વિકિપીડિયા guwiki https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિપીડિયા વિકિપીડિયા ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk 0 16408 905820 901203 2026-09-27T14:51:39Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 905820 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:WWW logo by Robert Cailliau.svg|thumb|150px|વેબના ઐતિહાસિક લોગોની ડિઝાઇન રોબર્ટ કૈલિઆયુ દ્વારા કરવામાં આવી હતી.]] '''વર્લ્ડ વાઇડ વેબ''' (સામાન્ય રીતે ટૂંકમાં '''વેબ''' તરીકે બોલાય છે) એ [[ઇન્ટરનેટ]] દ્વારા આંતરિક રીતે જોડાયેલા [[હાઇપરટેક્સ્ટ]] દસ્તાવેજોમાં પ્રવેશ કરવાની પદ્ધતિ છે. [[વેબ બ્રાઉઝર]] દ્વારા, વ્યક્તિ [[લખવું|લખાણ]], [[ચિત્ર|ચિત્રો]], [[વિડીઓ]] અને અન્ય [[મલ્ટીમિડીયા|મલ્ટિમિડીયા]] ધરાવતા [[વેબ પેજ|વેબ પેજીસ]] જોઇ શકે છે અને [[હાઇપરલિન્ક|હાઇપરલિંક]]નો ઉપયોગ કરીને તેનું સંચાલન કરી શકે છે. હાઇપરટેક્સ્ટ પદ્ધતિની અગાઉની વિભાવનાનો ઉપયોગ કરીને વર્ષ 1989માં અંગ્રેજ ભૌતિક વૈજ્ઞાનિક અને હાલમાં વર્લ્ડ [[વર્લ્ડ વાઇડ વેબ કોન્સર્ટિયમ|વાઇડ વેબ કોન્સોર્ટિયમ]]ના ડિરેક્ટર [[ટીમ બર્નર્સ-લી|સર ટિમ બર્નર્સ-લી]] દ્વારા વર્લ્ડ વાઇડ વેબની શોધ કરવામાં આવી અને બાદમાં બેલ્જિયમના કોમ્પ્યુટર વૈજ્ઞાનિક [[રોબર્ટ કેલિઆયુ|રોબર્ટ કૈલિઆયુ]]એ મદદનીશ તરીકેની ભૂમિક ભજવી, ત્યારે બંને [[સ્વિટ્ઝરલેન્ડ|સ્વિત્ઝરલેન્ડ]]ના [[જિનીવા]] ખાતે [[સીઇઆરએન]]માં કામ કરતા હતા. વર્ષ 1990માં, તેમણે નેટવર્ક પર બ્રાઉઝર્સ દ્વારા જોવામાં આવેલા હાઇપરટેક્સ્ટ પેજીસનો સંગ્રહ કરી "વેબ ઓફ નોડ્સ"ની રચના કરવાનું સૂચન કર્યુ હતું, <ref name="W90">"[http://www.w3.org/Proposal.html વર્લ્ડ વાઇડ વેબ: પ્રપોઝલ ફોર એ હાઇપરટેક્સ્ટ પ્રોજેક્ટ]", ટીમ બર્નર્સ-લી અને રોબર્ટ કેલિઆયુ, નવેમ્બર 12, 1990.</ref> અને ડિસેમ્બરમાં તે વેબની રજૂઆત કરી હતી. <ref>{{cite web|author=Berners-Lee, Tim|title=Pre-W3C Web and Internet Background|url=http://www.w3.org/2004/Talks/w3c10-HowItAllStarted/?n=15|publisher=World Wide Web Consortium|access-date=April 21, 2009}}</ref> હાલના ઇન્ટરનેટ દ્વારા જોડાયેલી, અન્ય [[વેબસાઇટ|વેબસાઇટ્સ]]નું સર્જન કરવામાં આવ્યું, જેમાં [[ડોમેઇન નેમ]] અને [[એચટીએમએલ]] ભાષા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય ધારાધોરણો ઉમેરવામાં આવ્યા હતા. ત્યારથી, બર્નર્સ-લીએ વેબના ધારાધોરણોના વિકાસને આગળ ધપાવવામાં સક્રીય ભૂમિક ભજવી છે (જેમકે વેબ પેજીસ જેમાં કમ્પોઝ કરવામાં આવે છે તેવી [[માર્કઅપ લેન્ગ્વેજ|માર્કઅપ ભાષા]]), અને તાજેતરના વર્ષોમાં તેણે [[સિમૅન્ટિક વેબ|સિમેન્ટીક વેબ]]ની તેની કલ્પનાનું સમર્થન કર્યું છે. વર્લ્ડ વાઇડ વેબે [[ઇન્ટરનેટ]] પર ઉપયોગ માટે સરળ અને લવચિક માળખા દ્વારા માહિતીના વિસ્તરણને શક્ય બનાવ્યું છે. આથી તેણે ઇન્ટરનેટના ઉપયોગને લોકપ્રિય બનાવવામાં મહત્વનો ભાગ ભજવ્યો હતો. <ref>[http://legal-dictionary.thefreedictionary.com/Internet ઇન્ટરનેટ] Free-Dictionary.com; પ્રવેશ 25-11-08</ref> લોકપ્રિય વપરાશમાં ક્યારેક આ બે શબ્દો [[કોન્ફ્લેશન|સંકલિત]] લાગતા હોવા છતાં, ''વર્લ્ડ વાઇડ વેબ'' એ ''ઇન્ટરનેટ'' નો [[સમાનાર્થી]] નથી.<ref>[http://www.techterms.com/definition/www WWW(વર્લ્ડ વાઇડ વેબ)] TechTerms.com; પ્રવેશ 25-22-08</ref> વેબ એ ઇન્ટરનેટના ટોચના ભાગે રચાયેલી એક એપ્લીકેશન છે. == ઇતિહાસ == માર્ચ 1989માં, બર્નર્સ લીએ તેણે 1980માં બનાવેલા ડેટાબેઝ અને સોફ્ટવેર પ્રોજેક્ટ, [[એન્ક્વાયર]]ના સંદર્ભ સાથે એક દરખાસ્ત <ref>''[http://www.w3.org/History/1989/proposal.html ઇન્ફોર્મેશન મેનેજમેન્ટ: એ પ્રપોઝલ]'' </ref> લખી હતી અને માહિતી સંચાલન પદ્ધતિની વધુ વિસ્તૃત રીતે છણાવટ કરી હતી. [[રોબર્ટ કેલિઆયું|રોબર્ટ કૈલિઆયુ]]ની મદદથી, તેમણે માહિતીનો સંગ્રહ કરવા માટે "હાઇપરટેક્સ્ટ ડોક્યુમેન્ટ્સ" સાથે "વેબ ઓફ નોડ્સ" તરીકે "વર્લ્ડ વાઇડ વેબ" (એક શબ્દ "w૩" પણ) <ref name="W90"/> તરીકે ઓળખાતા "[[હાઇપરટેક્સ્ટ]] પ્રોજેક્ટ"નું સર્જન કરવા માટે વધુ ઔપચારિક દરખાસ્તો (12 નવેમ્બર, 1990ના રોજ) પ્રકાશિત કરી હતી. આ માહિતી "ઇન્ટરનેટ અને [[ડીઇસીનેટ]] પ્રોટોકોલ વર્લ્ડ્ઝ"ને જોડતા "એક્સેસ પ્રોટોકોલ"નો ઉપયોગ કરીને કોમ્પ્યુટર નેટવર્ક પર વિવિધ [[વેબ બ્રાઉઝર|બ્રાઉઝર્સ]] (લાઇન-મોડ અથવા ફુલ સ્ક્રીન) દ્વારા "હાઇપરટેક્સ્ટ પેજીસ"માં (વેબપેજીસ) જોઇ શકાય છે.<ref name="W90"/> ઇબીટીના (ઇલેક્ટ્રોનિક બુક ટેક્નોલોજી, બ્રાઉન યુનિવર્સિટી ખાતે ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ રિસર્ચ એન્ડ સ્કોલરશીપનું આનુષંગિક પરિણામ) [[ડાઇનાટેક્સ્ટ]] [[એસજીએમએલ]] રિડર બાદ દરખાસ્તને નમૂનાનું સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું, જેને સીઇઆરએન દ્વારા પરવાનો આપવામાં આવ્યો હતો. [[ડાઇનાટેક્સ્ટ]] પદ્ધતિ તકનીકી રીતે અદ્યતન ([[હાઇટાઇમ|HyTime]]માં એસજીએમએલ આઇએસઓ 8879:1986માંથી હાઇપરમિડીયમાં વિસ્તરણ માટે મહ્ત્વની પદ્ધતિ) હોવા છતાં તેને ખૂબ ખર્ચાળ ગણવામાં આવતી હતી અને સામાન્ય એચઇપી (હાઇ એનર્જી ફિઝીક્સ) સમુદાયના ઉપયોગ માટે અયોગ્ય પરવાના નીતિ સાથે દરેક દસ્તાવેજ માટે ફી હતી અને પ્રત્યેક સમયે દસ્તાવેજમાં ફેરફાર થતો હતો. [[NeXT કોમ્પ્યુટર]]નો ઉપયોગ બર્નર્સ-લી દ્વારા વિશ્વના પ્રથમ [[વેબ સર્વર]] તરીકે તથા પ્રથમ [[વેબ બ્રાઉઝર]], [[વર્લ્ડવાઇડવેબ]] લખવા માટે પણ વર્ષ 1990માં કરવામાં આવ્યો હતો. વર્ષ 1990ની ક્રિસમસ સુધીમાં, બર્નર્સ-લીએ વેબના કામકાજ માટે જરૂરી બધા જ સાધનો વિકસાવી દીધા હતા:<ref>[http://www.w3.org/People/Berners-Lee/WorldWideWeb ટીમ બર્નર્સ લી: વર્લ્ડ વાઇડ વેબ, પ્રથમ વેબ ગ્રાહક]</ref> [[વર્લ્ડવાઇડવેબ|પ્રથમ વેબ બ્રાઉઝર]] (જે સાથે-સાથે વેબ એડિટર પણ હતું), પ્રથમ વેબ સર્વર, અને પ્રથમ વેબ પેજીસ <ref>[http://www.w3.org/History/19921103-hypertext/hypertext/WWW/TheProject.html પ્રથમ વેબ પેજીસ]</ref> જે પ્રોજેક્ટની જાતે મહિતી આપે છે. 6 ઓગસ્ટ, 1991ના દિવસે, તેમણે વર્લ્ડ વાઇડ વેબની ટૂંક માહિતી <tt>alt.hypertext</tt> [[ન્યૂઝગ્રુપ|newsgroup]] પર મુકી.<ref>[http://groups.google.com/group/alt.hypertext/msg/395f282a67a1916c વર્લ્ડ વાઇડ વેબ અંગે ટૂંકી માહિતી]</ref> આ દિવસે જ ઇન્ટરનેટ પર જાહેર લોકો માટે પ્રાપ્ય સેવા તરીકે વેબની રજૂઆત થઇ હતી. યુરોપની બહાર પ્રથમ સર્વરની સ્થાપના [[એસએલએસી]] ખાતે ડિસેમ્બર 1991માં કરવામાં આવી હતી.<ref>[http://www.slac.stanford.edu/history/earlyweb/history.shtml SLAC ખાતે શરૂઆતનું વર્લ્ડ વાઇડ વેબ: પ્રારંભિક ઘટનાક્રમ અને દસ્તાવેજો]</ref> [[હાઇપરટેક્સ્ટ|હાયપરટેક્સ્ટ]]ની મહત્વની કલ્પના 1960 માંથી જૂના પ્રોજેક્ટથી ઉત્પન્ન થઇ છે. જેમ કે બ્રાઉન યુનિવર્સિટી પરની હાયપરટેક્સ્ટ એડિટિંગ સિસ્ટમ (HES)--- અન્ય માંથી [[ટેડ નિલ્સન|ટેડ નેલ્સન]] અને [[એન્ડ્રિસ વેન ડેમ]] --- [[ટેડ નિલ્સન|ટેડ નેલ્સન]]નો [[પ્રોજેક્ટ ક્ષેનાડું|પ્રોજેક્ટ ક્સેનેડુ]] અને [[ડગ્લાસ એન્જરબર્ટ|ડોગલાસ એન્જેલબાર્ટ]]નું [[એનએલએસ (કોમ્પ્યુટર સિસ્ટમ)|ઓન-લાઇન સિસ્ટમ]] (NLS). નેલ્સન અને એન્જલબર્ટ બંનેએ [[વેન્નેવર બુશ|વેન્નેવર બુશ]]ની [[માઇક્રોફિલ્મ|માઇક્રોફિલ્મ]] આધારિત "[[મેમેક્સ|મેમેક્સ]]"માંથી પ્રેરણા લીધી હતી, જેનું નિદર્શન વર્ષ 1945માં નિબંધ "[[એઝ વી મે થીન્ક|એઝ વી મે થીન્ક]]"માં કરવામાં આવ્યું હતું. બર્નર્સ-લીની શોધથી હાઇપરટેક્સ્ટને ઇન્ટરનેટ સાથે જોડી દીધું હતું. તેમના પુસ્તક ''વિવીંગ ધ વેબ'' માં, તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેમણે ''બંને'' તકનીકી સમુદાયના સભ્યો સમક્ષ બે તકનીકોના જોડાણ અંગે વારંવાર જણાવ્યું હતું, પરંતુ કોઇ પણ સભ્યએ તેમના આમંત્રણનો સ્વીકાર ન કરતા તેમણે પોતે જ આ પ્રોજેક્ટ સાથે આગળ વધવાનો નિર્ણય લીધો હતો. તે પ્રક્રિયામાં તેમણે વેબ અને અન્ય જગ્યા પર રિસોર્સીસ માટે વૈશ્વિક યુનિક આઇડેન્ટીફાયર પદ્ધતિનો વિકાસ કર્યો હતો: [[યુનિફોર્મ રિસોર્સીસ આઇડેન્ટીફાયર|યુનિફોર્મ રિસોર્સ આઇડેન્ટીફાયર]]. વર્લ્ડ વાઇડ વેબ અન્ય હાઇપરટેક્સ્ટ પદ્ધતિઓ કરતા ઘણી બધી રીતે અલગ હતી, જે પદ્ધતિઓ પાછળથી પ્રાપ્ય બની હતી. વેબમાં બેમાર્ગીય લિન્કના સ્થાને એકમાર્ગીય લિન્કની જરૂર હોય છે. તેને પગલે કોઇ વ્યક્તિ માટે તે રિસોર્સના માલિક દ્વારા કોઇ પગલા લીધા વિના અન્ય રિસોર્સ સાથે જોડવાનું શક્ય બને છે. તે (અગાઉની પદ્ધતિઓની સરખામણીએ) વેબ સર્વર્સ અને બ્રાઉઝર્સની અમલીકરણ સમયે થતી તકલીફોમાં પણ નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડો કરે છે, પરંતુ તેની સામે તે [[લિન્ક રોટ]]ની મોટી સમસ્યા પણ ઉભી કરે છે. [[હાઇપરકાર્ડ]] જેવી અન્ય પૂરોગામી પદ્ધતિઓ સામે વર્લ્ડ વાઇડ વેબ એ ખાનગી માલિકીની ન હતી અને તેને પગલે સર્વર્સ અને ગ્રાહકોમાં સ્વતંત્ર રીતે વધારો કરવાનું અને પરવાનાના પ્રતિબંધો વગર એક્સ્ટેન્શન ઉમેરવાનું કાર્ય શક્ય બનતું હતું. 30 એપ્રિલ, 1993ના રોજ, [[સીઇઆરએન|સીઇઆરએને]] એવી જાહેરાત<ref>{{Cite web |url=http://tenyears-www.web.cern.ch/tenyears-www/Welcome.html |title=અસલ વેબ સોફ્ટવેર માટે દસ વર્ષના પબ્લિક ડોમેઇન |access-date=2009-09-19 |archive-date=2009-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090813032723/http://tenyears-www.web.cern.ch/tenyears-www/Welcome.html |url-status=dead }}</ref> કરી કે વર્લ્ડ વાઇડ વેબ કોઇ પણ બાકી ફી સિવાય બધા માટે વિના મૂલ્યે રહેશે. [[ગોફર (પ્રોટોકોલ)|ગોફર]] પ્રોટોકોલનો ઉપયોગ હવે વિનામૂલ્યે થઇ શકશે નહીં, તેવી જાહેરાતના બે મહિના બાદ મોટા પાયે લોકો ગોફર છોડી વેબની સાથે સાથે જોડાવા લાગ્યા. અગાઉ [[વાયોલાWWW|ViolaWWW]] લોકપ્રિય વેબ બ્રાઉઝર હતું, જે [[હાઇપરકાર્ડ]] પર આધારિત હતું. વિદ્વાનો સામાન્ય રીતે એવું માને છે કે વર્લ્ડ વાઇડ વેબ માટે વર્ષ 1993માં [[મોસિયાક (વેબ બ્રાઉસર)|મોઝેઇક]] વેબ બ્રાઉઝરની<ref>[http://www.totic.org/nscp/demodoc/demo.html NCSA મોઝેઇક - સપ્ટેમ્બર 10, 1993 પ્રદર્શન]</ref> રજૂઆત <ref>[http://www.livinginternet.com/w/wi_mosaic.htm મોઝેઇક વેબ બ્રાઉજર હિસ્ટરી - NCSA, માર્ક એન્ડ્રીસેન, એરિક બિના]</ref> ટર્નીંગ પોઇન્ટ સાબિત થઇ, જે ગ્રાફીકલ બ્રાઉઝરની રચના અર્બાના-કેમ્પેઇનમાં (NCSA-UIUC) આવેલી [[યુનિવર્સિટી ઓફ લિનોઇસ એટ અર્બના-શેમ્પેન|યુનિવર્સિટી ઓફ ઇલ્લિનોઇઝ]] ખાતે [[માર્ક એન્ડ્રીસન|માર્ક એન્ડ્રીસેન]]ની આગેવાની હેઠળ [[નેશનલ સેન્ટર ફોર સુપર કોમ્પ્યુટિંગ એપ્લિકેશન્સ|નેશનલ સેન્ટર ફોર સુપરકોમ્પ્યુટીંગ એપ્લીકેશન]]ની ટીમે કરી હતી. મોઝેઇક માટેનું ભંડોળ અમેરિકના સેનેટર [[અલ ગોર]] દ્વારા [[અલ ગોર અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી|કેટલાક કોમ્પ્યુટીંગ ડેવલોપમેન્ટ]] માટે લેવામાં આવેલા કેટલાક પગલાઓના ભાગરૂપે ''[[હાઇ પર્ફોર્મન્સ કોમ્પ્યુટીંગ એન્ડ કોમ્યુનિકેશન એક્ટ, 1991]]'' દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલા ભંડોળ કાર્યક્રમ, ''હાઇપર્ફોર્મન્સ કોમ્પ્યુટીંગ એન્ડ કોમ્યુનિકેશન્સ ઇનિશિયેટીવ'' તરફથી આવતું હતું. મોઝેઇકની રજૂઆત પહેલા, વેબ પેજીસમાં ચિત્રો સાથે શબ્દો સૂપૂર્ણ રીતે મુકી શકાતા ન હતા અને ઇન્ટરનેટ પર વપરાશમાં તેની લોકપ્રિયતા [[ગોફર (પ્રોટોકોલ)|ગોફર]] અને [[વાઇડ એરિયા ઇન્ફોર્મેશન સર્વર્સ]] (ડબ્લ્યૂએઆઇએસ) જેવા અન્ય પ્રોટોકોલની સરખામણીએ ઘણી ઓછી હતી. મોઝેઇકની ગ્રાફીકલ યુઝર ઇન્ટરફેસે વેબને સૌથી વધુ લોકપ્રિય ઇન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ બનાવી દીધું હતું. ટીમ બર્નર્સ-લીએ ઓક્ટોબર, 1994માં યુરોપિયન ઓર્ગેનાઇઝેશન ફોર ન્યુક્લિઅર રિસર્ચ ([[સીઇઆરએન]])ને છોડ્યા બાદ વર્લ્ડ વેબ કોન્સોર્ટિયમની સ્થાપના કરી. તેની સ્થાપના [[મેસેક્યુસેટ્સ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ટેક્નોલોજી|મેસ્સાકુસેટ્સ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ટેક્નોલોજી]] લેબોરેટરી ફોર કોમ્પ્યુટર સાયન્સ (એમઆઇટી/એલસીએસ) ખાતે [[ઇન્ટરનેટ]]ની શોધની પહેલ કરનારી [[ડિફેન્સ એડવાન્સ્ડ રિસર્ચ પ્રોજેક્ટ્સ એજન્સી]] (ડીએઆરપીએ) અને [[યુરોપિયન કમિશન]]ના સહકારથી કરવામાં આવી હતી. વર્ષ 1994ના અંત સુધી, વેબસાઇટ્સની કુલ સંખ્યા હાલના ધારાધોરણોની સરખામણીએ ઘણી ઓછી હતી, છતાં નોંધપાત્ર સંખ્યામાં [[વર્ષ 1995 પહેલા શોધવામાં આવેલી વેબસાઇટ્સની યાદી|નામાંકિત વેબસાઇટ્સ]] અગાઉથી સક્રિય હતી, જેમાંથી ઘણી બધી સાઇટ્સ આજની સૌથી લોકપ્રિય સેવાની અગ્રદૂત અથવા પ્રેરણાત્મક ઉદાહરણ હતી. == તે કેવી રીતે કાર્ય કરે છે == ઇન્ટરનેટ અને વલ્ડ વાઇડ વેબ જેવા શબ્દનો ઉપયોગ હવે સામાન્ય બોલચાલમાં થાય છે. જોકે, ઇન્ટરનેટ અને વલ્ર્ડવાઇડ વેબ એકસમાન નથી. ઇન્ટરનેટ એ ગ્લોબલ ડેટા કોમ્યુનિકેશન્સ સિસ્ટમ છે. બે કોમ્પયુટર વચ્ચે હાર્ડવેર અને સોફટવેર માળખાથી કોમ્પ્યુટર્સ વચ્ચે જોડાણ થાય છે. બીજી તરફ વેબએ ઇન્ટરનેટથી સંપર્ક સાધતી સર્વિસ છે. તે હાઇપરલિન્ક્સ અને યુઆરએલ દ્વારા ગ્રથિત આંતરિક રીતે જોડાયેલા અને અન્ય સ્રોતોનો એક સંગ્રહ છે. ટૂંકમાં વેબ ઇન્ટરનેટ પર ચાલતી એક [[એપ્લીકેશન સોફ્ટવેર|એપ્લીકેશન]] છે.<ref>{{cite web|title=The W3C Technology Stack|url=http://www.w3.org/Consortium/technology|publisher=World Wide Web Consortium|access-date=April 21, 2009}}</ref> વર્લ્ડ વાઇડ વેબ પર [[વેબ પેજ]] જોવાની શરૂઆત [[વેબ બ્રાઉઝર]]માં પેજની [[યુનિફોર્મ રિસોર્સ લોકેટર|યુઆરએલ]] ટાઇપ કરીને અથવા પેજ અથવા સ્રોત પર આપવામાં આવેલી [[હાઇપરલિન્ક]]ને અનુસરીને થાય છે. ત્યાર બાદ વેબ બ્રાઉઝર પરિણામ મેળવવા અને તેને દર્શાવવા માટે પડદા પાછળ કોમ્યુનિકેશન મેસેજની શ્રેણીની શરૂઆત કરે છે. પ્રથમ, [[ડોમેઇન નેમ સિસ્ટમ]] અથવા ડીએનએસના નામે ઓળખાતા વૈશ્વિક રીતે વહેંચાયેલા [[ઇન્ટરનેટ]] ડેટાબેઝનો ઉપયોગ કરીને યુઆરએલનો સર્વરના નામ વાળો ભાગ [[આઇપી એડ્રેસ]]માં રૂપાંતર પામે છે. આ આઇપી એડ્રેસ [[વેબ સર્વર]]નો સંપર્ક કરે તે જરૂરી હોય છે. ત્યારબાદ બ્રાઉઝર કોઇ ચોકક્સ એડ્રેસ પર વેબ સર્વરને [[હાઇપરટેક્સ્ટ ટ્રાન્સફર પ્રોટોકોલ|એચટીટીપી]] રિક્વેસ્ટ મોકલીને સ્રોતને વિનંતી કરે છે. વિશિષ્ટ વેબ પેજના કિસ્સામાં, પેજની [[એચટીએમએલ]] પેજને પ્રથમ વિનંતી મોકલવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ તાત્કાલિક ધોરણે વેબ બ્રાઉઝર દ્વારા તેનું [[પૃથ્થકરણ]] થાય છે, જે ત્યારબાદ ચિત્રો અને પેજના ભાગની રચના કરતી અન્ય ફાઇલ્સ માટે વધારાની વિનંતી કરે છે. વેબસાઇટની લોકપ્રિયતાનું આંકડાકીય માપ સામાન્ય રીતે '[[પેજ વ્યૂ]]'ની સંખ્યા અથવા ફાઇલ માટે વિનંતી કરતી સંબંધિત સર્વરની "[[હિટ (ઇન્ટરનેટ)|હિટ્સ]]" દ્વારા મેળવવામાં આવે છે. વેબ સર્વરમાંથી જરૂરી ફાઇલ્સ મેળવ્યા બાદ, બ્રાઉઝર ત્યારબાદ તેના એચટીએમએલ, [[કેસ્કેડીંગ સ્ટાઇલ શીટ્સ|સીએસએસ]] અને અન્ય વેબ લેંગ્વેજીસ દ્વારા નક્કી કરાયા મુજબ સ્ક્રીન પર પેજની [[લેઆઉટ એન્જિન|રજૂઆત]] કરે છે. વપરાશકર્તા જૂએ છે તેવા ઓન-સ્ક્રીન વેબ પેજને રજૂ કરવા માટે કોઇ પણ ચિત્ર અને અન્ય સ્રોત એકબીજામાં ભળી જાય છે. મોટા ભાગના વેબ પેજીસ પોતે અન્ય સંબંધિત પેજીસ સાથે [[હાઇપરલિન્ક]] ધરાવે છે અને કદાચ ડાઉનલોડ, સોર્સ ડોક્યુમેન્ટ્સ, ડેફિનીશન્સ અને અન્ય વેબ રિસોર્સીસ પણ ધરાવી શકે. હાઇપરટેક્સ્ટ લિન્ક્સ દ્વારા આંતરિક રીતે જોડાયેલો ઉપયોગી અને સંબંધિત સ્રોતોના સંગ્રહને માહિતીની "વેબ" કહેવામાં આવે છે. ઇન્ટરનેટ પર પ્રાપ્ય આ માહિતીના સર્જનને [[ટીમ બર્નર્સ-લી]]એ નવેમ્બર, 1990માં પ્રથમ '''વર્લ્ડ વાઇડ વેબ''' (તેના અસલ [[કેમલકેસ]]માં, જેનો પાછળથી નાશ કરવામાં આવ્યો હતો) કહ્યું હતું. <ref name="W90"/> === એજેક્સ અપડેટ્સ === [[જાવાસ્ક્રીપ્ટ|જાવાસ્ક્રિપ્ટ]] એ [[સ્ક્રીપ્ટીંગ પ્રોગ્રામીંગ લેન્ગ્વેજીસ|સ્ક્રિપ્ટીંગ લેન્ગ્વેજ]] છે, જે શરૂઆતમાં વર્ષ 1995માં [[બ્રેન્ડન ઇચ]] દ્વારા વિક્સાવવામાં આવી હતી અને [[નેટસ્કેપ]]માં વેબ પેજીસમા આંતરિક ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. <ref name="Hamilton">{{cite web|author=Hamilton, Naomi|title=The A-Z of Programming Languages: JavaScript|url=http://www.computerworld.com.au/article/255293/-z_programming_languages_javascript|date=July 31, 2008|work=Computerworld|publisher=IDG|access-date=May 12, 2009}}</ref> ધારાધોરણો અનુસારની આવૃત્તિ [[એક્માસ્ક્રીપ્ટ|ECMAScript]] છે.<ref name="Hamilton"/> ઉપર દર્શાવેલા પેજ દર પેજ મોડેલની કેટલીક મર્યાદાઓ દૂર કરવા માટે, કેટલાક વેબ એપ્લીકેશન્સમાં [[એજેક્સ (પ્રોગ્રામીંગ)|એજેક્સ]] [[એસીન્ક્રોનસ આઇ/ઓ|એસીન્ક્રોનસ]] જાવાસ્ક્રીપ્ટ અને [[એક્સએમએલ]]નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. જાવાસ્ક્રીપ્ટ એ પેજ સાથે આપવામાં આવે છે, જે માઉસ-ક્લિક્સ જેવા વપરાશકર્તાના પ્રયત્નો સામે અથવા સમય પસાર થવાને આધારે સર્વરને વધારાની એચટીટીપી વિનંતી કરી શકે છે. સર્વર્સના રિસ્પોન્સીસનો ઉપયોગ ચાલુ પેજમાં ફેરફાર કરવા તેમજ પ્રત્યેક રિસ્પોન્સ સામે નવા પેજની રચના કરવા માટે થાય છે. આથી સર્વરને ફક્ત મર્યાદિત કે વધારાની માહિતી આપવાની જરૂર પડે છે. જ્યારથી એકથી વધુ એજેક્સ વિનંતીઓ એક જ સમયે સ્વીકારવાની શરૂઆત થઇ ત્યારથી વપરાશકર્તાઓ માહિતી દુરસ્ત થતી હોય ત્યારે પણ પેજ સાથે પ્રક્રિયાઓ કરી શકે છે. કેટલાક વેબ એપ્લીકેશન્સ નિયમિત રીતે નવી માહિતી ઉપ્લબ્ધ છે કે નહીં તે જાણવા માટે સર્વરને [[પોલીંગ (કોમ્પ્યુટર સાયન્સ)|પ્રશ્નો]] કરે છે.{{fact|date=May 2009}} == વેબ એડ્રેસીસની આગળ WWW ઉમેરવામાં આવ્યું == ઘણા [[વેબ એડ્રેસ|વેબ એડ્રેસીસ]]ના નામ તેઓ પૂરી પાડતા સેવાઓ પ્રમાણે ઇન્ટરનેટ હોસ્ટ્સ (સર્વર્સ)ના નામ આપવાની લાંબી પરંપરાને કારણે ''www'' થી શરૂ થાય છે. આથી [[વેબ સર્વર]]નું હોસ્ટ નેમ મોટે ભાગે ''WWW'' હોય છે, કેમકે તો [[એફટીપી સર્વર]] માટે ''એફટીપી'' અને [[યુઝનેટ|USENET]] [[ન્યૂઝ સર્વર]] વગેરે માટે ''ન્યૂઝ'' અથવા ''એનએનટીપી'' હોય છે. આ હોસ્ટ નેમ [[ડોમેઇન નેમ સિસ્ટમ|ડીએનએસ]] [[સબડોમેઇન]] નામ તરીકે દેખાય છે, જેમકે "www.example.com". કોઇ તકનીકી કે નીતિવિષયક ધારાધોરણો માટે આ પ્રકારના સબડોમેઇન નામોના ઉપયોગની જરૂર નથી, ખરેખર તો પ્રથમ વેબ સર્વર "nxoc01.cern.ch",<ref>[http://www.w3.org/People/Berners-Lee/FAQ.html ફ્રિક્વન્ટી આસ્ક્ડ ક્વેશ્ચન બાય ધી પ્રેસ - ટીમ બર્નર્સ-લી]</ref> નામથી ઓળખાયું હતું અને ઘણી વેબ સાઇટ્સ ''www'' સબડોમેઇન ઉપસર્ગ વિના, અથવા "www2", "secure" જેવા અન્ય ઉપસર્ગ સાથે હાલમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે. આ સબડોમેઇન ઉપસર્ગનું કોઇ મહત્વ હોતું નથી, તેઓ ફક્ત નામોની પસંદગી કરે છે. ઘણા વેબ સર્વર્સની સ્થાપના એવી રીતે કરવામાં આવી છે કે જેથી બંને ડોમેઇન પોતાની રીતે (દા.ત., example.com) અને ''www'' સબડોમેઇન (દા.ત., www.example.com) એક જ સાઇટ સાથે સંબંધ ધરાવે છે, અન્યને એક માળખા અથવા બીજાની જરૂર પડે છે, અથવા તેઓ વિવિધ વેબ સાઇટ્સ સાથે ગોઠવણ કરી શકે. અડ્રેસ બારમાં જ્યારે એક શબ્દ ટાઇપ કરવામાં આવે અને [[કેરેજ રિટર્ન|રિટર્ન]] કી દબાવવામાં આવે ત્યારે, કેટલાક વેબ બ્રાઉઝર્સ આપમેળે તેની શરૂઆતમાં "www." અને શક્યત: અંતમાં ".com", ".org" અને ".net" જેવા શબ્દો ઉમેરવાનો પ્રયત્ન કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, 'microsoft<return>' ટાઇપ કરવાથી ''<nowiki>http://www.microsoft.com</nowiki>'' અને 'openoffice<return>' ટાઇપ કરવાથી ''<nowiki>http://www.openoffice.org</nowiki>'' મળી શકે. વર્ષ 2003ની શરૂઆતમાં આ લાક્ષણિકતાઓ શરૂમાં મોઝિલ્લા [[ફાયરફોક્સ]]ની પ્રારંભિક આવૃત્તિઓમાં ઉમેરવામાં આવી હતી. (જ્યારે તે 'Firebird' વર્ક ટાઇટલ ધરાવતી હતી) <ref>{{cite web |url=http://forums.mozillazine.org/viewtopic.php?f=9&t=10980 |title=automatically adding www.___.com |publisher=mozillaZine |date=May 16th, 2003 |access-date=2009-05-27 }}</ref> એવું નોંધવામાં આવ્યું હતું કે માઇક્રોસોફ્ટને સમાન વિચાર માટે વર્ષ 2008માં યુએસ પેટન્ટ આપવામાં આવી હતી, પરંતુ તે ફક્ત મોબાઇલ ડિવાઇસીસ સુધી સિમીત હતી. <ref>{{cite web |url=http://www.techdirt.com/articles/20080626/0203581527.shtml |title=Microsoft Patents Adding 'www.' And '.com' To Text |publisher=Techdirt |last=Masnick |first=Mike |date=Jul 7th 2008 |access-date=2009-05-27 }}</ref> વેબ એડ્રેસીસના '<nowiki>http://</nowiki>' અથવા '<nowiki>https://</nowiki>' જેવા ભાગો અર્થ ધરાવે ''છે'' : તે [[હાઇપરટેક્સ્ટ ટ્રાન્સફર પ્રોટોકોલ]] અને [[એચટીટીપી સિક્યોર]]નો અર્થ દર્શાવે છે અને આથી તે કોમ્યુનિકેશન પ્રોટોકોલને વ્યાખ્યાયિત કરે છે જેનો ઉપયોગ પેજ અને તેના બધા જ ચિત્રો અને અન્ય સ્રોત માટે વિનંતી કરવા અને મેળવવા માટે થાય છે. એચટીટીપી નેટવર્ક પ્રોટોકોલ એ વર્લ્ડ વાઇડ વેબ જે માર્ગે કાર્ય કરે છે તેનો પાયો છે, અને પાસવર્ડ તથા બેન્કની વિગતો જેવી ગુપ્ત માહિતીઓનું જાહેર હિત માટે આદાન-પ્રદાન થતું હોય ત્યારે એચટીટીપીસમાં સમાયેલું ઇન્ક્રીપ્શન આવશ્યક રક્ષણ પુરૂ પાડે છે. જો તે કાઢી નખાયુ હોય, તો અનેક વાર વેબ બ્રાઉઝર આ 'સ્કિમ ભાગને URLના શરૂઆત પર જોડે છે. વ્યાપક રીતે, નીચેનું ફોર્મ મેળવવા RFC 2396 વેબ URLs ની વ્યાખ્યા કરેલી છે: <scheme>://<path>? <query>#<fragment>. == "www"નું ઉચ્ચારણ == [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]માં ''www'' નું ઉચ્ચારણ અક્ષરોના નામનો વ્યક્તિગત ઉચ્ચાર કરીને થાય છે (''ડબલ-યુ ડબલ-યુ ડબલ-યુ'' ). કેટલાક તકનીકી વપરાશકર્તાઓ તેનો ઉચ્ચાર ''ડબ-ડબ-ડબ'' તરીકે કરતા હોવા છતાં તે બહુ પ્રચલિત નથી. અંગ્રેજી લેખક [[ડગ્લાસ એડમ|ડગ્લાસ એડમ્સે]] એક વાર કટાક્ષ કર્યો હતો કે: {{ઉક્તિ|The World Wide Web is the only thing I know of whose shortened form takes three times longer to say than what it's short for.|Douglas Adams|[[The Independent|The Independent on Sunday]], ૧૯૯૯}}એ ખૂબ રસપ્રદ વાત છે કે મેન્ડેરિન [[ચાઇનીઝ ભાષા|ચાઇનીઝ]]માં, ''વર્લ્ડ વાઇડ વેબ'' નું [[ફોટો-સિમેન્ટીક મેચીંગ|ફોનો-સિમેન્ટીક મેચીંગ]] દ્વારા ''wàn wéi wǎng'' ({{lang|zh|[[wikt:万维网|万维网]]}} જેવું ભાષાંતર કરવામાં આવ્યું, જે ''www'' ને પૂરતો ન્યાય આપે છે અને તેનો અર્થ અદ્દલ "માયરાઇડ ડાઇમેન્શનલ નેટ" <ref>જૂઓ [[સીઇડીઆઇસીટી|CEDICT]] અથવા [http://www.mdbg.net/chindict/chindict.php?page=translate&amp;trst=0&amp;trqs=World+Wide+Web&amp;trlang=&amp;wddmtm=0 MDBG ચાઇનીઝ-અંગ્રેજી ડિક્શનરી].</ref> જેવો થાય છે, જે એવું ભાષાંતર છે જે વર્લ્ડ વાઇડ વેબના વિચાર અને વિકાસનું સચોટ પ્રતિબિંબ પુરૂ પાડે છે. ટીમ બર્નર્સ-લીનું વેબ-સ્પેસ એવું દર્શાવે છે કે ''વર્લ્ડ વાઇડ વેબ'' સત્તાવાર રીતે ત્રણ જૂદા શબ્દોથી લખવામાં આવશે, જેમાં કોઇ સંયોગચિહ્ન આવશે નહીં. <ref>http://www.w3.org/People/Berners-Lee/FAQ.html</ref> આ ઉપરાંત ''વેબ'' (કેપિટલ ''W'' સાથે)નો ઉપયોગ એ તેનું સંક્ષિપ્ત રૂપ સૂચવે છે. == ધારાધોરણો == ઘણા ઔપચારિક ધારાધોરણો અન્ય વિગતવાર વર્ણન વર્લ્ડ વાઇડ વેબ, ઇન્ટરનેટ અને કોમ્પ્યુટર ઇન્ફોર્મેશન એક્સચેન્જના વિવિધ પાસાઓની કામગીરીને વ્યાખ્યાયિત કરે છે. મોટા ભાગના દસ્તાવેજો બર્નર્સ-લીની અધ્યક્ષતા હેઠળના વર્લ્ડ [[વર્લ્ડ વાઇડ વેબ કોન્સોર્ટિયમ|વાઇડ વેબ કોન્સોર્ટિયમ]] (W3C)નું કાર્ય છે, પરંતુ કેટલાક દસ્તાવેજો [[ઈન્ટરનેટ ટાસ્ક ફોર્સ|ઇન્ટરનેટ એન્જિનિયરીંગ ટાસ્ક ફોર્સ]] (IETF) અને અન્ય સંસ્થાઓ દ્વારા બનાવવામાં આવ્યા છે. સામાન્ય રીતે, જ્યારે વેબના ધારાધોરણોની ચર્ચા કરવામાં આવે છે, ત્યારે નીચેના પ્રકાશનોને પાયા તરીકે જોવામાં આવે છે: * W3Cમાંથી વિશેષ રૂપે [[એચટીએમએલ]] અને [[એક્સએચટીએમએલ]] જેવી [[માર્કઅપ લેન્ગ્વેજીસ]] માટે ભલામણ. તે [[હાઇપરટેક્સ્ટ]]ના માળખા અને અર્થઘટનને વ્યાખ્યાયિત કરે છે. * W3Cમાંથી વિશેષ રૂપે [[કેસ્કેડીંગ સ્ટાઇલ શીટ્સ|સીએસએસ]] જેવી [[સ્ટાઇલ શીટ (વેબ ડેવલોપમેન્ટ)|સ્ટાઇલશીટ]] માટે ભલામણો. * [[એક્મા ઇન્ટરનેશનલ]]માંથી [[એક્માસ્ક્રીપ્ટ]] (સામાન્ય રીતે [[જાવાસ્ક્રીપ્ટ]]ના સ્વરૂપમાં) માટે ધારાધોરણો. * W3Cમાંથી [[ડોક્યુમેન્ટ ઓબ્જેક્ટ મોડેલ]] માટે ભલામણો. વધારાના પ્રકાશનો વર્લ્ડ વાઇડ વેબ માટેની અન્ય આવશ્યક તકનીકોની નીચે સહિતની પરંતુ મર્યાદિત વ્યાખ્યા પૂરી પાડે છે: * ''યુનિફોર્મ રિસોર્સ આઇડેન્ટીફાયર'' ([[યનિફોર્મ રિસોર્સ આઇડેન્ટીફાયર|URI]]) એ હાઇપરટેક્સ્ટ ડોક્યુમેન્ટ્સ અને ચિત્રો જેવા સ્રોતોનો સંદર્ભ આપવાની વિશ્વવ્યાપક પદ્ધતિ છે. ઘણી વાર યુઆરએલના નામે ઓળખાતી યુઆરઆઇને આઇઇટીએફના આરએફસી 3986 / એસટીડી 66 દ્વારા વ્યાખ્યાયિત કરી શકાય : ''યુનિફોર્મ રિસોર્સ આઇડેન્ટીફાયર (યુઆરઆઇ): જેનરિક સિન્ટેક્સ'' , તેમજ તેની પૂરોગામી અને સંખ્યાબંધ [[યુઆરઆઇ સ્કીમ]] [[રિક્વેસ્ટ ફોર કમેન્ટ્સ|આરએફસી]]ને વ્યાખ્યાયિત કરે છે; * ''હાઇપરટેક્સ્ટ ટ્રાન્સફર પ્રોટોકોલ (એચટીટીપી)'' , તે વિશેષ રૂપે આરએફસી 2616: ''એચટીટીપી/ 1.1'' અને આરએફસી 2617: ''એચટીટીપી ઓથેન્ટીકેશન'' , જે બ્રાઉઝર અને સર્વર એકબીજા સાથે કેવી રીતે પ્રસ્થાપન કરે છે તે દર્શાવે છે. == ખાનગી == સમય અને નાણાનો બચાવ કરતા અને સગવડતા તથા મનોરંજન મેળવતા કોમ્પ્યુટર વપરાશકર્તાઓ વેબ સહિતની સંખ્યાબંધ તકનીકોના ઉપયોગ માટેના વિનિમયમાં [[ગુપ્તતા|ખાનગીપણા]]ના હકને જતો કરે અથવા ન પણ કરે. <ref name="Bits">{{cite book|author=Hal Abelson, Ken Ledeen and Harry Lewis|title=Blown to Bits: Your Life, Liberty, and Happiness After the Digital Explosion|url=http://www.bitsbook.com/|date=April 14, 2008|isbn=0-13-713559-9|chapter=1–2|publisher=Addison Wesley|access-date=November 6, 2008|archive-date=ઑગસ્ટ 7, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230807152219/https://www.bitsbook.com/|url-status=dead}}</ref> સમગ્ર વિશ્વમાં, અડધા અબજથી વધુ લોકોએ [[સોશિઅલ નેટવર્ક સર્વિસ|સોશિયલ નેટવર્ક સર્વિસીઝ]]નો ઉપયોગ કર્યો છે <ref>{{cite press release|title=Social Networking Explodes Worldwide as Sites Increase their Focus on Cultural Relevance|url=http://www.comscore.com/press/release.asp?press=2396|publisher=comScore|date=August 12, 2008|access-date=November 9, 2008|archivedate=ફેબ્રુઆરી 4, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090204212650/http://www.comscore.com/press/release.asp?press=2396}}</ref> અને વેબની સાથે વિકાસ પામેલા અમેરિકનોમાંથી અડધા ભાગના લોકોએ ઓનલાઇન પ્રોફાઇલ <ref>{{cite web|author=Amanda Lenhart and Mary Madden|title=Teens, Privacy & Online Social Networks|url=http://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Teens_Privacy_SNS_Report_Final.pdf|date=April 18, 2007|format=PDF|publisher=Pew Internet & American Life Project|access-date=November 9, 2008|archive-date=એપ્રિલ 21, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070421100102/http://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Teens_Privacy_SNS_Report_Final.pdf|url-status=dead}}</ref> બનાવી છે અને તેઓ પેઢીગત પરિવર્તનના એક ભાગ છે, જે નિયમો બદલી શકે છે. <ref>{{cite video|people=Schmidt, Eric (Google)|date2=October 20, 2008|title=Eric Schmidt at Bloomberg on the Future of Technology|url=http://www.youtube.com/watch?v=rD_x9LW5QRg|publisher=YouTube|location=New York, New York|access-date=November 9, 2008|time=16:30}}</ref><ref>યુ.