ દ્વારા બનાવવામાં આવ્યા હતા. બાદમાં, વિવિધ રેકોર્ડીંગ્સ રોબર્ટ ડબ્લ્યુ. ગોર્ડોન દ્વારા બનાવવામાં આવ્યા હતા, જેઓ લાયબ્રેરી ઓફ કોંગ્રેસના આર્કાઇવ ઓફ અમેરિકન ફોક સોંગ્સના વડા બન્યા હતા. ગોર્ડોનના લાયબ્રેરી ખાતેના અનુગામી જોહ્ન લોમેક્સ હતા. 1930માં, તેમના પુત્ર એલનની સાથે, લોમેક્સે અસંખ્ય બિન વ્યાપારીક બ્લૂઝ રેકોર્ડીંગ્સ બનાવ્યા હતા, જે વિશાળ પ્રોટો બ્લૂઝ પ્રકારો જેમ કે ફિલ્ડ હોલ્રર અને રીંગ શાઉટને પ્રમાણિત કરે છે. <ref>નથીંગ બટ ધ બ્લૂઝમાં જોહ્ન એચ. કાવલી, પૃષ્ઠ 268-269</ref> 1920 પહેલા પણ ઉપલબ્ધ હતા તેવા બ્લૂઝ સંગીતના રેકોર્ડ પણ કલાકારના રેકોર્ડીંગ્સ જેમ કે લીડ બેલી<ref>{{cite web |url=http://www.leadbelly.org/re-homepage.html |title=Lead Belly foundation |access-date=2008-09-26 |archive-date=2010-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100123193411/http://www.leadbelly.org/re-homepage.html |url-status=dead }}</ref> અથવા હેનરી થોમસ <ref>{{cite web |url=http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/TT/fthxc.html |title=Henry Thomas |author=Dave Oliphant |work=The handbook of texas online |access-date=2008-09-26 |archive-date=2008-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007083915/http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/TT/fthxc.html |url-status=dead }}</ref> દ્વારા આપવામાં આવ્યા હતા, જેઓ બંનેએ કાલગ્રસ્ત બ્લૂઝ સંગીતની રજૂઆત કરે છે. આ તમામ સ્ત્રોતો અસંખ્ય વિવિધ માળખાઓનું અસ્તિત્વ હોવાનું દર્શાવે છે, જે બાર-, આઠ-, અથવા 16 -બારથી અલગ પડે છે. <ref>ગારોફાલો, પીજીસ. 46–47</ref><ref>ઓલિવર, પૃષ્ઠ 3</ref> બ્લૂઝના દેખાવ માટેના સામાજિક અને આર્થિક કારણો સંપૂર્ણ રીતે જાણીતા નથી. <ref>''ધી કેમ્બ્રિજ હિસ્ટ્રી ઓફ અમેરિકન મ્યુઝિક'' આવૃત્તિમાં ફિલીપ વી.બોહોલમેન, "વીસમી સદીમાં વિદેશી, રાષ્ટ્રીય અને પ્રાદેશિક સંગીત. ડેવીડ નિકોલસ, 1999, કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, ISBN 0-521-45429-8, પૃષ્ઠ 285</ref> બ્લૂઝનો પ્રથમ દેખાવ ઘણીવાર 1863ના મુક્તિ ધારા બાદનો છે,<ref name="Kunzler, pg. 130"/> 1870 અને 1900ની મધ્યમાં મુક્તિની સાથે અને બાદમાં જ્યુક જોઇન્ટસના વિકાસને એવી રીતે મૂકે છે જ્યાં કાળા લોકો સંગીત, નૃત્ય અથવા જુગાર માટે દિવસના કઠિન કાર્ય બાદ જતા હતા. <ref name="bluescommentary">{{cite book| last = Oliver| first = Paul | title = Blues Off the Record:Thirty Years of Blues Commentary | url = https://archive.org/details/bluesoffrecordth00oliv| publisher =Da Capo Press | year = 1984 | location = New York | pages = [https://archive.org/details/bluesoffrecordth00oliv/page/45 45]–47 | isbn = 0-306-80321-6}}</ref> આ ગાળો ગુલામીથી શેરક્રોપીંગ, નાના પાયે કૃષિ ઉત્પાદન અને દક્ષિણ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ રેલમાર્ગના વિસ્તરણ સુધીના સંક્રમણને મળતો આવે છે. વિવિધ વિદ્વાનો 1900ના પ્રારંભિક બ્લૂઝ સંગીતના વિકાસને જૂથ રજૂઆતથી વધુ વ્યક્તિગત પ્રકાર તરીકે ગણાવે છે. તેઓ એવી દલીલ કરે છે કે બ્લૂઝનો વિકાસ ગુલામીમાં સપડાયેલ પ્રજાની નવી જ પ્રાપ્ત કરેલી મુક્તિ સાથે સંકળાયેલ છે. લોરેન્સ લેવિનના અનુસાર, "રાષ્ટ્રીય વિચારધારા કે જે વ્યક્તિગત,. બુકર ટી. વોશિંગ્ટોનનું શિક્ષણ અને બ્લૂઝના ઉદભવ પર ભાર મૂકે છે તેમની વચ્ચે સીધો સંબંધ હતો." લેવિન દર્શાવે છે કે "માનસિક, સામાજિક અને આર્થિક રીતે આફ્રિકન અમેરિકનો એવી રીતે ઘડાયેલા હતા કે તેઓ ગુલામી દરમિયાન કંઇ પણ કરવા અસમર્થ હતા અને જે રીતે તેમના ધાર્મિક સંગીતમાં જે રીતે પ્રદર્શિત થતું હતું તે રીતે સાંપ્રદાયિક સંગીતમાં પ્રદર્શિત થયું હોવાનું ભાગ્યે જ આશ્ચર્ય થયું હતું."<ref>લોરેન્સ ડબ્લ્યુ. લેવિન, ''બ્લેક કલ્ચર એન્ડ બ્લેક કોન્શિયસનેસ: આફ્રો-અમેરિકન ફોક થોટ ફ્રોમ સ્લેવરી ટુ ફ્રીડમ'' , ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 1977, ISBN 0-19-502374-9, પૃષ્ઠ 223</ref> દરેક બ્લૂઝ સંગીતમાં સમાન હોય તેવા બહુ ઓછા લક્ષણો છે, કેમ કે આ કળાએ તેનો આકાર વ્યક્તિગત રજૂ કરનારાઓના મિજાજ પરથી લીધો હતો. <ref>સધર્ન, પૃષ્ઠ 333</ref> જોકે, એવા પણ લક્ષણો છે કે જે આધુનિક બ્લૂઝના સર્જનના ઘણા પહેલા ઉપલબ્ધ હતા. કોલ અને રિસ્પોન્સ શાઉટ્સ, બ્લૂઝ સંગીતના અગાઉના સ્વરૂપો હતા; તેઓ "સહયોગ અથવા સુસંગતતા વિના કોઇ પણ ખાસ મ્યુઝિકલ માળખાની ઔપચારીકતા દ્વારા બંધન વિનાનો કાર્યરત પ્રતિભાવ..."<ref>ગારાફાલો, પૃષ્ઠ 44</ref> આ બ્લૂઝ પહેલાના સ્વરૂપ ગુલામી રિંગ શાઉટ અને ફિલ્ડ હોલરમાં સાંભળવામાં આવ્યા હતા, જે લાગણીસભર માહિતી સાથે સરળ સોલો ગીત લાદેન હતું".<ref>ફેરિસ, પૃષ્ઠ 229</ref> બ્લૂઝ સહયોગ વિનાના વોકલ સંગીત અને ગુલામીની બાહ્ય પરંપરા કે જે પશ્ચિમ આફ્રિકાથી લાવવામાં આવ્યા હતા તેની પરથી વિકાસ થયો છે, (સૈદ્ધાંતિક રીતે આજનો દિવસ માલી, સેનેગલ, ગેમ્બિયા અને [[ઘાના]])<ref>આફ્રિકન બ્લૂઝ સીડી બુકલેટનું કાચુ માર્ગદર્શન </ref><ref>{{Cite web |url=http://www.livinblues.com/roots.asp |title=બ્લૂઝની પશ્ચિમ આફ્રિકાથી આયાત કરાઇ હતી |access-date=2010-11-22 |archive-date=2012-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120505012652/http://www.livinblues.com/roots.asp |url-status=dead }}</ref> અને ગ્રામિણ કાળાઓ વિવિધ પ્રકારો અને પેટાપેઢીઓમાં હતા, તેમજ આખા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં પ્રાદેશિક અલગતાઓ હતી. બ્લૂઝ જોકે, જે હાલમાં જે રીતે ઓળખાય છે, તેને યુરોપિઅન હાર્મોનિક માળખુ અને આફ્રિકન કોલ એન્ડ રિસ્પોન્સ પરંપરા એમ બંને પર આધારિત સંગીતના પ્રકાર તરીકે જોઇ શકાય છે, જેને અવાજ અને ગિતારના ઇન્ટરપ્લેમાં સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે,<ref>મોરાલેસ, પૃષ્ઠ 276 મોરાલેસ ''બ્લેક મ્યુઝિક ઓફ ટુ વર્લ્ડઝ'' માં જોહ્ન રોબર્ટસ સામે દાવો કરે છે, જેમાં તેઓ તેમની વાટાઘાટનો પ્રારંભ રોબર્ટના ટાંકણ સાથે કરે છે: "તે તદ્દન બ્લૂઝ સ્વરૂપમાં છે તેવી સમાન આફ્રિકન ગુણવત્તા જેવું દેખાતું નથી, કેમ કે તે વધુ સ્પષ્ટ રીતે કેરિબીયન સંગીતમાં હોય તેવું દેખાય છે."</ref><ref name="Call and Response in Blues">{{cite web |title=Call and Response in Blues |publisher=How To Play Blues Guitar |access-date=2008-08-11 |url=http://how-to-play-blues-guitar.com/blues-concepts/call-and-response/ |archive-date=2008-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081010154112/http://how-to-play-blues-guitar.com/blues-concepts/call-and-response/ |url-status=dead }}</ref> બ્લૂઝ પોતાની જાતે પશ્ચિમ આફ્રિકન ગ્રિઓટ્સના મેલોડિક પ્રકાર સાથે કોઇ સામ્યતા ધરાવતા નથી અને તેનો પ્રભાવ ફીકો અને નબળો છે.<ref>નથીંગ બટ ધ બ્લૂઝમાં સેમ્યુઅલ ચાર્ટર્સ, પૃષ્ઠ 25</ref><ref>ઓલિવર, પૃષ્ઠ 4</ref> ખાસ કરીને, કોઇ ચોક્કસ આફ્રિકન મ્યુઝિકલ સ્વરૂપને બ્લૂઝના એક માત્ર પૂર્વજ તરીકે ઓળખી શકાય નહી. <ref>{{cite book |title=The Curious Listener's Guide to the Blues |author=Barbara Vierwo, Andy Trudeau |publisher=Stone Press |isbn=0-399-53072-X |page=15}}</ref> આમ છતા અસંખ્ય બ્લૂઝના તત્વો જેમ કે કોલ એન્ડ રિસ્પોન્સ સ્વરૂપ અને બ્લ્યુ નોટ્સનો ઉપયોગ મ્યુઝિક ઓફ આફ્રિકાના ભૂતકાળમાં મળી આવે છે. તે બ્લ્યુ અગાઉની તારીખમાં તેમનો બ્લૂઝમાં ઉપયોગ નોંધે છે અને તે આફ્રિકન મૂળ ધરાવે છે જેને ઇંગ્લીશ કંપોઝર સેમ્યુઅલ કોલેરિજ-ટેયલરના "અ નેગ્રો લવ સોંગ"માં પ્રમાણિત કરે છે, તેમના ''ધી આફ્રિકન સ્યુઇટ ફોર પિયાનો'' કે જેની રચના 1898માં કરાઇ હતી તેમાં બ્લ્યુ થર્ડ અને સેવન્થ નોટ્સનો સમાવેશ થાય છે. <ref>{{cite book |title=From the Erotic to the Demonic: On Critical Musicology. |url=https://archive.org/details/fromerotictodemo0000scot |publisher=Oxford University Press |year=2003 |page=[https://archive.org/details/fromerotictodemo0000scot/page/182 182] |quote=A blues idiom is hinted at in "A Negro Love-Song", a pentatonic melody with blue third and seventh in Colridge-Taylor's ''African Suit'' of 1898, many years before the first blues publications. |authorlink4=Derek B. |authormask=Scott}}</ref> ડીડલી બો (ઘરમાં બનાવેલ એક તારનું ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ વીસમી સદીના પ્રારંભિક ગાળામાં અમેરિકન સાઉથના ભાગમાં મળી આવે છે) અને બેન્જો આફ્રિકામાંથી પ્રાપ્ત કરાયેલ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટો કે જેણે કદાચ આફ્રિકન કામગીરી તરકીબોને પ્રારંભિક બ્લૂઝ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટલ શબ્દકોષમાં તબદિલીમાં સહાય કરી હશે.<ref>{{cite web |url=http://www.aliciapatterson.org/APF1902/Steber/Steber.html |title=African-American Music from the Mississippi Hill Country: "They Say Drums was a-Calling" |publisher=The APF Reporter |author=Bill Steper |year=1999 |access-date=2008-10-27 |archive-date=2008-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080906141616/http://www.aliciapatterson.org/APF1902/Steber/Steber.html |url-status=dead }}</ref> બેન્જોને પશ્ચિમ આફ્રિકન સંગીતમાંથી સીધી રીતે મેળવવામાં આવ્યું હશે તેવું માનવામાં આવે છે. તે મ્યુઝિકલ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ ગ્રિયોટ વગાડાયેલ (જેને આફ્રિકાની પ્રજા જેમ કે વોલોફ, ફુલા અને મેડિન્કા દ્વારા હેલમ અથવા અકોન્ટીંગ કહેવામાં આવે છે.) <ref>નથીંગ બટ ધ બ્લૂઝમાં સેમ્યુઅલ ચાર્ટર્સ, પૃષ્ઠ 14-15</ref> આમ છતા, 1920માં, જ્યારે કંટ્રી બ્લૂઝની રેકોર્ડીંગની શરૂઆત થઇ હતી ત્યારે બ્લૂઝ સંગીતમાં બેન્જોનો ઉપયોગ તદ્દન ઓછો હતો અને વ્યક્તિગતો જેમ કે પાપા ચાર્લી જેકસન અને બાદમાં ગુસ કેનોન સુધી મર્યાદિત હતો. <ref>નથીંગ બટ ધ બ્લૂઝમાં સેમ્યુઅલ ચાર્ટર્સ{/1}, પૃષ્ઠ 16</ref> બ્લૂઝ સંગીતે "ઇથિયોપીયન એઇર્સ", મિન્સ્ટ્રેલ શો અને નેગ્રો સ્પિરીચ્યુઅલ માંથી પણ તત્વો પ્રાપ્ત કર્યા હતા, તેમાં ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટલ અને હાર્મોનિક સહયોગનો પણ સમાવેશ થાય છે. <ref>ગારોફાલો, પૃષ્ઠ 44 ''ધીમે ધીમે ઇન્સ્યુમેન્ટલ અને સુસંગત સાથી સાધનોનો ઉમેરો કરવામાં આવ્યો હતો, જે વધતા જતા સરહદ પારના સાંસ્કૃતિક સંપર્કનું પ્રતિબિંબ પાડે છે. '' ગારોફાલો અન્ય લેખકોને ટાંકે છે જે "ઇથિયોપીયન એઇર્સ" અને "નેગ્રો સ્પિરીચ્યુઅલ્સનો ઉલ્લેખ કરે છે ".</ref> આ પ્રકાર ગાઢ રીતે રાગટાઇમ સાથે પણ સંકળાયેલો હતો, જેનો વિકાસ લગભગ આ જ સમયે થયો હતો, બ્લૂઝે વધુ સારી રીતે "આફ્રિકન સંગીતની મૂળભૂત મેલોડીક પદ્ધતિઓ" સાચવી રાખી હતી. <ref>શૂલર, ગારોફોલોના પૃષ્ઠમાં ટાંકવામાં આવેલા, પૃષ્ઠ. 27</ref> જે હાલમાં "બ્લૂઝ" તેમજ "કંટ્રી મ્યુઝિક" તરીકે ગણવામાં આવે છે તેવા મ્યુઝિકલ સ્વરૂપો અને પ્રકારો સમાન પ્રદેશમાં ઓગણીસમી સદી દરમિયાનામાં દક્ષિણ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ઉભરી આવ્યા હતા. રેકોર્ડ કરવામા આવેલા બ્લૂઝ અને કંટ્રી 1920ના ભૂતકાળમાં મળી આવે છે, જ્યારે વિખ્યાત રેકોર્ડ ઉદ્યોગે માર્કેટીંગ કેટેગરીઓનો વિકાસ અને સર્જન કર્યું હતું જેને "રેસ મ્યુઝિક" અને "હિલીબીલી મ્યુઝિક" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જેથી અનુક્રમે કાળાઓ દ્વારા કાળાઓ માટે અને ગોરાઓ દ્વારા ગોરાઓને વેચાણ કરી શકાય. તે સમયે, "બ્લૂઝ" અને "કંટ્રી" વચ્ચે રજૂઆત કરનારની નૈતિકતા સિવાય કોઇ સ્પષ્ટ મ્યુઝિકલ વિભાગ ન હતા, અને તેમ છતા તેનું કેટલીકવાર રેકોર્ડ કંપનીઓ દ્વારા અયોગ્ય રીતે રેકોર્ડીંગ કરવામાં આવ્યું હતું. <ref>ગારોફોલો, પૃષ્ઠો 44–47 "માર્કેટિંગની કેટેગરીઓ અનુસાર, જાતિ અને હલકાપણુ જેવા પદોએ ઇરાદાપૂર્વક કલાકારોને જાતિ રેખા પર અલગ કરી દીધા હતા અને એવી છાપ ઊભી કરી હતી કે તેમનું સંગીત અરસપરસના વિશિષ્ટ સ્ત્રોતો પાસેથી આવ્યું હતું. સત્યથી વધુ કંઇ જ નથી... સાંસ્કૃતિક અર્થમાં, બ્લૂઝ અને દેશ અલગ કરતા સમાન વધુ હતા." ગારોફાલો એવો દાવો કરે છે કે "કલાકારોને કેટલીક વાર રેકોર્ડ કંપનીના કેટલોગ પર ખોટી જાતિ કક્ષામાં મૂકવામાં આવ્યા હતા."</ref><ref>નથીંગ બટ ધ બ્લૂઝમાં ચાર્લ્સ વુલ્ફ, પૃષ્ઠો 233-263</ref> મ્યુઝિકોલોજિસ્ટ હવે પશ્ચિમ આફ્રિકામાં મૂળ ધરાવતા હોવાનું મનાતા ચોક્કસ તાર માળખાઓ અને લિરીક વ્યૂહરચનાઓના સંદર્ભમાં "બ્લૂઝ"ને વ્યાખ્યાયિત કરવાનો પ્રયત્ન કરી શકે છે, શ્રોતાઓએ આ સંગીતને મોટે ભાગે સામાન્ય રીતે સાંભળ્યુ હતુઃ તે સરળ રીતે જ ખાસ કરીને મિસીસિપી ડેલ્ટાનું દક્ષિણનું સંગીત હતુ. કાળા અને ગોરા સંગીતકારોએ સમાન કુશળતાઓ વહેંચી લીધી હતી અને તેમની જાતને "બ્લૂઝ સંગીતકારો"ને બદલે “સોંગસ્ટર્સ” તરીકે ગણાવતા હતા. એક અલગ પેઢી તરીકે બ્લૂઝનો વિચાર કાળા લોકોએ કંટ્રીસાઇડથી શહેરી વિસ્તારોમાં 1920માં સ્થળાંતર કર્યું ત્યારે ઉદભવ્યો હતો અને તેની સાથે રેકોર્ડીંગ ઉદ્યોગનો પણ વિકાસ થયો હતો. “બ્લૂઝ” કાળા સાંભળાનારાઓને વેચાણ કરવા માટે રેકોર્ડ ડિઝાઇન માટે સાંકેતિક શબ્દ બની ગયો હતો. <ref>{{cite web |last = Golding |first = Barrett |title = The Rise of the Country Blues |publisher = NPR |url = http://www.honkytonks.org/showpages/countryblues.htm |access-date = 2008-12-27}} </ref> બ્લૂઝની ઉત્પત્તિઓ આફ્રો-અમેરિકન સમાજ સ્પિરીચ્યુઅલ્સના ધાર્મિક સંગીત સાથે ગાઢ રીતે સંકળાયેલ છે. આધ્યાત્મિકતાનું મૂળ બ્લૂઝ કરતા પણ સામાન્ય રીતે તે 18મી સદીના મધ્ય ભાગ જેટલું જૂનુ છે, જ્યારે ગુલામોનું ખ્રિસ્તીઓમાં ધર્માંતર કરવામાં આવ્યું હતું અને તેમણે ખ્રિસ્તી પ્રાર્થનાઓ ગાવાનું અને વગાડવાનું શરૂ કરી દીધું હતું, તેમાં ખાસ કરીને ઇસાક વોટ્સ જે અત્યંત લોકપ્રિય હતા તેનો સમાવેશ થાય છે. <ref>નથીંગ બટ ધ બ્લૂઝમાં માર્ક એ. હંમ્ફ્રે, પૃષ્ઠ 110</ref> તાર પ્રોગ્રેશનના સંદર્ભમાં બ્લૂઝ તેની ઔપચારીક વ્યાખ્યા પ્રાપ્ત કરી તે પહેલા તેને આધ્યાત્મિકતાના સાંપ્રદાયિક વિરુદ્ધાર્થ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવ્યું હતું. તે ગ્રામિણ કાળાઓ દ્વારા વગાડવામાં આવેલું લો-ડાઉન સંગીત હતું. સંગીતકારો જે ધાર્મિક સમુદાયને લાગેવળગતા તેની પર આધાર રાખતા તે વત્તા કે ઓછા અંશે લો ડાઉન સંગીત વગાડવું એટલે પાપ તરીકે ગણવામાં આવતું હતું : બ્લૂઝ દુષ્ટાત્માનું સંગીત હતું. સંગીતકારોએ તેથી તેને બે કક્ષાઓમાં અલગ પાડ્યું હતું: ગોસ્પેલ અને બ્લૂઝ ગાયકો, ગિતાર પ્રિચર્સ અને સોંગસ્ટર્સ. જોકે, 1920માં ગ્રામિણ બ્લેક મ્યુઝિકનું રેકોર્ડીંગ કરવાનો પ્રારંભ થયો હતો ત્યારે સંગીતકારોની બંને કક્ષાઓએ સમાન તરકીબોનો ઉપયોગ કર્યો હતો: કોલ એન્ડ રિસ્પોન્સ પદ્ધતિઓ, બ્લ્યુ નોટ્સ અને સ્લાઇડ ગિતાર. ગોસ્પેલ સંગીત તેમ છતા પણ મ્યુઝિકલ સ્વરૂપોનો ઉપયોગ કરતા હતા, જે ખ્રિસ્તી પ્રાર્થના સાથે સ્પર્ધા કરતા હતા અને તેથી તેના સાંપ્રદાયિક પ્રતિભાગ કરતા બ્લૂઝ સ્વરૂપ દ્વારા અંકિત કરવામાં આવ્યું હતું. <ref>નથીંગ બટ ધ બ્લૂઝમાં માર્ક એ. હંમ્ફ્રે, પૃષ્ઠો 107-149</ref> === યુદ્ધ પહેલાના બ્લૂઝ === અમેરિકન શીટ મ્યુઝિક પબ્લિશીંગ ઉદ્યોગે રાગટાઇમ મ્યુઝિકના મોટા સોદો પેદા કર્યો હતો. 1912 સુધીમાં, શીટ મ્યુઝિક ઉદ્યોગે ત્રણ લોકપ્રિય બ્લૂઝ જેવી રચનાઓનું પ્રકાશન કર્યું હતું, જેમાં બ્લૂઝ તત્વોના ટીન પાન એલી સ્વીકારવામાં ઉતાવળ કરી હતીઃ "બેબી" એફ સિલ્સ દ્વારા "બેબી સિલ્સ બ્લૂઝ" (આર્ટી મેથ્યુસ દ્વારા ગોઠવવામાં આવેલ), હાર્ટ વાન્ડ અને ડબ્લ્યુ.સી. હેન્ડી દ્વારા "ધી મેફિસ બ્લૂઝ" "દલ્લાસ બ્લૂઝ". <ref>ગારોફાલો, પૃષ્ઠ 27; ગારોફાલો હાર્લોને "હેન્ડીની અચાનક સફળતામાં ટાકે છે, જેમાં (બ્લૂઝ)ની વ્યાપારી સફળતા પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી, જેના પ્રતિસાદરૂપે પેડીને ટીન પાન એલી હેક્સ સામે આકર્ષક બનાવી હતી, જેમણે થોડો સમય અસંખ્ય નકલો કરવામાં ગાળ્યો હતો."(ગારોફાલોમાં વધારાનું પ્રયોજિત)</ref> [[ચિત્ર:W. C. Handy - The "St. Louis Blues" - First page.jpg|thumb|left|200px|"સેંટ. લૂઇસ બ્લૂઝ"નું શીટ સંગીત(1914)]] હેન્ડીને ઔપચારીક રીતે સંગીતકાર, કંપોઝર અને એરેન્જર રીતે તાલીમ આપવામાં આવી હતી, જેણે બ્લૂઝને ટ્રાન્સસ્ક્રાઇબીંગ અને ઓરકેસ્ટ્રેટીંગ બ્લૂઝને મોટે ભાગે સિંફોનીક શૈલીમાં બેન્ડઝ અને ગાયકો સાથે લોકપ્રિય બનાવ્યું હતું. તે લોકપ્રિય અને ફલપ્રદ કંપોઝર બની ગયો હતો અને પોતાની જાતને "ફાધર ઓફ ધ બ્લૂઝ" તરીકે ગણાવી હતી; જોકે, તેની રચનાઓને રાગટાઇમ અને જાઝ સાથેના બ્લૂઝના મિશ્રણ તરીકે વર્ણવી શકાય, આ ક્યુબન હેબાનેરા રિધમનો ઉપયોગ કરતા થયું હતું જે લાંબા સમય સમય સુધી રાગટાઇમનો એક ભાગ રહ્યા હતા; <ref name="cgkmik"/><ref name="trkeja">ગારોફાલો, પૃષ્ઠ 27</ref> હેન્ડીની સહીવાળા કાર્યો "સેંટ. લુઇસ બ્લૂઝ" હતા. 1920માં બ્લૂઝ આફ્રિકન અમેરિકન લોકપ્રિય સંગીતનું મોટું તત્વ બની ગયું હતું, જે હેન્ડીની ગોઠવણો અને સંગીન મહિલા બ્લૂઝ ગાનારાઓ દ્વારા ગોરા શ્રોતાઓ સુધી પહોંચ્યું હતું. બ્લૂઝનો વિકાસ બાર્સમાં બિનઔપચારીક રજૂકરનારાઓથી લઇને થિયેટરોમાં મનોરંજન સુધી થયો હતો. બ્લૂઝની રજૂઆતોનું નાઇટક્લબો જેમ કે કોટન ક્લબ અને જ્યુક જોઇન્ટ જેમ કે મેમફીસમાં બિયેલે સ્ટ્રીટમાં આવેલા બાર્સમાં થિયેટર ઓવનર્સ બુકર્સ એસોસિયેશન દ્વારા આયોજન કરવામાં આવતું હતું. વિવિધ રેકોર્ડ કંપનીઓ જેમ કે અમેરિકન રેકોર્ડ કોર્પોરેશન, ઓકેહ રેકોર્ડઝ, અને પેરામાઉન્ટ રેકોર્ડઝનો પ્રારંભ આફ્રિકન અમેરિકન સંગીત રેકોર્ડ કરવા માટે થયો હતો. રેકોર્ડીંગ ઉદ્યોગનો વિકાસ થતા દેશના બ્લૂઝના રજૂઆત કરનારાઓ જેમ કે બો કાર્ટર, જિમી રોજર્સ (દેશના ગાયક), બ્લાઇન્ડ લેમોન જેફર્સન, લોની જોહ્નસન, તામ્પા રેડ અને બ્લાઇન્ડ બ્લેક આફ્રિકન અમેરિકન સમુદાયમાં વધુ લોકપ્રિય બન્યા હતા. કેન્ટુકીમાં જન્મેલા સિલ્વેસ્ટર વીવર સ્લાઇડ ગિતાર પ્રકારમાં 1923માં રેકોર્ડ કરનાર પ્રથમ હતા, જેમાં છરી બ્લેડ અથવા નાનુ મુખ ધરાવતી બોટલ સાથે ગિતાર પર આંતરો કરવામાં આવતો હતો. <ref>{{cite web |url=http://members.aye.net/~kbsblues/awards.htm#Weaver |title=Kentuckiana Blues Society |access-date=2008-09-26}}</ref> સ્લાઇટ ગિતાર ડેલ્ટા બ્લૂઝનો અગત્યનો ભાગ બની ગઇ હતી. <ref name="bkihns">ક્લાર્ક, પૃષ્ઠ 138</ref> 1920થી પ્રથમ બ્લૂઝ રેકોર્ડીંગને પરંપરાગત, ગ્રામિણ કંટ્રી બ્લૂઝ અને વધુ સુંદર "શહેર" અથવા શહેરી બ્લૂઝ તરીકે વર્ગીકૃત્ત કરવામાં આવ્યા છે. કંટ્રી બ્લૂઝમાં કોઇના સાથ વિના અથવા ફક્ત બેન્જો અથવા ગિતાર સાથે વારંવાર સુધારો થતો હતો. કંટ્રી બ્લૂઝના પ્રાદેશિક પ્રકારો 20મી સદીના પ્રારંભમાં બહોળી રીતે અલગ પડે છે. (મિસીસીપી) ડેલ્ટા બ્લૂઝ સ્લાઇડ ગિતાર દ્વારા જુસ્સાદાર વોકલ્સ સાથે મૂળભૂત રીતે છૂટાછવાયા પ્રકારમાં હતા. ઓછુ રેકોર્ડ કરવામાં આવેલ રોબર્ટ જોહ્નસન<ref>ક્લાર્ક, પૃષ્ઠ 141</ref>માં શહેરી અને ગ્રામિણ બ્લૂઝના તત્વો મિશ્રીત છે. રોબર્ટ જોહ્નસનના વધારામાં, આ પ્રકારના પ્રભાવશાળી રજૂઆત કરનારાઓમાં તેના પૂરોગામીઓ ચાર્લી પેટ્ટોન અને સન હાઉસનો સમાવેશ થાય છે. ગાયોક જેમ કે બ્લાઇન્ડ વિલી મેકટેલ અને બ્લાઇન્ડ બોય ફુલરે દક્ષિણ પૂર્વમાં "નાજુક અને ઉર્મિકાવ્ય જેવા" પાઇડમો્ટ બ્લૂઝ પરંપરાની રજૂઆત કરી હતી, જેણે લંબાણપૂર્વક રાગટાઇમ આધારિત ફિંગરપિકીંગ ગિતાર તરકીબનો ઉપયોગ કર્યો હતો. જ્યોર્જિયા પણ અગાઉની સ્લાઇડ પરંપરા ધરાવતા હતા,<ref>ક્લાર્ક, પૃષ્ઠ 139</ref> જેમાં આ પ્રકારના પ્રતિનિધિઓ તરીકે કર્લી વીવર, ટેમ્પા રેડ, "બાર્બેક બોબ" હિક્સ અને જેમ્સ "કોકમો" આર્નોલ્ડનો સમાવેશ થતો હતો. <ref>{{cite album-notes |title=The Georgia Blues 1927–1933 |last=Calt |first=Stephen |coauthors=Nick Perls, Michael Stewart |publisher=[[Yazoo Records]] |publisherid=L-1012 |location=New York |format=vinyl back cover |url=http://www.wirz.de/music/yazoo/grafik/1012b4.jpg }} </ref> જીવંત મેમફિસ બ્લૂઝ પ્રકાર, કે જે મેમફીસ, ટેનેસી નજીક 1920 અને 1930ના દાયકામાં વિકસ્યુ હતુ, તેની પર જગ બેન્ડ જેમ કે મેમફિસ જુગ બેન્ડ અથવા ગુસ કેનોનના જગ સ્ટોમ્પેર્સનો પ્રભાવ રહ્યો હતો. રજૂઆત કરનારાઓ જેમ કે ફ્રેંક સ્ટોક્સ, સ્લિપી જોહ્ન એસ્ટેસ, રોબર્ટ વિલ્કીન્સ, જો મેકકોય, કેસી બીલ વેલ્ડોન અને મેમફિસ મિની એ વિવિધા પ્રકારના અસાધારણ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટો જેમ કે વોશબોર્ડ, ફીડલ, કાઝૂ અથવા મેન્ડોલીનનો ઉપયોગ કર્યો હતો. મેમફીસ મીની તેણીના વિર્ટુઓસો ગિતાર પ્રકાર માટે વિખ્યાત હતી. પિયાનો વાદક મેમફિસ સ્લિમે તેની કારકીર્દીનો પ્રારંભ મેમફિસમં કર્યો હતો, પરંતુ તેની અલગ શૈલી સરળ હતી અને તેમાં કેટલાક સ્વીંગ તત્વો હતા. મેમફિસ સ્થિતિ અસંખ્ય સંગીતકારો 1930ના અંતમાં અથવા 1940ના પ્રારંભમાં શિકાગોમાં સ્થળાંતર કરી ગયા હતા અને શહેરી બ્લૂઝ ચળવણનો ભાગ બની ગાય હતા, જેણે દેશના સંગીત અને ઇલેક્ટ્રીક બ્લૂઝનું મિશ્રણ કર્યું હતું. <ref>{{cite web |url=http://www.articlesbase.com/art-and-entertainment-articles/the-history-of-memphis-blues-music-489628.html |title=The history of Memphis blues music |author=Phoenix Delray |date=2008-08-17 |access-date=2008-08-27 |archive-date=2009-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091018122231/http://www.articlesbase.com/art-and-entertainment-articles/the-history-of-memphis-blues-music-489628.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite album-notes |title=10 Years In Memphis 1927–1937 |last=Kent |first=Don |authorlink=Don Kent (collector) |publisher=[[Yazoo Records]] |publisherid=L-1002 |year=1968 |location=New York |format=vinyl back cover |url=http://www.wirz.de/music/yazoo/grafik/1002b4.jpg }} </ref><ref>{{cite album-notes |title=Memphis Jamboree 1927–1936 |last=Calt |first=Stephen |coauthors=Nick Perls, Michael Stewart |publisher=[[Yazoo Records]] |publisherid=L-1021 |year=1970 |location=New York |format=vinyl back cover |url=http://www.wirz.de/music/yazoo/grafik/1021b4.jpg }} </ref> [[ચિત્ર:Bessie Smith (1936) by Carl Van Vechten.jpg|thumb|right|175px|બેસી સ્મિથ, અગાઉનો બ્લૂઝ ગાયક, જે તેણીના શક્તિશાળી આવાજ માટે જાણીતી હતી. ]] શહેર અથવા શહેરી બ્લૂઝ પ્રકારો વધુ કોડવાળા છે અને રજૂઆત કરનાર લાંબો સમય સુધી તેના સ્થાનિક, તરતના સમુદાયનો ન હતો તે રીતે વર્ણન કરવામાં આવે છે અને તેણે વિશાળ, વધુ વિવિધતા ધરાવતા શ્રોતાઓની કલા અનુસાર ફેરફારો કર્યા હતા. <ref name="qzdblv">ગારોફાલો, પૃષ્ઠ 47</ref> ક્લાસિક ફિમેલ અર્બન અને વૌન્ડેવિલે બ્લૂઝ ગાયકો 1920માં લોકપ્રિય હતા તેમાંના મેમી સ્મિથ, ગર્ટ્રુડ "મા" રેઇનેય, બેસી સ્મિથ, અને વિક્ટોરીયા સ્પીવેય હતા. મેમિ સ્મિથ બ્લૂઝ કલાકારની તુલનામાં વધુ વૌન્ડેવિલે રજૂઆત કરનારા હતા, જેઓ પ્રથમ આફ્રિકન અમેરિકન હતા જેમણે 1920માં બ્લૂઝને રેકોર્ડ કર્યું હતું; તેણીની બીજી રેકોર્ડ , "ક્રેઝી બ્લૂઝ"ની, 75,000 નકલોનું પ્રથમ મહિનામાં જ વેચાણ થઇ ગયું હતું. <ref>હૌવકેયે હર્મન, ''આફ્રિકન અમેરિકન સંગીત પરની સામાન્ય પશ્ચાદભૂમિકા'' , બ્લૂઝ ફાઉન્ડેશન, નિબંધો: વોટ ઇઝ ધ બ્લૂઝ?http://www.blues.org/blues/essays.php4?Id=3 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210013210/http://www.blues.org/blues/essays.php4?Id=3 |date=2008-12-10 }}</ref> મા રેઇનેય, "મધર ઓફ બ્લૂઝ", અને બેસી સ્મિત દરેકે "આશરે કેન્દ્રિત ટોન (ગાયા હતા), કદાચ તેનો અવાજ ખંડની પાછળ વધુ સરળતા વાળો હતો." સ્મિથે "...તેણીના પોતાના અર્થઘટન સામાન્ય હતા તેવું દર્શાવવા માટે તેણીના સુંદર, શક્તિશાળી નીચા સૂર સાથે તેણીની નોટ્સને વાળવામાં અને ખેંચવાની કલાકારીગરી સાથે અસાધારણ કીમાં ગીત ગાયું હશે." <ref>ક્લાર્ક, પૃષ્ઠ 137</ref> શહેરી પુરુષ રજૂઆત કરનારાઓમાં તે યુગના વિખ્યાત કાળા સંગીતકાર જેમ કે તામ્પા રેડ, બીગ બીલ બ્રૂન્ઝી અને લેરોય કાર હતા. વિશ્વયુદ્ધ 2 પહેલા તામ્પા રેડને કેટલીકવાર "ગિતાર જાદુગર" તરીકે ગણવામાં આવ્યા હતા. કારે પોતાની જાતને પિયાનો પર સ્ક્રેપર બ્લેકવેલ સાથે ગિતાર પર સહયોગ આપ્યો હતો, જે સ્વરૂપે 50ના દાયકામાં ચાર્લ્સ બ્રાઉન, અને નેટ "કીંગ" કોલ જેવા લોકો સાથે સતત સારી કામગીરી દર્શાવી હતી. <ref name="bkihns"/> [[ચિત્ર:Boogie-woogie-bassline.svg|thumb|left|ખાસ બૂગી-વુગી બાસલાઇન ]] બૂગી-વૂગી 1930નો અને 1940ના પ્રારંભના શહેરી બ્લૂઝનો અન્ય અગત્યનો પ્રકાર હતો. <ref>{{cite web |url=http://www.scaruffi.com/history/blues.html |title=A brief history of Blues Music |author= Piero Scaruffi |year=2005 |access-date=2008-08-14}}</ref> આ પ્રકાર ઘણી વખત સોલો પિયાનો સાથે સંલગન હોવાથી, બૂગી-વૂગીનો પણ ઉપયોગ ગાયકોને સહયોગ આપવા તરીકે અને બેન્ડઝ અને નાના કોમ્બોસમાં સહયોગ આપવા માટે થતો હતો. બૂગી-વૂગી પ્રકારને ડાબા હાથમાં નિયમિત બાસ ફિગર, ઓસ્ટિનાટો અથવા રિફ અને શિફ્ટસ ઓફ લેવલ દ્વારા વર્ગીકૃત્ત્ત કરવામાં આવ્યો હતો, જે દરેક તાર અને ટ્રીલ્સ અને જમણા હાથમાં રહેલા શણગારનું વર્ણન કરતા હતા. બૂગી-વૂગી શિકાગો સ્થિત જિમ્મી યેન્સી દ્અને બૂગી-વૂગી ટ્રિયો (આલ્બર્ટ એમોન્સ, પીટ જોહ્નસન અને મિયડે લુક્સ લેવિસ) દ્વારા અગ્રણી રહ્યું હતું.<ref>{{cite album-notes |title=Boogie Woogie Trio |last=Oliver |first=Paul |publisher=Storyville |publisherid=SLP 184 |location=Copenhagen |format=vinyl back cover }} </ref> શિકાગો બૂગૂ-વૂગી રજૂઆત કરનારાઓમાં ક્લેરેન્સ "પાઇન ટોપ" સ્મિથ અને અર્લ હાઇન્સનો સમાવેશ થાય છે, જેમણે "જમણા હાથમાં આર્મસ્ટ્રોંગની તુરાઇની જેમ જ મેલોડિક ફિગર્સ સાથે રાગટાઇમ પિયોનોવાદકના આગળ ધકેલાતા ડાબા હાથની રિધમ સાથે સંકળાયેલા હતા."<ref name="qzdblv"/> પ્રોફેસર લોંગેઇર અને તાજેતરના જ, ડો, જોહ્નની સરળ લૌઇસિયાના શૈલી ક્લાસિક રિધમ અને બ્લૂઝને બ્લૂઝ પ્રકાર સાથે મિશ્રીત કરે છે. આ ગાળામાં અન્ય એક પ્રગતિ એ બીગ બેન્ડ બ્લૂઝ હતી. <ref>{{cite web |url=http://www.scaruffi.com/history/jazz7.html |author=Piero Scaruffi |title=Kansas City: Big Bands |year=2003 |access-date=2008-08-27 }}</ref> કાન્સસ શહેરની બહાર કામ કરતા પ્રાંતીય બેન્ડો જેમ કે બેન્ની મોટેન ઓરકેસ્ટ્રા, જય મેકશાન, અને કાઉન્ટ બેસી ઓરકેસ્ટ્રા પણ 12 બાર બ્લૂઝ સાથે ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટલ્સ જેમ કે બેસીના વન ઓક્લોક જંપ અને જંપીન એટ ધ વુડસાઇડ અને જિમ્મી રુશીંગ દ્વારા બોઇસ્ટેરસ બ્લૂઝ શાઉટીંગ ગીતો જેમ કે ગોઇંગ ટુ શિકાગો અને સેન્ટ ફોર યુ યસ્ટરડે પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતા હતા. અત્યંત જાણીતી બીગ બેન્ડ બ્લૂઝ ટ્યુન ગ્લેન મિલરની "ઇન ધ મૂડ છે". 1940માં, જંપ બ્લૂઝ પ્રકારનો વિકાસ થયો હતો. જંપ બ્લૂઝનો વિકાસ બૂગી વૂગી વેવ પરથી થયો હતો અને તેની પર બીગ બેન્ડ સંગીતનો મજબૂત પ્રભાવ રહ્યો હતો. તે સાક્સોફોન અથવા અન્ય બ્રાસ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટનો અને જાઝી, ડેક્લામેટોરી વોકલ્સ સાથે અપ-ટેમ્પો ધ્વનિનું સર્જન કરવા માટે રિધમ સેકશનમાં ગિતારનો ઉપયોગ કરે છે. કાન્સસ શહેર, મિસૌરી સ્થિત લૂઇસ જોર્ડન અને બીગ જો ટર્નર દ્વારા જંપ બ્લૂઝ ટ્યૂન્સે તે પછીના પ્રકારો જેમ કે રોક એન્ડ રોલ અને રિધમ એન્ડ બ્લૂઝ પર પ્રભાવ પાડ્યો હતો. <ref>ગારોફાલો, પૃષ્ઠ 76</ref> દલ્લાસમાં જન્મેલા ટી-બોન વોકર, જેને ઘણી વખત કેલિફોર્નીયા બ્લૂઝ સાથે સાંકળવામાં આવે છે, તેમણે પ્રારંભિક શહેરી બ્લૂઝ એ લા લોની જોહ્નસન અને લેરોય કારથી જંપ બ્લૂઝ પ્રકાર <ref>કોમારા, પૃષ્ઠ 120</ref> સુધી સફળતાપૂર્વક સંક્રમણની રજૂઆત કરી હતી અને 1940 દરમિયાન લોસ એંજલસ ખાતે બ્લૂઝ-જાઝ દ્રશ્ય પર આધિપત્ય જમાવ્યું હતું.<ref>નથીંગ બટ ધ બ્લૂઝમાં માર્ક એ. હંમ્ફ્રે, પૃષ્ઠો 175-177</ref> === 1950નો દાયકો === કંટ્રીથી શહેરી બ્લૂઝ તરફનું સંક્રમણ કે જેનો પ્રારંભ 1920માં થયો હતો, તેને હંમેશા આર્થિક કટોકટી અને તેજીના અનુગામીત મોજાઓ અને ગ્રામિણ બ્લેક્સથી શહેરી વિસ્તારમાં સ્થળાંતર ભારે સ્થળાંતરના મિશ્રણને આભારી હતું. વિશ્વ યુદ્ધ 2ના પરિણામે લાંબી તેજીએ આફ્રિકન અમેરિકન વસ્તીને મોટા પાયે સ્થળાંતર કરવા લલચાવી હતી, જે બીજા મોટા સ્થળાંતર હતુ, જેની સાથે શહેરી બ્લેક્સની વાસ્તવિક આવકમાં નોંધપાત્ર વધારો પણ થયો હતો. નવા સ્થળાંતરીતમાં સંગીત ઉદ્યોગ માટેના નવા બજારનો સમાવેશ થતો હતો. નામ રેસ રેકોર્ડ અદ્રશ્ય થઇ ગયો હતો અને રિધમ અને બ્લૂઝ તેના અનુગામી રહ્યા હતા. આ ઝડપથી વિકસતા જતા બજાર બીલબોર્ડ રિધમ અને બ્લૂઝ ચાર્ટ દ્વારા પ્રતિબિંબીત થયું હતું. આ માર્કેટીંગ વ્યૂહરચના જેમ કે ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટનું પ્રોગ્રેસિવ ઇલેક્ટ્રીફિકેશન, તેમના એમ્પ્લીફિકેશન અને બ્લૂઝ બીટનું જનરલાઇઝેશન, બ્લૂઝ શફલે શહેરી વિસ્તારોમાં પ્રવાહોને વેગ આપ્યો હતો, જે આરએન્ડબી (R&amp;B)માં સર્વવ્યાપી બની ગયા હતા. આ વ્યાપારી પ્રવાહના બ્લૂઝ સંગીત માટે અગત્યની અસરો થઇ હતી, જેની સાથે જાઝ અને ગોસ્પેલ સંગીતને પણ અસર થઇ હતી અને તે આરએન્ડબી (R&amp;B) મોજાનો એક ઘટક બની ગયા હતા. <ref>નથીંગ બટ ધ બ્લૂઝમાં બેરી પિયર્સન, પૃષ્ઠો 313-314</ref> [[ચિત્ર:Muddy1.png|thumb|right|175px|મુડી વોટર્સ, જેને "આધુનિક બ્લૂઝ શાળાના માર્ગદર્શક પ્રકાશ"<સંદર્ભ>ડિકેઇર (1999) તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે, પૃષ્ઠ. 79</સંદર્ભ>]] વિશ્વ યુદ્ધ 2 પછી અને 1950માં ઇલેક્ર્ટીક બ્લૂઝના નવા પ્રકારો શિકાગો,<ref>કોમારા, પૃષ્ઠ. 118</ref> મેમફિસ,<ref>નથીંગ બટ ધ બ્લૂઝમાં માર્ક એ. હંમ્ફ્રે, પૃષ્ઠ 179</ref> ડેટ્રોઇટ<ref name="Herzhaft, pg. 53">હર્ઝહાફ્ટ, પૃષ્ઠ 53</ref><ref>{{cite album-notes |title=Detroit Ghetto Blues 1948 to 1954 |last=Pierson |first=Leroy |publisher=[[Nighthawk Records]] |publisherid=104 |year=1976 |location=St. Louis |format=vinyl back cover |url=http://www.wirz.de/music/nighthaw/grafik/104b4.jpg }} </ref> અને સેંટ. લુઇસ જેવા શહેરોમાં લોકપ્રિય બન્યા હતા. <ref>{{cite web |title=A brief history of Rhythm'n'Blues |url=http://www.scaruffi.com/history/rb.html |author=Piero Scaruffi |year=2003 |access-date=2008-08-14}}</ref> ઇલેક્ટ્રીક બ્લૂઝે ઇલેક્ટ્રીક ગિતાર, ડબલ બાસ (જેનું ધીમે ધીમે બાસ ગિતારે લીધું હતું), ડ્રમ્સ અને હાર્મોનિકા કે જેને માઇક્રોફન અને પીએ સિસ્ટમ અથવા ગિતાર એમ્પ્લીફાયર દ્વારા વગાડવામાં આવતા હતા. શિકાગો 1948થી ઇલેક્ટ્રીક બ્લૂઝ માટેનું કેન્દ્ર બની ગયુ હતું, જ્યારે મુડ્ડી વોટર્સે તેમની પ્રથમ સફળતા: "આઇ કાન્ટ બી સેટિસફાઇડ". રેકોર્ડ કરી હતી. <ref>નથીંગ બટ ધ બ્લૂઝમાં માર્ક એ. હંમ્ફ્રે, પૃષ્ઠ 180</ref> શિકાગો બ્લૂઝ પર મોટે ભાગે મિસીસિપી બ્લૂઝ પ્રકારનો પ્રભાવ છે, કેમ કે રજૂઆત કરનારાઓ અસંખ્ય લોકોએ મિસીસિપી પ્રદેશમાંથી સ્થળાંતર કર્યું હતું. હાવલીન વોલ્ફ,<ref>{{cite web |url=http://www.scaruffi.com/vol1/wolf.html |title=Howlin' Wolf |author=Piero Scaruffi |year=1999 |access-date=2008-08-14}}</ref> મુડ્ડી વોટર્સ,<ref>{{cite web |url=http://www.scaruffi.com/vol1/waters.html |title=Muddy Waters |author=Piero Scaruffi |year=1999 |access-date=2008-08-14}}</ref> વિલી ડિક્સોન,<ref>{{cite web |url=http://www.scaruffi.com/vol1/dixon.html |title=Willie Dixon |author=Piero Scaruffi |year=1999 |access-date=2008-08-14}}</ref> અને જિમ્મી રીડ<ref>{{cite web |url=http://www.scaruffi.com/vol1/reed.html |title=Jimmy Reed |author=Piero Scaruffi |year=1999 |access-date=2008-08-14}}</ref> દરેક મિસીસિપીમાં જન્મ્યા હતા અને ભારે સ્થળાંતર દરમિયાન શિકાગોમાં સ્થળાંતર કરી ગયા હતા. તેમનો પ્રકારને ઇલેક્ટ્રીક ગિતારના ઉપયોગ મારફતે વર્ગીકૃત્ત્ત કરવામાં આવે છે, જેમાં કેટલીકવાર સ્લાઇડ ગિતાર, હાર્મોનિકા, અને બાસ અને ડ્રમ્સની રિધમ પસંદગીનો સમાવેશ થાય છે. એલમોર જેમ્સના બેન્ડ,<ref>{{cite web |url=http://www.scaruffi.com/vol1/james.html |title=Elmore James |author=Piero Scaruffi |year=1999 |access-date=2008-08-14}}</ref> અથવા જે.બી. લેનોઇરના<ref>{{cite web |url=http://www.scaruffi.com/vol1/lenoir.html |title=J. B. Lenoir |author=Piero Scaruffi |year=2003 |access-date=2008-08-14}}</ref>માં વગાડ્યું હતું તેવા જે.ટી.બ્રાઉન પણે સાક્સોફોન્સનો ઉપયોગ કર્યો હતો, પરંતુ આનો ફક્ત ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટને બદલે "બેકીંગ" અથવા રિધમિક ટેકા માટે વધુ ઉપયોગ થયો હતો. લિટલ વોલ્તેર અને સોન્ની બોય વિલીયમસન (રાઇસ મિલર) પ્રારંભિક શિકાગો બ્લૂઝ સીનમાં અત્યંત જાણીતા હાર્મોનિકા (જેને બ્લૂઝ સંગીતકારો દ્વારા "હાર્પ" કહેવાય છે) વગાડનારાઓ હતા. અન્ય હાર્પ ખાલેડીઓ જેમ કે બીગ વોલ્તેર હોર્ટોન પણ પ્રભાવશાળી હતા. મુડ્ડી વોટર્સ અને એલમોર જેમ્સ સ્લાઇડ ઇલેક્ટ્રીક ગિતારના સંશોધનાત્મક વપરાશ માટે જાણીતા હતા. હોવલીન વુલ્ફ અને મુડ્ડી વોટર્સ તેમના ઊંડા, "જાડા" અવાજો માટે જાણીતા હતા. બેસિસ્ટ અને કંપોઝર વિલી ડિક્ઝોને શિકાગો બ્લૂઝ સીનમાં મુખ્ય ભૂમિકા બજાવી હતી. તેમણે તે ગાળાના ઘણા સ્ટાન્ડર્ડ બ્લૂઝ ગીતોની રચના કરી હતી અને લખ્યા હતા, જેમ કે "હૂચી કૂચી મેન", "આઇ જસ્ટ વોન્ટ ટુ મેક લવ ટુ યુ" (બંને મુડ્ડી વોટર્સ માટે લખાઇ હતી) અને , "વાંગ ડાંગ ડૂડલ" અને હોવલીન વુલ્ફ માટે "બેક ડોર મેન". શિકાગો બ્લૂઝ પ્રકારના મોટા ભાગના કલાકારોએ શિકાગો સ્થિત ચેસ રેકોર્ડઝ અને ચેકર રેકોર્ડઝ લેબલો માટે રેકોર્ડીંગ કર્યું હતું. આ યુગના નાના બ્લૂઝ લેબલોમાં વી-જય રેકોર્ડઝ અને જે.ઓ.બી. રેકોર્ડઝનો સમાવેશ થાય છે. 1950ના પ્રારંભિક ગાળામાં, પ્રભુત્વ ધરાવતા શિકાગો લેબલોને સામ ફિલીપ્સ' સન રેકોર્ડઝ મેમફિસની કંપની દ્વારા તેઓ 1960માં શિકાગો ગયા તે પહેલા પડકાર ફેકવામાં આવ્યો હતો, જેણે બી.બી. કીંગ અને હોવલીન વુલ્ફ રેકોર્ડીંગ કર્યું હતું.<ref>નથીંગ બટ ધ બ્લૂઝમાં માર્ક એ. હંમ્ફ્રે, પૃષ્ઠ 187</ref> ફિલીપ્સે 1954માં એલવિસ પ્રેસ્લીની શોધ કર્યા બાદ, સન લેબલ ત્વરિતતાથી ગોરા શ્રોતાઓને વિસ્તારવામાં લાગી ગયું હતું અને મોટે ભાગે રોક 'એન' રોલના રેકોર્ડીંગની શરૂઆત કરી હતી. <ref>નથીંગ બટ ધ બ્લૂઝમાં બેરી પિયર્સન, પૃષ્ઠ 342</ref> 1950માં બ્લૂઝનું અમેરિકન લોકપ્રિય સંગીત વિચારધારા પર ભારે પ્રભુત્વ હતું. વિખ્યાત સંગીતકારો જેમ કે બો ડિડલે<ref name="Herzhaft, pg. 53"/> અને ચક બેરી,<ref>હર્ઝહાફ્ટ, પૃષ્ઠ 11</ref> બંનેએ ચેસ માટે રેકોર્ડીંગ કર્યું હતું ત્યારે તેની પર શિકાગો બ્લૂઝનું પ્રભુત્વ રહ્યું હતું તેમની ઉત્સાહી વગાડવાના પ્રકારે તેમને બ્લૂઝના ખિન્ન તબક્કાઓથી અલગ પાડ્યા હતા. શિકાગો બ્ય્લુયઝે લૌઇસિયાનાના ઝાયડેકો સંગીત,<ref>હર્ઝહાફ્ટ, પૃષ્ઠ 236</ref> સાથે ક્લિફ્ટોન ચેનિયર<ref>હર્ઝહાફ્ટ, પૃષ્ઠ 35</ref> પર બ્લૂઝ શબ્દભારનો ઉપયોગ કરીને પ્રભુત્વ જમાવ્યું હતું. ઝાયડેકો સંગીતકારોએ બ્લૂઝના ધોરણો માટે ઇલેક્ટ્રીક સોલો ગિતાર અને કાજુન ગોઠોવણીનો ઉપયોગ કર્યો હતો. [[ચિત્ર:Orush.jpg|thumb|200px|right|ઓટિસ રશ, 'વેસ્ટ સાઇડ સાઉન્ડ'ના અગ્રણી]] 1950ના અંતમાં, નવા બ્લૂઝ પ્રકાર શિકાગોના વેસ્ટ સાઇડમાં ઊભરી આવ્યા હતા, જેમાં મેજિક સામ, બુડ્ડી ગાય અને ઓટીસ રશ કોબ્રા રેકોર્ડઝ પર અગ્રણી રહ્યા હતા. <ref>કોરોમા, પૃષ્ઠ 49</ref> 'વેસ્ટ સાઇડ સાઉન્ડ'ને રિધમ ગિતાર, બાસ ગિતાર અને ડ્રમ્સનો મજબૂત ટેકો હતો અને ગાય, ફ્રેડ્ડી કીંગ, મેજિક સ્લિમ અને લ્યુથર એલિસન દ્વારા સંપૂર્ણ કરાયું હોવાથી તેણે એમ્પ્લીફાઇડ ઇલેક્ટ્રીક લીડ ગિતાર દ્વારા પ્રભુત્વ જમાવ્યું હતું.<ref>{{cite web |url=http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/151.html |title=Blues |work=Encyclopedia of Chicago |access-date=2008-08-13 |archive-date=2012-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120517114028/http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/151.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=West Side Chicago Blues |url=http://www.allaboutjazz.com/php/article.php?id=11835 |work=All about Jazz |author=C. Michael Bailey |date=2003-10-04 |access-date=2008-08-13}}</ref> [[ચિત્ર:JohnLeeHooker1997.jpg|thumb|જોહ્ન લી હૂકરે તેમના પોતાના બ્લૂઝ સ્ટાઇલનું સર્જન કર્યું હતું અને તેમની લાંબા કારકીર્દીમાં અનેક વખત તેનું નવીનીકરણ કર્યું હતું. ]] અન્ય બ્લૂઝ કલાકારો જેમ કે જોહ્ન લી હૂકર શિકાગો પ્રકાર સાથે સીધી રીતે સંબંધ ન હોય એવું પ્રભુત્વ ધરાવતા હતા. જોહ્ન લી હૂકરના બ્લૂઝ વધુ "વ્યક્તિગત" છે, જે હૂકરના ઊંડા કર્કશ અવાજને સિંગલ ઇલેક્ટ્રીક ગિતારનો સાથ મળ્યો હતો. સીધી રીતે બૂગી વૂગી દ્વારા પ્રભાવ નહી ધરાવવા છતા તેમનો "ગ્રૂવી" પ્રકારને કેટલીકવાક "ગિતાર બૂગી" કહેવાય છે. તેમની પ્રથમ સફળતા, "બૂગી ચિલેન", 1949માં આરએન્ડબી (R&amp;B) ચાર્ટ પર #1 ક્રમાકે પહોંચી હતી. <ref>લાર્સ બીજોર્ન, ''બીફોર મોટોન'' , 2001, યુનિવર્સિટી ઓફ મિશીગન પ્રેસ, ISBN 0-472-06765-6, પૃષ્ઠ. 175</ref> 1950ના અંતમાં, સ્વેમ્પ બ્લૂઝ પેઢીએ નિર્માતા જે.ડી." ની આસપાસ રજૂ કરનારાઓ જેમ કે લાઇટનીન સ્લિમ, સ્લિમ હાર્પો, સામ મ્યેર્સ અને જેરી મેકકેઇનની સાથે બેટોન રૌગની નજીકનો વિકાસ કર્યો હતો.જય મિલર અને એક્સેલ્લો લેબલ. જિમ્મી રીડ દ્વારા મજબૂત પ્રભાવ ધરાવવાની સાથે, સ્વેમ્પ બ્લૂઝ ધીમી ગતિ ધરાવે છે અને જે રીતે લિટલ વોલ્તેર અથવા મુડ્ડી વોટર્સ રજૂ કરતા હતા તેવા શિકાગો બ્લૂઝ પ્રકાર કરતા હાર્મોનિકાનો સરળ ઉપયોગ કરતા હતા. આ પેઢીના ગીતોમાં "સ્ક્રેચ માય બેક", "શી ઇઝ ટફ" અને "આઇ એમ અ કીંગ બી"નો સમાવેશ થાય છે. === 1960 અને 1970ના દાયકા === 1960ના પ્રારંભથી પેઢીઓ પર આફ્રિકન અમેરિકન સંગીત જેમ કે રોક એન્ડ રોલ અને સોલનો પ્રભાવ રહ્યો હતો જે વિખ્યાત સંગીત વિચારધારાનો ભાગ હતા. ગોરા રજૂઆત કરનારાઓ આફ્રિકન અમેરિકન સંગીતને યુએસ અને વિદેશ એમ બંનેમાં સ્થિત નવા શ્રોતાઓ સમક્ષ લઇ આવ્યા હતા. જોકે, બ્લૂઝ મોજાઓ મુડ્ડી વોટર્સ જેવા કલાકારને અગ્રભાગ સુધી લઇ આવ્યા હતા તેઓ બંધ થઇ ગયા હતા. બ્લૂઝમેન જેમ કે બીગ બીલ બ્રૂન્ઝી અને વિલી ડિક્સોને યુરોપમાં નવા બજાર તરફ દ્રષ્ટિ દોડાવવાનું શરૂ કર્યું હતું. ડિક વોટરમેન અને બ્લૂઝ તહેવારો કે જેનુ યુરોપમાં આયોજન કર્યું હતું તેણે બ્લૂઝ સંગીતને વિદેશમાં દર્શાવવા માટે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. યુકેમાં, બેન્ડઝે યુએસ બ્લૂઝ દંતકથાઓ અને યુકે બ્લૂઝ રોક આધારિત બેન્ડઝનું અનુકરણ કર્યું હતું, જેની 1960 દરમિયાનમાં પ્રભાવશાળી ભૂમિકા ભજવી હતી. <ref>નથીંગ બટ ધ બ્લૂઝમાં જિમ ઓ નીલ, પૃષ્ઠો 347-387</ref> [[ચિત્ર:B. B. King.jpg|thumb|200px|right|બ્લૂઝ દંતકથા બી.બી. કીંગ તેમની ગિતાર "લ્યુસિલે" સાથે.]] બ્લૂઝ રજૂઆત કરનારાઓ જેમ કે જોહ્ન લી હૂકર અને મુડ્ડી વોટર્સે ઉત્સાહી પ્રક્ષકો સામે રજૂઆત કરવાનું સતત રાખ્યું હતું, જેણે નવા કલાકારો જેમ કે ન્યુ યોર્ક સ્થિત તાજ મહેલને પરંપરાગત બ્લૂઝમાં પ્રવેશવાની પ્રેરણા આપી હતી. જોહ્ન લી હૂકરે તેમના બ્લૂઝ પ્રકારને રોક તત્વો સાથે મિશ્રીત કરી દીધા હતા અને નાના ગોરા સંગીતકારો સાથે વગાડતા, મ્યુઝિકલ પ્રકારનું સર્જન કર્યું હતું જેને 1971ના આલ્બમ ''એન્ડલેસ બૂગી'' પર સાંભળી શકાય છે. બી.