એસ. યુવામાં {{cite news|author=Nussbaum, Emily|title=Say Everything|url=http://nymag.com/news/features/27341/|date=February 12, 2007|work=New York|publisher=New York Media|access-date=November 9, 2008}}</ref> યુ.એસ.ના કોલેજના વિદ્યાર્થીઓથી માંડી [[ફેસબુક]] આજે 70% બિન-યુએસ નાગરિકો સુધી પહોંચી છે અને એક અંદાજ પ્રમાણે તેમાંથી ફક્ત 20% સભ્યો પ્રાઇવસી સેટીંગ્સનો ઉપયોગ કરે છે.<ref>{{cite news|author=Stone, Brad|title=Is Facebook Growing Up Too Fast?|url=http://www.nytimes.com/2009/03/29/technology/internet/29face.html?pagewanted=all|date=March 28, 2009|publisher=The New York Times}} અને {{cite web|author=Lee Byron (Facebook)|title=The Road to 200 Million|url=http://www.nytimes.com/imagepages/2009/03/29/business/29face.graf01.ready.html|publisher=The New York Times|date=March 28, 2009|access-date=April 2, 2009}}</ref> 60 દેશનો ખાનગી પ્રતિનિધીઓએ ઉદ્યોગમાં સ્વનિયંત્રણ માટેના કાયદા, વેબનો ઉપયોગ કરતા બાળકો અને અન્ય સગીર વયના લોકો માટે યોગ્ય શિક્ષણ અને સોશિયલ નેટવર્ક્સનો ઉપયોગ કરતા લોકો માટે અચૂક રક્ષણની માગ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે.<ref name="conference">{{cite press release|title=30th International Conference of Data Protection and Privacy Commissioners|url=http://www.privacyconference2008.org/pdf/press_final_en.pdf|format=PDF|date=October 17, 2008|access-date=November 8, 2008|archivedate=જુલાઈ 4, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090704101757/http://www.privacyconference2008.org/pdf/press_final_en.pdf}}</ref> તેઓ એમ પણ માને છે કે [[પર્સનલી આઇડેન્ટીફાયેબલ ઇન્ફોર્મેશન|વ્યક્તિગત રીતે ઓળખી શકાય તેવી માહિતી]]ને માહિતી માટેનું રક્ષણ પૂરુ પાડવાથી તે માહિતીના વેચાણની સરખામણીએ ઉદ્યોગને વધુ ફાયદો કરાવી આપશે. <ref name="conference"/> વપરાશકર્તાઓ સ્થાનિક રીતે તેમની વ્યક્તિગત હિસ્ટરીઝને દૂર કરવા અને કેટલીકે [[એચટીટીપી કૂકી|કૂકીઝ]] તથા [[એડવર્ટાઇઝીંગ નેટવર્ક|જાહેરાતના નેટવર્ક]]ને <ref>{{cite web|author=Cooper, Alissa|title=Browser Privacy Features: A Work In Progress|url=http://www.cdt.org/privacy/20081022_browser_priv.pdf|format=PDF|publisher=Center for Democracy and Technology|date=October 2008|access-date=November 8, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081106093337/http://www.cdt.org/privacy/20081022_browser_priv.pdf|archive-date=નવેમ્બર 6, 2008|url-status=dead}}</ref> બ્લોક કરવા માટે બ્રાઉઝર્સમાં પ્રવેશ કરી શકે છે, પરંતુ તેમની માહિતી હજુ વેબસાઇટના [[સર્વર લોગ]] અને વિશેષરૂપે [[વેબ બિકન્સ]]માં હોય છે. <ref>{{cite web|author=Joshua Gomez, Travis Pinnick, and Ashkan Soltani|title=KnowPrivacy|pages=8–9|date=June 1, 2009|url=http://www.knowprivacy.org/report/KnowPrivacy_Final_Report.pdf|format=PDF|publisher=University of California, Berkeley, School of Information|access-date=2009-06-02}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> બર્નર્સ-લી અને તેના સાથીદારો વેબની રચનાને નીતિવિષયક જાગરૂકતા, કદાચ ઓડિટ લોગીંગ, રિઝનર્સ અને એપ્લાયન્સીસ સુધી વિસ્તૃત કરીને ઉત્તરદાયિત્વ અને યોગ્ય ઉપયોગના લક્ષ્યને સિદ્ધ કરી શકાય છે. <ref name="Weitzner">{{cite web|author=Daniel J. Weitzner, Harold Abelson, Tim Berners-Lee, Joan Feigenbaum, James Hendler, Gerald Jay Sussman|title=Information Accountability|url=http://hdl.handle.net/1721.1/37600|date=June 13, 2007|publisher=MIT Computer Science and Artificial Intelligence Laboratory|access-date=November 6, 2008}}</ref> [[જાહેરાત]] માટે નાણાં ચૂકવવામાં આવે છે તેવી સાઇટ્સમાં [[યાહૂ!|યાહૂ]] વ્યાપારી વેબસાઇટ્સના વપરાશકર્તાઓ વિષે સૌથી વધુ માહિતી એકઠી કરી શકે છે, જેમાં તેની સાઇટ અને તેની સંબંધિત એડવર્ટાઇઝીંગ નેટવર્ક સાઇટ્સના પ્રત્યેક વપરાશકર્તા અંગે દર મહિને માહિતીની 2,500 બિટ્સનો સમાવેશ થાય છે. યાહૂ બાદ તેનાથી અડધા હિસ્સા સાથે [[માયસ્પેસ]] અને ત્યારબાદ [[એઓએલ]] - [[ટાઇમવોર્નર]], [[ગૂગલ]], ફેસબુક, [[માઇક્રોસોફ્ટ]] અને [[ઇબે]]નો સમાવેશ થાય છે. <ref>{{cite news|author=Story, Louise and comScore|title=They Know More Than You Think|url=http://www.nytimes.com/imagepages/2008/03/10/technology/20080310_PRIVACY_GRAPHIC.html|format=JPEG|date=[[March 10]], [[2008]]}} માં {{cite news|author=Story, Louise|title=To Aim Ads, Web Is Keeping Closer Eye on You|url=http://www.nytimes.com/2008/03/10/technology/10privacy.html|work=The New York Times|publisher=The New York Times Company|date=[[March 10]], [[2008]]|access-date=March 9, 2008}}</ref> == સલામતી == વેબ એ [[માલવેર|મેલવેર]]નો ફેલાવો કરવા ગુનેગાર માટે પસંદગીનું સાધન બની ગયું છે. વેબ પર કરવામાં આવતા સાઇબરક્રાઇમમાં [[ઓળખની ચોરી]], છેતરપિંડી અને જાસૂસી તથા માહિતીના એકત્રીકરણનો સમાવેશ થાય છે. <ref name="Ben-Itzhak"/> વેબ આધારિત ભેદ્યતા હવે કોમ્પ્યુટરની સલામતીના પારંપરિક કારણોથી <ref>એક્સએસએસની ભેદ્યતાએ બફર આઉટફ્લોને બાજુ પર રાખી દીધો હતો, વર્ષ {{cite web|author=Christey, Steve and Martin, Robert A.|title=Vulnerability Type Distributions in CVE (version 1.1)|url=http://cwe.mitre.org/documents/vuln-trends/index.html|date=[[May 22]], [[2007]]|publisher=[[MITRE Corporation]]|access-date=June 7, 2008}}2007ના બીજા અર્ધવાર્ષિકમાં એક્સએસએસે પારંપરિક ભેદ્યતાને બાજુ પર રાખી દીધી હતી, માં {{cite web|title=Symantec Internet Security Threat Report: Trends for July-December 2007 (Executive Summary)|publisher=Symantec Corp.|volume=XIII|pages=1–2|date=April 2008|url=http://eval.symantec.com/mktginfo/enterprise/white_papers/b-whitepaper_exec_summary_internet_security_threat_report_xiii_04-2008.en-us.pdf|format=PDF|access-date=May 11, 2008|archive-date=જૂન 25, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080625065121/http://eval.symantec.com/mktginfo/enterprise/white_papers/b-whitepaper_exec_summary_internet_security_threat_report_xiii_04-2008.en-us.pdf|url-status=dead}}</ref> વધુ ગંભીર બની ગઇ છે અને [[ગૂગલ]]ની ગણતરી પ્રમાણે પ્રત્યેક 10માંથી એક વેબ પેજ ખરાબ વૃત્તિના હેતું સાથેના કોડ ધરાવતું હોય તેવી શક્યતા છે. <ref>{{cite news|title=Google searches web's dark side|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/6645895.stm|date=[[May 11]], [[2007]]|publisher=BBC News|access-date=April 26, 2008}}</ref> મોટા ભાગના વેબ આધારિત હુમલાઓ કાયદેસરની વેબસાઇટ્સ પર થાય છે અને [[સોફોસ]]ના મતે મોટા ભાગની સાઇટ્સનું મૂળ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, ચીન અને રશિયામાં હોય છે. <ref name="Sophos-Q1-2008">{{cite web|title=Security Threat Report|url=http://www.sophos.com/sophos/docs/eng/marketing_material/sophos-threat-report-Q108.pdf|format=PDF|date=Q1 2008|publisher=Sophos|access-date=April 24, 2008}}</ref> મેલવેરના ખતરામાં સૌથી સામાન્ય વેબસાઇટ્સ સામે [[એસક્યુએલ ઇન્જેક્શન|એસક્યૂએલ ઇન્જેક્શન]]નો હુમલો છે. <ref>{{cite web|title=Security threat report|url=http://www.sophos.com/sophos/docs/eng/papers/sophos-security-report-jul08-srna.pdf|format=PDF|date=July 2008|publisher=Sophos|access-date=August 24, 2008}}</ref> એચટીએમએલ અને યુઆરઆઇ દ્વારા વેબ જાવાસ્ક્રીપ્ટના આગમન બાદના [[ક્રોસ સાઇટ સ્ક્રિપ્ટિંગ|ક્રોસ-સાઇટ સ્ક્રીપ્ટીંગ]] જેવા હુમલાઓ સામે લાચાર હતું અને વેબ 2.0 અને એજેક્સ [[વેબ ડિઝાઇન]] દ્વારા તેની મુશ્કેલીમાં વધારો નોંધાયો હતો, જે સ્ક્રીપ્ટના ઉપયોગની તરફેણ કરતા હતા. <ref>{{cite web|author=O'Reilly, Tim|title=What Is Web 2.0|url=http://www.oreillynet.com/pub/a/oreilly/tim/news/2005/09/30/what-is-web-20.html|pages=4–5|date=[[September 30]], [[2005]]|publisher=O'Reilly Media|access-date=June 4, 2008}} અને એજેક્સ વેબ એપ્લીકેશન્સ ક્લાયન્ટ સાઇડ સિક્યોરિટી કંટ્રોલ, એટેક સરફેસમાં વધારો અને ક્રોસ સાઇટ સ્ક્રીપ્ટીંગ (એક્સએસએસ) માટે નવી શક્યતાઓ જેવી સલામતી ભેદ્યતાની રજૂઆત કરી શકે, જે {{cite journal|author=Ritchie, Paul|title=The security risks of AJAX/web 2.0 applications|url=http://www.infosecurity-magazine.com/research/Sep07_Ajax.pdf|format=PDF|date=March 2007|journal=Infosecurity|publisher=Elsevier|access-date=June 6, 2008|archive-date=જૂન 25, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080625065122/http://www.infosecurity-magazine.com/research/Sep07_Ajax.pdf|url-status=dead}} દાખલા તરીકે{{cite news|author=Hayre, Jaswinder S. and Kelath, Jayasankar|title=Ajax Security Basics|url=http://www.securityfocus.com/infocus/1868|publisher=SecurityFocus|date=[[June 22]], [[2006]]|access-date=June 6, 2008|archive-date=મે 15, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080515114747/http://www.securityfocus.com/infocus/1868|url-status=dead}}</ref> આજે એક અંદાજ પ્રમાણે, 70%થી વધુ વેબસાઇટ્સ તેમના વપરાશકર્તાઓ પર એક્સએસએસ હુમલા માટે ખુલ્લી છે. <ref>{{cite news|author=Berinato, Scott|title=Software Vulnerability Disclosure: The Chilling Effect|url=http://www.csoonline.com/article/221113|work=CSO|page=7|publisher=CXO Media|date=[[January 1]], [[2007]]|access-date=June 7, 2008|archive-date=એપ્રિલ 18, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080418072230/http://www.csoonline.com/article/221113|url-status=dead}}</ref> સૂચિત ઉકેલોમાં ઘણી રીતે અલગ પડતા હતા. [[મેકાફી]] જેવા મોટા સલામતી આપતા વેપારીઓએ અગાઉથી 9/11 બાદના નિયમનો પૂર્ણ કરવા માટે ડિઝાઇન વ્યવસ્થા અને કાયદા પાલનની રચના કરી છે અને [[ફિન્જાન|ફિંજને]] તેના કોડ અને તેના સ્રોતના પ્રકારને ધ્યાનમાં લીધા વિના તેની સક્રિય વાસ્તવિક તપાસની ભલામણ કરી છે. <ref name="Ben-Itzhak">{{cite news|author=Ben-Itzhak, Yuval|title=Infosecurity 2008 - New defence strategy in battle against e-crime|url=http://www.computerweekly.com/Articles/2008/04/18/230345/infosecurity-2008-new-defence-strategy-in-battle-against.htm|work=ComputerWeekly|publisher=Reed Business Information|date=[[April 18]], [[2008]]|access-date=April 20, 2008}}</ref> કેટલાક લોકો એવી દલીલ કરે છે કે ખર્ચ કેન્દ્રને સ્થાને સલામતીને વેપારની એક તક તરીકે જોતી કંપનીઓ માટે, સંસ્થાઓ દ્વારા આંતરમાળખામાં સર્વવ્યાપક, હંમેશા ડીજીટલ રાઇટ્સ મેનેજમેન્ટના સમાવેશનું દબાણ કરવામાં આવે છે, જે આજે માહિતી અને નેટવર્કને સલામતી આપતી હજારો કંપનીમાં હોવી જોઇએ. <ref>{{cite news|author=Claburn, Thomas|title=RSA's Coviello Predicts Security Consolidation|url=http://www.informationweek.com/news/security/showArticle.jhtml?articleID=197003826|work=InformationWeek|publisher=United Business Media|date=[[February 6]], [[2007]]|access-date=April 25, 2008|archive-date=ફેબ્રુઆરી 7, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090207091418/http://www.informationweek.com/news/security/showArticle.jhtml?articleID=197003826|url-status=dead}}</ref> [[જોનાથન ઝિટ્ટેરીન|જોનાથન ઝીટ્ટરેઇને]] જણાવ્યું હતું કે કોમ્પ્યુટરની સલામતી અંગે વપરાશકર્તાઓમાં જવાબદારીની ફાળવણી એ ઇન્ટરનેટને લોક કરવા કરતા વધુ સારી બાબત છે. <ref>{{cite news|first= Carolyn|last= Duffy Marsan|title= How the iPhone is killing the 'Net|url= http://www.networkworld.com/news/2008/040908-zittrain.html|work= Network World|publisher= IDG|date= [[April 9]], [[2008]]|access-date= April 17, 2008|archive-date= એપ્રિલ 14, 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20080414043829/http://www.networkworld.com/news/2008/040908-zittrain.html|url-status= dead}}</ref> == પ્રવેશવાની ક્ષમતા == વેબનો ઉપયોગ દ્રષ્ટિ, શ્રવણશક્તિ, શારિરીક, બોલવાની ક્રિયા,જ્ઞાન અને ચેતાકીય સહિતની [[અક્ષમતા]] ધરાવતા હોય તે સિવાયના દરેક વ્યક્તિ કરી શકે છે. પ્રવેશ કરવાની ક્ષમતાની લાક્ષણિકતાઓ તૂટેલા હાથ અને ઉંમરમાં વધારો થવાથી થતી સમસ્યાઓ જેવી કામચલાઉ અક્ષમતાઓ પણ મદદરૂપ થાય છે. <ref name="WAI">{{cite web|title=Web Accessibility Initiative (WAI)|url=http://www.w3.org/WAI/l|publisher=World Wide Web Consortium|access-date=April 7, 2009}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> વેબનો ઉપયોગ માહિતી મેળવવા તેમજ માહિતી પૂરી પાડવા અને લોકો સાથે વાતચીત કરવા માટે થાય છે, જેને પગલે અક્ષમતા ધરાવતા લોકોને પણ યોગ્ય પ્રવેશ આપવા અને [[સમાન તક]] આપવામાં આવે તે જરૂરી છે. <ref>{{cite web|title=Developing a Web Accessibility Business Case for Your Organization: Overview|url=http://www.w3.org/WAI/bcase/Overviewl|publisher=World Wide Web Consortium|access-date=April 7, 2009}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{ઉક્તિ|The power of the Web is in its universality. Access by everyone regardless of disability is an essential aspect. —Tim Berners-Lee<ref name=WAI />}} ઘણા દેશોએ [[વેબમાં પ્રવેશની ક્ષમતા|વેબમાં પ્રવેશ કરવાની ક્ષમતા]]ને વેબસાઇટ્સ માટે જરૂરિયાત તરીકે નિયંત્રિત કરી છે. <ref>{{cite web|title=Legal and Policy Factors in Developing a Web Accessibility Business Case for Your Organization|url=http://www.w3.org/WAI/bcase/pol|publisher=World Wide Web Consortium|access-date=April 7, 2009}}</ref> W3C [[વેબમાં પ્રવેશનો પ્રારંભ|વેબ એક્સેસિબિલીટી ઇનિયેશિટીવ]]માં આંતરરાષ્ટ્રીય સહકારમાં સરળ માર્ગદર્શિકા આપવામાં આવી હતી, જેનો ઉપયોગ [[સહાયક તકનીકો|મદદનીશ તકનીક]]નો ઉપયોગ કરતી કે ન કરતી વ્યક્તિ વેબનો ઉપયોગ કરી શકે તે માટે વેબ કન્ટેન્ટના લેખકો તેમજ સોફ્ટવેરનો વિકાસ કરતા વ્યક્તિઓ કરી શકે છે. <ref name="WAI"/><ref>{{cite web|title=Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) Overview|url=http://www.w3.org/WAI/intro/wcag.php|publisher=World Wide Web Consortium|access-date=April 7, 2009}}</ref> == આંતરરાષ્ટ્રીયકરણ == W3C [[આંતરરાષ્ટ્રીયકરણ અને પ્રાદેશિકકરણ|આંતરરાષ્ટ્રીયકરણ]] પ્રવૃત્તિ એવી ખાતરી આપે છે કે વેબ તકનીક બધી જ ભાષાઓ, સ્ક્રિપ્ટ્સ અને સંસ્કૃતિમાં કામ કરશે.<ref>{{cite web|title=Internationalization (I18n) Activity|url=http://www.w3.org/International/|publisher=World Wide Web Consortium|access-date=April 10, 2009}}</ref> વર્ષ 2004 અથવા 2005 ની શરૂઆતમાં [[યુનિકોડ]]ના ફેલાવાની શરૂઆત થઇ અને પરિણામે ડિસેમ્બર 2007માં તેણે વેબના સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવામાં આવતા [[કેરેક્ટર એન્કોડીંગ|કેરેક્ટર એનકોડીંગ]] તરીકે એએસસીઆઇઆઇ અને વેસ્ટર્ન યુરોપિયન બંનેને પાછળ રાખી દીધા હતા.<ref>{{cite news|author=Davis, Mark|title=Moving to Unicode 5.1|url=http://googleblog.blogspot.com/2008/05/moving-to-unicode-51.html|date=April 5, 2008|publisher=Google|access-date=April 10, 2009}}</ref> અસલમાં આરએફસી 3986 યુએસ-એએસસીઆઇઆઇના સબસેટમાં સ્રોતને યુઆરઆઇ દ્વારા ઓળખની મંજૂરી આપે છે. આરએફસી 3987 વધુ અક્ષરો અને બધા જ અક્ષરોનો [[યુનિવર્સ કેરેક્ટર સેટ|યુનિવર્સલ કેરેક્ટર સેટ]]માં મંજૂરી આપે છે અને હવે સ્રોતની ઓળખ કોઇ પણ ભાષામાં આઇઆરઆઇ દ્વારા ઓળખી શકાય છે. <ref>{{cite press release|title=World Wide Web Consortium Supports the IETF URI Standard and IRI Proposed Standard|url=http://www.w3.org/2004/11/uri-iri-pressrelease.html|date=January 26, 2005|publisher=World Wide Web Consortium|access-date=April 10, 2009}}</ref> == આંકડા == વર્ષ 2001માં કરવામાં આવેલા અભ્યાસ મુજબ, વેબ પર 550 અબજથી વધુ દસ્તાવેજો હતા, જે મુખ્યત્વે અદ્રશ્ય વેબ અથવા [[ડીપ વેબ]]માં હતા. <ref>{{Cite web |url=http://www.brightplanet.com/resources/details/deepweb.html |title=ધી 'ડીપ' વેબ: સરફેસીંગ હિડન વેલ્યુ |access-date=2009-09-19 |archive-date=2008-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080404044203/http://www.brightplanet.com/resources/details/deepweb.html |url-status=dead }}</ref> 2,024 મિલિયન વેબ પેજીસનું <ref>[http://www.netz-tipp.de/languages.html ઇન્ટરનેટ પર ભાષોઓની ફાળવણી]</ref> વર્ષ 2002નું સર્વેક્ષણ દર્શાવે છે કે મોટા ભાગના વેબ કન્ટેન્ટની ભાષા અંગ્રેજી હતી: 56.4%; ત્યારબાદ પેજીસમાં જર્મન (7.7%), ફ્રેન્ચ (5.6%) અને જાપાનીઝ (4.9%) નો સમાવેશ થાય છે. વેબને સરળ બનાવવા માટે વેબ સર્ચીઝને 75 વિવિધ ભાષાઓમાં ઉપયોગ કરનારા તાજેતરના અભ્યાસમાં એવુ તારણ નીકળ્યું કે જાન્યુઆરી 2005ના અંત સુધીમાં [[સરફેસ વેબ|પબ્લીકલી ઇન્ડેક્સેબલ વેબ]]માં 11.5 અબજ વેબ પેજીસ હતા. <ref>{{Cite web |url=http://www.cs.uiowa.edu/~asignori/web-size/ |title=ઇન્ટેક્સેબલ વેબ સાઇઝ |access-date=2009-09-19 |archive-date=2009-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090413074501/http://www.cs.uiowa.edu/~asignori/web-size/ |url-status=dead }}</ref> {{As of|2009|3}}, ઇન્ડેક્સેબલ વેબ ઓછામાં ઓછા 25.21 અબજ પેજીસ ધરાવે છે. <ref>[http://www.worldwidewebsize.com/ વર્લ્ડ વાઇડ વેબનું કદ]</ref> 25 જૂલાઇ, 2008 ના રોજ ગૂગલના સોફ્ટવેર એન્જિનિયરો જેસી એલ્પર્ટ અને નિસ્સાન હજાજે એવી જાહેરાત કરી હતી કે [[ગૂગલ સર્ચ|ગૂગલ સર્ચે]] એક ટ્રિલિયન યુનિક યુઆરએલની શોધ કરી હતી. <ref>{{cite web |url=http://googleblog.blogspot.com/2008/07/we-knew-web-was-big.html |title=We knew the web was big... |access-date= |last=Alpert |first=Jesse |coauthors=Hajaj, Nissan |date=July 25, 2008 |work=The Official Google Blog |publisher=}}</ref> {{As of|2009|5}}, 109.5 મિલિયન વેબસાઇટનું સંચાલન કરવામાં આવતું હતું. <ref name="NI">{{cite web|title=Domain Counts & Internet Statistics|url=http://www.domaintools.com/internet-statistics/|publisher=Name Intelligence|access-date=May 17, 2009|archive-date=નવેમ્બર 1, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091101200248/http://www.domaintools.com/internet-statistics/|url-status=dead}}</ref> જેમાંથી 74% વ્યાપારી હેતું માટેની હતી અને અન્ય સાઇટ્સ <code>.com</code> [[જેનરિક ટોપ-લેવલ ડોમેઇન]]માં સંચાલિત હતી. <ref name="NI"/> == ઝડપ અંગેના મુદ્દાઓ == [[ઇન્ટરનેટ]] આંતરમાળખામાં [[અવરોધ|ધસારા]]ને મુદ્દે હતાશા અને ધીમા બ્રાઉઝીંગ પાછળ કારણભૂત ઉચ્ચ [[લેટન્સી(ઇજનેરી)|સુપ્તતા]]ને કારણે વર્લ્ડ વાઇડ વેબ માટે વૈકલ્પિક, નિંદાત્મક શબ્દનું નિર્માણ થયું: ''વર્લ્ડ વાઇડ વેઇટ'' . <ref>{{cite web|title=World Wide Wait|url=http://www.techweb.com/encyclopedia/defineterm.jhtml?term=world+wide+wait|work=TechEncyclopedia|publisher=United Business Media|access-date=April 10, 2009|archive-date=એપ્રિલ 10, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410010101/http://www.techweb.com/encyclopedia/defineterm.jhtml?term=world+wide+wait|url-status=dead}}</ref> [[પિયરીંગ]] અને [[સેવાની ગુણવત્તા|ક્યૂઓએસ]] તકનીકોના ઉપયોગ પર ઇન્ટરનેટની ઝડપમાં વધારો કરવો એ હાલમાં ચાલી રહેલી ચર્ચા છે. વર્લ્ડ વાઇડ વેઇટમાં ઘટાડો કરવા માટેના અન્ય નિરાકરણો W3C ખાતે શોધી શકાય. <ref>{{cite web|author=Khare, Rohit and Jacobs, Ian|title=W3C Recommendations Reduce 'World Wide Wait'|url=http://www.w3.org/Protocols/NL-PerfNote.html|date=1999|publisher=World Wide Web Consortium|access-date=April 10, 2009}}</ref> આદર્શ વેબ રિસ્પોન્સ ટાઇમ માટેની પ્રમાણભૂત [[માર્ગદર્શિકા]] નીચે પ્રમાણે છે: <ref>{{cite web|author=Nielsen, Jakob (from Miller 1968; Card et al. 1991)|title=Usability Engineering:|3=Response Times: The Three Important Limits|chapter=5|url=http://www.useit.com/papers/responsetime.html|date=1994|publisher=Morgan Kaufmann|access-date=April 10, 2009|archive-date=નવેમ્બર 23, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081123041042/http://www.useit.com./papers/responsetime.html|url-status=dead}}</ref> * 0.1 સેકન્ડ (સેકન્ડનો દસમો ભાગ). આદર્શ રિસ્પોન્સ ટાઇમ. વપરાશકર્તા કોઇ ખલેલ અનુભવતો નથી. * 1 સેકન્ડ. સર્વોચ્ચ સ્વીકૃત રિસ્પોન્સ ટાઇમ. ડાઉનલોડ પ્રવૃત્તિમાં 1 સેકન્ડથી વધુનો સમય વપરાશકર્તાના અનુભવમાં ખલેલ પહોંચાડે છે. * 10 સેકન્ડ્સ. અસ્વીકાર્ય રિસ્પોન્સ ટાઇમ.વપરાશકર્તાના અનુભવમાં ખલેલ પહોંચી છે અને વપરાશકર્તા સાઇટ અથવા સિસ્ટમ છોડી જાય તેવી શક્યતા છે. == કેશિંગ == વપરાશકર્તા જો નાનકડા અંતરાલ બાદ વેબ પેજની ફરી મુલાકાત લે, તો પેજની માહિતી સોર્સ વેબ સર્વરમાંથી ફરી મેળવવાની જરૂરિયાત રહેતી નથી. લગભગ બધાજ વેબ બ્રાઉઝર્સ [[કેશ]] તાજેતરમાં મેળવવામાં આવેલી માહિતી સામાન્ય રીતે સ્થાનિક હાર્ડ ડ્રાઇવમાં હોય છે. બ્રાઉઝર દ્વારા મોકલવામાં આવેલી એચટીટીપી વિનંતીઓ સામાન્ય રીતે ફક્ત એવી માહિતી માગે છે જેમાં છેલ્લા ડાઉનલોડ બાદ ફેરફાર થયો હોય. સ્થાનિક કેશ્ડ માહિતી તાજી હોય તો તેનો ફરી ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. કેશિંગ ઇન્ટરનેટ પર વેબના ધસારામાં ઘટાડો કરવામાં મદદ કરે છે. પ્રત્યેક ડાઉનલોડેડ ફાઇલ માટે સમાપ્તિ અંગેનો નિર્ણય સ્વતંત્ર રીતે કરવામાં આવે છે, પછી તે ચિત્ર, [[કેસ્કેડીંગ સ્ટાઇલ શીટ્સ|સ્ટાઇલશીટ]], [[જાવાસ્ક્રીપ્ટ]], એચટીએમએલ અથવા સાઇટ દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવતા અન્ય કન્ટેન્ટ હોય. આથી ઉચ્ચ ક્રિયાશીલ કન્ટેન્ટ ધરાવતી સાઇટ્સ પર પણ મોટા ભાગના પાયાના સ્રોતને બહુ ઓછા પ્રસંગોએ રિફ્રેશ કરવાની જરૂર પડે છે. વેબ સાઇટ ડિઝાઇનર કેટલીક સાઇટ-વાઇડ ફાઇલ્સમાં સીએસએસ ડેટા અને જાવાસ્ક્રીપ્ટની જેમ સ્રોતોની યોગ્ય રીતે ગોઠવણી કરવાનું કાર્ય યોગ્ય માને છે, કે જેથી તેને કાર્યક્ષમ રીતે કેશ્ડ કરી શકાય. તેને પગલે પેજના ડાઉનલોડ સમયમાં ઘટાડો થાય છે અને વેબ સર્વર પરની માગમાં પણ ઘટાડો કરે છે. ઇન્ટનેટના અન્ય એવા ભાગો છે કે જેઓ વેબ કન્ટેન્ટને કેશ કરી શકે છે. કોર્પોરેટ અને શૈક્ષણિક ફાયરવોલ્સ કોઇ એક વપરાશકર્તા દ્વારા બધાના લાભ માટે કરવામાં આવેલી વિનંતીથી વેબ સ્રોતોને કેશ કરે છે. ([[વેબ પ્રોક્સી#કેશિંગ પ્રોક્સી સર્વર|કેશિંગ પ્રોક્સી સર્વર]] પણ જૂઓ.)[[ગૂગલ]] અને [[યાહૂ!|યાહૂ]] જેવા [[સર્ચ એન્જિન્સ]] પણ વેબસાઇટ્સ પરથી કેશ્ડ કન્ટેન્ટને સ્ટોર કરે છે. વેબ સર્વર્સમાં સર્જવામાં આવેલી સગવડો કે જે ફાઇલ ક્યારે અપડેટ કરવામાં આવશે અને તેથી ફરી મોકલવાની જરૂર છે કે નહીં તેનો નિર્ણય કરી શકવા ઉપરાંત ગતિશીલતાથી ઉત્પન્ન કરવામાં આવતા વેબ પેજીસના ડિઝાઇનર્સ વિનંતી કરતા વપરાશકર્તાઓને પરત મોકલવામાં આવેલા એચટીટીપી હેડર્સને નિયંત્રણમાં લઇ શકે છે, કે જેથી ક્ષણિક અથવા સંવેદનશીલ પેજીસ કેશ્ડ ન થઇ શકે. [[ઓનલાઇન બેન્કિંગ|ઇન્ટરનેટ બેન્કિંગ]] અને ન્યૂઝ સાઇટ્સ વારંવાર આ સગવડનો ઉપયોગ કરે છે. [[હાઇપરટેક્સ્ટ ટ્રાન્સફર પ્રોટોકોલ|એચટીટીપી]] 'GET' સાથે વિનંતી કરવામાં આવેલી માહિતીને અન્ય શરતો પૂર્ણ થાય તો કેશ્ડ કરી શકાય; 'POST' ની પ્રતિક્રિયામાં મેળવેલી માહિતી પોસ્ટેડ માહિતી પર આધારિત હોવાનું માનવામાં આવે છે અને તેથી તે કેશ્ડ થતી નથી. == લિન્ક રોટ અને વેબ આર્કાઇવલ == સમય જતા, હાઇપરલિન્ક્સ દ્વારા દર્શાવવામાં આવેલા ઘણા વેબ રિસોર્સિસ અદ્રશ્ય થઇ જાય છે, ફરી સ્થાન મેળવે છે અથવા અન્ય તેનું સ્થાન અન્ય કન્ટેન્ટ લઇ લે છે. આ અસાધારણ ઘટનાને કેટલાક સર્કલ્સમાં "[[લિન્ક રોટ]]" કહેવામાં આવે છે અને તેના દ્વારા અસર પામેલી હાઇપરલિન્ક્સને સામાન્ય રીતે "[[ડેડ લિન્ક|ડેડ લિન્ક્સ]]" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. વેબની ક્ષણિક પ્રકૃતિએ વેબ સાઇટ્સને આર્કાઇવ કરવા માટેના ઘણા પ્રયત્નોને પ્રોત્સાહન પુરૂ પાડ્યું છે.[[ઇન્ટરનેટ આર્કાઇવ]] એ સૌથી શ્રેષ્ઠ જાણીતો પ્રયત્ન છે; તે વર્ષ 1996 થી સક્રિય છે. == વધુ જુઓ == <div> * [[ડીપ વેબ]] * [[ઇલેક્ટ્રોનિક પબ્લિશીંગ]] * [[વેબ સર્ચ એન્જિન]] * [[વેબ 1.0]] * [[વેબ 2.0]] * [[વેબ આર્કાઇવીંગ]] * [[વેબ બ્રાઉઝર]] * [[વેબ ડિરેક્ટરી|વેબ ડિક્શનરી]] * [[વેબ ઓપરેટીંગ સિસ્ટમ|વેબ સંચાલન પદ્ધતિ]] * [[વેબની સેવાઓ|વેબ સર્વિસીઝ]] </div> == નોંઘ == {{reflist|2}} [http://www.gsmfa.com Sophos] == સંદર્ભો == * {{cite paper | author=Fielding, R.; Gettys, J.; Mogul, J.; Frystyk, H.; Masinter, L.; Leach, P.; Berners-Lee, T. | title=Hypertext Transfer Protocol — http://1.1 | publisher=Information Sciences Institute | date=June 1999 | version=Request For Comments 2616 | url=ftp://ftp.isi.edu/in-notes/rfc2616.txt | access-date=2009-09-19 | archive-date=2009-11-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20091122170612/ftp://ftp.isi.edu/in-notes/rfc2616.txt | url-status=dead }} * {{cite paper | author=Berners-Lee, Tim; Bray, Tim; Connolly, Dan; Cotton, Paul; Fielding, Roy; Jeckle, Mario; Lilley, Chris; Mendelsohn, Noah; Orchard, David; Walsh, Norman; Williams, Stuart | title=Architecture of the World Wide Web, Volume One | publisher=W3C | date=December 15, 2004 | version=Version 20041215 | url=http://www.w3.org/TR/webarch/}} * {{cite web | author=Polo, Luciano | title=World Wide Web Technology Architecture: A Conceptual Analysis | publisher= | year=2003 | work=New Devices | url=http://newdevices.com/publicaciones/www/ | dateformat=mdy | access-date=July 31 2005 | archive-date=2005-08-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20050826212532/http://newdevices.com/publicaciones/www/ | url-status=dead }} == બ્રાહ્ય લિન્ક્સ == {{wikibooks|Nets, Webs and the Information Infrastructure}} {{Portal|Internet|Crystal_Clear_app_browser.png}} * [http://www.w3.org/History/19921103-hypertext/hypertext/WWW/ પ્રથમ વેબ સાઇટના વહેલા આર્કાઇવ] * [http://www.mit.edu/people/mkgray/net/ ઇન્ટરનેટ આંકડાઓ: વેબ અને ઇન્ટરનેટની વૃદ્ધિ અને વપરાશ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090226054950/http://www.mit.edu/people/mkgray/net/ |date=2009-02-26 }} * [http://www.livinginternet.com/w/w.htm લિવીંગ ઇન્ટરનેટ] વર્લ્ડ વાઇડ વેબ સહિત ઇન્ટરનેટનો સંપૂર્ણ ઇતિહાસ. * [http://www.confsearch.org કોન્ફસર્ચ] પર [http://www.confsearch.org/confsearch/faces/pages/topic.jsp?topic=WWW&amp;sortMode=1&amp;graphicView=1 વર્લ્ડ વાઇડ વેબને સમાવતી શૈક્ષણિક પરિષદોની યાદી] * {{dmoz|Computers/Internet/Web_Design_and_Development|Web Design and Development}} * [http://www.w3.org/ વર્લ્ડ વાઇડ વેબ કોન્સર્ટિયમ] * [http://www.worldwidewebsize.com/ વર્લ્ડ વાઇડ વેબનું કદ] વર્લ્ડ વાઇડ વેબનું દૈનિક અંદાજિત કદ. * [http://www.w3c-at.de/wspolicy-pressrelease.php WsPolicy Pressrealease] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207171551/http://www.w3c-at.de/wspolicy-pressrelease.php |date=2009-02-07 }} (German) [[શ્રેણી:અંગ્રેજી શોધો]] [[શ્રેણી:હાઇપરટેક્સ્ટ]] [[શ્રેણી:ઇન્ટરનેટનો ઇતીહાસ]] [[શ્રેણી:વર્લ્ડ વાઈડ વેબ]] [[શ્રેણી:1992 પરિચયો]] [[શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક ક્રાંતિ]] [[શ્રેણી:નવું એન્સાઇક્યોપેડીઝમ]] agxv1e2e2k9wmcy7sgp67lw1o4rjoz0 0 16414 905818 899663 2026-09-27T12:04:27Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 905818 wikitext text/x-wiki મનોવિજ્ઞાન એટલે Psychology-સાઇકોલોજી, એટલે Psycho+logas અર્થાત આત્મા+વિજ્ઞાન એટલે આત્માનું વિજ્ઞાન. ખરેખર મનોવિજ્ઞાન '''આત્મા કે મનનું નહી પણ વર્તનનું વિજ્ઞાન''' છે. [[જે. બી. વોટસન]]ના મત મુજબ મનોવિજ્ઞાન એટલે વર્તનનું વિજ્ઞાન. મનોવિજ્ઞાન એ [[સામાજિક વિજ્ઞાન]] છે. તે સમાજમાં રહેતા માનવીનો સામાજિક પરિસ્થિતિના સદર્ભમાં અભ્યાસ કરે છે. આ ઉપરાંત મનોવિજ્ઞાન એ વર્તનની આગાહી કરે છે. ==વ્યક્તિત્વ== "પર્સનાલિટી" એક વ્યક્તિ છે કે જે અનન્યપણે તેના અથવા તેણીના cognitions, લાગણીઓ, પ્રોત્સાહનો અને વિવિધ પરિસ્થિતિઓમાં વર્તન પર અસર દ્વારા કબજામાં લાક્ષણિકતાઓ એક ગતિશીલ અને સંગઠિત સમૂહ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરી શકાય છે. શબ્દ "વ્યક્તિત્વ" લેટિન વ્યકિતત્વ, કે જે માસ્ક અર્થ છે ઉદ્દભવે છે. નોંધપાત્ર રીતે, પ્રાચીન વિશ્વ લેટિન બોલતા ના મોરચે માસ્ક એક પ્લોટ ડિવાઇસ તરીકે ઉપયોગ ન કરવા માટે, એક અક્ષરની ઓળખ બનાવટી હતી, પરંતુ તેના બદલે એક પ્રતિનિધિત્વ અથવા તે અક્ષર - ના નમૂનારૂપ હોવું નોકરી સંમેલન હતું. પર્સનાલિટી પણ વિચારો, લાગણીઓ અને વર્તન સતત સમય પર વ્યક્તિગત દ્વારા પ્રદર્શિત જે મજબૂત અમારી અપેક્ષાઓ, સ્વ ધારણાઓ કિંમતો અને વલણ અસરના દાખલાઓની નો સંદર્ભ લો શકે છે, અને લોકો સમસ્યાઓ, અને તણાવ અમારા પ્રતિક્રિયાઓ આગાહી. આ nomothetic અને idiographic: એક શબ્દસમૂહમાં, વ્યક્તિત્વ માત્ર અમે કોણ છે નથી, ગોર્ડન ઓલપોર્ટે (1937) બે મુખ્ય વ્યક્તિત્વ અભ્યાસ રીતે વર્ણન કર્યું છે. Nomothetic મનોવિજ્ઞાન સામાન્ય કાયદાઓ સ્વ પ્રત્યક્ષીકરણ સિદ્ધાંત જેવા ઘણા જુદા જુદા લોકો, અથવા extraversion ના લક્ષણ માટે લાગુ પાડી શકાય છે માગે છે. Idiographic મનોવિજ્ઞાન માટે એક ખાસ વ્યક્તિગત અનન્ય પાસાંઓ સમજવા પ્રયાસ છે. વ્યક્તિત્વ અભ્યાસ સૈદ્ધાંતિક પરંપરાઓ એક વિપુલતા સાથે મનોવિજ્ઞાન એક વ્યાપક અને વૈવિધ્યસભર ઇતિહાસ ધરાવે છે. મુખ્ય થિયરીઓ ડિસપોઝિશનલ (વિશિષ્ટ) પરિપ્રેક્ષ્યમાં સાયકોડાયનેમિક, હ્યુમનિસ્ટિક, જૈવિક વર્તનવાદને, અને સામાજિક શિક્ષણ પરિપ્રેક્ષ્ય સમાવેશ થાય છે. ત્યાં મનોવિજ્ઞાનમાં "વ્યક્તિત્વ"ની વ્યાખ્યા પર કોઈ સર્વસંમતિ છે. સૌથી સંશોધકો અને મનોવૈજ્ઞાનિકો સ્પષ્ટ રીતે ચોક્કસ પરિપ્રેક્ષ્ય સાથે પોતાની જાતને ઓળખી નથી અને ઘણીવાર એક સારગ્રાહી અભિગમ લે છે. કેટલાક સંશોધનો અનુભવ પરિમાણીય પરિબળ વિશ્લેષણ જેમ કે મલ્ટિવેરિયેટ આંકડા પર આધારિત મોડલ જેવા કે ચલાવાય છે, જ્યારે અન્ય સંશોધન સિદ્ધાંત psychodynamics જેમ કે વિકાસ પર ભાર મૂકે છે. ત્યાં પણ વ્યક્તિત્વ પરીક્ષણ લાગુ ક્ષેત્ર પર નોંધપાત્ર ભાર છે. મનોવૈજ્ઞાનિક શિક્ષણ અને તાલીમ, વ્યક્તિત્વ અને તેના માનસિક વિકાસ સ્વરૂપ અભ્યાસ સામાન્ય રીતે અસામાન્ય અથવા તબીબી મનોવિજ્ઞાન કોર્સ માટે એક પૂર્વશરત સમીક્ષા થાય છે. == પૂરક વાચન == * {{cite book |last=પરીખ |first=ડૉ. બી. એ. |title=મનોવિજ્ઞાનના સંપ્રદાયો અને સિદ્ધાંતો |date=૨૦૧૪ |edition=5th |publisher=યુનિવર્સિટી ગ્રંથનિર્માણ બોર્ડ |location=અમદાવાદ |isbn=978-81-929772-7-0}} * {{cite book |last=પરીખ |first=ડૉ. બી. એ. |title=પ્રગત સામાન્ય મનોવિજ્ઞાન |date=૨૦૧૪ |edition=4th |publisher=યુનિવર્સિટી ગ્રંથનિર્માણ બોર્ડ |location=અમદાવાદ |isbn=978-81-929772-6-3}} == બાહ્ય કડીઓ == * [https://web.archive.org/web/20090916114914/http://www.academicearth.org/courses/introduction-to-psychology Yale University Video Course] - માનસશાસ્ત્ર પરિચય * [http://dictionary-psychology.com મનોવિજ્ઞાન શબ્દકોષ] [[શ્રેણી:મનોવિજ્ઞાન]] 30h9yn3ee1zvqstbht0zr43blf81ccu 0 20914 905835 905802 2026-09-28T09:40:08Z Dsvyas 561 [[Special:Contributions/Jaypalsinh uplana|Jaypalsinh uplana]] ([[User talk:Jaypalsinh uplana|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:KartikMistry|KartikMistry]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 807815 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = બરાનીયા | state_name = ગુજરાત | district = બોટાદ | taluk_names = [[રાણપુર તાલુકો|રાણપુર]] | latd = 22.348726 | longd = 71.81679 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશ | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = | સ્થિતિ = યોગ્ય }} '''બરાનીયા''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્ય]]ના મધ્ય ભાગમાં આવેલા [[બોટાદ જિલ્લો|બોટાદ જિલ્લા]]ના [[રાણપુર તાલુકો|રાણપુર તાલુકા]]માં આવેલું ગામ છે.<ref>{{Cite web|url=https://botad.nic.in/village-panchayats/|title=Villages & Panchayats, District Botad, Government of Gujarat, India|language=en|access-date=2021-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127100249/https://botad.nic.in/village-panchayats/|archive-date=2021-01-27}}</ref> બરાનીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[માધ્યમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. ==સંદર્ભ== {{Reflist}} {{રાણપુર તાલુકાના ગામ}} {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:રાણપુર તાલુકો]] hdqpzxs9ja4syb9ymsr4cdvkdudr88p 0 21075 905821 904004 2026-09-27T15:33:37Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 905821 wikitext text/x-wiki {{Infobox Person | નામ = Warren Buffett | ફોટો = Warren Buffett KU Visit.jpg | ફોટોસાઇઝ = 270px | ફોટોનોંધ =Buffett speaking to students from the Kansas University School of Business, May 6, 2005 | જન્મ તારીખ = Warren Edward Buffett | જન્મ સ્થળ = {{birth date and age|1930|8|30}}<br />[[Omaha, Nebraska]], [[United States|U.S.]] | રાષ્ટ્રીયતા = American | વ્યવસાય = Chairman & CEO, [[Berkshire Hathaway]] | પગાર = [[United States dollar|US$]] 100,000<ref>{{cite web|url=http://www.forbes.com/lists/2006/12/C0R3.html |title=Warren E Buffett, CEO Compensation | વેબસાઇટ = http://www.forbes.com/2008/03/05/richest-people-billionaires-billionaires08-cx_lk_0305billie_land.html| publisher = Forbes | date = [[March 11]] [[2009]] | access-date = 2008-03-11}}</ref> | જીવનસાથી = [[Susan Buffett|Susan Thompson Buffett]] (Deceased) (1952–2004) (her death),<br />Astrid Menks (2006–)<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2006/09/01/business/01buffett.html?_r=1&oref=slogin/|title=How Does Warren Buffett Get Married? Frugally, It Turns Out|date=2006-09-01|publisher=New York Times|access-date= 2008-05-20}}</ref> | સંતાન = [[Susan Alice Buffett]],<br />[[Howard Graham Buffett]],<br />[[Peter Andrew Buffett]] }} '''વોરન એડવર્ડ બફેટ''' (જન્મ 30 ઓગસ્ટ, 1930) એક [[અમેરિકન]] [[રોકાણકાર]], [[ઉદ્યોગપતિ]], અને [[દાનેશ્વરી]] છે. તેઓ ઇતિહાસના સૌથી સફળ રોકાણકારોમાંના એક, [[પ્રાથમિક શેરહોલ્ડર]] અને [[બર્કશાયર હેથવે]]ના [[સીઇઓ (CEO)]] છે,<ref name="investopedia">{{cite web |url=http://www.investopedia.com/university/greatest/warrenbuffett.asp |title=The Greatest Investors: Warren Buffett |publisher=[[Investopedia.com]] |access-date= 2009-03-06}}</ref> અને વર્ષ 2008માં ''[[ફોર્બ્સ]]'' દ્વારા અંદાજે 62 બિલિયન ડોલરની [[કુલ સંપત્તિ]] સાથે વિશ્વના સૌથી ધનિક વ્યક્તિ જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા.<ref>http://www.forbes.com/2008/03/05/richest-people-billionaires-billionaires08-cx_lk_0305billie_land.html</ref> 2009માં, સખાવતી કાર્યો માટે હજારો ડોલર દાનમાં આપ્યા બાદ, બફેટ 40 બિલિયન ડોલરની કુલ સંપત્તિ સાથે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના બીજા ક્રમના સૌથી વધુ ધનિક વ્યક્તિ હતા.<ref>{{Cite web |url=http://www.nydailynews.com/money/work_career/2009/10/01/2009-10-01_bill_gates_warren_buffett_lawrence_ellison_top_2009s_forbes_400_richest_american.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-02-05 |archive-date=2009-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004005306/http://www.nydailynews.com/money/work_career/2009/10/01/2009-10-01_bill_gates_warren_buffett_lawrence_ellison_top_2009s_forbes_400_richest_american.html |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.usatoday.com/news/nation/2006-06-25-buffett-charity_x.htm</ref> બફેટને ઘણી વાર "ઓરેકલ ઓફ ઓમાહા"<ref>{{cite journal| first=Alex|last=Markels| title=How to Make Money the Buffett Way| journal=[[U.S. News & World Report]]| date=2007-07-29| url=http://www.usnews.com/usnews/biztech/articles/070729/6intro.htm}}</ref> અથવા "સેગ ઓફ ઓમાહા"<ref>{{cite journal| first=Aline| last=Sullivan| title=Buffett, the Sage of Omaha, Makes Value Strategy Seem Simple: Secrets of a High Plains Investor| journal=[[International Herald Tribune]]| date=1997-12-20| url=http://www.iht.com/articles/1997/12/20/mbuff.t.php| archive-url=https://web.archive.org/web/20100830082127/http://www.iht.com/articles/1997/12/20/mbuff.t.php| archive-date=2010-08-30| access-date=2010-02-05| url-status=dead}}</ref> કહેવામાં આવે છે અને તેઓ [[મૂલ્યઆધારિત રોકાણ]]ને વળગી રહેવાની વૃત્તિ અને અઢળક [[સંપત્તિ]] હોવા છતાં તેમની વ્યક્તિગત [[કરકસરવૃત્તિ]]ને કારણે જાણીતા છે.<ref>{{cite news |url=http://www.msnbc.msn.com/id/18555690/ |publisher=[[MSNBC]] |title=What Warren Buffett might buy |author=Gogoi, Pallavi |date=2007-05-08 |access-date=2007-05-09 |archive-date=2007-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070510011754/http://www.msnbc.msn.com/id/18555690/ |url-status=dead }}</ref> બફેટ જાણીતા દાનેશ્વવરી પણ છે અને તેમણે [[ગેટ્સ ફાઉન્ડેશન]]ને તેમની સંપત્તિના 85 ટકા દાનમાં આપવાનું વચન આપ્યું છે. તેઓ [[ગ્રિનેલ્લ કોલેજ]]ના બોર્ડ ઓફ ટ્રસ્ટીઝના એક સભ્ય તરીકે પણ સેવા આપે છે.<ref>{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://www.grinnell.edu/offices/president/trustee/memberintro/buffett/|title=Warren E. Buffett 1968; Life Trustee 1987|publisher=[[Grinnell College]]|archive-date=2008-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080829183506/http://www.grinnell.edu/offices/president/trustee/memberintro/buffett/|url-status=dead}}</ref> 1999માં, કાર્સન ગ્રુપ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા એક સર્વેક્ષણમાં બફેટને [[પિટર લિન્ચ]] અને [[જોહ્ન ટેમ્પલ્ટન]]થી પણ આગળ વીસમી સદીના ટોચના મની મેનેજર જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા.<ref name="findarticles.com">{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_1999_Nov_22/ai_57747902|title=Warren Buffett and Peter Lynch Voted Top Money Managers of the Century|publisher=[[Business Wire]]|date=1999-11-22|archive-date=2005-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20050407085705/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_1999_Nov_22/ai_57747902/print|url-status=dead}}</ref> 2007માં, તેમને [[ટાઇમ્સ|''ટાઇમ્સ'']] ના વિશ્વના [[100 સૌથી પ્રભાવશાળી વ્યક્તિ]] તરીકે સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{cite news|access-date=2008-05-20|url=http://www.time.com/time/subscriber/2004/time100/builders/100buffett.html|title=Warren Buffett|publisher=[[Time (magazine)|Time]]|author=Cramer, James J.|archive-date=2008-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080517062554/http://www.time.com/time/subscriber/2004/time100/builders/100buffett.html|url-status=dead}}</ref> == પૂર્વજીવન == બફેટનો જન્મ નેબ્રાસ્કાના ઓમાહા ખાતે જન્મ્યા હતા, અને તેઓ લૈલા (née Stahl) અને ઉદ્યોગપતિ/રાજકારણી [[હાવર્ડ બફેટ]]ના એક માત્ર સંતાન હતા અને ત્રણ બાળકોમાં બીજા હતા.<ref>http://www.usatoday.com/money/2004-01-29-nebraska_x.htm</ref> તેઓ તેમના દાદાજીના ગ્રોસરી સ્ટોર ખાતે કામ કરતા હતા. 1943માં, બફેટે પ્રથમ આવકવેરાનું રિટર્ન ભર્યુ, જેમાં સમાચારપત્ર વહેંચવાના તેમના કામમાં 35 ડોલરના ખર્ચ તરીકે તેમની સાયકલ અને ઘડીયાળને બાદ કરી.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7280569.stm|title=Buffett 'becomes world's richest'|access-date= 2008-05-20|publisher=BBC}}</ref> તેમના પિતા કોંગ્રેસ માટે પસંદગી પામ્યા ત્યાર બાદ, બફેટે વોશિંગ્ટન ડી.સી.ની [[વૂડરો વિલ્સન હાઇ સ્કૂલ]] ખાતે શિક્ષણ મેળવ્યું હતું.<ref>{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://www.nti.org/b_aboutnti/b1t.html|title=Warren E. Buffett|publisher=[[Nuclear Threat Initiative]]|archive-date=2010-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20100617011213/http://www.nti.org/b_aboutnti/b1t.html|url-status=dead}}</ref> 1945માં, [[હાઇ સ્કૂલ]]ના પ્રથમ વર્ષમાં, બફેટ અને તેના મિત્રોએ વપરાયેલા [[પિનબોલ મશીન]]ની ખરીદી કરવા માટે 25 ડોલરનો ખર્ચ કર્યો, જેને તેમણે [[બાર્બર શોપ]]માં મુક્યું. થોડા મહિનાઓમાં જ,તેમણે વિવિધ સ્થળોએ ત્રણ મશીન્સની માલિકી મેળવી લીધી. બફેટે પ્રથમ [[ધી વ્હોર્ટન સ્કૂલ]], [[યુનિવર્સિટી ઓફ પેન્સિલવેનિયા]], (1947-49) ખાતે પોતાનું નામ નોંધાવ્યું જ્યાં તેઓ [[આલ્ફા સિગ્મા ફી]] મંડળ સાથે જોડાયા. તેમના પિતા અને કાકાઓ નેબ્રાસ્કાના ચેપ્ટરમાંથી આલ્ફા સિગ્મા ફી ભાઈઓ હતા. 1950માં, તેઓ [[યુનિવર્સિટી ઓફ નેબ્રાસ્કા]]માં તબદીલ થયા, જ્યાં તેમણે અર્થશાસ્ત્રમાં [[બી.એસ.]]ની પદવી મેળવી.<ref>{{cite web |url=http://www.unl.edu/ucomm/ucomm/notables/alumni.shtml |title=UNL &#124; Nebraska Notables &#124; Alumni |publisher=Unl.edu |date=1914-02-24 |access-date=2009-02-23 |archive-date=2007-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071205233439/http://www.unl.edu/ucomm/ucomm/notables/alumni.shtml |url-status=dead }}</ref> [[ચિત્ર:Phil Fisher.jpg|thumb|75px|ફિલ ફિશર (1907–2004)]] [[કોલમ્બિયા બિઝનેસ સ્કૂલ]]માં [[બેન્જામિન ગ્રેહામ]] (''[[ધી ઇન્ટેલિજન્ટ ઇન્વેસ્ટર]]'' પુસ્તકના લેખક), અને [[ડેવિડ ડોડ]], બે ખ્યાતનામ [[સિક્યોરિટી એનાલિસ્ટ]] ભણાવે છે તેવું જાણ્યા બાદ તેમણે ત્યાં પ્રવેશ મેળવ્યો. ત્યાર બાદ તેમણે 1951માં [[કોલમ્બિયા યુનિવર્સિટી]]માંથી [[અર્થશાસ્ત્ર]] વિષયમાં [[એમ.એસ.]] પદવી મેળવી. બફેટના પોતાના શબ્દોમાં: <blockquote><p>હું 15 ટકા [[ફિશર]] અને 85 ટકા બેન્જામિન ગ્રેહામ છું.<ref>{{harvnb|Hagstrom|2005|p= 27}}</ref> </p><p>રોકાણના પાયાના સૂત્રોમાં શેર તરફ વેપારની નજરે જૂઓ, બજારના ફેરફારને તમારા લાભમાં ફેરવો અને [[સલામત માર્જિન]]નો સમાવેશ થાય છે. જે અમને બેન ગ્રેહામે શીખવ્યું હતું. આજથી સો વર્ષો બાદ પણ તે રોકાણના પાયાના સિદ્ધાંતો બની રહેશે.<ref>{{harvnb|Hagstrom|2005|p=14 Warren Buffett is now the richest man in the world with $65 [[billion]]. GE Raises $15 [[billion]]; Buffett Gets Preferred Stake (Update3) }}</ref> </p></blockquote> == કારકીર્દિ == બફેટ 1951-54 દરમિયાન [[ઓમાહા]]માં ''બફેટ-ફોક એન્ડ કંપની'' માં ઇન્વેસ્ટમેન્ટ સેલ્સમેન તરીકે, 1954-1956 દરમિયાન [[ન્યૂ યોર્ક]]ના ''ગ્રેહામ-ન્યૂમેન કોર્પોરેશન'' માં સિક્યોરિટી એનાલિસ્ટ તરીકે, 1956-1969ના ગાળામાં ઓમાહાની ''બફેટ પાર્ટનરશીપ લિમિટેડ'' માં જનરલ પાર્ટનર તરીકે કામ કરતા હતા અને 1970થી આજ સુધી તેઓ ઓમાહાની [[બર્કશાયર હેથવે]] ઇન્કના [[ચેરમેન]], [[સીઇઓ]] તરીકે કાર્યરત છે. 1952માં, બફેટે શોધી કાઢ્યું કે [[ગ્રેહામ]] [[જીઇઆઇસીઓ]] ઇન્શ્યોરન્સના બોર્ડના સભ્ય હતા. તેઓ શનિવારના રોજ ટ્રેનમાં બેસી વોશિંગ્ટન ડી.સી. ગયા અને દરવાજે તેમને અંદર જવાની મંજૂરી ન આપી ત્યાં સુધી જીઇઆઇસીઓ (GEICO)ના દ્વાર ખખડાવતા રહ્યા. ત્યાં તેઓ જીઇઆઇસીઓ (GEICO)ના વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ, લોરિમોર ડેવિડસનને મળ્યા અને બંનેએ કલાકો સુધી ઇન્સ્યોરન્સ ઉદ્યોગ વિષે ચર્ચા કરી. ડેવિડસન અંતે બફેટના જીવનપર્યંતના મિત્ર બની ગયા અને તેમના પ્રભાવને<ref>{{cite book|author=Lowenstein, Roger|title=Buffett: The Making of an American Capitalist|page=43}}</ref> કારણે પાછળથી ફક્ત 15 મિનીટ બાદ તેમણે જણાવ્યું હતું કે બફેટ "અદભૂત વ્યક્તિ" છે. બફેટ કોલમ્બિયાથી સ્નાતક થયા હતા અને [[વોલ સ્ટ્રિટ]]માં કામ કરવાની ઇચ્છા ધરાવતા હતા, પરંતુ તેમના પિતા અને બેન ગ્રેહામ બંનેએ તેમ ન કરવા વિનંતી કરી હતી. તેમણે ગ્રેહામ માટે વિના મૂલ્યે કામ કરવાની ઓફર કરી હતી, પરંતુ ગ્રેહામે તેનો અસ્વીકાર કર્યો હતો.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://investreview.wordpress.com/warren-buffet-page/ |title=W. Buffett Bio « Sean’s Investment Review |publisher=Investreview.wordpress.com |date= |access-date= 2009-02-23}}</ref> બફેટ ઓમાહા પરત આવ્યા અને [[ડેલ કાર્નેગી]] પબ્લિક સ્પીકીંગ કોર્સ કરવા સાથે સ્ટોકબ્રોકર તરીકે કામ કરવા લાગ્યા. {{Fact|date=June 2009}}તેઓ જે શીખ્યા હતા તેનો ઉપયોગ કરીને, તેઓ [[યુનિવર્સિટી ઓફ નેબ્રાસ્કા]] ખાતે રાત્રી ક્લાસમાં "રોકાણ માટેના સિદ્ધાંતો" વિષય શીખવવા માટે પૂરતા આત્મવિશ્વાસુ હતા. તેમના વિદ્યાર્થીઓની સરેરાશ ઉંમર પોતાના કરતા બમણાથી પણ વધારે હતી. આ સમય દરમિયાન, અન્ય રોકાણ તરીકે સિંકલેર ટેક્સાકો ગેસ સ્ટેશનની પણ ખરીદી કરી હતી. આમ છતાં, તે સફળ ઔદ્યોગિક સાહસ સાબિત થયું ન હતું. 1953માં, બફેટે [[સુસાન થોમ્પ્સન]] સાથે લગ્ન કર્યા હતા અને બીજે વર્ષે તેણીએ પ્રથમ બાળક, [[સુસાન એલિસ બફેટ]]ને જન્મ આપ્યો હતો. 1954માં, બફેટે [[બેન્જામિન ગ્રેહામ્સ]] પાર્ટનરશીપ ખાતે નોકરી સ્વીકારી લીધી. તેમનો શરૂઆતનો પગાર પ્રતિ વર્ષ 12,000 ડોલર હતો (વર્ષ 2008ના ડોલર પ્રમાણે આશરે 97,000 ડોલર). ત્યાં તેમણે [[વોલ્ટર સ્ક્લોસ]] સાથે ઘણું કામ કર્યું. ગ્રેહામ સાથે કામ કરવું ખૂબ અઘરી બાબત હતી. તેઓ મક્કમ રીતે માનતા હતા કે શેરની કિંમત અને તેના મૂળભૂત મૂલ્ય વચ્ચેના વિનીમયના અભ્યાસ બાદ તે સલામતીની બહોળી તક પૂરી પાડે છે. બફેટ આ દલીલથી પ્રભાવિત થયા હતા, પરંતુ તેમણે પ્રશ્ન કર્યો હતો કે માપદંડ ખૂબ કડક છે અને કંપનીને વધુ ગુણાત્મક મૂલ્ય ધરાવતા મોટા વિજેતાઓને ગુમાવવાનું નુક્શાન થઇ રહ્યું છે.<ref name="autogenerated1"/> તે સમાન વર્ષે જ બફેટને ત્યાં બીજા બાળક, [[હાવર્ડ ગ્રેહામ બફેટ]]નો જન્મ થયો. 1956માં, [[બેન્જામિન ગ્રેહામ]] નિવૃત્ત થયા અને તેમની ભાગીદારી બંધ કરી દીધી. તે સમયે બફેટની વ્યક્તિગત બચત 1,74,000 ડોલર હતી અને તેમણે ઓમાહામાં ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પાર્ટનરશીપ, બફેટ પાર્ટનરશીપ લિમિટેડની શરૂઆત કરી. 1957માં બફેટ ત્રણ ભાગીદારીઓ ધરાવતા હતા, જે સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન ચાલી હતી. તેમણે ઓમાહામાં પાંચ બેડરૂમનું સાગોળનું ઘર 31,500 ડોલરની કિંમતે ખરીદ્યુ હતું, જ્યાં તેઓ હજુ પણ રહે છે. 1958માં, બફેટના ત્રીજા સંતાન, [[પિટર એન્ડ્રૂ બફેટ]]નો જન્મ થયો. બફેટે સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન પાંચ ભાગીદારીઓનું સંચાલન કર્યું. 1959માં, સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન ભાગીદારીઓની સંખ્યા વધીને છ થઇ અને બફેટની મુલાકાત [[ચાર્લિ મુંગર]] સાથે થઇ. 1960 સુધીમાં, બફેટ સાત ભાગીદારીઓનું સંચાલન કરતા હતા: બફેટ એસોશિએટ, બફેટ ફન્ડ, ડેકી, એમડી, ગ્લેનઓફ, મો-બફ અને અંડરવુડ. તેમણે પોતાના એક ડોક્ટર ભાગીદારને અન્ય દસ ડોક્ટરો શોધવા જણાવ્યું કે જેઓ પ્રત્યેક તેમની ભાગીદારીમાં 10,000 ડોલરનું રોકાણ કરવા તૈયાર હોય. અંતે અગિયાર સંમત થયા. 1961માં, બફેટે જાહેર કર્યું હતું કે તેમની ભાગીદારીની કુલ મિલકતોમાં સેનબોર્ન મેપ કંપની 35 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે 1958માં, સેનબોર્ન સ્ટોકનું વેચાણ ફક્ત શેરદીઠ 45 ડોલરની કિંમતે થયું હતું, જ્યારે સેનબોર્ન ઇન્વેસ્ટમેન્ટનો પોર્ટફોલિયો શેરદીઠ 65 ડોલરનો હતો. તે પ્રમાણે ખરીદકર્તાઓએ સેનબોર્નના શેરની કિંમત "20 ડોલર ઓછી" આંકી હતી અને તેઓ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પોર્ટફોલિયો માટે ડોલર પર 70 સેન્ટ્સથી વધારે ચૂકવવા માટે તૈયાર ન હતા, કેમકે મેપ બિઝનેસ કઇં ખાસ ઉકાળી શક્યો ન હતો. તેને પગલે સેનબોર્નના બોર્ડમાં તેમને સ્થાન મળ્યું હતું. === સંપત્તિના માર્ગે === 1962માં, બફેટ તેમની ભાગીદારીઓને કારણે [[મિલિયોનેર]] બન્યા, જેમાં જાન્યુઆરી 1962માં 71,78,500 ડોલરની વધારાની રકમ હતી, જેમાંથી 10,25,000 ડોલર બફેટની હતી. બફેટે બધી જ ભાગીદારીઓ એક ભાગીદારીમાં ભેળવી દીધી. બફેટે ટેક્સ્ટાઇલ મેન્યુફેક્ચરિંગ કંપની, બર્કશાયર હેથવેની શોધ કરી. બફેટની ભાગીદારી શેરદીઠ 7.60 ડોલરની કિંમતે ખરીદી સાથે શરૂ થઇ હતી. 1965માં, જ્યારે બફેટની ભાગીદારીએ આક્રમક રીતે બર્કશાયરને ખરીદવાની શરૂઆત કરી, ત્યારે તેમણે શેરદીઠ 14.86 ડોલરની ચૂકવણી કરી હતી જ્યારે કંપની પાસે શેરદીઠ 19 ડોલરની [[કાર્યશીલ મૂડી]] હતી. તેમાં સ્થિર મિલકતો સમાવિષ્ટ ન હતી (ફેક્ટરી અને સાધનો). બફેટે બોર્ડની બેઠકમાં બર્કશાયર હેથવે પર અંકુશ મેળવી લીધો અને કંપનીના સંચાલન માટે કેન ચેસને નવા પ્રેસિડેન્ટ તરીકે નિમ્યા. 