બી. કીંગની વર્ચ્યુસો ગિતાર તરકીબે તેમને "કીંગ ઓફ ધ બ્લૂઝ" જેવું નામસ્ત્રોતીય શિર્ષક કમાવી આપ્યું હતું. શિકાગો પ્રકારની વિરુદ્ધમાં, કીંગના બેન્ડે સ્લાઇડ ગિતાર અથવા હાર્પને બદલે સાક્સોફોન, ટ્ર્મપેટ અને ટ્રોમબોન પરથી મજબૂત બ્રાસનો ટેકો લીધો હતો. ટેનેસીમાં-જન્મેલ બોબી "બ્લ્યુ" બ્લેન્ડે બી.બી. કીંગની જેમજ બ્લૂઝ અને આરએન્ડબી (R&amp;B) પ્રકાર પર ઝંપલાવ્યું હતું. આ ગાળા દરમિયાન, ફરેડ્ડી કીંગ અને આલ્બર્ટ કીંગે ઘણી વખત રોક અને સોલ સંગીતકારો (એરિક ક્લેપ્ટોન, બુકર ટી એન્ડ એમજીએસ) સાથે વગાડ્યુ હતું અને સંગીતના પ્રકાર પર તેની મોટો પ્રભાવ હતો. સિવીલ રાઇટ્સ<ref name="Koroma, pg. 122">કોરોમા, પૃષ્ઠ 122</ref>નું સંગીત અને યુએસમાં ફ્રી સ્પીચ ચળવળે અમેરિકન મૂળના અને અગાઉના અમેરિકન સંગીતના રસના ઉત્થાનને જન્મ આપ્યો હતો. તેમજ જિમ્મી બાસ મ્યુઝિક તહેવારો જેમ કે ન્યુપોર્ટ ફોક તહેવાર<ref>કોરોમા, પૃષ્ઠ 388</ref> નવા શ્રોતાઓ સમક્ષ પરંપરાગત બ્લૂઝ લાવ્યો હતો, જેણે યુદ્ધ પહેલાના શ્રવણેન્દ્રિય બ્લૂઝમાં અને રજૂઆત કરનારાઓ જેમ કે સોન હાઉસ, મિસીસીપી જોહ્ન હર્ટ, સ્કીપ જેમ્સ અને રેવરેન્ડ ગેરી ડેવીસમાં ઉત્સાહ જગાવ્યો હતો. <ref name="Koroma, pg. 122"/> યુદ્ધ પહેલાના સંગીન બ્લૂઝનો અસંખ્ય સંગ્રહનું યાઝૂ રેકોર્ડઝ દ્વારા પુનઃપ્રકાશન કરવામાં આવ્યું હતું. 1950માં શિકાગો બ્લૂઝ ચળવળના જે.બી. લેનોઇરે શ્રવણેન્દ્રિય ગિતારનો ઉપયોગ કરીને વિવિધ એલપીઓ રેકોર્ડ કરી હતી, તેમાં કેટલીકવાર વિલી ડિક્સોને શ્રવણેન્દ્રિય બાસ અથવા ડ્રમ્સમાં સહયોગ આપ્યો હતો. તેમના ગીતોનું, મૂળભૂત રીતે, ફક્ત યુરોપમાં જ વિતરણ કરવામાં આવ્યું હતું,<ref>નથીંગ બટ ધ બ્લૂઝમાં જિમ ઓનીલ, પૃષ્ઠ 380</ref> જેમાં રાજકીય મુદ્દાઓ જેમ કે જાતિવાદ અથવા વિયેતનામ યુદ્ધ મુદ્દાઓ કે જે આ ગાળા દરમિયાન અસાધારણ હતા તેની પર ટિપ્પણી કરવામાં આવી હતી. તેમના ''અલ્બામા બ્લૂઝ'' રેકોર્ડીંગમાં નીચે જણાવ્યા અનુસારના ગીતો હતા: <blockquote> આઇ નેવર વીલ ગો બેક, ધેટ ઇઝ નોટ ધ પ્લેસ ફોર મી (2x)<br /> યૂ નો ધે કીલ્ડ માય સિસ્ટર એન્ડ માય બ્રધર,<br /> એન્ડ ધ હોલ વર્લ્ડ લેટ ધેમ પીપલ્સ ગો ડાઉન ધેર ફ્રી </blockquote> 1960માં ગોરા શ્રોતાઓનો બ્લૂઝમાં રસ શિકાગો સ્થિત પાઉલ બટરફિલ્ડ બ્લૂઝ બેન્ડ અને બ્રિટીશ બ્લૂઝ ચળવળને કારણે વધ્યો હતો. બ્રિટીશ બ્લૂઝની શૈલી યુકેમાં વિકાસ પામી હતી, જ્યારે બેન્ડઝ જેમ કે ધી એનિમલ્સ, ફ્લીટવુડ મેક, જોહ્ન મેયાલ એન્ડ ધ બ્લૂઝબ્રેકર્સ, ધી રોલીંગ સ્ટોન્સ, ધી યાર્ડબર્ડઝ, અને ક્રીમ અને આઇરીશ સંગીતકાર રોરી ગલાઘેરે ડેલ્ટા અથવા શિકાગો બ્લૂઝ પરંપરાઓ પરથી સંગીન બ્લ્યુ ગીતોની રજૂઆત કરી હતી. <ref>{{cite web |url=http://www.history-of-rock.com/blues.htm |title=A Short Blues History |work=History of Rock |access-date=2008-08-14}}</ref> લેડ ઝેપ્પેલીનના અગાઉની અસંખ્ય સફળતાઓ પરંપરાગત બ્લૂઝ ગીતોની રજૂઆત હતી. 1960ના પ્રારંભના બ્રિટીશ અને બ્લૂઝ સંગીતકારોએ અસંખ્ય અમેરિકન બ્લૂઝ રોક ફ્યુઝન રજૂઆત કરનારાઓને પ્રેરણા આપી હતી, જેમાં કેન્ડ હીટ, અગાઉના જેફર્સન એરપ્લેન, જેનીસ જોપ્લીન, જોહ્ની વિન્ટર, ધી જે. ગેઇલ્સ બેન્ડ, આરવાય કોડર, અને ઓલમેન બ્રધર્સ બેન્ડનો સમાવેશ થાય છે. બ્લૂઝ રોકની રજૂઆત કરનાર એક એવા જિમી હેન્ડ્રીક્સ, તે સમયે તેમના ક્ષેત્રમાં જવલ્લેજ ઉપલબ્ધ બન્યા હતા: બ્લેક મેન કે જેણે સાયકાડેલિક રોક વગાડ્યું હતું. હેન્ડ્રીક્સ કુશળ ગિતારવાદક હતો અને તેના સંગીતમાં ડિસ્ટોર્શન અને ફીડબેકનો સંશોધનાત્મક ઉપયોગ કરનાર પ્રથમ હતો. <ref>ગારોફાલો, પૃષ્ઠો 224–225</ref> આ કલાકારો અને અન્યો દ્વારા બ્લૂઝ સંગીતે રોક સંગીતના વિકાસપર પ્રભાવ પાડ્યો હતો. <ref>{{cite web |url=http://infernality.blogspot.com/2006/09/origins-and-early-popularity-1960s-and.html |title=History of heavy metal: Origins and early popularity (1960s and early 1970s) |date=2006-09-18 |access-date=2008-08-13}}</ref> 1970ના પ્રારંભમાં ટેક્સાસ રોક બ્લૂઝ શૈલી ઊભરી આવી હતી, જેણે ગિતારનો સોલો અને રિધમ રોલ્સ એમ બંનેમાં ઉપયોગ કર્યો હતો. તેનાથી વિરુદ્ધમાં, ટેક્સાસ શૈલી પર બ્રિટીશ રોક બ્લૂઝ ચળવળનો મજબૂત પ્રભાવ રહ્યો હતો. ટેક્સાસ શૈલીના મોટા કલાકારો જોહ્ની વિન્ટર, સ્ટેવી રાય વૌઘાન, ધી ફેબ્યુલસ થંડરબર્ડઝ, અને ઝેડઝેડ ટોપનો સમાવેશ થાય છે. આ તમામ કલાકારોએ તેમની સંગીત યાત્રાનો પ્રારંભ 1970માં કર્યો હતો, પરંતુ તેઓ તેના પછીના દાયકા સુધીમાં મોટી આંતરરાષ્ટ્રીય સફળતા પ્રાપ્ત કરી શક્યા ન હતા. <ref>કોરોમા, પૃષ્ઠ 50</ref> === 1980 થી 2000 === 1980 સુધી, આફ્રિકન અમેરિકન વસ્તીમાં ખાસ કરીને જેકસન, મિસીસીપી અને અન્ય ડીપ સાઉથ પ્રદેશોના ચોક્કસ ભાગમાં બ્લૂઝમાં ફરી રસ પેદા થયો હતો. ઘણી વખત "સોલ બ્લૂઝ" અથવા "સાઉધર્ન સોલ" તરીકે ગણાતા, એવું સંગીત આ ચળવળના કેન્દ્રસ્થાને હતું, જેને જેકસન આધારિત માલાકો લેબલઃ <ref>{{cite web |url=http://www.visitmississippi.org/press_news/Malaco%20Blues%20Marker%20April%208.pdf |title=Malaco Records to be honored with blues trail marker |author=Stephen Martin |publisher=Mississippi development authority |date=2008-04-03 |access-date=2008-08-28 |archive-date=2008-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080910032302/http://www.visitmississippi.org/press_news/Malaco%20Blues%20Marker%20April%208.pdf |url-status=dead }}</ref> ઝેડ. ઝેડ. હીલના ''ડાઉન હોમ બ્લૂઝ'' (1982) અને લિટલ મિલ્ટોનના ''ધી બ્લૂઝ ઇઝ ઓલરાઇટ'' (1984)પરના ખાસ રેકોર્ડીંગની અણધારી સફળતા દ્વારા નવું જીવન મળ્યું હતું. સમકાલીન આફ્રિકન-અમેરિકન રજૂઆત કરનારાઓ કે જેમણે આ બ્લૂઝની નસમાં કામ કર્યું હતું તેમાં બોબી રશ, ડેનિસ લાસેલી, સર ચાર્લ્સ જોન્સ, બેટ્ટી લાવેટ્ટ, માર્વિન સિસ અને પેગ્ગી સ્કોટ આદમ્સનો સમાવેશ થાય છે. [[ચિત્ર:Stevie Ray Vaughan, 1989.jpg|thumb|left|175px|ટેક્સાસ બ્લૂઝ ગિતારીસ્ટ સ્ટીવી રે વૌઘાન]] 1980 દરમિયાનમાં બ્લૂઝ પરંપરાગત અને નવા સ્વરૂપો એમ બંનેમાં સતત રહ્યા હતા. 1986માં, આલ્બમ ''સ્ટ્રોંગ પર્સ્યુએડર'' માં રોબર્ટ ક્રેનો મોટા બ્લૂઝ કલાકાર તરીકે ઉલ્લેખ કરાયો હતો. <ref>{{cite web |url=http://www.scaruffi.com/history/cpt416.html |title=The History of Rock Music: 1976–1989, Blues, 1980-81 |author=Piero Scaruffi |year=2005 |access-date=2008-08-14}}</ref> પ્રથમ સ્ટેવી વૌઘાન દ્વારા રેકોર્ડ કરાયેલ ''ટેક્સાસ ફ્લડ'' 1983માં પ્રસિદ્ધ કરાઇ હતી અને ટેક્સાસ સ્થિત ગિતારવાદકને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે નામોશી પ્રાપ્ત થઇ હતી. 1989માં જોહ્ન લી હૂકરની લોકપ્રિયતા આલ્બમ ''ધી હીલર'' સાથે પુનઃજીવીત થઇ હતી. એરિક ક્લેપ્ટોન,કે જેઓ બ્લૂઝ બ્રેકર્સ અને ક્રીમ સાથેની રજૂઆત માટે જાણીતા છે, તેમણે 1990માં તેમના આલ્બમ ''અનપ્લગ્ડ'' સાથે પુનઃદેખા દીધી હતી, જેમાં તેમણે શ્રવણેન્દ્રિય ગિતાર પર નિયમ બ્લૂઝ નંબરો વગાડ્યા હતા. જોકે 1990ના પ્રારંભમાં, ડિજીટલ મલ્ટીટ્રેક રેકોર્ડીંગ અને અન્ય ટેકનોલોજીકલ અદ્યતનતા અને નવી માર્કેટીંગ વ્યૂહરચનાઓ કે જેમાં વીડીયો ક્લિપ પ્રોડક્શનનો સમાવેશ થાય છે તેમાં ખર્ચમાં વધારો થયો હતો અને બ્લૂઝ સંગીતના અગત્યના ઘટક એવા સ્વયંસ્ફુર્ત અને સુધારાકરણને એક પડકાર હતો. <ref>''નથીંગ બટ ધ બ્લૂઝ'' માં મેરી કેથેરીન અલ્દીન, પૃષ્ઠ 130</ref> 1980 અને 1990માં, બ્લૂઝ પ્રકાશનો જેમ કે ''લિવીંગ બ્લૂઝ'' અને ''બ્લૂઝ રેવ્યુ'' નું વિતરણ થવાનું શરૂ થયું હતું, મોટા શહેરોએ બ્લૂઝ સમાજો રચવાનો પ્રારંભ કરી દીધો હતો, બહારના બ્લૂઝ તહેવારો વધુ સામાન્ય બની ગયા હતા, અને <ref>અત્યંત નોંધપાત્ર બ્લૂઝની ડિરેક્ટરી http://blues.about.com/od/bluesfestivals/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061013052802/http://blues.about.com/od/bluesfestivals/ |date=2006-10-13 }} ઉપર મેળવી શકાય છે.</ref> બ્લૂઝ માટેના વધુ નાઇટક્લબો અને સ્થળોનો ઉદભવ થયો હતો. <ref>યુ.એસ.માં અગત્યના બ્લૂઝના સ્થળોની યાદી http://blues.about.com/cs/venues/ઉપર{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} મેળવી શકાય છે.</ref> 1990માં, બ્લૂઝની રજૂઆત કરનારાઓ અસંખ્ય પ્રકારની મ્યુઝિકલ જાતો શોધી કાઢી હતી, જેમ જોઇ શકાય છે કે, ઉદાહરણ તરીકે, વાર્ષિક બ્લૂઝ મ્યુઝિક એવોર્ડઝ કે જેને અગાઉ ડબ્લ્યુ.સી. હેન્ડી એવોર્ડઝ <ref>{{cite web | title=Blues Music Awards information | url=http://www.blues.org/bluesmusicawards/ | access-date=November 25, 2005 | archive-date=એપ્રિલ 29, 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060429073938/http://www.blues.org/bluesmusicawards/ | url-status=dead }}</ref> અથવા શ્રેષ્ઠ સમકાલીન માટે ગ્રેમી એવોર્ડઝ અને પરંપરાગત બ્લૂઝ આલ્બમ એવુ નામ અપાયું હતું તેના ઉમેદવારોના વ્યાપક ભપકાઓ દ્વારા. સમકાલીન બ્લૂઝ સંગીતની વિવિધ બ્લૂઝ લેબલો દ્વારા સારસંભાળ લેવાય છે જેમ કે: એલિગેટર રેકોર્ડઝ, રુફ રેકોર્ડઝ, ચેસ રેકોર્ડઝ (એમસીએ), ડેલમાર્ક રેકોર્ડઝ, નોર્ધનબ્લૂઝ મ્યુઝિક, અને વાનગાર્ડ રેકોર્ડઝ (આર્ટેમિસ રેકોર્ડઝ). કેટલાક લેબલો તેમની પુનઃશોધ કરવાની પ્રવૃત્તિ અને જવલ્લેજ ઉપલબ્ધને પુનઃનકલ માટે વિખ્યાત છે જેમાં આરહૂલી રેકોર્ડઝ, સ્મિથ્સસોનીયન ફોકવેયઝ રેકોર્ડીંગ્સ (ફોકવેયઝ રેકોર્ડઝના વારસ) અને યાઝૂ રેકોર્ડઝ (શાનાચી રેકોર્ડઝ)નો સમાવેશ થાય છે. <ref>સમકાલીન બ્લૂઝ લેબલોની સંપૂર્ણ ડિરેક્ટરી http://blues.about.com/cs/recordlabels/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091006073604/http://blues.about.com/cs/recordlabels/ |date=2009-10-06 }} ઉપર મેળવી શકાય છે.</ref> આજના યુવાન બ્લૂઝ કલાકારો બ્લૂઝના તમામ તબક્કાઓ શોધે છે જેમાં ક્લાસિક ડેલ્ટાથી લઇ વધુ રોક લક્ષી બ્લૂઝનો સમાવેશ થાય છે, 1970 બાદ જન્મેલા કલાકારો જોહ્ન મેયેર, કેન્ની વેયન શેફર્ડ, સિન કોસ્ટેલ્લો, શાનૂન કર્ફમેન, એન્થોની ગોમ્સ, શેમેકિયા કોપલેન્ડ, જોન્ની લેંગ, કોરે હેરિસ, સુસાન ટેડેશી, જેડબ્લ્યુ-જોન્સ, જો બોનામાસ્સા, મિશેલ માલોન, નોર્થ મિસિસીપી ઓલસ્ટાર્સ,એવરલાસ્ટ, ધી વ્હાઇટ સ્ટ્રીપ્સ, ધી બ્લેક કીઝ, બોબ લોગ III, જોસ પી અને હિલસ્ટોમ્પ છે જેમણે તેમની પોતાની શૈલીઓ વિકસાવી હતી.{{Citation needed|date=July 2010}} મેમફિસ, ટેક્સાસ-સ્થિત વિલીયમ ડેનિયલ મેકફોલ્સ, કે જે "બ્લૂઝ બોય વિલી" તરીકે પણ જાણીતા છે તે પરંપરાગત બ્લૂઝની રજૂઆત કરનારા છે. == સંગીતમય અસર == બ્લૂઝ મ્યુઝિકલ શૈલીઓ, (12-બાર બ્લૂઝ), મેલોડીઝ, અને બ્લૂઝ સ્કેલની રચના કરે છે, જેણે સંગીતની અન્ય જાતો પણ વિકસાવી છે જેમ કે રોક અને રોલ. જાઝ અને લોકપ્રિય સંગીત.<ref>{{cite web |url=http://www.googobits.com/articles/p6-2006-the-blues--the-revolution-of-music.html |title=The Blues: The Revolution of Music |author=Jennifer Nicole |date=2005-08-15 |access-date=2008-08-17 }}</ref> આગળ પડતા જાઝ, ફોક અથવા રોક રજૂઆત કરનારાઓ જેમ કે લૂઇસ આર્મસ્ટ્રોંગ, ડ્યૂક એલિંગ્ટોન, માઇલ્સ ડેવિસ, અને બોબ ડેલાન છે તેમણે નોંધપાત્ર બ્લૂઝ રેકોર્ડીંગ્સની રજૂઆત કરી છે. બ્લૂઝ સ્કેલનો ઘણી વખત લોકપ્રિય ગીતો જેમ કે હેરોલ્ડ આર્લેનના "બ્લૂઝ ઇન ધ નાઇટ", બ્લૂઝ બોલાડ જેવા "સિંસ આ ફેલ ફોર યુ" અને "પ્લીઝ સેન્ડ મિ સમવન ટુ લવ", અને ઓરકેસ્ટ્રાને લગતી કૃતિઓ જેમ કે જ્યોર્જ ગર્શવિનની "હેપ્સોડી ઇન બ્લ્યુ" અને "કોન્સર્ટો ઇન એફ"માં ઉપયોગ થાય છે. ગર્શવિનની સોલો પિયાનો માટેની બીજી "પ્રસ્તાવના" એ ક્લાસિકલ બ્લૂઝનું રસપ્રદ ઉદાહરણ છે, જે શૈક્ષણિક સખ્તાઇ સાતે સ્વરૂપ જાળવી રાખે છે. બ્લૂઝ સ્કેલ આજના લોકપ્રિય આધુનિક સંગીતમાં સર્વવ્યાપી છે અને અસંખ્ય મોડલ ફ્રેમ્સ, ખાસ કરીને રોક મ્યુઝિકમાં વપરાયેલી લેડર ઓફ થર્ડઝની માહિતી આપે છે.(ઉદાહરણ તરીકે "એ હાર્ડ ડેયઝ નાઇટ"માં). બ્લૂઝ સ્વરૂપોનો ટેલિવીઝન પ્રસારિત થતી વાર્તાઓમાં ઉપયોગ થાય છે, જેમ કે ''બેટમેન'' , તીન આઇડોલ ફેબિયન્સની સફળ, "ટર્ન મિ લૂઝ", કંટ્રી મ્યુઝિક સ્ટાર જિમ્મી રોજર્સ'ના મ્યુઝિક, અને ગિતારવાદક/વોકાલિસ્ટ ટ્રેસી ચેપમેનની સફળ "ગિવ મિ વન રિઝન". આરએન્ડબી (R&amp;B) મ્યુઝિક આધ્યાત્મિકતા અને બ્લૂઝમાં શોધી શકાય છે. સંગીતની રીતે, આધ્યાત્મિકતા ન્યુ ઇગ્લેંન્ડ કોરલ પરંપરાનો ઉતરતો ક્રમ હતો અને ઇસાક વોટ્સની પ્રાર્થનાનો ચોક્કસ ભાગ હતો, જે આફ્રિકન રિધમ્સ અને કોલ એન્ડ રિસ્પોન્સ સ્વરૂપ સાથે મિશ્રીત થઇ ગયો હતો. આફ્રિકન અમેરિકન સમુદાયમાં આધ્યાત્મિક અથવા ધાર્મિક સૂર "લો-ડાઉન" બ્લૂઝની તુલનામાં વધુ સારી રીતે દસ્તાવેજી થયેલા છે. આધ્યાત્મિક ગાયનનો એટલા માટે વિકાસ થયો હતો કે આફ્રિકન-અમેરિકન સમુદાયો ટોળામાં એકત્ર થાય અથવા પ્રાર્થના કરવા એકત્ર થઇ શકે, જે કેમ્પ બેઠકો તરીકે કહેવાતી હતી. અગાઉના કંટ્રી બ્લ્યુમેન જેમ કે સ્કીપ જેમ્સ, ચાર્લી પેટ્ટોન, જ્યોર્જિયા ટોમ ડોર્સીએ કંટ્રી અને શહેરી બ્લૂઝ રજૂ કર્યું હતું અને તેની પર આધ્યાત્મિક ગાયનનો પ્રભાવ હતો. ડોર્સીએ ગોસ્પેલ મ્યુઝિકને લોકપ્રિય બનાવવામાં મદદ કરી હતી. <ref>{{cite web |url=http://afgen.com/gospel1.html |title=History of gospel music |author=Phil Petrie |access-date=2008-09-08}}</ref> ગોસ્પેલ મ્યુઝિકનો 1930માં ગોલ્ડન ગેટ ક્વાર્ટેટ સાથે વિકાસ થયો હતો. 1950માં સામ કૂક, રે ચાર્લ્સ અને જેમ્સ બ્રાઉન દ્વારાના સોલ મ્યુઝિકs ગોસ્પેલ અને બ્લૂઝ મ્યુઝિક તત્વનો ઉપયોગ કર્યો હતો. 1960 અને 1970માં ગોસ્પેલ અને બ્લૂઝ એ સોલ બ્લૂઝ મ્યુઝિકમાં મિશ્ર થયેલા હતા. 1970નું ફૂંક મ્યુઝિક પર સોલનો પ્રભાવ હતો; ફૂંકને હિપ-હોપ અને સમકાલીન આરએન્ડબી (R&amp;B)ની પૂર્વ ઘટના તરીકે જોઇ શકાય. [[ચિત્ર:Duke Ellington at the Hurricane Club 1943.jpg|thumb|ડ્યૂક એલિંગટચન બિગ બેન્ડ અને બેબોપ પેઢી તરફ વ્યાપ વધાર્યો હતો. એલિંગ્ટોને ઉગ્રપણે બ્લૂઝ સ્વરૂપનો ઉપયોગ કર્યો હતો.<સંદર્ભ નામ=મોન્ક>[177]</સંદર્ભ>]] [[બીજું વિશ્વ યુદ્ધ|વિશ્વ યુદ્ધ II]] પહેલા, બ્લૂઝ અને જાઝ વચ્ચેની સરહદો ઓછી સ્પષ્ટ હતી. સામાન્ય રીતે, જાઝ અને હાર્મોનિક માળખાઓનો પ્રારંભ બ્રાસ બેન્ડથી થાય છે, જેમાં બ્લૂઝ 12 બાર બ્લૂઝ જેવા બ્લૂઝ સ્વરૂપો ધરાવતા હતા. જોકે, 1940ના જંપ બ્લૂઝ બંને શૈલીઓ સાતે મિશ્ર થઇ જાય છે. વિશ્વયુદ્ધ II પછી, બ્લૂઝની જાઝ પર નોંધપાત્ર પ્રભાવ હતો. બેબોપ ક્લાસિક્સ, જેમ કે ચાર્લી પાર્કરના "નાવસ ધ ટાઇમ"એ, બ્લૂઝ સ્વરૂપનો પેન્ટાટોનીક સ્કેલ અને બ્લ્યુ નોટ સાથે ઉપયોગ કર્યો હતો. બેબોપે જાઝની ભૂમિકામાં મોટો ફેરફાર અનુભવ્યો હતો, જેમાં નૃત્ય માટે મ્યુઝિકની લોકપ્રિય શૈલીથી લઇને "હાઇ-આર્ટ," ઓછો ઉપયોગ કરી શકાય તેવા, કુશાગ્ર "મ્યુઝિશિયન્સ મ્યુઝિક"નો સમાવેશ થાય છે. બ્લૂઝ અને જાઝ સ્પ્લીટ એમ બંને માટેના શ્રોતાઓ અને બ્લૂઝ અને જાઝ વચ્ચેની સરહદ વધુ સ્પષ્ટ બની હતી. જે કલાકારો જાઝ અને બ્લૂઝ વચ્ચે સરહદ ખેંચતા હતા તેને જાઝ બ્લૂઝ પેટા જાતિમાં વર્ગીકૃત્ત કરવામાં આવ્યા હતા.<ref name=monk>{{cite web|url=http://www.jazzinamerica.org/pdf/1/Influence%20of%20Jazz%20on%20Blues.pdf|title=The Influence of the Blues on Jazz|publisher=Thelonious Monk Institute of Jazz|access-date=August 17, 2008}}</ref><ref>{{cite book |title=Roots of the classical: the popular origins of western music |author=Peter Van der Merwe |publisher=Oxford University Press |year=2004 |isbn=0198166478 |page=461}}</ref> બ્લૂઝના ટ્વેલ્વ બાર માળખા અને બ્લૂઝ સ્કેલ એ રોક એન્ડ રોલ મ્યુઝિક પરનો મોટો પ્રભાવ હતો. રોક એન્ડ રોલને "બેકબીટ" સાથેના બ્લૂઝ કહેવાતા હતા; કાર્લ પાર્કીંન્સ તેને રોકેબિલી "કંટ્રી બીટ સાથેના બ્લૂઝ" કહેતા હતા. રોકેબીલીસને બ્લ્યુગ્રાસ બીટ સાથે વગાડવામાં આવતા ટ્વેલ્વ બાર બ્લૂઝ પણ હોવાનું કહેવાય છે. "હૌન્ડ ડોગ", તેના સુધાર્યા વિનાના ટ્વેલ્વ બાર માળકા સાથે (હાર્મની અને લિરીક્સ એમ બંનેમાં) અને મેલોડી એ ટોનીકના થર્ડ પર કેન્દ્રિત કર્યું હતું (અને સબડોમિનન્ટના સેવન્થ તરીકે), તે બ્લૂઝ ગીત રોક એન્ડ રોલ ગીતમાં સ્થાપિત થયું હતું. જેરી લી લેવિસની રોક એન્ડ રોલની શૈલી પર બ્લૂઝ અને તેની પેટાપેદાશ બૂગીવૂગીનો ભારે પ્રભાવ હતો. તેમની મ્યુઝિકની શૈલી ખરેખર રોકેબીલી ન હતી પરંતુ તેને ઘણી વખત ખરેખર રોક એન્ડ રોલ કહેવાતી હતી (આ એવું લેબલ છે જેની તેઓ વિવિધ આફ્રિકન અમેરિકન રોક એન્ડ રોલ રજૂઆત કરનારાઓ સાથે વહેંચણી કરે છે).<ref>{{cite web |url=http://www.lclark.edu/~ria/the_bl~1.htm |title=The Blues Influence On Rock & Roll |access-date=2008-08-17 |archive-date=2007-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070404040053/http://www.lclark.edu/~ria/the_bl~1.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.zip-country.com/Rock.htm |title=History of Rock and Roll |work=Zip-Country Homepage |access-date=2008-09-02 |archive-date=2008-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080828232939/http://www.zip-country.com/Rock.htm |url-status=dead }}</ref> અગાઉ કંટ્રી મ્યુઝિકમાં બ્લૂઝનો સમાવેશ કરાયો હતો.<ref>{{cite web |url=http://www.colum.edu/CBMR/Styles_and_Genres/Country_Music.php |title=Country music |publisher=Columbia College Chicago |date=2007–2008 |access-date=2008-09-02}}</ref> જિમ્મી રોજર્સ, મૂન મુલીકન, બોબ વિલ્સ, બીલ મોનરો અને હેન્ક વિલીયમ્સ દરેકે પોતાની જાતને બ્લૂઝના ગાયકો તરીકે વર્ણવી હતી અને તેમના મ્યુઝિક બ્લૂઝની લાગણી છે જે એડ્ડી આર્નોલ્ડના કંટ્રી પોપથી અલગ છે. 1970ના યુગમાં મોટે ભાગે વિલી નેલ્સન અને વેલોન જેનીંગ્સ દ્વારાના "આઉટલો" કંટ્રી મ્યુઝિકે પણ બ્લૂઝમાંથી ઉઠાંતરી કરી હતી. જ્યારે જેરી લી લેવિસ 1950ની શૈલી રોક એન્ડ રોલના પતન બાદ દેશમાં પરત ફર્યા ત્યારે તેમણે તેમના કંટ્રીને બ્લૂઝની લાગણી સાથે ગાયું હતું અને ઘણી વખત તેમના આલ્બોમાં બ્લૂઝ ધોરણોને સમાવ્યા હતા. ઘણા અગાઉના રોક એન્ડ રોલ ગીતો બ્લૂઝ પર આધારિત છે: "ધેટ્સ ઓલ રાઇટ મમા", "જોહ્ની બી. ગૂડે", "બ્લ્યુ સ્યુડે શૂઝ", "હોલ લોટ્ટા શાકીન ગોઇન ઓન", "શેક, રેટલ, એન્ડ રોલ", અને "લોંગ ટોલ સેલી". અગાઉના આફ્રિકન અમેરિકન રોક સંગીતકારોએ સેક્સ્યુઅલ વાર્તાઓ અને બ્લ્યુઝ મ્યુઝિકની ગર્ભિતતા જાળવી રાખી હતી: "ગોટ અ ગલ નેઇમ્ડ સ્યુ, નોઝ જસ્ટ વોટ ટુ ડુ" ("ટૂટ્ટી ફ્રુટ્ટી", લિટલ રિચાર્ડ) અથવા "સી ધ ગર્લ વિથ ધ રેડ ડ્રેસ ઓન, , શી કેન ડુ ધ બર્ડલેન્ડ ઓલ નાઇટ લોંગ" ("વોટ ડીડ આઇ સે", રે ચાર્લ્સ). ટ્વેલ્વ બાર બ્લૂઝ માળખુ નવીન પોપ ગીતોમાં પણ મળી શકે છે, જેમે બોબ ડાયલાનના "ઓબ્વિયસલી ફાઇવ બીલીવર્સ" અને એસ્થર એન્ડ અબી ઓફારીમના "સિન્ડેરેલ્લા રોકફેલ્લા". == લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં == [[ચિત્ર:Tajmahalblues.jpg|thumb|right|175 px|1972ના મુવી સાઉન્ડર માટે તાજ મહલના સંગીતે શ્રવણેન્દ્રિય બ્લૂઝમાં ઉત્સાહ પેદા થતો જોયો હતો. ]] જાઝની જેમ, રોક એન્ડ રોલ, હેવી મેટલ મ્યુઝિક, હિપ હોપ મ્યુઝિક, રેગા, કંટ્રી મ્યુઝિક, અને પોપ મ્યુઝિક, બ્લૂઝની પર પણ "દુષ્ટાત્માનું મ્યુઝિક હોવાનો અને હિંસાનો ઉલ્લેખ કરતો હોવાનો અને અન્ય ખરાબ વર્તણૂંકનો આરોપ છે.<ref>એસએફગેટ</ref> 20મી સદીના પ્રારંભમાં બ્લૂઝને બિન પ્રતિષ્ઠિત ગણવામાં આવતં હતું, ખાસ કરીને જેમ કે ગોરા શ્રોતાઓએ 1920માં બ્લૂઝ સાંભળવાનો પ્રારંભ કર્યો હતો. <ref name="trkeja"/> વીસમી સદીના પ્રારંભમાં, ડબ્લ્યુ.સી. હેન્ડી બ્લૂઝને લોકપ્રિય બનાવવામાં પ્રથમ હતા, જેમણે કાળા નહી તેવા અમેરિકનો પર પ્રભાવ પાડ્યો હતો. 1960 અને 70માં બ્લૂઝના પુનઃસજીવનના પગલે શ્રવણેન્દ્રિય બ્લ્યુઝ કલાકાર તાજ મહિલ અને મહાન ટેક્સાસ બ્લૂઝમેન લાઇટનીન હોપકિન્સ લખ્યું હતું અને એ મ્યુઝિકની રજૂઆત કરી હતી જેણે લોકપ્રિયતા અને ટીકાકારો દ્વારા વખાણાયેલી ફિલ્મ ''સાઉન્ડર'' (1972)માં આગવું સ્થાન લીધું હતું. ફિલ્મે મહલને મોશન પિક્ચર માટે બેસ્ટ ઓરિજીનલ સ્કોર રિટન માટે ગ્રેમીનામાંકન અને બાફટા નામાંકન કમાવી આપ્યું હતું. <ref>"સાઉન્ડર"[http://www.imdb.com/title/tt0069303/awards%7CThe ઇન્ટરનેટ મુવી ડેટાબેઝ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. 17-0202010ના રોજ સુધારેલ</ref> આશરે 30 વર્ષો બાદ, મહલે બ્લૂઝ માટે લખ્યું હતું અને બેન્જો રચનાની રજૂઆત ક્લો-હેમર શૈલીમાં 2001 મુવી રજૂઆત "સોંગકેચર"માં કરી હતી, જેણે અપ્પાલાચિયાના મૂળ મ્યુઝિકની જાળવણીની વાર્તા પર ભાર મૂક્યો હતો. 20મી સદીના અતમાં બ્લૂઝ શૈલીનું અત્યંત દ્રશ્ય ઉદાહરણ કદાચ 1980માં આવ્યું હતું જ્યારે, ડેન અયક્રોડ અને જોહ્ન લેન્ડીસે ફિલ્મ ''ધી બ્લૂઝ બ્રધર્સ'' ની રજૂઆત કરી હતી. આ ફિલ્મે રિધમ અને બ્લૂઝ જાતિ એકી સાથે જેમ કે રે ચાર્લ્સ, જેમ્સ બ્રાઉન, કેબ કોલોવે, અરેથા ફ્રેંકલીન અને જોહ્ન લી હૂકર જેવા અસંખ્ય મોટા જીવંત પ્રભાવશાળીઓને પોતાની તરફ ખેંચ્યા હતા. રચાયેલા બેન્ડે બ્લૂઝ બ્રધર્સ માર્કી હેઠળ એક સફળ યાત્રાનો પ્રારંભ કર્યો હતો. 1998નું વર્ષ ઉત્તરાર્ધ લાવ્યું હતું, ''બ્લૂઝ બ્રધર્સ 2000'' જોકે તે ભારે ટીકા અને નાણાકીય સફળતા નહી ધરાવતું હોવાથી મોટી સંખ્યામાં બ્લૂઝ કલાકારોનો તેમાં પ્રદર્શિત કરાયા હતા જેમ કે બી.બી. કીંગ, બો ડિડલી, એરીકાહ બાદુ, એરિક ક્લેપ્ટોન, સ્ટીવ વિન્ડવુડ, ચાર્લી મસલવ્હાઇટ, બ્લૂઝ ટ્રાવેલર, જિમી વૌઘાન, જેફ બેક્સટ. 2003માં, માર્ટિન સ્કોરસેસેએ વિશાળ શ્રોતાઓ સમક્ષ બ્લૂઝને પ્રોત્સાહન આપવા માટે નોંધપાત્ર પ્રયત્નો કર્યા હતા. તેમણે વિવિધ વિખ્યાત નિર્માતાઓ જેમ કે ક્લિન્ટ ઇસ્ટવુડ અને વિમ વેન્ડર્સને ''ધી બ્લૂઝ'' તરીકે કહેવાતી પીબીએસ માટેની અસંખ્ય દસ્તાવેજી ફિલ્મોમાં ભાગ લેવા માટે કહ્યું હતં. <ref>{{imdb title | title="The Blues" (2003) (mini) | id = 0287198 }}</ref> તેમણે ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળી સીડીઓની શ્રેણીઓમાં મોટા બ્લૂઝ કલાકારોના એકત્રીકરણની રજૂઆતમાં પણ ભાગ લીધો હતો. બ્લૂઝ ગિતારવાદક અને વોકલિસ્ટ કેબ' મો'એ 2006માં "અમેરિકા, ધ બ્યૂટીફુલ"ની તેમની બ્લૂઝ રજૂઆતમાં અભિનય કર્યો હતો જે ટેલિવીઝન શ્રેણી ''ધી વેસ્ટ વિંગ'' ના આખરી સત્ર સાથે પૂર્ણ થઇ હતી. == નોંધ == {{Reflist|2}} == સંદર્ભો == * {{cite journal | author = Barlow, William | title = Cashing In | journal = Split File: African Americans in the Mass Media | year = 1993 | pages = 31}} * બ્રાન્સફોર્ડ સ્ટીવ [http://www.southernspaces.org/contents/2004/bransford/1a.htm "બ્લૂઝ ઇન ધ લોઅર ચટ્ટાહૂકી વેલી"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091101000328/http://www.southernspaces.org/contents/2004/bransford/1a.htm |date=2009-11-01 }} ''સધર્ન સ્પેસીસ'' 2004 * {{cite book | author = Clarke, Donald | title = The Rise and Fall of Popular Music | url = https://archive.org/details/risefallofpopula00clar | publisher = St. Martin's Press | year = 1995 | isbn = 0-312-11573-3}} * {{cite book | title=Nothing But the Blues: The Music and the Musicians | url=https://archive.org/details/nothingbutbluesm00cohn |editor=[[Lawrence Cohn]] |publisher=Abbeville Press |publisherlink=Abbeville Publishing Group (Abbeville Press, Inc.) |year=1993 |isbn=1558592717}} * {{cite book | author = Dicaire, David | title = Blues Singers: Biographies of 50 Legendary Artists of the Early 20th Century | url = https://archive.org/details/bluessingersbiog0000dica | publisher = McFarland | year = 1999 | isbn = 0-7864-0606-2}} * {{cite book | author = Ewen, David | title = Panorama of American Popular Music | url = https://archive.org/details/bwb_P8-CIH-976 | publisher = Prentice Hall | year = 1957 | isbn = 0-13-648360-7 }} * {{cite book | author = Ferris, Jean | title = America's Musical Landscape | url = https://archive.org/details/americasmusicall0000ferr | publisher = Brown & Benchmark | year = 1993 | isbn = 0-697-12516-5}} * {{cite book | author = Garofalo, Reebee | title = Rockin' Out: Popular Music in the USA | url = https://archive.org/details/rockinoutpopular00garo_0 | publisher = Allyn & Bacon | year = 1997 | isbn = 0-205-13703-2}} * {{cite book | author=Herzhaft, Gérard, Paul Harris and, Brigitte Debord | title=Encyclopedia of the Blues | url=https://archive.org/details/encyclopediaofbl00herz | publisher=University of Arkansas Press | year=1997 | isbn=1-557-28452-0}} * {{cite book | author=Komara, Edward M. | title=Encyclopedia of the blues | url=https://archive.org/details/encyclopediaofbl0001unse | publisher=Routledge | year=2006 |isbn=0-415-92699-8}} * {{cite book | author= Kunzler, Martin | title = Jazz Lexikon | url= https://archive.org/details/jazzlexikon1aaba0002kunz | publisher = Rohwolt Taschenbuch Verlag | year = 1988 | isbn = 3-499-16316-0 | language = German }} * {{cite book | author = Morales, Ed | title = The Latin Beat | url = https://archive.org/details/latinbeatrhythms00mora_0 | publisher = Da Capo Press | year = 2003 | isbn = 0-306-81018-2}} * {{cite book | author = [[Paul Oliver|Oliver, Paul]] and Richard Wright | title=Blues fell this morning: Meaning in the blues | publisher = Cambridge University Press | year=1990 | isbn = 0-521-37793-5}} * {{cite book | author = Schuller, Gunther | title = Early Jazz: Its Roots and Musical Development | url = https://archive.org/details/earlyjazzitsroo000schu | publisher = Oxford University Press | year = 1968 | isbn = 0-19-504043-0}} * {{cite book | author = Southern, Eileen | title = The Music of Black Americans | publisher = W. W. Norton & Company, Inc | year = 1997 | isbn = 0-393-03843-2}} * {{cite web | url = http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/2004/08/15/INGMC85SSK1.DTL | title = Muslim Roots of the Blues | work = SFGate | access-date = August 24, 2005 | archive-date = સપ્ટેમ્બર 5, 2005 | archive-url = https://web.archive.org/web/20050905161734/http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fchronicle%2Farchive%2F2004%2F08%2F15%2FINGMC85SSK1.DTL | url-status = dead }} == વધુ વાંચન == * બ્રાઉન, લ્યુથર. "[http://www.southernspaces.org/contents/2006/brown/1a.htm ઇનસાઇડ પુઅર મંકીઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090202090448/http://southernspaces.org/contents/2006/brown/1a.htm |date=2009-02-02 }}" ''સધર્ન સ્પેસીસ'' 22 જૂન, 2006. * {{cite book | first = Giles | last = Oakley | title = The Devil's Music: a History of the Blues | publisher = BBC | year = 1976 | pages = 287 pages | isbn = 0-563-16012-8 }} * {{cite book | first = Paul | last = Oliver | authorlink =Paul Oliver | title = The Story Of The Blues | edition = new | publisher = Northeastern University Press | year = 1998 | pages = 212 pages | isbn = 1-55553-355-8 }} * {{cite book | first = Robert | last = Palmer | authorlink = Robert Palmer (author/producer) | title = Deep Blues | url = https://archive.org/details/deepblues00palme | publisher = Viking | year = 1981 | pages = 310 pages | isbn = 0-670-49511-5 }} * {{cite book | first = Mike | last = Rowe | title = Chicago Breakdown | url = https://archive.org/details/chicagobreakdown0000rowe | publisher = Eddison Press | year = 1973 | pages = [https://archive.org/details/chicagobreakdown0000rowe/page/226 226] pages | isbn = 0-85649-015-6 }} * {{cite book | first = Jeff Todd | last = Titon | title = Early Downhome Blues: a Musical and Cultural Analysis | url = https://archive.org/details/earlydownhomeblu0000tito | edition = 2nd | publisher = University of North Carolina Press | year = 1994 | pages = [https://archive.org/details/earlydownhomeblu0000tito/page/318 318] pages | isbn = 0-8078-4482-9 }} == બાહ્ય લિન્ક્સ == * [http://www.loc.gov/folklife/onlinecollections.html અમેરિકન ફોકલાઇન સેન્ટરના ઓનલાઇ સંગ્રહ અને રજૂઆતો ] * [http://www.wirz.de/music/american.htm અમેરિકન સંગીત]: ઐતિહાસિક બ્લ્યુ રેકોર્ડીંગ્સનું મોટા ભાગનો વ્યાપક સંગ્રહ. * [http://www.yearoftheblues.org/radio/index.asp ધી બ્લૂઝ રેડીયો સિરીઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140201194012/http://www.yearoftheblues.org/radio/index.asp |date=2014-02-01 }} * [http://www.blueslinks.nl/ વિસ્તરિત બ્લૂઝ સંબધિત કડીઓ ] * [http://www.BlueShoeProject.org/ બ્લ્યુ શૂ પ્રોજેક્ટ - રાષ્ટ્રભરમાં (યુ.એસ.) ][http://www.BlueShoeProject.org/ બ્લૂઝ એજ્યુકેશન પ્રોગ્રામીંગ] * [http://www.pbs.org/theblues/ "ધી બ્લૂઝ"],માર્ટિન સ્કોરસેસ દ્વારાની દસ્તાવેજી શ્રેણી જેનું પ્રસારણ પીબીએસ પર કરાયું હતું. * [http://www.blues.org/ ધી બ્લૂઝ ફાઉન્ડેશન ] * [http://www.memphisbluessociety.com/ ધી મેમફિસ બ્લૂઝ સોસાયટી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090420054644/http://www.memphisbluessociety.com/ |date=2009-04-20 }} * [http://www.deltabluesmuseum.org/ ધી ડેલ્ટા બ્લૂઝ મ્યુઝિયમ ] * [http://www.mississippideltablues.org/ ઇન્ડિયાનોલાની મિસિસીપી ડેલ્ટા બ્લૂઝ સોસાયટી ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060625163938/http://www.mississippideltablues.org/ |date=2006-06-25 }} * [http://www.smithsonianeducation.org/educators/lesson_plans/music_in_poetry/index.html ધી મ્યુઝિક ઇન પોએટ્રી] — સ્મિથસોનિયમ ઇન્સ્ટિટ્યુશન શિક્ષકો માટે બ્ય્લુઝ પર આયોજિત પાઠ * [http://www.bluesworld.com/ બ્લૂઝ વર્લ્ડ લેખ, મૂલાકાતો, વિદ્વાનોનો સંશોધન અને તસવીરોનું પ્રકાશન કરે છે. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100715154106/http://www.bluesworld.com/ |date=2010-07-15 }} * [http://www.articlecat.com/Article/The-Influence-Of--Blues-Guitar-On-Modern-Music/124580 આધુનિક સંગીત પર બ્લૂઝ ગિતારની અસર] [[શ્રેણી:સંગીત]] [[શ્રેણી:આફ્રિકન અમેરિકન સંગીત]] [[શ્રેણી:આફ્રિકન અમેરિકન સંસ્કૃતિ]] [[શ્રેણી:સંગીતની અમેરિકન શૈલીઓ]] [[શ્રેણી:બ્લૂઝ]] [[શ્રેણી:બ્લૂઝ શૈલીઓ]] hi7mbd8c8ikwbj52264m7pfy42b29mm 0 31006 905329 905196 2026-09-15T23:45:56Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 905329 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox scientist | name = ઍલન ટ્યુરિંગ | image =Alan Turing az 1930-as években.jpg| image_width = | caption = | birth_date = {{Birth date|1912|6|23|df=yes}} | birth_place = [[Maida Vale]], London, England, United Kingdom | death_date = {{Death date and age|1954|6|7|1912|6|23|df=yes}} | death_place = [[Wilmslow]], [[Cheshire]], England, United Kingdom | nationality = British | field = [[Mathematician]], [[logician]], [[cryptanalyst]], [[computer scientist]] | work_institutions = [[University of Cambridge]]<br />[[Government Code and Cypher School]]<br />[[National Physical Laboratory, UK|National Physical Laboratory]]<br />[[University of Manchester]] | alma_mater = [[King's College, Cambridge]]<br />[[Princeton University]] | doctoral_advisor = [[Alonzo Church]] | doctoral_students = [[Robin Gandy]] | known_for = [[Halting problem]]<br />[[Turing machine]]<br />[[Cryptanalysis of the Enigma]]<br />[[Automatic Computing Engine]]<br />[[Turing Award]]<br />[[Turing Test]]<br />[[Turing pattern]]s | prizes = [[Officer of the Order of the British Empire]]<br />[[Fellow of the Royal Society]] }} '''ઍલન મેથીસન ટ્યુરિંગ''', ઓબીઈ, એફઆરએસ; 23 જૂન 1912 – 7 જૂન 1954), અંગ્રેજી ગણિતશાસ્ત્રી, તર્કશાસ્ત્રી,સંકેતલિપિના વિશ્લેષક અને કમ્પ્યૂટર વૈજ્ઞાનિક હતા. તેમણે ટ્યુરિંગ મશિન સાથે ગાણિતિક નિયમો અને ગણતરીની વિભાવનાનું નિર્દિષ્ટીકરણ પૂરું પાડીને કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના વિકાસમાં અત્યંત પ્રભાવશાળી યોગદાન આપ્યું હતું, જેણે આધુનિક [[કમ્પ્યૂટર]]ના સર્જનમાં મહત્તવપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.<ref name="AFP"/> [[બીજું વિશ્વ યુદ્ધ|બીજા વિશ્વ યુદ્ધ]] દરમિયાન, ટ્યુરિંગે ગવર્મેન્ટ કોડ અને સાયફર સ્કૂલ બ્લેત્ચલેય પાર્ક, બ્રિટનના કોડબ્રેકીંગ સેન્ટર માટે કામ કર્યું. થોડા સમય માટે તેઓ હટ 8 વિભાગના મુખ્યાધિકારી હતા, આ વિભાગ જર્મન નૌકા સૈન્યને સંબંધિત સંકેતલિપિના વિશ્લેષણમાટે જવાબદાર હતું. તેમણે જર્મનસંકેતલિપિને તોડતી પદ્ધતિઓમાંની એક યોજના નક્કી કરી રાખી હતી, જેમાં બોમ્બે પદ્ધતિ, ઈલેક્ટ્રોમીકેનીકલમશીન ઈનીગ્મા મશીન માટે ગોઠવણી શોધી શકે છે, તેનો સમાવેશ થાય છે. યુદ્ધ પછી તેમણે નેશનલ ફિઝીકલ લેબોરેટરી ખાતે કામ કર્યું, જ્યાં એસીઈ(ACE), એક સંગ્રહ કરી શકાય એવા કમ્પ્યૂટર પ્રોગ્રામની સૌ પ્રથમ ડિઝાઈન તૈયાર કરી. તેમના જીવનના અંત ભાગમાં ટ્યુરિંગને ગાણિતિક જીવવિજ્ઞાનમાં રસ પડ્યો. તેમણે આકાર વિકાસ(મૉર્ફોજિનેસિસ)નું રસાયણશાસ્ત્ર આધારિત પેપર લખ્યું,<ref>{{Cite journal| last= Turing | first= A. M. | title = The Chemical Basis of Morphogenesis | journal = Philosophical Transactions of The Royal Society of London, series B | volume = 237 | pages = 37–72 | year = 1952 }}</ref> અને તેમણે ઓસીલેટીંગકેમિકલ રીએક્શન જેમ કે બીલોઅસોય- ઝાબોટીન્સ્કાય રીએક્શનનું અનુમાન કર્યું, જેનું 1960ના દાયકાઓમાં સૌ પ્રથમ વખત અવલોકિત બન્યું. ટ્યુરિંગની સજાતીયતા 1952માં ફોજદારી ફરિયાદમાં પરિણમી- તે સમયે યુનાઈટેડ કિંગડ્મમાં સજાતીય વર્તણૂક ગેરકાયદેસર હતી- અને તેમણે જેલના વિકલ્પ તરીકે સ્ત્રી હોર્મોન(રાસાયણિક ખસીકરણ)ની સાથે સારવાર સ્વીકારી હતી. તેઓ 1954માં તેમના 42મા જન્મદિવસનાં કેટલાંક અઠવાડિયા પહેલાં, સાઈનાઈડ ઝેરથી મૃત્યુ પામ્યા. કાયદેસરની તપાસમાં તે આત્મહત્યા હોવાનું શોધાયું હતું, તેમની માતા અને કેટલાક અન્ય લોકો તેમના મોતને એક અકસ્માત હોવાનું માની રહ્યાં હતાં. 10 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ, ઈન્ટરનેટ ઝુંબેશને અનુસરતાં, યુદ્ધ પછી ટ્યુરિંગની સાથે જે રીતનો વ્યવહાર થયો હતો, તે માટે બ્રિટિશ સરકાર વતી બ્રિટિશ વડાપ્રધાન ગોર્ડોન બ્રાઉને સત્તાવાર જાહેર માફી માંગી હતી. .<ref name="PM-apology">{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8249792.stm | title = PM apology after Turing petition | date = 11 September 2009 | work = BBC News}}</ref> == બાળપણ અને યુવાની == ઍલન ટ્યુરિંગનું ગર્ભધાન [[છત્રપુર]],[[ઓરિસ્સા]], ભારતમાં થયું હતું.<ref name="Hodges1983P5">{{Harvnb|Hodges|1983|p=5}}</ref> તેમના પિતા, જુલિયસ મેથીસન ટ્યુરિંગભારતીય નાગરિક સેવાના સભ્ય હતા. જુલિયસ અને તેની પત્ની સારા (પૂર્વાશ્રમમાં સ્ટોનેય; 1881–1976, એડવર્ડ વોલ્લર સ્ટોનેય, મદ્રાસ રેલ્વેના મુખ્ય એન્જિનીયરની પુત્રી હતાં) ઇચ્છતાં હતાં કે ઍલનનો ઉછેર ઈંગ્લેન્ડમાં થાય, તેથી તેઓ મૈડા વેલે<ref name="englishheritaget">{{Cite web | url = http://www.english-heritage.org.uk/server/show/nav.001002006005/chooseLetter/T | title = London Blue Plaques | access-date = 10 February 2007 | work = English Heritage}}</ref>, લંડનમાં પાછાં આવ્યાં, જ્યાં ઍલન ટ્યુરિંગનો જન્મ 23 જૂન 1912ના રોજ થયો, જે પાછળથી કોલોન્નાડે હોટલપર બિલ્ડીંગની બહારની બાજુ<ref>{{openplaque|381}}</ref>એ એક વાદળી તકતી દ્વારા નોંધાયેલું હતું.<ref name="Hodges1983P5"/><ref name="turingorguk">{{Cite web| url=http://www.turing.org.uk/turing/scrapbook/memorial.html | title=The Alan Turing Internet Scrapbook | access-date=26 September 2006}}</ref> તેમને જ્હોન નામનો મોટો ભાઈ હતો. તેમના પિતાનું નાગરિક સેવા કમિશન હજી પણ સક્રિય હતું અને ટ્યુરિંગના બાળપણનાં વર્ષો દરમિયાન તેમનાં માતા-પિતા તેમના બે પુત્રોને નિવૃત્ત આર્મી દંપતી પાસે મૂકી, હેસ્ટીંગ્સ, ઈંગ્લેન્ડ<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=6}}</ref> અને ભારત વચ્ચે આવ-જા કરતાં હતાં. જીવનમાં ખૂબ જ જલદી, ટ્યુરિંગે પાછળથી વધુ પ્રમુખતાઓ દર્શાવી હતી જે પ્રતિભાસંપન્ન હોવાની નિશાની દર્શાવતી હતી.<ref name="toolbox">{{Cite web |title=Alan Turing&nbsp;– Towards a Digital Mind: Part 1 |first=G. James |last=Jones |date=11 December 2001 |url=http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |access-date=27 July 2007 |work=System Toolbox |archive-date=3 ઑગસ્ટ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |url-status=dead }}</ref> છ વર્ષની ઉંમરે તેમના વાલીએ સેન્ટ મિશેલ, દિવસની સ્કૂલમાં તેમનું નામ નોંધાવ્યું હતું. તેમની પ્રતિભા શરૂઆતમાં જ મુખ્ય શિક્ષિકાએ ઓળખી કાઢી, એવી રીતે તેમના ક્રમશઃ ઘણા શિક્ષકોએ તેમની પ્રતિભા ઓળખી હતી. 1924માં, 14 વર્ષની ઉંમરે, તેઓ ડૂરસેટમાં બજાર ભરાય એવા શહેર શેરબોર્નમાં જાણીતી સ્વતંત્ર્ય શાળાશેરબોર્ન શાળામાં ગયા. સત્રના પ્રથમ દિવસે બ્રિટનમાં સામાન્ય હડતાળ હતી, પણ તેને પ્રથમ દિવસે હાજર રહેવું હતું તે નિર્ધારિત હતું, તેથી તેણે તેની સાઈકલ સાઉથએમ્પટોનથી શાળા સુધી {{convert|60|mi|km}}થી વધુ દોરીને લઈ ગયો, આખી રાત પ્રવાસી માટેની વીશીમાં રોકાયો.<ref name="metamagical">{{Cite book|title=Metamagical Themas: Questing for the Essence of Mind and Pattern |url=https://archive.org/details/metamagicalthema0000hofs |first=Douglas R. |last=Hofstadter |year=1985 |publisher=Basic Books |isbn=0-465-04566-9 |oclc=230812136}}</ref> [[ચિત્ર:KingsCollegeChapel.jpg|thumb|કિંગ્સ કોલેજ, કેમ્બ્રીજ ખાતે કમ્પ્યૂટર ખંડનું નામ ટ્યુરિંગના નામથી રાખવામાં આવ્યું હતું, જ્યાં તેઓ 1931માં વિદ્યાર્થી અને 1935માં ફેલો બન્યા હતા.]] ટ્યુરિંગની કુદરતી રુચિ ગણિત અને વિજ્ઞાન હોવાથી શેરબોર્નમાં કેટલાક શિક્ષકો, જેમની શિક્ષણની વ્યાખ્યામાં સાહિત્યપર વધુ ભાર આપતા હતા, પરિણામે તેઓ પ્રત્યેથી તેમને આદર ન મળ્યો. તેમના મુખ્ય શિક્ષકે તેમના વાલીને લખ્યું હતું- "હું આશા રાખું છું કે તે બે સ્ટૂલની વચ્ચે ન પડે. જો તેને જાહેર શાળામાં રહેવું હશે, તો તેણે ચોક્કસપણે ''શિક્ષિત'' થવાનું ધ્યેય રાખવું જ પડશે. જો તેણે માત્ર''વિજ્ઞાનના વિશેષજ્ઞ'' બનવું હશે, તો તે જાહેર શાળામાં તેનો સમય બરબાદ કરી રહ્યો છે. "<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> આ બધું થવા છતાં, ટ્યુરિંગે અભ્યાસમાં નોંધનીય ક્ષમતા દર્શાવવાની ચાલુ રાખી. 