1966માં, બફેટે નવા નાણાં માટે ભાગીદારીને બંધ કરી. બફેટે તેમના પત્રમાં લખ્યું હતું કે: <blockquote>જ્યાં સુધી એવુ નહીં લાગે કે પરિસ્થિતીમાં ફેરફાર થયો છે (કેટલીક સ્થિતી હેઠળ વધારેલી મૂડી સારૂ પરિણામ લાવશે) અથવા નવા ભાગીદાર સામાન્ય મૂડી કરતા ભાગીદારીમાં કેટલીક સંપત્તિ લાવે નહીં, ત્યાં સુધી હું બીપીએલમાં કોઇ વધારાના ભાગીદારનો સમાવેશ નહીં કરુ. </blockquote> એક બીજા પત્રમાં, બફેટે ખાનગી ઉદ્યોગ - હોચશિલ્ડ, કોહ્ન એન્ડ કંપનીમાં પ્રથમ રોકાણની જાહેરાત કરી, જે બોલ્ટિમોર ડિપાર્ટમેન્ટ સ્ટોરની ખાનગી માલિકીનો હતો. 1967માં, બર્કશાયરે તેનું પહેલુ અને એકમાત્ર 10 સેન્ટ્સનું ડિવિડન્ડ ચૂકવ્યું. 1969માં, તેના સૌથી સફળ વર્ષ બાદ, બફેટે ભાગીદારીનો અંત આણ્યો અને તેમની સંપત્તિ ભાગીદારોને તબદીલ કરી દીધી. ચૂકવવામાં આવેલી મિલકતોમાં બર્કશાયર હેથવેના શેરોનો સમાવેશ થતો હતો. 1970માં, બર્કશાયર હેથવેના ચેરમેન તરીકે, બફેટે શેરહોલ્ડરોને જાણીતા વાર્ષિક પત્રો લખવાની શરૂઆત કરી. આમ છતાં, તેઓ ફક્ત 50,000 ડોલરના વાર્ષિક પગાર અને તેમની રોકાણની આવક પર જ જીવતા હતા. 1979માં, બર્કશાયરે શેરદીઠ 775 ડોલરની કિંમતે ટ્રેડિંગ શરૂ કરી 1,310 ડોલરે પૂર્ણ કર્યું. બફેટની કુલ સંપત્તિ 620 મિલિયન થઇ અને તેને પગલે તેઓ પ્રથમ વાર [[ફોર્બ્સ 400]]માં સ્થાન પામ્યા. 2006માં, બફેટે જૂનમાં એવી જાહેરાત કરી કે તેઓ બર્કશાયરમાં રહેલા પોતાના 85 ટકા હિસ્સાને ધીમેધીમે જૂલાઇ 2006થી શરૂ કરી પાંચ સંસ્થાઓને આપી દેશે. તેઓ સૌથી વધુ ફાળો [[બિલ એન્ડ મલિન્ડા ગેટ્સ ફાઉન્ડેશન]]ને આપશે.<ref>{{cite journal|first=Carol J.|last=Loomis|title=Warren Buffett gives away his fortune|journal=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|date=2006-06-25}}</ref> 2007માં, શેરહોલ્ડરોને એક પત્રમાં, બફેટે જાહેરાત કરી કે તેઓ પોતાની કંપની ચલાવવા માટે યુવાન અનુગામી કે કદાચ અનુગામીઓની શોધ કરી રહ્યા હતા.<ref>{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://abcnews.go.com/Business/story?id=2916457&page=1|title=HELP WANTED: Warren Buffett Replacement|publisher=[[ABC News]]}}</ref> બફેટે અગાઉ તે ભૂમિકા માટે [[જીઇઆઇસીઓ (Geico)]] ખાતે ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સ સંભાળી રહેલા લૌ સિમ્પ્સનની પસંદગી કરી હતી. આમ છતાં, સિમ્પ્સન બફેટ કરતા ફક્ત છ વર્ષ નાના હતા. 2008માં, બફેટ [[ફોર્બ્સ]],<ref>{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://www.forbes.com/lists/2008/10/billionaires08_Warren-Buffett_C0R3.html|title=#1 Warren Buffett|publisher=[[Forbes]]|date=2008-03-05}}</ref> પ્રમાણે 62 બિલિયન ડોલર અને [[યાહૂ]] પ્રમાણે 58 બિલિયન ડોલરની સંપત્તિ સાથે [[બિલ ગેટ્સ]]ને પાછળ રાખી દઇ વિશ્વના સૌથી ધનિક વ્યક્તિ બની ગયા.<ref>{{cite web|access-date=2008-10-10|url=http://tech.yahoo.com/news/nm/20081010/tc_nm/us_buffett_forbes|title=Buffett overtakes Gates to top new Forbes list|publisher=Reuters|date=2008-10-10|archive-date=2008-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20081014182749/http://tech.yahoo.com/news/nm/20081010/tc_nm/us_buffett_forbes|url-status=dead}}</ref> [[બિલ ગેટ્સ]] સતત 13 વર્ષો સુધી [[ફોર્બ્સ]]ની યાદીમાં પ્રથમ ક્રમે રહ્યા હતા.<ref>{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://www.forbes.com/2008/03/05/richest-people-billionaires-billionaires08-cx_lk_0305billie_land.html|title=The World's Billionaires|publisher=[[Forbes]]|date=2008-03-05}}</ref> 11 માર્ચ, 2009ના રોજ, બિલ ગેટ્સે ફોર્બ્સ મેગેઝિનના મતે પ્રથમ ક્રમ પાછો મેળવ્યો અને બફેટ બીજા ક્રમે આવી ગયા. તેમના મૂલ્યોમાં અનુક્રમે 40 બિલિયન ડોલર અને 37 અબજ ડોલરનો ઘટાડો થયો હતો,<ref>{http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_the_100_wealthiest_people} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091014164424/http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_the_100_wealthiest_people%7D |date=2009-10-14 }}</ref> બફેટે (ફોર્બ્સના મતે) 2008/2009 દરમિયાનના 12 મહિનામાં 25 બિલિયન ડોલર ગુમાવ્યા હતા.<ref>[http://www.forbes.com/lists/2009/10/billionaires-2009-richest-people_Warren-Buffett_C0R3.html ]</ref> === હસ્તાંતરણ === * 1973માં, બર્કશાયરે [[વોશિંગ્ટન પોસ્ટ કંપની]]માં શેર હસ્તગત કરવાની શરૂઆત કરી હતી. બફેટ [[કેથરિન ગ્રેહામ]]ના ગાઢ મિત્ર બની ગયા, જેઓ કંપની અને તેના મુખ્ય સમાચારપત્ર પર નિયંત્રણ ધરાવતા હતા અને તેઓ તેના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સના સભ્ય બની ગયા. * 1974માં, એસઇસીએ વોરન બફેટ અને બર્કશાયરે વેસ્કોના કરેલા હસ્તાંતરણમાં હિતના શક્ય સંઘર્ષને ધ્યાનમાં લઇ ઔપચારિક તપાસનો આરંભ કર્યો. તે સાબિત થઇ શક્યું નહીં. * 1977માં, બર્કશાયરે અપ્રત્યક્ષ રીતે 32.5 મિલિયન ડોલરમાં ''બફેલો ઇવનીંગ ન્યૂઝ'' ને ખરીદી લીધી. તેમના પ્રતિસ્પર્ધી, ''બફેલો કુરિયર એક્સપ્રેસ'' દ્વારા અવિશ્વાસના આરોપો લગાવવામાં આવ્યા. ''કુરિયર એક્સપ્રેસ'' 1982માં બંધ ન થઇ ત્યાં સુધી બંને સમાચારપત્રોએ નાણાં ગુમાવ્યા. * 1979માં, બર્કશાયરે એબીસી (ABC)માં સ્ટોક હસ્તગત કરવાની શરૂઆત કરી. કેપિટલ સિટીઝે [[18મી માર્ચ]], [[1985]]ના રોજ 3.5 બિલિયન ડોલરમાં એબીસી (ABC)ને ખરીદવાની જાહેરાત કરીને માધ્યમ ઉદ્યોગને ચોંકાવી દીધો, કેમકે એબીસી (ABC) તે સમયે કેપિટલ સિટીઝ કરતા ચાર ગણી મોટી હતી. [[બર્કશાયર હેથવે]]ના ચેરમેન વોરન બફેટે આ સોદા માટે નાણાકીય મદદ કરી અને બદલામાં સંયુક્ત કંપનીમાં 25 ટકા હિસ્સો લીધો.<ref>ક્લેઇનફિલ્ડ, એન.આર. "ABC 3.5 બિલિયન ડોલરમાં વેચાઇ; પ્રથમ નેટવર્ક વેચાણ." ''ધી ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , માર્ચ 19, 1985.</ref> કેપિટલ સિટીઝ/એબીસી (અથવા કેપસિટીઝ/એબીસી)ના નામે ઓળખાતી આ નવી કંપનીને એફસીસી ઓનરશીપ રૂલ્સને કારણે કેટલાક સ્ટેશન્સ વેચી દેવાની ફરજ પાડવામાં આવી. આ બે કંપનીઓ સમાન બજારોમાં કેટલાક રેડિયો સ્ટેશન્સની માલિકી ધરાવતા હતા. <ref>"એફસીસીની કેપસિટીઝ માટે મંજૂરી/ABC સોદાની શક્યતા." ''[[પ્રસારણ]]'', માર્ચ 25, 1985.</ref> * 1987માં, બર્કશાયર હેથવેએ સેલોમોન ઇન્કમાં 12 ટકા હિસ્સો ખરીદીને તેને સૌથી મોટી શેરહોલ્ડર અને બફેટને કંપનીના ડિરેક્ટર બનાવી દીધા. 1990માં, [[જોહ્ન ગટફ્રીન્ડ]]ને (સેલોમોન બ્રધર્સના પૂર્વ સીઇઓ) સાંકળતુ એક કૌભાંડ બહાર આવ્યું. એક ઠગ ટ્રેડર, [[પૌલ મોઝરે]] ટ્રેઝરી રૂલ્સ કરતા વધારે બિડ સુપરત કરી હતી. જ્યારે તે પ્રકાશમાં આવ્યુ અને ગટફ્રિન્ડના ધ્યાનમાં આવ્યું ત્યારે તેણે તાત્કાલિક ધોરણે ઠગ ટ્રેડરને બરતરફ ન કર્યો. ગટફ્રિન્ડે ઓગસ્ટ 1991માં કંપની છોડી દીધી.<ref>{{Cite web |url=http://mbaa.fuqua.duke.edu/ldi/press_johngutfreund.html |title=''ઇનેક્શન્સ કેન બી એઝ ડેન્જરસ એડ બેડ એક્શન'' , એલિ ગોનીની, 2004ના ક્લાસ, ડ્યુક લિડરશીપ ડેવલોપમેન્ટ ઇનિશીયેટીવ |access-date=2010-02-05 |archive-date=2010-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100618163023/http://mbaa.fuqua.duke.edu/ldi/press_johngutfreund.html |url-status=dead }}</ref> બફેટ કટોકટીભરી સ્થિતી પૂરી થઇ ત્યાં સુધી સેલોમોનના સીઇઓ બની રહ્યા; 4 સપ્ટેમ્બર, 1991ના રોજ, કોંગ્રેસ સમક્ષ તેમણે ખાતરી આપી.<ref>{{Cite web |url=http://www.c-spanarchives.org/library/index.php?main_page=product_video_info&products_id=21029-1 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2021-07-10 |archive-date=2012-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120308182509/http://www.c-spanarchives.org/library/index.php?main_page=product_video_info&products_id=21029-1 |url-status=dead }}</ref> * 1988માં, બફેટે [[કોકા-કોલા કંપની]]માં શેર ખરીદવાની શરૂઆત કરી, અંતે તેમણે 1.02 બિલિયન ડોલરમાં કંપનીના 7 ટકા શેર ખરીદી લીધા. બર્કશાયરના સૌથી વધુ વળતર અપાવનારા રોકાણોમાંનું આ એક હતું, અને તે હજુ પણ તેમાં રોકાણ ધરાવે છે. * 2002માં, બફેટે અન્ય ચલણોની સામે યુ.એસ. ડોલર પૂરા પાડવા માટે 11 બિલિયન ડોલરના [[ફોરવર્ડ કોન્ટ્રેક્ટ]]સ કર્યા. એપ્રિલ 2006 સુધીમાં, આ કોન્ટ્રેક્ટ્સ પરની તેમની કુલ આવક 2 બિલિયન ડોલરથી વધારે હતી. * 1998માં, તેમણે [[જનરલ રી]]ને હસ્તગત કરી, (સ્ટોક માટે ખૂબ ઓછા બનતા પ્રસંગમાં). 2002માં, બફેટ [[AIG]] ખાતે [[મોરિસ આર. ગ્રીનબર્ગ]] સાથે જોડાઇ ગયા, જ્યાં જનરલ રી [[રિઇન્સ્યોરન્સ]] પૂરા પાડતી હતી. [[15 માર્ચ]], [[2005]]ના રોજ, AIGના બોર્ડે [[ન્યૂ યોર્ક]]ના એટર્ની જનરલ ઓફ સ્ટેટ, [[ઇલિયટ સ્પીત્ઝર]]ની ટીકાને પગલે ગ્રીનબર્ગને ચેરમેન અને સીઇઓના પદેથી રાજીનામું આપવાની ફરજ પાડી હતી. 9 ફેબ્રુઆરી, 2006ના રોજ, AIG અને ન્યૂયોર્ક સ્ટેટ એટર્ની જનરલનું કાર્યાલય પતાવટ કરવા સંમત થયું હતું, જેમાં AIG 1.6 બિલિયન ડોલરનો દંડ ભરશે.<ref>{{cite web|url=http://www.sec.gov/news/press/2006-19.htm |title=AIG to Pay $800 Million to Settle Securities Fraud Charges by SEC; Over $1.6 Billion to be Paid to Resolve Federal and New York State Actions |date=2006-02-09 |publisher=[[Securities and Exchange Commission]] }}</ref> * 2009માં, વોરન બફેટ [[સ્વિસ રી]]ની ઇક્વિટી મૂડીમાં વધારો કરવાના ભાગરૂપે 2.6 બિલિયન ડોલરનું રોકાણ કર્યું હતું.<ref>{{cite journal| url=http://www.forbes.com/2009/02/05/swiss-re-buffett-markets-equity-0205_insurance_08.html| title=Buffett Sinks Billions Into Swiss Re| work=Forbes Magazine| author=Lionel Laurent| date=02.05.09| archive-url=https://web.archive.org/web/20091230115858/http://www.forbes.com/2009/02/05/swiss-re-buffett-markets-equity-0205_insurance_08.html| archive-date=2009-12-30| journal=| access-date=2010-02-05| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal| url=http://www.nytimes.com/2009/02/06/business/worldbusiness/06swiss.html?ref=business| title=Swiss Re Gets $2.6 Billion From Berkshire Hathaway | work=The New York Times| author=DAVID JOLLY| date=February 5, 2009 }}</ref> બર્કશાયર હેથવે 20 ટકાથી વધુની માલિકી મેળવવાના હક સાથે અગાઉથી 3 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે.<ref>{{cite journal| url=http://www.ft.com/cms/s/0/8099d660-f354-11dd-9c4b-0000779fd2ac.html| title=Swiss Re turns to Buffett for new funding| work=The Financial Times| date=February 5, 2009| author=Haig Simonian, Francesco Guerrera }}</ref> * 2009માં, વોરન બફેટે 34 બિલિયન ડોલરમાં રોકડ અને સ્ટોકમાં [[બર્લિંગ્ટન નોર્ધર્ન સાન્ટે ફી કોર્પ.]]ને હસ્તગત કરી. === 2000ના દાયકાના અંત ભાગમાં મંદી === * [[2000ના દાયકાના અંત સમયની મંદી]]ના એક ભાગ વર્ષ [[2007-08ની સબપ્રાઇમ કટોકટી]] દરમિયાન બફેટની ટીકા<ref>{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://www.cnbc.com/id/27400058|title= WSJ to Warren Buffett: "Time to Get a New Crystal Ball"|publisher=[[CNBC]]|author=Crippen, Alex}}</ref> થઇ હતી કે તેમણે ખૂબ જલ્દી મૂડીની વહેંચણી કરી હતી અને તેને પગલે ઓછા શ્રેષ્ઠ સોદા થયા હતા. “અમેરિકન ખરીદો. હું છું.” તાજેતરમાં જ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સમાં વોરન બફેટનો અભિપ્રાય દર્શાવતો આ સમાચાર પ્રસિદ્ધ થયા હતા. <ref>{{cite web |url= http://stock-broker-security.com/warren-buffet-way/ |title= Warren Buffet and the Recession |access-date= 2009-06-18 |date= 2009-06-18 |work= Warren Buffet and the Recession |archive-date= 2009-06-28 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090628143114/http://stock-broker-security.com/warren-buffet-way/ |url-status= dead }}</ref> * બફેટે નાણાકીય ક્ષેત્રની 2007ની હાલની મંદીને "[[પોએટિક જસ્ટીસ]]" કહી હતી.<ref>{{cite web|access-date= 2008-05-20| url=http://www.reuters.com/article/businessNews/idUSN0631767220080207| title=Buffett: Bank woes are "poetic justice"| publisher=Reuters|date=2008-02-07|author=Dabrowski, Wojtek}}</ref> * બફેટની બર્કશાયર હેથવેએ 2008ના ત્રીજા ત્રિમાસિક ગાળામાં કમાણીમાં 77 ટકાનો ઘટાડો નોંધાવ્યો હતો અને તેના તાજેતરના કેટલાક સોદાઓ પણ જંગી [[માર્ક-ટુ-માર્કેટ]] ખોટ સાથે થઇ રહ્યા હોવાનું મનાય છે.<ref>{{cite web|access-date= 2008-11-14|url=http://www.insurancejournal.com/news/national/2008/11/10/95403.htm|title= Even Buffett Can't Escape Markets, Storms; Berkshire Profit Falls 77%|publisher=Insurance Journal}}</ref> * બર્કશાયર હેથવેએ [[ગોલ્ડમેન સેક્સ]]ના 10 ટકા પરપેચ્યુઅલ પ્રિફર્ડ સ્ટોક હસ્તગત કર્યો.<ref>{{cite web|access-date=2008-11-14|url=http://www2.goldmansachs.com/our-firm/press/press-releases/current/berkshire-hathaway-invest.html|title=Berkshire Hathaway to Invest $5 Billion in Goldman Sachs|publisher=[[Goldman Sachs]]|author=Press Release|archive-date=2008-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20081220053032/http://www2.goldmansachs.com/our-firm/press/press-releases/current/berkshire-hathaway-invest.html|url-status=dead}}</ref> બફેટના કેટલાક ઇન્ડેક્સ પુટ ઓપ્શન્સ કે તેમણે જે વેચી દીધા હતા તે હાલમાં 6.73 બિલિયન ડોલરના માર્ક-ટુ-માર્કેટ ખોટથી ચાલી રહ્યા છે.<ref name="reuters.com">{{cite web|access-date= 2008-11-27|url=http://www.reuters.com/article/ousiv/idUSTRE4AN8BQ20081124|title= Buffett to disclose more on derivatives|publisher=Reuters|author=Jonathan Stempel}}</ref> ભવિષ્યના નુક્શાનના અંદાજને કારણે એસઇસીએ એવી માગ કરી કે બર્કશાયરે કોન્ટ્રેક્ટ્સના મૂલ્યના ઉપયોગ માટેના પરિબળોમાં વધુ જંગી ડિસ્ક્લોઝર કર્યું છે.<ref name="reuters.com"/> * બફેટે [[ડાઉ કેમિકલ]]ને 18.8 બિલિયન ડોલરના [[રોહ્મ એન્ડ હાસ]]ના હસ્તાંતરણ માટે મદદ કરી હતી. આથી તેઓ તેમની [[બર્કશાયર હેથવે]] સાથે વિસ્તૃત કરાયેલા જૂથમાં સૌથી મોટા શેરહોલ્ડર બની ગયા, જેણે 3 બિલિયન ડોલર પૂરા પાડ્યા હતા અને દેવા અને ઇક્વિટી બજારની હાલની કટોકટી દરમિયાન તેમની મહત્ત્વની ભૂમિકાને ઉજાગર કરી.<ref>{{cite web|last=Fontanella |first=James |url=http://ftalphaville.ft.com/blog/2008/07/11/14430/buffett-helps-dow-pay-19bn-for-rh/ |title=ftalphaville.ft.com, Buffett helps Dow pay $19bn for R&H |publisher=Ftalphaville.ft.com |date=2008-07-11 |access-date= 2009-02-23}}</ref> * ઓક્ટોબર 2008માં, માધ્યમોમાં આવ્યું કે વોરન બફેટ [[જનરલ ઇલેક્ટ્રીક]] (GE) પ્રિફર્ડ સ્ટોક ખરીદવા માટે સંમત થયા હતા.<ref>[http://www.guardian.co.uk/business/2008/oct/01/warrenbuffett.generalelectric વોરન બફેટ 3 બિલિયન ડોલરનો જનરલ ઇલેક્ટ્રીક પ્રિફર્ડ સ્ટોક ખરીદશે], [[ધી ગાર્ડિયન]] (1 October 2008)</ref> તેમાં વધારાના વિશેષ લાભો હતા: તેમને આવતા પાંચ વર્ષોમાં 22.25 ડોલરમાં 3 બિલિયન GE ખરીદવાનો વિકલ્પ મળ્યો, અને 10 ટકા ડિવિડન્ડ પણ મળ્યું (ત્રણ વર્ષમાં મેળવવાપાત્ર). ફેબ્રુઆરી 2009માં, વોરન બફેટે પોતાના પોર્ટફોલિયોમાંથી પ્રોક્ટર એન્ડ ગેમ્બલ કંપની, અને જ્હોન્સન એન્ડ જ્હોન્સનમાંથી પોતાનો હિસ્સો વેચી દીધો.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/berkshire-sells-johnson-&-johnson-procter-&-gamble/425035/ |title=Berkshire Hathaway unloads J&J and P&G |publisher=Financial Express |date=2009-02-17 |access-date= 2009-02-23}}</ref> * ખોટા સમયના સૂચનો ઉપરાંત, 1998માં 86 ડોલરની ટોચે પહોંચેલા કોલાકોલા કંપનીના (NYSE:KO) શેર સહિતના બર્કશાયરના મોટા હોલ્ડીંગ્ઝ રાખવાના ડહાપણ સામે કેટલાક પ્રશ્નો ઉઠ્યા હતા. બફેટે 2004ના કંપનીના વાર્ષિક અહેવાલમાં શેરનું વેચાણ ક્યારે કરવું એ અંગે સમસ્યા હોવા અંગે ચર્ચા કરી: "કોઇ વ્યક્તિ દૂરથી સ્થિતીને જૂએ ત્યારે તેને હંમેશા બધુ સરળ લાગતું હોય છે. કમનસીબે, આમ છતાં, આ એક વિન્ડશિલ્ડ છે જેના દ્વારા રોકાણકારોએ રક્ષણ મેળવવું જોઇએ, અને તે ગ્લાસ આગળ ધુમ્મસ આવી ગયું છે."<ref>સ્ક્રોડર, એલિસ ''ધી સ્નોબોલ: વોહન બફેટ એન્ડ ધી બિઝનેસ ઓફ લાઇફ'' ISBN 0-553-80509-6 બેન્ટમ સપ્ટેમ્બર 2008</ref> માર્ચ 2009માં, બફેટે કેબલ ટેલિવિઝનની મુલાકાતમાં જણાવ્યું હતું કે અર્થતંત્ર તેની "ટોચેથી નીચે આવી ગયું છે... ફક્ત અર્થતંત્ર જ ગર્તામાં ધકેલાઇ ગયું છે તેવુ નથી, લોકોએ પણ મેં ક્યારેય ન જોઇ હોય તેવી ટેવો અપનાવી લીધી છે." આ ઉપરાંત, બફેટે એવો ભય વ્યક્ત કર્યો હતો કે ફુગાવો વર્ષ 1970ની સપાટીએ ફરી પહોંચશે, જેના કારણે નિષ્ક્રીયતા આવી ગઇ હતી અને વર્ષો સુધી એવી સ્થિતી રહી હતી.<ref>જોશ ફન્ક, [https://web.archive.org/web/20090316073425/http://news.yahoo.com/s/ap/20090309/ap_on_bi_ge/buffett_economy "બફેટે જણાવ્યું રાષ્ટ્રે જંગી બેકારીનો સામનો કરવો પડશે"], [[AP]] [[MSNBC]] પર, માર્ચ 9, 2009, યાહૂ ન્યૂઝ વેબસાઇટ પર (માર્ચ 9, 2009ના રોજ સુધારો).</ref><ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/29593426/ "બફેટ: ધી ઇકોનોમિ હેઝ ફોલન ઓફ એ ક્લિફ’"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100924101047/http://www.msnbc.msn.com/id/29593426/ |date=2010-09-24 }}, MSN.com, માર્ચ 9, 2009 (April 3, 2009ના રોજ સુધારો).</ref> * 2009માં, બફેટે તેના કોનોકોફિલીપમાં રહેલા નિષ્ફળ રોકાણને વેચી દીધુ અને શેરહોલ્ડરોને જણાવ્યું "જ્યારે ઓઇલ અને ગેસની કિંમતો તેની ટોચની સપાટીની નજીક હતી ત્યારે મેં કોનોકોફિલીપનનો જંગી સ્ટોક ખરીદ્યો હતો. મેં ક્યારેય વિચાર્યું નહોતું કે ઉર્જાની કિંમતોમાં નાટકીય રીતે ઘટાડો થશે, જેમ છેલ્લા અડધા વર્ષમાં બન્યું છે. હું હજુ પણ એવું માનું છું કે ભવિષ્યમાં ઓઇલની કિંમતો હાલની 40-50 ડોલરની સપાટીથી ઘણી ઉંચી જશે. પરંતુ અત્યાર સુધીમાં હું ખોટો સાબિત થયો છું. તેની કિંમતોમાં જો વધારો થશે તો પણ ખોટા સમયે કરવામાં આવેલી ખરીદીને કારણે બર્કશાયરને ઘણા બિલિયન ડોલરનું નુક્સાન થયું છે."<ref name="BuffettCOPBlunder">[http://www.gurufocus.com/news.php?id=50143 વોરન બફેટ્સ મલ્ટિમિલિયન મિસ્ટેક વીથ કોનોકોફિલ્લીપ (COP)]</ref> * 2009 - બર્લિંગ્ટન નોર્ધર્ન સાન્ટા એફઇ રેલવે ([[BNSF]] સાથેનું સૂચિત મર્જર, BNSF શેરહોલ્ડરોની 2010ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળાની મંજૂરી બાદ શક્ય બન્યું. આ સોદાનું મૂલ્ય આશરે 34 બિલિયન ડોલર હતું અને અગાઉના આશરે 22 ટકા હિસ્સામાં વધારાનો નિર્દેશ કરતો હતો. * 2009માં વેરિસ્ક સ્ટોક હસ્તાંતરણ- વેરિસ્કે(આઇએસઓ [ઇન્સ્યોરન્સ સર્વિસીઝ ઓફિસ]) મૂડીબજારમાં પ્રવેશ કર્યો તે અગાઉ બફેટ પાંચ ટકા માલિકી ધરાવતા હતા. મેં 2009માં જ્યારે વેરિસ્કે બજારમાં પ્રવેશ કર્યો ત્યારે બફેટે વધુ છ ટકા શેરની ખરીદી કરી. == અંગત જીવન == બફેટ 1952માં [[સુસાન થોમ્પ્સન]]ને પરણ્યા હતા. તેમને [[સુસી]], [[હાવર્ડ]] અને [[પિટર]] એમ ત્રણ સંતાનો હતા. 1977થી બંનેએ અલગ રહેવાની શરૂઆત કરી હોવા છતાં 2004માં તેણીનું મૃત્યુ ન થયું ત્યાં સુધી તેઓ પરિણીત રહ્યા. તેમની દિકરી, સુસી ઓમાહામાં રહે છે અને ''સુસાન એ. બફેટ ફાઉન્ડેશન'' દ્વારા સખાવતી કાર્યો કરે છે અને તેણી [[ગર્લ્સ, ઇન્ક]]ની નેશનલ બોર્ડ મેમ્બર છે. 2006માં, તેમના છોત્તેરમા જન્મદિને, તેમના લાંબા સમયની અપરિણીત સાથી ઓસ્ટ્રીડ મેન્ક્સને પરણ્યા, જેમની ઉંમર 60 વર્ષ હતી. 1977માં તેમના પત્ની છોડીને સાન ફ્રાન્સિસ્કો ગયા ત્યારથી તેણી તેમની સાથે રહેતી હતી.<ref>[http://www.cbsnews.com/stories/2006/08/31/business/main1954089.shtml CBS ન્યૂઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081027134342/http://www.cbsnews.com/stories/2006/08/31/business/main1954089.shtml |date=2008-10-27 }} અહેવાલ ''વેડીંગ બેલ ફોર વોરન બફેટ'' 31 ઓગસ્ટ, 2006ના રોજ પ્રકાશિત</ref> સુસાન બફેટ ગાયક તરીકે કારકીર્દિ માટે ઓમાહા છોડતા હતા ત્યારે તેણીએ જ આ બંનેને મેળવવાનું કાર્ય કર્યું. ત્રણેય એકબીજાની ખૂબ નજીક હતા અને મિત્રોને હોલિડે કાર્ડ્સમાં નીચે "વોરન, સુસી અને ઓસ્ટ્રીડ" લખતા.<ref name="lowenstein">{{cite book | last=Lowenstein | first=Roger | title=Buffett: The Making of an American Capitalist | year=2008 | url=https://archive.org/details/buffettmakingofa0000lowe_f7o9 | isbn= 0812979273 | publisher=Random House }}</ref> સુસાન બફેટના મૃત્યુના થોડા સમય પહેલા જ તેણીએ [[ચાર્લિ રોઝ શો]]માં મુલાકાત દરમિયાન આ સંબંધ વિષે થોડી ચર્ચા કરી હતી, જે બફેટની અંગત જિંદગી વિષે ભાગ્યે જ જાણવા મળેલી વાતો હતી.<ref>{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://www.bookwormomaha.com/store/pc-34-9-susan-buffett-in-her-own-words-conversations-with-charlie-rose.aspx|title=Susan Buffett in Her Own Words: Conversations with Charlie Rose|publisher=Bookworm Omaha|archive-date=2007-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071223012430/http://www.bookwormomaha.com/store/pc-34-9-susan-buffett-in-her-own-words-conversations-with-charlie-rose.aspx|url-status=dead}}</ref> 2006ની તેમનો વાર્ષિક [[પગાર]] આશરે 1,00,000 ડોલર હતો, જે સમકક્ષ કંપનીઓના વરિષ્ઠ [[એક્ઝિક્યુટીવના મહેનતાણા]]ની સરખામણીએ ઘણો ઓછો હતો.<ref name="fool1">{{cite news |url=http://www.fool.com/investing/small-cap/2005/06/29/stupid-ceo-tricks.aspx |title=Stupid CEO Tricks |author= Smith, Rich |publisher=[[Motley Fool]] |date=2005-06-29 |access-date= 2008-05-20}}</ref> 2007 અને 2008માં, તેમણે કુલ 1,75,000 ડોલરની કમાણી કરી હતી, જેમાં 1,00,000 ડોલરના મૂળ પગારનો સમાવેશ થાય છે.<ref>[http://www.equilar.com/CEO_Compensation/BERKSHIRE_HATHAWAY_INC_Warren_E._Buffett.php 2007 સીઇઓ કોમ્પન્સેશન ફોર વોરન ઇ. બફેટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090224154608/http://www.equilar.com/CEO_Compensation/BERKSHIRE_HATHAWAY_INC_Warren_E._Buffett.php |date=2009-02-24 }}, [[Equilar]]</ref><ref>[http://www.equilar.com/CEO_Compensation/Berkshire_Hathaway_Warren_E._Buffett.php 2008 સીઇઓ કોમ્પન્સેશન ફોર વોરન ઇ. બફેટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090414092753/http://www.equilar.com/CEO_Compensation/Berkshire_Hathaway_Warren_E._Buffett.php |date=2009-04-14 }}, [[Equilar]]</ref> તેઓ હાલમાં ઓમાહાની નજીક આવેલા [[ડન્ડી]] ખાતે એ જ ઘરમાં રહે છે, જે તેમણે 1958માં 31,500 ડોલરમાં ખરીદ્યુ હતું, આજે તેમની કિંમત આશરે 70,000 ડોલર છે (જોકે તેઓ કેલિફોર્નિયાના લગુના બિચ ખાતે 4 મિલિયન ડોલરનું ઘર ધરાવે છે).<ref>{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://www.forbes.com/2005/03/10/cx_bill05_homeslide_2.html?thisSpeed=6000000000|title=Warren Buffett|publisher=[[Forbes]]}}</ref> 1989માં [[ખાનગી જેટ]] પર બર્કશાયરના ભંડોળમાંથી આશરે 10 મિલિયન ડોલરનો<ref>{{cite web |last=Canzano |first=John |url=http://www.omaha.com/index.php?u_page=3939&u_sid=10057503 |title=CWS |publisher=Omaha.com |date=2007-06-22 |access-date=2009-02-23 |archive-date=2007-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070715211720/http://www.omaha.com/index.php?u_page=3939&u_sid=10057503 |url-status=dead }}</ref> ખર્ચ કર્યા બાદ, બફેટે સંકોચપૂર્વક તેને "''ધી ઇનડિફેન્સિબલ'' " નામ આપ્યું. અન્ય સીઇઓ દ્વારા અગાઉ આ પ્રકારની કરવામાં આવેલી ખરીદીની તેમણે કરેલી ટીકા અને જાહેર વાહનવ્યવહારનો વધુ ઉપયોગ કરવાના તેમના ઇતિહાસનો ભંગ આ કાર્યને કારણે થયો.<ref>{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://www.berkshirehathaway.com/letters/1989.html|title=Chairman's Letter 1989|publisher=[[Berkshire Hathaway]]}}</ref> તેઓ કાર્ડની રમત [[બ્રિજ]]ના ઉત્સુક ખેલાડી બની રહ્યા, જે તેમણે શેરોન ઓબ્સર્ગ પાસેથી શીખી હતી અને તેઓ તેણી તેમજ બિલ ગેટ્સ સાથે રમતા હતા.<ref>http://www.usatoday.com/news/education/2005-12-19-bridge-schools_x.htm</ref> તેઓ સપ્તાહમાં 12 કલાક આ રમત રમવા પાછળ ગાળતા.<ref>{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://www.cbsnews.com/stories/2008/02/16/sunday/main3840748.shtml|title=Bringing Back Bridge|publisher=[[CBS News]]|date=2008-02-17|author=Blackstone, John|archive-date=2008-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080526022755/http://www.cbsnews.com/stories/2008/02/16/sunday/main3840748.shtml|url-status=dead}}</ref> 2006માં, તેમણે [[બફેટ કપ]] માટે બ્રિજની મેચનું આયોજન કર્યું હતું. [[ગોલ્ફ]]ની રમતમાં યોજાતા [[રાઇડર કપ]]ની જેમ, સમાન શહેરમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ તરફના બ્રિજના બાર ખેલાડીઓની ટીમ કાર્યક્રમમાં [[યુરોપ]]ના લોકોના બાર ખેલાડીઓ સાથે ટકરાઇ. વોરન બફેટે [[ડીઆઇસી એન્ટરટેઇન્મેન્ટ]] અને ત્યાર બાદ [[એ સ્ક્વોર્ડ એન્ટરટેઇન્મેન્ટ]]ના [[એન્ડી હાવર્ડ]] સાથે તથા ક્રિસ્ટોફર વેબર સાથે એનિમેટેડ શ્રેણી પર કામ કર્યું. આ શ્રેણીમાં બફેટ અને મુંગરને દર્શાવવામાં આવતા હતા અને તેઓ બાળકોને જીવનની યોગ્ય નાણાકીય ટેવો વિષે શીખવી રહ્યા હતા.