1927માં પ્રાથમિક કલનશાસ્ત્રનો અભ્યાસ કર્યાં વિના જ તેને જટિલ સમસ્યાઓ ઉકેલવામાં મજા આવતી હતી. 1928માં, 16 વર્ષની ઉંમરે, ટ્યુરિંગને [[આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન|આર્બલ્ટ આઈન્સ્ટાઈન]]ના કાર્યનો ભેટો થયો, તેણે માત્ર તેને સમજી લીધું એટલું જ નહીં, પણ તેણે એક લખાણમાંથી, કે જેમાં ક્યારેય એવું સ્પષ્ટપણે દર્શાવાયું નહોતું, તેમાંથી ન્યુટનના ગતિના નિયમોઅંગે આઈન્ટાઈનના પ્રશ્નો અંગે અનુમાન લગાવ્યું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=34}}</ref> ટ્યુરિંગની આશાઓ અને આકાંક્ષાઓ તેણે શાળામાં પોતાનાથી સહેજ મોટા વિદ્યાર્થી, ક્રિસ્ટોફર મોર્કોમ સાથે વિકસાવેલી નજીકની મિત્રતા દ્વારા વધુ ઊભરી. મોર્કોમ ટ્યુરિંગની પ્રથમ પ્રેમ જિજ્ઞાસા હતી. મોર્કોમ તેઓની શેરબોર્ન ખાતેની છેલ્લા સત્રના માત્ર થોડાં અઠવાડિયાં પહેલાં, ગાયનું ચેપી [[દૂધ]] પીધા પછી સંકોચાઈને, ગાયનાં ફેફસાંના ક્ષય રોગની જટિલતાથી મૃત્યુ પામ્યો.<ref name="teuscher">** {{Cite book|last=Teuscher |first=Christof (ed.) |authorlink=Christof Teuscher |title=Alan Turing: Life and Legacy of a Great Thinker |url=https://archive.org/details/alanturinglifele0000unse |year=2004 |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer-Verlag]] |isbn=3-540-20020-7 |oclc=53434737 62339998}}</ref> ટ્યુરિંગનો ધાર્મિક વિશ્વાસ કકડભૂસ થઈ ગયો અને તે નાસ્તિક બની ગયો. તેણે તમામ વસ્તુઓ જડવાદજ છે, એવી હકીકત ખાતરીપૂર્વક સ્વીકારી લીધી, જેમાં જીવિત માનવીય મગજનો પણ સમાવેશ થાય છે,<ref>પાઉલ ગ્રે, [http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html ઍલન ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822093918/http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html |date=2008-08-22 }} સદીના સૌથી મહત્વના ટાઈમ સામાયિકના લોકો, પાન નં ૨</ref> પણ તે હજી પણ એવું માનતા હતાં કે મૃત્યુ પછી આત્માનું અસ્તિત્વ હોય છે.<ref>[http://www.turing.org.uk/turing/scrapbook/spirit.html ધી ઈન્સ્પીરેશન ઓફ લાઈફ એન્ડ ડેથ, 1928–1932] ઍલન ટ્યુરિંગ સ્કેપબુક </ref> == યુનિવર્સિટી અને ગણનક્ષમતા (કમ્પ્યૂટેબિલિટી) અંગેનું કાર્ય == [[ચિત્ર:Alan Turing Memorial Closer.jpg|thumb|સેકવિલે પાર્ક, માન્ચેસ્ટરમાં ઍલન ટ્યુરિંગનું યાદગાર પૂતળું]] શેરબોર્ન પછી, ટ્યુરિંગ કેમ્બ્રિજ, કિંગસ્ કોલેજમાં અભ્યાસ કરવા ગયો. ત્યાં તેણે તેના ગ્રેજ્યુએશન પહેલાંના ત્રણ વર્ષો 1931થી 1934 પસાર કર્યાં, [[ગણિત]]માં પ્રથમ વર્ગ ઓનર્સ સાથે ગ્રેજ્યુએટ થયો અને 1935માં સેન્ટ્રલ લિમિટ થિયરમ પરના મહાનિબંધની ક્ષમતા પર કિંગ કોલેજ ખાતે ફેલોતરીકે ચૂંટાઈ આવ્યો.<ref>જોહ્ન ઓલ્ડરીચનો ત્રીજો વિભાગ જુઓ, "ઈંગ્લેન્ડ અને કોન્ટીનેન્ટલ પ્રોબેબલીટી ઈન ઈન્ટ વોર યર્સ", જર્નલ ઈલેક્ટોનીક d'Histoire des Probabilités et de la Statistique, ભાગ 5/2 [http://www.jehps.net/decembre2009.html ડિસેમ્બર 2009] જર્નલ ઈલેક્ટ્રોનિક d'Histoire des Probabilités et de la Statistique</ref> તેમના અતિમહત્ત્વના પેપર "ઓન કમ્યૂટેબલ નંબરસ્, વીથ એન એપ્લીકેશન ટુ ધી ''એન્ટ્સેઈડંગસપ્રોબ્લેમ (Entscheidungsproblem)'' ",<ref>{{Cite journal | last= Turing | first= A. M. |year=1936 | publication-date = 1936–37 | title = On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem | periodical = Proceedings of the London Mathematical Society | series = 2 | volume = 42 | pages = 230–65 | doi= 10.1112/plms/s2-42.1.230 | url = http://www.comlab.ox.ac.uk/activities/ieg/e-library/sources/tp2-ie.pdf}} (અને {{Cite news| last = Turing | first = A.M. | publication-date = 1937 | title = On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem: A correction | periodical = Proceedings of the London Mathematical Society | series = 2 | volume = 43 | pages = 544–6 | doi = 10.1112/plms/s2-43.6.544 | year = 1938 }})</ref> ટ્યુરિંગે ગણતરી અને પ્રૂફની મર્યાદાઓ પરના 1931ના કુર્ટ ગોડેલનાં પરિણામો પર પુનઃસૂત્રો તારવી, ગોડેલના વૈશ્વિક ગાણિતિક આધારિત યાંત્રિક ભાષા સાથે ફેરબદલી કરીને યાંત્રિક અને સરળ ડિવાઈસો મૂક્યા, જે ટ્યુરિંગ મશીનો તરીકે જાણીતાં બન્યાં. તેમણે સાબિત કર્યું કે કેટલાંક આવા મશીનો કોઈપણ કલ્પના જો અલ્ગોરિધમ પ્રમાણે રજૂ કરવામાં આવે તો તેની ગાણિતિક ગણતરી કરવા માટે તે સક્ષમ બનશે. તેઓ સાબિત કરતાં ગયા કે ટ્યુરિંગના મશીન માટે અચકાવવાની સમસ્યા અનિશ્ચિત છે જે સૌ પ્રથમ વખતે દર્શાવતાં ''એન્ટ્સેઈડંગસપ્રોબ્લેમ (Entscheidungsproblem)'' નો કોઈ ઉકેલ નથી કે એવું સાબિત કરતા ગયા હતા. તે નક્કી કરવું શક્ય નથી, વાસ્તવમાં, જ્યારે પણ ગાણિકીત ક્રિયા ટ્યુરિંગ મશીનને આપવામાં આવશે ત્યારે તે હંમેશા અચકાશે કે કેમ. જો કે તેમના લેમ્બડા કલનને આદર આપવામાં એલોન્ઝો ચર્ચને સમકક્ષ પ્રુફ પથી તેમનું પ્રુફ પ્રકાશિત થયું હતું, તે વખતે ટ્યુરિંગ ચર્ચના કામથી અજાણ હતા. ટ્યુરિંગે તેમની યાદશક્તિમાં લખ્યું હતું કે તેઓ આ 1936 પેપર સ્વીકારવા અંગે નિરાશ થયા હતા અને તે અંગે માત્ર બે વ્યક્તિઓએ પ્રતિક્રિયા આપી- તેઓ હતા [[Wikipedia talk:Articles for creation/Heinrich Scholz|હૈન્રીચ સ્કૂલઝ]]અને રિચાર્ડ બેવેન બ્રેઈથવેઈટ. ટ્યુરિંગનો અભિગમ નોંધનીય પણે ઘણો ખુલ્લો અને સ્વયંસ્ફૂર્ત છે. અન્ય કોઈ પણ મશીનની જે એક આવું મશીન પણ કાર્ય કરી શકે એવા વિચારને પણ એક યુનિવર્સલ (ટ્યુરિંગ) મશીનની તેની ધારણામાં નવીનતાથી ઉતાર્યો હતો. અથવા બીજા શબ્દોમાં, કોઈની પણ ગણતરી કરવાની ક્ષમતા સાબિત થાય છે તે ગણતરી કરે છે, તેનો અડસટ્ટો લગાવાય છે. ટ્યુરિંગ મશીનો આ દિવસોમાં ગણતરી કરવાના સિદ્ધાંતમાં અભ્યાસ માટે કેન્દ્રિય ભાગ છે, સ્ટીફન વોલ્ફ્રામ દ્વારા 2 રાજ્ય 3 ચિહ્નો ટ્યુરિંગ મશીન શોધ એક સૌથી સરળ ઉદાહરણબને છે.<ref>[http://www.wired.com/wiredscience/2007/10/college-kid-pro/ કોલેજ કીડ પ્રૂવ ધેટ વોલ્ફ્રામસ ટ્યુરિંગ મશિન યુનિવર્સલ કમ્પ્યૂટરોમાંનું સૌથી સરળ છે] વાયર્ડ 24 ઓક્ટોબર 2007</ref> પેપરવ્યાખ્યાયિત સંખ્યાઓની કલ્પના પણ રજૂ કરે છે. સપ્ટેમ્બર 1936થી જુલાઈ 1938 સુધી તેમણે ઍલોન્ઝો ચર્ચ હેઠળ અભ્યાસ કરવા માટે ઇન્સ્ટિટયૂટ ફોર એડવાન્સડ સ્ટડી, પ્રીન્સેટન, ન્યુ જર્સી ખાતે તેમનો મોટા ભાગનો સમય પસાર કર્યો. સાથો સાથ પોતાના માત્ર ગાણિતને લગતા કામમાં તેમણે સાંકેતિક લિપિનો અભ્યાસ કર્યો અને એક વિદ્યુત યાંત્રિક દ્વિગુણ ગુણકના ચોથા તબક્કામાંથી ત્રણનું નિર્માણ પણ કર્યું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=138}}</ref> જૂન 1938માં તેમણે પ્રીન્સેટનમાંથી તેમની Ph.D.ની ડીગ્રી મેળવીઃ તેમનો મહાનિબંધ સાપેક્ષ ગણતરીની કલ્પનાને રજૂ કરતો હતો, જ્યાં ટ્યુરિંગ મશીનો કહેવાતી ભાવિ આગાહી સાથે દલીલ કરે છે, સમસ્યાઓના અભ્યાસને મંજૂરી આપતાં, તે એક ટ્યુરિંગ મશીન દ્વારા ઉકેલી શકાતું નથી. કેમ્બ્રીજ ખાતે પાછા આવતાં, તેમણે લુડ્વીગ વિટ્ટુજેનસ્ટીન દ્વારા ગણિતની સ્થાપનાઅંગેના વ્યાખ્યામાં હાજરી આપી હતી.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=152}}</ref> શિષ્ટાચારના કડક પાલનથી ટ્યુરિંગના પ્રતિકાર સાથે બે વ્યક્તિઓએ દલીલ કરી અને અસહમતિ દાખવી અને વિટ્ટજેનસ્ટીનની દલીલ એ હતી કે ગણિતશાસ્ત્રી કશા પણ તદ્દન સત્યો શોધી કાઢતા નથી પણ તેના બદલે તેઓ તેનું નવનિર્માણ કરે છે.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|pp=153–154}}</ref> તેમણે અંશકાલીન સમય માટે ગવર્મેન્ટ કોડ અને સિફર સ્કૂલ (GCCS) સાથે કામ પણ કર્યું. == સંકેતલિપિ વિશ્લેષણ == [[ચિત્ર:Turing flat.jpg|thumb|બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે તબેલામાં બે કોટેજો.જ્યારે તેઓ હટ 8માં ગયા ત્યારે તેમણે અહીં 1939થી ૧૯૪૦ સુધી કામ કર્યું. ]] બીજા વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન, ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે જર્મન સંકેતોને તોડવામાંના પ્રયત્નોમાં એક મુખ્ય સહભાગી હતા. યુદ્ધ પહેલાં સીફર બ્યુરોમાંથી પોલેન્ડમાં મેરિન રેજેવ્સ્કી,જેર્ઝી રોઝીસ્કીઅને હેન્રીક ઝીગાલ્સ્કી દ્વારા સંકેતલિપિ વિશ્લેષણના કામની શરૂઆત પર, તેમણેઈનીગ્મા મશીન અને લોરેન્ઝ એસઝેડ 40/42 (એક ટેલીપ્રિન્ટર(ટેલીટાઈપ) બ્રિટિશ દ્વારા ''ટ્યુની'' કોડવાળું નામ ધરાવનાર સાંકેતિક જોડાણ) એ બંનેને તોડવા માટે ઊંડા જ્ઞાન દ્વારા ફાળો આપ્યો હતો, અને થોડા સમય માટે, જર્મન નૌકાદળના સિગ્નલો વાંચવા માટે જવાબદાર વિભાગ હટ 8ના મુખ્ય વ્યક્તિ હતા. સપ્ટેમ્બર 1938થી ટ્યુરિંગ કોડ તોડતી બ્રિટિશ સંસ્થા ગવર્મેન્ટ કોડ અને સાઈફર સ્કૂલ(GCCS), સાથે ખંડ-સમય માટે (અનુમાન અનુસાર બ્રિટિશ ફોરેન ઓફિસમાટે) કામ કર્યું હતું. તેમણે જર્મન ઈનીગ્મા મશીનની સમસ્યા પર કામ કર્યું અને GCCSના સિનિયર કોડબ્રેકર ડીલ્લી ક્નોક્ષસાથે મળીને કામ કર્યું.<ref>જેક કોપલેન્ડ, "કોલોસ્સસ અને કમ્પ્યૂટરની ઉંમરનું ચિત્ર, પાના નં 352 ''એક્શન ધી ડે'' , 2001</ref> 4 સપ્ટેમ્બર 1939એ જર્મની પર યુકે(UK)એ યુદ્ધનું એલાન કર્યું, ત્યારે ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક, જીસીસીએસના યુદ્ધ સમયના સ્ટેશન પર હાજર થયા હતા.<ref name="Copeland2006p378">કોપલેન્ડ, 2006 પાન નં. 378</ref> 1945માં, ટ્યુરિંગને તેમની યુદ્ધ સમયની સેવાઓ બદલ ઓબીઈ દ્વારા સન્માન આપવામાં આવ્યું, પણ તેમનું કાર્ય ઘણાં વર્ષો સુધી ખાનગી રહ્યું. ટ્યુરિંગ પાસે બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે કંઈક પ્રતિષ્ઠિત વિચિત્રતા હતી. જેક ગુડ, સંકેતલિપિના વિશ્લેષક, જેમણે તેમની સાથે કામ કર્યું હતું, તેમણે ટ્યુરિંગ વિશે રોનાલ્ડ લેવિને ટાંકીને કહ્યું: <blockquote> દરેક વર્ષે જૂનના પ્રથમ અઠવાડિયામાં તેને હે ફિવર (પરાગને લીધે થતી ઉધરસ અને ક્યારેક દમનો વિકાર)નો ખરાબ હુમલો લાગુ પડતો હતો, અને તેઓ પરાગરજને દૂર રાખવા માટે ઓફિસમાં પહેરવાનો સર્વિસ ગેસ માસ્ક સાયકલ ચલાવતી વખતે પહેરી લેતા. તેમની સાયકલમાં ખરાબી હતીઃ ચેન નિયમિત અંતરાલે ઉતરી જતી. તેને સમી કરાવવાને બદલે તેઓ ગોળ ફરતાં પેડલની ગણતરી કરતાં અને ચેન સરખી કરવાના સમયે સાયકલ પરથી ઉતરી હાથ દ્વારા ચેનને સરખી કરતા. તેમની અન્ય વિચિત્રતા એ હતી કે તેઓ તેમના મગ (પ્યાલા)ને ચોરી થતો અટકાવવા માટે રેડિયેટરની પાઈપ સાથે બાંધી દેતા.<ref>{{Harvnb|Lewin|1978|p=57}}</ref></blockquote> બ્લેત્ચલેય ખાતે કામ કરતી વખતે, ટ્યુરિંગ, એક પ્રતિભાસંપન્ન લાંબુ અંતર દોડનારા હતા, પ્રસંગોપાત્ત જ્યારે તેમની જરૂરિયાતત ઉચ્ચ-સ્તરી બેઠકો માટે પડતી ત્યારે તેઓ {{convert|40|mi}} થી [[લંડન]] સુધી દોડતા.<ref>''બોડીગાર્ડ ઓફ લીઝ'' , એન્થોની કેવ બ્રાઉન દ્વારા, 1975.</ref> === ટ્યુરિંગ- વેલ્ચમેન બોમ્બી === બ્લેત્ચલેય પાર્કમાં આવ્યાં પછી થોડા અઠવાડિયામાં,<ref name="Copeland2006p378"/> ટ્યુરિંગ ચોક્કસ પ્રકારના ઈલેક્ટ્રોમીકેનીકલ મશીન વિશે જણાવ્યું, જે ઈનીગ્માને તોડવા માટે બોમ્બા કરતાં વધુ ઝડપી મદદ કરી શકે છે, 1938 પછી મૂળ પોલીશ-ડિઝાઈન બોમ્બામાં સુધારાવધારા થયા બાદ તેનું નામ બોમ્બી થયું. ગણિતશાસ્ત્રી ગોર્ડોન વેલ્ચમેન દ્વારા વધુ તીવ્ર બનાવવાના સૂચન સાથે બોમ્બી એક પ્રાથમિક સાધનોમાંનું એક બન્યું અને ઈનીગ્મા પર પ્રહાર કરવા-સંદેશાઓના વિનિમયમાં રક્ષણ મેળવવાના ઉપયોગમાં યંત્ર પાસે કામ લેવામાં મુખ્ય બન્યું. [[ચિત્ર:Bombe-rebuild.jpg|thumbnail|બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે બોમ્બીની એક સંપૂર્ણ અને કાર્યશીલ પ્રતિકૃતિ]] જેક ગુડનો મત: <blockquote>મારા ''મતે'' ટ્યુરિંગનો અત્યંત મહત્તવનો ફાળો બોમ્બી, સંકેતલિપિનું વિશ્લેષણ કરતાં મશીનની ડિઝાઈન કરવામાં હતો. તેમની પાસે એવો વિચાર હતો કે જેનો તમે ઉપયોગ કરી શકો, પરિણામ રૂપે, તર્ક શાસ્ત્રનો એક પ્રમેયમાં વાહિયાતની બદલે બિનતાલીમી કાન લાગે છે, તેનાથી વિરોધાભાસી તમે ''દરેક વસ્તુનું'' અનુમાન લગાવી શકો છો.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt1155383/episodes "ધી મેન હુ ક્રેક્ડ ઈનીગ્મા"], UKTV ઔતિહાસિક ચેનલની દસ્તાવેજી શ્રેણીઓનો ચોથો ભાગ [http://www.imdb.com/title/tt1157073/ "હિરોઝ ઓફ વર્લ્ડ વોર 2"]</ref></blockquote> બોમ્બી ઈનીગ્મા સંદેશા (એટલે કે રોટરનો ક્રમ, રોટરની ગોઠવણી, વગેરે)માટે શક્ય એટલી સાચી ગોઠવણોના ઉપયોગ માટે શોધ કરતું હતું, અને યોગ્ય'' ભાષાંતરઃ'' સંભાવ્ય વાક્યનો એક ટુકડાનો ઉપયોગ કરતું. રોટરો(જેને 10¹⁹ દરજ્જાનો ઓર્ડર અથવા યુ બોટ ચાર-રોટર માટે 10²²થી ભિન્ન હોય છે)<ref>"ધી મેન હુ ક્રેક્ડ ઈનીગ્મા"માં પ્રોફેસર જેક ગુડ, 2003: "જો મારી યાદદાસ્ત સાચી છે", તેમની ચેતવણી સાથે </ref>ના દરેક શક્ય ગોઠવણીઓ માટે બોમ્બી ભાષાંતરના આધાર પર તાર્કીક અનુમાનોની સાંકળની ભજવણી કરી, ઈલેક્ટ્રીક રીતે તેનું અમલીકરણ કરતું. જ્યારે વિરોધાભાસ ઉદ્ભવે ત્યારે બોમ્બીને શોધી કાઢવામાં આવે છે, અને તે ગોઠવણીને કાઢી નાખવામાં આવે છે અને પછી બીજા પર આગળ વધવામાં આવે છે. મોટાભાગની શક્ય ગોઠવણીઓ વિરોધાભાસો સર્જે છે અને તેને નાશ કરવામાં આવે છે, માત્ર ખૂબ ઓછા ઊંડાણપૂર્વક સંશોધન કરવા માટે બાકી રહે છે. ટ્યુરિંગનું બોમ્બી 18 માર્ચ 1940માં પ્રથમ વખત ઈન્સ્ટોલ થયું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=191}}</ref> યુદ્ધ પૂર્ણ થતાં પહેલાં 200 થી પણ વધારે બોમ્બીઓ કાર્યાન્વિત કરવામાં આવ્યાં હતાં.<ref name="codebreaker">{{Cite web|title=Alan Turing, Codebreaker and Computer Pioneer |last=Copeland |first=Jack |coauthors=Diane Proudfoot |month=May | year=2004 |url=http://www.alanturing.net/turing_archive/pages/Reference%20Articles/codebreaker.html |access-date=27 July 2007}}</ref> === હટ 8 and નોકાદળનું ઈનીગ્મા === [[ચિત્ર:AlanTuring-Bletchley.jpg|thumbnail|સ્ટેફન કેટ્ટલ દ્વારા બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ટ્યુરિંગનું પૂતળું, અમેરિકાના પરોપકારી સીડની ઈ ફ્રેન્ક દ્વારા સોંપાયેલું કાર્ય.<ref>[58]</ref>]] ટ્યુરિંગે જર્મન નોકા દળના ઈનીગ્માની ખાસ મુશ્કેલ સમસ્યાને ઉકેલવાનું નક્કી કર્યું "કારણ કે તેના માટે કોઈ અન્ય કંઈ પણ કરી રહ્યા નથી અને હું મારી જાતે તે કરી શકું છું".<ref name="MahonP14">{{Harvnb|Mahon|1945|p=14}}</ref> ડિસેમ્બર 1939માં, ટ્યુરિંગે નોકાદળની સૂચના આપતાં તંત્રના જરૂરી ભાગનો ઉકેલી આપ્યો, જે અન્ય સેવાઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવામાં આવતાં સૂચકોના તંત્ર કરતાં વધુ જટિલ હતો.<ref name="MahonP14"/><ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|pp=184–186}}</ref> જે રાત્રિએ તેમણે નોકાદળના સૂચક તંત્રનો ઉકેલ લાવ્યા તે જ રાત્રિએ તેમને ''બન્બુરીસ્મુસ'' નો વિચાર આવ્યો, આ એક પરિણામરૂપ આંકડાકીય પદ્ધતિ, જે નૌકાદળના ઈનીગ્માને તોડવામાં મદદરૂપ બનવા માટે હતી. (જેને અબ્રાહમ વાલ્ડેપાછળથી સિક્વેન્શ્યલ એનાલિસીસ) "જોકે હું ચોક્કસ ન હતો કે વાસ્તવમાં તે કામ કરી જશે, અને જ્યાં સુધી વાસ્તવમાં કેટલાંક દિવસો સુધી ઈનીગ્માને તોડ્યા ત્યાં સુધી હું ચોક્કસ ન હતો."<ref name="MahonP14"/> આ માટે તેમણે પુરાવાઓનું વજન માપવાની શોધ કરી, જેને તેઓ''બન'' કહેતા હતા. બાનબુરીસ્મઅસ ઈનીગ્મા રોટોરસના કેટલાક આદેશોને ધ્યાન બહાર મૂકી શકતાં, પરિણામરૂપે બોમ્બી પરનો પરીક્ષણ ગોઠવણીનો જરૂરી સમય ઓછો થઈ ગયો. 1941માં, ટ્યુરિંગે હટ 8ના સહકાર્યકર જોઅન ક્લાર્કે, એક સાથી ગણિતશાસ્ત્રી સમક્ષ લગ્નનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો, પણ તેઓના વિવાહ ખૂબ જ ઓછા સમય માટે રહ્યો. પોતાની સમલૈગિકતા અંગે તેમની વાગ્દત્તાને જણાવ્યાં બાદ, નવાઈ પમાડે તેવી વાત બહાર આવવાથી તેણી અસ્વસ્થ હતી, તેથી ટ્યુરિંગે નક્કી કર્યું કે લગ્ન સાથે આગળ નહીં વધી શકે.<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|pp=176–178}}</ref> જૂલાઈ 1942માં, જર્મનીના નવા જેહૈમસ્ચ્રૈબર મશિન (''ખાનગી લેખક'' ) દ્વારા લોરેન્ઝ સીફર વિરૂદ્ધ તૈયાર કરવામાં આવેલાં સંદેશાઓના<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|p=380}}</ref> ઉપયોગ માટે ટ્યુરિંગે ''ટ્યુરિંગ્રેરી'' (અથવા મજાકમાં ''ટ્યુરિંગીસમસ'' )નામની પદ્ધતિની યોજના બનાવી. જેનું બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે કોડનું નામ ''ટ્યુની'' હતું. તેમણે મેક્સ ન્યુમેનના માર્ગદર્શન હેઠળ ટોમ્મી ફ્લાવરસ સાથે ટ્યુની ટીમની પણ શરૂઆત કરી, જે કોલોસ્સઅસ કમ્પ્યૂટર, દુનિયાનું સૌ પ્રથમ ડિઝીટલ ઈલેક્ટ્રોનિક કમ્પ્યૂટરના નિર્માણમાં પડ્યાં હતાં, જે સરળ એવું પહેલાનું મશીન(હીથ રોબિન્સન)ના બદલે મૂકવાનું હતું અને તેની અત્યંત ઝડપી કામ કરવાની ગતિ દરરોજ બદલાતી સાઈફરની ઉપયોગીતાને લાગુ કરવા માટેની ડિક્રિપ્શન તકનીકના ભૌતિક-બળને મંજૂરી આપતું હતું.<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|p=72}}</ref> એક સતત ખોટી ધારણા એ છે કે ટ્યુરિંગ કોલોસ્સઅસના ડિઝાઈનમાં એક મુખ્ય વ્યક્તિ હતી, પણ તે કિસ્સો એવો ન હતો.<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|pp=382,383}}</ref> ટ્યુરિંગએ નવેમ્બર 1942માં સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકાનો પ્રવાસ કર્યો અને નોકાદળના ઈનીગ્મા પર સંકેતલિપિ વિશ્લેષક તરીકે અને વોશીંગ્ટનમાં બોમ્બીના નિર્માણમાં યુએસ નૌકાદળ સાથે કામ કર્યું, અને સલામત ભાષા ઉપકરણના વિકાસ સાથે બેલ લેબ્સખાતે સહાયક ભૂમિકા ભજવી. તેઓ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે માર્ચ 1943માં પાછા આવ્યા. તેમની ગેરહાજરી દરમિયાન, હ્યુગ એલેક્ઝેન્ડરેઅધિકૃત રીતે હટ 8ના પ્રમુખ તરીકેનું સ્થાન ગ્રહણ કર્યું હતું, જોકે એલેક્ઝાન્ડર થોડા સમય માટે ''ડે ફાક્ટો'' ના પ્રમુખ તરીકે હતા- ટ્યુરિંગને રોજ-બ-રોજની ભાગાદોડી વાળા વિભાગમાં થોડો રસ હતો. ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે સંકેતલિપિ વિશ્લેષણના એક સામાન્ય સલાહકાર બન્યા. એલેક્ઝાન્ડરે તેમના યોગદાન અંગે આ પ્રમાણે લખ્યું: <blockquote>હટ 8ની સફળતામાં ટ્યુરિંગનું કામ સોથી મોટું પરિબળ હતું તે બાબતે કોઈના મનમાં પ્રશ્ન ન થવો જોઈએ. શરૂઆતના દિવસોમાં તે માત્ર સંકેતલિપિનો વિશ્લેષક હતો, જે ઉકેલવા લાયક સમસ્યાને વિચારતો અને તે માત્ર હટની અંદરના મુખ્ય સૈદ્ધાંતિક કામ માટે પ્રાથમિક પણ જવાબદાર ન હતો પણ તે વેલ્ચમેન સાથે દરેક મુદ્દાની રજૂઆત કરતો અને બોન્બીની શોધ માટે મુખ્ય શ્રેય માટે ઉત્સુક હતો. તે હંમેશા કહેવું મુશ્કેલ છે કે દરેક વ્યક્તિ તદ્-ન અનિવાર્ય છે પણ જો હટ 8 માટે કોઈ અનિવાર્ય હતું તો તે ટ્યુરિંગ હતો. જ્યારે અનુભવ અને રોજિંદું કાર્ય પાછળથી સહેલું લાગે છે ત્યારે શરૂઆતનું કામ હંમેશા ભૂલી જવાય છે અને હટ 8માંના ઘણાં એવું અનુભવે છે કે બહારની દુનિયાને ટ્યુરિંગના યોગદાનનું મહત્તવ ક્યારેય સંપૂર્ણ પણે સમજાઈ શકશે નહીં.<ref>{{ Harvnb | Alexander | circa 1945 }}</ref></blockquote> યુદ્ધના પછીના ભાગમાં તેઓ હાન્સ્લોપ પાર્ક ખાતે કામ કરવા ગયા, જ્યાં તેઓ એન્જિનીયર ડોનાલ્ડ બેયલેયની મદદથી ઈલેક્ટ્રોનિકસના જ્ઞાનમાં વધુ વિકાસ કર્યો. તેઓએ સાથે એક પોર્ટેબલ સુરક્ષિત આવાજ સંચાર જેનું કોડનું નામ ''ડેલીલાહ'' હતું, તેનું ડિઝાઈન તૈયાર કરી અને નિર્માણ કર્યું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=270}}</ref> તેનો હેતુ લાંબા અંતરાલ માટે રેડિયો ટ્રાન્સમીશન સાથેના ઉપયોગ માટેની ક્ષમતાની ઉણપ અને કોઈ પણ કિસ્સામાં તેની વિવિધ ઉપયોગીતા માટેનો હતો, ડેલીલાહનું નિર્માણ યુદ્ધ દરમિયાન ઉપયોગમાં લેવા માટે મોડુ પૂર્ણ થયું હતું. જોકે ટ્યુરિંગે અધિકારીઓને વિંસ્ટન ચર્ચિલનું ભાષણનું રેકોર્ડીંગ એનક્રિપ્ટીંગ/ડિક્રિપ્ટીંગ દ્વારા નિર્દેશિત કર્યું હોવા છતાં, ડેલીલાહનો ઉપયોગ કરવા માટે સ્વીકારવામાં ન આવ્યું. ટ્યુરિંગે SIGSALY, એક સલામત અવાજ તંત્રના વિકાસ માટે બેલ લેબ્સ સાથે સલાહ પણ લીધી, જેનો ઉપયોગ યુદ્ધના પાછળના વર્ષોમાં થયો હતો. == શરૂઆતના કમ્પ્યૂટરો અને ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ == તેઓ 1945થી 1947 સુધી ચર્ચ સ્ટ્રીટ, હેમ્પટન<ref>{{openplaque|1619}}</ref> ખાતે રહેતા હતા અને નેશનલ ફિઝીક્સ લેબોરેટરીમાં હતા, જ્યાં તેઓ એસીઈ (ઓટોમેટીક કમ્પ્યૂટીંગ એન્જિન)ની ડિઝાઈન પર કામ કરતા હતા. તેમણે 19 ફેબ્રુઆરી 1946ના રોજ એક પેપરની રજૂઆત કરી, જે એક પ્રોગ્રામનો સંગ્રહ કરી શકાય તેવા કમ્પ્યૂટરની સૌ પ્રથમ વિગત આપતી ડિઝાઈન હતી.<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|p=108}}</ref> જોકે એસીઈ એ શક્ય કરી શકાય એવી ડિઝાઈન હતી, તેમ છતાં યુદ્ધના સમયે બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ગોપનીય વાતાવરણ હોવાથી પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવામાં વિલંબ થયો અને તેમનો ભ્રમ દૂર થયો. 1947ના વર્ષમાં પાછળથી એક સેબિટીકલ વર્ષ (અભ્યાસ અને પ્રયાસ માટે અપાતી રજાઓ) માટે કેમ્બ્રીજ પાછા આવ્યા. જ્યારે તેઓ કેમ્બ્રીજ પાછા આવ્યાં ત્યારે પાયલોટ એસીઈ તેમની ગેરહાજરીમાં તૈયાર થઈ ગયો હતો. તેનો પ્રથમ પ્રોગ્રામ 10 મે 1950ના રોજ અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો. 1948માં તેમને માન્ચેસ્ટર ખાતે ગણિત વિભાગમાં રીડર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા. 1949માં, તેઓ યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર ખાતે કમ્પ્યૂટીંગ લેબોરેટરીના ઉપ નિયામક બન્યા, અને સોથી પહેલાં પ્રોગ્રામનો સંગ્રહ કરી શકાય એવા કમ્પ્યૂટરોના એક માન્ચેસ્ટર માર્ક 1ના સોફ્ટવેર અંગે કામ કર્યું. આ સમય દરમિયાન તેમણે વધુ એબસ્ટ્રેક કામ ચાલુ રાખ્યું અને "કમ્પ્યુટીંગ મશીનરી અને ઈન્ટલીજન્સ"માં (માઈન્ડ, ઓક્ટોબર 1950), ટ્યુરિંગ કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાની સમસ્યાને સંબોધતાં હતા, અને એક સૂચિત પ્રયોગ જે ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ તરીકે જાણીતું બન્યું, મશીન માટે સ્ટાન્ડર્ડ નિર્ધારિત કરવાનો પ્રયત્ન "બુદ્ધિમત્તા" કહેવાઈ. વિચાર એ હતો કે જો કમ્પ્યૂટરમાં વિચારવામાં ઝીણવટથી તપાસ કરનારની કરામત મૂકી શકાય જે એક વ્યક્તિ સાથે વાર્તાલાપ કરતો હતો તો કમ્પ્યૂટરને "વિચારવાનું" કહી શકાય. પેપરમાં ટ્યુરિંગે સૂચવ્યું હતું કે વયસ્કના મનનું અનુકરણ કરે એવા પ્રોગ્રામને બનાવવા કરતાં એક સરળ પ્રોગ્રામ બનાવવો બાળકોના મનનું અનુકરણ કરે અને પછી શિક્ષણના એક કોર્ષ તરીકેનો ઉદ્દેશ્ય બનાવવો. ટ્યુરિંગ પરીક્ષણથી વિરોધાભાસી સ્વરૂપ ઈન્ટરનેટ પર વ્યાપકપણ ઉપયોગમાં લેવાય છે- વપરાશકાર વ્યક્તિ છે કે કમ્પ્યૂટર એ નક્કી કરવા માટેનો હેતુપૂર્વકનું CAPTCHA (કેપ્ચા) પરીક્ષણ છે. 1948માં, ટ્યુરિંગ તેમના પૂર્વ ઉપસ્નાતક સાથીકાર્યકર ડી.જી.ચેમ્પરનોવ્ની સાથે કામ કરતાં, કમ્પ્યૂટર માટે [[ચેસ]]નો પ્રોગ્રામ લખવાની શરૂઆત કરી, જે હાલમાં ઉપલબ્ધ નથી. 1952માં, પ્રોગ્રામને અમલી બનાવવા માટે પૂરતા પ્રમાણમાં શક્તિશાળી એવા કમ્પ્યૂટરની ઉણપને કારણે, ટ્યુરિંગે રમત રમી જેમાં તેમણે કમ્પ્યૂટરનું અનુકરણ કર્યું, એક ચાલ રમવા માટે લગભગ અડધો કલાક લીધો. રમતની નોંધ લેવાઈ હતી.<ref>[http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1356927 ઍલન ટ્યુરિંગ વિરુદ્ધ એલીક ગ્લેન્ની(1952) "ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ"] Chessgames.com</ref> પ્રોગ્રામ ટ્યુરિંગના સહકાર્યકર એલીક ગ્લેન્નીના માટે ખોઈ દીધો છે, જો કે એવું કહેવામાં આવે છે કે પ્રોગ્રામે ચેમ્પરનોવ્નીની પત્ની વિરુદ્ધ રમત જીતી લીધી હતી. તેમનું ટ્યુરિંગ પરીક્ષણએક મહત્ત્વપૂર્ણ અને ઉત્તેજક વિશેષતા ધરાવતું હતું અને કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા સંદર્ભેની ચર્ચમાં છેલ્લું યોગદાન હતું, જે અડધી સદી કરતાં વધુ ચાલુ રહ્યું.<ref>સેજીન, એ.પી.., સીકેક્લી, આઈ., અને એકમેન, વી. (2000) ટ્યુરિંગનું પરીક્ષણ: 50 વર્ષો પછી. માઈન્ડસ એન્ડ મશીનસ, Vol. 10, પાનું&nbsp;463–518.</ref> તેમણે લુ વિઘટનની પદ્ધતિ પણ 1948માં શોધી હતી, જેનો વર્તમાન સમયમાં મેટ્રીક્સ સમીકરણના ઉકેલમાં ઉપયોગ થાય છે.<ref>[http://www.intusoft.com/nlhtm/nl71.htm સ્પાઈસ 1 2 3 અને બીયોન્ડ][http://www.intusoft.com/nlhtm/nl71.htm ઈન્ટુસોફ્ટ ન્યુઝલેટર, ઓગસ્ટ 2003]</ref> == પેટર્નનું બંધારણ અને ગાણિતીય જીવવિજ્ઞાન == ટ્યુરિંગે 1952થી તેમના 1954માં થયેલા મૃત્યુ સુધી ગાણિતીય [[જીવવિજ્ઞાન]] ખાસ કરીને મોર્ફોજીનેસીસ પર કામ કર્યું હતું. તેમણે 1952માં પેટર્ન બંધારણની ટ્યરિંગની પૂર્વધારણા રજૂ કરતું હતું, ધી ''કેમિકલ બેઝીઝ ઓફ મોર્ફોજીનેસીસ'' વિષય પર એક પેપર પ્રકાશિત કર્યું હતું.<ref>[http://www.sciencedaily.com/releases/2006/11/061128093244.htm "કંટ્રોલ મિકેનીઝમ ફોર બાયોલોડીકલ પેટર્ન ફોર્મેશન ડેકોડેડ"] ''સાયન્સ ડેઈલી'' , 30 નવેમ્બર 2006</ref> તેમના રસનો કેન્દ્ર વિસ્તાર ફિબોનાકી ફિલ્લોટેક્સીઝ, ગ્રહ માળખામાં ફિબોનાકી આંકડાઓનું અસ્તિત્વ સમજવાનું હતું. તેઓ રીએક્શન-ડીફ્યુઝન સમીકરણોનો ઉપયોગ કરતાં જે પેટર્ન બંધારણના ક્ષેત્રના મધ્યસ્થાને છે. જ્યારે 1992માં ''કલેક્ટેડ વર્ક ઓફ એ.એમ.ટ્યુરિંગ'' પ્રકાશિત થયું ત્યાં સુધી પછીના પેપરો અપ્રકાશિત રહ્યાં. આ ક્ષેત્રમાં તેમનું યોગદાન આધારભૂત ભાગ ગણવામાં આવે છે.<ref>[http://www.swintons.net/deodands/archives/000087.html ટ્યુરિંગઝ લાસ્ટ, લોસ્ટ વર્ક ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030823032620/http://www.swintons.net/deodands/archives/000087.html |date=2003-08-23 }} સ્વીનટનસ</ref> == અનુચિતતા માટે ગુનેગાર ઠરવું == જાન્યુઆરી 1952માં, ટ્યુરિંગ માન્ચેસ્ટરમાં સિનેમાની બહાર આર્નોલ્ડ મૂર્રેને મળ્યાં હતાં. એક બપોરના ભોજના પછી ટ્યુરિંગે મૂર્રેને તેમના ઘરે સપ્તાહાંત પસાર કરવા માટે આમંત્રણ આપ્યું, મૂર્રેએ આમંત્રણ સ્વીકાર્યુ હોવા છતાં ટ્યુરિંગના ઘરે દેખાયા નહીં. આ જોડી માન્ચેસ્ટરમાં પછીના સોમવારે ફરીવખત મળી, ત્યારે મૂર્રેએ ટ્યુરિંગને તેમના ઘરે આવવાનું નિમંત્રણ સ્વીકાર્યું. થોડા અઠવાડિયા પછી મૂર્રેએ ટ્યુરિંગના ઘરની ફરી વખત મુલાકાત લીધી અને તે દેખીતું હતું કે રાત પણ ત્યાંજ વીતાવી.<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|p=266}}</ref>તેમના ઘરમાં મળતિયાઓને તોડફોડમાં મૂર્રેએ મદદ કર્યાં બાદ, ટ્યુરિંગે પોલીસમાં ગુનો નોંધાવ્યો. તપાસ દરમિયાન, ટ્યુરિંગે મૂર્રે સાથેના જાતીય સંબંધ સ્વીકાર્યો. તે સમયે યુનાઈટેડ કિંગડ્મમાં સમલૈગિંક કૃત્યો ગેરકાનૂની હતાં<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=458}}</ref> અને તેથી ક્રિમીનલ લો અમેન્ડન્ટ એક્ટ 1885ના સેકશન 11 હેઠળ અનુચિતતા બદલ તે બંને પર આરોપ લગાવવામાં આવ્યો, 15 વર્ષથી વધુ વર્ષ પહેલાં ઓસ્કાર વાઈલ્ડ માટે આ જ ગુના હેઠળ આરોપ લગાવવામાં આવ્યો હતો.<ref name="LeavittP268">{{Harvnb|Leavitt|2007|p=268}}</ref> ટ્યુરિંગને કેદમાં પૂરાવું અથવા પોતાની કામવાસનાને ઓછી કરવા માટે હોર્મોનની સારવાર સ્વીકારવી એ બે વિકલ્પ આપવામાં આવ્યા હતા. તેમણે ઈસ્ટ્રોજન હોર્મોન ઈન્જેક્શન દ્વારા રાસાયણિક કૅસ્ટ્રેશન(ખસીકરણ)નો સ્વીકાર કર્યો.<ref>{{Cite web |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/turing_a,2.html |title=ટ્યુરિંગ, ઍલન(1912–1954) |access-date=2011-03-21 |archive-date=2009-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090901020647/http://www.glbtq.com/social-sciences/turing_a%2C2.html |url-status=dead }}</ref> ટ્યુરિંગ ગુનેગાર ઠરતાં તેમની સુરક્ષા મંજૂરીને દૂર કરવામાં આવી અને GCHQ માટે તેમની સંકેતલિપિ વિશ્લેષક સલાહકાર તરીકેનું કામ ચાલુ રાખવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો. તેમના બ્રિટિશ પાસપોર્ટ રદ કરી નાખવામાં આવ્યો, જો કે તેમનુ ગુનેગાર ઠરવા પછી યુનાઈટેડ સ્ટેટમાં તેનો પ્રવેશ નિષેધ કરવામાં આવ્યો.{{Citation needed|date=December 2010}} તે સમયે, સોવિએટ એજન્ટો દ્વારા સમલૈગિંકો અને જાસૂસોને ઝાંસામાં લેવાની ઉત્કૃત જીજ્ઞાસા લોકોમાં હતી,<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|p=269}}</ref> કારણ કે તાજેતરમાં કેમ્બ્રીજ પાંચના પ્રથમ બે સભ્યો ગાય બુર્ગીસ્સ અને ડોનાલ્ડ મેક્લીન KGBના બે તરફ એજન્ટ તરીકે બહાર આવ્યા હતા. ટ્યુરિંગ પર જાસૂસ તરીકેનો ક્યારેય આરોપ લાગ્યો ન હતો, પણ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે જેટલા પણ લોકોએ કામ કર્યું હતું, તેમને તેમની યુદ્ધ સમયની કામગીરી અંગે ચર્ચા કરતાં અટકાવવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|p=143}}</ref> == મૃત્યુ == 8 જૂન 1954એ ટ્યુરિંગના સફાઈ કરનારને જણાયું કે તેમનું મૃત્યુ થયું છે. તેમનું મૃત્યુ આગળના દિવસે થયું હતું. પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટમાં જણાયું હતું કે તેમના મૃત્યુનું કારણ સાઈનાઈડનું ઝેર હતું. જ્યારે એવું જાણવા મળ્યું કે અડધું ખવાયેલું સફરજન તેમની પથારીની બાજુમાં પડ્યું હતું,<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=488}}</ref> અને તેમ છતાં તે સફરજનનો સાઈનાઈડ પરીક્ષણ કરવામાં ન આવ્યું, સફરજનનો ઉપયોગ કરીને તેમને ઘાતક માત્રા સાઈનાઈડ આપવામાં આવ્યું હોઈ શકે એવું અનુમાન કરવામાં આવે છે. એક કાયદાકીય તપાસે એ નક્કી કર્યું હતું કે તેમણે આત્મહત્યા કરી હતી અને તેમને 12 જૂન 1954ના રોજ સ્મશાનમાં અગ્નિદાહ આપવામાં આવ્યો.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=529}}</ref> ટ્યુરિંગની માતાએ ઘણી તર્ક પૂર્ણ દલીલો કરી કે લેબોરેટરીનાં રસાયણોની લાપરવાહી ભર્યા સંગ્રહના કારણે સાઈનાઈડ ગળી જવું તે આકસ્મિક હતું. પોતાની માતાને કંઈક સત્યાભાસી અસ્વીકાર લાગે, તે માટે ટ્યુરિંગે જાણી જોઈને પોતાની જાતને સંદિગ્ધ રીતે નાખી હોય તેમ બની શકે એવું તેમના ચરિત્ર લેખક એન્ડ્રુવ હોજેસએ સૂચવ્યું હતું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|pp=488, 489}}</ref> કેટલાક અન્યોએ એવું સૂચવ્યું હતું કે ટ્યુરિંગ ફરીથી 1937ની ફિલ્મ ''સ્નો વ્હાઈટ'' માંથી પોતાની પસંદગીના પરીકથાના એક દ્રશ્યનું પુનઃઅભિનય કરી રહ્યો હોય તેમ બની શકે, "જેમાં તેને ખાસ કરીને એક ચૂડેલ ઝેરી દારૂમાં પોતાનું સફરજન ડૂબાડે છે એ દૃશ્યમાં ખૂબ મજા આવતી હતી."<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|p=140}}</ref> === સમાધિલેખ === {{quote| Hyperboloids of wondrous Light<br /> Rolling for aye through Space and Time<br /> Harbour those Waves which somehow Might<br /> Play out God's holy pantomime <ref>{{Cite book|last=Turing |first=A. M. |title=Postcard to [[Robin Gandy]] |year=1954 |publisher=Turing Digital Archive, AMT/D/4 image 16, [http://www.turingarchive.org/ The Turing Digital Archive]}}</ref>}} == માન્યતા અને શ્રદ્ધાંજલિઓ == [[ચિત્ર:Turing Plaque.jpg|thumbnail|વિલ્મસ્લોવ, ચેશીર ખાતે ટ્યુરિંગના ઘર પર તકતીથી કરવામાં આવેલું ચિહ્ન ]] ટ્યુરિંગના મૃત્યુ (અને તેમનું યુદ્ધ સમયનું કાર્ય હજી પણ ઓફિશ્યલ સીક્રેટસ એક્ટનો વિષય હતો) પછી થોડા સમયમાં રોયલ સોસાયટી દ્વારા એક જીવનચરિત્ર પ્રકાશિત થયું.{{quote|Three remarkable papers written just before the war, on three diverse mathematical subjects, show the quality of the work that might have been produced if he had settled down to work on some big problem at that critical time. For his work at the Foreign Office he was awarded the OBE.|{{Cite book|last=Newman |first=M. H. A. |title=Alan Mathison Turing |year=1955 |publisher=The Royal Society |isbn =|series=Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society, 1955, Volume 1}}}1966થી એસોશિયેશન ફોર કમ્પ્યૂટીંગ મશીનરીદ્વારા એવી વ્યક્તિને ટ્યુરિંગ એવોર્ડ આપવામાં આવે છે, જેણે કમ્પ્યુટીંગ સમુદાયમાં ટેક્નીકલ યોગદાન આપ્યું હોય. તે કમ્પ્યૂટરની દુનિયામાં તેને [[નોબૅલ પારિતોષિક|નોબલ પ્રાઈઝ]]ને સમકક્ષ સર્વોચ્ચતમ સન્માન ગણવામાં આવે છે.<ref>{{Cite web|url=http://www.acm.org/press-room/news-releases-2007/turingaward/|title=ACM'S Turing Award Prize Raised To $250,000|publisher=[[Association for Computing Machinery|ACM]] press release|date=27 July 2007|access-date=16 October 2008|author=Steven Geringer|archive-date=30 ડિસેમ્બર 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081230233653/http://www.acm.org/press-room/news-releases-2007/turingaward/|url-status=dead}}</ref>એલન ટ્યુરિંગ અંગેનો હુગ વ્હાઈટમોર દ્વારા ''બ્રેકીંગ ધી કોડ'' 1986નું નાટક છે. આ નાટકના શો લંડનના વેસ્ટ એન્ડમાં નવેમ્બર 1986થી અને બ્રોડવેમાં 15 નવેમ્બર 1987થી શરૂ થયા અને 10 એપ્રિલ 1988માં પૂર્ણ થયા. 1996માં બીબીસી ટેલીવિઝનનું પણ નિર્માણ થયું હતું. દરેક કિસ્સાઓમાં ડેરેક જોકાબી ટ્યુરિંગનું પાત્ર ભજવતા. ટોની એવોર્ડ માટે બ્રોડવે નિર્માણનું ત્રણ વખત નામ નિયુક્ત કરવામાં આવ્યો જેમાં નાટકમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતા, નાટકમાં શ્રેષ્ઠ અભિનિત અભિનેતા અને નાટક માટે શ્રેષ્ઠ માર્ગદર્શનનો સમાવેશ થાય છે. અને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે શ્રેષ્ઠ અભિનેતા અને શ્રેષ્ઠ અભિનિત અભિનેતાનો સમાવેશ થાય છે. 2008માં "ડેન્જરસ નોલેજ" નામની બીબીસી દસ્તાવેજીફિલ્મમાં તપાસ કરવામાં આવેલાં ચાર ગણીતશાસ્ત્રીઓમાંના એક ટ્યુરિંગ હતું.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/bbcfour/documentaries/features/dangerous-knowledge.shtml|title=Dangerous Knowledge|publisher=BBC Four|date=11 June 2008|access-date=25 September 2009}}</ref> 23 જૂન 1998ના રોજ, ટ્યુરિંગના 86ના જન્મદિવસે, એન્ડ્રુ હોજેસ, તેમના જીવનચરિત્રકે, તેમના જન્મસ્થાન અને તેમના બાળપણનું ઘર વોર્રીંગટ્ન ક્રીસેન્ટ, લંડન અને પછીથી કોલોન્નેડ હોટલ ખાતે અધિકૃતપણે ઈંગ્લીશ હેરિટેજવાદળી તકતીનું અનાવરણ કર્યું હતું.<ref>{{Cite web| url=http://www.turing.org.uk/bio/oration.html | title=Unveiling the official Blue Plaque on Alan Turing's Birthplace | access-date=26 September 2006}}</ref><ref>{{Cite web | url=http://www.blueplaque.com/detail.php?plaque_id=348 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071013143212/http://www.blueplaque.com/detail.php?plaque_id=348 | archive-date=13 ઑક્ટોબર 2007 | title=About this Plaque&nbsp;– Alan Turing | access-date=25 September 2006 | url-status=dead }}</ref> તેમના મૃત્યુની 50મી વર્ષગાંઠે, એક યાદગાર તકતીનું અનાવરણ તેમના પહેલાંના રહેઠાંણ હોલીમેડ,વિલ્મસ્લો, ચેરશીર ખાતે 7 જૂન 2004માં કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{openplaque|3276}}</ref> 13 માર્ચ 2000ના રોજ, સેઈન્ટ વિન્સેટ અને ગ્રીનાડીન્સે દ્વારા 20મી સદીની શ્રેષ્ઠ સિદ્ધઓની ઉજવણી માટે ટિકિટો બહાર પાડવામાં આવી, જેમાંની એક શૂન્ય અને એક સંખ્યાના પુનરાવર્તિત પૂર્વભૂમિકા સાથે ટ્યુરિંગનું પોર્ટેટ મૂકવામાં આવ્યું છે અને તેની નીચે આ પ્રમાણેનું લખાણ લખવામાં આવ્યું છેઃ"1937: ઍલન ટ્યુરિંગસ થીયરી ઓફ ડીજિટલ કમ્પ્યુટીંગ".28 ઓક્ટોબર 2004ના રોજ,જોહ્ન ડબલ્યુ મીલ્સ દ્વારા સર્જિક ઍલન ટ્યુરિંગનું કાંસ્ય આધારિત શિલ્પ ગીલ્ડફોર્ડમાં યુનિવર્સિટી ઓફ સૂર્રેય ખાતે અનાવૃત કરવામાં આવ્યું હતું. જે ટ્યુરિંગના મૃત્યુના 50 વર્ષ સૂચવતું હતું- કેમ્પસમાં તેઓ તેમના પુસ્તકો લઈ જતાં રજૂ કરવામાં આવ્યાં છે.<ref name="univsurrey">{{Cite web |url=http://portal.surrey.ac.uk/press/oct2004/281004a/ |title=The Earl of Wessex unveils statue of Alan Turing |access-date=10 February 2007 |archive-date=23 ઑક્ટોબર 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071023193441/http://portal.surrey.ac.uk/portal/page?_pageid=799%2C277813&_dad=portal&_schema=PORTAL |url-status=dead }}</ref>2006માં, બોસ્ટન પ્રાઈડે તેમના માનદ્ ગ્રાન્ડ માર્શલનું નામ ટ્યુરિંગ આપ્યું હતું.<ref name="bostonpride">{{Cite web |url=http://www.bostonpride.org/honorarymarshal.php |title=Honorary Grand Marshal |access-date=10 February 2007 |archive-date=1 જાન્યુઆરી 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090101213356/http://www.bostonpride.org/honorarymarshal.php |url-status=dead }}</ref> પ્રિન્સટન એલ્યુમની વિકલીનું નામ ટ્યુરિંગ રાખવામાં આવ્યું, જે પ્રિન્સટન યુનિવર્સિટીના ઇતિહાસમાં અત્યંત મહત્તવપૂર્ણ વિદ્યાર્થીઓમાં બીજા હતા, બીજા અન્ય રાષ્ટ્રપતિ જેમ્સ મેડિસન હતાં. બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ટ્યુરિંગના જીવન આકાર 1.5 ટનની પ્રતિમાનું અનાવરણ 19 જૂન 2007ના રોજ કરવામાં આવ્યું. વેલ્શ સ્લેટના લગભગ અડધા મિલિયન ટુકડાઓથી તેનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું, સ્ટેપ્હન કેટ્ટલ દ્વારા શિલ્પનું સર્જન કરવામાં આવ્યું હતું, આ કામ સ્વર્ગસ્થ અમેરિકાના અબજોપતિ સિડની ફ્રેન્ક દ્વારા સોંપવામાં આવ્યું હતું.<ref>[http://www.bletchleypark.org.uk/news/docview.rhtm/454075/article.html બ્લેત્ચલેય પાર્ક અનવેઈલ્સ સ્ટેટ્યુ કમેમરેટીંગ ઍલન ટ્યુરિંગ,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120227171427/http://www.bletchleypark.org.uk/news/docview.rhtm/454075/article.html |date=2012-02-27 }} , બ્લેત્ચલેય પાર્ક પ્રેસ રીલીઝ, 20 જૂન 2007</ref>ટ્યુરિંગને માન્ચેસ્ટર શહેર, જેમાં તેઓ તેમની જીવનના અંત સુધી કામ કર્યાં રહ્યાં, ત્યાં તેમને વિવિધ રીતે માનસન્માન મળ્યું હતું. 1994માં A6010 રોડ (માન્ચેસ્ટર શહેરનો આંતરિક રિંગ રોડ) બનાવવામાં આવ્યો, જેનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગ વે રાખવામાં આવ્યું હતું. આ રસ્તો આગળ જતાં વધારે પહોળા પુલમાં લઈ જતો હતો અને તેનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગ બ્રીજ રાખવામાં આવ્યું છે. 23 જૂન 2001માં માન્ચેસ્ટરશહેરમાં ટ્યુરિંગનું પુતળું અનાવૃત કરવામાં આવ્યું હતું. તે સેકવિલે પાર્કમાં, વિટવર્થ સ્ટીટની ઉપર યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટરઅને કેનલ સ્ટ્રીટ ગે વિલેજની વચ્ચે આવેલું છે. યાદગાર પૂતળું, "ફાધર ઓફ કમ્પ્યૂટર સાયન્સ"ને વર્ણવતું ટ્યુરિંગનું પૂતળું બગીચામાં કેન્દ્ર સ્થાને એક બાંકડાની ઉપર બેઠું છે. આ પૂતળાનું અનાવરણ ટ્યુરિંગના જન્મદિવસે થયું હતું. [[ચિત્ર:Sackville Park Turing plaque.jpg|left|thumbnail|200px|ટ્યુરિંગનું યાદગાર પૂતળાની તકતી ]] ટ્યુરિંગને એક સફરજન પકડીને દર્શાવવામાં આવ્યાં છે. – એક શિષ્ટ પ્રતીક વર્જિત પ્રેમની રજૂઆત કરવામાં વપરાય છે, સફરજન [[આઇઝેક ન્યુટન|આઈઝેક ન્યુટન]]ના ગુરુત્વાકર્ષણ બળના સિદ્ધાંતના વિચારને રજૂ કરે છે અને ટ્યુરિંગના પોતાના મૃત્યુનો અર્થ પણ સૂચવે છે. બાંકડા પર રાહતમાં બેઠેલાં કાંસામાં પૂતળા હેઠળ આ વાક્ય મૂકવામાં આવ્યું છે 'ઍલન મેથીસન ટ્યુરિંગ 1912–1954', અને જો ઈનીગ્મા મશીન: 'IEKYF ROMSI ADXUO KVKZC GUBJ'નું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે તો તેમનું જીવનસૂત્ર 'કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના સ્થાપક' એવું બનશે. પૂતળાના પગ પાસેનું એક તકતી કહે છે 'કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના પિતા, ગણિતશાસ્ત્રી, તર્કશાસ્ત્રી, યુદ્ધ સમયના કોડ તોડનારા, પૂર્વાગ્રહના શિકાર બનેલા'. બેર્ટ્રાન્ડ રસેલનું વાક્ય પણ આ પ્રમાણે કહે છે 'ગણિત, સાચી રીતે જોવાયેલું, સત્યના માત્ર સ્વામિ નહીં, પણ સર્વોચ્ચ સુંદરતાના સ્વામી- શિલ્પની જેમ ઠંડી અને તપસ્યાની સુંદરતા.' શિલ્પકારે તેના જૂના એમસ્ટ્રાડ કમ્પ્યૂટરને દફનાવી દીધું, જે એક પહેલાંનું જાણીતું કમ્પ્યૂટર હતું, એક શ્રદ્ધાંજલિ તરીકે તકતીની નીચે લખ્યું હતું, " ધી ગોડ ફાધર ઓફ ઓલ મોર્ડન કમ્પ્યૂટર્સ".