<ref>{{cite book| url=http://www.businesswire.com/portal/site/home/permalink/?ndmViewId=news_view&newsId=20090724005103&newsLang=en| title=Warren Buffett, Martha Stewart, Gisele Bündchen, and Kosmos Featuring Carl Sagan Headline New Slate of Purpose-Driven Entertainment for Children| work=Business Wire| July 24, 2009 }}</ref><ref>{{cite web| url=http://www.cnbc.com/id/32123530| title=CNBC TRANSCRIPT: Warren Buffett's 'Secret Millionaire's Club' Live Interview on Squawk Box| work=CNBC}}</ref> બફેટ પ્રેસ્બિટેરિઅન ગણાતા હતા, પરંતુ જ્યારે ધાર્મિક માન્યતાઓની વાત આવે છે ત્યારે તેઓ પોતાને [[અજ્ઞેયવાદી]]<ref>[http://www.wired.com/wired/archive/14.11/faces3.html ''વાયર્ડ'' ] અહેવાલ ''ફેસીસ ઓફ ધી ન્યૂ એથીઇઝમ: ધી સ્ક્રાઇબ'' નવેમ્બર 2006ના રોજ પ્રકાશિત, 10 નવેમ્બર, 2009માં પ્રવેશ</ref> ગણાવતા હતા. ડિસેમ્બર 2006માં, એવું નોંધાયુ હતું કે બફેટ સેલ ફોન રાખતા નથી, તેમના ડેસ્ક પર કોમ્પ્યુટર નથી અને તેઓ પોતાની ઓટોમોબાઇલ<ref>{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://www.rediff.com/money/2006/dec/26buffet.htm|title=How Warren Buffett made his billions|publisher=[[Rediff.com]]|date=2006-12-26}}</ref> [[કેડિલ્લેક ડીટીએસ]] જાતે ચલાવે છે.<ref>{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2006/05/29/8378053/index.htm|title=Buffett backs GM—and buys a Caddy|publisher=CNN|date=2006-06-04|author=Taylor III, Alex|archive-date=2008-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080929081715/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2006/05/29/8378053/index.htm|url-status=dead}}</ref> બફેટ ચાઇનીઝ લેબલ [[ટ્રેન્ડ્ઝ]]ના ટેલર દ્વારા બનાવેલા સૂટ પહેરે છે; અગાઉ તેઓ [[એર્મનોગિલ્ડો ઝેગના]] પહેરતા હતા.<ref>{{Cite web |url=http://money.cnn.com/2009/09/23/news/companies/warren_buffett_dayang_suits.fortune/index.htm?postversion=2009092513 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-02-05 |archive-date=2010-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100203161209/http://money.cnn.com/2009/09/23/news/companies/warren_buffett_dayang_suits.fortune/index.htm?postversion=2009092513 |url-status=dead }}</ref> === વંશાવલિ === બફેટના ડીએનએ અહેવાલોમાં એવું બહાર આવ્યું કે પિતૃપક્ષના પૂર્વજો મૂળ ઉત્તર [[સ્કેન્ડીનેવિયા]]ના હતા, જ્યારે તેમના માતૃપક્ષના પૂર્વજો મોટે ભાગે [[આઇબેરિયા]] અથવા [[એસ્ટોનિયા]]માં મૂળ ધરાવતા હતા.<ref>{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2007/06/11/100060549/index.htm|title=The Buffett mystery|publisher=CNN|date=2007-05-28|author=Boyle, Matthew|archive-date=2009-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20091208081540/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2007/06/11/100060549/index.htm|url-status=dead}}</ref> માતા તરફથી, તેઓ ગાયક [[હેરી ચેપિન]]ના<ref>{{cite web|access-date= 2009-11-04|url=http://wc.rootsweb.ancestry.com/cgi-bin/igm.cgi?op=PED&db=geolarson2&id=I092445 |title=Warren Buffett ancestry|publisher=ancestry.com|date=2009-11-04|author=Larson, George}}</ref> દૂરના પિતરાઇ ભાઈ છે. આ બાબતે ઘણા બધા સૂચનોની વિપરીત, અને તેમના કુટુંબ વચ્ચે ઉભી થયેલી અનિયમિત મિત્રતા હોવા છતાં, વોરન બફેટને જાણીતા ગાયક [[જીમ્મી બફેટ]] સાથે કોઇ સ્પષ્ટ સંબંધો ન હતા. === રાજકારણ === ઘણા વર્ષો સુધી રાજકારણમાં ફાળો આપ્યા ઉપરાંત, બફેટે [[બરાક ઓબામા]]ના [[પ્રેસિડેન્સિયલ કેમ્પેઇન]]ને પુષ્ટિ આપી અને કેમ્પેઇન માટે ફાળો આપ્યો. 2 જૂલાઇ, 2008ના રોજ, બફેટે ઓબામાની ઝૂંબેશ માટે ઓબામાના નેશનલ ફાઇનાન્સ ચેર, [[પેની પ્રિટ્ઝકર]] અને તેમના પતિ તેમજ ઓબામાના સલાહકાર [[વેલેરિ જેરેટ્ટ]] દ્વારા ભંડોળ એકત્ર કરવા માટે પ્લેટદીઠ 28,500 ડોલરના કાર્યક્રમમાં હાજરી આપી હતી.<ref>{{cite news |url = http://www.nytimes.com/2008/07/03/us/politics/03donate.html?n=Top/Reference/Times%20Topics/Subjects/U/United%20States%20Politics%20and%20Government |type = |title = Obama Picks Up Fund-Raising Pace |work = Washington Post |author = Michael Luo and Christopher Drew |date = 3 July 2008 |access-date = 2008-09-24 }}</ref> બફેટે પ્રેસિડેન્ટના પદ માટે ઓબામાને ટેકો આપ્યો, અને સૂચવ્યું કે [[સામાજિક ન્યાય]] અંગેના [[જ્હોન મેકકેઇન]]ના વિચારો પોતાના વિચારોથી ઘણા અલગ હતા અને બફેટ પોતાની પસંદગી બદલે તે માટે "[[લબૉટમિ]]"ની જરૂર પડશે.<ref>{{cite web|url=http://www.cnbc.com/id/24469771/site/14081545/page/3/|title="Squawk Box" Transcript: Becky Quick Sits Down with Billionaire Investor Warren Buffett|access-date=2008-09-12|publisher=[[CNBC]]|archive-date=2011-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110610235708/http://www.cnbc.com/id/24469771/site/14081545/page/3/|url-status=dead}}</ref> બીજી [[2008ની યુએસ પ્રેસિડેન્સીયલ ડિબેટ]] દરમિયાન, પ્રેસિડેન્સીયલ ડિબેટના મિડીયેટર [[ટોમ બ્રોકો]] દ્વારા પ્રશ્ન પૂછાયા બાદ, ઉમેદવારો જ્હોન મેકકેઇન અને બરાક ઓબામા બંનેએ ભવિષ્યના શક્ય [[સેક્રેટરી ઓફ ધી ટ્રેઝરી]] તરીકે બફેટનું નામ આપ્યું હતું.<ref>{{cite news |url = http://www.cnn.com/2008/POLITICS/10/07/presidential.debate.transcript/ |type = |title = Transcript of second McCain, Obama debate |work = CNN |author = |date = 10 October 2008 |access-date = 2008-10-10 }}</ref> પાછળથી, ત્રીજી અને અંતિમ પ્રેસિડેન્સીયલ ડિબેટમાં, ઓબામાએ બફેટને સંભવિત આર્થિક સલાહકાર ગણાવ્યા.<ref>{{cite web|url=http://www.moneyweb.co.za/mw/view/mw/en/page95?oid=234774&sn=Detail| title=Obama appoints Buffett as economic adviser| date=07 November 2008 |publisher=Reuters}}</ref> બફેટ [[કેલિફોર્નિયા]]ના [[રિપબ્લીકન]] ગવર્નર [[આર્નોલ્ડ સ્વાર્ઝનેગર]]ના 2003ની ચૂંટણી ઝુંબેશ દરમિયાન નાણાકીય સલાહકાર પણ હતા.<ref>[http://www.usatoday.com/news/politicselections/2003-08-13-buffett-calif_x.htm યુએસએ ટુડે: સ્વાર્ઝનેગર ટેપ્સ બફેટ એઝ ફાઇનાન્સ એડવાઇઝર] 14 ઓગસ્ટ, 2003</ref> === લખાણો === વોરન બફેટના લખાણોમાં તેમના વાર્ષિક અહેવાલો અને વિવિધ લેખોનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે ફુગાવાની વિનાશક અસરો અંગે ચેતવણી આપી હતી: {{cquote|The arithmetic makes it plain that inflation is a far more devastating tax than anything that has been enacted by our legislatures. The inflation tax has a fantastic ability to simply consume capital. It makes no difference to a widow with her savings in a 5 percent passbook account whether she pays 100 percent income tax on her interest income during a period of zero inflation, or pays no income taxes during years of 5 percent inflation.<ref>''How Inflation Swindles the Equity Investor'', Warren Buffett, FORTUNE, May 1977</ref>}} ''[[ધી સુપરઇન્વેસ્ટર્સ ઓફ ગ્રેહામ-એન્ડ-ડોડ્સવિલ્લે]]'' શીર્ષક હેઠળના લેખમાં, બફેટે ગ્રેહામ એન્ડ ડોડ વેલ્યુ ઇન્વેસ્ટીંગ સ્કૂલના સંખ્યાબંધ વિદ્યાર્થીઓ પર પ્રકાશ ફેંકીને [[એસએન્ડપી 500]]ને પછાડનારા [[એફિસીયન્ટ-માર્કેટ હાઇપોથિસીસ]]નું ખંડન કરીને તેને એક "માત્ર અકસ્માત" ગણાવ્યો. બફેટે પોતાના ઉપરાંત, [[વોલ્ટર જે. સ્ક્લોસ]], ટોમ નેપ, એડ એન્ડરસન (ટ્વીડી, બ્રાઉન ઇન્ક.), બિલ રૂએન (સિક્વોઇયા ફન્ડ, ઇન્ક.), [[ચાર્લ્સ મંગર]] (બફેટના બર્કશાયરના પોતાના ભાગીદાર), રિક ગુરિન (પેસિફીક પાર્ટનર્સ, લિમિટેડ), અને સ્ટેન પર્લમિટર (પર્લમિટર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સ)ના નામ આપ્યા.<ref>{{cite web |url=http://dealbook.blogs.nytimes.com/2008/08/12/official-buffett-biography-to-hit-shelves/ | work=New York Times | title=Official Buffett Biography to Hit Shelves | date=2008-08-12 | access-date= 2008-08-15}}</ref> નવેમ્બર 1999ના તેમના ''ફોર્ચ્યુન'' લેખમાં, તેમણે રોકાણકારોની અવાસ્તવિક અપેક્ષાઓ માટે ચેતવણી આપી: {{cquote|Let me summarize what I've been saying about the stock market: I think it's very hard to come up with a persuasive case that equities will over the next 17 years perform anything like--anything like--they've performed in the past 17. If I had to pick the most probable return, from appreciation and dividends combined, that investors in aggregate--repeat, aggregate--would earn in a world of constant interest rates, 2% inflation, and those ever hurtful frictional costs, it would be 6%.<ref>{{cite journal|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/1999/11/22/269071/index.htm|title=Mr. Buffett on the Stock Market|date=November 22, 1999|work=Fortune Magazine|author=Warren Buffett; Carol Loomis|access-date=ફેબ્રુઆરી 5, 2010|archive-date=ઑગસ્ટ 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090821213746/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/1999/11/22/269071/index.htm|url-status=dead}}</ref>}} === દાનવૃત્તિ === વર્ષ 1988 બાદના વોરન બફેટના તેમની સંપત્તિ અને શા માટે તેઓ તેની ફરી ફાળવણી કરવા માગે છે, તે અંગેના નીચેના નિવેદનો છે: {{cquote|I don't have a problem with guilt about money. The way I see it is that my money represents an enormous number of claim checks on society. It's like I have these little pieces of paper that I can turn into consumption. If I wanted to, I could hire 10,000 people to do nothing but paint my picture every day for the rest of my life. And the GDP would go up. But the utility of the product would be zilch, and I would be keeping those 10,000 people from doing AIDS research, or teaching, or nursing. I don't do that though. I don't use very many of those claim checks. There's nothing material I want very much. And I'm going to give virtually all of those claim checks to charity when my wife and I die. (Lowe 1997:165–166)}} ''એનવાય ટાઇમ્સ'' ના લેખમાંથી: "હું વારસાગત સંપત્તિમાં માનતો નથી," વોરન બફેટે ભાગ્યશાળી ધનિક જૂથના સભ્યો કે જેઓ ધનિક સ્થિતીમાં ઉછરેલા લોકોને ધ્યાનમાં લઇ તેમ જણાવ્યું હતું."<ref>એનવાય ટાઇમ્સ આર્ટિકલ શુડ ગો હિયર </ref> બફેટે તેમની માન્યતા વિષે વારંવાર જણાવ્યું હતું, બજારના અર્થતંત્રમાં, ધનિકોને તેમની યોગ્યતાનું વધારે પડતું વળતર મળે છે: {{cquote|A market economy creates some lopsided payoffs to participants. The right endowment of vocal chords, anatomical structure, physical strength, or mental powers can produce enormous piles of claim checks (stocks, bonds, and other forms of capital) on future national output. Proper selection of ancestors similarly can result in lifetime supplies of such tickets upon birth. If zero real investment returns diverted a bit greater portion of the national output from such stockholders to equally worthy and hardworking citizens lacking jackpot-producing talents, it would seem unlikely to pose such an insult to an equitable world as to risk Divine Intervention.<ref>"How Inflation Swindles the Equity Investor", Warren E. Buffett, ''Fortune'' May 1977 #</ref>}} તેમના બાળકોને વારસામાં સંપત્તિનો નોંધપાત્ર હિસ્સો પ્રાપ્ત નહીં થાય. એક પેઢીથી બીજી પેઢીને તબદીલ કરવામાં આવતી જંગી સંપત્તિ સામેના તેમનો વિરોધ દર્શાવતા તેમના કાર્યો પણ નિવેદનોને ટેકો આપતા હતા.<ref>"[http://www.economist.com/books/displaystory.cfm?story_id=12414924 એ બાયોગ્રાફિ ઓફ વોરન બફેટ]" (''[[ધી સ્નોબોલ]]'' ની સમીક્ષા), ''[[ધી ઇકોનોમિસ્ટ]]'' , 16 ઓક્ટોબર, 2008.</ref> બફેટે એક વાર ટિપ્પણી કરી હતી, "હું મારા બાળકોને પૂરતું આપીશ કે જેથી તેમને એવું લાગે કે તેઓ કઇંક કરી શકે છે, પરંતુ એટલું બધુ નહીં આપુ કે જેથી તેમને એવું લાગે છે કે કઇ નથી કરવું".<ref>{{cite video|access-date= 2008-05-20|title=An Exclusive Hour with Warren Buffett and Bill and Melinda Gates|publisher=[[Charlie Rose (talk show)|Charlie Rose]]}}</ref> * 2006માં, તેમણે [[ગર્લ્સ, ઇન્ક.]] માટે નાણાં એકત્ર કરવા માટે [[ઇબે]] પર 2001ની લિંકન ટાઉન કાર<ref>{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://www.forbesautos.com/advice/toptens/forbes400/vehicles/01-cadillac_dts.html|title=Warren Buffett|publisher=[[Forbes]]|author=Chapnick, Nate|archive-date=2008-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080604052500/http://www.forbesautos.com/advice/toptens/forbes400/vehicles/01-cadillac_dts.html|url-status=dead}}</ref>ની હરાજી કરી હતી.<ref>{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://members.ebay.com/ws/eBayISAPI.dll?ViewUserPage&userid=girls-inc|title=girls-inc|publisher=[[eBay]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110611044635/http://members.ebay.com/ws/eBayISAPI.dll?ViewUserPage&userid=girls-inc|archive-date=2011-06-11|url-status=dead}}</ref> * 2007માં, તેમણે પોતાની સાથે બપોરનું ભોજન લેવાની તકની હરાજી કરી અને સખાવતી કાર્ય માટે 6,50,100 ડોલરની અંતિમ બિડ મેળવી.<ref>{{cite web |author=Lindsay Goldwert |url=http://www.cbsnews.com/stories/2007/07/01/business/main3002551.shtml |title=Lunch With Warren Buffett? $650,100, Charity Auction Winner Bids Big Money For Steak Lunch With Billionaire Buffett |publisher=CBS News |date=2007-07-01 |access-date=2009-02-23 |archive-date=2009-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627111254/http://www.cbsnews.com/stories/2007/07/01/business/main3002551.shtml |url-status=dead }}</ref> * 2006માં, તેમણે તેમની સંપત્તિ દાનમાં આપવાના આયોજનની જાહેરાત કરી, જેમાંથી 83 ટકા [[બિલ એન્ડ મલિન્ડા ગેટ્સ ફાઉન્ડેશન]]ને અપાશે.<ref>{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://money.cnn.com/2006/06/25/magazines/fortune/charity1.fortune/|title=Warren Buffett gives away his fortune|publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|date=2006-06-25|author=Loomis, Carol J.|archive-date=2009-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090703231327/http://money.cnn.com/2006/06/25/magazines/fortune/charity1.fortune/|url-status=dead}}</ref> જૂન 2006માં, બફેટે આશરે 10 મિલિયન [[બર્કશાયર હેથવે]] શ્રેણી બીના શેર [[બિલ એન્ડ મલિન્ડા ગેટ્સ ફાઉન્ડેશન]]ને આપી દીધા (23 જૂન, 2006ના રોજ આશરે 30.7 બિલિયન ડોલરનું મૂલ્ય ધરાવતા)<ref>{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://www.msnbc.msn.com/id/13541144/|title=Gates: Buffett gift may help cure worst diseases|publisher=[[MSNBC]]|date=2006-06-26|archive-date=2010-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20101203174935/http://www.msnbc.msn.com/id/13541144/|url-status=dead}}</ref> અને તેને પગલે તે ઇતિહાસનું સૌથી મોટું દાન અને બફેટ [[ફિલાન્થ્રોકેપિટાલિઝમ]] ક્રાંતિના એક અગ્રણી બની ગયા.<ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/surveys/displaystory.cfm?story_id=5517656 |title=The birth of philanthrocapitalism |publisher=Economist.com |date=2006-02-23 |access-date= 2009-02-23}}</ref> સંસ્થાને 2006થી પ્રત્યેક જૂલાઇ મહિનામાં વાર્ષિક ધોરણે કુલ દાનના પાંચ ટકા મળશે. બફેટ ગેટ્સ ફાઉન્ડેશનના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સમાં પણ સ્થાન લેશે, જોકે તેઓ સંસ્થાના રોકાણમાં સક્રિયા રીતે ભાગ લેવાનું કોઇ આયોજન ધરાવતા નથી.<ref>{{cite news| url=http://www.nytimes.com/2006/06/26/business/26buffett.html| title=Buffett to Give Bulk of His Fortune to Gates Charity | work=The New York Times| authors=TIMOTHY L. O'BRIEN and STEPHANIE SAUL| date=June 26, 2006 }}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/06/25/AR2006062500801_2.html| title=Gates Foundation to Get Bulk of Buffett's Fortune| author=Yuki Noguchi| work=The Washington Post | date=June 26, 2006| page=A01}}</ref>{{Fact|date=September 2008}} * બફેટે અગાઉ કરેલા નિવેદનથી આ બાબત ઘણી વિરૂદ્ધ હતી, તેમણે અગાઉ જણાવ્યું હતું કે તેમની મોટા ભાગની સંપત્તિ [[બફેટ ફાઉન્ડેશન]]ને આપી દેશે.<ref>{{cite journal|url=http://money.cnn.com/2006/06/25/magazines/fortune/charity2.fortune/index.htm|title=A conversation with Warren Buffett|author=Carol J. Loomis|work=Fortune Magazine|date=June 25 2006|access-date=2010-02-05|archive-date=2010-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20100302052527/http://money.cnn.com/2006/06/25/magazines/fortune/charity2.fortune/index.htm|url-status=dead}}</ref> 2.6 બિલિયન ડોલરનું મૂલ્ય ધરાવતી તેમની પત્નીની મિલકત તેણીના 2004માં થયેલા મૃત્યુ બાદ તે સંસ્થામાં આપવામાં આવી હતી.<ref>{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://foundationcenter.org/pnd/news/story.jhtml?id=75900030|title=Most of Susan Buffett Estate to Go to Foundation|publisher=The Foundation Center|date=2004-08-11|archive-date=2010-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20100830082620/http://foundationcenter.org/pnd/news/story.jhtml?id=75900030|url-status=dead}}</ref> તેમણે વોશિંગ્ટનમાં [[ન્યુક્લિઅર થ્રેટ ઇનિશીયેટીવ]]ને પણ 50 મિલિયન ડોલરની જામિનગીરી આપી હતી, જ્યાં તેઓ 2002થી સલાહકાર તરીકે કાર્ય કરે છે.<ref>[http://philanthropy.com/stats/donors/detail.php?ID_Gift=1906 ''અમેરિકાના સૌથી દયાળું દાનવીર, ક્રમ: 1 વોરન ઇ. બફેટ'' , ક્રોનિકલ ઓફ ફિલાન્થ્રોપી]</ref> * 27 જૂન, 2008ના રોજ, પ્યોર હાર્ટ ચાઇના ગ્રોથ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ફન્ડના જનરલ મેનેજર, ઝ્હાઓ ડેનયાંગે 2,110,100 ડોલરની બિડ સાથે 2008ના પાંચ દિવસના ઓનલાઇન "પાવર લન્ચ વીથ વોરન બફેટ" સખાવતી [[હરાજી]]માં જીત મેળવી. હરાજીથી મેળવેલા નાણાથી [[સાન ફ્રાન્સિસ્કો]]ના [[ગ્લાઇડ ફાઉન્ડેશન]]ને ફાયદો થયો.<ref>{{cite web |url=http://uk.reuters.com/article/rbssFinancialServicesAndRealEstateNews/idUKN2646483420080628 |title=uk.reuters.com, Warren Buffett lunch sells for record $2.11 mln |publisher=Uk.reuters.com |date=2008-06-28 |access-date=2009-02-23 |archive-date=2009-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112020143/http://uk.reuters.com/article/rbssFinancialServicesAndRealEstateNews/idUKN2646483420080628 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cnbc.com/id/25421046 |title=cnbc.com, Warren Buffett Charity Lunch Auction Ends with High Bid of $2,110,100 |publisher=Cnbc.com |date= |access-date= 2009-02-23}}</ref> == જાહેર પ્રતિષ્ઠાઓ == બફેટના વક્તવ્યો ઉદ્યોગની ચર્ચા સાથે રમૂજના મિશ્રણ માટે જાણીતા હતા. પ્રત્યેક વર્ષે, બફેટ [[નેબ્રાસ્કા]]ના [[ઓમાહા]] ખાતે આવેલા [[ક્વેસ્ટ સેન્ટર]]માં બર્કશાયર હેથવેના શેરહોલ્ડરોની વાર્ષિક બેઠકનું નિયમન કરે છે, જે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને વિદેશના આશરે 20,000 મુલાકાતીઓને ખેંચી લાવે છે, જેને "વુડસ્ટોક ઓફ કેપિટાલિઝમ"નું ઉપનામ પણ આપવામાં આવ્યું છે.<ref>{{cite web|url=http://www.berkshirehathaway.com/letters|title=Warren Buffett's Letters to Shareholders|archive-url=https://web.archive.org/web/20070322071600/http://www.berkshirehathaway.com/letters|archive-date=2007-03-22|access-date=2008-05-20|publisher=[[Berkshire Hathaway]]|url-status=live}}</ref> બફેટ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલા અને શેરહોલ્ડરોને મોકલવામાં આવતા વાર્ષિક અહેવાલો અને પત્રોને ઘણી વાર નાણાકીય માધ્યમોમાં સ્થાન મળે છે. બફેટનું લેખન [[બાઇબલ]]થી માંડી [[મે વેસ્ટ]] સુધીના લોકોના સાહિત્યીક અવતરણો,<ref>{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://www.berkshirehathaway.com/letters/1993.html|title=Chairman's Letter — 1993|publisher=[[Berkshire Hathaway]]}}</ref> તેમજ મિડવેસ્ટર્ન સલાહો, અને સંખ્યાબંધ ટુચકાઓ માટે જાણીતું છે. વિવિધ વેબસાઇટ્સ બફેટના મૂલ્યોના વખાણ કરે છે, જ્યારે અન્ય બફેટના બિઝનેસ મોડેલને વખોડી કાઢે છે અને તેમની રોકાણ અંગેની સલાહો અને નિર્ણયોને નકારે છે. === બફેટ અને તમાકુ === 1987માં [[આરજેઆર નેબિસ્કો]], ઇન્ક. શત્રુતાભર્યા ટેકઓવર સમયે, બફેટે જ્હોન ગટફ્રિડને કહેતા હતા:{{cquote|I’ll tell you why I like the cigarette business. It costs a penny to make. Sell it for a dollar. It’s addictive. And there’s fantastic brand loyalty.<ref>{{cite book | author=Burrough, Bryan; Helyar, John | title=[[Barbarians at the Gate: The Fall of RJR Nabisco]] | publisher=[[Harper & Row]] | location=New York | year=1990 | isbn=0-060-16172-8}}</ref>}} બર્કશાયર હેથવે ઇન્ક.ની 1994ની વાર્ષિક બેઠકને સંબોધતા, બફેટે જણાવ્યું હતું કે તમાકુમાં રોકાણ એ:{{cquote|fraught with questions that relate to societal attitudes and those of the present administration. I would not like to have a significant percentage of my net worth invested in tobacco businesses. The economy of the business may be fine, but that doesn't mean it has a bright future.<ref>[http://legacy.library.ucsf.edu/tid/whg85e00/pdf ''Warren Buffett Cools on His Attraction to Tobacco Business'', Jenell Wallace, Bloomberg news, Apr/25/94, Legacy Tobacco Documents Library, University of California San Diego Library]</ref>}} === બફેટ અને કોલસો === 2007માં, બફેટે તેની [[મિડઅમેરિકન એનર્જી કંપની]]ની પેટાકંપની, [[પેસિફીકોર્પે]] છ કોલસાથી ચાલતા પાવર પ્લાન્ટને રદ કર્યા. જેમાં ઉતાહના [[ઇન્ટરમાઉન્ટેન પાવર પ્રોજેક્ટ]] યુનિટ 3, જીમ બ્રિજર યુનિટ 5, અને ચાર સૂચિત પ્લાન્ટ્સ કે જેને અગાઉ પેસિફીકોર્પના ઇન્ટીગ્રેટેડે રિસોર્સ પ્લાનમાં સમાવવામાં આવ્યા હતા તેનો સમાવેશ થાય છે. નિયામકો અને નાગરિકોના જૂથ તરફના દબાણને કારણે તેને રદ કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં સોલ્ટ લેક સિટી કોમર્સિયલ રિયલ એસ્ટેટ બ્રોકર એલેક્ઝાન્ડર લોફ્ટ દ્વારા કરવામાં આવેલી અરજીનો સમાવેશ થાય છે. બફેટને લખેલા એક પત્રમાં પોતાને નાગરિકોનું જૂથ, ઉદ્યોગોના માલિકો અને સંચાલકો, સેવા આપતા વ્યાવસાયિકો, સરકારી અધિકારીઓ, સંસ્થાના પ્રતિનિધીઓ....મિત્રો અને ઉતાહના નવા ગ્રાહકો ગણાવતા 1,600 અરજદારોએ જણાવ્યું કે, તેમના મતે, ઉતાહમાં કોલસાના ઉત્પાદન માટે કોઇ પણ પ્રકારનું વિસ્તરણ "અમારા આરોગ્ય સાથે ચેડા સમાન હશે, અમારી દ્રષ્ટિને ઝાંખી બનાવી દેશે, પાણીને દૂષિત કરશે તેમજ અમારા સ્નો પેક પર જોખમકારક બનશે," આથી " આ સ્થળ પ્રત્યેનું અમારૂ આકર્ષણ ઓછુ થશે અને કામ પ્રત્યે જોખમ ઉભુ થશે, અને તેને પગલે મુખ્ય મેટ્રો તરીકે અમારી આર્થિક સ્પર્ધાત્મકતા પણ જોખમાશે તથા આમારી આવક અને સંપત્તિના મૂલ્યમાં પણ ઘટાડો નોંધાશે."<ref>[http://gristmill.grist.org/story/2008/4/14/01432/7381 "ધી એજ્યુકેશન ઓફ વોરન બફેટ: વ્હાય ડીડ ધી ગુરૂ કેન્સલ સિક્સ કોલ પ્લાન્ટ્સ?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090209201127/http://gristmill.grist.org/story/2008/4/14/01432/7381 |date=2009-02-09 }} ટેડ નેસ, ગ્રિસ્ટમિલ, એપ્રિલ 15, 2008</ref> === ક્લેમેથ નદી === અમેરિકન ભારતીય સમૂહ અને દરિયાઇ માછીમારોએ ક્લેમેથ નદી પરથી ચાર હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રીક બંધોને દૂર કરવાની દરખાસ્ત માટે વોરન બફેટ પાસેથી ટેકાની માગ કરી. તેમણે ડેવિડ સોકોલને જવાબ આપ્યો કે [[FERC]] આ અંગે નિર્ણય લેશે.<ref>{{cite journal|url=http://www.usatoday.com/money/topstories/2008-05-03-3055404993_x.htm|title=Buffett again rebuffs advocates who want Klamath dams out| author=Josh Funk|date=5/3/2008|work=USA Today}}</ref><ref>[http://www.indybay.org/newsitems/2009/05/01/18592169.php Indybay.org]</ref> === વેપાર ખાધ === બફેટે એવો મત દર્શાવ્યો કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની વધતી જતી વેપાર ખાધ યુ.એસ. ડોલર અને યુ.એસ. અસ્ક્યામતોનું અવમૂલ્યન કરશે. તેઓ માને છે કે યુ.એસ.ની અસ્ક્યામતોની મોટે પાયે માલિકી વિદેશી લોકોના હાથમાં આપવામાં આવતી હોવાને પરિણામે, યુ.એસ. ડોલર લાંબા ગાળે પોતાનું મૂલ્ય ગુમાવશે. માર્ચ 2005માં, શેરહોલ્ડરોને લખેલા એક પત્રમાં, વોરન બફેટે એવી આગાહી કરી હતી કે આવતા 10 વર્ષના સમયગાળામાં યુ.એસ.ના બહારના લોકોની કુલ માલિકી વધીને 11 ટ્રિલીયન ડોલર થઇ જશે. "અમેરિકનો ... વિદેશમાં રહેલા તેમના લેણદારો અને માલિકોને કાયમ માટે ખંડણી આપતા હશે તે વિચારથી તેઓ ગુસ્સે થતા હશે. દેશ કે જે હવે '[[ઓનરશીપ સોસાયટી]]ની મહત્ત્વકાંક્ષા સેવી રહ્યો છે તે તેમાં ખુશી મેળવી નહીં શકે અને [[શેરક્રોપીંગ સોસાયટી]] પર ભાર મુકવાની પ્રવૃત્તિને હું અતિશયોક્તિ ગણાવીશ'." લેખક [[એન પેટ્ટિફોરે]] તેમના લેખનમાં આ બાબતને સ્થાન આપ્યુ અને જણાવ્યું: તેઓ સાચા છે. આથી હવે ફક્ત બેન્કો અને ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ફન્ડ્ઝની નાદારી તથા આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય માળખાના તૂટી પડવાની જ નહી, પરંતુ શેરક્રોપર સોસાયટીથી પણ ભય પામવાની જરૂર છે."<ref>{{cite web|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/08/06/AR2005080600862.html |title=A Sharecropper's Society? |publisher=Washingtonpost.com |date=2005-08-07 |access-date= 2009-02-23}}</ref> === ડોલર અને સોનું === બફેટે 2002માં પ્રથમ વખત વિદેશી ચલણના બજારમાં પ્રવેશ કર્યો. આમ છતાં, વ્યાજદરોમાં થતા ફેરફારથી હોલ્ડીંગ કરન્સી કોન્ટ્રેક્ટ્સના ખર્ચમાં વધારો થવાથી 2005માં તેના હિસ્સામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કર્યો હતો. બફેટ સતત ડોલર માટે [[મંદીનું વલણ]] ધરાવે છે અને જણાવે છે કે તે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની બહારથી આવકનો નોંધપાત્ર હિસ્સો મેળવતી કંપનીઓના હસ્તાંતરણ તરફ તેઓ નજર કરી રહ્યા છે. બફેટે 1998માં [[હાર્વર્ડ]] ખાતે યુએસડી માટે [[ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ]]ના બિન-ઉત્પાદક મુદ્દાઓ પર ભાર મુક્યો:{{cquote|It gets dug out of the ground in Africa, or someplace. Then we melt it down, dig another hole, bury it again and pay people to stand around guarding it. It has no utility. Anyone watching from Mars would be scratching their head.}} 1977માં બફેટ શેર, સોનું, ખેતીની જમીન, અને ફુગાવા વિષે બોલતા જોવા મળ્યા: {{cquote|stocks are probably still the best of all the poor alternatives in an era of inflation—at least they are if you buy in at appropriate prices.<ref>{{Citation | last=Buffett | first=Warren | title=How Inflation Swindles the Equity Investor | journal=Fortune | date=1977–05}}</ref>}} === કરવેરા === બફેટે જણાવ્યું હતું કે તેમણે 2006ની (48.1 મિલિયન ડોલર) આવક માટે 19 ટકા કુલ ફેડરલ ટેક્સીસની ચૂકવણી કરી હતી (ડિવિડન્ડ્સ અને મૂડી નફો હોવા છતાં), જ્યારે તેમના કર્મચારીઓએ ઓછી કમાણી કરી હોવા છતાં 33 ટકા કર ભર્યો હતો.<ref>{{cite journal|journal=[[Forbes]]|date=[[2007-11-26]]|pages=24, 42–3|title=Warren Buffet}}</ref> બીજી તરફ 2008માં, બર્કશાયર હેથવેએ 7.5 બિલિયન ડોલરની કમાણી સામે 1.9 બિલિયન ડોલર ફેડરલ કોર્પોરેટ ઇન્કમ ટેક્સ ચૂકવ્યો હતો (ફક્ત ફેડરલ ટેક્સમાં 26 ટકાની વધારે).<ref>[http://www.hoovers.com/company/Berkshire_Hathaway_Inc/rftfji-1-1njea5.html ] (accessed November 30, 2009)</ref> બફેટે એવું કહેતા [[ઇન્હેરીટન્સ ટેક્સ]]ની તરફેણ કરી હતી કે "2020ના ઓલમ્પિકની ટીમ માટે [[2000 ઓલમ્પિક્સ]]ના ગોલ્ડ-મેડલ વિજેતાના મોટા સંતાનોને પસંદ કરવા સમાન આ બાબત છે".<ref>{{cite news|access-date= 2008-05-20| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1170874.stm| title=Rich Americans back inheritance tax|publisher=BBC|date=2001-02-14}}</ref> 2007માં, બફેટે સેનેટ સમક્ષ પુરાવા રજૂ કરીને વિનંતી કરી કે [[ધનિકશાહી]]ને દૂર કરવા માટે એસ્ટેટ ટેક્સને ટકાવી રાખવો જોઇએ.<ref>{{cite journal | url=http://thehill.com/business--lobby/buffett-tells-senate-finance-panel-dynastic-wealth-on-the-rise-in-u.s.-2007-11-15.html | title=Buffett tells Senate Finance panel ‘dynastic’ wealth on the rise in U.S. | author=Jim Snyder | date=2007-11-15 | work=The Hill | journal= | access-date=2010-02-05 | archive-date=2007-11-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071120013350/http://thehill.com/business--lobby/buffett-tells-senate-finance-panel-dynastic-wealth-on-the-rise-in-u.s.-2007-11-15.html | url-status=dead }}</ref> કેટલાક ટીકાકારોએ એવી દલીલ કરી હતી કે બફેટ (બર્કશાયર હેથવે દ્વારા) એસ્ટેટ ટેક્સને ચાલુ રાખવામાં અંગત હિત ધરાવે છે, કેમકે બર્કશાયર હેથવેને અગાઉના ઔદ્યોગિક સોદાઓમાંથી લાભ મેળવ્યો હતો અને ભવિષ્યના એસ્ટેટ ટેક્સની ચૂકવણી સામે પોલિસી હોલ્ડરોને રક્ષણ આપવા માટે ઇન્સ્યોરન્સ પોલિસીનો વિકાસ કર્યો અને તેનું વેચાણ કર્યું હતું.<ref>{{cite journal| url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1282/is_16_56/ai_n13684021/?tag=content;col1=| title=Buffetted. The Sage of Omaha loves the estate tax — as well he might| author=Berlau, John| date=2004-08-24| work=National Review}}{{Dead link|date=ઑક્ટોબર 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> બફેટ એવું માનતા હતા કે સરકારે ખોટી બાબતોના ઉદ્યોગને ટેકો આપવો જોઇએ નહીં અથવા કેસિનોને કાયદેસરતા આપવી જોઇએ નહીં અને તેને અજ્ઞાનતા પરનો કરવેરો ગણાવ્યો હતો.<ref>{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://www.forbes.com/2004/10/11/cx_da_1011topnews_print.html|title=America, The Casino Nation|publisher=[[Forbes]]|date=2004-10-11|author=Ackman, Dan|archive-date=2008-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080413013010/http://www.forbes.com/2004/10/11/cx_da_1011topnews_print.html|url-status=dead}}</ref> === એક્સ્પેન્સીંગ ઓફ સ્ટોક ઓપ્શન્સ === તેઓ આવકના સ્ટેટમેન્ટ પર [[સ્ટોક ઓપ્શન એક્સ્પેન્સીંગ]]ના મજબૂત હિમાયતી રહ્યા છે. 2004ની વાર્ષિક બેઠકમાં, તેમણે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ કોંગ્રેસ સમક્ષ વિધેયકની રજૂઆત કરી જે અમુક કંપની દ્વારા ઇસ્યુ કરવામાં આવેલા સ્ટોક ઓપ્શન કોમ્પન્સેશનને ખર્ચ તરીકે ગણવા અંગે વિચારણા હાથ ધરાશે, તે [[ઇન્ડિયાના હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્ઝ]] દ્વારા પસાર કરવામા આવ્યું હતું તેને સમાન હતું જેણે 3.14159 થી 3.2ના [[પીઆઇ]]માં ફેરફાર કર્યો હતો.<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A29807-2004Jul5.html વોરન બફેટ, ''ફઝી મેથ એન્ડ સ્ટોક ઓપ્શન્સ '' , ધી વોશિંગ્ટન પોસ્ટ, જૂલાઇ 6, 2004, પાનું A19]</ref> <blockquote>જ્યારે કંપની કર્મચારીઓને તેમની સેવાઓ સામે બદલામાં કઇ મૂલ્ય પુરુ પાડે છે, ત્યારે તે સ્પષ્ટ રીતે કોમ્પન્સેશન એક્સપેન્સ ગણાય છે. અને જો ખર્ચા આવકના સ્ટેટમેન્ટ સાથે સંબંધ ધરાવતા ન હોય તો તે વિશ્વમાં કોની સાથે સંબંધ ધરાવે છે?<ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B01EFD81538F937A15754C0A9649C8B63&amp;scp=1&amp;sq=buffett%20cooks%20books&amp;st=cse વોરન ઇ. બફેટ, ''હૂ રિયલી કૂક્સ ધી બુક્સ?'' , ધી ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ, જૂલાઇ 24, 2002]</ref> </blockquote> === ચીનમાં રોકાણ === બફેટે [[પેટ્રોચાઇના]] કંપની લિમિટેડમાં રોકાણ કર્યુ અને ક્યારેક બને તેવા કિસ્સામાં બર્કશાયર હેથવેની વેબસાઇટ પરની કોમેન્ટરી<ref>{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://www.berkshirehathaway.com/sudan.pdf|format=PDF|title=Shareholder Proposal Regarding Berkshire’s Investment In PetroChina|publisher=[[Berkshire Hathaway]]}}</ref>માં જણાવ્યું કે કેટલાક સક્રિય લોકોએ કંપનીના સુદાનીઝ જેનોસાઇડ સાથેના જોડાણને કારણે નકારાત્મક મત વ્યક્ત દર્શાવ્યો હોવા છતાં શા માટે તેઓ રોકાણ પાછું ખેંચવા માગતા નથી. જેને પગલે [[હાર્વર્ડે]] પણ 2005માં કંપનીમાંથી રોકાણમાં ઘટાડો કર્યો હતો. જોકે તેમણે ત્યારબાદ તરત જ આ હિસ્સો વેચી દીધો. વર્ષ 2008માં ઓઇલની કિંમતોમાં થયેલા ઘટાડા વચ્ચે કંપનીમાં જો તેમનો હિસ્સો જાળવી રાખ્યો હોત તો તેમને લાખો ડોલરનું નુક્શાન થયું હોત. ઓક્ટોબર 2008માં, બફેટે [[બીવાયડી કંપની]]ના 10 ટકા માટે 230 મિલિયન ડોલરની ચૂકવણી કરીને ન્યૂ એનર્જી ઓટોમોબાઇલમાં રોકાણ કર્યુ ([[SEHK]]: 1211), જે ઇલેક્ટ્રીક ઓટોમોબાઇલ મેન્યુફેક્ચરર [[બીવાયડી ઓટો]]ની પેટાકંપનીનું સંચાલન કરે છે. એક વર્ષ કરતા પણ ઓછા ગાળામાં, રોકાણે તેમને નફા પર 500 ટકાથી વધારે વળતર મેળવી આપ્યું.<ref>{{cite web|access-date=2009-09-16|url=http://www.chinastakes.com/2009/9/warren-buffets-500-return-from-byd-the-show-just-begun.html|format=html|title=Warren Buffet's 500% Return from BYD: The Show Just Begun?|publisher=[[ChinaStakes]]|archive-date=2009-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090906140143/http://www.chinastakes.com/2009/9/warren-buffets-500-return-from-byd-the-show-just-begun.html|url-status=dead}}</ref> == વોરન બફેટ પરના પુસ્તકો == વોરન બફેટ અને તેમના રોકાણ અંગેના વ્યૂહો વિષે સંખ્યાબંધ પુસ્તકો લખવામાં આવ્યા છે. ઓક્ટોબર 2008માં, ''[[યુએસ ટુડે]]'' ના અહેવાલ પ્રમાણે બફેટનું નામ શિર્ષકમાં હોય તેવા ઓછામાં ઓછા 47 પુસ્તકો છપાઇ રહ્યા છે. આ લેખમાં [[બોર્ડર્સ બુક્સ]]ના સીઇઓ, જ્યોર્જ જોન્સે જણાવ્યું હતું કે પોતાના નામના શિર્ષક ધરાવતા પુસ્તકોમાં જીવતા લોકોમાં યુ.એસ.ના રાષ્ટ્રપતિઓ, અગ્રણી વૈશ્વિક રાજકીય નેતાઓ અને [[દલાઇ લામા]]નો સમાવેશ થાય છે.<ref name="name game">ડેલ જોન્સ, [http://www.usatoday.com/money/books/2008-10-22-buffett-books_N.htm "બુક ટાઇટલ લાઇક ટુ પ્લે ધી વોરન બફેટ નેમ ગેમ,"] ''[[યુએસએ ટુડે]]'' , ઓક્ટોબર 22, 2008.</ref> બફેટે જણાવ્યું હતું કે ''ધી એસે ઓફ વોરન બફેટ'' તેમનું વ્યક્તિગત રીતે માનીતું પુસ્તક હતુ,<ref>{{Cite book | author=Buffett, Warren; Cunningham, Lawrence | authorlink= | coauthors= | title=The Essays of Warren Buffett: Lessons for Corporate America, Second Edition | year=2008 | url=https://archive.org/details/essaysofwarrenbu0000buff | publisher=The Cunningham Group | location= | isbn=978-0-9664461-2-8 | pages=}} </ref> જેને તેમણે "વાર્ષિક અહેવાલના પત્રોના વિચારોની સુસંગત ગોઠવણી" ગણાવી હતી અને તેનું સંપાદન [[લેરી કનિંગહામ]] દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.<ref name="name game"/> બફેટ વિષેના શ્રેષ્ઠ વેચાણ થયેલા અથવા અન્ય નોંધપાત્ર પુસ્તકોમાં નીચેની યાદીનો સમાવેશ થાય છે: * રોજર લાવન્સ્ટિન, ''[[બફેટ, મેકિંગ ઓફ એન અમેરિકન કેપિટાલિસ્ટ]]'' * રોબર્ટ હેગસ્ટ્રોમ, ''[[ધી વોરન બફેટ વે]]'' .<ref>{{Cite book | author=Hagstrom, Robert G.; Miller, Bill R.; Fisher, Ken | authorlink= | coauthors= | title=The Warren Buffett Way | date=2005 | publisher=John Wiley | location=Hoboken, N.J. | isbn=0-471-74367-4 | pages=}}</ref> (2008 સુધી, બફેટ વિષેની સૌથી વધુ વેચાયેલી પુસ્તક.)<ref name="name game"/> * [[એલિસ સ્ક્રોડર]], ''[[The Snowball: Warren Buffett and the Business of Life]]'' .<ref>{{Cite book | last=Schroeder | first=Alice | authorlink=Alice Schroeder | coauthors= | title=The Snowball: Warren Buffett and the Business of Life | year=2008 | url=https://archive.org/details/snowballwarrenbu00schr | publisher=Bantam Dell Pub Group 2008. | location= | isbn=978-0-553-80509-3 | pages=}}</ref> (બફેટના સહકાર સાથે લખાયેલી.)<ref>[[જેનેટ મેસ્લિન]], [http://www.nytimes.com/2008/09/29/books/29masl.html?_r=1 "બુક્સ ઓફ ધી ટાઇમ્સ: ધી રિચેસ્ટ મેન એન્ડ હાઉ હી ગ્રૂ (એન્ડ ગ્રૂ હીસ કંપની, ટુ),"] ''[[ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ]]'' , સપ્ટેમ્બર 28, 2008.</ref> * [[મેરિ બફેટ]] અને ડેવિડ ક્લાર્ક, ''બફેટોલોજી'' <ref>{{Cite book | author=Buffett, Mary | authorlink=Mary Buffett | coauthors=Clark, David| title=Buffettology: The Previously Unexplained Techniques That Have Made Warren Buffett The World's Most Famous Investor | year=1999 | url=https://archive.org/details/buffettologyprev00mary | publisher=Scribner | location= | isbn=978-0-684-84821-1 | pages=}}</ref> અને ચાર અનુગામી પુસ્તકો. (1.5 મિલિયનથી વધુ નકલોનું સંયુક્ત વેચાણ.)<ref name="name game"/> * [[જેનેટ લોવ]], ''વોરન બફેટ સ્પીક્સ: વિટ એને વિઝડમ ફ્રોમ ધી વર્લ્ડ્સ ગ્રેટેસ્ટ ઇન્વેસ્ટર'' .<ref>{{Cite book | last=Lowe | first=Janet | authorlink=Janet Lowe | coauthors= | title=Warren Buffett Speaks: Wit and Wisdom from the World's Greatest Investor | date= | publisher=Wiley | location= | isbn=978-0-470-15262-1 | pages=}}</ref> * [[જ્હોન ટ્રેન]], ''ધી મિડાસ ટચ: ધી સ્ટ્રેટેજીસ ધેટ હેવ મેડ વોરન બફેટ 'અમેરિકાસ પ્રીમિનન્ટ ઇન્વેસ્ટર'.'' <ref>{{Cite book | last=Train | first=John | authorlink=John Train | coauthors= | title=The midas touch: the strategies that have made Warren Buffett America's pre-eminent investor | url=https://archive.org/details/midastouchstrate0000trai | date=1987 | publisher=Harper & Row | location=New York | isbn=978-0-06-015643-5 | pages=}}</ref> * એન્ડ્રૂ કિલપેટ્રીક, ''ઓફ પરમાનન્ટ વેલ્યુ: ધી સ્ટોરી ઓફ વોરન બફેટ'' .<ref>{{Cite book | last=Kilpatrick | first=Andrew | authorlink= | coauthors= | title=Of Permanent Value: The Story of Warren Buffett/2008 Cosmic Edition/2 volumes | date= | publisher=Andy Kilpatrick Publishing Empire (AKPE) | location= | isbn=978-1-57864-455-1 | pages=}}</ref> (330 પ્રકરણો, 1,874 પાના અને 1,400 તસવીરો તથા 10.2 પાઉન્ડ્સનું વજન ધરાવતું બફેટ વિષેનું સૌથી મોટું પુસ્તક.)<ref name="name game"/> * વોરન બફેટ, [[લોરન્સ કનિંગહામ]] (એડિટર), ''ધી એસે ઓફ વોરન બફેટ'' .<ref>{{Cite book | last=Buffett | first=Warren | authorlink= | editor= Lawrence Cunningham| title=The Essays of Warren Buffett | url=https://archive.org/details/essaysofwarrenbu00buff_0 | date=April 11, 2001 | publisher=The Cunningham Group | location= | isbn=978-0966446111 | pages=256}}</ref> (શિર્ષક પ્રમાણે ચેરમેનના પત્રોની ફરી ગોઠવણી.) * જેનેટ એમ. તાવાકોલી, ''ડીયર મિસ્ટર બફેટ: વોટ એન ઇન્વેસ્ટર લર્ન્સ 1,269 માઇલ્સ ફ્રોમ વોલ સ્ટ્રિટ'' <ref>{{Cite book | last=Tavakoli | first=Janet | authorlink=http://www.tavakolistructuredfinance.com/biography.html | title=Dear Mr. Buffett: What An Investor Learns 1,269 Miles From Wall Street | url=https://archive.org/details/dearmrbuffettwha0000tava_y9z1 | date=January 9, 2009| publisher=Wiley | location= | isbn=978-0470406786 | pages=304}}</ref> == સંદર્ભો == {{reflist|colwidth=30em}} == બાહ્ય લિન્ક્સ == {{wikiquote}} {{commonscat}} * [http://www.berkshirehathaway.com/ બર્કશાયર હેથવેની સત્તાવાર વેબસાઇટ] * [http://www.warren-buffett-portfolio.com/ બર્કશાયર હેથવે પોર્ટફોલિયોમાં હાલનું હોલ્ડીંગ] * [http://spreadsheets.google.com/pub?key=pq95Pd39mNBhgFVrCIYnEXA બર્કશાયર હેથવે પોર્ટફોલિયોમાં હાલનું હોલ્ડીંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121022073908/https://spreadsheets.google.com/pub?key=pq95Pd39mNBhgFVrCIYnEXA |date=2012-10-22 }} (ગૂગલ ફાઇનાન્સની કિંમતો સાથે) * [http://www.buffettbuys.com/ બર્કશાયર હેથવે પોર્ટફોલિયોમાં હાલનું હોલ્ડીંગ, ક્રિયાશીલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180308064929/http://buffettbuys.com/ |date=2018-03-08 }} {{start box}} {{s-hon}} {{succession box| before=[[Ingvar Kamprad]]| title=[[List of billionaires|World's Richest Person]]| years=?—1995| after=[[Bill Gates]]| }} {{succession box| before=[[Bill Gates]]| title=[[List of billionaires|World's Richest Person]]| years=2008–2009| after=[[Bill Gates]]| }} {{end box}} {{WPO-PNS}} {{Berkshire Hathaway}} {{Persondata |NAME=Buffett, Warren Edward |ALTERNATIVE NAMES=Sage of Omaha; Oracle of Omaha |SHORT DESCRIPTION=Businessman; Billionaire |DATE OF BIRTH=August 30, 1930 |PLACE OF BIRTH=Omaha, Nebraska |DATE OF DEATH= |PLACE OF DEATH= }} {{DEFAULTSORT:Buffett, Warren}} [[શ્રેણી:અમેરિકાના અજ્ઞેયવાદીઓ]] [[શ્રેણી:અમેરિકન બિલિયોનેર્સ]] [[શ્રેણી:અમેરિકાના ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ્ઝ]] [[શ્રેણી:અમેરિકાના ધિરાણકર્તાઓ]] [[શ્રેણી:અમેરિકાના રોકાણકારો]] [[શ્રેણી:અમેરિકાના નાણાં સંચાલકો]] [[શ્રેણી:અમેરિકાના દાનવીરો]] [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:ઉદ્યોગપતિ]] [[શ્રેણી:૧૯૩૦માં જન્મ]] 5d0z1huna8qgxftt8wbvs86nq4scgsi 0 26664 905823 905721 2026-09-27T15:51:19Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 905823 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Sri Lankan Civil War | partof = | image = [[Image:Sri Lanka-CIA WFB Map.png|250px]] | caption = Sri Lanka is on an island off the coast of India | date = July 23, 1983 – May 18, 2009<ref name='mod-defeat'/> | place = [[Sri Lanka]] | coordinates = | map_type = | latitude = | longitude = | map_size = | map_caption = | territory = The LTTE had controlled most of the north of the country and half of the eastern coastline from 2002 to 2008. In 2009 all of the territory was recaptured by the government. | result = Sri Lankan government victory *Rebel [[Liberation Tigers of Tamil Eelam]] organization is wiped out *Sri Lankan government reestablishes control over entire island | casus = | status = | combatant1 = [[Image:Flag of Sri Lanka.svg|18px]] [[Sri Lanka]]<br />[[Image:Flag of India.svg|18px]] [[Indian Peace Keeping Force]]<small> (1987–90)</small> | combatant2 = <!-- Commented out: [[Image:Ltte emblem.jpg|18px]] --> <!--Do NOT remove this emblem--> [[Image:Tamil-tigers-flag.svg|18px]] [[Liberation Tigers of Tamil Eelam]]<br/> | commander1 = {{Flagicon|Sri Lanka}} [[Junius Richard Jayawardene]] (1983–89)<br/> {{Flagicon|India}} [[Rajiv Gandhi]] (1987–89) {{KIA}}<br/> {{Flagicon|India}} [[V P Singh]] (1989–90)<br/> {{Flagicon|Sri Lanka}} [[Ranasinghe Premadasa]] (1989–93){{KIA}}<br/> {{Flagicon|Sri Lanka}} [[Dingiri Banda Wijetunge]] (1993–94)<br/> {{Flagicon|Sri Lanka}} [[Chandrika Kumaratunga]] (1994–2005)<br/> {{Flagicon|Sri Lanka}} [[Mahinda Rajapaksa]] (2005–2009)<br/> | commander2 =[[Image:Tamil-tigers-flag.svg|18px]] [[Velupillai Prabhakaran]] (1983-2009){{KIA}} |strength1={{Flagicon|Sri Lanka}} '''[[Sri Lanka Armed Forces]]''':<br /> 95,000 (2001)<br /> 118,000 (2002)<br /> 158,000 (2003)<br /> 151,000 (2004)<br /> 111,000 (2005)<br /> 150,900 (2006)<ref name="iiss1">''International Institute for Strategic Studies'', [http://acd.iiss.org/armedconflict/MainPages/dsp_ConflictWeapons.asp?ConflictID=174&YearID=961#2007 Armed Conflicts Database].</ref><br /> {{Flagicon|India}} '''[[Indian Peace Keeping Force]]''':<br /> 100,000 (peak) |strength2= '''[[Liberation Tigers of Tamil Eelam|LTTE]]''':<br /> 6,000 (2001)<br /> 6,000 (2002)<br /> 7,000 (2003)<br /> 7,000 (2004)<br /> 11,000 (2005)<br /> 8,000 (2006)<br /> 7,000 (2007)<ref name="iiss1"/><ref>[https://web.archive.org/web/20081226020413/http://www.asianewsnet.net/news.php?id=3019 Opposition leader rebutts{{sic|nolink=y}} Sri Lankan government claims].</ref> | casualties1 = 23,327+ killed<br>59,037+ wounded (Sri Lankan military and police)<ref>{{cite journal| author = | year = | title = Psychological Management of Combat Stress&mdash;A Study Based on Sri Lankan Combatants| url = http://mailer.fsu.edu/~cfigley/vets/documents/PsychologicalManagementofCombatStress_SriLanka.pdf| access-date = 2008-04-20| format = PDF| journal = | archive-date = 2009-02-05| archive-url = https://web.archive.org/web/20090205004230/http://mailer.fsu.edu/~cfigley/vets/documents/PsychologicalManagementofCombatStress_SriLanka.pdf| url-status = dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090205004230/http://mailer.fsu.edu/~cfigley/vets/documents/PsychologicalManagementofCombatStress_SriLanka.pdf |date=2009-02-05 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/assessment2007.html |title=Sri Lanka Assessment 2007 |publisher=Satp.org |date= |access-date=2009-05-17 |archive-date=2016-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161228103717/http://www.satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/assessment2007.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161228103717/http://www.satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/assessment2007.html |date=2016-12-28 }}</ref><ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8062922.stm | work=BBC News | title=Sri Lankan army deaths revealed | date=May 22, 2009 | access-date= April 9, 2010}}</ref><ref>http://www.bollywhat-forum.com/index.php?topic=25614.0</ref><br />1,155 killed<br>(Indian Peace-Keeping Force)<ref>[http://in.news.yahoo.com/indiaabroad/20080428/r_t_ians_wl_asia/twl-finally-sri-lanka-to-build-memorial-d5d6288_1.html Finally, Sri Lanka to build memorial for Indian soldiers - Yahoo! India News<!-- Bot generated title -->].</ref> | casualties2 = 27,639 Tigers killed<ref name="srilankaunrestfightingfonseka1">[http://news.yahoo.com/s/afp/20090118/wl_afp/srilankaunrestfightingfonseka_20090118135505;_ylt=AjtAZv1QDFPHLN54En4Oktr9xg8F]{{Dead link|date=May 2009}}</ref><ref name="casualties4">{{cite web |url=http://satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/database/annual_casualties.htm |title=Sri Lanka Database - Casualties of Terrorist violence in Sri Lanka |publisher=Satp.org |date= |access-date=2009-05-30 |archive-date=2009-06-03 |archive-url=https://www.webcitation.org/5hFCuzIgL?url=http://satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/database/annual_casualties.htm |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090606142454/http://satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/database/annual_casualties.htm |date=2009-06-06 }}</ref><ref>[http://www.southasianoutlook.com/issues/2009/march/sri_lanka_eelam_war_IV_imminent_end.html Eelam War IV: Imminent End] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171012060922/http://www.southasianoutlook.com/issues/2009/march/sri_lanka_eelam_war_IV_imminent_end.html |date=2017-10-12 }}.</ref><ref name=LTTES>''Tamils mark 25-years of Tiger sacrifice'' [http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=23869 [[Tamilnet]] ].</ref><ref>[http://us.rediff.com/news/2009/jan/06ltte-iranamadu-air-strip-sri-lanka.htm 4073 LTTE cadres killed in ongoing battle].</ref><br>1,800 Tigers captured<ref>http://www.wjla.com/news/stories/0509/624578.html{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | casualties3 = 80,000-100,000 killed overall (estimate)<ref name="ABC200509">{{cite news|title=Up to 100,000 killed in Sri Lanka's civil war: UN|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2009/05/20/2576543.htm|newspaper=[[ABC Australia]]|date=20 May 2009|access-date=7 સપ્ટેમ્બર 2010|archive-date=25 ડિસેમ્બર 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225155735/https://www.abc.net.au/news/2009-05-20/up-to-100000-killed-in-sri-lankas-civil-war-un/1689524|url-status=dead}}</ref> | notes = May 16, 2009: Sri Lankan Government declared a military defeat of LTTE.<ref>{{cite web |url=http://www.680news.com/more.jsp?content=20090516_100120_7192 |title=Homepage - 680News - ALL NEWS RADIO |publisher=680News |date=2009-05-17 |access-date=2009-05-30 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br />May 17, 2009: LTTE admit defeat by Sri Lankan Government.<ref>{{cite web|url=http://www.detnews.com/article/20090518/NATION/905180344/1020/Rebels-admit-defeat-in-Sri-Lankan-civil-war |title=Rebels admit defeat in Sri Lankan civil war &#124; detnews.com &#124; The Detroit News |publisher=detnews.com |date= |access-date= 2009-05-30}}</ref><br />May 19, 2009: Mahinda Rajapaksa officially declares civil war over in parliament. }} શ્રીલંકાનો આંતરવિગ્રહએ [[શ્રીલંકા]]ના [[ટાપુ]] પર લડાયેલો વિગ્રહ હતો. આ લડાઈનો પ્રારંભ જુલાઈ 23, 1983નાં રોજ થયો હતો અને તે સમયે [[લિબરેશન ટાઈગર્સ ઓફ તમિલ ઇલમ]] (એલટીટીઈ (LTTE), કે જે તમિલ ટાઈગર્સ તરીકે પણ ઓળખાય છે.) દ્વારા [[સરકાર]]ની વિરુદ્ધમાં સમયાંતરે [[વિદ્રોહ]] કરવામાં આવતો હતો. આ જૂથ એક [[અલગાવવાદી]] આક્રમણખોર સંગઠન હતું જે આ ટાપુની ઉત્તર-પૂર્વ દિશામાં [[તમિલ ઇલમ]] નામનું એક [[સ્વતંત્ર]] [[તમિલ]] રાજ્ય રચવા માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યું હતું. 