<ref name="computerburied">^ જુઓ{{Cite news | title = Computer buried in tribute to genius | publisher = Manchester Evening News| date = 15 June 2001 | url = http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/s/27/27595_computer_buried_in_tribute_to_genius.html | access-date = 23 June 2009 }}</ref> આધુનિક કમ્પ્યૂટરના સર્જનમાં ટ્યુરિંગની ભૂમિકા માટે 1999માં ''ટાઈમ સામાયિકે'' [[Time 100: The Most Important People of the Century|20 સદીના 100 અત્યંત મહત્ત્વના લોકો]]માંના એક તરીકે ટ્યુરિંગનું નામ મૂક્યું હતું, અને કહ્યું હતું: "હકીકત એ છે કે દરેક વ્યક્તિ જે કીબોર્ડ થપાટ લગાવે છે, સ્પ્રેડશીટ અથવા વર્ડ પ્રોસેસીંગ પ્રોગ્રામ ચાલું કરે છે, તે ટ્યુરિંગ મશીનના મૂર્ત સ્વરૂપ પર કામ કરે છે."<ref name="AFP">{{Cite web |title=Alan Turing&nbsp;– Time 100 People of the Century |url=http://205.188.238.181/time/time100/scientist/profile/turing.html |publisher=''[[Time Magazine]]'' |quote=The fact remains that everyone who taps at a keyboard, opening a spreadsheet or a word-processing program, is working on an incarnation of a Turing machine. |access-date=2011-03-21 |archive-date=2011-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110226144919/http://205.188.238.181/time/time100/scientist/profile/turing.html |url-status=dead }}</ref> 2002માં,''બીબીસી'' એ વૈશ્વિક સ્તરે કરવામાં આવેલાં 100 શ્રેષ્ઠ બ્રિટીશરોના મતદાનમાં ટ્યુરિંગને 21મો ક્રમાંક મળ્યો હતો.<ref>{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2208671.stm | title = 100 great British heroes | date = 21 August 2002 | work = BBC News }}</ref> એપલ કમ્પ્યૂટરનો લોગો મોટા ભાગે ઍલન ટ્યુરિંગને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા માટે આત્મહત્યાની તેમની પદ્ધતિને એક કટકાના સાથેના સંદર્ભમાં ખોટી રીતે લેવામાં આવે છે.<ref>{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/media/logos-that-became-legends-icons-from-the-world-of-advertising-768077.html |title=Logos that became legends: Icons from the world of advertising|work= The Independent |publisher=www.independent.co.uk |access-date=14 September 2009 | location=London | date=4 January 2008}}</ref> લોગોના રચયિતા<ref>{{Cite web | url = http://creativebits.org/interview/interview_rob_janoff_designer_apple_logo | title = Interview with Rob Janoff, designer of the Apple logo | publisher = creativebits| access-date = 14 September 2009 }}</ref> અને કંપનીએ લોગોની ડિઝાઈનમાં ટ્યુરિંગને કોઈ પણ અંજલિ આપ્યાનો ઈન્કાર કર્યો છે.<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|p=280}}</ref> 2010માં, અભિનેતા/નાટ્યલેખક જેડ ઈસ્ટેબેનએ ટ્યુરિંગને સોલો સંગીત "આઈકોન્સઃ ધી લેસ્બીયન ઍન્ડ ગે હિસ્ટરી ઓફ ધી વર્લ્ડ, ભાગ 4" માં વર્ણવ્યાં છે. === સરકારનું માફીનામું === ઓગસ્ટ 2009માં, જોહ્ન ગ્રેહામ-ક્યુમીનએ ઍલન ટ્યુરિંહની સામે સમલૈગિંક તરીકે કાયદેસરના પગલાં ભરવા બદલે બ્રિટિશ ગવર્મેન્ટને મરણોત્તર થયેલાં ઍલન ટ્યુરિંગની માફી માંગવાની એક અરજી દાખલ કરવાની શરૂઆત કરી હતી.<ref>{{Cite book|title=Thousands call for Turing apology |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8226509.stm |publisher=BBC News |date=31&nbsp;August 2009 |access-date=31 August 2009}}</ref><ref>{{Cite book | title = Petition seeks apology for Enigma code-breaker Turing | url = http://www.cnn.com/2009/WORLD/europe/09/01/alan.turing.petition/index.html | publisher = CNN | date = 01&nbsp;September 2009 | access-date = 1 September 2009}}</ref> આ અરજીને ટેકો કરતી હજારો લોકોની સહી મળી.<ref name="PMapology"/><ref>યુકેના નાગરિકો માટે જ અરજી ખુલી હતી. </ref> વડાપ્રધાન ગોર્ડન બ્રાઉને આ અરજીને સ્વીકારી, 10 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ માફી માંગતું વિધાન રજૂ કર્યું અને ટ્યુરિંગ સાથેના વર્તાવ અંગે આઘાતની લાગણી વ્યક્ત કરી.<ref name="PM-apology"/><ref name="PMapology">{{Cite web | title = Treatment of Alan Turing was "appalling" | url = http://www.number10.gov.uk/Page20571 | publisher = Prime Minister's Office | date = 10 September 2009 | access-date = 21 માર્ચ 2011 | archive-date = 12 સપ્ટેમ્બર 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090912142412/http://www.number10.gov.uk/Page20571 | url-status = dead }}</ref> <blockquote> ઍલન ટ્યુરિંગ માટે ન્યાયની માંગણી માટે હજારો લોકો એકઠા થયા અને તેમની સાથે જે રીતે વર્તન કરવામાં આવ્યું હતું તે માટે આઘાતની લાગણી વ્યક્ત કરી. જ્યારે ટ્યુરિંગને તે સમયે કાયદા હેઠળ લાવવામાં આવ્યા હતા અને આપણે ઘડિયાળને પાછી ફેરવી શકતા નથી, તેમની સાથે કરવામાં આવેલો વ્યવહાર એકદમ અયોગ્ય હતો અને હું અને આપણે તેમની સાથે જે કંઈ થયું તે બદલ હૃદયના ઊંડાણ પૂર્વક માફી માંગવાની મળેલી તક બદલ હું ખુશ છું.... તેથી બ્રિટિશ સરકારના બદલે, અને ઍલનના કામને કારણે એ તમામ જેઓ મુક્તપણે રહે છે, તેમના વતી મને એ કહેતાં અત્યંત ગર્વ થાય છેઃ અમે માફી માંગીએ છીએ, તમે આના કરતાં ઘણી સારી લાયકાત ધરાવો છો.<ref name="PMapology"/> </blockquote> === યુનિવર્સિટીઓ દ્વારા મળેલો આદર === [[ચિત્ર:Alan Turing Building 1.jpg|thumbnail|યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર ખાતે ઍલન ટ્યુરિંગનું બિલ્ડીંગ]] બ્રિટીશ સોસાયટી ફોર ધી હિસ્ટ્રી ઓફ મેથેમેટીક્સઅને બ્રિટિશ લોજીક કોલોક્વીયમ દ્વારા ટ્યુરિંગના જીવન અને સિદ્ધિઓની ગોઠવણી કરી પ્રસંગની ઉજવણી 5 જૂન 2005ના રોજ કરવામાં આવી હતી. *સુર્રેય યુનિવર્સિટીએ તેના મુખ્ય ચોકમાં ટ્યુરિંગનું પૂતળું મૂક્યું છે. *"ટ્યુરિંગ ડેઈઝ" તરીકે કહેવાતી ગણતરીની થીયરી પર ઈસ્તાનબુલ બીલ્જી યુનિવર્સિટીએ વાર્ષિક કોન્ફરન્સનું આયોજન થયું.<ref name="bilgiuniv">{{Cite web | url = http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | title = Turing Days @ İstanbul Bilgi University | access-date = 10 February 2007 | archive-date = 1 ઑગસ્ટ 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130801193650/http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | url-status = dead }}</ref> *ઓસ્ટ્રીન ખાતે ટેક્સાસ યુનિવર્સિટીએ કમ્પ્યૂટર સાયન્સ પ્રોગ્રામનું નામ ટ્યુરિંગ સ્કોલરસ રાખી આદર આપ્યો છે.<ref name="texturingschol">{{Cite web |url=http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |title=Turing Scholars Program at the University of Texas at Austin |access-date=16 August 2009 |archive-date=17 ફેબ્રુઆરી 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217072341/http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |url-status=dead }}</ref> *ઉતર ફ્રાન્સમાં આવેલી લીલી યુનિવર્સિટી ખાતે આવેલા કમ્પ્યૂટર સાયન્સ વિભાગ (LIFL<ref name="lifl">{{Cite web |url=http://www.lifl.fr/ |title=Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille |access-date=3 December 2010 |archive-date=22 જુલાઈ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722014047/http://www.lifl.fr/ |url-status=dead }}</ref>) ના એક પ્રયોગશાળાનું નામ ઍલન એમ. ટ્યુરિંગના સન્માનમાં ટ્યુરિંગ રાખવામાં આવ્યું (કુર્ટ ગોડેલ પછી અન્ય પ્રયોગશાળાનું નામ રાખવામાં આવ્યું હતું). *ચિલિની પોન્ટીફીકલ કેથોલિક યુનિવર્સિટી, પ્યુરટો રીકોની પોલીટેક્નીક યુનિવર્સિટી, [[કોલમ્બીયા|કોલંબિયા]] બોગોટામાં લોસ એન્ડેસ યુનિવર્સિટી, કિંગસ કોલેજ, વેલ્સમાં કેમ્બ્રીજઅને બેનગોર યુનીવર્સીટીના કમ્પ્યૂટર સાયન્સના વિભાગનું નામ ટ્યુરિંગ પાછળ રાખવામાં આવ્યું હતું. *યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર, ધી ઓપન યુનિવર્સિટી, ઓક્સફર્ડ બ્રુકસ યુનિવર્સિટી અને આર્હુસ યુનિવર્સિટી (ડેનમાર્ક, અર્હુસમાં) તમામના મકાનનું નામ ટ્યુરિંગના નામથી રાખવામાં આવ્યું છે. *સર્રેય રીસર્ચ પાર્કમાં ઍલન ટ્યુરિંગ રોડનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. *હોર્નબોસ્ટેલ મોલમાં આવેલી કાર્નેગી મેલોન યુનિવર્સિટીમાં ગ્રેનાઈટનો બાંકડો છે, જેની પર એ.એમ.ટ્યુરિંગ નામ કોતરાયેલું છે. *તાજેતરમાં ઈકોલ ઈન્ટરનેશનલ ડેસ સાયન્સ ડુ ટ્રાઈટેમેન્ટ ડે ઈન્ફોર્મેશનના બનેલાં ત્રીજા બીલ્ડીંગનું નામ "ટ્યુરિંગ" રાખવામાં આવ્યું છે. == આ પણ જુઓ == {{Portal box|Biography|Logic|LGBT}} *ટ્યુરિંગ ડીગ્રી *ટ્યુરિંગ સ્વીચ *વણ ગોઠવેલું મશીન *ઍલન ટ્યુરિંગ વર્ષ *ગુડ-ટ્યુરિંગ પુનરાવર્તનની સંભાવનાઓ *ટુરિંહ મશીનના ઉદાહરણો *ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ == નોંધ == {{Reflist|colwidth=30em}} == સંદર્ભો == {{Refbegin|colwidth=30em}} * {{ Cite book | last = Agar | first = Jon | title = The government machine: a revolutionary history of the computer | url = https://archive.org/details/governmentmachin0000agar | publisher = MIT Press | year = 2003 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-262-01202-7 }} * {{ Cite book | last = Alexander | first = C. Hugh O'D. | author-link = Conel Hugh O'Donel Alexander | date = ''circa'' 1945 | title = Cryptographic History of Work on the German Naval Enigma | url = http://www.ellsbury.com/gne/gne-000.htm | publisher=The National Archives, Kew, Reference HW 25/1}} * {{ Cite book | last = Beniger | first = James | title = The control revolution: technological and economic origins of the information society | url = https://archive.org/details/controlrevolutio0000unse | publisher = Harvard University Press | year = 1986 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-16986-7 }} * {{Citation | last = Babbage | first = Charles | author-link = Charles Babbage | origyear = 1864 | publication-date = 2008 | editor-last = Campbell-Kelly | editor-first = Martin | editor-link = Martin Campbell-Kelly | title = Passages from the life of a philosopher | publisher = Rough Draft Printing | isbn = 978-1-60386-092-5 }} * {{ Cite book | last = Bodanis | first = David | author-link = David Bodanis | title = Electric Universe: How Electricity Switched on the Modern World | url = https://archive.org/details/electricuniverse0000boda_a1q6 | year = 2005 |publisher = Three Rivers Press | location = New York | isbn = 0-307-33598-4 | oclc = 61684223 }} * {{Cite book | last = Campbell-Kelly | first = Martin | authorlink = Martin Campbell-Kelly | last2 = Aspray | first2 = William | title = Computer: A History of the Information Machine | url = https://archive.org/details/isbn_9780465029907 | publisher = Basic Books | year = 1996 | location = New York | isbn = 0-465-02989-2 }} * {{Cite book | last = Ceruzzi | first = Paul | authorlink = Paul Ceruzzi | title = A History of Modern Computing | url = https://archive.org/details/historyofmodernc00ceru | publisher = MIT Press | year = 1998 | location = Cambridge, Massachusetts, and London | isbn = 0-262-53169-0}} * {{ Cite book | last = Chandler | first = Alfred | authorlink = Alfred Chandler | title = The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business | url = https://archive.org/details/visiblehandmanag00chan | publisher = Belknap Press | year = 1977 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-94052-0 }} * {{ Cite journal | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: Its Origins and Originators | journal = [[IEEE Annals of the History of Computing]] | volume = 26 | issue = 4 | pages = 38–45 | year = 2004 |doi = 10.1109/MAHC.2004.26 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack (ed.) | authorlink = B. Jack Copeland | title = The Essential Turing | year = 2004 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-825079-7 | oclc = 156728127 224173329 48931664 57434580 57530137 59399569 }} * {{ Cite book | last = Copeland (ed.) | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Alan Turing's Automatic Computing Engine | url = https://archive.org/details/alanturingsautom0000unse_k5v2 | year = 2005 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-856593-3 | oclc = 224640979 56539230 }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: The secrets of Bletchley Park's code-breaking computers | url = https://archive.org/details/colossussecretso0000unse | year = 2006 | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-284055-4 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Edwards | first = Paul N | title = The closed world: computers and the politics of discourse in Cold War America | publisher = MIT Press | year = 1996 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-262-55028-8 }} * {{ Cite book | last = Hodges | first = Andrew | authorlink = Hodges, Andrew | year = 1983 | title = Alan Turing: the enigma |location = London | publisher = Burnett Books | isbn = 0-04-510060-8 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Hochhuth | first = Rolf | authorlink = Rolf Hochhuth | title = Alan Turing: en berättelse | publisher = Symposion | year = 1988 | isbn = 978-91-7868-109-9 }} * {{ Cite book | last = Leavitt | first = David | authorlink = David Leavitt | year = 2007 | title = The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer | url = https://archive.org/details/manwhoknewtoomuc0000leav | publisher = Phoenix | isbn = 978-0-7538-2200-5 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Levin | first = Janna | authorlink = Janna Levin | title = A Madman Dreams Of Turing Machines | url = https://archive.org/details/madmandreamsoftu0000levi_y7k7 | publisher = Knopf | year = 2006 | location = New York | isbn = 978-1-4000-3240-2 }} * {{ Cite book | last = Lewin | first = Ronald | authorlink = Ronald Lewin | title = Ultra Goes to War: The Secret Story | url = https://archive.org/details/ultragoestowarse0000lewi | edition = Classic Penguin | series = Classic Military History | year = 1978 | publication-date = 2001 | publisher = Hutchinson & Co | location = London, England | isbn = 978-1-56649-231-7 | ref = harv }} * {{Cite book| last = Lubar | first = Steven | year = 1993 | title = Infoculture | url = https://archive.org/details/infoculturesmith00luba | location = Boston, Massachusetts and New York | publisher = Houghton Mifflin | isbn = 0-395-57042-5}} * {{ Cite document | last = Mahon | first = A.P. | title = The History of Hut Eight 1939–1945 | publisher = UK National Archives Reference HW 25/2 | year = 1945 | url = http://www.ellsbury.com/hut8/hut8-000.htm | access-date = 10 December 2009 | ref = harv }} *{{MacTutor Biography|id=Turing|title=Alan Mathison Turing}} *પેટઝોલ્ડ, ચાર્લેસ (2008). "ધી એનોટાટેડ ટ્યુરિંગ: અ ગાઈડેડ ટુર થ્રુ ઍલન ટ્યુરિંગસ હિસ્ટોરીક પેપર ઓન કમ્યુટેબીલીટી એન્ડ ધી ટ્યુરિંગ મશીન". ઈન્ડિયાનાપોલીસ: વિલેય પબ્લીશીંગ. આઈએસબીએન 978-0-470-22905-7 *સ્મીથ, રોજર (1997). ''ફોન્ટાના હિસ્ટ્રી ઓફ ધી હ્યુમન સાયન્સીસ'' . લંડન: ફોન્ટાના. *વૈઝેનબૌમ, જોસેફ (1976). ''કમ્પ્યૂટર પાવર એન્ડ હ્યુમન રીઝન'' . લંડન: ડબ્લ્યુ.એચ. ફ્રીમેન. આઈએસબીએન 0-7167-167-0463-3 * {{Cite book | last = Turing | first = Sara Stoney | title = Alan M Turing | publisher = W Heffer | year = 1959 }} ટ્યુરિંગની માતા, જેણે ગ્લોરિફાઈંગ હીઝ લાઈફ નામની ૧૫૭ પાનાનું જીવનચરિત્ર લખી, ઘણાં વર્ષો સુધી તેને જીવિત રાખ્યો. તે 1959માં પ્રકાશિત થઈ હતી, અને તેથી તેનું યુદ્ધનું કાર્ય આવરી ન લઈ શકાયું. ભાગ્યેજ ૩૦૦ પ્રતો વેચાઈ હતી (સારા ટ્યુરિંગ થી લીન ન્યમેન, 1967, સેન્ટ જ્હોન કોલેજ, કેમ્બ્રીજની લાઈબ્રેરી). પ્રસ્તાવનાના ૬ પૃષ્ઠો લીન ઈરવીન દ્વારા લખવામાં આવ્યા હતા, સંભારણાંઓ અને તેના વારંવાર બોલાયેલાં વાક્યોનો સમાવેશ થયો છે. * {{Cite book | last = Whitemore | first = Hugh | authorlink = Hugh Whitemore | last2 = Hodges | first2 = Andrew | authorlink2 = Andrew Hodges | title = Breaking the code | publisher = S. French | year = 1988 }} આ 1986 હ્યુગ વ્હાઈટમોર પ્લે ટ્યુરિંગના જીવન અને મૃત્યુની વાર્તા કહે છે. મૂળ વેસ્ટ એન્ડ અને બ્રોડવેમાં ડેરેક જાકોબીએ ટ્યુરિંગનો અભિનય કર્યો હતો અને તેણે 1997માં નાટક આધારિત ટેલિવિઝન ફિલ્મમાં અભિનયનું પુનસર્જન કર્યું હતું, જે સંયુક્તપણે બીબીસી અને ડબલ્યુજીબીએચ, બોસ્ટન દ્વારા બનાવાઈ હતી. નાટકનું પ્રકાશન અંબર લેન પ્રેસ, ઓક્સફર્ડ દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. - એએસઆઈએન: B000B7TM0Q *વિલિયમસ, મિશેલ આર. (1985) ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ ક્મ્યુટીંગ ટેક્નોલોજી'' , ઈન્ગલેવુડ ક્લીફ્ફસ, ન્યુ જર્સી: પ્રેન્ટીસ-હોલ, આઈએસબીએન 0-8186-7739-2 *{{Cite book|last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A history of computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |year=1997 |publisher=[[Science Museum, London|London Science Museum]] |location=London |isbn=0-901805-94-7 |oclc=123794619 40624091 }} {{Refend}} == બાહ્ય લિંક્સ == {{External links|date=August 2010}} {{Wikiquote}} {{Commons category|Alan Turing}} *[http://www.turing.org.uk/ ઍલન ટ્યુરિંગ] એક [http://www.turing.org.uk/bio/part1.html ટૂંકી જીવનકથા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} સાથે એન્ડ્રુ હોજેસ દ્વારા ચલાવવામાં આવતી સાઈટ *[http://www.alanturing.net/ AlanTuring.net&nbsp;– જેક કોપલેન્ડ દ્વારા ][http://www.alanturing.net/ ટ્યુરિંગ એચીવ ફોર ધી હિસ્ટ્રી ઓફ કમ્પ્યુટીંગ] *[http://www.turingarchive.org/ ધી ટ્યુરિંગ એચીવ]{{Dead link|date=ડિસેમ્બર 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&nbsp;– કિંગ્સ કોલેજ, કેમ્બીજ આર્ચીવ દ્વારા કેટલાંક અપ્રકાશિત દસ્તાવેજોની સ્કેન કરેલી પ્રતો *{{MathGenealogy|id=8014}} *[http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 ઍલન ટ્યુરિંગ- ટુવર્ડઝ એ ડીઝીટલ માઈન્ડઃ ભાગ 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |date=2007-08-03 }} સીસ્ટમ ટુલબોક્સ, 11 ડિસેમ્બર 2001 *[http://plato.stanford.edu/entries/turing/ ઍલન ટ્યુરિંગ] ફિલોસોફીનું સ્ટેનફઓર્ટ એનસાઈક્રોપીડિયા. 3 જૂન ૨૦૦૨. *[http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html ઍલન ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822093918/http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html |date=2008-08-22 }} ''સમય'' 100 * [http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} Alan Turing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} RKBExplorer * [http://www.rutherfordjournal.org/article010111.html ''ધી માઈન્ડ એન્ડ ધી કમ્પ્યુટીંગ મશીન'' ] ''ધી રુથફોર્ડ જર્નલ'' - એક 1949 ઍલન ટ્યુરિંગ અને અન્યો પર ચર્ચા * [http://www.turingcentenary.eu/ ઍલન ટ્યુરિંગ વર્ષ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} * [http://cs.swan.ac.uk/cie12/ CiE 2012: ટ્યુરિંગ સેન્ટીનરિ કોન્ફેરન્સ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} * [http://www.visualturing.org/ વિઝ્યુઅલ ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.wolframalpha.com/examples/TuringMachines.html ટ્યુરિંગ મશીન કેલક્યુલેટરસ] વોલ્ફ્રામઆલ્ફા === પેપર્સ === * [http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper ટ્યુરિંગના પેપરો, અહેવાલો અને વ્યાખ્યાનો ઉપરાંત અનુવાદિત આવૃત્તિઓ અને સંગ્રહોની વિસ્તૃત યાદી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} BibNetWiki * [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=116 ડોનાલ્ડ ડબલ્યુ. ડેવિસ સાથે મૌખિક ઇતિહાસ મુલાકાત], ચાર્લેસ બાબ્બેજ ઈન્સ્ટીટ્યુટ, યુનિવર્સિટી ઓફ મિન્નેસોટા; યુ.કે. ખાતે ક્મપ્યુટર પ્રોજેક્ટોને વર્ણવતાં ડેવિઝ નેશનલ ફિઝિક્સ લેબોરેટરી, 1947થી ટ્યુરિંગના ડિઝાઈનીંગ કામની સાથે બે એસીઈ કમ્પ્યૂટરોના વિકાસ સુધી * [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=81 નિકોલસ સી. મેટ્રોપોલીસ સાથે મૌખિક ઇતિહાસ મુલાકાત], ચાર્લેસ બાબ્બેજ ઈન્સ્ટીટ્યુટ, યુનિવર્સિટી ઓફ મીન્નેસોટી. લોસ ઍલામોસ નેશનલ લેબોરેટરી ખાતે, કમ્પ્યૂટર સેવાઓ માટેના પ્રથમ નિયામક મેટ્રોપોલીસ હતાં- ઍલન ટ્યુરિંગ અને જ્હોન વોન ન્યુમનવચ્ચેના સંબંધો સહિતના મુદ્દાઓનો સમાવેશ [[શ્રેણી:વિસંગત પ્રશિસ્ત સ્વરૂપની સાથે લેખો]] [[શ્રેણી:ઍલન ટ્યુરિંગ]] [[શ્રેણી:કમ્પ્યૂટર ડિઝાઈનરો]] [[શ્રેણી:કમ્પ્યૂટરનો પાયો નાખનારા]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ નાસ્તિકતાવાદીઓ]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનિઓ]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ સંશોધકો]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ તર્કશાસ્ત્રી]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ ગણિતશાસ્ત્રીઓ]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ ફિલસૂફીઓ]] [[શ્રેણી:દૂરના અંતર સુધી દોડનારાઓ]] [[શ્રેણી:ગણિતશાસ્ત્રી]] [[શ્રેણી:૧૯૧૨માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૧૯૫૪માં મૃત્યુ]] 01rqx9z7g1ki308qylzeah5l2h25c9v 0 32185 905322 871801 2026-09-15T18:21:19Z Gazal world 28391 img replacement 905322 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ | image = Gujarati sahitya parishad.jpg | image_size = | alt = | caption = ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદનું મકાન | logo = | logo_size = | logo_alt = | logo_caption = | motto = | formation = ૧૯૦૫ | founder = [[રણજિતરામ મહેતા]] | founding_location = | type = | status = | purpose = | location = અમદાવાદ, ગુજરાત, ભારત | coords = {{coord|23.0339|72.5710|type:landmark_region:IN|display=inline}} | leader_title = | leader_name = [[હર્ષદ ત્રિવેદી]]<ref name="Desh Gujarat 2023">{{cite web |title=Harshad Trivedi elected as President of Gujarati Sahitya Parishad|url=https://deshgujarat.com/2023/11/07/harshad-trivedi-elected-as-president-of-gujarati-sahitya-parishad/|website=DeshGujarat|access-date=8 November 2023}}</ref> | website = {{url|https://www.gujaratisahityaparishad.com}} | footnotes = }} '''ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ''' એ ગુજરાતી ભાષા સાહિત્યના ક્ષેત્રમાં કામ કરતી એક સ્વૈચ્છિક સંસ્થા છે. [[:શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય|ગુજરાતી સાહિત્ય]]નો વિસ્તાર વધારવા, લોકપ્રિય ઉત્કર્ષ સાધવા, સ્ત્રી-બાળકો, વેપારીઓ, કારીગરો વગેરેને વિનોદ સાથે ઉન્નત કરે તેવું સાહિત્ય ઉપજાવવા, રંગભૂમિ અને વર્તમાનપત્રો જેવી પ્રજાજીવન ઘડનારી પ્રણાલિકાઓમાં કર્તવ્યાકર્તવ્ય શી રીતે નક્કી કરવાં, આપણા પ્રજાજીવનને ઉન્નત, શીલવાન, રસિક અને ઉદાર શી રીતે કરી શકાય, એવા અનેક હેતુઓથી [[રણજિતરામ મહેતા]]ના પ્રયત્નોથી ઈ.સ. ૧૯૦૫માં ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદની સ્થાપના થઈ. ==પ્રથમ સંમેલન== અમદાવાદમાં એનું પહેલું સંમેલન [[ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી|ગોવર્ધનરામ મા. ત્રિપાઠી]]ના પ્રમુખપદે જૂન જુલાઈ ૧૯૦૫માં યોજાયું હતું. ત્યારથી આજ સુધી ગુજરાત-સૌરાષ્ટ્રમાં અનેક અને ગુજરાત બહાર કરાંચી, દિલ્હી, કોલકત્તા, ચેન્નઈ, હૈદરાબાદ, પૂના, કોઈમ્બતૂર જેવાં અનેક સ્થળોએ પરિષદે પોતાનાં સંમેલનો યોજ્યાં છે. અત્યાર સુધીમાં કુલ ૨૬ જ્ઞાનસત્રો અને ૪૫ અધિવેશનો (સંમેલનો) યોજાઈ ગયાં છે. ગોવર્ધનરામ માધવરામ ત્રિપાઠી પ્રથમ પ્રમુખ થયા બાદ અનેક મૂર્ધન્ય સાહિત્યકારો તેમજ [[ગાંધીજી]] પણ આ સંસ્થાના પ્રમુખપદે રહી ચૂકયા છે. ==બંધારણ== [[અમદાવાદ]] પછી [[મુંબઈ]], [[રાજકોટ]], [[વડોદરા]], [[સુરત]] અને સુરતની યાત્રા પછી પરિષદનું ફરીવાર ઈ.સ. ૧૯૨૦માં અમદાવાદમાં છઠ્ઠું અધિવેશન મળ્યું ત્યારે, એક પ્રયોગ તરીકે એમાં સાહિત્ય, ઇતિહાસ અને વિજ્ઞાન એમ ત્રણ વિભાગો રાખવામાં આવ્યા હતાં અને તેમાં વિભાગીય પ્રમુખ તરીકે [[રમણભાઈ નીલકંઠ]], [[બળવંતરાય ઠાકોર]] અને સાંકળચંદ શાહની વરણી થઈ હતી. પરિષદના જીવનનો આ પહેલો વળાંક હતો. ૧૯૨૦ સુધીમાં સ્વ. રણજિતરામ પરિષદના પ્રેરક ચાલક બળ હતા. ૧૯૨૦થી ૧૯૨૮ સુધી રમણભાઈ નીલકંઠ અને શ્રી આનંદશંકર ધ્રુવનું નેતૃત્વ મળ્યું ત્યાર બાદ પરિષદનું સુકાન કનૈયાલાલ મુનશીના હાથમાં આવ્યું તે છેક ૧૯૫૫ સુધી રહ્યું. ૧૯૫૫માં પરિષદે લોકશાસનની પ્રણાલિકા અપનાવી અને બંધારણ નિર્ધારિત કર્યું. ==ક્ષેત્રવિસ્તાર== મુખ્યત્વે સંમેલનો અને જ્ઞાનસત્રોમાં નિબંધવાંચન ઉપરાંત પુસ્તકો અને સામયિકોનાં પ્રદર્શનો, પાદપૂર્તિ, મુશાયરાઓ જેવાં વિભાગો શરૂઆતથી જ વિકસતાં જતાં હતાં અને સાથેસાથે પુસ્તકપ્રકાશનપ્રવૃત્તિ પણ એકંદરે સંતોષકારક હતી. ભાવનગરમાં યોજાયેલા સંમેલનમાં પ્રથમ વખત સાહિત્ય, ઇતિહાસ અને વિજ્ઞાનના વિભાગો ઉપરાંત જૈન વિભાગને પણ સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું. [[નડીઆદ]]માં યોજાયેલા ૯માં અધિવેશનમાં ધર્મતત્ત્વજ્ઞાન, સમાજ અને અર્થશાસ્ત્ર, વિજ્ઞાન, લલિત કલા અને પત્રકારત્વ એમ સાત વિભાગોને સ્થાન આપીને પરિષદે પોતાના ક્ષેત્રને વિસ્તાર્યું હતું. ==પ્રવૃત્તિઓ== [[File:Ra.Vi Pathak Hall at Gujarat Sahitya Parishad.jpg|thumb|પરિષદ ખાતેનો રા. વિ. પાઠક હૉલ]] [[File:Budh Sabha Ahmedabad.jpg|thumb|[[બુધ સભા]]]] ૧૯૮૦માં પરિષદનું કાર્યાલય મુંબઈથી ખસેડીને અમદાવાદ લાવવામાં આવ્યું જ્યાં ''ગોવર્ધન ભવન'' તરીકે ઓળખાતા અદ્યતન મકાનમાં આજે પણ સંસ્થાઓની પ્રવૃત્તિઓ ચાલે છે. સંસ્થાનું આ મુખ્યાલય [[અમદાવાદ]] શહેરના આશ્રમ માર્ગ ઉપર [[સાબરમતી નદી]]ને પશ્ચિમ કિનારે આવેલું છે. પરિષદનું માસિક મુખપત્ર [[પરબ]] ૫૨ વર્ષથી પ્રકાશન પ્રવૃત્તિનું મુખ્ય અંગ રહ્યું છે. ૧૯૭૮થી ૧૯૮૯ સુધી ભાષા વિવેચનનું ત્રૈમાસિક ‘ભાષાવિમર્શ’ પણ પ્રકટ થતું રહેલું. સર્જનાત્મક કૃતિઓનું વાચન, પરિસંવાદ, પરીક્ષાઓ, ગોષ્ઠિઓ, કાર્યશિબિરો અને વ્યાખ્યાનો પરિષદપ્રવૃત્તિમાં કેન્દ્ર સ્થાને છે. ગોવર્ધનભવનમાં ૩૦૦ બેઠકોવાળું અદ્યતન સભાગૃહ અને સીમિત પ્રેક્ષકો માટેના પરિસંવાદ ખંડો છે. બહારગામથી અમદાવાદમાં આવતા કલાપ્રેમીઓ તથા સંશોધકોને એમની કામગીરીમાં સહાયરૂપ થવાના હેતુથી પરિષદનું અતિથિગૃહ ઓછા ખર્ચે ઉતારાની વ્યવસ્થા આપે છે. તેમજ ગોવર્ધન ભવનમાં વિશાળ પ્રાંગણની પણ સગવડ છે જે હવે ''મેઘાણી પ્રાંગણ'' તરીકે ઓળખાય છે. ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ સંચાલિત ચી.મં. ગ્રંથાલય જાહેર ગ્રંથાલય છે જેને ગુજરાત સરકારે માન્યતા આપેલી છે. અહીં ગુજરાતી ભાષાસાહિત્યના સર્વે પુસ્તકો એકત્ર થઈ રહ્યાં છે. આ ગ્રંથાલયમાં કેટલીક હસ્તપ્રતો અને ઈ.સ. ૧૯૦૦ પહેલાંના પુસ્તકો તેમજ દુર્લભ સાહિત્યિક સામાયિકો, સંદર્ભગ્રંથો અનેક સાહિત્યકારોના ગ્રંથસંગ્રહો તેમજ અગ્રગણ્ય સાહિત્યકારોના ફોટોગ્રાફનો સંગ્રહ પણ સચવાય છે. દર બુધવારે પરિષદના "વિશ્વ કવિતા કેન્દ્ર" ખાતે [[બુધ સભા]] નામની કાર્યશાળા ચાલે છે જે નવોદિત કવિઓને માર્ગદર્શન પૂરું પાડવાનું કામ કરે છે. == વિવાદ == ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૨માં અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન દ્વારા ગેરકાયદેસર રીતે ૨૦ વૃક્ષો કાપવા બદલ નોટિસ પાઠવવામાં આવી હતી, છતાં મહિનાઓ સુધી પરિષદે ધ્યાન આપ્યું ન હતું.<ref>{{Cite news|title=Sahitya Parishad snubs Ahmedabad Municipal Corporation, cuts 20 trees|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/sahitya-parishad-snubs-amc-cuts-20-trees/articleshow/89334984.cms|newspaper=The Times of India|date=2022-02-04|access-date=2023-08-16|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-02-03|title=ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ ખાતે ફરીવાર કપાયા વૃક્ષો, બેસણું યોજી અર્પી "વૃક્ષાંજલિ" - GSTV|url=https://www.gstv.in/trees-cut-down-again-at-gujarati-sahitya-parishad-gujarati-news/|access-date=2023-08-16|language=en-US|archive-date=2023-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230811060257/https://www.gstv.in/trees-cut-down-again-at-gujarati-sahitya-parishad-gujarati-news/|url-status=dead}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [https://www.gujaratisahityaparishad.com ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદઃ પરિચય] * [https://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/parab પરબ મુખપત્ર] [[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય માટે કાર્યરત સંગઠનો]] r3kn5h18sh6elm948iekl65xt8822v0 0 36800 905330 844637 2026-09-16T01:05:16Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 905330 wikitext text/x-wiki {{માહિતીચોકઠું તૈયાર ખોરાક | name = કાજુ કતરી | image = [[File:Kaju katli sweet.jpg|200px]] | caption = કાજુ કતરી | alternate_name = | country = [[ભારત]] | region = [[ઉત્તર ભારત]] | creator = | course = | served = | main_ingredient = [[માવો]], [[સાકર]], [[કાજુ]] | variations = કેસર કાજુ કતરી | calories = | other = }} '''કાજુ કતરી''' (કે કાજુ બરફી) એ એક [[બરફી]] જેવી ભારતીય મીઠાઈ છે. આ મીઠાઈ [[કાજુ]], [[સાકર]], [[ઘી]], [[માવો]] જેવા પદાર્થોમાંથી બનાવવામાં આવે છે. આને પ્રાય: સમાંતરભુજ ચતુષ્કોણના આકારમાં કાપવામાં આવે છે અને તેના પર [[વરખ]] મઢવામાં આવે છે <ref>Bladholm, Linda. ''The Indian grocery store demystified''. p. 175. ISBN 1-58063-143-6.</ref> આ વાનગી [[કાજુ]] સાથે તૈયાર કરવામાં આવે છે જેમાં નોંધપાત્ર સમય માટે પાણીમાં પલાળી રાખવામાં આવે છે (સામાન્ય રીતે આખીરાત), ત્યાર બાદ તેની પેસ્ટ બનાવવામાં આવે છે. ત્યાર પછી ખાંડની ચાસણી બનાવવા માં આવે છે. ત્યારબાદ તેને કાજુમાં ઉમેરવામાં આવે છે. [[ઘી]], કેસર (કેસર) અને સૂકો મેવો પણ ઉમેરી શકાય છે. પછી પેસ્ટને છીછરા, સપાટ-તળિયાવાળી વાનગીમાં ફેલાવવામાં આવે છે અને ચપટી કરવામાં આવે છે અને સમાંતરભુજ ચતુષ્કોણના આકારમાં કાપવામાં આવે છે. ટુકડાઓને સામાન્ય રીતે ખાદ્ય ચાંદીના વરખથી શણગારવામાં આવે છે. તૈયાર મીઠાઈ સામાન્ય રીતે સફેદ અથવા પીળા રંગની હોય છે. દિવાળી દરમિયાન પરંપરાગત રીતે કાજુ કતરી ખાવામાં આવે છે. ===ઇતિહાસ અને સાંસ્કૃતિક મહત્વ=== કાજુ કતરી (કે કાજુ બરફી) નો ભારતીય ઉપખંડમાં લાંબો ઈતિહાસ છે, જોકે ચોક્કસ મૂળ હજુ જાણી શકાયું નથી. તે હવે સમગ્ર ભારતમાં ફેલાઈ ગઈ છે અને દેશભરમાં પ્રિય મીઠાઈ બની ગઈ છે. ==સંદર્ભ== {{reflist}} ==બાહ્ય કડી== *[http://www.indusladies.com/forums/3118-post52.html કાજુ કતરી -સરળ બનાવટ] *[http://www.bawarchi.com/cookbook/sweet23.html કાજુ કતરીની બનાવટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916191509/http://www.bawarchi.com/cookbook/sweet23.html |date=2008-09-16 }} [[શ્રેણી:મીઠાઈ]] nc73xk3rzjzwal786225lbmh7b5tmuc 0 47280 905341 885255 2026-09-16T10:40:52Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 905341 wikitext text/x-wiki {{Infobox Military Structure |name = ભદ્રનો કિલ્લો |partof = [[અમદાવાદ]] |location = [[અમદાવાદ]], [[ભારત]] |image = Bhadra Fort in Ahmedabad, Gujarat, India - 1872.jpg |caption = ભદ્રનો કિલ્લો, ૧૮૭૨ |type = કિલ્લો અને શહેરની દીવાલ |coordinates = {{Coord|23|1|25|N|72|34|52|E|display=inline}} |code = એ.એસ.આઈ સ્મારક (N-GJ-2) |built = ૪ માર્ચ, ૨૦૧૧<ref name="nri"/> |builder = મુઝફરીદ રાજવંશનો અહમદ શાહ પહેલો |materials = પથ્થર અને ઈંટ |height = |used = |demolished = |condition = અર્ધજર્જિત |ownership = પુરાતત્વીય વિભાગ, [[ભારત]] |open_to_public = હા |controlledby = [[File:Gujarat Sultanate Flag.gif|23px]] ગુજરાત સલ્તનત <small>(૧૪૧૧-૧૫૭૩)</small><br /> [[File:Fictional flag of the Mughal Empire.svg|23px]] મુઘલ સામ્રાજ્ય <small>(૧૫૭૩-૧૭૪૪)</small><br /> [[File:Fictional flag of the Mughal Empire.svg|23px]][[File:Flag of the Maratha Empire.svg|23px]] મરાઠા સામ્રાજ્યના પેશ્વા અને મુઘલનું સંયુક્ત શાસન<small>(૧૭૩૯-૧૭૪૪)</small><br /> [[File:Fictional flag of the Mughal Empire.svg|23px]] મુઘલ સામ્રાજ્ય <small>(૧૭૪૪-૧૭૫૮)</small><br /> [[File:Flag of the Maratha Empire.svg|23px]] મરાઠા સામ્રાજ્યના પેશ્વા અને ગાયકવાડ વંશનું સંયુક્ત શાસન <small>(૧૫૮૩-૧૮૧૮)</small><br /> [[File:Flag of the British East India Company (1707).svg|23px]] બ્રિટીશ ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની <small>(૧૮૧૮-૧૮૫૮)</small><br /> [[File:British Raj Red Ensign.svg|23px]] બ્રિટીશ રાજ <small>(૧૮૫૮-૧૯૪૭)</small><br /> [[File:Flag of India.svg|23px]] [[ભારત]] <small>(૧૯૪૭-)</small><ref name="eamc"/> |garrison = |current_commander = |commanders = |occupants = |battles = અંગ્રેજો-મરાઠાનું પ્રથમ યુદ્ધ (૧૭૭૯) |events = }} '''ભદ્રનો કિલ્લો''' [[ભારત]] દેશના [[ગુજરાત]] રાજ્યમાં [[અમદાવાદ]] શહેરમાં આવેલો છે. તે ૧૪૧૧ની સાલમાં [[અહમદશાહ|અહેમદ શાહ પહેલા]]એ બંધાવ્યો હતો. તેના કલાત્મક રીતે બંધાયેલા રાજવી મહેલો, મસ્જિદો અને દરવાજાઓ સાથે તેનો જીર્ણોદ્ધાર [[અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન]] અને આર્કિયોલોજીકલ સર્વે ઑફ ઈન્ડિયા દ્વારા શહેરના સાંસ્કૃતિક કેન્દ્ર તરીકે કરાઈ રહ્યો છે. ==વ્યુત્પત્તિ== એવું માનવામાં આવે છે કે કિલ્લાનું નામ મરાઠા કાળમાં સ્થાપાયેલા ''ભદ્ર કાળી''ના મંદિર પરથી પડ્યું છે જે [[લક્ષ્મી]]નું સ્વરૂપ છે<ref name="toia">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-06/ahmedabad/29742646_1_bhadra-fort-walled-city-jnnurm-committee|title=ભદ્રના કિલ્લા ઉપર લટાર|author=John, Paul|date=૬ જુલાઇ ૨૦૧૧|work=ધ ટાઈમ્સ ઓફ ઈન્ડિયા|location=Ahmedabad|agency=TNN|access-date=૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૧૩|archive-date=2013-02-16|archive-url=https://archive.today/20130216064017/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-06/ahmedabad/29742646_1_bhadra-fort-walled-city-jnnurm-committee|url-status=dead}}</ref><ref name=grove /><ref name="nri">{{cite web | url=http://www.nri.gujarat.gov.in/ahmedabad-bhadra-fort.htm | title=ભદ્રનો કિલ્લો | publisher=NRI Devision | work=ગુજરાત સરકાર | date=૨૫ જૂન ૨૦૧૦ | access-date=૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૧૩ | archive-date=2014-03-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140317170143/http://www.nri.gujarat.gov.in/ahmedabad-bhadra-fort.htm | url-status=dead }}</ref><ref name="ahmuk">{{cite web | url=http://www.ahmedabad.org.uk/monuments/bhadra-fort.html | title=ભદ્રનો કિલ્લો | access-date=૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૧૩ | archive-date=2013-01-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130116160807/http://www.ahmedabad.org.uk/monuments/bhadra-fort.html | url-status=dead }}</ref> પણ કિલ્લાની નજીકમાં રહેલી તકતી જુદી કથા કહે છે: ''ભદ્રનો દરવાજો - બાંધકામ ૧૪૧૧ - વિશાળ કિલ્લેબંધ દરવાજો ૧૪૧૧ની આસપાસ અમદાવાદના સ્થાપક, સુલતાન અહમદશાહ (૧૪૧૧-૧૪૨૨) દ્વારા બંધાયેલ મહેલના પૂર્વ દિશાના મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર તરીકે કાર્ય કરતો હતો. મહેલને ભદ્ર નામ અણહિલવાડ-પાટણ જે અમદાવાદ પહેલાં સુલતાનની પ્રથમ ત્રણ પેઢીઓ સુધી પાટનગર હતું તેના રાજપૂત વંશના પુરાતન દરબારગઢ પરથી પડ્યું છે. આ દરવાજા અને બે ગૌણ દરવાજાને જોડતી દિવાલના પાછળના ભાગે કોતરાયેલ ત્રણ તકતીઓ હાલમાં સંપૂર્ણ પણે ઘસાઈ ગઈ છે. તેમાંથી એક જહાંગીરના (૧૬૦૫-૧૬૨૭) સમયકાળને દર્શાવતી હોવાનું જણાય છે.''<ref name="sdblg">{{cite web | url=http://sonalidalal.blogspot.in/2010/07/bhadra-fort-ahmedabad-india.html | title=ભદ્ર | date=૨૨ જુલાઇ ૨૦૧૦ |access-date=૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૧૩ | author=Dalal, Sonali}}</ref> ==ઈતિહાસ== [[અમદાવાદ]]નું નામ મુઝ્ઝફરી રાજવંશના [[અહમદશાહ|અહેમદશાહ]] પરથી પડ્યું છે જેણે ૧૪૧૧માં કર્ણાવતી કબ્જે કર્યું હતું. તેણે [[સાબરમતી નદી]]ના પૂર્વ કાંઠે ભદ્રના કિલ્લાનું નિર્માણ કર્યું અને ગુજરાત સલ્તનતની નવી રાજધાની તરીકે અમદાવાદની સ્થાપના કરી. ૧૫૨૫ સુધીમાં કિલ્લાની અંદરનો વિસ્તાર શહેરીકરણ હેઠળ આવ્યો હતો.<ref name="nri"/><ref name="grove">{{cite book|title=Grove Encyclopedia of Islamic Art & Architecture|publisher=Oxford University Press|author=Bloom, Jonathan|year=૨૦૦૯|pages=37–39|isbn=9780195309911|url=http://books.google.com/?id=un4WcfEASZwC&pg=PA37&dq=bhadra+ahmedabad+history#v=onepage&q=bhadra%20ahmedabad%20history&f=false|volume=2|author2=Blair, Sheila}}</ref>તેથી અહમદશાહના પૌત્ર [[મહમદ બેગડો|મહમૂદ બેગડાએ]] બીજા કિલ્લાની રચના કરી, ''મિરત-એ-અહમદી''માં વર્ણવ્યા મુજબ તેની બહારની દિવાલનો ઘેરાવો ૧૦ કિમી (૬.૨ માઈલ) જેટલો હતો અને તેમાં ૧૨ દરવાજા, ૧૮૯ બુરજો, ૬૦૦૦ કરતાં કાંગરા હતા.<ref name="gkm">{{cite book|title=India through the ages: history, art, culture, and religion|publisher=Sundeep Prakashan|author=G. Kuppuram|year=૧૯૮૮|pages=739|url=http://books.google.co.in/books?id=AvggAAAAMAAJ&dq=ahmedabad+189+bastions+and+over+6%2C000+battlements.&q=ahmedabad+189+bastions+over+6%2C000+battlements.#search_anchor|volume=2}}</ref> [[મુઘલ યુગ|મુઘલ કાળમાં]] લગભગ ૬૦ જેટલા સૂબા [[ગુજરાત]] પર રાજ કરતા જેમાં ભવિષ્યના મોગલ સમ્રાટો જહાંગીર, [[શાહજહાં]] અને [[ઔરંગઝેબ]]નો સમયકાળ પણ આવે છે.<ref name="sjtoi">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-29/ahmedabad/32922731_1_shah-jahan-line-of-stout-kings-cunning-craft-and-workmanship|title=શાહજહાં માટે પ્રવેશ નિષેધ|author=John, Paul|date=૨૯ જુલાઇ ૨૦૧૨|work=ધ ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા|agency=|access-date=૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૧૩|archive-date=2013-02-16|archive-url=https://archive.today/20130216065834/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-29/ahmedabad/32922731_1_shah-jahan-line-of-stout-kings-cunning-craft-and-workmanship|url-status=dead}}</ref><ref name="dnacd">{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/report_the-story-of-how-architecture-in-gujarat-got-a-mughal-touch_1472394|title=ગુજરાતના સ્થાપત્યને કેવી રીતે મુઘલ સંસર્ગની અસર થઈ તેની વાર્તા...|author=Desai, Hemang|date=૧૬ નવેમ્બર ૨૦૧૦|work=ડીએનએ|location=અમદાવાદ|access-date=૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૧૩}}</ref> ૧૭મી સદીના અંતે મુઘલ સૂબા, આઝમ ખાને એક જનાનખાનું બંધાવ્યું, જે ''આઝમ ખાન સરાઈ '' તરીકે ઓળખાય છે.<ref name=grove/><ref name="eamc">{{cite web | url=http://www.egovamc.com/AhmCity/history.aspx | title=ઈતિહાસ | publisher=[[અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન]] | work=Official Website | access-date=૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૧૩ | archive-date=2016-02-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160223012426/http://egovamc.com/AhmCity/history.aspx | url-status=dead }}</ref> મુઘલ શાસન દરમિયાન તેનો ઉપયોગ ''મુસાફિર ખાના'' (મુસાફરોને આરામ કરવાનું સ્થળ) તરીકે થતો હતો.<ref name="toia"/><ref name="toib">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-12/ahmedabad/28165182_1_bhadra-fort-walled-city-cultural-centre|title=ભદ્ર ફોર્ટને સાંસ્કૃતિક ફરવાના સ્થળમાં ફેરવાશે!|date=૧૨ જૂન ૨૦૦૯|work=ધ ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા|location=અમદાવાદ|agency=TNN|access-date=૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૧૩|archive-date=2013-02-16|archive-url=https://archive.today/20130216064235/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-12/ahmedabad/28165182_1_bhadra-fort-walled-city-cultural-centre|url-status=dead}}</ref> ૧૫૮૩માં [[મરાઠા સામ્રાજ્ય]]ના પેશ્વા અને ગાયકવાડના સંયુક્ત શાસને મુઘલ યુગનો અંત આણ્યો. પ્રથમ ઍંગ્લો-મરાઠા (૧૭૭૫-૧૭૮૨) યુદ્ધ દરમિયાન ફેબ્રુઆરી ૧૫, ૧૭૭૯ ના રોજ અંગ્રેજ જનરલ થોમસ વિન્ડહામ ગોડાર્ડે તેના ૬૦૦૦ સૈનિકોની મદદથી ભદ્રનો કિલ્લો અને અમદાવાદ પર હુમલો કર્યો. ૨૦૦૦ ઘોડા સાથે ૬૦૦૦ આરબ અને સિંધી પાયદળની રક્ષક સેના હતી. લડાઈમાં કુલ ૧૦૮નાં મોત થયાં, જેમાં બે અંગ્રેજો સામેલ હતા. યુદ્ધ બાદ સાલબાઈની સંધિ હેઠળ કિલ્લો તુરંત જ મરાઠાઓને પાછો સોંપી દેવામાં આવ્યો.<ref name="longman">{{cite book | url=http://books.google.com/?id=ZQXGmDs3LlMC&pg=PA446&lpg=PA446#PPA446,M1 | title=મરાઠાનો ઈતિહાસ | publisher=Longman, Rees, Orme, Brown, and Green |author=Duff, James Grant | year=૧૮૨૬ | volume=2 | location=London | origyear=Oxford University }}</ref><ref name="hb">{{cite book | title=A comprehensive history of India, civil, military and social | publisher=Blackie | author=Beveridge, Henry | url=http://books.google.com/?id=hRENAAAAYAAJ&pg=PA448&lpg=PA448#v=snippet&q=ahmedabad&f=false | year=૧૮૬૨ | pages=૪૫૬–૪૬૬ | origyear=New York Public Library}}</ref><ref name="toib"/> ૧૮૧૭માં અંગ્રેજોએ અમદાવાદને જીતી લીધું.<ref name=grove/> બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન કિલ્લાનો ઉપયોગ કેદખાનાં તરીકે થતો હતો.<ref name="toia"/> ''આઝમ ખાન સરાઈ''માં હાલમાં આર્કિઓલોજીકલ સર્વે ઓફ ઈન્ડિયા, પોસ્ટ ઓફિસ અને શહેરની નાગરિક અદાલત વગેરે સરકારી કચેરીઓ આવેલી છે. તેનો ઉપયોગ સ્વતંત્રતા દિવસ અને પ્રજાસત્તાક દિવસના રોજ ઘ્વજવંદન કરવા માટે થાય છે.<ref name="toia"/><ref name=ahmuk/><ref name="toib"/> ==માળખાં== ===ગઢ, રાજવી મેદાન અને તીન દરવાજા=== [[File:Bhadra fort inscription.JPG|thumb|ભદ્રનો કિલ્લાનો શિલાલેખ]] [[File:Bhadra fort gate from inside.JPG|thumb|અંદરથી ભદ્રના કિલ્લાનો દરવાજો]] ભદ્રના કિલ્લામાં રાજવી મહેલો, સુંદર નગીના બાગ, પશ્ચિમ દિશામાં શાહી અહમદશાહ મસ્જીદ અને પૂર્વ દિશામાં ''મૈદાન-શાહ'' તરીકે ઓળખાતો ખુલ્લો વિસ્તાર આવેલ છે. તેને ફરતે ૪૩ એકરમાં ફેલાયેલ શહેરને કિલ્લેબંધ કરતી ૧૪ મિનારા, આઠ દરવાજા અને બે વિશાળ ખુલ્લા વિસ્તાર આવરતી દિવાલ આવેલ છે. નદીને કિનારે આવેલ પૂર્વીય દિવાલ હજુ જોઈ શકાય છે. કિલ્લાનું સંકુલ અહેમદશાહના રાજમાં રાજવી દરબાર તરીકે વપરાતું હતું. કિલ્લાની પૂર્વ દિશાએ, ''તીન દરવાજા'' ([[ત્રણ દરવાજા]]) નામે ઓળખાતા ત્રણ દરવાજા આવેલ છે જે ભૂતકાળમાં ''મૈદાન-શાહ'' તરીકે ઓળખાતા રાજવી મેદાનના પ્રવેશદ્વાર હતા. તેની નજીકમાં નગર જનો માટેની [[જામા મસ્જિદ, અમદાવાદ|જામા મસ્જિદ]] નામે ઓળખાતી દરગાહ હતી. [[માણેક ચોક]] દરગાહ નજીક આવેલ કાપડ બજાર હતી.<ref name="nri"/><ref name="grove"/><ref name="toia" /> ગઢની સ્થાપત્ય કલા જટિલ રીતે કોતરેલ કમાનો અને અટારીઓ ધરાવતી ઈન્ડો-સારસેનિક છે. બારી અને ભીંતચિત્રોમાં ખૂબ જ બારીક જાળીકામ કરેલું છે. કિલ્લાની કમાનો પર કેટલાક ઈસ્લામી શિલાલેખો છે. મહેલમાં રાજવી કમરાઓ, રાજવી દરબાર, ગૃહો અને કારાગૃહ છે.<ref name="nri"/><ref name="grove"/><ref name="toia" /> {{ઉક્તિ|text= મૈદાન-શાહ અથવા રાજાની બજાર, આશરે ૧૬૦૦ ફીટ લાંબી છે અને તેનાથી અડધી પહોળી છે અને તેની ફરતે ચોતરફ તાડનાં ઝાડ અને ખજૂરના ઝાડ; લીંબુના ઝાડ અને નારંગીના ઝાડ સાથે મિશ્રિત છે, જેમાંથી ઘણાંખરાં અનેક ગલીઓમાં છે: જે માત્ર સુખદ દેખાવ જ નથી આપતું પણ આહલાદ્ક શક્યતાઓ પણ ધરાવે છે અને તેમની વચ્ચે ચાલવું ઠંડક આપીને ખૂબ જ સરળ બનાવે છે. આ મૈદાનની પાસે, શહેરમાં ચાર બજાર અથવા જાહેર સ્થળો આવેલ છે જ્યાં અનેક પ્રકારની વસ્તુઓ વેંચવામાં આવે છે.|sign=જોહાન આલ્બ્રેક્ટ ડૅ માન્ડેલ્સલો, જર્મન મુસાફર; ઓક્ટોબર, ૧૬૩૮માં|source=માન્ડેલ્સલોના પશ્ચિમ ભારતના પ્રવાસો, પાનું ૨૨<ref name="toib"/><ref name="mandel">{{cite book | title=Mandelslo's Travels In Western India| publisher=Asian Educational Services | author=Commissariat, M. S. |year=૧૯૯૬ | pages=22–23 | isbn=9788120607149 | url=http://books.google.co.in/books?id=PlhTMbDPykUC&q=bhadra+castle#v=snippet&q=bhadra%20castle&f=false}}</ref>}} ===આઝમ ખાન સરાઈ=== આઝમ ખાન, એક મુઘલ સૂબો હતો જે મીર મુહમ્મદ બકીર તરીકે પણ ઓળખાતો હતો. તેણે ૧૬૩૭માં ''આઝમ ખાન સરાઈ'' નામક મહેલ બંધાવ્યો. તેનો ૫.૪૯ મીટર ઊંચો દરવાજો ઉપલા માળે નીચી અટારી ધરાવતા અષ્ટકોણ ગૃહમાં ખૂલતો હતો. તેનો મુઘલ કાળમાં મુસાફરોના આરામગૃહ તરીકે થતો હતો અને અંગ્રેજોના શાસન દરમિયાન દવાખાનાં અને કારાગૃહ તરીકે થતો હતો.<ref name="azm">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-29/ahmedabad/32923374_1_mughal-era-sarkhej-roza-monument|title=શહેરમાં મુઘલ સ્થાપત્યોને ઘસારો લાગી રહ્યો છે|author=John, Paul|date=૨૯ જુલાઇ ૨૦૧૨|work=ધ ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા|location=અમદાવાદ|agency=TNN|access-date=૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૧૩|archive-date=2013-02-16|archive-url=https://archive.today/20130216074538/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-29/ahmedabad/32923374_1_mughal-era-sarkhej-roza-monument|url-status=dead}}</ref><ref name="dnacd" /> આઝમ ખાન સરાઈની છત ઉપર ફાંસીનો માચડો હતો જેનો ઉપયોગ ગુજરાત સલ્તનત અને અંગ્રેજ કાળમાં ફાંસીએ ચડાવવા થતો હતો. એક કથા મુજબ, ત્યાં અહેમદશાહે તેના જમાઈને ખૂનના ગુના માટે ફાંસી આપી હતી.<ref name="gcdna">{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report_godhra-case-how-noose-tightened-over-ages-in-bhadra_1514934|title=ગોધરા ખટલો: કેવી રીતે સમયાંતરે ભદ્ર પર ગાળિયો મજબૂત થયો|author=શાહ, ચારુલ|date=૩ માર્ચ ૨૦૧૧|work=ડીએનએ|agency=DNA|access-date=૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૧૩}}</ref> ===ભદ્ર કાળીનું મંદિર=== [[મરાઠા સામ્રાજ્ય|મરાઠા શાસન]] દરમિયાન ''આઝમ ખાન સરાઈ''ના ઉત્તરી ભાગમાં એક ઓરડાને ભદ્ર કાળીના મંદિરમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવ્યો.<ref name=nri/><ref name="toia"/> તેમાં ભદ્ર કાળીની ચાર ભુજા ધરાવતી શ્યામ મૂર્તિ છે. ===દંતકથા=== વર્ષો અગાઉ, [[લક્ષ્મી]], સમૃદ્ધિની દેવી, રાત્રે શહેર છોડવા માટે ભદ્રના કિલ્લાના દરવાજા પાસે આવ્યાં. ચોકીદાર સિદ્દીક કોટવાળે તેમને રોક્યાં અને ઓળખી ગયો. તેણે તેમને પોતે રાજાની પરવાનગી ન લાવે ત્યાં શહેર ન છોડવા વિનંતી કરી. લક્ષ્મીને શહેરમાં રાખવા માટે તેણે પોતાનું માથું કાપી નાખ્યું. તેનું પરિણામ શહેરની સમૃદ્ધિના સ્વરૂપમાં આવ્યું. ભદ્રના દરવાજા નજીક એક કબર આવેલી છે જે સિદ્દીક કોટવાળને સમર્પિત છે અને લક્ષ્મીનું પ્રતિનિધિત્ત્વ કરતું એક મંદિર ભદ્ર કાળીને સમર્પિત છે.<ref name="ahmuk"/><ref name=setu>{{cite web | url=http://www.welcometoahmedabad.com/3/popular-legends.html | title=Popular legends - The Goddess of Wealth |publisher=welcometoahmedabad.com | access-date=૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૧૩| author=Patel 'Setu', Dr. Manek}}</ref> ===ઘડિયાળનો મિનારો=== [[File:Bhadra Fort Clock tower.JPG|thumb|150px|ભદ્રના કિલ્લાનો ઘડિયાળનો મિનારો]] ભદ્રના કિલ્લાનો ઘડિયાળનો મિનારો ૧૮૪૯માં [[લંડન]]થી રૂપિયા ૮૦૦૦ના ખર્ચે લવાયો હતો અને અંગ્રેજ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની દ્વારા તેને ૧૮૭૮માં રૂપિયા ૨૪૩૦ના ખર્ચે મુકાયો હતો. રાત્રે તેને પાછળના ભાગમાં કેરોસીનનો દીવો મૂકી પ્રકાશિત રાખવામાં આવતો હતો જે ૧૯૧૫માં વીજળીથી ચાલતા દીવા વડે બદલવામાં આવ્યો હતો. તે અમદાવાદનું પહેલું વીજ જોડાણ હતું જોકે તે ૧૯૬૦માં કામ કરતું બંધ થઈ ગયું હતું પણ હવે [[અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન]] અને આર્કિયોલોજીકલ સર્વે ઓફ ઈન્ડિયા તેનું સમારકામ કરવાની નેમ ધરાવે છે.<ref name="clock">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-25/ahmedabad/35347807_1_clock-tower-new-rickshaw-cycle-rickshaws|title=દૂરદૃષ્ટાઓનું સ્વર્ગ|last=|date=૧૨ નવેમ્બર ૨૦૧૨|work=ધ ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા|agency=TNN|access-date=૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૧૩|archive-date=2013-02-16|archive-url=https://archive.today/20130216064750/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-25/ahmedabad/35347807_1_clock-tower-new-rickshaw-cycle-rickshaws|url-status=dead}}</ref><ref name="bfclock">{{cite news|url=http://lite.epaper.timesofindia.com/mobile.aspx?article=yes&pageid=1&edlabel=TOIA&mydateHid=08-06-2011&pubname=&edname=&articleid=Ar00107&format=&publabel=TOI|title=ભદ્રના કિલ્લાની ઘડિયાળ ટૂંક સમયમાં ફરીથી ચાલુ થશે|author=John, Paul|date=૮ જૂન ૨૦૧૧|work=ધ ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા|agency=TNN|access-date=૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૧૩}}</ref> ==પુનર્વિકાસ== અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન અને આર્કિયોલોજિકલ સર્વે ઓફ ઈન્ડિયા દ્વારા શરૂ કરાયેલ ભદ્ર પ્લાઝા ડેવલપમેન્ટ પ્રોજેક્ટ ભદ્ર કિલ્લાનો પુનરોદ્ધાર કરી અને ભૂતકાળમાં ''મૈદાન-શાહ'' નામે ઓળખાતી કિલ્લા અને ''તીન દરવાજા'' વચ્ચેની ખાલી જગ્યા ફરીથી લાવવા માગે છે. બગીચા અને આસપાસની ભૂગોળનો વિકાસ પ્રાચીન મુસાફરોના અહેવાલના આધારે કરવામાં આવશે. તેનું કામ ૨૬ જાન્યુઆરી ૨૦૧૨ના રોજ શરૂ થયું અને કુલ ખર્ચ ૧૧૫ કરોડ આવવાની શક્યતા છે. મહેલના પ્રથમ મજલા પર એક સંગ્રહાલય અને એક ચિત્રખંડ વિક્સાવવાની યોજના છે અને ભોંયતળિયાના મજલા પર હસ્તકળાનું કેન્દ્ર વિક્સાવાસે. એક પારંપરિક ભોજનાલય, ખાદ્યવસ્તુ અને સાંસ્કૃતિક બજાર તેમજ પ્રદર્શનગૃહ પણ વિક્સાવાસે. કિલ્લા અને ''તીન દરવાજા'' વચ્ચેનો ખુલ્લો પટ વિવિધ જાહેર સુવિધાઓ ધરાવતા રાહદારી માર્ગ તરીકે વિક્સાવવાની યોજના છે. ભદ્ર પ્લાઝાને સાબરમતી રિવરફ્રન્ટ સાથે જોડતો રાહદારી પુલ બાંધવાની પણ યોજના છે અને લાલ દરવાજા ખાતે એક બહુમાળી મોટર પાર્કિંગ બંધાશે.<ref name=toia /><ref name="toib"/><ref name="dga">{{cite news |url=http://deshgujarat.com/2012/01/13/amc-announces-begining-of-bhadra-fort-development-project/ | title=ભદ્ર પ્લાઝા વિકાસ યોજના ૨૬ જાન્યુઆરીથી | work=DeshGujarat.com | date=૧૩ જાન્યુઆરી ૨૦૧૨ | access-date=૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૧૩}}</ref><ref name="dnaa">{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report_ahmedabad-s-bhadra-fort-to-remain-shut-for-vehicles-from-jan-27_1637500|title=અમદાવાદનો ભદ્રનો કિલ્લો ૨૭ જાન્યુઆરીથી મોટરો માટે બંધ|last=|date=૧૪ જાન્યુઆરી ૨૦૧૨|work=ડીએનએ|pages=અમદાવાદ|access-date=૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૧૩}}</ref><ref name="dnab">{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report_bhadra-fort-may-get-date-palms-to-signify-history_1715281|title=ભદ્રના કિલ્લામાં ઐતિહાસિક ખજૂરીના ઝાડ ઉગાડાય તેવી શક્યતા|author=Devarhubli, Chaitra|date=૧૫ જુલાઇ ૨૦૧૨|work=ડીએનએ|location=અમદાવાદ|access-date=૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૧૩}}</ref><ref name="dbc">{{cite news|url=http://daily.bhaskar.com/article/GUJ-AHD-from-jan-27-bhadra-will-be-closed-to-all-vehicles-2748799.html|title=જાન્યુઆરી ૨૭થી ભદ્ર તમામ પ્રકારના વાહનો માટે બંધ|last=|date=૧૪ જાન્યુઆરી ૨૦૧૨|work=ડેઇલી ભાસ્કર|access-date=૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૧૩|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304052957/http://daily.bhaskar.com/article/GUJ-AHD-from-jan-27-bhadra-will-be-closed-to-all-vehicles-2748799.html|url-status=dead}}</ref> ==ગેલેરી== <gallery> ચિત્ર:Bhadra Fort.JPG|ભદ્રના કિલ્લાનો દરવાજા ચિત્ર:Chinubhai Ranchhodlal.JPG|રાજવી ચોગાનમાં ચીનુભાઈ બેરોનેટનું બાવલું ચિત્ર:Teen Darwaja (Tran Darwaja).jpg|[[ત્રણ દરવાજા|તીન દરવાજા]] ચિત્ર:3gates.JPG|તીન દરવાજા ચિત્ર:Teen Darwaza.JPG|તીન દરવાજા ખાતે રસ્તા પરના ખૂમચા </gallery> ==આ પણ જુઓ== * [[અમદાવાદ]] ==સંદર્ભો== {{reflist}} ==બાહ્ય કડીઓ== * [http://deshgujarat.com/2012/01/13/amc-announces-begining-of-bhadra-fort-development-project/ ભદ્રના કિલ્લાના વિકાસની યોજના] {{અમદાવાદ શહેર|status autocollapse}} [[શ્રેણી:અમદાવાદનાં જોવાલાયક સ્થળો]] [[શ્રેણી:ગુજરાતના કિલ્લાઓ]] hw341rpa193aobqreaearbi99mpj7vj 0 67817 905337 900446 2026-09-16T08:56:23Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 905337 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = પ્રતિક ગાંધી | image = PratikGandhi.jpg | alt = | caption = પ્રતિક ગાંધી | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1980|04|29}} | birth_place = [[સુરત]], ગુજરાત, ભારત | death_date = | death_place = | othername = | alma_mater = | occupation = અભિનેતા | yearsactive = ૨૦૦૫– વર્તમાન | organization = | notable_works = બે યાર, રોંગ સાઈડ રાજુ, લવની ભવાઈ, લવયાત્રી, મિત્રો, ધુનકી, લવની લવસ્ટોરી | spouse = {{marriage|ભામિની ઓઝા|2009}} | children = ૧ | relatives = | website = }} '''પ્રતિક ગાંધી''' ભારતીય નાટક અને ફિલ્મ કલાકાર છે, જે ગુજરાતી નાટક અને ફિલ્મોમાં કામ કરે છે.<ref name="Soumitra DasSoumitra Das 2014">{{cite web |last = Soumitra DasSoumitra Das|first = TNN|title = Dhollywood is changing: Pratik Gandhi|website = The Times of India|date = ૨૭ ઓગસ્ટ ૨૦૧૪|url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/movies/news/Dhollywood-is-changing-Pratik-Gandhi/articleshow/41026296.cms|access-date = ૯ ઓગસ્ટ ૨૦૧૫}}</ref> == કારકિર્દી == પ્રતિક ગાંધીનો અભ્યાસ પ્રવૃત્તિ વિદ્યાલય, [[સુરત]] ખાતે થયો જ્યાં તે નાટ્ય કલામાં સક્રિય હતો. એન્જિનિયરીંગમાં સ્નાતક થયા બાદ [[મુંબઈ]]માં બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીમાં કામ કરતાં-કરતાં તેણે દિગ્દર્શક મનોજ શાહ સાથે નાટકોમાં કામ કરવાનું શરૂ કર્યું.<ref name="dnab2015">{{cite web|title = I don't wish to get categorised: Pratik Gandhi|website = DNA|date = ૭ ઓગસ્ટ ૨૦૧૫|url = http://dnasyndication.com/dna/dna_english_news_and_features/I-don%E2%80%99t-wish-to-get-categorised_-Pratik-Gandhi/DNAHM80873|access-date = ૯ ઓગસ્ટ ૨૦૧૫|archive-date = 2016-11-13|archive-url = https://web.archive.org/web/20161113033052/http://dnasyndication.com/dna/dna_english_news_and_features/I-don%E2%80%99t-wish-to-get-categorised_-Pratik-Gandhi/DNAHM80873|url-status = dead}}</ref> == અંગત જીવન == પ્રતિકે ૨૦૦૯માં ટેલિવિઝન અને નાટ્ય કલાકાર ભામિની ઓઝા સાથે લગ્ન કર્યા. તેમની દિકરીનો જન્મ ૨૦૧૪માં થયો હતો.<ref name="dnab2015"></ref><ref name="Team 2014">{{cite web |last = Team|first = Tellychakkar|title = Bhamini Oza Gandhi blessed with a baby girl|website = Tellychakkar.com|date = ૧૮ માર્ચ ૨૦૧૪|url = http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/bhamini-oza-gandhi-blessed-baby-girl-403|access-date = ૯ ઓગસ્ટ ૨૦૧૫}}</ref><ref name="The Tribune, Chandigarh, India 2014">{{cite web |title = The Tribune Lifestyle|website = The Tribune, Chandigarh, India|date = ૨૦ માર્ચ ૨૦૧૪|url = http://www.tribuneindia.com/2014/20140320/ttlife1.htm|access-date = ૯ ઓગસ્ટ ૨૦૧૫}}</ref> == અભિનય == ===નાટકો=== {| class="wikitable" ! નાટક ! પાત્ર ! ભાષા |- | આ પાર કે પેલે પાર (૨૦૦૫) || રવિકાંત દિવાન || ગુજરાતી |- | જુજાવે રૂપ (૨૦૦૭) || ડાફર || ગુજરાતી |- | અપુર્વ અવસર (૨૦૦૭) || 6 પાત્રો || ગુજરાતી, હિન્દી |- | અમરફલ (૨૦૦૮) || - || ગુજરાતી |- | સાત તરી એકવીસ - ૧ (પ્રતિ પુરુષ) (૨૦૦૮) || રુદ્ર || ગુજરાતી |- | સાત તરી એકવીસ - ૨ ("બી" પોઝિટિવ) (૨૦૦૯) || મુકેશ ચોવટિયા || ગુજરાતી |- | છ ચોક ચોવીસ (૨૦૧૦) || - || ગુજરાતી |- | બોહોત નચ્યો ગોપાલ (૨૦૧૨) || કૃષ્ણ || ગુજરાતી |- | અમે બધા સાથે તો દુનિયા લઈયે માથે (૨૦૧૩) || ૭ પાત્રો- પોપટ, અખિલ, વિમલ, કાકા, નરેશ વગેરે || ગુજરાતી |- | હું ચંદ્રકાંત બક્ષી (૨૦૧૩)<ref name="dnab2015"></ref><ref name="Seta 2013">{{cite web|last = Seta|first = Keyur|title = Review: Hu Chandrakant Bakshi – Meet the bold and rebellious author|website = My Theatre Cafe|date = ૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૩|url = http://mytheatrecafe.com/reviews/hu-chandrakant-bakshi-gujarati-play-review-manoj-shah/|access-date = ૯ ઓગસ્ટ ૨૦૧૫|archive-date = 2018-05-26|archive-url = https://web.archive.org/web/20180526190548/http://mytheatrecafe.com/reviews/hu-chandrakant-bakshi-gujarati-play-review-manoj-shah/|url-status = dead}}</ref> | [[ચંદ્રકાંત બક્ષી]] | ગુજરાતી |- | માસ્ટર મેડમ (૨૦૧૪) || માસ્ટર || ગુજરાતી |- | મોહન નો મસાલો (૨૦૧૫)<ref>http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/reviews/mohan-no-masalo-gujarati-play-reviews.asp</ref> | [[મહાત્મા ગાંધી]] | ગુજરાતી, હિન્દી, અંગ્રેજી |- | મેરે પિયા ગયે રંગૂન (૨૦૧૫) | ભરત રામ | હિન્દી |- | સિક્કાની ત્રીજી બાજુ (૨૦૧૬) || ધીરુ સિકસર || ગુજરાતી |- |સર સર સરલા (૨૦૧૮‌)<ref>{{Cite news|url=http://www.bombaytimes.com/theatre/makarand-deshpande-people-are-asking-me-when-im-coming-out-with-the-marathi-version-of-sir-sir-sarla/articleshow/62653458.cms|title=Makarand Deshpande: People are asking me when I'm coming out with the Marathi version of 'Sir Sir Sarla'|newspaper=BombayTimes|date=૨૫ જાન્યુઆરી ૨૦૧૮|access-date=૧૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૮|via=|archive-date=2018-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216140437/http://www.bombaytimes.com/theatre/makarand-deshpande-people-are-asking-me-when-im-coming-out-with-the-marathi-version-of-sir-sir-sarla/articleshow/62653458.cms|url-status=dead}}</ref> |સર |ગુજરાતી |} ===ફિલ્મો=== {| class="wikitable" ! વર્ષ ! ફિલ્મ ! પાત્ર ! ભાષા ! સંદર્ભ |- | ૨૦૦૬ ||''યોર્સ ઇમોશનલી'' || મણી || અંગ્રેજી || <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/movies/news/Theatre-artist-Pratik-Gandhi-who-is-debuting-in-the-Gujarati-film-industry-with-the-movie-Bey-Yaar-talks-about-how-he-grabbed-this-fun-yet-very-engaging-role-/articleshow/39814350.cms|title=My theatre background really helped me: Pratik Gandhi - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-04-03}}</ref> |- | ૨૦૧૪ ||''[[બે યાર]]'' || તપન - ટિનો || rowspan="4" | ગુજરાતી || <ref name="mid-day 2014">{{cite web |title = Look Who's Filming|website = mid-day|date = 30 December 2014|url = http://www.mid-day.com/articles/look-whos-filming/15876151|access-date = 9 August 2015}}</ref> |- | ૨૦૧૬ ||''[[રોંગ સાઈડ રાજુ]]'' || રાજુ ||<ref>{{Cite news|url=https://www.livemint.com/Leisure/NNXFR7eGPFp3MNSeG9dUTL/Wrong-Side-Raju-New-age-for-Gujarati-cinema.html|title=‘Wrong Side Raju’: New age for Gujarati cinema|last=Ghosh|first=Sankhayan|date=2016-08-31|work=www.livemint.com|access-date=2018-04-03}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.livemint.com/Leisure/IgxG8RLSvbw9GaoCzhe5xO/Film-review-Wrong-Side-Raju.html|title=Film review: Wrong Side Raju|author=Sankayan Ghosh|date=9 September 2016|publisher=Livemint}}</ref><ref>{{cite web|url=https://chaaipani.com/wrong-side-raju/|title=An extraordinary story of an average struggling actor in Mumbai – The city of dreams|author=Shruti Chaturvedi|date=6 September 2016|publisher=Chaaipani|access-date=26 ડિસેમ્બર 2019|archive-date=26 ડિસેમ્બર 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191226064203/https://chaaipani.com/wrong-side-raju/|url-status=dead}}</ref> |- | ૨૦૧૭ ||''તમ્બૂરો'' || ભાવિક ||<ref>{{Citation|title=Tamburo Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos {{!}} eTimes|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/movie-details/tamburo/movieshow/61224037.cms|access-date=2018-04-03}}</ref> |- |૨૦૧૮ || ''લવની ભવાઇ'' || આદિત્ય ||<ref>{{Cite news|url=https://www.newsfolo.com/entertainment/gujarati-love-ni-bhavai-set-release-australia-new-zealand-23-nov-usa-release-15-dec/129944/|title=Gujarati, "Love Ni Bhavai" set to release in Australia and New Zealand on 23 Nov, in USA on 15 Dec|work=Newsfolo|access-date=2018-04-03|language=en-US|archive-date=2018-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20180403112851/https://www.newsfolo.com/entertainment/gujarati-love-ni-bhavai-set-release-australia-new-zealand-23-nov-usa-release-15-dec/129944/|url-status=dead}}</ref> |- |૨૦૧૮ || ''લવયાત્રી'' || || rowspan="2" | હિંદી || <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/movies/news/pratik-gandhi-shoots-for-loveratri-in-ahmedabad/articleshow/63430903.cms|title=Pratik Gandhi shoots for Loveratri in Ahmedabad - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-04-03}}</ref> |- |૨૦૧૮ || ''મિત્રો'' || રૌનક || |- |૨૦૧૮ || ''વેન્ટિલેટર'' || પ્રશાંત || rowspan="4" | ગુજરાતી || <ref>{{Citation|title=Ventilator Movie Review {4.0/5}: Critic Review of Ventilator by Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/movie-reviews/ventilator/movie-review/65818821.cms|access-date=2018-09-15}}</ref> |- | rowspan="2" |૨૦૧૯ |''ધુનકી'' |નિકુંજ |<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/movies/news/pratik-and-deekshas-next-film-is-titled-dhunki/articleshow/69800170.cms|title=Pratik and Deeksha’s next film is titled Dhunki - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2019-06-23}}</ref> |- |''ગુજરાત ૧૧'' |નિર્મલ |<ref>{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/daisy-shah-to-make-her-debut-in-gujarati-film/articleshow/67882018.cms|title=Daisy Shah to play a football coach in Gujarati movie debut|last=Feb 7|first=Mirror Online {{!}} Updated:|last2=2019|website=Mumbai Mirror|language=en|last3=Ist|first3=14:12|access-date=2019-06-03|archive-date=2019-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190603101514/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/daisy-shah-to-make-her-debut-in-gujarati-film/articleshow/67882018.cms|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" |૨૦૨૦ |''લવની લવસ્ટોરીસ્'' |લવ |<ref name="lnls">{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/regional/gujarati/luv-ni-love-storys-official-trailer/videoshow/73010104.cms|title=Luv Ni Love Storys - Official Trailer|website=times-of-india|access-date=30 December 2019}}</ref> |- |ભવાઇ |રાજારામ જોશી |હિંદી | |} === વેબ શ્રેણી === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |વર્ષ ! scope="col" |શ્રેણી ! scope="col" |પાત્ર ! class="unsortable" scope="col" |ભાષા !પ્લેટફોર્મ !નોંધ ! class="unsortable" scope="col" |સંદર્ભ |- ! scope="row" |૨૦૧૬ |''ક્રાઇમ પેટ્રોલ'' |અર્જુન દિક્ષિત |હિંદી |[[:en:SET_India|SET India]] |હપ્તો ૬૧૪ - બાંસુરીવાલા |<ref>https://www.thetechoutlook.com/internet/entertainment/did-the-reel-life-bull-of-dalaal-street-harshad-mehta-pratik-gandhi-worked-in-crime-patrol/</ref> |- ! scope="row" |૨૦૨૦ |''સ્કેમ ૧૯૯૨'' |હર્ષદ મહેતા |હિંદી |સોની લિવ |બધાં ૧૦ હપ્તાઓ |<ref>{{Cite web|title=Pratik Gandhi and Shreya Dhanwanthary play the lead in series based on Harshad Mehta scam|url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/pratik-gandhi-and-shreya-dhanwanthary-play-the-lead-in-series-based-on-harshad-mehta-scam-1629241-2019-12-18|access-date=2020-10-09|website=India Today|language=en}}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" |૨૦૨૧ |''વિઠ્ઠલ તીડી'' (શ્રેણી ૧) |વિઠ્ઠલ ત્રિપાઠી |ગુજરાતી |ઓહો ગુજરાતી |બધાં ૬ હપ્તાઓ |<ref>{{cite web|date=2 May 2021|title=Vitthal Teedi: Pratik Gandhi is a master gambler in his follow-up series to Scam 1992. Watch trailer|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/web-series/vitthal-teedi-pratik-gandhi-is-a-master-gambler-in-his-follow-up-series-to-scam-1992-watch-trailer-101619932680092.html}}</ref> |- |''સ્ટાર vs ફૂડ'' (શ્રેણી ૧) |પોતે |અંગ્રેજી, હિંદી |ડિસ્કવરી |હપ્તા ૫ |<ref>{{Cite web|last=Hungama|first=Bollywood|date=2021-05-13|title=Star Vs Food: Scam 1992 star Pratik Gandhi explores culinary skills to cook unique dishes : Bollywood News - Bollywood Hungama|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/star-vs-food-scam-1992-star-pratik-gandhi-explores-culinary-skills-to-cook-unique-dishes/|access-date=2021-11-19|language=en}}</ref> |- |''ગંગીસ્તાન'' |આસુ પટેલ |હિંદી |સ્પોટીફાય |બધાં ૪૮ પોડકાસ્ટ હપ્તાઓ |<ref>{{Cite web|date=2021-11-18|title=Gangistan review: Pratik Gandhi tries his best to elevate Spotify's pointless crime podcast|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/gangistan-review-pratik-gandhi-tries-his-best-to-elevate-spotifys-pointless-crime-podcast-7627438/|access-date=2021-11-18|website=The Indian Express|language=en}}</ref> |- |૨૦૨૨ |ધ ગ્રેટ ઇન્ડિયન મર્ડર |સુરજ યાદવ |હિંદી |ડિઝની+હોટસ્ટાર |બધાં હપ્તાઓ |<ref>{{Cite web|date=2021-03-21|title=Richa Chadha, Pratik Gandhi begin shooting for web series Six Suspects|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/richa-chadha-pratik-gandhi-begin-shooting-for-series-six-suspects-7238396/|access-date=2021-10-03|website=The Indian Express|language=en}}</ref> |- |આગામી ! align="left" scope="row" style="background:#FFFFCC;" |''ફોર યોર આયસ ઓન્લી'' {{Dagger}} | |હિંદી |નેટફ્લિક્સ | |<ref>https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/scam-1992s-pratik-gandhi-signs-new-ott-web-series/</ref> |} == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * {{imdb name}} *{{twitter|pratikg80}} [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:ભારતીય ફિલ્મ અભિનેતાઓ]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી રંગભૂમિ]] [[શ્રેણી:૧૯૮૦માં જન્મ]] gsxs669avddj7qfufqvzrv8ylv3bfr9 0 68516 905336 874212 2026-09-16T05:53:19Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 905336 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = ડાકુ | image = Daku Artist Sign Goregaon Mumbai.jpg | caption = [[ગોરેગાંવ]], મુંબઈમાં ડાકુ દ્વારા બનાવાયેલ ચિત્ર | birth_name = <!-- Do not add without clear confirmation--> | birth_date = | birth_place = | awards = | website = {{URL|http://www.daku156.com}} | field = | training = }} '''''ડાકુ''''' [[દિલ્હી]]ના શેરીચિત્ર કલાકારનું ગુપ્ત નામ છે.<ref name="Singh 2013">{{Cite web|last = Singh|first = Isha|title = Meet India’s Banksy|website = WSJ|date = ૨૭ એપ્રિલ ૨૦૧૩|url = http://blogs.wsj.com/indiarealtime/2013/04/27/meet-indias-banksy/|access-date = ૧૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૫}}</ref><ref name="The Sunday Guardian 2015">{{Cite web|title = Pretty as a picture: India Art Fair 2015|website = The Sunday Guardian|date = ૯ ઓગસ્ટ ૨૦૧૫|url = http://www.sunday-guardian.com/artbeat/pretty-as-a-picture-india-art-fair-2015|access-date = ૯ ઓગસ્ટ ૨૦૧૫|archive-date = 2015-09-24|archive-url = https://web.archive.org/web/20150924111700/http://www.sunday-guardian.com/artbeat/pretty-as-a-picture-india-art-fair-2015|url-status = dead}}</ref> == પ્રારંભિક જીવન == ડાકુની ખરી ઓળખ છતી થઇ નથી. તેના જીવન વિશે વધુ માહિતી મળતી નથી. તે કદાચ ૧૯૮૪ની આસપાસ જન્મ્યો હોવાનું મનાય છે અને [[સૌરાષ્ટ્ર]]ના નાના ગામમાં પ્રારંભિક જીવન ગુજાર્યું હશે. શેરીચિત્રો (ગ્રાફિટિ) શરૂ કરતાં પહેલાં તેણે જાહેરખબર બનાવતી કંપનીમાં કામ કર્યું હતું.<ref name="Singh 2013" /><ref name="BBC News 2014">{{Cite web|title = 'India's Banksy' wants to provoke voters|website = BBC News|date = ૭ એપ્રિલ ૨૦૧૪|url = http://www.bbc.com/news/world-asia-26930400|access-date = ૧૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૫}}</ref><ref name="Bordewekar 2014">{{Cite web|last = Bordewekar|first = Sandhya|title = Graffiti Art: The Emergence of Daku on Indian Streets|date = ૨૯ નવેમ્બર ૨૦૧૪|url = http://www.artnewsnviews.com/view-article.php?article=graffiti-art-the-emergence-of-daku-on-indian-streets&iid=33&articleid=982|access-date = ૧૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૫|archive-date = 2015-09-05|archive-url = https://web.archive.org/web/20150905213516/http://www.artnewsnviews.com/view-article.php?article=graffiti-art-the-emergence-of-daku-on-indian-streets&iid=33&articleid=982|url-status = dead}}</ref> == કારકિર્દી == શેરીચિત્રો જોડે ડાકુનો પરિચય ૨૦૦૬માં થયો હતો અને ૨૦૦૮-૦૯ દરમિયાન તેણે આના પર કામ કરવાનું શરૂ કર્યું. ડાકુએ વૈશ્વિક શેરીચિત્રોના સમૂહ ''Crew 156'' સાથે [[મુંબઈ]]માં એક વર્ષ કામ કર્યું. તેણે બોન્ડ અને ઝાઇન નામના કલાકારો સાથે ૨૦૦૮માં દિલ્હીમાં સહયોગ કર્યો. તેણે મુંબઈની દિવાલો પર અને ૨૦૦૮માં દિલ્હીમાં પોતાનું નામ દેવનાગરી લિપિમાં લખવાનું શરૂ કર્યું કારણ કે તે સામાન્ય લોકો જે સ્થાનિક ભાષા સમજતા હોય એમાં લોકપ્રિય થવા માગતો હતો. વસંંત ધોબલે, (તે સમયના) પોલિસ કમિશ્નરના વિરોધમાં તેણે ૨૦૧૧માં મુંબઈની દિવાલો પર ''ફક'' શબ્દ રાતોરાત ચિતરી કાઢ્યો હતો. તેણે સામાજીક પ્રશ્નો જેવાં કે ગેસના બાટલાનો ભાવવધારો, ૨૦૧૧માં થયેલી ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી ચળવળમાં આંધળો વિરોધ વગેરે વિષયો પર ચિત્રો રચ્યા.<ref name="Nevatia 2014">{{Cite web|last = Nevatia|first = Shreevatsa|title = Rinky on the wall|website = The Hindu Business Line|date = ૭ નવેમ્બર ૨૦૧૪|url = http://www.thehindubusinessline.com/blink/takeaway/rinky-on-the-wall/article6573983.ece|access-date = ૯ ઓગસ્ટ ૨૦૧૫}}</ref> ૨૦૧૦ કોમનવેલ્થ રમતો પહેલાં તેણે દિલ્હીમાં ટ્રાફિક સંજ્ઞાઓને લોકોને સંદેશાઓ આપવા માટે ફેરવી નાખી. દિલ્હીમાં રહેલી કચરા પેટીઓને તેણે ''કુ ડા'' એટલે કે ડાકુના ઉલ્ટા નામથી રંગી કાઢી હતી. વર્ષો સુધી તેણે પોતાનું નામ વિવિધ રંગો અને રીતોમાં મુંબઈ, દિલ્હી, [[અમદાવાદ]], [[વડોદરા]] વગેરે શહેરોમાં લખ્યા કર્યું. બીજાઓ સાથે મળીને તેણે ૨૦૦ મીટર લાંબી અને ૭ ફીટ પહોળી દિવાલ પર બુદ્ધ ઇન્ટરનેશનલ સર્કિટ પર ચિત્રો દોર્યા. આઇઆઇટી, મુંબઈમાં ટેકફેસ્ટ, ૨૦૧૧ દરમિયાન તેણે બોન્ડ સાથે મળી ૨૦૦ ચો.મીટરમાં ચિત્રો રચ્યા.<ref name="Singh 2013" /><ref name="Bordewekar 2014" /><ref name="ET2012">{{Cite web|title = Cans & Roses: Guerrilla artists on Indian street|website = The Economic Times|date = ૧૮ ઓગસ્ટ ૨૦૧૨|url = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-08-18/news/33261718_1_graffiti-artists-yantr-street-art|access-date = ૧૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૫|archive-date = 2015-02-17|archive-url = https://web.archive.org/web/20150217000931/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-08-18/news/33261718_1_graffiti-artists-yantr-street-art|url-status = dead}}</ref><ref name="dnab2014">{{Cite web|title = Street art breathes a new life into Mumbai - Latest News & Updates at Daily News & Analysis|website = dna|date = ૭ ડિસેમ્બર ૨૦૧૪|url = http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-street-art-breathes-a-new-life-into-mumbai-2041757|access-date = ૯ ઓગસ્ટ ૨૦૧૫}}</ref> [[ભારતીય સામાન્ય ચૂંટણી, ૨૦૧૪|૨૦૧૪ની સામાન્ય ચૂંટણીઓ]] પહેલાં તેણે કોનોટ પ્લેસમાં ''મત દો'' જેવાં દ્વિ-અર્થી ચિત્રો મત આપેલી આંગળી દર્શાવતા ચિત્રો દોર્યા હતા.<ref name="Deccan Heraldn2015">{{Cite web|title = A pithy message on the wall|website = Deccan Herald|date = ૨૫ માર્ચ ૨૦૧૫|url = http://www.deccanherald.com/content/467752/a-pithy-message-wall.html|access-date = ૯ ઓગસ્ટ ૨૦૧૫}}</ref> ૨૦૧૩માં તેણે ભારતની પ્રથમ શેરી કલા ઉજવણી દિલ્હીમાં શરૂ કરી હતી.<ref name="India Today 2013">{{Cite web|title = A new breed of artists is taking their canvases to public spaces|website = India Today|date = ૧૯ માર્ચ ૨૦૧૩|url = http://m.indiatoday.in/story/street-art-artists-writing-on-wallcanvases-to-public-spaces/1/258036.html|access-date = ૧૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૫}}</ref> તેણે કરેલી રચનાઓ વિવિધ કલા સંગ્રહાલયોમાં રજૂ થઇ છે.<ref name="strt">{{Cite web|title = St+ART Delhi 2015|website = St+ART Delhi 2015|date = ૪ નવેમ્બર ૨૦૧૪|url = http://www.st-artdelhi.org/artists/|access-date = ૧૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૫|archive-date = 2015-02-16|archive-url = https://web.archive.org/web/20150216233058/http://www.st-artdelhi.org/artists/|url-status = dead}}</ref> ઇન્ડિયા આર્ટ ફેર ૨૦૧૫માં તેણે ભાગ લીધો હતો અને ૧૦૦ મીટર લાંબું ચિત્ર ડામરની સડક પર રજૂ કર્યું હતું.