30 વર્ષ ચાલેલા સૈન્ય અભિયાન બાદ, મે 2009માં શ્રીલંકાની સેનાએ તમિલ ટાઈગર્સને હાર આપી હતી.<ref name="mod-defeat">{{cite news | title=LTTE defeated; Sri Lanka liberated from terror | date=2009-05-18 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090518_10 | work=Ministry of Defence | access-date=2009-05-18 | archive-date=2009-05-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090521113622/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090518_10 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090521113622/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090518_10 |date=2009-05-21 }}</ref> 25 વર્ષ સુધી વિદ્રોહ્રની પરિસ્થિતિને કારણે દેશના લોકો, પર્યાવરણ અને [[અર્થતંત્ર]]ને ભારે હાડમારીનો સામનો કરવો પડ્યો હતો, એક અંદાજ પ્રમાણે આ સમયગાળા દરમ્યાન આશરે 80,000-1,00,000 લોકો માર્યા ગયા હતા.<ref name="ABC200509"></ref> લિબરેશન ટાઈગર્સ ઓફ તમિલ ઇલમએ જે રીત રસમો અપનાવી તેને કારણે [[યુનાઈટેડ સ્ટેટસ]], [[ભારત]], [[ઓસ્ટ્રેલિયા]], [[કેનેડા]] અને [[યુરોપીય સંઘ]]ના સંખ્યાબંધ સભ્ય રાષ્ટ્રો સહિતના 32 દેશોમાં તે [[ત્રાસવાદી]] સંગઠન તરીકે કુખ્યાત થઇ ગયું. બે દશક સુધી ચાલેલા યુદ્ધ અને શાંતિ મંત્રણાનાં ત્રણ નિષ્ફળ પ્રયત્નો તેમજ 1987થી 1990 દરમિયાન [[ભારતીય શાંતિરક્ષક દળ]]ના રૂપમાં [[ભારતીય સૈન્યનાં ઉપયોગ]] બાદ, 2001માં જ્યારે વાટાઘાટો કર્યા બાદ યુદ્ધ-વિરામની ઘોષણા કરવામાં આવી ત્યારે જ આ સંઘર્ષમાં કોઈ ટકાઉ સમજૂતી સંભવ બની હતી, 2002માં આંતરરાષ્ટ્રીય દરમિયાનગીરીથી યુદ્ધવિરામનાં કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા.<ref name="gd1">{{cite news | url =http://www.guardian.co.uk/international/story/0,3604,655451,00.html | title =Ceasefire raises Sri Lankan peace hopes| work =|publisher = Guardian|date = February 22, 2002 | location=London | access-date= April 9, 2010}}</ref> જો કે, 2005ના આખરી ગાળામાં મર્યાદિત પ્રમાણમાં વિગ્રહ પુનઃ શરૂ થયો અને જ્યાં સુધી સરકારે જુલાઈ 2006માં એલટીટીઈની વિરુદ્ધમાં સંખ્યાબંધ મોટાં લશ્કરી હુમલાઓ કરવા શરૂ કર્યાં ત્યા સુધી વિગ્રહ વકરતો ગયો, સરકારનાં આ સૈન્ય અભિયાનને લીધે ટાપુનાં સમગ્ર [[પૂર્વીય પ્રદેશ]]માંથી એલટીટીઈનો સફાયો થઈ ગયો. ત્યારબાદ એલટીટીઈએ જાહેરાત કરી કે તેઓ રાજ્યનો દરજ્જો પ્રાપ્ત કરવા માટે પોતાની સ્વાતંત્ર્ય ચળવળ પુનઃ શરૂ કરશે.<ref name="fox1">{{cite news | url =http://www.foxnews.com/wires/2007Feb23/0,4670,SriLanka,00.html | title =Monitors Say 4,000 Dead in Sri Lanka| work =Dillip Ganguly|publisher = Fox News|date = February 23, 2007}}</ref><ref name="wt-7/14/07-ffo">{{cite news | url = http://washingtontimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070714/FOREIGN/107140037/1003 | title =Sri Lanka's war seen far from over | work =Amal Jayasinghe|publisher = AGENCE FRANCE-PRESSE|date = July 14, 2007}}</ref><ref name="nyt3">{{cite news | url = http://www.nytimes.com/2007/02/25/world/asia/25lanka.html?pagewanted=1 | title =Sri Lankan Government Finds Support From Buddhist Monks| work =Somini Sengupta|publisher = The New York Times|date = February 25, 2007}}</ref> 2007માં, સરકાર દેશના ઉત્તર ભાગમાં આક્રમણ કર્યું, અને એલટીટીઈએ આશરે 10,000 વખત યુદ્ધવિરામના કરારનો ભંગ કર્યો હોવાના આક્ષેપ સાથે 2 જુલાઈ, 2008ના રોજ યુદ્ધવિરામમાંથી પોતે ખસી ગયા હોવાની ઔપચારિક જાહેરાત કરી.<ref name="mod-cfa-1/2/08">{{cite news | first = | last = | coauthors = | title =Government takes policy decision to abrogate failed CFA | date =2008-01-02 | publisher = | url =http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080102_12 | work =Ministry of Defence | pages = | access-date =2008-01-02 | language = | archive-date =2008-01-05 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080105051601/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080102_12 | url-status =dead }}</ref> ત્યારપછી, હથિયારોની દાણચોરી માટે વપરાતાં એલટીટીઈના સંખ્યાબંધ વિશાળ જહાજોના વિધ્વંસ,<ref name="mod-kkd-10/08/07">{{cite news | first= | last= | coauthors= | title=Sri Lanka Navy destroys the 10th LTTE arms ship 1700 km off Dondra | date=2007-10-08 | publisher= | url=http://www.navy.lk/index.php?id=482 | work=Sri Lanka Navy | pages= | access-date=2007-11-19 | language= | archive-date=2007-10-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071026220011/http://www.navy.lk/index.php?id=482 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071026220011/http://www.navy.lk/index.php?id=482 |date=2007-10-26 }}</ref> અને તમિલ ટાઈગર્સના નાણાકીય સ્રોતો ઉપર આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે આવેલી તવાઈ તેવા સકારાત્મક પરિબળોને કારણે, અગાઉ તમિલ ટાઈગર્સના કબ્જામાં રહેલા સમગ્ર વિસ્તાર ઉપર સરકારે નિયંત્રણ મેળવ્યું, આ વિસ્તારોમાં ટાઈગર્સની વાસ્તવિક રાજધાની [[કિલિનોચ્ચી]], મુખ્ય લશ્કરી થાણું [[મલાઈતિવુ]] અને સમગ્ર [[એ9 હાઈ-વે]]<ref name="blm-1/26-rebelbase">[http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&amp;sid=a5Kn9DSTKa30&amp;refer=home શ્રીલંકાના દળોએ ઉત્તરપૂર્વમાં બળવાખોરોનો છેલ્લો મહત્વનો બૅઝ કબ્જે કર્યો], ''બ્લૂમબર્ગ'' .</ref>નો સમાવેશ થાય છે, આ કારણોસર એલટીટીઈએ આખરે 17 મે, 2009ના રોજ પરાજયનો સ્વીકાર કરવો પડ્યો.<ref name="correspondentscivil">{{cite web |author=From correspondents in Colombo |url=http://www.news.com.au/story/0,27574,25496902-401,00.html |title=Tamil Tigers admit defeat in civil war after 37-year battle |publisher=News.com.au |date= |access-date=2009-05-17 |archive-date=2009-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090519011848/http://www.news.com.au/story/0%2C27574%2C25496902-401%2C00.html |url-status=dead }}</ref> આ યુદ્ધના અંતને પગલે, શ્રીલંકાની સરકારે શ્રીલંકાને પોતાની ધરતી પરથી [[આતંકવાદ]]ને નેસ્તનાબુદ કરનાર આધુનિક વિશ્વના સૌપ્રથમ દેશ તરીકે વર્ણવ્યો.<ref>{{Cite web |url=http://defence.lk/new.asp?fname=20100522_09 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-07 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304170706/http://defence.lk/new.asp?fname=20100522_09 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304170706/http://defence.lk/new.asp?fname=20100522_09 |date=2016-03-04 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.philly.com/inquirer/currents/81082802.html#axzz0oktSyYYS |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-07 |archive-date=2010-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100113094544/http://www.philly.com/inquirer/currents/81082802.html#axzz0oktSyYYS |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113094544/http://www.philly.com/inquirer/currents/81082802.html#axzz0oktSyYYS |date=2010-01-13 }}</ref> ==ઉદભવ અને વિકાસ == આધુનિક સંઘર્ષના મૂળ બ્રિટીશ રાજ સુધી લંબાય છે, જયારે આ દેશ [[સિલોન]] તરીકે ઓળખાતો હતો. 20મી સદીના પ્રારંભિકગાળામાં આ દેશમાં રાજકીય સ્વતંત્રતા પ્રાપ્ત કરવાના ઉદ્દેશ સાથે [[સિંહાલી]] જાતિની રાષ્ટ્રવાદી રાજકીય ચળવળ શરૂ થઇ હતી, શાંત મંત્રણાઓ બાદ બ્રિટીશરોએ 1948મા આ દેશને આઝાદી આપી હતી. સ્વતંત્રતાબાદ જયારે દેશના સૌપ્રથમ બંધારણની રચના કરવાની ઘડી આવી ત્યારે તે સમયે સિંહાલી અને તમિલ જાતિ વચ્ચેના મતભેદો ભડકી ઉઠ્યાં. 1936માં [[સ્ટેટ કાઉન્સિલ]]ની ચૂંટણી બાદ, [[લંકા સામા સમાજા પાર્ટી]] (એલએસએસપી)ના સદસ્યો [[એન. એમ. પરેરા]] અને [[ફિલીપ ગુણવર્દના]]એ સત્તાવાર ભાષા તરીકે અંગ્રેજીના સ્થાને સિંહાલી અને તમિલ ભાષાને રાખવાની માગ કરી. વર્ષ 1936ના નવેમ્બરમાં, સ્ટેટ કાઉન્સિલ દ્વારા 'આ ટાપુની નગરપાલિકા અને પોલીસ અદાલતોની કાર્યવાહી [[સ્થાનિક]] ભાષામાં હોવી જોઈએ' અને '[[પોલીસ મથકો]]માં કરાતી નોંધો સરકારે જણાવેલી ભાષામાં નોંધાવી જોઈએ' એવા પ્રસ્તાવ પસાર કરવામાં આવ્યા અને તે કાયદા સચિવને સોંપવામાં આવ્યા. જો કે, 1944માં, [[જે. આર. જયવર્ધને]]એ સ્ટેટ કાઉન્સિલમાં એવી રજૂઆત કરી કે સત્તાવાર ભાષા તરીકે [[અંગ્રેજી]]ના સ્થાને [[સિંહાલી]]ને રાખવી જોઈએ.<ref>{{cite web|title=Mr.J.R.Jayawardene on 'Sinhala Only and Tamil Also' in the Ceylon State Council|url=http://www.tamilnation.org/indictment/indict004.htm#Mr.J.R.Jayawardene}} {{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1956માં વડાપ્રધાન [[એસ. ડબલ્યુ. આર. ડી. ભંડારનાયકે]]એ [[સિંહાલા ઓન્લી એક્ટ]] પસાર કરતા જાતીય હિંસા ભડકી ઉઠી. આ આંતરવિગ્રહ એ ત્યારપછીના ભડકાઉ રાજકારણમાં વૃદ્ધિનું પ્રત્યક્ષ પરિણામ છે.{{Citation needed|date=May 2009}}[[તમિલ યુનાઈટેડ લિબરેશન ફ્રન્ટ]] (ટીયુએલએફ)ની રચના અને તેના 1976ના વેડુકોટ્ડેઈ (વેટ્ટુકોટ્ટઈ) ઠરાવને કારણે આ મુદ્દો વધુ ઉગ્ર બન્યો. 1963માં, શ્રીલંકાની સરકાર દ્વારા ઓઈલ કંપનીઓના રાષ્ટ્રીયકરણના ટૂંક સમય બાદ જ, એક અલગ તમિલ રાજ્ય '[[તમિલ ઈલમ]]' સાથે સંબંધિત દસ્તાવેજોનું વિતરણ થવું શરૂ થયું. આ સમયે, કોલમ્બોમાં બ્રિટીશ [[હાઈ કમિશન]]નાં એક કર્મચારી [[એન્ટન બાલાસિંઘમે]] અલગાવવાદી ગતિવિધિમાં ભાગ લેવાનું શરૂ કર્યું. બાદમાં તેણે બ્રિટન સ્થળાંતર કર્યું, જ્યાં તે લિબરેશન ટાઈગર્સ ઓફ તમિલ ઈલમનો મુખ્ય વિચારક બન્યો. 1960ના દશકના આખરી ભાગમાં, ઘણાં તમિલ યુવાનોએ, જેમાં [[વેલુપિલ્લઈ પ્રભાકરન]] પણ હતો, પણ આ ગતિવિધિમાં ભાગ લેવાનું શરૂ કર્યું. આ તમામ દળોએ એકસાથે ભેગા થઈને 1972માં [[તમિલ ન્યૂ ટાઈગર્સ]]ની રચના કરી. આ સંગઠન પહેલી સદીના [[ચૌલ સામ્રાજ્ય]]ની વિચારસરણીની આસપાસ રહીને રચાયું હતું. આ સામ્રાજ્યનું પ્રતીક વાઘ હતો. આ ઉપરાંતની હિલચાલમાં, [[માન્ચેસ્ટર]] તથા [[લંડન]]માં ઈલમ રિવોલ્યૂશનરી ઓર્ગેનાઈઝેશન ઓફ સ્ટુડન્ટ્સની રચના થઈ; જે આ પ્રદેશમાં ઈલમીસ્ટ ગતિવિધિની કરોડરજ્જુ સમાન બની ગયું, આ સંગઠન વસવાટ માટે આવતા લોકોના પાસપોર્ટ તથા રોજગારની વ્યવસ્થા કરતું તથા તેમની પાસેથી ભારે વેરો વસૂલતું. આ સંગઠન ઈલમવાદી લોજિસ્ટીકલ ઓર્ગેનાઈઝેશનનો આધાર બની હતી, તેને બાદમાં [[લિબરેશન ટાઈગર્સ ઓફ તમિલ ઈલમે]] સંપૂર્ણપણે હસ્તગત કરી લીધી હતી. ટીયુએલએફએ ટીએનટીના યુવાન આક્રમણખોરોનાં સશસ્ત્ર પગલાને ટેકો આપ્યો હતો અને તેમને "અમારા છોકરા" તરીકેનું બિરૂદ આપ્યું હતું. આ "છોકરા" યુદ્ધ બાદ વસતીમાં જે વધારો થાય તેની ફળશ્રુતિરૂપ હતા. ઘણાં થોડાઘણાં શિક્ષિત, બેરોજગાર તમિલ યુવાનોએ પોતાની સમસ્યાના ઉકેલ માટે ક્રાંતિકારી રીતો તરફ વળ્યાં. ડાબેરી પક્ષો લાંબા સમય સુધી "બિન-સાંપ્રદાયિક" રહ્યાં હતા, પરંતુ ફેડરલ પાર્ટી (તેમજ તેના ફણગાં સમાન ટીયુએલએફ), અત્યંત રૂઢિચુસ્ત હતી અને તેમાં વેલ્લાલા જાતિવાદનું વર્ચસ્વ હતું, તેણે ભાષાકીય અધિકારો માટેની પોતાની લડાઈમાં ડાબેરીઓ સાથે રહીને રાષ્ટ્રીય જોડાણની રચના કરવાનો પ્રયાસ કર્યો નહીં. જુલાઈ 1977માં [[યુએનપી]]ને ચૂંટણીમાં જ્વલંત વિજય મળ્યો, તેને પગલે ટીયુએલએફ મુખ્ય વિરોધ પક્ષ બન્યો, જેણે કુલ મતોમાંથી આશરે છઠ્ઠાં ભાગના મત શ્રીલંકાના ભાગલાની વિચારધારાના આધારે જીત્યાં હતા. 1977ના ઓગસ્ટમાં, [[જુનિયસ રિચર્ડ જયવર્ધને]]ની નવી યુએનપી સરકારે બહુમતી સિંહાલી વિસ્તારોમાં રહેતા તમિલોની વિરુદ્ધ એક સુઆયોજિત કાર્યક્રમ સાથે ડાબેરીઓ ઉપર પોતાનો હુમલો ચાલુ રાખ્યો. ઓગસ્ટમાં, સરકારે કેવળ તમિલો દ્વારા માગવામાં આવેલા શિક્ષણના અધિકારોને જ મંજૂરી આપી.<ref name="kms">ch. 38.</ref> પરંતુ શ્રીલંકાનું વિભાજન કરીને તમિલ રાજ્યની રચના કરવાના પોતાના ચૂંટણી વાયદાને પૂરો કરવામાં નિષ્ફળ સાબિત થયેલી તમિલ નેતાગીરી હવે તમિલ આક્રમણખોરો ઉપર પોતે જે નિયંત્રણ ધરાવતી હતી તે ગુમાવી રહી હતી.{{Citation needed|date=May 2009}} ==આંતરવિગ્રહમાં ભડકો== શ્રીલંકામાં ચાલી રહેલી સંઘર્ષની રાજનીતિને પગલે, ઉત્તર અને પૂર્વનાં તમિલ યુવાનોએ [[આક્રમણવાદી જૂથો]]ની રચના કરવાનું શરૂ કર્યું. આ જૂથોએ સ્વતંત્ર ધોરણે કોલમ્બો તમિલ નેતાગીરી વિકસાવી. આ પૈકીનું સૌથી જાણીતું જૂથ હતું ટીએનટી, જેણે બાદમાં 1976માં પોતાનું નામ બદલીને લિબરેશન ટાઈગર્સ ઓફ તમિલ ઈલમ અથવા [[એલટીટીઈ]] કર્યું. પ્રારંભિક ગાળામાં, એલટીટીઈએ રાજ્ય વિરૂદ્ધ હિંસાત્મક અભિયાન હાથ ધર્યું, જેમાં ખાસ કરીને પોલીસના માણસોને લક્ષ્ય બનાવવામાં આવ્યા હતા. આ ઉરાંત તેણે ઉદારમતવાદી તમિલ રાજકારણીઓનો પણ ઉપયોગ કર્યો જેમણે સરકાર સાથે વાતચીત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો. 1975માં પ્રભાકરન દ્વારા જાફનાનાં મેયર આલ્ફ્રેડ દુરાઈઅપ્પાહની હત્યા એ એલટીટીઈની સૌપ્રથમ મોટી કામગીરી હતી. પ્રારંભિક વિગ્રહમાં એલટીટીઈની ''કામ કરવાની રીત'' હત્યાઓ ઉપર આધારિત રહી હતી. 1977માં ખુદ એલટીટીઈના આગેવાન પ્રભાકરન દ્વારા તમિલ સાંસદ એમ. કેનેગારત્નમની હત્યા કરવામાં આવી.<ref>નારાયણ સ્વામી, "ઈનસાઇડ અન ઇલ્યૂઝિવ માઇન્ડ-પ્રભાકરન" કોણાર્ક પબ્લિશર્સ, નવી દિલ્હી, 2003.</ref> જુલાઈ 1983માં, દેશની ઉત્તરમાં રહેલા લશ્કર ઉપર એલટીટીઈએ જાનલેવા હુમલો કરીને 13 સૈનિકોને મારી નાખ્યાં.<ref>{{cite news | url = http://www.radioaustralia.net.au/news/timelines/s1708507.htm | title = Timeline - Conflict in Sri Lanka|work =|publisher = [[Radio Australia]]| date =}}</ref> પોતાના લાભ માટે રાષ્ટ્રવાદી લાગણીઓનો ઉપયોગ કરીને, જયવર્ધનેએ દેશની રાજધાની [[કોલમ્બો]] તથા અન્ય જગ્યાઓએ (જુઓ [[બ્લેક જુલાઈ]]) સામુહિક હત્યાઓ અને [[કતલ]]ની ગોઠવણ કરી - અલબત્ત દેશના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં સંખ્યાબંધ કતલો નોંધાઈ હતી, જે એલટીટીઈના હુમલા પૂર્વે થઈ હતી.{{Citation needed|date=July 2009}} 400થી 3,000 વચ્ચેની સંખ્યામાં તમિલો માર્યા ગયા હોય તેવો અંદાજ છે,<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3090111.stm | title = Twenty years on - riots that led to war|work =|publisher = BBC News| date = 23 July 2003 | access-date= January 4, 2010}}</ref> તથા ઘણાં લોકો સિંહાલી-બહુમતી વિસ્તારોમાંથી નાસી ગયા હતા. સામાન્ય રીતે આ તબક્કાને આંતરવિગ્રહની શરૂઆત માનવામાં આવે છે. પ્રારંભમાં એલટીટીઈ ઉપરાંત, સંખ્યાબંધ આક્રમણવાદી જૂથો હતા. એલટીટીઈનો અભિપ્રાય એવો હતો કે સંખ્યાબંધ જૂથોને બદલે એક જ જૂથ હોવું જોઈએ, તેનો ખ્યાલ [[પીએલઓ]] પરથી આવ્યો હતો. પ્રારંભમાં એલટીટીઈએ 1984ના [[કેન્ટ અને ડૉલર ફાર્મ્સ ખાતે નાગરિકોના હત્યાકાંડ]] અને 1985ના [[અનુરાધાપુરા ખાતે 146 નાગરિકોની હત્યા]] જેવા વિનાશક હુમલાઓને લીધે વર્ચસ્વ હાંસલ કર્યું હતું. [[કુમુદિની બોટ હત્યાકાંડ]] કે જેમાં 23 તમિલ નાગરિકો માર્યા ગયા હતા તે ઘટનાનો સરકારી દળો સામે દેખીતો બદલો લેવા માટે અનુરાધાપુરા હત્યાકાંડ કરવામાં આવ્યો હતો. સમય સાથે એલટીટીઈએ અન્ય લગભગ તમામ આક્રમણવાદી તમિલ જૂથોને પોતાની સાથે ભેળવી દીધા અથવા તો તેઓ મહદઅંશે નાશ પામ્યાં. આના પરિણામસ્વરૂપે, ઘણાં તમિલ જૂથો-નાના પક્ષોએ શ્રીલંકાની સરકાર સાથે [[અર્ધલશ્કરી]] દળો તરીકે કામ કરવાનું બંધ કર્યું અથવા તો હિંસાનો અસ્વીકાર કરીને રાજકારણની મુખ્ય ધારામાં ભળી ગયા, અને એવાં કેટલીક તમિલ-કેન્દ્રી રાજકીય પક્ષો પણ રહ્યાં કે જેમણે સ્વતંત્ર રાજ્યની એલટીટીઈની કલ્પનાનો વિરોધ કર્યો. એલટીટીઈ અને સરકાર વચ્ચેની શાંતિ મંત્રણાનો 1985માં [[થિમ્પુ]]માં પ્રારંભ થયો, પરંતુ તે ટૂંક સમયમાં જ નિષ્ફળ નીવડી, અને વિગ્રહ યથાવત રહ્યો. 1986માં આ વિગ્રહના ભાગરૂપે ઘણાં નાગરિકોની [[હત્યા]] કરવામાં આવી. 1987માં, સરકારના દળોએ એલટીટીઈના લડવૈયાઓને ઉત્તરીય શહેર [[જાફના]] સુધી ધકેલી દીધા. એપ્રિલ 1987માં, સરકારી દળો અને એલટીટીઈના લડવૈયાઓ વચ્ચેનાં સંઘર્ષે વિકરાળ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું અને બન્ને પક્ષો શ્રેણીબદ્ધ વખત લોહિયાળ સંઘર્ષમાં ઉતર્યાં. એલટીટીઈના આધિપત્ય હેઠળ રહેલા જાફના દ્વીપકલ્પના પ્રદેશને પુનઃ પ્રાપ્ત કરવા માટે મે-જૂન 1987માં શ્રીલંકાના સૈન્યએ "ઓપરેશન લિબરેશન" અથવા "વદામરાચ્ચી ઓપરેશન" તરીકે ઓળખાતા આક્રમણનો પ્રારંભ કર્યો. આ આક્રમણ એ સ્વતંત્રતા મેળવ્યા બાદ શ્રીલંકાની ધરતી ઉપર શ્રીલંકાના સૈન્યએ લડેલી સર્વપ્રથમ પરંપરાગત યુદ્ધ હતું. આ સૈન્ય આક્રમણ સફળ રહ્યું હતું અને વલ્વેટ્ટીથુરાઈ ખાતે એલટીટીઈના નેતા પ્રભાકરન તેમજ [[સી ટાઈગર]]ના નેતા સૂસાઈ આગળ વધતા દળોના હાથમાંથી માંડ માંડ બચ્યાં હતા. આ ઓપરેશનમાં સામેલ થયેલા મુખ્ય લશ્કરી અધિકારીઓમાં લેફ્ટનન્ટ કર્નલ વિપુલ બોતેજુ, લેફ્ટનન્ટ કર્નલ સરથ જયવર્ધને, કર્નલ [[વિજયા વિમલરત્ને]], બ્રિગેડિયર [[ડેન્ઝિલ કોબેકદુવા]] અને મેજર [[ગોતબ્ય રાજપક્ષા]]નો સમાવેશ થાય છે. જુલાઈ 1987માં, એલટીટીઈએ સૌપ્રથમવાર [[આત્મઘાતી]] હુમલો કર્યોઃ [[બ્લેક ટાઈગર્સ]]ના "કેપ્ટન મિલરે" વિસ્ફોટકો ભરેલી એક નાની ટ્રક હંકારીને કિલ્લેબંધી ધરાવતા શ્રીલંકાન સૈન્યના કેમ્પની દિવાલમાં ઘુસાડી દીધી, આ ઘટનામાં ચાલીસ સૈનિકો માર્યા ગયા હોવાના અહેવાલ હતા. ત્યારપછી તેમણે આશરે 170 આત્મઘાતી હુમલા કર્યાં, જે વિશ્વભરમાં અન્ય કોઈ પણ સંગઠને કરેલા આત્મઘાતી હુમલાની તુલનાએ વધારે છે, તેમજ આત્મઘાતી હુમલાઓ એલટીટીઈનો ટ્રેડમાર્ક અને આંતરવિગ્રહનું લક્ષણ બની ગયા.<ref name="janes1">''જેન'સ ઇન્ફર્મેશન ગ્રૂપ'' , [http://www.janes.com/security/international_security/news/usscole/jir001020_1_n.shtml સ્યુસાઇડ ટેરેરિઝમઃ અ ગ્લોબલ થ્રેટ]. </ref> માનવ અધિકાર કાર્યકર્તા [[ફાધર મેરી બેસ્ટિયન]] અને [[જ્યોર્જ જયરાજાસિંઘમ]]ની હત્યા સરકારી દળોને કારણે થઈ હતી. આ સમયગાળા દરમિયાન થયેલી સેંકડો હત્યાઓના નમૂનારૂપ આ હત્યાઓ હતી.<ref name="pc">{{cite web |url=http://storage.paxchristi.net/AP29E97.pdf#search=%22Fr.%20Mary%20Bastian%20%22|title= Speaking truth to power:the human rights situation in Sri Lanka|access-date= 2006-03-26 |work=Paxchristi }}</ref> ==ભારતની સંડોવણી== ભારતના નેતાઓ ભારતને આ પ્રદેશમાં પ્રાદેશિક તાકાત તરીકે રજૂ કરવાની આકાંક્ષા ધરાવતા હતા, તથા તેમને એ ડર પણ હતો કે ક્યાંક ભારતના તમિલો પણ સ્વતંત્રતાની માગ ન ઉઠાવે, આ કારણોસર 1980ના દશકમાં [[ભારતે]] આ વિગ્રહમાં ઝૂકાવ્યું. ભારતના રાજ્ય [[તમિલનાડુ]]માં ખાસ કરીને આ પ્રકારની માગ મજબૂત હતી, જ્યાં જાતિય સમાનતાને કારણે શ્રીલંકાના તમિલોને સ્વતંત્રતા માટે મજબૂત આધાર મળ્યો હતો. આ સંઘર્ષ દરમિયાન, ભારતની કેન્દ્ર તથા રાજ્ય સરકારોએ બન્ને પક્ષે ભિન્ન રીતે ટેકો આપ્યો. 1980ના દશકના પ્રારંભમાં, ભારતે પોતાની ગુપ્તચર સંસ્થા [[રૉ]] મારફત એલટીટીઈ અને તેની પ્રતિસ્પર્ધી [[તમિલ ઈલમ લિબરેશન ઓર્ગેનાઈઝેશન]] (ટીઈએલઓ) સહિતના શ્રીલંકાના સંખ્યાબંધ આતંકવાદી જૂથોને હથિયારો, તાલીમ અને નાણાકીય ટેકો આપ્યો.{{Citation needed|date=October 2009}} એલટીટીઈનો વિકાસ રૉ પાસેથી તેને મળેલી પ્રારંભિક સહાયને લીધે થયો. એવું માનવામાં આવે છે કે વિવિધ આતંકવાદી જૂથોને ટેકો આપીને, ભારતની સરકાર, તમિલ સ્વતંત્રતા ચળવળ વિભાજિત રહેશે તથા તેમના ઉપર પોતે સીધો કાબુ રાખી શકશે, એવી આશા સેવતી હતી.<ref name="at1">''એશિયા ટાઈમ્સ'' [http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/FC26Df04.html વ્હૂ'સ બિહાઈન્ડ ધ એલટીટીઇ સ્પ્લિટ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160821195541/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/FC26Df04.html |date=2016-08-21 }}.</ref> 1980ના દશકના આખરી ભાગમાં ભારતે આ વિગ્રહમાં વધુ સક્રિય ભાગ લીધો, અને 5 જુલાઈ, 1987ના રોજ, [[ભારતીય વાયુ દળે]] [[જાફના]]માં [[હવામાંથી ખોરાકના પાર્સલ ફેંક્યાં]], તે સમયે આ વિસ્તાર શ્રીલંકાના દળોના [[કબ્જા હેઠળ]] હતો. શ્રીલંકાની સરકારે એવું જણાવ્યું કે તેઓ એલટીટીઈને મ્હાત આપવાની નજીક છે તે સમયે, ભારતે એલટીટીઈના આધિપત્ય હેઠળના વિસ્તારોમાં પેરાશુટ દ્વારા 25 ટન ખોરાક અને દવા ઉતારી અને બળવાખોરોને પ્રત્યક્ષપણે ટેકો આપ્યો.<ref>{{cite news|url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=health&res=9B0DE0D8173FF936A35755C0A961948260&n=Top%2fNews%2fWorld%2fCountries%20and%20Territories%2fIndia| title = India airlifts aid to tamil rebels| work = STEVEN R. WEISMAN|publisher = New York Times| date = 5 June 1987 | first=Steven R. | last=Weisman | access-date= April 9, 2010}}</ref> વાટાઘાટો યોજાઈ, અને 29 જુલાઈ, 1987ના રોજ ભારતના વડાપ્રધાન [[રાજીવ ગાંધી]] તથા શ્રીલંકાના પ્રમુખ [[જયવર્ધને]] દ્વારા [[ભારત-શ્રીલંકા શાંતિ સમજૂતી]] પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા. આ સમજૂતી હેઠળ, શ્રીલંકાની સરકારે [[પ્રાંતો]]ને [[સત્તા સોંપણી]], બાદમાં જનમત લેવાની શરતે ઉત્તરીય અને પૂર્વીય પ્રાંતોનો [[એક જ પ્રાંત]]માં સમન્વય અને તમિલ ભાષાને આધિકારિક દરજ્જા ([[શ્રીલંકાના બંધારણ]]માં 13મા સુધારા દ્વારા આ જોગવાઈને કાયદાનું સ્વરૂપ અપાયું હતું)સહિતની તમિલોની વિવિધ માંગણીઓ સામે સંખ્યાબંધ છૂટછાટ આપી હતી. ભારત શ્રીલંકાના ઉત્તર તથા પૂર્વ વિસ્તારમાં [[ભારતીય શાંતિ રક્ષક દળ]] (આઈપીકેએફ) તરીકે ઓળખાતા દળ દ્વારા વ્યવસ્થા સ્થાપિત કરવા તથા તમિલ બળવાખોરોને સહાય કરવાનું બંધ કરવા સંમત થયું. એલટીટીઈ સહિતના આતંકવાદી જૂથો, અલબત્ત પ્રારંભમાં અનિચ્છા હોવા છતાં, આઈપીકેએફ (IPKF) સામે પોતાના હથિયારો મૂકવા સંમત થયા, જેને કારણે પ્રારંભમાં યુદ્ધવિરામ થયો અને આતંકવાદી જૂથોમાં સામાન્ય [[નિઃશસ્ત્રીકરણ]] જોવા મળ્યું. ભારત-શ્રીલંકા સમજૂતિ પર હસ્તાક્ષર થયા પછી તરત જ જે. આર. જયવર્ધનેએ એવી ઘોષણા કરી કે તેઓ છેલ્લી બુલેટ સુધી ભારતીયો સામે લડશે. આના લીધે દક્ષિણમાં અશાંતિ ઊભી થઈ. શ્રીલંકાના ઉત્તરના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં નિયંત્રણ હાથમાં લેવા માટે આઈપીકેએફનું આગમન થતાં શ્રીલંકાની સરકારે વિરોધને કચડી નાખવા માટે પોતાના દળો દક્ષિણમાં (ભારતના વિમાનોમાં) ખસેડ્યાં. આને લીધે દક્ષિણમાં [[જનાથા વિમુક્થિ પેરામુના]] દ્વારા [[બળવો]] થયો, જેને આગામી બે વર્ષમાં લોહિયાળ ઢબે દાબી દેવામાં આવ્યો હતો. મોટાભાગના તમિલ આતંકવાદી જૂથો પોતાના હથિયારો હેઠા મૂકી દેવા તથા સંઘર્ષનો શાંતિજનક ઉકેલ શોધવા સંમત થયા, તે સમયે એલટીટીઈએ પોતાના લડવૈયાઓને શસ્ત્રવિહીન કરવાની ના પાડી દીધી.<ref name="cp1">{{cite news| url =http://www.chinapost.com.tw/latestnews/20061228/43353.htm| title =Tamil rebels abduct 2 rivals, Sri Lankan military says| work =| agency =Associated Press| date =12 December 2006| access-date =7 સપ્ટેમ્બર 2010| archive-date =17 ઑક્ટોબર 2015| archive-url =https://web.archive.org/web/20151017111914/http://www.chinapost.com.tw/latestnews/20061228/43353.htm| url-status =dead}}</ref> સમજૂતીની સફળતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે આતુર બનેલી, આઈપીકેએફે (IPKF) બળ દ્વારા એલટીટીઈ (LTTE) ને વિખેરી નાખવાનો પ્રયાસ કર્યો અને આખરે તેમની સાથે પૂર્ણ-સ્વરૂપના સંઘર્ષમાં ઉતરી. આ ત્રણ વર્ષના સંઘર્ષ દરમિયાન ઘણાં માનવ અધિકાર જૂથો તેમજ કેટલાક ભારતીય માધ્યમોએ આઈપીકેએફ પર માનવ અધિકારોનો વિવિધ પ્રકારે ભંગ કરાતો હોવાનો આરોપ પણ મૂકવામાં આવ્યો. ટૂંક સમયમાં જ તમિલોએ પણ આઈપીકેએફ સામે ઉગ્ર વિરોધ નોંધાવ્યો.<ref>બાલાસિંઘમ, એડલ. (2003) ''ધ વિલ ટુ ફ્રીડમ- અન ઇનસાઇડ વ્યૂ ઓફ તમિલ રેઝિસ્ટન્સ'' . ફૅરમેક્સ પબ્લિશિંગ લિ., બીજી આવૃત્તિ. આઈએસબીએન 1-929145-01-2</ref><ref>નોર્થઇસ્ટ સેક્રેટેરિયટ રિપોર્ટ ઓન હ્યુમન રાઇટ્સ 1974-2004 (જુઓ વધુ વાંચન વિભાગ)</ref> તેની સાથે સાથે જ, રાષ્ટ્રવાદી લાગણીએ ઘણાં સિંહાલીઓને શ્રીલંકામાં ભારતની ઉપસ્થિતિ ચાલુ રહેવાની સામે વિરોધ નોંધાવવા પ્રેર્યા. આના પરિણામે શ્રીલંકાની સરકારે ભારતને આ દ્વીપમાંથી ચાલ્યા જવા જણાવ્યું, અને તેણે કથિતરૂપે એલટીટીઈ સાથે એક ગુપ્ત સંધિ કરી જેના લીધે યુદ્ધવિરામ થયો. એલટીટીઈ અને આઈપીકેએફની વચ્ચેનો વારંવારનો સંઘર્ષ ચાલુ રહ્યો, અને કેટલાક અહેવાલો અનુસાર, ભારતના દળો પાછા ચાલ્યા જાય તે માટે ખુદ શ્રીલંકાની સરકારે જ બળવાખોરોને શસ્ત્રો પૂરા પાડ્યાં.<ref>દિસ્સાનાયકા, ટી. ડી. એસ. એ. - "વૉર ઓર પીસ ઇન શ્રીલંકા, વોલ્યુમ ટુ" પેજ 332. સ્વસ્તિક (પ્રા.) લિ., 1998.</ref> આઈપીકેએફમાં જાનહાનિનો આંક ઊંચો હોવા છતાં અને બન્ને પક્ષે આઇપીકેએફને પાછી ખેંચવાના પોકારો ઉઠવા છતાં, ગાંધીએ શ્રીલંકામાંથી આઇપીકેએફને હટાવવાનો ઇનકાર કરી દીધો. જો કે, ડિસેમ્બર 1989માં ભારતીય સંસદની ચુંટણીમાં તેમની હારને પગલે, નવા વડા પ્રધાન [[વી. પી. સિંહે]] આઇપીકેએફને પાછી ખેંચવાના આદેશ આપ્યા, 24 માર્ચ, 1990ના રોજ શ્રીલંકાથી આઇપીકેએફનું છેલ્લું જહાજ રવાના થયું. શ્રીલંકામાં 32 મહિના સુધી આઇપીકેએફની ઉપસ્થિતિ દરમિયાન 1,100 ભારતીય સૈનિકો અને આશરે 5,000 શ્રીલંકાવાસીઓ માર્યા ગયા. ભારત સરકારને આશરે રૂ. 20 અબજનો ખર્ચ થયો હોવાનો અંદાજ છે.