<ref name="Khurana 2015">{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Leisure/tV6fSSeVmUFXbFoIjVPw3I/Giant-ants-melting-carpets.html|title=Giant ants, melting carpets|last=Khurana|first=Chanpreet|date=૨૨ જાન્યુઆરી ૨૦૧૫|publisher=|access-date=૯ ઓગસ્ટ ૨૦૧૫}}</ref><ref name="Kuruvilla 2015">{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Leisure/BhxK8VUDkGedRbctaXWAFJ/Girish-Shahane-Art-as-investment-is-a-dreadful-idea.html|title=Girish Shahane: ‘Art as investment is a dreadful idea’|last=Kuruvilla|first=Elizabeth|date=૧૦ જાન્યુઆરી ૨૦૧૫|publisher=|access-date=૯ ઓગસ્ટ ૨૦૧૫}}</ref><ref name="Maddox 2015">{{Cite web|last = Maddox|first = Georgina|title = Alive to the arts|website = The Hindu Business Line|date = ૩૦ જાન્યુઆરી ૨૦૧૫|url = http://www.thehindubusinessline.com/blink/watch/alive-to-the-arts/article6835033.ece|access-date = ૯ ઓગસ્ટ ૨૦૧૫}}</ref><ref name="Shahane 2015">{{Cite web|url=http://www.huffingtonpost.in/girish-shahane/enhancing-the-stickiness-_b_6583602.html|title=The Ideas That Shaped The Special Projects At The India Art Fair|last=Shahane|first=Girish|date=૩૧ જાન્યુઆરી ૨૦૧૫|website=The Huffington Post|publisher=|access-date=૯ ઓગસ્ટ ૨૦૧૫}}</ref> તેણે ૨૦૧૫માં [[ઋત્વિક રોશન]]ના ઘરના એક ઓરડામાં પણ સજાવટ-કલા કરી હોવાનું કહેવાય છે.<ref name="Mirror 2015">{{Cite web|last = Mirror|first = Mumbai|title = Reflects action|website = Mumbai Mirror|date = ૧૪ મે ૨૦૧૫|url = http://www.mumbaimirror.com/columns/mumbai-001/Reflects-action/articleshow/47273687.cms|access-date = ૯ ઓગસ્ટ ૨૦૧૫|archive-date = 2015-08-21|archive-url = https://web.archive.org/web/20150821011629/http://www.mumbaimirror.com/columns/mumbai-001/Reflects-action/articleshow/47273687.cms|url-status = dead}}</ref> ૨૦૧૫ના અંતમાં તેણે [[બેંગલોર|બેંગ્લુરુ]]<nowiki/>ની ચર્ચ સ્ટ્રીટમાં સંગીતની વસ્તુઓ વેચતી દુકાન ''હિસ્ટીરીયા'' માટે ''મોહન કોન?'' પ્રોજેક્ટ માટે ચિત્રકામ કર્યું હતું.<ref>{{Cite news|url=http://bangaloremirror.indiatimes.com/columns/sunday-read/how-did-bengalurus-church-street-go-from-being-food-drink-central-to-a-hub-of-art-and-often-activism-heres-how/articleshow/58767530.cms?|title=How did Bengaluru's Church Street go from being food, drink central to a hub of art, and often, activism? Here's how - Bangalore Mirror -|last=|first=|date=|work=Bangalore Mirror|access-date=૩૧ મે ૨૦૧૭|via=}}</ref> ૨૦૧૬માં તેણે [[હૈદરાબાદ]]<nowiki/>માં ઉપભોક્તાવાદના વિરોધમાં એક બોર્ડ જાહેરમાં મૂક્યું હતું.<ref name=":0">{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Leisure/H4VKicbDZlm32BrZZRCTzN/On-15-May-this-art-will-disappear.html|title=On 15 May, this art will disappear|last=Parakala|first=Vangmayi|date=૬ મે ૨૦૧૬|work=Live Mint|archive-url=|archive-date=|access-date=૩૧ મે ૨૦૧૭|via=}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.asianage.com/life/art/121116/the-dacoit-of-the-art-world.html|title=The dacoit of the art world|last=|first=|date=૧૩ નવેમ્બર ૨૦૧૬|work=Asian Age|archive-url=|archive-date=|access-date=૩૧ મે ૨૦૧૭|via=}}</ref> ઓક્ટોબર ૨૦૧૬માં બેંગ્લુરુના સિલિકોન વેલી વિસ્તારમાં ટ્રાફિક સમસ્યાને દર્શાવવા તેણે મોટી ગોકળગાયના ચિત્રો ચોંટાડ્યા હતા.<ref>{{Cite news|url=https://qz.com/804849/indias-most-famous-graffiti-artist-is-sticking-snails-around-bengaluru-to-mock-its-woefully-slow-traffic/|title=India’s most famous graffiti artist is sticking giant snails around Bengaluru|last=Thomas|first=Maria|date=|work=Quartz|language=en-US|access-date=૩૧ મે ૨૦૧૭|via=}}</ref> ૨૦૧૯માં તેણે થિયરીસ ઓફ ટાઇમ નામની છાયા ચિત્રકળા [[પણજી]]<nowiki/>માં મૂકી હતી.<ref>{{Cite web|url=https://www.thisiscolossal.com/2019/01/theory-of-time-by-daku/|title=Sunlight Casts Shadows of Phrases Exploring Theories of Time in a Street Art Installation by DAKU|date=2019-01-15|website=Colossal|language=en|access-date=2021-04-17}}</ref> ૨૦૨૧માં [[ચેન્નઈ]]<nowiki/>ની પાણીની તંગી તેણે ભીંતચિત્રો વડે દર્શાવી હતી.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/graffiti-artist-dakus-latest-mural-a-take-on-chennais-water-crisis-7241221/|title=Graffiti artist Daku’s latest mural is a take on Chennai’s water crisis|date=2021-03-23|website=The Indian Express|language=en|access-date=2021-04-17}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == *[http://www.daku156.com ડાકુની વેબસાઇટ] [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:કલાકાર]] 00ecdawp6y3g0kxzj951e38inldff4x 0 84510 905340 506275 2026-09-16T10:37:08Z EmausBot 4503 Fixing double redirect from [[સુરત હવાઈ મથક]] to [[સુરત આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈ મથક]] 905340 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[સુરત આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈ મથક]] h88vi9my126y8wqg0994zbxjsld44xn 0 108029 905323 905268 2026-09-15T18:36:33Z Gazal world 28391 add 905323 wikitext text/x-wiki [[File:Édouard Manet - Le Suicidé (ca. 1877).jpg|thumb|એડોર્ડ મૈનેટનું ચિત્ર ''સ્યુસાઇડ'' (ca. 1877)|300px]] '''આત્મહત્યા''' અથવા '''આપઘાત''' એટલે કોઈ વ્યક્તિ દ્વારા ઇરાદાપૂર્વક પોતાના જીવનનો અંત લાવવાની ક્રિયા અથવા સ્વયં અકુદરતી રીતે વહોરેલું મૃત્યુ. બળી મરવું, ઝેર પીવું, ડૂબી ને મરવું અને ગળે ફાંસો ખાવો વગેરે આત્મહત્યા માટે ઉપયોગમાં લેવાતી સામાન્ય પદ્ધતિઓ છે. જ્યારે, કોઈ ઊંચી જગ્યાએથી પડતું મૂકવું, વાહનો નીચે છૂંદાઈને મરવું, બંદૂકની ગોળીથી જીવનનો અંત આણવો, સામૂહિક મૃત્યુ વગેરે આત્મહત્યાની ઓછી જાણીતી પદ્ધતિઓ છે. આત્મહત્યા એ વ્યક્તિગત અને સામાજિક ગુનો બને છે. આપઘાત કરાવવો અથવા આપઘાત કરવા માટે કોઈને પ્રેરવું તે પણ ભારતમાં IPCની કલમ ૩૦૨ મુજબ ફોજદારી ગુનો ગણવામાં આવે છે.{{સંદર્ભ}} આત્મહત્યા એક સંકુલ મનોવૈજ્ઞાનિક વર્તનઘટના અને [[સામાજિક સમસ્યા]] છે. દરેક આત્મહત્યાના ૧૦થી ૧૫ પ્રયત્નોમાંથી એકમાં વ્યક્તિ સફળ રીતે આપઘાત કરે છે એવું નોંધાયું છે. પુરૂષો કરતાં સ્ત્રીઓ આત્મહત્યાના પ્રયાસો વધુ પ્રમાણમાં કરે છે; પરંતુ સ્ત્રીઓ કરતાં પુરુષો આત્મહત્યાના પ્રયાસોમાં વધુ સફળ નીવડે છે એવું અત્યાર સુધીના અભ્યાસ પરથી માલૂમ પડ્યું છે. અપરિણીત કે છૂટાછેડા લીધેલ, એકલી રહેતી કે વિધવા-વિધુર વ્યક્તિઓમાં થતી આત્મહત્યાનું પ્રમાણ પરિણીત અને સંતાનોવાળી વ્યક્તિઓ દ્વારા થતી આત્મહત્યાના પ્રમાણ કરતાં વધારે જોવા મળે છે.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪">{{cite encyclopedia|last1=પંચાલ|first1=ભરત|last2=વૈદ્ય|first2=જતીન|last3=ત્રિવેદી|first3=છોટાલાલ છગનલાલ|last4=પટેલ|first4=એચ. જી.|last5=શુક્લ|first5=બંસીધર|last6=મૂળે|first6=બાળકૃષ્ણ માધવરાવ|last7=શુક્લ|first7=શિલીન નં.|title=આપઘાત|encyclopedia=[[ગુજરાતી વિશ્વકોશ]]|publisher=ગુજરાતી વિશ્વકોશ ટ્રસ્ટ|date=૨૦૧૪|edition=તૃતીય|editor-last=ઠાકર|editor-first=ધીરુભાઈ|editor-link=ધીરુભાઈ ઠાકર|edition=પ્રથમ|volume=ખંડ ૨ (આ – ઈ)|location=અમદાવાદ|page=૭૦–૭૩|isbn=978-93-83975-03-7}}</ref> આત્મહત્યાથી થતા મૃત્યુનો દર પૂર્વ યુરોપના દેશોમાં વર્ષે એક લાખ વ્યક્તિઓએ ૨૫ કે તેથી વધારે છે, જ્યારે [[સ્પેન]] કે ઇટાલી જેવા કેટલાક દેશોમાં આ દર વર્ષે ૧ લાખ વ્યક્તિઓએ ૧૦ કે તેથી પણ ઓછો છે.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> ==પ્રકારો== સમાજશાસ્ત્રી [[એમિલ દર્ખેમ|એમિલ દુર્ખેમે]] આત્મહત્યાના ત્રણ પ્રકારો દર્શાવ્યા છે:<ref name=જોષી૨૦૧૬>{{cite book|last=જોષી|first=વિદ્યુતભાઈ|title=પારિભાષિક કોશ-સમાજશાસ્ત્ર|year=૨૦૧૬|edition=દ્વિતીય|publisher=યુનિવર્સિટી ગ્રંથનિર્માણ બોર્ડ|publication-place=અમદાવાદ|page=૧૯–૨૦|isbn=978-93-85344-46-6}}</ref> (૧) પરોપકારી કે પરાર્થવાદી (altruistic) આત્મહત્યા (૨) વિસંગત (anomic) આત્મહત્યા અને (૩) અહંવાદી (egoistic) આત્મહત્યા.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ પોતાના [[સમૂહ]] કે [[સમાજ]] સાથે એટલી બધી હળીમળી જાય છે કે ત્યારે તે સમૂહ કે સમાજના કલ્યાણ માટે અથવા રક્ષણ માટે પોતાનું બલિદાન આપે છે. આ પ્રકારની આત્મહત્યા સમાજ માટે પોતાનો જીવ ન્યોછાવર કરી દેવાની ભાવનાથી પ્રેરાયેલ હોય છે, આથી આ પ્રકારની આત્મહત્યા ને ''પરોપકારી આત્મહત્યા''<nowiki/>' કહેવામાં આવે છે. સૈનિક દ્વારા પોતાના દેશ માટે [[યુદ્ધ]]માં ખપી જવાની ક્રિયા, ભારતમાં પોતાના પતિ પાછળ સતી થવાની પ્રથા તથા જાપાનમાં હારાકીરીની પ્રથા વગેરે પરોપકારી આત્મહત્યાના ઉદાહરણો છે.<ref name=જોષી૨૦૧૬/> જ્યારે સામાજિક તથા વ્યક્તિગત વિઘટનની પરિસ્થિતિને કારણે આત્મહત્યા થાય છે ત્યારે તેને વિસંગત આત્મહત્યા કહેવામાં આવે છે. અહીં ધોરણ અસ્થિરતાની સ્થિતિ એવી હોય છે જેમાં વ્યક્તિ માટે સમૂહની મૂલ્યવ્યવસ્થાનો કોઈ અર્થ કે મહત્ત્વ રહેતું નથી, અને તેથી વ્યક્તિ પોતાને એકલી, અલગ — સમૂહથી ફેંકાયેલ અનુભવે છે. આવી સ્થિતિ વ્યક્તિને આત્મહત્યા કરવા પ્રેરે છે.<ref name=જોષી૨૦૧૬/> જ્યારે સમાજ સાથે વ્યક્તિના સંબંધો તૂટી જાય છે, એટલે કે વ્યક્તિ સમાજ સાથે અનુકૂલન સાધી શકતી નથી ત્યારે તે પોતાના જીવનને નિરર્થક સમજવા લાગે છે અને આત્મહત્યા કરવા તરફ પ્રેરાય છે. આ પ્રકારની આત્મહત્યાને ''અહંવાદી આત્મહત્યા'' કહેવામાં આવે છે.<ref name=જોષી૨૦૧૬/> ==પરિબળો== એમિલ દર્ખેમ આત્મહત્યાને એક સામાજિક ઘટના માને છે, અને કહે છે કે તેના કારણો પણ માત્ર સામાજિક હોઈ શકે.<ref name="સમાજશાસ્ત્રીય વિચારધારા">{{cite book|last=પટેલ|first=જી. જે.|title=સમાજશાસ્ત્રીય વિચારધારા|year=૧૯૭૧|edition=પ્રથમ|publisher=જયભારત પ્રકાશન|location=અમદાવાદ|pages=૧૨૭–૧૩૬}}</ref> આત્મહત્યા એક સંકુલ વર્તનઘટના છે, અને કોઈ એક પરિબળથી તેની સંપૂર્ણ વૈજ્ઞાનિક સમજૂતી આપવી મુશ્કેલ છે. લાંબા સમયની શારીરિક માંદગી, દારૂ અને અન્ય નશાકારક પદાર્થોનું વ્યસન, માનસિક બિમારીઓ જેવી કે ખિન્નતા, મનોવિચ્છિન્નતા (schizophrenia), સંનિપાત, સામાજિક એકાત્મતાનો અભાવ, નજીકના ભૂતકાળમાં બનેલા આઘાતજનક બનાવો વગેરેને આપઘાત માટેના સંભવિત કારણો ગણાવી શકાય.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> આત્મહત્યા માટેના પરિબળોમાં આર્થિક પરિબળો અને તેમાં થતા એકાએક ફેરફારોને મુખ્ય ગણવામાં આવે છે. તેમાં હવામાન, પ્રદેશ વગેરે જેવાં પરિબળો પણ અસરકર્તા હશે એમ માનવામાં આવે છે. એમિલ દુર્ખેમના મત પ્રમાણે આત્મહત્યાની ઘટનાને સામાજિક પરિબળોથી જ સમજી શકાય એમ છે. સમાજમાં વ્યક્તિઓની એકલતામાં થતા વધઘટના પ્રમાણમાં સામાજિક પરિબળો જ મુખ્ય ભાગ ભજવે છે. આવી એકલતા ખીન્નતા સર્જે છે, જેને લીધે વ્યક્તિ આત્મહત્યા કરવા પ્રેરાય છે. એમિલ દુર્ખેમના મત પ્રમાણે "એવા સામાજિક પરિબળો હોય છે કે જે વ્યક્તિથી પર હોય છે અને વ્યક્તિને આત્મહત્યા કરવા દબાણ કરે છે". અહિં દુર્ખેમ વ્યક્તિ કરતાં સમાજ વધારે મહત્ત્વનો છે એમ જણાવે છે, અને "વ્યક્તિ સમાજનું ફરજંદ માત્ર છે" એ હકિકત પર ભાર મૂકે છે. કેટલીક સ્પષ્ટ મર્યાદાઓના કારણે, દુર્ખેમની આ સૈદ્ધાંતિક ભૂમિકા સંપૂર્ણ રીતે સ્વીકારવામાં આવી નથી.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> વ્યક્તિ આત્મહત્યા કરવા માટે અનેક કારણોસર પ્રેરાય છે. ક્યારેક વ્યક્તિ આ જીવન કરતાં વધુ સારા પરલોકના જીવન માટે આપઘાતનો માર્ગ પસંદ કરે છે. વિચ્છિન્નમનસ્કતાનો દર્દી ભ્રમ (hallucinations) અને વિભ્રમ (delusions)ને કારણે આપઘાત કરે છે. વ્યક્તિ ક્યારેક કોઈની સામે બદલો લેવાની ભાવનાથી આપઘાત કરે છે, તો ક્યારેક વ્યક્તિ માટે જીવન અસહ્ય હોય છે અને એમાંથી છૂટવા માટે આત્મહત્યાનો એકમાત્ર માર્ગ બચ્યો હોય એમ એ માને છે.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> ==પદ્ધતિઓ== ઝેરી પદાર્થો અને ઝેરી દવા લેવી એ આત્મહત્યા માટે સૌથી વધુ વપરાતી પદ્ધતિ છે. આ ઉપરાંત કેટલાક લોકો આત્મહત્યા માટે ઊંચેથી કૂદી પડવું, ડૂબી મરવું, સળગી જવું કે ગળે ફાંસો ખાઈ લેવો પસંદ કરે છે. જ્યાં સ્ફોટક સાધનો અને પિસ્તોલ જેવા શસ્ત્રો મળે છે ત્યાં આત્મહત્યા કરવા માટે સામાન્ય રીતે તેનો ઉપયોગ થાય છે. કેટલાક કિસ્સામાં વ્યક્તિ આત્મહત્યાનો પ્રયાસ પોતાના જીવનનો અંત લાવવા માટે નથી કરતી હોતી, પણ આવા પ્રયાસ દ્વારા તે પોતાની નિ:સહાય સ્થિતિ તરફ બીજાનું ધ્યાન દોરવા માંગતી હોય છે. આવા પ્રયાસોમાં આપઘાત માટે ઓછી જોખમી પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હોય છે. આત્મહત્યાના આવા પ્રયાસોને ''અટેમ્ટેડ સ્યુસાઇડ'' કે ''પેરાસ્યુસાઇડ'' કહેવામાં આવે છે.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> ==સંદર્ભો== {{reflist}} == બાહ્ય કડી == * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} [[શ્રેણી:સામાજિક મનોવિજ્ઞાન]] [[શ્રેણી:આત્મહત્યા]] mi2ftnsy8z52ci9wg3c1h64y7hu0vzo 905324 905323 2026-09-15T18:37:38Z Gazal world 28391 m 905324 wikitext text/x-wiki [[File:Édouard Manet - Le Suicidé (ca. 1877).jpg|thumb|એડોર્ડ મૈનેટનું ચિત્ર ''સ્યુસાઇડ'' (ca. 1877)|300px]] '''આત્મહત્યા''' અથવા '''આપઘાત''' એટલે કોઈ વ્યક્તિ દ્વારા ઇરાદાપૂર્વક પોતાના જીવનનો અંત લાવવાની ક્રિયા અથવા સ્વયં અકુદરતી રીતે વહોરેલું મૃત્યુ. બળી મરવું, ઝેર પીવું, ડૂબી ને મરવું અને ગળે ફાંસો ખાવો વગેરે આત્મહત્યા માટે ઉપયોગમાં લેવાતી સામાન્ય પદ્ધતિઓ છે. જ્યારે, કોઈ ઊંચી જગ્યાએથી પડતું મૂકવું, વાહનો નીચે છૂંદાઈને મરવું, બંદૂકની ગોળીથી જીવનનો અંત આણવો, સામૂહિક મૃત્યુ વગેરે આત્મહત્યાની ઓછી જાણીતી પદ્ધતિઓ છે. આત્મહત્યા એ વ્યક્તિગત અને સામાજિક ગુનો બને છે. આપઘાત કરાવવો અથવા આપઘાત કરવા માટે કોઈને પ્રેરવું તે પણ ભારતમાં IPCની કલમ ૩૦૨ મુજબ ફોજદારી ગુનો ગણવામાં આવે છે.{{સંદર્ભ}} આત્મહત્યા એક સંકુલ મનોવૈજ્ઞાનિક વર્તનઘટના અને [[સામાજિક સમસ્યા]] છે. દરેક આત્મહત્યાના ૧૦થી ૧૫ પ્રયત્નોમાંથી એકમાં વ્યક્તિ સફળ રીતે આપઘાત કરે છે એવું નોંધાયું છે. પુરૂષો કરતાં સ્ત્રીઓ આત્મહત્યાના પ્રયાસો વધુ પ્રમાણમાં કરે છે; પરંતુ સ્ત્રીઓ કરતાં પુરુષો આત્મહત્યાના પ્રયાસોમાં વધુ સફળ નીવડે છે એવું અત્યાર સુધીના અભ્યાસ પરથી માલૂમ પડ્યું છે. અપરિણીત કે છૂટાછેડા લીધેલ, એકલી રહેતી કે વિધવા-વિધુર વ્યક્તિઓમાં થતી આત્મહત્યાનું પ્રમાણ પરિણીત અને સંતાનોવાળી વ્યક્તિઓ દ્વારા થતી આત્મહત્યાના પ્રમાણ કરતાં વધારે જોવા મળે છે.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪">{{cite encyclopedia|last1=પંચાલ|first1=ભરત|last2=વૈદ્ય|first2=જતીન|last3=ત્રિવેદી|first3=છોટાલાલ છગનલાલ|last4=પટેલ|first4=એચ. જી.|last5=શુક્લ|first5=બંસીધર|last6=મૂળે|first6=બાળકૃષ્ણ માધવરાવ|last7=શુક્લ|first7=શિલીન નં.|title=આપઘાત|encyclopedia=[[ગુજરાતી વિશ્વકોશ]]|publisher=ગુજરાતી વિશ્વકોશ ટ્રસ્ટ|date=૨૦૧૪|edition=તૃતીય|editor-last=ઠાકર|editor-first=ધીરુભાઈ|editor-link=ધીરુભાઈ ઠાકર|edition=પ્રથમ|volume=ખંડ ૨ (આ – ઈ)|location=અમદાવાદ|pages=૭૦–૭૩|isbn=978-93-83975-03-7}}</ref> આત્મહત્યાથી થતા મૃત્યુનો દર પૂર્વ યુરોપના દેશોમાં વર્ષે એક લાખ વ્યક્તિઓએ ૨૫ કે તેથી વધારે છે, જ્યારે [[સ્પેન]] કે ઇટાલી જેવા કેટલાક દેશોમાં આ દર વર્ષે ૧ લાખ વ્યક્તિઓએ ૧૦ કે તેથી પણ ઓછો છે.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> ==પ્રકારો== સમાજશાસ્ત્રી [[એમિલ દર્ખેમ|એમિલ દુર્ખેમે]] આત્મહત્યાના ત્રણ પ્રકારો દર્શાવ્યા છે:<ref name=જોષી૨૦૧૬>{{cite book|last=જોષી|first=વિદ્યુતભાઈ|title=પારિભાષિક કોશ-સમાજશાસ્ત્ર|year=૨૦૧૬|edition=દ્વિતીય|publisher=યુનિવર્સિટી ગ્રંથનિર્માણ બોર્ડ|publication-place=અમદાવાદ|pages=૧૯–૨૦|isbn=978-93-85344-46-6}}</ref> (૧) પરોપકારી કે પરાર્થવાદી (altruistic) આત્મહત્યા (૨) વિસંગત (anomic) આત્મહત્યા અને (૩) અહંવાદી (egoistic) આત્મહત્યા.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ પોતાના [[સમૂહ]] કે [[સમાજ]] સાથે એટલી બધી હળીમળી જાય છે કે ત્યારે તે સમૂહ કે સમાજના કલ્યાણ માટે અથવા રક્ષણ માટે પોતાનું બલિદાન આપે છે. આ પ્રકારની આત્મહત્યા સમાજ માટે પોતાનો જીવ ન્યોછાવર કરી દેવાની ભાવનાથી પ્રેરાયેલ હોય છે, આથી આ પ્રકારની આત્મહત્યા ને ''પરોપકારી આત્મહત્યા''<nowiki/>' કહેવામાં આવે છે. સૈનિક દ્વારા પોતાના દેશ માટે [[યુદ્ધ]]માં ખપી જવાની ક્રિયા, ભારતમાં પોતાના પતિ પાછળ સતી થવાની પ્રથા તથા જાપાનમાં હારાકીરીની પ્રથા વગેરે પરોપકારી આત્મહત્યાના ઉદાહરણો છે.<ref name=જોષી૨૦૧૬/> જ્યારે સામાજિક તથા વ્યક્તિગત વિઘટનની પરિસ્થિતિને કારણે આત્મહત્યા થાય છે ત્યારે તેને વિસંગત આત્મહત્યા કહેવામાં આવે છે. અહીં ધોરણ અસ્થિરતાની સ્થિતિ એવી હોય છે જેમાં વ્યક્તિ માટે સમૂહની મૂલ્યવ્યવસ્થાનો કોઈ અર્થ કે મહત્ત્વ રહેતું નથી, અને તેથી વ્યક્તિ પોતાને એકલી, અલગ — સમૂહથી ફેંકાયેલ અનુભવે છે. આવી સ્થિતિ વ્યક્તિને આત્મહત્યા કરવા પ્રેરે છે.<ref name=જોષી૨૦૧૬/> જ્યારે સમાજ સાથે વ્યક્તિના સંબંધો તૂટી જાય છે, એટલે કે વ્યક્તિ સમાજ સાથે અનુકૂલન સાધી શકતી નથી ત્યારે તે પોતાના જીવનને નિરર્થક સમજવા લાગે છે અને આત્મહત્યા કરવા તરફ પ્રેરાય છે. આ પ્રકારની આત્મહત્યાને ''અહંવાદી આત્મહત્યા'' કહેવામાં આવે છે.<ref name=જોષી૨૦૧૬/> ==પરિબળો== એમિલ દર્ખેમ આત્મહત્યાને એક સામાજિક ઘટના માને છે, અને કહે છે કે તેના કારણો પણ માત્ર સામાજિક હોઈ શકે.<ref name="સમાજશાસ્ત્રીય વિચારધારા">{{cite book|last=પટેલ|first=જી. જે.|title=સમાજશાસ્ત્રીય વિચારધારા|year=૧૯૭૧|edition=પ્રથમ|publisher=જયભારત પ્રકાશન|location=અમદાવાદ|pages=૧૨૭–૧૩૬}}</ref> આત્મહત્યા એક સંકુલ વર્તનઘટના છે, અને કોઈ એક પરિબળથી તેની સંપૂર્ણ વૈજ્ઞાનિક સમજૂતી આપવી મુશ્કેલ છે. લાંબા સમયની શારીરિક માંદગી, દારૂ અને અન્ય નશાકારક પદાર્થોનું વ્યસન, માનસિક બિમારીઓ જેવી કે ખિન્નતા, મનોવિચ્છિન્નતા (schizophrenia), સંનિપાત, સામાજિક એકાત્મતાનો અભાવ, નજીકના ભૂતકાળમાં બનેલા આઘાતજનક બનાવો વગેરેને આપઘાત માટેના સંભવિત કારણો ગણાવી શકાય.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> આત્મહત્યા માટેના પરિબળોમાં આર્થિક પરિબળો અને તેમાં થતા એકાએક ફેરફારોને મુખ્ય ગણવામાં આવે છે. તેમાં હવામાન, પ્રદેશ વગેરે જેવાં પરિબળો પણ અસરકર્તા હશે એમ માનવામાં આવે છે. એમિલ દુર્ખેમના મત પ્રમાણે આત્મહત્યાની ઘટનાને સામાજિક પરિબળોથી જ સમજી શકાય એમ છે. સમાજમાં વ્યક્તિઓની એકલતામાં થતા વધઘટના પ્રમાણમાં સામાજિક પરિબળો જ મુખ્ય ભાગ ભજવે છે. આવી એકલતા ખીન્નતા સર્જે છે, જેને લીધે વ્યક્તિ આત્મહત્યા કરવા પ્રેરાય છે. એમિલ દુર્ખેમના મત પ્રમાણે "એવા સામાજિક પરિબળો હોય છે કે જે વ્યક્તિથી પર હોય છે અને વ્યક્તિને આત્મહત્યા કરવા દબાણ કરે છે". અહિં દુર્ખેમ વ્યક્તિ કરતાં સમાજ વધારે મહત્ત્વનો છે એમ જણાવે છે, અને "વ્યક્તિ સમાજનું ફરજંદ માત્ર છે" એ હકિકત પર ભાર મૂકે છે. કેટલીક સ્પષ્ટ મર્યાદાઓના કારણે, દુર્ખેમની આ સૈદ્ધાંતિક ભૂમિકા સંપૂર્ણ રીતે સ્વીકારવામાં આવી નથી.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> વ્યક્તિ આત્મહત્યા કરવા માટે અનેક કારણોસર પ્રેરાય છે. ક્યારેક વ્યક્તિ આ જીવન કરતાં વધુ સારા પરલોકના જીવન માટે આપઘાતનો માર્ગ પસંદ કરે છે. વિચ્છિન્નમનસ્કતાનો દર્દી ભ્રમ (hallucinations) અને વિભ્રમ (delusions)ને કારણે આપઘાત કરે છે. વ્યક્તિ ક્યારેક કોઈની સામે બદલો લેવાની ભાવનાથી આપઘાત કરે છે, તો ક્યારેક વ્યક્તિ માટે જીવન અસહ્ય હોય છે અને એમાંથી છૂટવા માટે આત્મહત્યાનો એકમાત્ર માર્ગ બચ્યો હોય એમ એ માને છે.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> ==પદ્ધતિઓ== ઝેરી પદાર્થો અને ઝેરી દવા લેવી એ આત્મહત્યા માટે સૌથી વધુ વપરાતી પદ્ધતિ છે. આ ઉપરાંત કેટલાક લોકો આત્મહત્યા માટે ઊંચેથી કૂદી પડવું, ડૂબી મરવું, સળગી જવું કે ગળે ફાંસો ખાઈ લેવો પસંદ કરે છે. જ્યાં સ્ફોટક સાધનો અને પિસ્તોલ જેવા શસ્ત્રો મળે છે ત્યાં આત્મહત્યા કરવા માટે સામાન્ય રીતે તેનો ઉપયોગ થાય છે. કેટલાક કિસ્સામાં વ્યક્તિ આત્મહત્યાનો પ્રયાસ પોતાના જીવનનો અંત લાવવા માટે નથી કરતી હોતી, પણ આવા પ્રયાસ દ્વારા તે પોતાની નિ:સહાય સ્થિતિ તરફ બીજાનું ધ્યાન દોરવા માંગતી હોય છે. આવા પ્રયાસોમાં આપઘાત માટે ઓછી જોખમી પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હોય છે. આત્મહત્યાના આવા પ્રયાસોને ''અટેમ્ટેડ સ્યુસાઇડ'' કે ''પેરાસ્યુસાઇડ'' કહેવામાં આવે છે.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> ==સંદર્ભો== {{reflist}} == બાહ્ય કડી == * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} [[શ્રેણી:સામાજિક મનોવિજ્ઞાન]] [[શ્રેણી:આત્મહત્યા]] ivb2kp4eweuyj66d5rrqt64d80j3gz6 905326 905324 2026-09-15T18:46:43Z Gazal world 28391 /* પરિબળો */ +add 905326 wikitext text/x-wiki [[File:Édouard Manet - Le Suicidé (ca. 1877).jpg|thumb|એડોર્ડ મૈનેટનું ચિત્ર ''સ્યુસાઇડ'' (ca. 1877)|300px]] '''આત્મહત્યા''' અથવા '''આપઘાત''' એટલે કોઈ વ્યક્તિ દ્વારા ઇરાદાપૂર્વક પોતાના જીવનનો અંત લાવવાની ક્રિયા અથવા સ્વયં અકુદરતી રીતે વહોરેલું મૃત્યુ. બળી મરવું, ઝેર પીવું, ડૂબી ને મરવું અને ગળે ફાંસો ખાવો વગેરે આત્મહત્યા માટે ઉપયોગમાં લેવાતી સામાન્ય પદ્ધતિઓ છે. જ્યારે, કોઈ ઊંચી જગ્યાએથી પડતું મૂકવું, વાહનો નીચે છૂંદાઈને મરવું, બંદૂકની ગોળીથી જીવનનો અંત આણવો, સામૂહિક મૃત્યુ વગેરે આત્મહત્યાની ઓછી જાણીતી પદ્ધતિઓ છે. આત્મહત્યા એ વ્યક્તિગત અને સામાજિક ગુનો બને છે. આપઘાત કરાવવો અથવા આપઘાત કરવા માટે કોઈને પ્રેરવું તે પણ ભારતમાં IPCની કલમ ૩૦૨ મુજબ ફોજદારી ગુનો ગણવામાં આવે છે.{{સંદર્ભ}} આત્મહત્યા એક સંકુલ મનોવૈજ્ઞાનિક વર્તનઘટના અને [[સામાજિક સમસ્યા]] છે. દરેક આત્મહત્યાના ૧૦થી ૧૫ પ્રયત્નોમાંથી એકમાં વ્યક્તિ સફળ રીતે આપઘાત કરે છે એવું નોંધાયું છે. પુરૂષો કરતાં સ્ત્રીઓ આત્મહત્યાના પ્રયાસો વધુ પ્રમાણમાં કરે છે; પરંતુ સ્ત્રીઓ કરતાં પુરુષો આત્મહત્યાના પ્રયાસોમાં વધુ સફળ નીવડે છે એવું અત્યાર સુધીના અભ્યાસ પરથી માલૂમ પડ્યું છે. અપરિણીત કે છૂટાછેડા લીધેલ, એકલી રહેતી કે વિધવા-વિધુર વ્યક્તિઓમાં થતી આત્મહત્યાનું પ્રમાણ પરિણીત અને સંતાનોવાળી વ્યક્તિઓ દ્વારા થતી આત્મહત્યાના પ્રમાણ કરતાં વધારે જોવા મળે છે.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪">{{cite encyclopedia|last1=પંચાલ|first1=ભરત|last2=વૈદ્ય|first2=જતીન|last3=ત્રિવેદી|first3=છોટાલાલ છગનલાલ|last4=પટેલ|first4=એચ. જી.|last5=શુક્લ|first5=બંસીધર|last6=મૂળે|first6=બાળકૃષ્ણ માધવરાવ|last7=શુક્લ|first7=શિલીન નં.|title=આપઘાત|encyclopedia=[[ગુજરાતી વિશ્વકોશ]]|publisher=ગુજરાતી વિશ્વકોશ ટ્રસ્ટ|date=૨૦૧૪|edition=તૃતીય|editor-last=ઠાકર|editor-first=ધીરુભાઈ|editor-link=ધીરુભાઈ ઠાકર|edition=પ્રથમ|volume=ખંડ ૨ (આ – ઈ)|location=અમદાવાદ|pages=૭૦–૭૩|isbn=978-93-83975-03-7}}</ref> આત્મહત્યાથી થતા મૃત્યુનો દર પૂર્વ યુરોપના દેશોમાં વર્ષે એક લાખ વ્યક્તિઓએ ૨૫ કે તેથી વધારે છે, જ્યારે [[સ્પેન]] કે ઇટાલી જેવા કેટલાક દેશોમાં આ દર વર્ષે ૧ લાખ વ્યક્તિઓએ ૧૦ કે તેથી પણ ઓછો છે.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> ==પ્રકારો== સમાજશાસ્ત્રી [[એમિલ દર્ખેમ|એમિલ દુર્ખેમે]] આત્મહત્યાના ત્રણ પ્રકારો દર્શાવ્યા છે:<ref name=જોષી૨૦૧૬>{{cite book|last=જોષી|first=વિદ્યુતભાઈ|title=પારિભાષિક કોશ-સમાજશાસ્ત્ર|year=૨૦૧૬|edition=દ્વિતીય|publisher=યુનિવર્સિટી ગ્રંથનિર્માણ બોર્ડ|publication-place=અમદાવાદ|pages=૧૯–૨૦|isbn=978-93-85344-46-6}}</ref> (૧) પરોપકારી કે પરાર્થવાદી (altruistic) આત્મહત્યા (૨) વિસંગત (anomic) આત્મહત્યા અને (૩) અહંવાદી (egoistic) આત્મહત્યા.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ પોતાના [[સમૂહ]] કે [[સમાજ]] સાથે એટલી બધી હળીમળી જાય છે કે ત્યારે તે સમૂહ કે સમાજના કલ્યાણ માટે અથવા રક્ષણ માટે પોતાનું બલિદાન આપે છે. આ પ્રકારની આત્મહત્યા સમાજ માટે પોતાનો જીવ ન્યોછાવર કરી દેવાની ભાવનાથી પ્રેરાયેલ હોય છે, આથી આ પ્રકારની આત્મહત્યા ને ''પરોપકારી આત્મહત્યા''<nowiki/>' કહેવામાં આવે છે. સૈનિક દ્વારા પોતાના દેશ માટે [[યુદ્ધ]]માં ખપી જવાની ક્રિયા, ભારતમાં પોતાના પતિ પાછળ સતી થવાની પ્રથા તથા જાપાનમાં હારાકીરીની પ્રથા વગેરે પરોપકારી આત્મહત્યાના ઉદાહરણો છે.<ref name=જોષી૨૦૧૬/> જ્યારે સામાજિક તથા વ્યક્તિગત વિઘટનની પરિસ્થિતિને કારણે આત્મહત્યા થાય છે ત્યારે તેને વિસંગત આત્મહત્યા કહેવામાં આવે છે. અહીં ધોરણ અસ્થિરતાની સ્થિતિ એવી હોય છે જેમાં વ્યક્તિ માટે સમૂહની મૂલ્યવ્યવસ્થાનો કોઈ અર્થ કે મહત્ત્વ રહેતું નથી, અને તેથી વ્યક્તિ પોતાને એકલી, અલગ — સમૂહથી ફેંકાયેલ અનુભવે છે. આવી સ્થિતિ વ્યક્તિને આત્મહત્યા કરવા પ્રેરે છે.<ref name=જોષી૨૦૧૬/> જ્યારે સમાજ સાથે વ્યક્તિના સંબંધો તૂટી જાય છે, એટલે કે વ્યક્તિ સમાજ સાથે અનુકૂલન સાધી શકતી નથી ત્યારે તે પોતાના જીવનને નિરર્થક સમજવા લાગે છે અને આત્મહત્યા કરવા તરફ પ્રેરાય છે. આ પ્રકારની આત્મહત્યાને ''અહંવાદી આત્મહત્યા'' કહેવામાં આવે છે.<ref name=જોષી૨૦૧૬/> ==પરિબળો== એમિલ દર્ખેમ આત્મહત્યાને એક સામાજિક ઘટના માને છે, અને કહે છે કે તેના કારણો મનોવૈજ્ઞાનિક, ભૌગોલિક કે અન્ય કોઈ પણ હોઈ શકે છે; પરંતુ વાસ્તવમાં તો તે સામાજિક જ હોય છે.<ref name="સમાજશાસ્ત્રીય વિચારધારા">{{cite book|last=પટેલ|first=જી. જે.|title=સમાજશાસ્ત્રીય વિચારધારા|year=૧૯૭૧|edition=પ્રથમ|publisher=જયભારત પ્રકાશન|location=અમદાવાદ|pages=૧૨૭–૧૩૬}}</ref> આત્મહત્યા એક સંકુલ વર્તનઘટના છે, અને કોઈ એક પરિબળથી તેની સંપૂર્ણ વૈજ્ઞાનિક સમજૂતી આપવી મુશ્કેલ છે. લાંબા સમયની શારીરિક માંદગી, દારૂ અને અન્ય નશાકારક પદાર્થોનું વ્યસન, માનસિક બિમારીઓ જેવી કે ખિન્નતા, મનોવિચ્છિન્નતા (schizophrenia), સંનિપાત, સામાજિક એકાત્મતાનો અભાવ, નજીકના ભૂતકાળમાં બનેલા આઘાતજનક બનાવો વગેરેને આપઘાત માટેના સંભવિત કારણો ગણાવી શકાય.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> આત્મહત્યા માટેના પરિબળોમાં આર્થિક પરિબળો અને તેમાં થતા એકાએક ફેરફારોને મુખ્ય ગણવામાં આવે છે. તેમાં હવામાન, પ્રદેશ વગેરે જેવાં પરિબળો પણ અસરકર્તા હશે એમ માનવામાં આવે છે. એમિલ દુર્ખેમના મત પ્રમાણે આત્મહત્યાની ઘટનાને સામાજિક પરિબળોથી જ સમજી શકાય એમ છે. સમાજમાં વ્યક્તિઓની એકલતામાં થતા વધઘટના પ્રમાણમાં સામાજિક પરિબળો જ મુખ્ય ભાગ ભજવે છે. આવી એકલતા ખીન્નતા સર્જે છે, જેને લીધે વ્યક્તિ આત્મહત્યા કરવા પ્રેરાય છે. એમિલ દુર્ખેમના મત પ્રમાણે "એવા સામાજિક પરિબળો હોય છે કે જે વ્યક્તિથી પર હોય છે અને વ્યક્તિને આત્મહત્યા કરવા દબાણ કરે છે". અહિં દુર્ખેમ વ્યક્તિ કરતાં સમાજ વધારે મહત્ત્વનો છે એમ જણાવે છે, અને "વ્યક્તિ સમાજનું ફરજંદ માત્ર છે" એ હકિકત પર ભાર મૂકે છે. કેટલીક સ્પષ્ટ મર્યાદાઓના કારણે, દુર્ખેમની આ સૈદ્ધાંતિક ભૂમિકા સંપૂર્ણ રીતે સ્વીકારવામાં આવી નથી.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> વ્યક્તિ આત્મહત્યા કરવા માટે અનેક કારણોસર પ્રેરાય છે. ક્યારેક વ્યક્તિ આ જીવન કરતાં વધુ સારા પરલોકના જીવન માટે આપઘાતનો માર્ગ પસંદ કરે છે. વિચ્છિન્નમનસ્કતાનો દર્દી ભ્રમ (hallucinations) અને વિભ્રમ (delusions)ને કારણે આપઘાત કરે છે. વ્યક્તિ ક્યારેક કોઈની સામે બદલો લેવાની ભાવનાથી આપઘાત કરે છે, તો ક્યારેક વ્યક્તિ માટે જીવન અસહ્ય હોય છે અને એમાંથી છૂટવા માટે આત્મહત્યાનો એકમાત્ર માર્ગ બચ્યો હોય એમ એ માને છે.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> ==પદ્ધતિઓ== ઝેરી પદાર્થો અને ઝેરી દવા લેવી એ આત્મહત્યા માટે સૌથી વધુ વપરાતી પદ્ધતિ છે. આ ઉપરાંત કેટલાક લોકો આત્મહત્યા માટે ઊંચેથી કૂદી પડવું, ડૂબી મરવું, સળગી જવું કે ગળે ફાંસો ખાઈ લેવો પસંદ કરે છે. જ્યાં સ્ફોટક સાધનો અને પિસ્તોલ જેવા શસ્ત્રો મળે છે ત્યાં આત્મહત્યા કરવા માટે સામાન્ય રીતે તેનો ઉપયોગ થાય છે. કેટલાક કિસ્સામાં વ્યક્તિ આત્મહત્યાનો પ્રયાસ પોતાના જીવનનો અંત લાવવા માટે નથી કરતી હોતી, પણ આવા પ્રયાસ દ્વારા તે પોતાની નિ:સહાય સ્થિતિ તરફ બીજાનું ધ્યાન દોરવા માંગતી હોય છે. આવા પ્રયાસોમાં આપઘાત માટે ઓછી જોખમી પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હોય છે. આત્મહત્યાના આવા પ્રયાસોને ''અટેમ્ટેડ સ્યુસાઇડ'' કે ''પેરાસ્યુસાઇડ'' કહેવામાં આવે છે.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> ==સંદર્ભો== {{reflist}} == બાહ્ય કડી == * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} [[શ્રેણી:સામાજિક મનોવિજ્ઞાન]] [[શ્રેણી:આત્મહત્યા]] maqukcdouquj00ccgi9gpmg6jfxutdd 905327 905326 2026-09-15T18:47:21Z Gazal world 28391 c/e 905327 wikitext text/x-wiki [[File:Édouard Manet - Le Suicidé (ca. 1877).jpg|thumb|એડોર્ડ મૈનેટનું ચિત્ર ''સ્યુસાઇડ'' (ca. 1877)|300px]] '''આત્મહત્યા''' અથવા '''આપઘાત''' એટલે કોઈ વ્યક્તિ દ્વારા ઇરાદાપૂર્વક પોતાના જીવનનો અંત લાવવાની ક્રિયા અથવા સ્વયં અકુદરતી રીતે વહોરેલું મૃત્યુ. બળી મરવું, ઝેર પીવું, ડૂબી ને મરવું અને ગળે ફાંસો ખાવો વગેરે આત્મહત્યા માટે ઉપયોગમાં લેવાતી સામાન્ય પદ્ધતિઓ છે. જ્યારે, કોઈ ઊંચી જગ્યાએથી પડતું મૂકવું, વાહનો નીચે છૂંદાઈને મરવું, બંદૂકની ગોળીથી જીવનનો અંત આણવો, સામૂહિક મૃત્યુ વગેરે આત્મહત્યાની ઓછી જાણીતી પદ્ધતિઓ છે. આત્મહત્યા એક સંકુલ મનોવૈજ્ઞાનિક વર્તનઘટના અને [[સામાજિક સમસ્યા]] છે. દરેક આત્મહત્યાના ૧૦થી ૧૫ પ્રયત્નોમાંથી એકમાં વ્યક્તિ સફળ રીતે આપઘાત કરે છે એવું નોંધાયું છે. પુરૂષો કરતાં સ્ત્રીઓ આત્મહત્યાના પ્રયાસો વધુ પ્રમાણમાં કરે છે; પરંતુ સ્ત્રીઓ કરતાં પુરુષો આત્મહત્યાના પ્રયાસોમાં વધુ સફળ નીવડે છે એવું અત્યાર સુધીના અભ્યાસ પરથી માલૂમ પડ્યું છે. અપરિણીત કે છૂટાછેડા લીધેલ, એકલી રહેતી કે વિધવા-વિધુર વ્યક્તિઓમાં થતી આત્મહત્યાનું પ્રમાણ પરિણીત અને સંતાનોવાળી વ્યક્તિઓ દ્વારા થતી આત્મહત્યાના પ્રમાણ કરતાં વધારે જોવા મળે છે.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪">{{cite encyclopedia|last1=પંચાલ|first1=ભરત|last2=વૈદ્ય|first2=જતીન|last3=ત્રિવેદી|first3=છોટાલાલ છગનલાલ|last4=પટેલ|first4=એચ. જી.|last5=શુક્લ|first5=બંસીધર|last6=મૂળે|first6=બાળકૃષ્ણ માધવરાવ|last7=શુક્લ|first7=શિલીન નં.|title=આપઘાત|encyclopedia=[[ગુજરાતી વિશ્વકોશ]]|publisher=ગુજરાતી વિશ્વકોશ ટ્રસ્ટ|date=૨૦૧૪|edition=તૃતીય|editor-last=ઠાકર|editor-first=ધીરુભાઈ|editor-link=ધીરુભાઈ ઠાકર|edition=પ્રથમ|volume=ખંડ ૨ (આ – ઈ)|location=અમદાવાદ|pages=૭૦–૭૩|isbn=978-93-83975-03-7}}</ref> આત્મહત્યાથી થતા મૃત્યુનો દર પૂર્વ યુરોપના દેશોમાં વર્ષે એક લાખ વ્યક્તિઓએ ૨૫ કે તેથી વધારે છે, જ્યારે [[સ્પેન]] કે ઇટાલી જેવા કેટલાક દેશોમાં આ દર વર્ષે ૧ લાખ વ્યક્તિઓએ ૧૦ કે તેથી પણ ઓછો છે.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> આત્મહત્યા એ વ્યક્તિગત અને સામાજિક ગુનો બને છે. આપઘાત કરાવવો અથવા આપઘાત કરવા માટે કોઈને પ્રેરવું તે પણ ભારતમાં IPCની કલમ ૩૦૨ મુજબ ફોજદારી ગુનો ગણવામાં આવે છે.{{સંદર્ભ}} ==પ્રકારો== સમાજશાસ્ત્રી [[એમિલ દર્ખેમ|એમિલ દુર્ખેમે]] આત્મહત્યાના ત્રણ પ્રકારો દર્શાવ્યા છે:<ref name=જોષી૨૦૧૬>{{cite book|last=જોષી|first=વિદ્યુતભાઈ|title=પારિભાષિક કોશ-સમાજશાસ્ત્ર|year=૨૦૧૬|edition=દ્વિતીય|publisher=યુનિવર્સિટી ગ્રંથનિર્માણ બોર્ડ|publication-place=અમદાવાદ|pages=૧૯–૨૦|isbn=978-93-85344-46-6}}</ref> (૧) પરોપકારી કે પરાર્થવાદી (altruistic) આત્મહત્યા (૨) વિસંગત (anomic) આત્મહત્યા અને (૩) અહંવાદી (egoistic) આત્મહત્યા.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ પોતાના [[સમૂહ]] કે [[સમાજ]] સાથે એટલી બધી હળીમળી જાય છે કે ત્યારે તે સમૂહ કે સમાજના કલ્યાણ માટે અથવા રક્ષણ માટે પોતાનું બલિદાન આપે છે. આ પ્રકારની આત્મહત્યા સમાજ માટે પોતાનો જીવ ન્યોછાવર કરી દેવાની ભાવનાથી પ્રેરાયેલ હોય છે, આથી આ પ્રકારની આત્મહત્યા ને ''પરોપકારી આત્મહત્યા''<nowiki/>' કહેવામાં આવે છે. સૈનિક દ્વારા પોતાના દેશ માટે [[યુદ્ધ]]માં ખપી જવાની ક્રિયા, ભારતમાં પોતાના પતિ પાછળ સતી થવાની પ્રથા તથા જાપાનમાં હારાકીરીની પ્રથા વગેરે પરોપકારી આત્મહત્યાના ઉદાહરણો છે.<ref name=જોષી૨૦૧૬/> જ્યારે સામાજિક તથા વ્યક્તિગત વિઘટનની પરિસ્થિતિને કારણે આત્મહત્યા થાય છે ત્યારે તેને વિસંગત આત્મહત્યા કહેવામાં આવે છે. અહીં ધોરણ અસ્થિરતાની સ્થિતિ એવી હોય છે જેમાં વ્યક્તિ માટે સમૂહની મૂલ્યવ્યવસ્થાનો કોઈ અર્થ કે મહત્ત્વ રહેતું નથી, અને તેથી વ્યક્તિ પોતાને એકલી, અલગ — સમૂહથી ફેંકાયેલ અનુભવે છે. આવી સ્થિતિ વ્યક્તિને આત્મહત્યા કરવા પ્રેરે છે.<ref name=જોષી૨૦૧૬/> જ્યારે સમાજ સાથે વ્યક્તિના સંબંધો તૂટી જાય છે, એટલે કે વ્યક્તિ સમાજ સાથે અનુકૂલન સાધી શકતી નથી ત્યારે તે પોતાના જીવનને નિરર્થક સમજવા લાગે છે અને આત્મહત્યા કરવા તરફ પ્રેરાય છે. આ પ્રકારની આત્મહત્યાને ''અહંવાદી આત્મહત્યા'' કહેવામાં આવે છે.<ref name=જોષી૨૦૧૬/> ==પરિબળો== એમિલ દર્ખેમ આત્મહત્યાને એક સામાજિક ઘટના માને છે, અને કહે છે કે તેના કારણો મનોવૈજ્ઞાનિક, ભૌગોલિક કે અન્ય કોઈ પણ હોઈ શકે છે; પરંતુ વાસ્તવમાં તો તે સામાજિક જ હોય છે.<ref name="સમાજશાસ્ત્રીય વિચારધારા">{{cite book|last=પટેલ|first=જી. જે.|title=સમાજશાસ્ત્રીય વિચારધારા|year=૧૯૭૧|edition=પ્રથમ|publisher=જયભારત પ્રકાશન|location=અમદાવાદ|pages=૧૨૭–૧૩૬}}</ref> આત્મહત્યા એક સંકુલ વર્તનઘટના છે, અને કોઈ એક પરિબળથી તેની સંપૂર્ણ વૈજ્ઞાનિક સમજૂતી આપવી મુશ્કેલ છે. લાંબા સમયની શારીરિક માંદગી, દારૂ અને અન્ય નશાકારક પદાર્થોનું વ્યસન, માનસિક બિમારીઓ જેવી કે ખિન્નતા, મનોવિચ્છિન્નતા (schizophrenia), સંનિપાત, સામાજિક એકાત્મતાનો અભાવ, નજીકના ભૂતકાળમાં બનેલા આઘાતજનક બનાવો વગેરેને આપઘાત માટેના સંભવિત કારણો ગણાવી શકાય.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> આત્મહત્યા માટેના પરિબળોમાં આર્થિક પરિબળો અને તેમાં થતા એકાએક ફેરફારોને મુખ્ય ગણવામાં આવે છે. તેમાં હવામાન, પ્રદેશ વગેરે જેવાં પરિબળો પણ અસરકર્તા હશે એમ માનવામાં આવે છે. એમિલ દુર્ખેમના મત પ્રમાણે આત્મહત્યાની ઘટનાને સામાજિક પરિબળોથી જ સમજી શકાય એમ છે. સમાજમાં વ્યક્તિઓની એકલતામાં થતા વધઘટના પ્રમાણમાં સામાજિક પરિબળો જ મુખ્ય ભાગ ભજવે છે. આવી એકલતા ખીન્નતા સર્જે છે, જેને લીધે વ્યક્તિ આત્મહત્યા કરવા પ્રેરાય છે. એમિલ દુર્ખેમના મત પ્રમાણે "એવા સામાજિક પરિબળો હોય છે કે જે વ્યક્તિથી પર હોય છે અને વ્યક્તિને આત્મહત્યા કરવા દબાણ કરે છે". અહિં દુર્ખેમ વ્યક્તિ કરતાં સમાજ વધારે મહત્ત્વનો છે એમ જણાવે છે, અને "વ્યક્તિ સમાજનું ફરજંદ માત્ર છે" એ હકિકત પર ભાર મૂકે છે. કેટલીક સ્પષ્ટ મર્યાદાઓના કારણે, દુર્ખેમની આ સૈદ્ધાંતિક ભૂમિકા સંપૂર્ણ રીતે સ્વીકારવામાં આવી નથી.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> વ્યક્તિ આત્મહત્યા કરવા માટે અનેક કારણોસર પ્રેરાય છે. ક્યારેક વ્યક્તિ આ જીવન કરતાં વધુ સારા પરલોકના જીવન માટે આપઘાતનો માર્ગ પસંદ કરે છે. વિચ્છિન્નમનસ્કતાનો દર્દી ભ્રમ (hallucinations) અને વિભ્રમ (delusions)ને કારણે આપઘાત કરે છે. વ્યક્તિ ક્યારેક કોઈની સામે બદલો લેવાની ભાવનાથી આપઘાત કરે છે, તો ક્યારેક વ્યક્તિ માટે જીવન અસહ્ય હોય છે અને એમાંથી છૂટવા માટે આત્મહત્યાનો એકમાત્ર માર્ગ બચ્યો હોય એમ એ માને છે.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> ==પદ્ધતિઓ== ઝેરી પદાર્થો અને ઝેરી દવા લેવી એ આત્મહત્યા માટે સૌથી વધુ વપરાતી પદ્ધતિ છે. આ ઉપરાંત કેટલાક લોકો આત્મહત્યા માટે ઊંચેથી કૂદી પડવું, ડૂબી મરવું, સળગી જવું કે ગળે ફાંસો ખાઈ લેવો પસંદ કરે છે. જ્યાં સ્ફોટક સાધનો અને પિસ્તોલ જેવા શસ્ત્રો મળે છે ત્યાં આત્મહત્યા કરવા માટે સામાન્ય રીતે તેનો ઉપયોગ થાય છે. કેટલાક કિસ્સામાં વ્યક્તિ આત્મહત્યાનો પ્રયાસ પોતાના જીવનનો અંત લાવવા માટે નથી કરતી હોતી, પણ આવા પ્રયાસ દ્વારા તે પોતાની નિ:સહાય સ્થિતિ તરફ બીજાનું ધ્યાન દોરવા માંગતી હોય છે. આવા પ્રયાસોમાં આપઘાત માટે ઓછી જોખમી પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હોય છે. આત્મહત્યાના આવા પ્રયાસોને ''અટેમ્ટેડ સ્યુસાઇડ'' કે ''પેરાસ્યુસાઇડ'' કહેવામાં આવે છે.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> ==સંદર્ભો== {{reflist}} == બાહ્ય કડી == * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} [[શ્રેણી:સામાજિક મનોવિજ્ઞાન]] [[શ્રેણી:આત્મહત્યા]] 9i85x8yhibtmfhew5p65pc5llz70xhi 905334 905327 2026-09-16T04:45:15Z Gazal world 28391 /* */ આશરે 905334 wikitext text/x-wiki [[File:Édouard Manet - Le Suicidé (ca. 1877).jpg|thumb|એડોર્ડ મૈનેટનું ચિત્ર ''સ્યુસાઇડ'' (આશરે 1877)|300px]] '''આત્મહત્યા''' અથવા '''આપઘાત''' એટલે કોઈ વ્યક્તિ દ્વારા ઇરાદાપૂર્વક પોતાના જીવનનો અંત લાવવાની ક્રિયા અથવા સ્વયં અકુદરતી રીતે વહોરેલું મૃત્યુ. બળી મરવું, ઝેર પીવું, ડૂબી ને મરવું અને ગળે ફાંસો ખાવો વગેરે આત્મહત્યા માટે ઉપયોગમાં લેવાતી સામાન્ય પદ્ધતિઓ છે. જ્યારે, કોઈ ઊંચી જગ્યાએથી પડતું મૂકવું, વાહનો નીચે છૂંદાઈને મરવું, બંદૂકની ગોળીથી જીવનનો અંત આણવો, સામૂહિક મૃત્યુ વગેરે આત્મહત્યાની ઓછી જાણીતી પદ્ધતિઓ છે. આત્મહત્યા એક સંકુલ મનોવૈજ્ઞાનિક વર્તનઘટના અને [[સામાજિક સમસ્યા]] છે. દરેક આત્મહત્યાના ૧૦થી ૧૫ પ્રયત્નોમાંથી એકમાં વ્યક્તિ સફળ રીતે આપઘાત કરે છે એવું નોંધાયું છે. પુરૂષો કરતાં સ્ત્રીઓ આત્મહત્યાના પ્રયાસો વધુ પ્રમાણમાં કરે છે; પરંતુ સ્ત્રીઓ કરતાં પુરુષો આત્મહત્યાના પ્રયાસોમાં વધુ સફળ નીવડે છે એવું અત્યાર સુધીના અભ્યાસ પરથી માલૂમ પડ્યું છે. અપરિણીત કે છૂટાછેડા લીધેલ, એકલી રહેતી કે વિધવા-વિધુર વ્યક્તિઓમાં થતી આત્મહત્યાનું પ્રમાણ પરિણીત અને સંતાનોવાળી વ્યક્તિઓ દ્વારા થતી આત્મહત્યાના પ્રમાણ કરતાં વધારે જોવા મળે છે.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪">{{cite encyclopedia|last1=પંચાલ|first1=ભરત|last2=વૈદ્ય|first2=જતીન|last3=ત્રિવેદી|first3=છોટાલાલ છગનલાલ|last4=પટેલ|first4=એચ. જી.|last5=શુક્લ|first5=બંસીધર|last6=મૂળે|first6=બાળકૃષ્ણ માધવરાવ|last7=શુક્લ|first7=શિલીન નં.|title=આપઘાત|encyclopedia=[[ગુજરાતી વિશ્વકોશ]]|publisher=ગુજરાતી વિશ્વકોશ ટ્રસ્ટ|date=૨૦૧૪|edition=તૃતીય|editor-last=ઠાકર|editor-first=ધીરુભાઈ|editor-link=ધીરુભાઈ ઠાકર|edition=પ્રથમ|volume=ખંડ ૨ (આ – ઈ)|location=અમદાવાદ|pages=૭૦–૭૩|isbn=978-93-83975-03-7}}</ref> આત્મહત્યાથી થતા મૃત્યુનો દર પૂર્વ યુરોપના દેશોમાં વર્ષે એક લાખ વ્યક્તિઓએ ૨૫ કે તેથી વધારે છે, જ્યારે [[સ્પેન]] કે ઇટાલી જેવા કેટલાક દેશોમાં આ દર વર્ષે ૧ લાખ વ્યક્તિઓએ ૧૦ કે તેથી પણ ઓછો છે.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> આત્મહત્યા એ વ્યક્તિગત અને સામાજિક ગુનો બને છે. આપઘાત કરાવવો અથવા આપઘાત કરવા માટે કોઈને પ્રેરવું તે પણ ભારતમાં IPCની કલમ ૩૦૨ મુજબ ફોજદારી ગુનો ગણવામાં આવે છે.{{સંદર્ભ}} ==પ્રકારો== સમાજશાસ્ત્રી [[એમિલ દર્ખેમ|એમિલ દુર્ખેમે]] આત્મહત્યાના ત્રણ પ્રકારો દર્શાવ્યા છે:<ref name=જોષી૨૦૧૬>{{cite book|last=જોષી|first=વિદ્યુતભાઈ|title=પારિભાષિક કોશ-સમાજશાસ્ત્ર|year=૨૦૧૬|edition=દ્વિતીય|publisher=યુનિવર્સિટી ગ્રંથનિર્માણ બોર્ડ|publication-place=અમદાવાદ|pages=૧૯–૨૦|isbn=978-93-85344-46-6}}</ref> (૧) પરોપકારી કે પરાર્થવાદી (altruistic) આત્મહત્યા (૨) વિસંગત (anomic) આત્મહત્યા અને (૩) અહંવાદી (egoistic) આત્મહત્યા.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ પોતાના [[સમૂહ]] કે [[સમાજ]] સાથે એટલી બધી હળીમળી જાય છે કે ત્યારે તે સમૂહ કે સમાજના કલ્યાણ માટે અથવા રક્ષણ માટે પોતાનું બલિદાન આપે છે. આ પ્રકારની આત્મહત્યા સમાજ માટે પોતાનો જીવ ન્યોછાવર કરી દેવાની ભાવનાથી પ્રેરાયેલ હોય છે, આથી આ પ્રકારની આત્મહત્યા ને ''પરોપકારી આત્મહત્યા''<nowiki/>' કહેવામાં આવે છે. સૈનિક દ્વારા પોતાના દેશ માટે [[યુદ્ધ]]માં ખપી જવાની ક્રિયા, ભારતમાં પોતાના પતિ પાછળ સતી થવાની પ્રથા તથા જાપાનમાં હારાકીરીની પ્રથા વગેરે પરોપકારી આત્મહત્યાના ઉદાહરણો છે.<ref name=જોષી૨૦૧૬/> જ્યારે સામાજિક તથા વ્યક્તિગત વિઘટનની પરિસ્થિતિને કારણે આત્મહત્યા થાય છે ત્યારે તેને વિસંગત આત્મહત્યા કહેવામાં આવે છે. અહીં ધોરણ અસ્થિરતાની સ્થિતિ એવી હોય છે જેમાં વ્યક્તિ માટે સમૂહની મૂલ્યવ્યવસ્થાનો કોઈ અર્થ કે મહત્ત્વ રહેતું નથી, અને તેથી વ્યક્તિ પોતાને એકલી, અલગ — સમૂહથી ફેંકાયેલ અનુભવે છે. આવી સ્થિતિ વ્યક્તિને આત્મહત્યા કરવા પ્રેરે છે.<ref name=જોષી૨૦૧૬/> જ્યારે સમાજ સાથે વ્યક્તિના સંબંધો તૂટી જાય છે, એટલે કે વ્યક્તિ સમાજ સાથે અનુકૂલન સાધી શકતી નથી ત્યારે તે પોતાના જીવનને નિરર્થક સમજવા લાગે છે અને આત્મહત્યા કરવા તરફ પ્રેરાય છે. આ પ્રકારની આત્મહત્યાને ''અહંવાદી આત્મહત્યા'' કહેવામાં આવે છે.<ref name=જોષી૨૦૧૬/> ==પરિબળો== એમિલ દર્ખેમ આત્મહત્યાને એક સામાજિક ઘટના માને છે, અને કહે છે કે તેના કારણો મનોવૈજ્ઞાનિક, ભૌગોલિક કે અન્ય કોઈ પણ હોઈ શકે છે; પરંતુ વાસ્તવમાં તો તે સામાજિક જ હોય છે.<ref name="સમાજશાસ્ત્રીય વિચારધારા">{{cite book|last=પટેલ|first=જી. જે.|title=સમાજશાસ્ત્રીય વિચારધારા|year=૧૯૭૧|edition=પ્રથમ|publisher=જયભારત પ્રકાશન|location=અમદાવાદ|pages=૧૨૭–૧૩૬}}</ref> આત્મહત્યા એક સંકુલ વર્તનઘટના છે, અને કોઈ એક પરિબળથી તેની સંપૂર્ણ વૈજ્ઞાનિક સમજૂતી આપવી મુશ્કેલ છે. લાંબા સમયની શારીરિક માંદગી, દારૂ અને અન્ય નશાકારક પદાર્થોનું વ્યસન, માનસિક બિમારીઓ જેવી કે ખિન્નતા, મનોવિચ્છિન્નતા (schizophrenia), સંનિપાત, સામાજિક એકાત્મતાનો અભાવ, નજીકના ભૂતકાળમાં બનેલા આઘાતજનક બનાવો વગેરેને આપઘાત માટેના સંભવિત કારણો ગણાવી શકાય.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> આત્મહત્યા માટેના પરિબળોમાં આર્થિક પરિબળો અને તેમાં થતા એકાએક ફેરફારોને મુખ્ય ગણવામાં આવે છે. તેમાં હવામાન, પ્રદેશ વગેરે જેવાં પરિબળો પણ અસરકર્તા હશે એમ માનવામાં આવે છે. એમિલ દુર્ખેમના મત પ્રમાણે આત્મહત્યાની ઘટનાને સામાજિક પરિબળોથી જ સમજી શકાય એમ છે. સમાજમાં વ્યક્તિઓની એકલતામાં થતા વધઘટના પ્રમાણમાં સામાજિક પરિબળો જ મુખ્ય ભાગ ભજવે છે. આવી એકલતા ખીન્નતા સર્જે છે, જેને લીધે વ્યક્તિ આત્મહત્યા કરવા પ્રેરાય છે. એમિલ દુર્ખેમના મત પ્રમાણે "એવા સામાજિક પરિબળો હોય છે કે જે વ્યક્તિથી પર હોય છે અને વ્યક્તિને આત્મહત્યા કરવા દબાણ કરે છે". અહિં દુર્ખેમ વ્યક્તિ કરતાં સમાજ વધારે મહત્ત્વનો છે એમ જણાવે છે, અને "વ્યક્તિ સમાજનું ફરજંદ માત્ર છે" એ હકિકત પર ભાર મૂકે છે. કેટલીક સ્પષ્ટ મર્યાદાઓના કારણે, દુર્ખેમની આ સૈદ્ધાંતિક ભૂમિકા સંપૂર્ણ રીતે સ્વીકારવામાં આવી નથી.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> વ્યક્તિ આત્મહત્યા કરવા માટે અનેક કારણોસર પ્રેરાય છે. ક્યારેક વ્યક્તિ આ જીવન કરતાં વધુ સારા પરલોકના જીવન માટે આપઘાતનો માર્ગ પસંદ કરે છે. વિચ્છિન્નમનસ્કતાનો દર્દી ભ્રમ (hallucinations) અને વિભ્રમ (delusions)ને કારણે આપઘાત કરે છે. વ્યક્તિ ક્યારેક કોઈની સામે બદલો લેવાની ભાવનાથી આપઘાત કરે છે, તો ક્યારેક વ્યક્તિ માટે જીવન અસહ્ય હોય છે અને એમાંથી છૂટવા માટે આત્મહત્યાનો એકમાત્ર માર્ગ બચ્યો હોય એમ એ માને છે.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> ==પદ્ધતિઓ== ઝેરી પદાર્થો અને ઝેરી દવા લેવી એ આત્મહત્યા માટે સૌથી વધુ વપરાતી પદ્ધતિ છે. આ ઉપરાંત કેટલાક લોકો આત્મહત્યા માટે ઊંચેથી કૂદી પડવું, ડૂબી મરવું, સળગી જવું કે ગળે ફાંસો ખાઈ લેવો પસંદ કરે છે. જ્યાં સ્ફોટક સાધનો અને પિસ્તોલ જેવા શસ્ત્રો મળે છે ત્યાં આત્મહત્યા કરવા માટે સામાન્ય રીતે તેનો ઉપયોગ થાય છે. કેટલાક કિસ્સામાં વ્યક્તિ આત્મહત્યાનો પ્રયાસ પોતાના જીવનનો અંત લાવવા માટે નથી કરતી હોતી, પણ આવા પ્રયાસ દ્વારા તે પોતાની નિ:સહાય સ્થિતિ તરફ બીજાનું ધ્યાન દોરવા માંગતી હોય છે. આવા પ્રયાસોમાં આપઘાત માટે ઓછી જોખમી પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હોય છે. આત્મહત્યાના આવા પ્રયાસોને ''અટેમ્ટેડ સ્યુસાઇડ'' કે ''પેરાસ્યુસાઇડ'' કહેવામાં આવે છે.<ref name="વિશ્વકોષ૨૦૧૪"/> ==સંદર્ભો== {{reflist}} == બાહ્ય કડી == * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} [[શ્રેણી:સામાજિક મનોવિજ્ઞાન]] [[શ્રેણી:આત્મહત્યા]] cnbn0f0453xhup4jz6xyz4swycf9shy 0 110690 905333 905004 2026-09-16T04:45:03Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 905333 wikitext text/x-wiki '''છદ્મવિજ્ઞાન''' કે '''સ્યુડોસાયન્સમાં''' એવા નિવેદનો, માન્યતાઓ અથવા પદ્ધતિઓનો સમાવેશ થાય છે જે વૈજ્ઞાનિક હોવાનો દાવો કરવામાં આવે છે પરંતુ તે ખરેખર અવૈજ્ઞાનિક હોય છે.{{Refn|Definition: * "A pretended or spurious science; a collection of related beliefs about the world mistakenly regarded as being based on scientific method or as having the status that scientific truths now have". ''[[Oxford English Dictionary]]'', second edition 1989. * "Many writers on pseudoscience have emphasized that pseudoscience is non-science posing as science. The foremost modern classic on the subject (Gardner 1957) bears the title ''[[Fads and Fallacies in the Name of Science]]''. According to Brian Baigrie (1988, 438), '[w]hat is objectionable about these beliefs is that they masquerade as genuinely scientific ones.' These and many other authors assume that to be pseudoscientific, an activity or a teaching has to satisfy the following two criteria (Hansson 1996): (1) it is not scientific, and (2) its major proponents try to create the impression that it is scientific."<ref name="SEP section SciPse">{{citation |chapter-url = http://plato.stanford.edu/entries/pseudo-science |chapter = Science and Pseudoscience |at= Section 2: The "science" of pseudoscience |title = Stanford Encyclopedia of Philosophy |year = 2008 |first = Sven Ove |last = Hansson | name-list-format = vanc |ref = harv }}</ref> * '"claims presented so that they appear [to be] scientific even though they lack supporting evidence and plausibility"(p. 33). In contrast, science is "a set of methods designed to describe and interpret observed and inferred phenomena, past or present, and aimed at building a testable body of knowledge open to rejection or confirmation"(p. 17)'<ref>{{harvp|Shermer|1997}}</ref> (this was the [https://www.nsf.gov/statistics/seind02/c7/c7s5.htm definition adopted by] the [[National Science Foundation]])}} શબ્દ છદ્મવિજ્ઞાન ને ઘણી વાર વધારે પડતા અતિશ્યોક્તિવાળા નિવેદનો, એવા નિવેદનો કે જેમાં વિષયના નિષ્ણાતો દ્વારા ચકાસવાની શક્યતા ના હોય અથવા ચકાસવા ન દેવામાં આવે, અને એવા સંશોધનો કે જે વ્યવસ્થિત રીતે અને વૈજ્ઞાનિક ઢબે ના થતાં હોય તેમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. છદ્મવિજ્ઞાન શબ્દને ઘણી વાર નિંદાત્મક કહેવાય છે. ઘણી વાર છદ્મવિજ્ઞાનને માનનારાઓ આ વર્ગીકરણનો વિરોધ કરે છે. વિજ્ઞાન અને છદ્મવિજ્ઞાનને તત્ત્વજ્ઞાન અને વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિએ છૂટું પાડી શકાય છે. છદ્મવિજ્ઞાનને વિજ્ઞાનથી અલગ પાડવું એ પ્રાયોગિક રીતે સ્વાસ્થ્ય સુવિધાઓ, નિષ્ણાતની તપાસ, પર્યાવરણીય નીતિઓ અને વૈજ્ઞાનિક ભણતરમાં મદદરૂપ છે. વૈજ્ઞાનિક તથ્યો અને સિધ્ધાંતિક માન્યતાઓથી છદ્મવિજ્ઞાનને અલગ પાડવું, જેમ કે [[જ્યોતિષવિદ્યા]], રસાયણશાસ્ત્ર, વૈકલ્પિક દવા, ગુપ્ત માન્યતાઓ, ધાર્મિક માન્યતાઓ અને સર્જનવિજ્ઞાનનું અલગ પાડવું એ વૈજ્ઞાનિક શિક્ષણ અને વૈજ્ઞાનિક સાક્ષરતાનો જ ભાગ છે.<ref name="Hurd">{{Cite journal|vauthors=Hurd PD|date=June 1998|title=Scientific literacy: New minds for a changing world|url=https://archive.org/details/sim_science-education_1998-06_82_3/page/407|journal=Science Education|volume=82|issue=3|pages=407–416|doi=10.1002/(SICI)1098-237X(199806)82:3<407::AID-SCE6>3.0.CO;2-G}}{{Subscription required}}</ref> છદ્મવિજ્ઞાન હાનિકારક હોઈ શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, છદ્મવૈજ્ઞાનિક રીતે રસીકરણનો વિરોધ અને [[હોમિયોપેથી|હોમિયોપેથીક]]ને પ્રોત્સાહન લોકોને તબીબી સારવાર લેતા અટકાવે છે.<ref>{{Cite web|url=https://skepticalinquirer.org/exclusive/what-should-become-of-a-monument-to-pseudoscience/?fbclid=IwAR1tESZ_4csUbvTtLRK-8glKPAI_zLG0hOgnJRmrCknUFdypSWxlVK4K0UE|title=What Should Become of a Monument to Pseudoscience?|last=Vyse|first=Stuart|authorlink=Stuart Vyse|website=Skeptical Inquirer|publisher=Center for Inquiry|access-date=1 December 2019}}</ref> == ભારતમાં છદ્મવિજ્ઞાન == ભારતમાં પણ ઘણી વાર સાધુસંતો, ગુરુઓ અને હિંદુરાષ્ટ્રવાદીઓ દ્વારા છદ્મવિજ્ઞાન ફેલાવવામાં આવે છે.<ref>{{Cite journal|last=Kumar|first=Sanjay|date=2019-02-15|title=In India, Hindu pride boosts pseudoscience|url=https://science.sciencemag.org/content/363/6428/679|journal=Science|language=en|volume=363|issue=6428|pages=679–680|doi=10.1126/science.363.6428.679|issn=0036-8075|pmid=30765545}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sciencemag.org/news/2019/02/hindu-nationalists-claim-ancient-indians-had-airplanes-stem-cell-technology-and|title=Hindu nationalists claim that ancient Indians had airplanes, stem cell technology, and the internet|last=KumarFeb. 13|first=Sanjay|last2=2019|date=2019-02-13|website=Science {{!}} AAAS|language=en|access-date=2019-12-04|last3=Am|first3=10:55}}</ref> ભારતમાં આંતરરાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન કોંગ્રેસમાં અમુક પેપરો રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા જેમાં પ્રાચીન ભારતમાં વિમાનો ઉડતા હોવાનો દાવો કરાયો હતો, આઈન્સ્ટાઈનના સૂત્રને અને ચાર્લ્સ ડાર્વિનની ઉત્ક્રાંતિની થેયોરીને ખોટી પડાઈ હતી.<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2015/01/04/indians-invented-planes-7000-years-ago-and-other-startling-claims-at-the-science-congress/|title=Indians invented planes 7,000 years ago — and other startling claims at the Science Congress|last=writer|first=Rama Lakshmi closeRama LakshmiBioBioFollowFollowStaff|website=Washington Post|language=en|access-date=2019-12-04}}</ref> સાથે જ પૂરતા વૈજ્ઞાનિક તથ્યો ન અપાતા તેની વ્યાપક પ્રમાણમાં ટીકા પણ થઈ હતી અને તેના વિરોધમાં વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા દેખાવો કરાયા હતા.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/ravanas-airports-modi-waves-leave-science-congress-stunned/articleshow/67402208.cms|title=Narendra Modi waves: ‘Ravana’s airports’, ‘Modi waves’ leave science congress stunned {{!}} India News - Times of India|last=Singh|first=I. P.|last2=Jan 6|first2=Siddhartha Sarma {{!}} TNN {{!}} Updated:|website=The Times of India|language=en|access-date=2019-12-04|last3=2019|last4=Ist|first4=3:43}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/5-howlers-from-the-indian-science-congress-234181-2015-01-05|title=Don't miss: 5 howlers from the Indian Science Congress|last=DelhiJanuary 5|first=IndiaToday in New|last2=January 5|first2=2015UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date=2019-12-04|last3=Ist|first3=2015 14:26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/cover-story/Pseudo-science-must-not-figure-in-Indian-Science-Congress/articleshow/45698353.cms|title=Pseudo-science must not figure in Indian Science Congress|last=Dadawala|first=Vikrant DadawalaVikrant|last2=Dec 31|first2=Mumbai Mirror {{!}} Updated:|website=Mumbai Mirror|language=en|access-date=2019-12-04|last3=2014|last4=Ist|first4=08:40|archive-date=2019-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204052901/https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/cover-story/Pseudo-science-must-not-figure-in-Indian-Science-Congress/articleshow/45698353.cms|url-status=dead}}</ref> નિત્યાનંદ દ્વારા ત્રીજી આંખ ખોલવાના, ૪૦ મિનિટ સૂર્ય મોડો ઉગાડવાનાં અને ગાયને [[સંસ્કૃત ભાષા]] બોલતી કરવાના દાવા થાય છે.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/opinion/columns/the-cheat-sheet/pseudo-science-lol-from-nithyananda-to-sokal-squared/article25182820.ece|title=Pseudo-science LOL: from Nithyananda to Sokal Squared|last=Vembu|first=Venky|website=@businessline|language=en|access-date=2019-12-04}}</ref><ref>{{Cite news|title=All you want to know about Nithyananda|url=https://www.thehindu.com/news/national/all-you-want-to-know-about-nithyananda/article30047542.ece|newspaper=The Hindu|date=2019-11-22|access-date=2019-12-04|issn=0971-751X|language=en-IN|first=R.|last=Raghunath}}</ref> જગ્ગી વાસુદેવ દ્વારા તણાવ દૂર કરવાના અને વિજ્ઞાન દ્વારા તેના દાવાઓની પુષ્ટિ કરવાના દાવાઓ પણ છદ્મવિજ્ઞાન તરીકે પુરવાર કરાયા છે.<ref>{{Cite web|url=https://www.altnews.in/depression-the-myths-falseness-of-sadhgurus-quotes/|title=Depression: The myths & falseness of Sadhguru’s quotes|last=Shaikh|first=Dr Sumaiya|date=2018-08-19|website=Alt News|language=en-GB|access-date=2019-12-04|archive-date=2021-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210527193916/https://www.altnews.in/depression-the-myths-falseness-of-sadhgurus-quotes/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thequint.com/voices/opinion/sadhguru-indian-mystics-deliver-lectures-top-colleges-india|title=Should Sadhguru be Hosted by India’s Top Colleges?|date=2018-09-17|website=The Quint|language=en|access-date=2019-12-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/indias-own-carl-sagan-meet-babu-gogineni-science-populariser-hyderabad-70951|title=ન્યુઝ મિનિટ|last=|first=|date=|website=www.thenewsminute.com|publisher=|access-date=2019-12-04}}</ref> સત્ય સાંઈ બાબા દ્વારા પણ હવામાંથી ભસ્મ બનાવવાના અને ભૌતિકીકરણ કરવાના દાવાઓ કરવામાં આવ્યા છે.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/His-harshest-critics-died-with-a-wish-unfulfilled/articleshow/8076300.cms|title=His harshest critics died with a wish unfulfilled {{!}} India News - Times of India|last=Apr 25|first=Sushil Rao {{!}} TNN {{!}} Updated:|last2=2011|website=The Times of India|language=en|access-date=2019-12-04|last3=Ist|first3=3:11}}</ref> તર્કવાદીઓ દ્વારા આ દાવાની વારંવાર ટીકા કરવામાં આવે છે અને તેને સાબિત કરવા માટે પડકાર પણ ફેંકવામાં આવે છે.<ref>{{Cite web|url=https://theprint.in/theprint-profile/basava-premanand-godman-buster-challenged-sathya-sai-baba-puttaparthi/300571/|title=Basava Premanand, the godman buster who challenged Sathya Sai Baba of Puttaparthi|last=Grewal|first=Kairvy|date=2019-10-04|website=ThePrint|language=en-US|access-date=2019-12-04}}</ref> == સંદર્ભો == {{Reflist|3}} [[શ્રેણી:વિજ્ઞાન]] bptxx8pus73t1intt39rxroyzklfcru 0 121746 905328 770473 2026-09-15T22:52:33Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 905328 wikitext text/x-wiki '''આર્ય કન્યા ગુરુકુલ''' [[ભારત]]ના [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્ય]]ના [[પોરબંદર|પોરબંદર શહેર]]માં આવેલી એક કન્યા છાત્રાલય છે. આ શાળા K -12 (બાળમંદિરથી ૧૨ ધોરણ સુધી સિક્ષણ આપતી સંસ્થા) બોર્ડિંગ સ્કૂલ છે.<ref name="a">[http://www.mehtagroup.com/csr.html]</ref> <ref name="b">{{Cite web|url=http://www.kirtimandir.org/founder.html|title=Archived copy|archive-url = https://web.archive.org/web/20150103215904/http://www.kirtimandir.org/founder.html|archive-date=3 January 2015|access-date=14 June 2011}}</ref><ref name="c">Education for women's empowerment:gender-positive initiatives in pace-setting women's colleges</ref> == ઇતિહાસ == [[ગુજરાતી લોકો|ગુજરાતી]] ઉદ્યોગપતિ, મહેતા ગ્રુપના સ્થાપક અને દાનવીર, [[નાનજીભાઈ કાલિદાસ મહેતા|નાનજી કાલિદાસ મહેતા]] દ્વારા આ શાળાની સ્થાપના ઈ. સ. ૧૯૩૬માં કરવામાં આવી હતી. [[મહાત્મા ગાંધી|ગાંધીજી]] સાથેનો તેમનો સહવાસ અને [[આર્ય સમાજ]]નાં નેતાઓ તરફથી મળેલ પ્રેરણા આ શાળાની સ્થાપનામાં પરિણમી.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=0AJ0BQAAQBAJ&pg=PA169&dq=gandhi+visit+arya+kanya+gurukul&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjzk7DTgcjXAhUaTI8KHRl2CvkQ6AEIMjAC#v=onepage&q=gandhi%20visit%20arya%20kanya%20gurukul&f=false|title=Light of Indian Intellect|last=Singhvi|first=Dr L. M.|date=2012|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=9788184301250|pages=168-169|language=en|access-date=18 November 2017}}</ref> <ref name="b" /><ref name="c" /><ref>{{Cite web |url=http://www.porbandaronline.com/cityguide/education.htm |title=ARYA KANYA GURUKUL,JUBILEE ROAD, PORBANDAR |access-date=2020-11-29 |archive-date=2020-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200126152618/http://www.porbandaronline.com/cityguide/education.htm |url-status=dead }}</ref> <ref>[https://archive.org/details/risefallofphil00greg/page/83] The rise and fall of philanthropy in East Africa: the Asian contribution By Robert G. Gregory.</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.porbandaronline.com/cityguide/education.htm |title=ARYA KANYA GURUKUL,JUBILEE ROAD, PORBANDAR |access-date=2020-11-29 |archive-date=2020-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200126152618/http://www.porbandaronline.com/cityguide/education.htm |url-status=dead }}</ref> <ref>[https://archive.org/details/risefallofphil00greg/page/83] The rise and fall of philanthropy in East Africa: the Asian contribution By Robert G. Gregory.</ref> નાનજી કાલિદાસ મહાત્મા ગાંધી અને આર્ય સમાજના સિદ્ધાંતોથી ખૂબ પ્રભાવિત હતા અને તેથી તેઓએ ગુરુકુળનો શિલાન્યાસ એક [[દલિત]] બાળકી દ્વારા કરાવડાવ્યો હતો, તે સમયમાં આ એક ક્રાંતિકારી પગલું હતું.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8_GeAAAAMAAJ&dq=ARYA+KANYA+GURUKUL+FOUNDATION+HARIJAN&focus=searchwithinvolume&q=+FOUNDATION+DALIT|title=Education for women's empowerment: gender-positive initiatives in pace-setting women's colleges|last=Indiresan|first=Jaya|date=2002|publisher=Konark Publishers|pages=306|language=en|access-date=18 November 2017}}</ref> [[રાજેન્દ્ર પ્રસાદ|ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ]], [[ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન]], [[ઝૈલસિંઘ]], [[જવાહરલાલ નેહરુ]], [[ઈન્દિરા ગાંધી]], [[મોરારજી દેસાઈ]], [[રાજીવ ગાંધી]], [[સોનિયા ગાંધી]], [[પ્રતિભા પાટીલ]] જેવા મહાનુભાવો દ્વારા શાળાની મુલાકાત લેવામાં આવી છે.<ref name="a" /><ref>[http://presidentofindia.nic.in/re031009-2.html The President Visits Arya Kanya Gurukul in Porbandar]</ref> == વિચારધારા == ગુરૂકુળમાં શિક્ષણ પદ્ધતિ એ વેદિક પરંપરા અને આધુનિક શિક્ષણ પરંપરાને અનુસરે છે. આ સાથે [[આર્ય સમાજ]] સિદ્ધાંતો અને વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજી તરફી અભિગમનું મિશ્રણ પણ ધરાવે છે.<ref name="a" /><ref name="b" /><ref name="c" /><ref>[https://books.google.com/books?id=d8obZYiYJf0C&pg=PA335&dq=arya+kanya+gurukul+porbandar&hl=en&ei=k_P2Tf_5GMrYrQee4bCwCA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CFAQ6AEwBw#v=onepage&q=arya%20kanya%20gurukul%20porbandar&f=false] Rajasthan & Gujarat handbook: the travel guide By Robert Bradnock, Roma Bradnock.</ref><ref>[https://books.google.com/books?ei=k_P2Tf_5GMrYrQee4bCwCA&ct=result&id=mBhPAAAAMAAJ&dq=arya+kanya+gurukul+porbandar&q=arya+kanya+gurukul+#search_anchor] India:a handbook of travel by P.B.Roy, 1975</ref> == પરિસર == શાળા પરિસર ૯૦ એકર હરિયાળા વનીય વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છે. == સંદર્ભ == {{Reflist}} [[શ્રેણી:ગુજરાતની શાળાઓ]] 78qnd7pxsvn4od2ybsvfkl9yto8jxx7 0 140479 905332 902408 2026-09-16T04:00:13Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 905332 wikitext text/x-wiki {{કામ ચાલુ}} [[ભારત|ભારતના]] [[ગુજરાત]] રાજ્યમાં આવેલી શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓની યાદી નીચે મુજબ છે. == શહેરી સ્થાનિક શાસન == ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ ગુજરાતની ૪૩.૯% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં વસે છે, જે રાષ્ટ્રીય સરેરાશ ૩૧.૧૬% કરતા વધારે છે, સાથે ગુજરાત ભારતનું પાંચમું સૌથી વધુ શહેરીકૃત રાજ્ય છે. ગુજરાતમાં શહેરી વસ્તી ઝડપથી વધી રહી છે અને ૨૦૨૦માં આશરે ૨૩ મિલિયન હોવાનો અંદાજ હતો. ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી અનુસાર ગુજરાતમાં ૨૫૭ વૈધાનિક નગરો (Statutory Towns) અને ૧૧૮ વસ્તીગણતરી નગરો (Census Towns) આવેલ છે. ગુજરાતમાં [[અમદાવાદ]], [[સુરત]], [[વડોદરા]], [[રાજકોટ]] અને [[ગાંધીનગર]] સહિત અનેક ઝડપથી વિકસતા શહેરી કેન્દ્રો છે. અમદાવાદ, રાજ્યનું સૌથી મોટું શહેર, એક મુખ્ય ઔદ્યોગિક અને વ્યાપારી હબ છે, અને ઘણી પ્રતિષ્ઠિત શૈક્ષણિક સંસ્થાઓનું ઘર છે. સુરત તેના હીરા ઉદ્યોગ માટે જાણીતું છે અને કાપડ ઉત્પાદન માટેનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે, જ્યારે વડોદરા પેટ્રોકેમિકલ ઉદ્યોગનું કેન્દ્ર છે. રાજકોટ તેના એન્જિનિયરિંગ અને ઓટો પાર્ટ્સ ઉદ્યોગો માટે જાણીતું છે, જ્યારે રાજ્યની રાજધાની ગાંધીનગર એક આયોજિત શહેર છે જે રાજ્ય સરકારનું વહીવટી મુખ્ય મથક ધરાવે છે. === મ્યુનિસિપલ કૃત્યો (acts) === ગુજરાતમાં ત્રણ મ્યુનિસિપલ એક્ટ અમલમાં છે: {| class="wikitable" !એક્ટનું નામ !અસર વિસ્તાર |- |ગુજરાત પ્રાંતીય મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન એક્ટ, ૧૯૪૯ |ગુજરાતની તમામ નગર નિગમો |- |ગુજરાત નગરપાલિકા અધિનિયમ, ૧૯૬૩ |ગુજરાતની તમામ નગરપાલિકાઓ |- |ગુજરાત પંચાયત અધિનિયમ, ૧૯૯૩ |ગુજરાતની તમામ ગ્રામ પંચાયતો અને તાલુકા પંચાયતો |} ગુજરાત પ્રાંતીય મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન એક્ટની કલમ 3 અને ગુજરાત નગરપાલિકા અધિનિયમ, 1963 ની કલમ 3 તેમની વસ્તીના આધારે શહેરી વિસ્તારોની નીચેની શ્રેણીઓ બનાવે છે. {| class="wikitable"</nowiki> !પ્રકાર !વસ્તી માપદંડ !સ્થાનિક સંસ્થાનો પ્રકાર |- |શહેર |વસ્તી ૧,૦૦,૦૦૦થી વધુ |મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન |- |મ્યુનિસિપાલિટી |૨૦,૦૦૦ કે તેથી વધુની વસ્તી, પરંતુ ૧,૦૦,૦૦૦થી ઓછી |મ્યુનિસિપાલિટી |- |સૂચિત વિસ્તાર |૨૦,૦૦૦ થી ઓછી વસ્તી |સૂચિત વિસ્તાર સમિતિ |} વધુમાં, વસ્તીના કદના આધારે, કાયદાઓ દરેક પ્રકારની સ્થાનિક સરકારમાં મંજૂર કાઉન્સિલરો/વોર્ડની લઘુત્તમ અને મહત્તમ સંખ્યા સૂચવે છે. {| class="wikitable" !ગુજરાતમાં નગરપાલિકાઓમાં મંજૂર કાઉન્સિલરોની લઘુત્તમ અને મહત્તમ સંખ્યા |- |મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનો |- |૪૦ લાખથી વધુ |- |૨૦ લાખથી વધુ પરંતુ ૪૦ લાખથી વધુ નહીં |- |૧૦ લાખથી વધુ પરંતુ ૨૦ લાખથી વધુ નહીં |- |૫ લાખથી વધુ પરંતુ ૧૦ લાખથી વધુ નહીં |- |૩ લાખથી વધુ પરંતુ ૫ લાખથી વધુ નહીં |- |૨ લાખથી વધુ પરંતુ ૩ લાખથી વધુ નહીં |- |૧ લાખથી વધુ પરંતુ ૨ લાખથી વધુ નહીં |- |૫૦,૦૦૦થી વધુ પરંતુ ૧ લાખથી વધુ નહીં |- |૨૫,૦૦૦ થી વધુ પરંતુ ૫૦,૦૦૦ થી વધુ નહીં |- |નગરપાલિકાઓ |- |૫૦,૦૦૦ કે તેથી વધુની વસ્તી |- |૨૫,૦૦૦ કે તેથી વધુ પરંતુ ૫૦,૦૦૦ થી ઓછી વસ્તી |- |૨૫,૦૦૦ થી ઓછી વસ્તી |} == ગ્રામીણ સ્થાનિક શાસન == ભારતમાં ગ્રામીણ શાસન [[પંચાયતી રાજ]] પ્રણાલી પર આધારિત છે. તે ભારતીય બંધારણના ૭૩માં સુધારા પર છે, જે ૧૯૯૨માં પસાર કરવામાં આવ્યું હતું. ત્રિ-સ્તરીય વ્યવસ્થામાં ગ્રામ્ય સ્તરે [[ગ્રામ પંચાયત]], ઉપ-જિલ્લા કક્ષાએ [[તાલુકા પંચાયત]], અને જિલ્લા સ્તરે [[જિલ્લા પંચાયત|જિલ્લા પંચાયતનો]] સમાવેશ થાય છે.<ref>{{Cite web|title=પંચાયત રાજ {{!}} ગ્રામીણ આવાસ અને ગ્રામીણ વિકાસ વિભાગ , ગાંધીનગર, ગુજરાત સરકાર, ભારત|url=https://panchayat.gujarat.gov.in/gu/panchyati-raj|website=panchayat.gujarat.gov.in|access-date=2023-06-01|archive-date=2023-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20230531050704/https://panchayat.gujarat.gov.in/gu/panchyati-raj|url-status=dead}}</ref> ગુજરાત પંચાયતી રાજ અધિનિયમ ૧૯૯૩ રાજ્યમાં આ સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓની કામગીરીને નિયંત્રિત કરે છે. તે ગ્રામસભાઓની સ્થાપના માટે જોગવાઈ કરે છે, જે પંચાયતી રાજ વ્યવસ્થાના મૂળભૂત એકમો છે. ગ્રામ સભાઓ ગામને લગતા વિવિધ મુદ્દાઓ પર નિર્ણયો લેવા માટે જવાબદાર છે, જેમ કે સામાજિક કલ્યાણ, માળખાકીય વિકાસ અને સંસાધનોની ફાળવણી. ગ્રામ પંચાયતો ગ્રામસભાઓના નિર્ણયોના અમલીકરણ માટે તેમજ ગામની રોજબરોજની બાબતોનું સંચાલન કરવા માટે જવાબદાર છે. તેઓ ગ્રામજનોને પાણી પુરવઠો, સ્વચ્છતા અને આરોગ્યસંભાળ જેવી મૂળભૂત સેવાઓ પૂરી પાડવા માટે જવાબદાર છે. તેમની પાસે કર વસૂલવાની અને વસૂલવાની સત્તા પણ છે. તાલુકા પંચાયતો તેમના અધિકારક્ષેત્રના ગામડાઓની વિકાસ પ્રવૃત્તિઓના સંકલન માટે જવાબદાર છે. તેમની પાસે તેમના વિસ્તારમાં રસ્તાઓ, શાળાઓ અને હોસ્પિટલોના નિર્માણ જેવા વિવિધ વિકાસલક્ષી પ્રોજેક્ટ્સનું આયોજન અને અમલ કરવાની શક્તિ પણ છે. જિલ્લા પંચાયતો તેમના અધિકાર ક્ષેત્રમાં તાલુકા પંચાયતોની વિકાસ પ્રવૃત્તિઓના સંકલન માટે જવાબદાર છે. તેમની પાસે તેમના વિસ્તારમાં વિવિધ વિકાસલક્ષી પરિયોજનાઓનું આયોજન અને અમલીકરણ કરવાની શક્તિ પણ છે, જેમ કે જિલ્લા-સ્તરીય ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સુવિધાઓનું નિર્માણ. {{chart top|width=100%|માળખું|collapsed=no}} {{chart/start|align=center}} {{chart| | | | | | |ROI|ROI=[[ભારત|ભારતીય ગણતંત્ર]]}} {{chart| | | | | |,|-|^|-|.}} {{chart| | | | |ST| |UT|ST=[[રાજ્ય]]|UT=[[કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ]]}} {{chart| | | | | |`|-|v|-|'}} {{chart| | | | | | |DV| | | | | | | | |DV=ભારતનાં સંચાલન વિભાગો}} {{chart| | | | | | | |!| }} {{chart| | | | | | |DT| | | | | | | | |DT=[[જિલ્લો|જિલ્લાઓ]]}} {{chart| |,|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|.}} {{chart|BK| |MC| |MS| |CC|BK=પંચાયત સમિતિ<br />(તાલુકાઓ)|MC=મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન<br />(મહાનગરપાલિકા)|MS=મ્યુનિસિપાલિટી<br />([[નગરપાલિકા]])|CC=નગર પંચાયત}} {{chart| |!| | | |`|-|-|-|+|-|-|'}} {{chart|VS| | | | | |WS|VS=ગામો|WS=વોર્ડ}} {{chart/end}} {{chart bottom}} == ગુજરાતમાં મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનો (મહાનગરપાલિકા)ની યાદી == <div style="float:right;font-size:small;border:solid 1pt lightgray;margin:5pt;padding:5pt;"> ; અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનનું માળખું : {{Tree list}} * રાજ્ય સરકાર ** મહાનગરપાલિકા (મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન) *** કમિશ્નર **** D.Y.N.C.s **** નાયબ મ્યુનિસિપલ કમિશ્નર ****અન્ય અધિકારીઓ *** મેયર **** સેક્રેટરી **** ચિફ ઓડિટર **** ટ્રાન્સ્પોર્ટ ઓફિસર **** વા.સા. હોસ્પિટલ બોર્ડ ***** વા.સા. હોસ્પિટલ સુપ્રિટેન્ડન્ટ **** સ્કુલ બોર્ડ સમિતિ ***** મા.જે. પુસ્તકાલય બોર્ડ ****** ગ્રંથપાલ {{Tree list/end}} </div> ગુજરાતમાં હાલમાં ૮ મહાનગરપાલિકા હતી<ref name=":1">{{Cite web|title=Municipal Corporation - ગુજરાત સ્થાનિક સરકારી સંસ્થાઓ - Integrated Government Online Directory|url=https://igod.gov.in/leg/GJ/L008/organizations|url-status=live|access-date=2023-05-31|website=goidirectory.gov.in|language=en}}</ref> જેમાં ૧લી જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ના રોજ થયેલી જાહેરાત અનુસાર બીજી ૮ નગરપાલિકાઓને મહાનગરપાલિકાનો દરજ્જો અપાતા હવે કુલ મહાનગર પાલિકાઓની સંખ્યા ૧૭ થઈ છે.<ref>{{Cite web|title=રાજ્યની 9 મહા નગરપાલિકાને મહા પાલિકાનો દરજ્જો અપાયો, હવે કુલ મનપા 17 થઈ|url=https://www.gujaratsamachar.com/news/gujarat/gujarat-govt-officially-declared-new-nine-municipal-corporations|url-status=dead|date=૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫|access-date=૯ મે ૨૦૨૫|work=[[ગુજરાત સમાચાર]]|archive-date=2025-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250102034457/https://www.gujaratsamachar.com/news/gujarat/gujarat-govt-officially-declared-new-nine-municipal-corporations}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! style="width:05%;" |ક્રમાંક ! style="width:30%;" |કોર્પોરેશનનું નામ ! style="width:10%;" |શહેર ! style="width:20%;" |જિલ્લો ! style="width:05%;" |વિસ્તાર (km²) ! style="width:05%;" |વસ્તી (૨૦૧૧) ! style="width:05%;" |સ્થાપનાનું વર્ષ ! style="width:05%;" |વોર્ડની સંખ્યા !સીટની સંખ્યા (૨૦૨૧) ! style="width:05%;" |છેલ્લી ચૂંટણી ! style="width:05%;" |શાસક પક્ષ !મેયર ! style="width:05%;" |વેબસાઇટ |- bgcolor="#F4F9FF" |૧ |[[અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન|અમદાવાદ મહાનગરપાલિકા]] |[[અમદાવાદ]] |[[અમદાવાદ જિલ્લો|અમદાવાદ]] |૫૦૫ |૬૪,૫૦,૦૮૪ |૧૯૫૦ | |૧૯૯ |૨૦૨૧ |[[ભારતીય જનતા પાર્ટી|BJP]] |કિરીટ પરમાર |[http://ahmedabadcity.gov.in/]{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="#F4F9FF" |૨ |[[સુરત મહાનગરપાલિકા]] |[[સુરત]] |[[સુરત જિલ્લો|સુરત]] |૪૧૨.૧૪ |૪,૫૬૭,૫૯૮ |૧૯૬૬ | |૧૨૦ |૨૦૨૧ |[[ભારતીય જનતા પાર્ટી|BJP]] |હેમાલી બોઘાવાલા |[http://www.suratmunicipal.gov.in/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303174228/http://www.suratmunicipal.gov.in/ |date=2016-03-03 }} |- bgcolor="#F4F9FF" |૩ |ગાંધીનગર મહાનગરપાલિકા |[[ગાંધીનગર]] |[[ગાંધીનગર જિલ્લો|ગાંધીનગર]] |૩૨૬ |૩૩૮,૬૧૮ |૨૦૧૦ | |૪૪ |૨૦૨૧ |[[ભારતીય જનતા પાર્ટી|BJP]] |હિતેશ મકવાણા |[http://gandhinagarmunicipal.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230610042517/https://gandhinagarmunicipal.com/ |date=2023-06-10 }} |- bgcolor="#F4F9FF" |૪ |વડોદરા મહાનગરપાલિકા |[[વડોદરા]] |[[વડોદરા જિલ્લો|વડોદરા]] |૪૨૦.૩૩ |૩,૫૨૨,૨૨૧ |૧૯૫૦ | |૭૬ |૨૦૨૧ |[[ભારતીય જનતા પાર્ટી|BJP]] |નિલેશ રાઠોડ |[https://vmc.gov.in/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |date=2014-02-09 }} |- bgcolor="#F4F9FF" |૫ |[[રાજકોટ મહાનગરપાલિકા]] |[[રાજકોટ]] |[[રાજકોટ જિલ્લો|રાજકોટ]] |૧૬૩.૨૧ |૧,૫૫૨,૯૭૫ |૧૯૭૩ | |૭૨ |૨૦૨૧ |[[ભારતીય જનતા પાર્ટી|BJP]] |પ્રદિપ દવ |[http://www.rmc.gov.in/] |- bgcolor="#F4F9FF" |૬ |જૂનાગઢ મહાનગરપાલિકા |[[જૂનાગઢ]] |[[જૂનાગઢ જિલ્લો|જૂનાગઢ]] |૧૬૦ |૩૮૭,૮૩૮ |૨૦૦૨ | |૬૦ |૨૦૧૯ |[[ભારતીય જનતા પાર્ટી|BJP]] |ગીતાબેન પરમાર |[http://www.junagadhmunicipal.org/] |- bgcolor="#F4F9FF" |૭ |જામનગર મહાનગરપાલિકા |[[જામનગર]] |[[જામનગર જિલ્લો|જામનગર]] |૧૨૫ |૬૮૨,૩૦૨ |૧૯૮૧ | |૬૪ |૨૦૨૧ |[[ભારતીય જનતા પાર્ટી|BJP]] |બીનાબેન કોઠારી |[http://www.mcjamnagar.com/] |- bgcolor="#F4F9FF" |૮ |[[ભાવનગર મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન|ભાવનગર મહાનગરપાલિકા]] |[[ભાવનગર]] |[[ભાવનગર જિલ્લો|ભાવનગર]] |૧૦૮.૨૭ |૬૪૩,૩૬૫ |૧૭૬૨ | |૫૨ |૨૦૨૧ |[[ભારતીય જનતા પાર્ટી|BJP]] |કીર્તિબેન ધણીધરીયા |[https://bmcgujarat.com/] |- bgcolor="#F4F9FF" |૯ |મહેસાણા મહાનગરપાલિકા |[[મહેસાણા]] |[[મહેસાણા જિલ્લો|મહેસાણા]] | | |૨૦૨૫ | | | | | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૦ |ગાંધીધામ મહાનગરપાલિકા |[[ગાંધીધામ]] |[[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] | | |૨૦૨૫ | | | | | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૧ |વાપી મહાનગરપાલિકા |[[વાપી]] |[[વલસાડ જિલ્લો|વલસાડ]] | | |૨૦૨૫ | | | | | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૨ |નવસારી મહાનગરપાલિકા |[[નવસારી]] |[[નવસારી જિલ્લો|નવસારી]] | | |૨૦૨૫ | | | | | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૩ |આણંદ મહાનગરપાલિકા |[[આણંદ]] |[[આણંદ જિલ્લો|આણંદ]] | | |૨૦૨૫ | | | | | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૪ |નડિયાદ મહાનગરપાલિકા |[[નડીઆદ]] |[[ખેડા જિલ્લો|ખેડા]] | | |૨૦૨૫ | | | | | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૫ |સુરેન્દ્રનગર મહાનગરપાલિકા |[[સુરેન્દ્રનગર]] |[[સુરેન્દ્રનગર જિલ્લો|સુરેન્દ્રનગર]] | | |૨૦૨૫ | | | | | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૬ |મોરબી મહાનગરપાલિકા |[[મોરબી]] |[[મોરબી જિલ્લો|મોરબી]] | | |૨૦૨૫ | | | | | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૭ |પોરબંદર મહાનગરપાલિકા |[[પોરબંદર]] |[[પોરબંદર જિલ્લો|પોરબંદર]] | | |૨૦૨૫ | | | | | | |} == ગુજરાતમાં નગરપાલિકાઓ (નગર પાલિકા પરિષદો)ની યાદી == {{See also|નગરપાલિકા}} ગુજરાતમાં ૧૪૯ નગર પાલિકાઓ છે.<ref name=":0">{{Cite web|title=નગરપાલિકાઓની યાદી {{!}} નગરપાલિકાઓ વહીવટી કમિશનરની સત્તાવાર વેબસાઇટ, ગાંધીનગર, ગુજરાત સરકાર, ભારત|url=https://communi.gujarat.gov.in/gu/list-municipalities|access-date=2023-05-31|website=communi.gujarat.gov.in|archive-date=2023-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608151554/https://communi.gujarat.gov.in/gu/list-municipalities|url-status=dead}}</ref> {| style="border:1px solid black" class="wikitable sortable" border="0" cellpadding="1" cellspacing="1" width="100%" |+ |- !અનુક્રમ નંબર !ન.પા.નું નામ !વર્ગ !'''વોર્ડની સંખ્યા''' !'''શાસક પક્ષ''' !જિલ્લાનું નામ !ઝોન |- bgcolor="#F4F9FF" |1 |[[ધોળકા]] |B | | | rowspan="6" |[[અમદાવાદ જિલ્લો|અમદાવાદ]] | rowspan="25" |અમદાવાદ ઝોન |- bgcolor="#F4F9FF" |2 |[[વિરમગામ]] |B | | |- bgcolor="#F4F9FF" |3 |[[બાવળા]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |4 |[[ધંધુકા]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |5 |[[સાણંદ]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |6 |[[બારેજા (તા. દસ્ક્રોઇ)|બારેજા]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |7 |નડીયાદ |A | | | rowspan="10" |[[ખેડા જિલ્લો|ખેડા]] |- bgcolor="#F4F9FF" |8 |[[ચકલાસી (તા. નડીઆદ)|ચકલાસી]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |9 |[[કપડવંજ]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |10 |[[મહેમદાવાદ]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |11 |[[ડાકોર]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |12 |[[ખેડા]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |13 |[[કણજરી (તા. નડીઆદ)|કણજરી]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |14 |[[કઠલાલ]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |15 |[[મહુધા]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |16 |[[ઠાસરા]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |17 |સુરેન્દ્રનગર-વઢવાણ |A | | | rowspan="6" |[[સુરેન્દ્રનગર જિલ્લો|સુરેન્દ્રનગર]] |- bgcolor="#F4F9FF" |18 |[[ધ્રાંગધ્રા]] |B | | |- bgcolor="#F4F9FF" |19 |[[લીંબડી]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |20 |[[થાનગઢ (તા. થાનગઢ)|થાનગઢ]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |21 |[[ચોટીલા]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |22 |[[પાટડી (તા. દસાડા)|પાટડી]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |23 |[[બોટાદ]] |A | | | rowspan="3" |[[બોટાદ જિલ્લો|બોટાદ]] |- bgcolor="#F4F9FF" |24 |[[ગઢડા]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |25 |[[બરવાળા]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |26 |[[પાટણ]] |A | | | rowspan="5" |[[પાટણ જિલ્લો|પાટણ]] | rowspan="29" |ગાંધીનગર ઝોન |- bgcolor="#F4F9FF" |27 |[[સિદ્ધપુર|સિધ્ધપુર]] |B | | |- bgcolor="#F4F9FF" |28 |[[રાધનપુર]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |29 |[[ચાણસ્મા]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |30 |[[હારીજ]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |31 |[[પાલનપુર]] |A | | | rowspan="6" |[[બનાસકાંઠા જિલ્લો|બનાસકાંઠા]] |-bgcolor="#F4F9FF" |32 |[[ડીસા]] |A | | |- bgcolor="#F4F9FF" |33 |[[ધાનેરા]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |34 |[[થરાદ]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |35 |[[ભાભર (બનાસકાંઠા)|ભાભર]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |36 |[[થરા (તા. કાંકરેજ)|થરા]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |37 |[[મહેસાણા]] |A | | | rowspan="7" |[[મહેસાણા જિલ્લો|મહેસાણા]] |-bgcolor="#F4F9FF" |38 |[[કડી]] |B | | |- bgcolor="#F4F9FF" |39 |[[ઉંઝા]] |B | | |- bgcolor="#F4F9FF" |40 |[[વિસનગર]] |B | | |- bgcolor="#F4F9FF" |41 |[[વડનગર]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |42 |[[ખેરાલુ]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |43 |[[વિજાપુર]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |44 |[[હિંમતનગર]] |B | | | rowspan="6" |[[સાબરકાંઠા જિલ્લો|સાબરકાંઠા]] |- bgcolor="#F4F9FF" |45 |ઈડર |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |46 |[[ખેડબ્રહ્મા]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |47 |[[પ્રાંતિજ]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |48 |[[તલોદ]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |49 |[[વડાલી]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |50 |[[મોડાસા]] |B | | | rowspan="2" |[[અરવલ્લી જિલ્લો|અરવલ્લી]] |- bgcolor="#F4F9FF" |51 |[[બાયડ]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |52 |[[કલોલ]] |A | | | rowspan="3" |[[ગાંધીનગર જિલ્લો|ગાંધીનગર]] |- bgcolor="#F4F9FF" |53 |[[દહેગામ]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |54 |[[માણસા]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |55 |[[ગોધરા]] |A | | | rowspan="4" |[[પંચમહાલ જિલ્લો|પંચમહાલ]] | rowspan="26" |વડોદરા ઝોન |- bgcolor="#F4F9FF" |56 |[[હાલોલ]] |B | | |- bgcolor="#F4F9FF" |57 |[[કાલોલ]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |58 |[[શહેરા]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |59 |[[બાલાસિનોર]] |C | | | rowspan="3" |[[મહીસાગર જિલ્લો|મહીસાગર]] |- bgcolor="#F4F9FF" |60 |[[લુણાવાડા]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |61 |[[સંતરામપુર]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |62 |[[દાહોદ]] |B | | | rowspan="3" |[[દાહોદ જિલ્લો|દાહોદ]] |- bgcolor="#F4F9FF" |63 |[[ઝાલોદ]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |64 |[[દેવગઢબારિયા|દેવગઢબારીયા]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |65 |[[ડભોઇ]] |B | | | rowspan="4" |[[વડોદરા જિલ્લો|વડોદરા]] |- bgcolor="#F4F9FF" |66 |[[કરજણ]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |67 |[[પાદરા]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |68 |[[સાવલી]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |69 |[[આણંદ]] |A | | | rowspan="11" |[[આણંદ જિલ્લો|આણંદ]] |- bgcolor="#F4F9FF" |70 |બોરસદ |B | | |- bgcolor="#F4F9FF" |71 |[[ખંભાત]] |B | | |- bgcolor="#F4F9FF" |72 |[[પેટલાદ]] |B | | |- bgcolor="#F4F9FF" |73 |[[કરમસદ]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |74 |[[ઉમરેઠ]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |75 |[[વલ્લભ વિદ્યાનગર|વ.વિ.નગર]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |76 |[[આંકલાવ]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |77 |[[ઓડ (તા. આણંદ)|ઓડ]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |78 |[[સોજિત્રા|સોજીત્રા]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |79 |[[બોરીયાવી]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |80 |[[છોટાઉદેપુર]] |C | | |[[છોટાઉદેપુર જિલ્લો|છોટાઉદેપુર]] |- bgcolor="#F4F9FF" |81 |[[વ્યારા]] |C | | | rowspan="2" |[[તાપી જિલ્લો|તાપી]] | rowspan="19" |સુરત ઝોન |- bgcolor="#F4F9FF" |82 |[[સોનગઢ]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |83 |[[રાજપીપલા|રાજપીપળા]] |C | | |[[નર્મદા જિલ્લો|નર્મદા]] |- bgcolor="#F4F9FF" |84 |નવસારી-વિજલપોર |A | | | rowspan="3" |[[નવસારી જિલ્લો|નવસારી]] |- bgcolor="#F4F9FF" |85 |[[બીલીમોરા]] |B | | |- bgcolor="#F4F9FF" |86 |[[ગણદેવી]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |87 |[[ભરૂચ]] |A | | | rowspan="4" |[[ભરૂચ જિલ્લો|ભરૂચ]] |- bgcolor="#F4F9FF" |88 |[[અંકલેશ્વર]] |B | | |- bgcolor="#F4F9FF" |89 |[[જંબુસર]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |90 |[[આમોદ]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |91 |[[વલસાડ]] |A | | | rowspan="5" |[[વલસાડ જિલ્લો|વલસાડ]] |- bgcolor="#F4F9FF" |92 |[[વાપી]] |A | | |- bgcolor="#F4F9FF" |93 |[[પારડી]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |94 |[[ઉમરગામ]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |95 |[[ધરમપુર]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |96 |[[બારડોલી]] |B | | | rowspan="4" |[[સુરત જિલ્લો|સુરત]] |- bgcolor="#F4F9FF" |97 |[[કડોદરા]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |98 |[[તરસાડી]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |99 |માંડવી |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |100 |[[ગાંધીધામ]] |A | | | rowspan="7" |[[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] | rowspan="30" |રાજકોટ ઝોન |- bgcolor="#F4F9FF" |101 |[[ભુજ]] |A | | |- bgcolor="#F4F9FF" |102 |[[અંજાર]] |B | | |- bgcolor="#F4F9FF" |103 |[[માંડવી (ગ્રામ્ય) (તા. માંડવી)|માંડવી]] |B | | |- bgcolor="#F4F9FF" |104 |[[ભચાઉ]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |105 |[[રાપર]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |106 |મુન્દ્રા-બરોઈ |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |107 |[[ધ્રોલ]] |C | | | rowspan="4" |[[જામનગર જિલ્લો|જામનગર]] |- bgcolor="#F4F9FF" |108 |[[જામજોધપુર]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |109 |[[કાલાવડ]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |110 |[[સિક્કા (તા. જામનગર)|સિકકા]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |111 |[[ઓખા (તા. દ્વારકા)|ઓખા]] |B | | | rowspan="6" |[[દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લો|દેવભૂમી દ્વારકા]] |- bgcolor="#F4F9FF" |112 |[[દ્વારકા]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |113 |[[ખંભાળિયા|ખંભાળીયા]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |114 |[[સલાયા (તા. ખંભાળિયા)|સલાયા]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |115 |[[ભાણવડ]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |116 |[[જામ રાવલ (તા. કલ્યાણપુર)|જામરાવલ]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |117 |[[મોરબી]] |A | | | rowspan="4" |[[મોરબી જિલ્લો|મોરબી]] |- bgcolor="#F4F9FF" |118 |[[વાંકાનેર]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |119 |[[હળવદ]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |120 |[[માળિયા (મિયાણા)|માળીયા-મિયાણા]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |121 |[[જેતપુર]] |A | | | rowspan="6" |[[રાજકોટ જિલ્લો|રાજકોટ]] |- bgcolor="#F4F9FF" |122 |[[ગોંડલ]] |A | | |- bgcolor="#F4F9FF" |123 |[[ધોરાજી]] |B | | |- bgcolor="#F4F9FF" |124 |[[ઉપલેટા]] |B | | |- bgcolor="#F4F9FF" |125 |[[જસદણ]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |126 |[[ભાયાવદર]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |127 |પોરબંદર-છાયા |A | | | rowspan="3" |[[પોરબંદર જિલ્લો|પોરબંદર]] |- bgcolor="#F4F9FF" |128 |[[રાણાવાવ]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |129 |[[કુતિયાણા]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |130 |[[અમરેલી]] |A | | | rowspan="9" |[[અમરેલી જિલ્લો|અમરેલી]] | rowspan="27" |ભાવનગર ઝોન |- bgcolor="#F4F9FF" |131 |[[સાવરકુંડલા]] |B | | |- bgcolor="#F4F9FF" |132 |[[બગસરા]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |133 |[[જાફરાબાદ]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |134 |[[રાજુલા]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |135 |[[બાબરા]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |136 |[[ચલાલા (તા. ધારી)|ચલાલા]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |137 |[[દામનગર (તા. લાઠી)|દામનગર]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |138 |[[લાઠી]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |139 |વેરાવળ-પાટણ |A | | | rowspan="5" |[[ગીર સોમનાથ જિલ્લો|ગીરસોમનાથ]] |- bgcolor="#F4F9FF" |140 |[[ઉના]] |B | | |- bgcolor="#F4F9FF" |141 |[[કોડીનાર]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |142 |[[સુત્રાપાડા]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |143 |[[તાલાલા|તલાલા]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |144 |[[કેશોદ]] |B | | | rowspan="7" |[[જુનાગઢ જિલ્લો|જુનાગઢ]] |- bgcolor="#F4F9FF" |145 |[[માંગરોળ (જૂનાગઢ)|માંગરોળ]] |B | | |- bgcolor="#F4F9FF" |146 |[[માણાવદર]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |147 |[[બાંટવા (તા. માણાવદર)|બાંટવા]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |148 |[[ચોરવાડ (તા. માળીયા હાટીના)|ચોરવાડ]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |149 |[[વંથલી]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |150 |[[વિસાવદર]] |D | | |- bgcolor="#F4F9FF" |151 |[[મહુવા]] |B | | | rowspan="6" |[[ભાવનગર જિલ્લો|ભાવનગર]] |- bgcolor="#F4F9FF" |152 |[[પાલીતાણા]] |B | | |- bgcolor="#F4F9FF" |153 |[[શિહોર]] |B | | |- bgcolor="#F4F9FF" |154 |[[ગારીયાધાર]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |155 |[[તળાજા]] |C | | |- bgcolor="#F4F9FF" |156 |[[વલ્લભીપુર]] |D | | |} == ગુજરાતમાં નગર પંચાયતોની યાદી == {{Empty section}} == જિલ્લાવાર યાદી == {| style="border:1px solid black" class="wikitable sortable" border="0" cellpadding="1" cellspacing="1" width="100%" |+ |- bgcolor="#99ccff" !ક્રમ !જિલ્લો !મહાનગરપાલિકા<ref name=":1" /> !નગરપાલિકા<ref name=":0" /> !નગર પંચાયત |- bgcolor="#F4F9FF" |૧ |[[અમદાવાદ જિલ્લો|અમદાવાદ]] | * [[અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન|અમદાવાદ]] | # [[ધોળકા]] # [[વિરમગામ]] # [[બાવળા]] # [[ધંધુકા]] # [[સાણંદ]] # [[બારેજા (તા. દસ્ક્રોઇ)|બારેજા]] | |- bgcolor="#F4F9FF" |૨ |[[અમરેલી જિલ્લો|અમરેલી]] |NA | # [[અમરેલી]] # [[બગસરા]] # [[સાવરકુંડલા]] # [[બાબરા]] # [[દામનગર (તા. લાઠી)|દામનગર]] | |- bgcolor="#F4F9FF" |૩ |[[આણંદ જિલ્લો|આણંદ]] |NA | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૪ |[[અરવલ્લી જિલ્લો|અરવલ્લી]] |NA | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૫ |[[બનાસકાંઠા જિલ્લો|બનાસકાંઠા]] |NA | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૬ |[[ભરૂચ જિલ્લો|ભરૂચ]] |NA | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૭ |[[ભાવનગર જિલ્લો|ભાવનગર]] | * [[ભાવનગર મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન|ભાવનગર]] | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૮ |[[બોટાદ જિલ્લો|બોટાદ]] |NA | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૯ |[[છોટાઉદેપુર જિલ્લો|છોટાઉદેપુર]] |NA | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૦ |[[દાહોદ જિલ્લો|દાહોદ]] |NA | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૧ |[[ડાંગ જિલ્લો|ડાંગ]] |NA | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૨ |[[દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લો|દેવભૂમિ દ્વારકા]] |NA | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૩ |[[ગાંધીનગર જિલ્લો|ગાંધીનગર]] | | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૪ |[[ગીર સોમનાથ જિલ્લો|ગીર સોમનાથ]] |NA | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૫ |[[જામનગર જિલ્લો|જામનગર]] | | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૬ |[[જુનાગઢ જિલ્લો|જુનાગઢ]] | | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૭ |[[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] |NA | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૮ |[[ખેડા જિલ્લો|ખેડા]] |NA | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૯ |[[મહીસાગર જિલ્લો|મહીસાગર]] |NA | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૦ |[[મહેસાણા જિલ્લો|મહેસાણા]] |NA | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૧ |[[મોરબી જિલ્લો|મોરબી]] |NA | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૨ |[[નર્મદા જિલ્લો|નર્મદા]] |NA | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૩ |[[નવસારી જિલ્લો|નવસારી]] |NA | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૪ |[[પંચમહાલ જિલ્લો|પંચમહાલ]] |NA | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૫ |[[પાટણ જિલ્લો|પાટણ]] |NA | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૬ |[[પોરબંદર જિલ્લો|પોરબંદર]] |NA | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૭ |[[રાજકોટ જિલ્લો|રાજકોટ]] | * [[રાજકોટ મહાનગરપાલિકા|રાજકોટ]] | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૮ |[[સાબરકાંઠા જિલ્લો|સાબરકાંઠા]] |NA | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૯ |[[સુરત જિલ્લો|સુરત]] | * [[સુરત મહાનગરપાલિકા|સુરત]] | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૩૦ |[[સુરેન્દ્રનગર જિલ્લો|સુરેન્દ્રનગર]] |NA | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૩૧ |[[તાપી જિલ્લો|તાપી]] |NA | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૩૨ |[[વડોદરા જિલ્લો|વડોદરા]] | | | |- bgcolor="#F4F9FF" |૩૩ |[[વલસાડ જિલ્લો|વલસાડ]] |NA | | |- | | | | | |} == આ પણ જુઓ == * [[૨૦૨૧ ગુજરાત સ્થાનિક ચૂંટણી]] == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [https://sec.gujarat.gov.in/ ગુજરાત સ્થાનિક સંસ્થાઓ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221010124155/https://sec.gujarat.gov.in/ |date=2022-10-10 }} 5kl23rhynvm226n1n8led9qibeyt12e 0 142048 905338 893774 2026-09-16T09:23:05Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 905338 wikitext text/x-wiki {{સુધારો}} [[File:Fediverse_logo_proposal.svg|thumb|ફેડિવર્સનો લોગો]] '''ફેડિવર્સ''' એ ફેડરેટેડ સોશિયલ નેટવર્ક્સનું એક જૂથ છે જે સેવાના વપરાશકર્તાઓને અન્ય સેવાઓના વપરાશકર્તાઓ સાથે વાતચીત કરવાની મંજૂરી આપે છે, ખાસ કરીને ActivityPub પ્રોટોકોલના ઉપયોગ દ્વારા. <ref>{{Cite magazine |last=Barber |first=Gregory |title=Meta's Threads Could Make—or Break—the Fediverse |url=https://www.wired.com/story/metas-threads-could-make-or-break-the-fediverse/ |magazine=Wired |access-date=24 July 2023}}</ref> ફેડિવર્સમાં માઇક્રોબ્લોગિંગ માટે માસ્ટોડોન, છબીઓ શેર કરવા માટે પિક્સેલફેડ અને વીડિયો (ચલચિત્રો) શેર કરવા માટે પીરટ્યુબ જેવા પ્લેટફોર્મનો સમાવેશ થાય છે. મોટી ટેક્નોલોજી કંપનીઓથી અલગ, ફેડિવર્સ મોટેભાગે મફત અને ઓપન સોર્સ સોફ્ટવેર પર આધારિત છે. મેટા તેના દ્વારા વિકસિત થ્રેડ્સ નામની માઇક્રોબ્લોગિંગ સાઇટમાં ActivityPub સુસંગતતાને અમલમાં મૂકવાની યોજના ધરાવે છે, જેથી તેના વપરાશકર્તાઓ પણ ફેડિવર્સ સાથે જોડાઈ શકે. <ref>{{Cite web|last=Bell|first=Karissa|title=Meta's Threads app is here to challenge Twitter|url=https://www.engadget.com/metas-threads-app-is-here-to-challenge-twitter-230039730.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230706164944/https://www.engadget.com/metas-threads-app-is-here-to-challenge-twitter-230039730.html|archive-date=July 6, 2023|access-date=6 July 2023|website=Engadget|publisher=Yahoo}}</ref> == ઇતિહાસ == "ફેડિવર્સ" શબ્દનો સૌપ્રથમ ઉપયોગ OStatus પ્રોટોકોલનો ઉપયોગ કરીને સોફ્ટવેર દ્વારા રચાયેલા નેટવર્કને વર્ણવવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો, જેમ કે GNU Social, માસ્ટોડોન, અને Friendica. <ref>{{Cite web|last=Tilley|first=Sean|date=24 September 2017|title=A quick guide to The Free Network|url=https://medium.com/we-distribute/a-quick-guide-to-the-free-network-c069309f334|website=We Distribute|language=en}}</ref> જાન્યુઆરી 2018 માં, W3C એ એક્ટિવિટીપબ પ્રોટોકોલ રજૂ કર્યો, જેનો હેતુ સર્વરના વિશાળ નેટવર્ક પર ચાલતા વિવિધ સોફ્ટવેર પેકેજો વચ્ચે આંતરસંચાલનની ક્ષમતાને સુધારવાનો હતો. 2019 સુધીમાં, મોટાભાગના સોફ્ટવેર કે જેઓ અગાઉ OStatusનો ઉપયોગ કરતા હતા તે એક્ટિવિટીપબનો ઉપયોગ કરતા થઈ ગયા હતા, <ref>{{Cite web|title=Remove OStatus-related code · Issue #10740 · mastodon/mastodon|url=https://github.com/mastodon/mastodon/issues/10740#issuecomment-491442996|website=GitHub|language=en}}</ref> અને "ફેડિવર્સ" શબ્દ એક્ટિવિટીપબ પર આધારિત ફેડરેટેડ નેટવર્કને ઉદ્દેશીને કરવામાં આવ્યો હતો. == ડિઝાઇન == જ્યારે પરંપરાગત સોશિયલ નેટવર્કિંગ સાઇટ્સ તેમની તમામ માહિતી માલિકીની કંપનીના સર્વર પર હોસ્ટ કરે છે, ત્યારે વિકેન્દ્રિત સામાજિક મીડિયા સાઇટ્સ, એટલે કે ફેડિવર્સ પ્રોટોકોલ અપનાવતી સાઇટ્સ, કોઈપણ વ્યક્તિ અથવા સંસ્થાને તેમના પોતાના સર્વર હોસ્ટ કરવાની મંજૂરી આપે છે (જેને "ઇન્સ્ટન્સ" (instance) કહેવામાં આવે છે). દરેક "ઇન્સ્ટન્સ" સ્વતંત્ર છે, અને તે પોતાના નિયમો અને અપેક્ષાઓ ગોઠવી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, [[જીમેઇલ]] જેવી એક ઇમેઇલ સેવાના વપરાશકર્તાઓ Outlook જેવી બીજી સેવાના વપરાશકર્તાઓને ઇમેઇલ મોકલી શકે છે તેમ, વપરાશકર્તાઓ સામગ્રી જોઈ શકે છે અને ફેડિવર્સમાં અન્ય કોઈપણ "ઇન્સ્ટન્સ" પરના વપરાશકર્તાઓ સાથે ક્રિયા-પ્રતિક્રિયા કરી શકે છે. એક માસ્ટોડોન "ઇન્સ્ટન્સ" પરનો વપરાશકર્તા, ઉદાહરણ તરીકે, અન્ય માસ્ટોડોન "ઇન્સ્ટન્સ" પરના વપરાશકર્તા દ્વારા કરવામાં આવેલી પોસ્ટ્સ જોઈ શકે છે તેમજ તેની સાથે ક્રિયાપ્રતિક્રિયા કરી શકે છે. <ref>{{Cite web|last=Woloshyn|first=Roxannna|date=Jul 19, 2023|title=What is the fediverse and why does Threads want to join?|url=https://www.cbc.ca/news/business/fediverse-explainer-1.6905837|website=CBC}}</ref> વિવિધ સામાજિક નેટવર્કિંગ સેવાઓ દ્વારા હોસ્ટ કરવામાં આવેલ "ઇન્સ્ટન્સ" એકબીજા સાથે પણ જોડાઈ શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, માઇક્રોબ્લોગિંગ પ્લેટફોર્મ Misskey પરનો વપરાશકર્તા, Mastodon પર વપરાશકર્તાઓ દ્વારા કરવામાં આવેલી પોસ્ટ જોઈ શકે છે અને તેની સાથે ક્રિયા-પ્રતિક્રિયા કરી શકે છે. કેટલાક ફેડિવર્સ "ઇન્સ્ટન્સ" વપરાશકર્તાઓને એક જ પ્લેટફોર્મ પરથી બહુવિધ સોશિયલ નેટવર્કિંગ સાઇટ્સ સાથે ક્રિયા-પ્રતિક્રિયા કરવાની મંજૂરી આપે છે. ઉદાહરણ તરીકે, kbin વપરાશકર્તાઓને ચર્ચા-મંચો (જેમ કે લેમી ઇન્સ્ટન્સ પર હોસ્ટ કરવામાં આવે છે) તેમજ માઇક્રોબ્લોગ પોસ્ટ્સ (જેમ કે માસ્ટોડોન પર મળી શકે છે) સાથે જોડાવાની સગવડ આપે છે. <ref>{{Cite web|title=Home {{!}} kbin.pub – Fediverse of content|url=https://kbin.pub/en|access-date=2023-07-24|website=/kbin|archive-date=2023-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230725125409/https://kbin.pub/en|url-status=dead}}</ref> == સોફ્ટવેર == [[File:Fediverse branches 1.2.png|thumb|Fediverse branches 1.2]] ઘણાં સોફ્ટવેર પેકેજો અને સેવાઓ ઉપલબ્ધ છે જે વપરાશકર્તાઓને ફેડિવર્સમાં ભાગ લેવાની મંજૂરી આપે છે. તેમાંના કેટલાક અસ્પષ્ટ રીતે [[ટ્વિટર]] સાથે શૈલીમાં મળતા આવે છે (ઉદાહરણ તરીકે, માસ્ટોડોન, મિસકી, જીએનયુ સોશિયલ, અને પ્લેરોમા, જે તેમના માઇક્રોબ્લોગિંગ કાર્યમાં સમાન છે), જ્યારે અન્યમાં વધુ સંચાર અને વ્યવહારને લગતી સેવાઓનો સમાવેશ થાય છે જે Google+ અથવા [[ફેસબુક]] સાથે તુલનાત્મક છે (તેવો જ [[:en:Friendica|ફ્રેન્ડિકા]] અને હબઝિલાનો કેસ છે). [[વર્ડપ્રેસ]] અને ડ્રુપલ<ref>{{Cite web|last=Pfefferle|first=Matthias|title=ActivityPub|url=https://wordpress.org/plugins/activitypub/|website=WordPress.org}}</ref> <ref>{{Cite web|date=23 February 2019|title=ActivityPub|url=https://www.drupal.org/project/activitypub|website=Drupal.org|language=en}}</ref> જેવા CMSs માટે તૃતીય-પક્ષ પ્લગઈનો પણ છે, તેમજ આરએસએસ અને મેટ્રિક્સ જેવા અન્ય પ્રોટોકોલો માટે બ્રિજ (bridge) પણ ઉપલબ્ધ છે. <ref>{{Cite web|last=Kazemi|first=Darius|date=16 July 2023|title=RSS to ActivityPub Converter|url=https://github.com/dariusk/rss-to-activitypub|website=[[GitHub]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Kazarma|url=https://kazar.ma/|website=kazar.ma}}</ref> == સંદર્ભો == <references /> [https://fediverse.observer ફેડિવર્સ ઓબ્ઝર્વર] - નકશો, આંકડા, સોફ્ટવેર વિહંગાવલોકન [https://fediverse.party ફેડિવર્સ પાર્ટી] - ઇતિહાસ, વિષયોનું જૂથો, સોફ્ટવેર વિહંગાવલોકન [https://fedidb.org FediDB] – સોફ્ટવેર વિહંગાવલોકન અને આંકડા [https://the-federation.info/ ફેડરેશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170406180143/https://the-federation.info/ |date=2017-04-06 }} - સોફ્ટવેર વિહંગાવલોકન અને આંકડા [[શ્રેણી:મફત સોફ્ટવેર]] [[શ્રેણી:સામાજિક નેટવર્ક]] [[શ્રેણી:ટેકનોલોજી]] [[શ્રેણી:ઇન્ટરનેટ]] 6huizbamux3oepwh4qjhfkphl17dwwd 0 145323 905331 894792 2026-09-16T02:59:35Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 905331 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person | honorific_prefix = ફ્લાઇટ લેફ્ટનન્ટ | name = ગુંજન સક્સેના | honorific_suffix = | native_name = {{lang|hi|गुंजन सक्सेना}} | image = | image_size = | alt = | caption = | birth_date = ઓગસ્ટ ૧૯૭૪{{sfn|Saxena|Nirvan|2020|loc=Chapter 1}}/૧૯૭૫{{sfn|Indian Express|2020}} | alma_mater = હંસરાજ કોલેજ<br>દિલ્હી યુનિવર્સિટી | death_date = | birth_place = | death_place = | placeofburial = | placeofburial_label = | placeofburial_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | nickname = | birth_name = | allegiance = {{flag|ભારત|23px}} | branch = {{air force|India|23px}} | serviceyears = ૧૯૯૪-૨૦૦૪ | rank = [[File:Indian IAF OF-2.svg|24px]] ફ્લાઇટ લેફ્ટનન્ટ | servicenumber = | unit = | commands = | battles = કારગિલ યુદ્ધ | battles_label = | awards = | relations = | laterwork = | signature = | website = }} '''ગુંજન સક્સેના''' (જન્મ ૧૯૭૫) ભારતીય વાયુસેનાના અધિકારી અને ભૂતપૂર્વ [[હેલિકોપ્ટર]] પાયલોટ છે.<ref name="indianexpress-bio">[https://indianexpress.com/article/who-is/who-is-gunjan-saxena-6553605/ "Watched 'Gunjan Saxena: The Kargil Girl'? Here's the story of the woman it is based on"].</ref><ref name=":b">{{Cite web|last=Javaid|first=Arfa|date=10 June 2020|title=Gunjan Saxena Biography: Early Life, Education, Career, Awards and Unknown Facts|url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/gunjan-saxena-biography-1591793632-1|access-date=1 August 2020|website=Jagranjosh.com|archive-date=11 નવેમ્બર 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111160412/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/gunjan-saxena-biography-1591793632-1|url-status=dead}}</ref><ref name=":c">{{Cite web|last=Menon|first=Smitha|date=16 June 2020|title=The story of Gunjan Saxena, one of India's first women in combat|url=https://www.cntraveller.in/story/real-story-gunjan-saxena-one-india-first-women-combat-netflix-janhavi-kapoor/|access-date=1 August 2020|website=Condé Nast Traveller India|language=en-IN}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=Bhadani|first=Priyanka|date=26 July 2020|title=Gunjan Saxena never thought in her wildest dreams she would inspire a film|url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2020/07/26/gunjan-saxena-never-thought-in-her-wildest-dreams-she-would-inspire-a-film.html|access-date=1 August 2020|website=The Week|language=en}}</ref> તેઓ ૧૯૯૬માં ભારતીય વાયુ સેનામાં જોડાયા હતા અને ૧૯૯૯ના [[કારગિલ યુદ્ધ|કારગિલ યુદ્ધમાં]] સહભાગી થયા હતા. તેઓ યુદ્ધમેદાનમાં ઉડ્ડયન કરનાર પ્રથમ મહિલાઓમાંના એક છે.<ref name=":0" /> યુદ્ધ દરમિયાન તેમની મુખ્ય ભૂમિકાઓ કારગિલમાંથી ઘાયલોને બહાર કાઢવા, પરિવહન પુરવઠો કરવો અને સર્વિલિયન્સમાં મદદ કરવાની હતી. તેઓ કારગિલમાંથી ઘાયલ અને મૃત એમ બંને પ્રકારના ૯૦૦થી વધુ સૈનિકોને બહાર કાઢવાના અભિયાનનો ભાગ હતા.<ref name=":4"/><ref name=":3" /> આઠ વર્ષ સુધી પાયલોટ તરીકે સેવા આપ્યા પછી, હેલિકોપ્ટર પાયલોટ તરીકેની તેમની કારકિર્દીનો અંત આવ્યો હતો, તેમના સમય દરમિયાન મહિલાઓ માટે કાયમી કમિશન ઉપલબ્ધ ન હતા.<ref name=":0"/> બોલિવૂડ ફિલ્મ ''ગુંજન સક્સેનાઃ ધ કારગિલ ગર્લ'' તેમના જીવનથી પ્રેરિત છે. તેમની આત્મકથા, ''ધ કારગિલ ગર્લ'', પેંગ્વિન પબ્લિશર્સ દ્વારા ફિલ્મ સાથે પ્રગટ કરવામાં આવી હતી, આ પુસ્તક તેમણે લેખક-જોડી કિરણ નિર્વાણ સાથે મળીને લખી હતી. == પ્રારંભિક જીવન == તેમનો જન્મ એક સૈન્ય પરિવારમાં થયો હતો.<ref name=":1">{{Cite web|last=Talwar|first=Shikha|date=9 June 2020|title=This is the real story of Saxena, the Kargil girl who has inspired Janhvi Kapoor's next film|url=https://www.gqindia.com/get-smart/content/this-is-the-real-story-of-gunjan-saxena-the-kargil-girl-who-has-inspired-janhvi-kapoors-next-film|access-date=1 August 2020|website=GQ India|language=en-IN}}</ref> <ref name=":3">{{Cite web|last=Javaid|first=Arfa|date=10 June 2020|title=Gunjan Saxena Biography: Early Life, Education, Career, Awards and Unknown Facts|url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/gunjan-saxena-biography-1591793632-1|access-date=1 August 2020|website=Jagranjosh.com|archive-date=11 નવેમ્બર 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111160412/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/gunjan-saxena-biography-1591793632-1|url-status=dead}}</ref> તેમના પિતા લેફ્ટનન્ટ કર્નલ અનુપ કુમાર સક્સેના અને ભાઈ લેફ્ટનન્ટ કર્નેલ અંશુમન, બંનેએ [[ભારતીય ભૂમિસેના|ભારતીય સેનામાં]] સેવાઓ આપી હતી. તેમણે નવી દિલ્હી ખાતે દિલ્હી યુનિવર્સિટીની હંસરાજ કૉલેજથી [[ભૌતિકશાસ્ત્ર|ભૌતિકશાસ્ત્રમાં]] વિજ્ઞાન સ્નાતકની પદવી મેળવી હતી. == ભારતીય વાયુસેનાની સેવા == તેઓ એ છ મહિલાઓમાંનાં એક હતા જેઓ ૧૯૯૬માં પાયલોટ તરીકે ભારતીય વાયુ સેના (આઈ.એ.એફ)માં જોડાયા હતા. <ref name=":3"/> વાયુ સેના માટે મહિલા હવાઈ દળના તાલીમાર્થીઓની આ ચોથી બેચ હતી.<ref name=":4"/><ref name=":c"/> તેમની પ્રથમ પોસ્ટિંગ [[ઉધમપુર]] ખાતે ફ્લાઇટ લેફ્ટનન્ટ તરીકે ૧૩૨ ફોરવર્ડ એરિયા કંટ્રોલના ભાગરૂપે થઈ હતી.<ref name=":4">{{Cite web|last=Rawat|first=Rachna Bisht|date=17 July 2019|title=Meet Flying Officer Gunjan Saxena, India's only woman warrior in the Kargil war|url=https://scroll.in/article/930744/meet-flying-officer-gunjan-saxena-indias-only-woman-warrior-in-the-kargil-war|access-date=1 August 2020|website=Scroll.in|language=en-US|quote="She has attained the glory of being in the two woman involved in the Kargil War."}}</ref><ref name=":c"/> ફ્લાઇંગ ઓફિસર તરીકે જ્યારે તેમણે કારગિલ યુદ્ધ દરમિયાન ઉડાન ભરી હતી ત્યારે તેઓ ૨૪ વર્ષના હતા અને [[શ્રીનગર]]<nowiki/>માં ફરજ બજાવતા હતા. કારગિલ યુદ્ધમાં, [[કારગિલ યુદ્ધ|ઓપરેશન વિજયના]] ભાગરૂપે, ઘાયલોને બહાર કાઢવા ઉપરાંત, તેમણે દ્રાસ અને બટાલિક આગળના વિસ્તારોમાં સૈનિકોને પરિવહન પુરવઠો પૂરો પાડવામાં મદદ કરી હતી. <ref name=":3"/> દુશ્મનની સ્થિતિઓનું મેપિંગ કરવા જેવા સર્વીલિયન્સના કાર્યો પણ તેમને સોંપવામાં આવ્યા હતા. <ref name=":c" /> આવા કાર્યો દરમ્યાન તેમને કામચલાઉ મેદાનો પર ઉતરણ, ૧૩,૦૦૦ થી ૧૮,૦૦૦ ફૂટની ઊંચાઈ અને દુશ્મનના ગોળીબારનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. <ref name=":4" /><ref name=":c" /> તેઓ શ્રીનગર સ્થિત દસ પાયલોટમાંથી એક હતા, જેમણે યુદ્ધ દરમિયાન સેંકડો ઉડાન ભરી હતી, જેમાં ૯૦૦થી વધુ ઘાયલ અને મૃત સૈનિકોને સ્થળાંતરીત કરવામાં આવ્યા હતા. <ref name=":4" /> ભારતીય સશસ્ત્ર દળોમાં તેઓ એકમાત્ર મહિલા હતા જેમણે કારગિલ યુદ્ધ દરમ્યાન યુદ્ધક્ષેત્રમાં ઉડાન ભરી હતી.<ref name=":3" /> હેલિકોપ્ટર પાયલોટ તરીકેની તેમની કારકિર્દી આઠ વર્ષ સુધી સેવા આપ્યા પછી સમાપ્ત થઈ. <ref name=":4" /> તેમની સેવામાંના સમયગાળા દરમિયાન કાયમી કમિશન ઉપલબ્ધ ન હતા. == અંગત જીવન == સક્સેનાના પતિ વિંગ કમાન્ડર ગૌતમ નારાયણ પણ ભારતીય વાયુસેનાના પાયલોટ છે. તેઓ ભારતીય વાયુસેનાના એમ. આઈ. ૧૭ હેલિકોપ્ટરના પાયલોટ છે. તેમણે રાષ્ટ્રીય સંરક્ષણ અકાદમીમાં પ્રશિક્ષક તરીકે પણ સેવા આપી હતી, જે વિશ્વની પ્રથમ ત્રિ-સેવા અકાદમી છે. આ દંપતિને એક પુત્રી છે.<ref name=":a">{{Cite web|last=Javaid|first=Arfa|date=10 June 2020|title=Gunjan Saxena Biography: Early Life, Education, Career, Awards and Unknown Facts|url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/gunjan-saxena-biography-1591793632-1|access-date=1 August 2020|website=Jagranjosh.com|archive-date=11 નવેમ્બર 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111160412/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/gunjan-saxena-biography-1591793632-1|url-status=dead}}</ref> == લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં == રચના બિસ્ત રાવત દ્વારા લખાયેલા પુસ્તક ''કારગિલ અનટોલ્ડ સ્ટોરીઝ ફ્રોમ ધ વૉર''નું એક પ્રકરણ ગુંજન સક્સેના પર આધારિત છે.<ref name=":d">{{Cite web|last=Menon|first=Smitha|date=16 June 2020|title=The story of Gunjan Saxena, one of India's first women in combat|url=https://www.cntraveller.in/story/real-story-gunjan-saxena-one-india-first-women-combat-netflix-janhavi-kapoor/|access-date=1 August 2020|website=Condé Nast Traveller India|language=en-IN}}</ref> ગુંજન સક્સેનાએ લેખક-જોડી કિરણ નિર્વાણ સાથે તેમની આત્મકથા '''ધ'' ''કારગિલ ગર્લ''<nowiki/>' લખી છે. તેન પર આધારિત ફિલ્મ સાથે પેંગ્વિન પબ્લિશર્સ દ્વારા આ પુસ્તકનું પ્રકાશન કરવામાં આવ્યું હતું. ૨૦૨૦માં નેટફ્લિક્સ પર પ્રસારિત બોલિવૂડ ફિલ્મ ''ગુંજન સક્સેનાઃ ધ કારગિલ ગર્લ'' તેમના જીવનથી પ્રેરિત છે. આ ફિલ્મમાં સક્સેનાનું પાત્ર જ્હાન્વી કપૂર દ્વારા ભજવવામાં આવ્યું છે. આ ફિલ્મનું નિર્માણ ધર્મા પ્રોડક્શન અને ઝી સ્ટુડિયો દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. સક્સેનાના પિતા અને ભાઈની ભૂમિકા પંકજ ત્રિપાઠી અને અંગદ બેદી અન્ય લોકપ્રિય ભૂમિકાઓમાં ભજવી છે.[૨]<ref>{{Cite web|date=25 February 2019|title=Angad Bedi joins the star cast of Gunjan Saxena's biopic, Kargil Girl|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/angad-bedi-joins-star-cast-gunjan-saxenas-biopic-kargil-girl/|access-date=1 August 2020|website=Bollywood Hungama|language=en}}</ref> == મીડિયાની ભૂલો == ફિલ્મ રજૂ થયા પછી સક્સેના વિશે કેટલીક હકીકતોને લઈને મૂંઝવણ હતી. એનડીટીવીના એક લેખમાં તેમણે કેટલીક સ્પષ્ટતા કરી હતી.<ref>{{Cite web|last=Saxena|first=Gunjan|date=17 August 2020|title=Blog: "Won't Let Anyone Take Away My Achievements": Gunjan Saxena On Movie Row|url=https://www.ndtv.com/blog/won-t-let-anyone-take-away-my-achievements-gunjan-saxena-on-movie-row-2280730|access-date=2020-08-18|website=NDTV}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist|20}} [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:૧૯૭૫માં જન્મ]] 3snoyzrx9w7grc8cipq04wcrjpn0p40 0 155241 905316 905305 2026-09-15T13:34:47Z KartikMistry 10383 સા. સાફ-સફાઇ. 905316 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ઓગડ તાલુકો | settlement_type = તાલુકો | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Gujarat#India3 | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_label_position = | coordinates = <!-- {{coord|latitude|longitude|type:city|display=inline}} --> | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = દેશ | subdivision_name = ભારત | subdivision_type1 = [[ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો|રાજ્ય]] | subdivision_name1 = [[ગુજરાત]] | subdivision_type2 = [[ગુજરાતના જિલ્લાઓ|જિલ્લો]] | subdivision_name2 = [[બનાસકાંઠા]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | seat_type = મુખ્ય મથક | seat = [[થરા (તા. ઓગડ)|થરા]] | government_footnotes = | government_type = | governing_body = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = | leader_name4 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = | population_total = | population_density_km2 = | population_footnotes = | population_blank1_title = | population_blank1 = | population_blank2_title = | population_blank2 = | population_demonym = | timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]] | utc_offset1 = +૫:૩૦ | postal_code_type = પિનકોડ | postal_code = | area_code_type = ટેલિફોન કોડ | area_code = | area_codes = <!-- for multiple area codes --> | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} '''ઓગડ તાલુકો''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[બનાસકાંઠા]] જિલ્લા નો તાલુકો છે. ૨૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ના રોજ આ નવા તાલુકાની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી.<ref>{{Cite web|url= https://www.etvbharat.com/gu/!state/cabinet-approves-division-of-banaskantha-into-two-parts-4-new-talukas-also-announced-gujarat-news-gjs25092503563|title= બનાસકાંઠા જિલ્લાના વિભાજનને કેબિનેટમાં મળી મંજુરી, 4 નવા તાલુકાની પણ જાહેરાત|website= www.etvbharat.com|date=૨૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫|access-date=૧૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.gujaratsamachar.com/news/gujarat/navsari-tribal-girl-molestation-bjp-worker-surrenders-police-19632707381|title= બનાસકાંઠા જિલ્લા વિભાજનનું જાહેરનામું પ્રસિદ્ધ, બનાસકાંઠામાં 10 તાલુકા, વાવ-થરાદમાં 8 તાલુકા|publisher= [[ગુજરાત સમાચાર]]|website= www.gujaratsamachar.com|date=૨૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫|access-date=૧૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬|url-status=live}}</ref> બનાસકાંઠા જિલ્લાના કાંકરેજ તાલુકામાંથી ૫૫ ગામોને સમાવી વહીવટી સરળતા માટે ઓગડ તાલુકો રચવામાં આવ્યો હતો અને એપ્રિલ ૨૦૨૬માં તાલુકા પંચાયતની ચૂંટણીઓ યોજવામાં આવી હતી.<ref>{{Cite web|url= https://sandesh.com/gujarat/news/maru-saher-maru-gaam/banaskantha/banaskantha-a-new-office-system-will-now-be-set-up-in-the-ogad-taluka-panchayat-office|title= Banaskantha: ઓગડ તાલુકા પંચાયત કચેરીમાં હવે નવી ઓફ્સિ વ્યવસ્થા ઉભી કરવામાં આવશે|publisher= [[સંદેશ]]|website= sandesh.com|date=૧ મે ૨૦૨૬|access-date=૧૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬|url-status=live}}</ref> [[થરા (તા. ઓગડ)|થરા]] આ તાલુકાનું વહીવટીમથક બન્યું છે.<ref>{{Cite web|url= https://www.divyabhaskar.co.in/local/gujarat/banaskantha/kankrej/news/thara-banaskantha-har-ghar-tiranga-yatra-celebration-138706467.html|title= થરામાં "હર ઘર તિરંગા" યાત્રાનું આયોજન:ઓગડ તાલુકા મથકે સ્વાતંત્ર્ય દિવસની ઉજવણી|publisher= [[દિવ્ય ભાસ્કર]]|website= www.divyabhaskar.co.in|date=૧૨ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬|access-date=૧૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬|url-status=live}}</ref> == ઓગડ તાલુકામાં આવેલાં ગામો == {{ઓગડ તાલુકામાં આવેલાં ગામો}} == સંદર્ભ == {{Reflist}} {{બનાસકાંઠા જિલ્લો}} {{સ્ટબ}} [[શ્રેણી:બનાસકાંઠા જિલ્લો]] [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકાઓ]] [[શ્રેણી:ઓગડ તાલુકો]] 2p6mc8b7oe8gzcs17ag007mtpx9ip68 3 155244 905319 2026-09-15T15:58:40Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 905319 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=DIVYESH.U.VALA}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૨૧:૨૮, ૧૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) fknhqsuo6wn2il11z3l2ojy7v6fysxx 3 155246 905335 2026-09-16T04:53:27Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 905335 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Jagruti ben Gaykwad}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૦:૨૩, ૧૬ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) bvbkrn9rxgn2g71c0o8ae04ql4j313q