{{Citation needed|date=March 2008}} ===રાજીવ ગાંધીની હત્યા=== 1991માં ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન [[રાજીવ ગાંધી]]ની આત્મઘાતી બૉમ્બર [[થેનમુલી રાજારત્નમે]] હત્યા કરતાં, ભારત દ્વારા એલટીટીઈને અપાતા ટેકાના પ્રમાણમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો. ત્યારપછીના ભારતીય માધ્યમોના અહેવાલોમાં જણાવવામાં આવ્યા અનુસાર પ્રભાકરને રાજીવ ગાંધીનો ખેલ ખતમ કરવાનો નિર્ણય કર્યો હતો કારણ કે તે ગાંધીને તમિલ સ્વાતંત્ર્ય સંઘર્ષનો વિરોધી માનતો હતો અને તેને એવો ડર હતો કે જો રાજીવ ગાંધી 1991ની ચૂંટણી જીતી જશે તો તે આઇપીકેએફને ફરી મોકલી શકે છે. પ્રભાકરને આઇપીકેએફને "શેતાની દળ" ગણાવ્યું હતું.<ref>{{cite news|url = http://www.rediff.com/news/1998/jan/28rajiv3.htm| title = Prabhakaran had Rajiv killed for being 'anti-Tamil'| work =|publisher = Rediff| date = 31 August 2006}}</ref> 1998માં, ખાસ જજ વી. નવનીથમની અદાલતે એવું તારણ કાઢ્યું કે એલટીટીઇ અને તેનો નેતા વેલુપિલ્લઈ પ્રભાકરન આ હત્યા માટે જવાબદાર છે.<ref>{{cite news | url = http://www.rediff.com/news/1998/jan/28rajiv.htm| title = 26 sentenced to death for Rajiv Gandhi's assassination| work = | publisher = Rediff| date = 31 August 2006}}</ref> 2006માં એક મુલાકાતમાં, એલટીટીઈનાં વિચારક એન્ટન બાલાસિંઘમે આ હત્યા બદલ ખેદ વ્યક્ત કર્યો હતો, અલબત્ત તેમણે આ માટે કોઈ સીધી જવાબદારી સ્વીકારી નહોતી.<ref>{{cite news | url = http://www.ndtv.com/template/template.asp?template=Lanka&slug=LTTE+regrets+Rajiv+assassination%3A+Anton&id=19706&callid=0| title = LTTE regrets Rajiv assassination: Anton| work = | publisher = NDTV.com| date = 28 June 2006}}</ref><ref>{{cite news | url = http://www.wtop.com/index.php?nid=385&sid=833337 | title = Tiger Apologizes for Rajiv Gandhi's Death| work =|publisher = Associated Press via WTOP|date = 27 June 2006 }}</ref> શ્રીલંકામાં ચાલી રહેલી શાંતિ પ્રક્રિયાનું ભારત બાહ્ય નિરીક્ષક બની રહ્યું છે. ઘણા જૂથોએ વારંવાર [[વેલુપિલ્લઈ પ્રભાકરન]]નાં પ્રત્યાર્પણની માગ પણ ઉઠાવી. પ્રભાકરન હવે મૃત્યુ પામ્યો છે.<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1932835.stm | title = Tamil Nadu demands Tiger extradition| work =|publisher = BBC |date = 16 April 2006 | access-date= January 4, 2010}}</ref> ===તમિલોનો ટેકો=== 2008માં, ભારતની મિશ્ર કેન્દ્ર સરકાર [[તમિલ રાષ્ટ્રવાદ]] પર આધારિત પડકારો, રાજીનામાઓ અને ધરપકડો વડે હચમચી ઉઠી, અને તેથી શ્રીલંકાના તમિલોને ટેકો આપ્યો. તમિલ-તરફી ડીએમકે પાર્ટી રાજ્ય અને કેન્દ્રમાં સત્તામાં આવતા, એવું માનવામાં આવતું હતું કે ભારત તરફથી તમિલોને વધુ રાજકીય ટેકો મળશે. 2008માં, આ પક્ષનાં વડા અને તમિલનાડુના મુખ્યપ્રધાન [[કરુણાનિધિ]]એ શ્રીલંકાના સંઘર્ષમાં તમિલ નાગરિકોની જાનહાનિનાં વધતા જતા આંક સામે પોતાનાં પક્ષના વિરોધસ્વરૂપે પોતાના [[ઘણાં સાંસદોના રાજીનામાંનો સ્વીકાર]] કર્યો હતો. ત્યારપછી, એમડીએમકેના સ્થાપક અને [[મહાસચિવ]] [[વેઈકો]]ની રાષ્ટ્રદ્રોહના આરોપસર ધરપકડ કરવામાં આવી કેમ કે તેમણે એવું કહ્યું હતું કે તમિલોના પક્ષે રહીને લડવા માટે પોતે હથિયારો ઉઠાવશે. તેમણે શ્રીલંકાના તમિલોની હત્યા કરવામાં શ્રીલંકાની સરકારને મદદગારી કરવાનો ભારત સરકાર ઉપર આરોપ મૂક્યો હતો. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે જો ભારત શ્રીલંકા સામે આર્થિક પ્રતિબંધો લાદે તો શ્રીલંકાએ યુદ્ધવિરામની વિનંતી ધ્યાનમાં લેવી પડે.<ref>[http://www.expressbuzz.com/edition/story.aspx?Title=%E2%80%98Impose+economic+sanctions+on+Lanka%E2%80%99&amp;artid=jaOZ19vtMzY=&amp;SectionID=vBlkz7JCFvA=&amp;MainSectionID=vBlkz7JCFvA=&amp;SectionName=EL7znOtxBM3qzgMyXZKtxw==&amp;SEO= ઇમ્પોઝ ઇકોનોમિક સેંક્શન્સ ઓન લંકા]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref>એક જવલ્લે જ જોવા મળતી એકતાના પ્રદર્શનમાં, તમિલનાડુ વિધાનસભાના તમામ પક્ષોએ સર્વસંમતિથી આ સંઘર્ષનો યુદ્ધવિરામ કરાવવાની માગ કરી, જ્યારે કેન્દ્ર સરકારને એવી અપીલ કરી કે તે શ્રીલંકાના સૈન્ય આક્રમણને રોકવાનો પ્રયાસ કરે. એક દશક કરતા પણ વધુ સમય સુધી આ મુદ્દે દૂરી જાળવી રાખનારા કૉંગ્રેસ પક્ષે જણાવ્યું કે યુદ્ધવિરામની આવશ્યક્તાના મુદ્દે બે મત હોઈ શકે નહિ. પક્ષનાં સ્થાનિક નેતા ડી સુદર્શનમે જણાવ્યું કે આ યુદ્ધને અટકાવવા માટે કેન્દ્ર પ્રયાસ કરી રહ્યું છે અને ટૂંક સમયમાં જ પરિણામો જાણવા મળશે. કૉંગ્રેસના વ્હિપ પીટર આલ્ફોન્સે પોતાનો પક્ષ શ્રીલંકાના તમિલોના હિતોની વિરુદ્ધમાં કામગીરી કરી રહ્યો હોવાનો ઈનકાર કર્યો હતો અને જણાવ્યું હતું કે તેઓ શ્રીલંકાના તમિલોના કલ્યાણ માટે કૉંગ્રેસ પક્ષે કરેલા પ્રયાસોનું વર્ણન કરવા તૈયાર છે. વિરોધપક્ષનાં ઉપ-નેતા અને એઆઈએડીએમકેનાં વરિષ્ઠ નેતા, ઓ. પનીરસેલ્વમે એવો આક્ષેપ મૂક્યો હતો કે શ્રીલંકાની સરકારનો "હઠીલો અભિગમ" આ યુદ્ધ ચાલુ રહેવા પાછળનું કારણ હતું. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે શ્રીલંકાનું સૈન્ય શાળાઓ અને જાહેર સ્થળોએ બોમ્બ વરસાવી રહી છે જેના કારણે બાળકો સહિત નિર્દોષ લોકોના મોત નીપજ્યાં છે. આ ટાપુના એક નાના ભાગમાં ધકેલાઈ ગયેલી એલટીટીઈએ પોતાની નેતાગીરીને નેસ્તનાબૂદ થવામાંથી બચાવી લેવા માટે ભારતના તમિલ પક્ષોને ગંભીર આજીજી કરી, જેના પરિણામે ભારતના ઘણાં તમિલ રાજકારણીઓએ શ્રીલંકાની સરકારને તાત્કાલિક યુદ્ધવિરામ જાહેર કરવા માટે વિનંતી કરી.<ref>[http://www.thestatesman.net/page.news.php?clid=2&amp;theme=&amp;usrsess=1&amp;id=230675 ]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050428034318/http://www.thestatesman.net/page.news.php?clid=2 |date=2005-04-28 }}</ref> ==એલમ યુદ્ધ-2== તમિલ સમુદાયને મનાવીને શાંત કરવા માટે 1980 અને 1990ના દશક દરમિયાન શ્રીલંકાની એક પછી એક સરકારે સંખ્યાબંધ સત્તાવાર કાયદાઓ ઘડ્યાં જેમાં તમિલને [[અધિકારીક ભાષા]] તરીકે માન્યતા આપવાનો અને દેશના ઉત્તરીય અને પૂર્વીય પ્રાંતનો વિલય કરવા જેવા પગલાઓનો સમાવેશ થતો હતો. તેમ છતાં, હિંસાનો દોર ચાલુ રહ્યો, કેમકે એલટીટીઈએ પૂર્વીય અને ઉત્તર-પૂર્વીય વિસ્તારોના આંતરિયાળ ગ્રામીણ પ્રદેશોમાં રહેતા નિર્દોષ ગામવાસીઓની હત્યા કરવાનું યથાવત રાખ્યું હતું. ડૉલર અને કેન્ટ ફાર્મનાં હત્યાકાંડ કે જેમાં રાત્રિના સમયે નિંદ્રા માણી રહેલા સેંકડો પુરુષો, સ્ત્રીઓ અને બાળકોની મસ્તક ઉપર કુહાડાઓનાં જીવલેણ ઘા મારીને હત્યા કરવામાં આવી હતી, તે બન્ને હત્યાકાંડ એલટીટીઈનાં આતંકવાદના દયાવિહીન કારસ્તાન હતા. એલટીટીઈનો પ્રતિકાર કરનાર કેટલાક પુરુષોનાં હાથ પાછળથી બાંધી દઇને કતલ કરવામાં આવી. આતંકવાદની આ રીતરસમોનો ઉપયોગ એલટીટીઈએ સિંહાલી તથા મુસ્લિમ ખેડૂતોને ડરાવીને ભગાડી દેવા માટે કર્યો અને ટૂંક સમયમાં જ ઉત્તરના વિસ્તારો પર નિયંત્રણ મેળવી લીધું. આ દેખતી રીતે જ શ્રીલંકામાં જાતિય નાબૂદીકરણની દિશામાં કરાયેલું કામ હતું. [[ભારતીય શાંતિ રક્ષક દળ]]ને જ્યારે પાછું ખેંચવામાં આવ્યું, તે સમયે એલટીટીઈએ પોતાના આધિપત્ય હેઠળના આ વિસ્તારોમાં સરકાર-જેવી ઘણી કામગીરીઓ શરૂ કરી. જે સમયે સરકારે જેવીપી પર આક્રમણ કર્યું, તે સમયે એલટીટીઇ એ હરીફ તમિલ જૂથોનો નાશ કરવાની કામગીરી ઉપાડી, જેથી 1990માં હંગામી યુદ્ધવિરામ થયો. યુદ્ધના બન્ને પક્ષો પોતપોતાનું વર્ચસ્વ સ્થાપિત કરી ચૂક્યાં હતા, તે સમયે બન્ને એકબીજાનો સામનો કરવા ઉત્સાહિત હતા અને યુદ્ધવિરામનો ભંગ થયો. જાફનાનો કબ્જો પુનઃ પ્રાપ્ત કરવાનો પ્રયાસ કરવા માટે સરકારે આક્રમણ શરૂ કર્યું. ટૂંક સમયમાં જ યુદ્ધના આ તબક્કાને ''એલમ યુદ્ધ-2'' નામ મળ્યું. તેને આ નામ યુદ્ધની અભૂતપૂર્વ પાશવતાને કારણે આપવામાં આવ્યું. એલટીટીઈએ [[સારી વર્તણૂંકનું વચન આપીને આત્મસમર્પણ કરનારા 113 સિંહાલી અને મુસ્લિમ પોલીસ જવાનોની હત્યા]] કરી. જાફના દ્વીપકલ્પમાં ખોરાક અને દવાના પ્રવેશ સામે સરકારે પ્રતિબંધ લાદી દીધો તથા વાયુસેનાએ આ વિસ્તારમાં એલટીટીઈના લક્ષ્યાંકો ઉપર એકધારી બોમ્બ વરસાવ્યા હતા. એલટીટીઈએ [[સિંહાલી અને મુસ્લિમ ગામો પર હુમલો]] કરી નાગરિકોની હત્યા કરીને તેનો પ્રતિસાદ આપ્યો. આ યુદ્ધનો સૌથી મોટો નાગરિક હત્યાકાંડ ત્યારે થયો કે જ્યારે એલટીટીઈએ [[પલ્લિયાગોડેલ્લા ખાતે 166 મુસ્લિમ નાગરિકોની હત્યા]] કરી. સરકારે હોમ ગાર્ડ મુસ્લિમ એકમોને તાલીમ અને હથિયારો વડે સજ્જ કર્યાં અને તમિલ ગામો પર બદલો લીધો. ખાસ કરીને પૂર્વીય પ્રાંતમાં સરકારના દળોને કારણે તમિલ નાગરિકોની નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં હત્યા થઈ હતી. નામાંકિત આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાવિદ [[નીલમ થિરુસેલ્વમે]], આઈસીઇએસ-કોલમ્બો ખાતે એક સંબોધનમાં, એવો સંકેત આપ્યો હતો કે [[કટોકટી]]ના [[કાયદા]]ઓ લાગુ થવાને કારણે દંડમુક્તિનું વાતાવરણ સર્જાયું હોવાથી [[Wiktionary:massacre|હત્યાકાંડો]] તથા નાગરિકો ગુમ થઈ જવા અંગેના બનાવોની યોગ્ય તપાસને અસર થઈ છે. આ બનાવોમાં [[સથુરુકો્દન]], [[પૂર્વીય યુનિવર્સિટી]], [[માયલાન્થનઈ]] ખાતે બાળકો સહિત કેટલાય નાગરિકોની હત્યા અને [[સૂરિયાકન્દા]]માં શાળાના બાળકોની સામુહિક હત્યા તથા તેમને દફનાવી દેવાના બનાવોનો સમાવેશ થાય છે.<ref>[http://www.icescolombo.org/Neelan/ps060994.htm કટોકટી વિશેની ચર્ચામાં નીલમ તિરુશેલ્વમનું વ્યક્તવ્ય] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120208082545/http://www.icescolombo.org/Neelan/ps060994.htm |date=2012-02-08 }}.</ref> ઉત્તર અને પૂર્વમાં રસ્તાની બાજુમાં સળગી રહેલા શરીરોના દૃશ્યો સામાન્ય બની ગયા હતા. દેશભરમાં, સરકારની ડેથ સ્ક્વૉડ જે સિંહાલી અથવા તમિલ યુવાન પર અનુક્રમે જેવીપીનો સદસ્ય અથવા એલટીટીઈનો શુભચિંતક હોવાની શંકા જાય તેનું અપહરણ કરી લેતી અથવા તેને મોતને ઘાટ ઉતારી દેતી.<ref>{{cite web|url= http://www.hrw.org/reports/1990/WR90/ASIA.BOU-11.htm#P718_161127 |title= Sri Lanka|access-date= 2006-08-07|year= 1990|work= |publisher= [[Human Rights Watch]]}}</ref> ઓક્ટોબર 1990માં, એલટીટીઈએ [[જાફનામાં રહેતા તમામ મુસ્લિમોને બહાર કાઢી મૂક્યાં.]] કુલ 28,000 મુસ્લિમોને કશું પણ લીધા વિના ફક્ત પોતાના વસ્ત્રો સાથે ઘર ત્યજી દેવાની ફરજ પડી હતી. આ યુદ્ધની સૌથી મોટી લડાઈ જુલાઈ 1991માં થઈ, તે વખતે યપાનયા (જાફના) દ્વીપકલ્પમાં પ્રવેશવાના માર્ગ પર નિયંત્રણ ધરાવતી સૈન્યની [[એલિફન્ટ પાસ]] (અલીમંકડા) બેઝને એલટીટીઈના 5,000 માણસોએ ઘેરી લીધો હતો. એક મહિના સુધી ચાલેલી ઘેરાબંધી દરમિયાન બન્ને પક્ષે 2,000 કરતા વધુ લોકોના મોત થયા, ત્યારબાદ સરકારના 10,000 સૈનિકો આ બેઝને છોડાવવા માટે આવી પહોંચ્યા.<ref>{{cite web|url= http://www.hrw.org/reports/1992/WR92/ASW-14.htm#P860_317153 |title= Sri Lanka|access-date= 2006-08-07|year= 1992|work= |publisher= [[Human Rights Watch]]}}</ref> ફેબ્રુઆરી 1992માં, ભારતના હસ્તક્ષેપને લીધે જાફનાને હાંસલ કરવા માટેના શ્રીલંકા સરકારનું બીજું શ્રેણીબદ્ધ આક્રમણ નિષ્ફળ નીવડ્યું. આ વખતે ભારતે શ્રીલંકા પર હુમલો કરવાની ધમકી આપતાં શ્રીલંકન સૈન્ય થોડા સમય માટે થંભી ગયું હતું. શ્રીલંકાની સરકારે પાછીપાની કરી અને પોતાના દળોને પરત બોલાવવાના આદેશ છોડ્યાં, તે વખતે શ્રીલંકાના સૈન્યને એલટીટીઈના સુપ્રિમો વેલુપિલ્લઈ પ્રભાકરન, કે જે પોતાના શહેર વેલ્વેટિથુરાઈમાં ચારે બાજુથી ઘેરાઈ ગયો હતો, તેને ઝડપી પાડવામાં થોડા દિવસની જ વાર હતી. 8 ઓગસ્ટ, 1992ના રોજ [[જાફના]]નાં એરાલિ (એરાઇલા) પોઇન્ટ ખાતે [[ભૂમિ સુરંગ]]નો વિસ્ફોટ થતાં લેફ્ટનન્ટ જનરલ [[ડેન્ઝિલ કોબ્બેકદુવા]], મેજર જનરલ [[વિજયા વિમલરત્ને]] અને [[રિયર એડમિરલ]] [[મોહન જયમહા]] મૃત્યુ પામ્યા, જેને લીધે સૈન્યનાં નૈતિક જુસ્સા ઉપર ખરાબ અસર પડી. એલટીટીઈના પક્ષે, મોટી સફળતા ત્યારે મળી કે જ્યારે તેનાં આત્મઘાતી બૉમ્બરે મે 1993માં શ્રીલંકાના રાષ્ટ્રપતિ [[રાનાસિંઘે પ્રેમદાસા]]ની હત્યા કરી. નવેમ્બર 1993માં એલટીટીઈને [[પૂનેર્યનની લડાઈ]]માં જીત મળી હતી. ==એલમ યુદ્ધ 3== 1994ની સંસદીય ચૂંટણી દરમિયાન, યુએનપીની હાર થઈ અને, ઊંચા આશાવાદ વચ્ચે [[ચંદ્રિકા કુમારતુંગા]]નાં વડપણ હેઠળની [[પીપલ'સ અલાયન્સ]]ની સરકાર સત્તામાં આવી, જેના શિરે શાંતિ પ્રક્રિયાની જવાબદારી હતી. વિરોધ પક્ષના નેતા [[જેમિની ડિસ્સાનાયકે]]ની એલટીટીઈએ હત્યા કરી હોવા છતાં, [[ચંદ્રિકા કુમારતુંગા]] પ્રમુખપદની ચૂંટણી પણ જીતી ગયા. જાન્યુઆરી 1995માં યુદ્ધવિરામ પર સહમતિ સધાઈ, પરંતુ ત્યારપછીની વાટાઘાટો નિષ્ફળ સાબિત થઈ. 19 એપ્રિલના રોજ એલટીટીઈએ યુદ્ધવિરામનો ભંગ કર્યો અને તેથી યુદ્ધનો ત્યારપછીનો તબક્કો શરૂ થયો, જેને ''એલમ યુદ્ધ 3'' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.<ref name="hrw2">''હ્યુમન રાઇટ્સ વૉચ'' , [http://www.hrw.org/reports/1996/WR96/Asia-08.htm શ્રીલંકા હ્યુમન રાઇટ્સ ડેવલપમેન્ટ્સ].</ref> ત્યારબાદ નવી સરકારે "શાંતિ માટે યુદ્ધ"ની નીતિને અપનાવી. બળવાખોરોના મુખ્ય ગઢ સમાન જાફના, જે 2,000 બળવાખોરોના નિયંત્રણમાં હતું,<ref name="nyt1">{{cite news|url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F60714F7385D0C778EDDA80994DD494D81|title= Sri Lanka Says It Has Sealed Rebel Stronghold|access-date= 2007-03-09|date= November 24, 1995|work= |publisher= New York Times}}</ref> તેને પુનઃ પ્રાપ્ત કરવાના નિર્ધાર સાથે સરાકરે આ દ્વીપકલ્પમાં પોતાના સૈનિકો દાખલ કર્યાં. ઓગસ્ટ 1995માં બનેલા એક ખાસ બનાવમાં, નેવાલી (નાવેલ્લા) ખાતે સેન્ટ પીટર'સ ચર્ચ પર વાયુસેનાના જેટે બોમ્બ વરસાવ્યા, જેના લીધે લગભગ 65 શરણાર્થીઓના [[મોત]] નીપજ્યાં અને અન્ય 150 ઘાયલ થયા.<ref>{{cite web|url= http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/htmlall/57jmas?opendocument|title= Sri Lanka: displaced civilians killed in air strike|access-date= 2006-08-07|date= 11 July 1995|work= |publisher= International Committee of the Red Cross|archive-date= 2006-08-21|archive-url= https://web.archive.org/web/20060821143058/http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/htmlall/57jmas?opendocument|url-status= dead}}</ref> સૌપ્રથમ તો સરકારી દળોએ બાકીના ટાપુથી આ દ્વીકલ્પનો સંપર્ક કાપી નાખ્યો,<ref name="nyt1"></ref>[95] અને ત્યારબાદ સાત સપ્તાહ સુધી ચાલેલી ભીષણ લડાઈ બાદ પાછલા લગભગ એક દશકના ગાળામાં સૌપ્રથમવાર જાફનાને સરકારના અંકુશ હેઠળ લાવવામાં સફળતા મળી. 5 ડિસેમ્બર, 1995ના રોજ શ્રીલંકાના સંરક્ષણ પ્રધાન અનુરુદ્ધા રેતવત્તેએ એક ઝાકમઝોળભર્યાં સમારંભમાં, જાફનાના કિલ્લાની અંદર રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવ્યો. સરકારના અંદાજ અનુસાર આ આક્રમણમાં લગભગ 2,500 સૈનિકો અને બળવાખોરો માર્યા ગયા હતા, અને અંદાજે 7,000 ઘાયલ થયા હતા.<ref name="cnn1">{{cite news|url= http://www.cnn.com/WORLD/9512/sri_lanka/index.html|title= Sri Lankan army hails capture of Jaffna|access-date= 2007-03-09|date= December 5, 1995|work= |publisher= CNN|archive-date= 2005-02-06|archive-url= https://web.archive.org/web/20050206004515/http://www.cnn.com/WORLD/9512/sri_lanka/index.html|url-status= dead}}</ref> આ સંઘર્ષ દરમિયાન ઘણાં નાગરિકો પણ માર્યા ગયા હતા, જેમકે [[નેવાલી ચર્ચ પર બોમ્બવર્ષા]]નો બનાવ કે જેમાં આશરે 125 નાગરિકોના મોત થયા હતા. એલટીટીઈના દબાણને કારણે 3,50,000 કરતા પણ વધુ નાગરિકોને જાફના<ref name="hrw1">{{cite web|url=http://www.hrw.org/reports/1997/WR97/ASIA-06.htm#P487_223952|title= Sri Lanka|access-date= 2006-08-07|year= 1997|work= |publisher= [[Human Rights Watch]]}}</ref> છોડીને દેશના આંતરિક ભાગમાં આવેલા [[વન્ની વિસ્તાર]]માં જતા રહેવું પડ્યું હતું. ત્યારપછીના વર્ષના આખરી ભાગમાં મોટાભાગના શરણાર્થીઓ પરત ફર્યા હતા. આનો જવાબ એલટીટીઈએ [[ઓપરેશન અનસિઝીંગ વેવ્ઝ]] શરૂ કરીને આપ્યો હતો અને જુલાઈ 1996માં [[મલાઈત્તિવુનું યુદ્ધ]] જીતી લીધું હતું. સરકારે પોતાનું ત્યાર પછીનું આક્રમણ ઓગસ્ટ 1996માં શરૂ કર્યું. વધુ 2,00,000 નાગરિકોને હિંસાથી બચવા ભાગી જવું પડ્યું.<ref name="hrw1"></ref> [[કિલિનોચ્ચી]] (ગિરાનિક્કે) નગરનો 29 સપ્ટેમ્બરના રોજ કબ્જો લેવામાં આવ્યો. 13 મે, 1997ના રોજ, સરકારના દળોએ એલટીટીઈના અંકુશ હેઠળના વન્ની વિસ્તારમાં પૂરવઠા લાઈન શરૂ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ તેમાં નિષ્ફળતા મળી. બન્ને પક્ષ દ્વારા નિયમિતપણે નાગરિકોની હત્યા થતી રહી અને લોકો ઈજાગ્રસ્ત થતા રહ્યાં. ઉત્તરમાં હિંસાનો દોર યથાવત રહ્યો હતો, તેવા સમયે દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા ગીચ શહેરી વિસ્તારો તથા જાહેર પરિવહનના સાધનો એલટીટીઈના આત્મઘાતી અને ટાઈમ બોમ્બ્સથી અસંખ્ય વખત ધણધણી ઉઠયાં, જેમાં હજારો નાગરિકો માર્યા ગયા. જાન્યુઆરી 1996માં, એલટીટીઈએ કોલમ્બોની સેન્ટ્રલ બેન્ક ખાતે આત્મઘાતી બોમ્બ દ્વારા તેનો સૌથી ઘાતક હુમલો કર્યો, આ હુમલામાં 90 લોકો માર્યા ગયા અને 1,400 લોકો ઈજાગ્રસ્ત થયા. ઓક્ટોબર 1997માં, એલટીટીઈએ શ્રીલંકાનું વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરને બોમ્બથી ઉડાવી દીધું અને, જાન્યુઆરી 1998માં, આ સંગઠને [[કેન્ડી]] (મહાનુવારા)માં એક ટ્રક બૉમ્બનો વિ્ફોટ કરીને [[ટેમ્પલ ઓફ ધ ટૂથ]] કે જે વિશ્વભરમાં બૌદ્ધધર્મનું સૌથી પવિત્ર યાત્રાધામ હતું, તેને નુકશાન પહોંચાડ્યું. આ બૉમ્બ હુમલાના જવાબમાં, શ્રીલંકાની સરકારે એલટીટીઈને કાયદારક્ષણમાંથી બહિષ્કૃત કરી અને વિશ્વની અન્ય સરકારો પર પણ આવું કરવા માટે સફળતાપૂર્વક દબાણ લાવી, જેને લીધે એલટીટીઈની ભંડોળ એકત્રીકરણની કામગીરી ઉપર નોંધપાત્ર અસર પડી. 27 સપ્ટેમ્બર, 1998ના રોજ, એલટીટીઈએ ઓપરેશન [[અનસિઝીંગ વેવ્ઝનો બીજો ભાગ]] શરૂ કર્યો અને ભીષણ યુદ્ધ બાદ તેણે [[કિલિનોચ્ચી]]ને પુનઃ પ્રાપ્ત કર્યું, આમ તેણે [[કિલિનોચ્ચીના યુદ્ધ]]માં વિજય મેળવ્યો હતો. માર્ચ 1999માં, ઓપરેશન રણ ગોસા અંતર્ગત, સરકારે દક્ષિણ દિશામાંથી વન્ની ઉપર હુમલો કરવાનો પ્રયાસ કર્યો. ઓદુસુદન (ઓથાથન-થુડુવા) અને મધુ જેવા વિસ્તારો પર અંકુશ મેળવીને સૈન્યએ થોડીઘણી જીત મેળવી, પરંતુ તે આ પ્રદેશમાંથી એલટીટીઈને હટાવી શક્યું નહીં. સપ્ટેમ્બર 1999માં, એલટીટીઈએ [[ગોનાગલા ગામમાં 50 સિંહાલી નાગરિકોની હત્યા]] કરી. 2 નવેમ્બર, 1999ના રોજ એલટીટીઈ [[ઓપરેશન અનસિઝીંગ વેવ્ઝનાં ત્રીજા તબક્કા]] સાથે પરત ફરી. ઝડપભેર લગભગ આખો વન્ની વિસ્તાર ફરી એલટીટીઈના કબ્જામાં આવી ગયો. આ વિસ્તારમાં એલટીટીઈએ 17 સફળ હુમલાઓ કર્યા હતા, તેની પરાકાષ્ઠા તો ત્યારે આવી કે જ્યારે એલટીટીઈ પરાન્થન (પુરનથાયન્ના) કેમિકલ્સ ફેક્ટરી બેઝ અને કુરાક્કન કદુકુલમ (કુરાક્કન-કાયેલા વાયેવા) બેઝથી પણ આગળ વધી ગઈ.<ref name="tamilnet">{{cite web|url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=16249|title= Sixth anniversary of Unceasing Waves-III commemorated|access-date= 2009-02-09|date=November 3, 2005|work= |publisher=Tamilnet}}</ref> આ લડાઈમાં સેંકડો લોકો માર્યા ગયા. બળવાખોરો ઉત્તરમાં એલિફન્ટ પાસ (અલિમાનકડા) અને જાફના (યપાનયા) તરફ પણ આગળ વધ્યાં. એલટીટીઈએ [[કિલિનોચ્ચી]] શહેરની દક્ષિણ, પશ્ચિમ અને ઉત્તર દિશાએથી શ્રીલંકાના સશસ્ત્ર દળોની જમીન અને દરિયાઈ માર્ગની તમામ પૂરવઠા રેખાઓ સફળતાપૂર્વક કાપી નાખી હતી. ડિસેમ્બર 1999માં, એલટીટીઈએ ચૂંટણી પૂર્વેની એક રેલીમાં આત્મઘાતી હુમલા દ્વારા શ્રીલંકાના પ્રમુખ ચંદ્રિકા કુમારતુંગાની હત્યા કરવાનો પ્રયાસ કર્યો. શ્રીલંકન પ્રમુખે એક આંખ ગુમાવી તથા તેમને અન્ય ઈજાઓ પણ થઈ, પરંતુ પ્રમુખપદની ચૂંટણીમાં તેઓ વિરોધપક્ષના નેતા [[રાનિલ વિક્રમસિંગે]]ને હાર આપી શક્યાં અને પ્રમુખપદે બીજી મુદત માટે ફરી ચૂંટાઈ આવ્યા.<ref name="tribune1">{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/1999/99dec23/head1.htm|title= Chandrikare-elected President|access-date= 2006-08-07|date= December 23, 1999|work= |publisher=The Tribune}}</ref> જાફના દ્વીપકલ્પને વન્નીની મુખ્યભૂમિથી 17 વર્ષ સુધી અલગ રાખનાર એલિફન્ટ પાસનું સૈન્ય સંકુલ 22 એપ્રિલ, 2000ના રોજ સંપૂર્ણપણે એલટીટીઈના અંકુશ હેઠળ આવ્યું.<ref>{{cite web|url= http://www.wsws.org/articles/2000/apr2000/sri-a25.shtml |title= Military debacle at Elephant Pass set to trigger political crisis in Sri Lanka|access-date= 2006-08-07|date= 25 April 2000|work= |publisher= World Socialist Web Site}}</ref><ref>{{cite web|url= http://brcslproject.gn.apc.org/slmonitor/april2000/tiger.html|title= Tigers seize Elephant Pass|access-date= 2006-08-07|date= |work= |publisher= Sri Lanka Monitor|archive-date= 2009-01-19|archive-url= https://web.archive.org/web/20090119043408/http://brcslproject.gn.apc.org/slmonitor/april2000/tiger.html|url-status= dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090119043408/http://brcslproject.gn.apc.org/slmonitor/april2000/tiger.html |date=2009-01-19 }}</ref> ત્યારબાદ સૈન્યએ દક્ષિણ જાફના દ્વીપકલ્પને પરત મેળવવા માટે ઓપરેશન અગ્નિ ખેલા શરૂ કર્યું, પરંતુ તેમાં નુકશાન સહન કરવું પડ્યું. એલટીટીઈએ જાના તરફ આગળ વધવાનું ચાલુ રાખ્યું, ઘણાંને એવી દહેશત હતી કે આ વિસ્તાર એલટીટીઈના અંકુશમાં આવી જશે, પરંતુ સૈન્યએ એલટીટીઈને હાર આપી અને તેણે આ શહેર પરનો અંકુશ જાળવી રાખ્યો. ===અગાઉના શાંતિ પ્રયાસો === યુદ્ધને કારણે જાનહાનિનો આંક વધતો જતો હતો અને યુદ્ધનો કોઈ અંત દેખાતો ન હોવાથી સૈન્યમાં થાકનું પ્રમાણ વધ્યું હતું. માનવ અધિકાર જૂથોના અંદાજ પ્રમાણે 2000ના મધ્યભાગ સુધીમાં, શ્રીલંકામા વસતા આશરે 10 લાખ કરતા પણ વધુ લોકો એ [[આંતરિકપણે વિસ્થાપિત થયેલા]], શિબિરમાં રહેતા, ઘરવિહીન અને જીવન ટકાવી રાખવા માટે સંઘર્ષ કરી રહેલા લોકો હતા. પરિણામસ્વરૂપે, 1990ના દશકના આખરી ભાગમાં [[શાંતિ પ્રક્રિયા]]ની ગતિવિધિનો નોંધપાત્ર વિકાસ થયો, ઘણાં સંગઠનોએ શાંતિ શિબિરો, સભા-પરિષદો, તાલીમ અને શાંતિ ચિંતનનું આયોજન કર્યું, અન્ય ઘણાં સંગઠનોએ બન્ને પક્ષો વચ્ચેનું અંતર પૂરી દેવા માટે તમામ સ્તરે પ્રયાસો કર્યાં. ફેબ્રુઆરી 2000ના પ્રારંભમાં, બન્ને પક્ષોએ [[નોર્વે]]ને મધ્યસ્થી કરવા જણાવ્યું, અને આ સંઘર્ષનો વાતચીતના આધારે ઉકેલ શોધી કાઢવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય રાજદ્વારીઓ દ્વારા પ્રારંભિક પ્રક્રિયા શરૂ કરાઈ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/627281.stm |title= Norway role in Sri Lanka peace plan|date=February 1, 2000|work=Susannah Price|publisher= BBC News | access-date= January 4, 2010}}</ref> ડિસેમ્બર 2000માં એલટીટીઈએ એકપક્ષીય યુદ્ધવિરામની જાહેરાત કરતા શાંતિ માટેનો આશાવાદ પ્રબળ બન્યો, પરંતુ 24 એપ્રિલ 2001ના રોજ તેણે આ યુદ્ધવિરામ રદ કર્યો, અને સરકાર વિરુદ્ધ વધુ એક આક્રમણ શરૂ કર્યું. સૈન્યના અંકુશ હેઠળ રહેલા વિશાળ વિસ્તાર પર કબ્જો જમાવ્યા બાદ, એલટીટીઈએ ઉત્તરતરફ વધુ આગેકૂચ કરી. એલટીટીઈની આગેકૂચને લીધે એલિફન્ટ પાસ (અલિમાનકદા) સૈન્ય સંકુલ સમક્ષ ગંભીર ખતરો ઉભો થયો, આ સંકુલમાં શ્રીલંકન સૈન્યનાં 17,000 સૈનિકો રહેતા હતા.<ref>{{cite web|url= http://www.flonnet.com/fl1708/17080520.htm|title= Another LTTE offensive|access-date= 2006-08-07|date= April 15–28, 2000|work= |publisher= Frontline|archive-date= 2006-05-26|archive-url= https://web.archive.org/web/20060526111833/http://www.flonnet.com/fl1708/17080520.htm|url-status= dead}}</ref> જુલાઈ 2001માં, એલટીટીઈએ [[ભંડારનાયકે આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનીમથક ઉપર વિનાશક આત્મઘાતી હુમલો]] કર્યો અને વાયુસેનાનાં 8 વિમાનો (2 [[આઈએઆઈ કેએફઆઈઆર]], 1 [[મિલ-17]], 1 [[મિલ-24]], 3 [[કે-8 ટ્રેનર્સ]], 1 [[મિગ-27]]) અને શ્રીલંકન એરલાઈન્સનાં ચાર વિમાનોને (2 [[એરબસ]] [[એ-330]], 1 [[એ-340]] અને 1 [[એ-320]]) ફૂંકી મારીને અર્થતંત્ર પર આકરો પ્રહાર કર્યો તથા સરકારને મળતા વિદેશી હુંડિયામણના મહત્વના સ્રોતસમાન પ્રવાસન ઉપર વિપરીત અસર પડી. ==2002ની શાંતિ પ્રક્રિયા== ====યુદ્ધ વિરામનો પ્રારંભ==== 2001ના અંતભાગમાં, જો કે, ૯/11ના હુમલા બાદ, એલટીટીઈએ આ સંઘર્ષનો શાંતિપ્રિય ઉકેલના પગલા શોધવા માટે પોતે તૈયાર હોવાની જાહેરાત કરવાનું શરૂ કર્યું. એવું માનવામાં આવે છે કે એલટીટીઈએ આ પગલું આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ સર્જાવાની અને આતંકવાદ વિરુદ્ધની લડાઈના ભાગરૂપે શ્રીલંકાની સરકારને અમેરિકાની સીધી મદદ મળવાની દહેશતને લીધે લીધું હતું.<ref name="bbct"></ref> દક્ષિણમાં, પોતાની "શાંતિ માટે યુદ્ધ"ની વ્યૂહરચના બદલ સરકાર સામેની આકરી ટીકાઓ વધતી જતી હતી, કારણ કે શાંતિનું ક્યાંય નામોનિશાન નહોતું, અને અર્થવ્યવસ્થા ચીંથરેહાલ બની હતી. અવિશ્વાસનાં પ્રસ્તાવમાં હાર પામ્યા બાદ, પ્રમુખ કુમારતુંગાને સંસદને બર્ખાસ્ત કરી નવી ચૂંટણીઓની જાહેરાત કરવાની ફરજ પડી. [[5 ડિસેમ્બર, 2001ના રોજ યોજાયેલી ચૂંટણીઓ]]માં, [[રાનિલ વિક્રમસિંઘે]]ની આગેવાની હેઠળના [[યુનાઈટેડ નેશનલ ફ્રન્ટ]]નો જ્વલંત વિજય થયો, તેમણે શાંતિતરફી વિચારાધારા સાથે પ્રચાર ઝુંબેશ કરી હતી તથા આ સંઘર્ષનો વાતચીતના આધારે ઉકેલ શોધી કાઢવાનું વચન આપ્યું હતું. સરકાર અને તમિલ ટાઈગર્સને મંત્રણાના ટેબલ પર લાવવાના નોર્વેના પ્રયાસો ચાલુ હતા તે દરમિયાન, 19 ડિસેમ્બરના રોજ, એલટીટીઈએ શ્રીલંકાની સરકાર સાથેના યુદ્ધમાં 30 દિવસના વિરામની જાહેરાત કરી અને સરકારી દળો વિરુદ્ધના તમામ હુમલાઓ અટકાવી દેવાનું વચન આપ્યું.<ref name="bbc1">{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/1719133.stm | title =Sri Lanka rebels announce truce| work =|publisher = BBC News|date = December 19, 2001 | access-date= January 4, 2010}}</ref> નવી સરકારે આ પગલાને આવકાર આપ્યો, અને બદલા સ્વરૂપે સરકારે પણ 2 દિવસ બાદ, એક મહિનાના યુદ્ધવિરામની જાહેરાત કરી તથા બળવાખોરોના અંકુશ હેઠળના વિસ્તારો સામે લાંબા સમયથી લદાયેલા આર્થિક [[પ્રતિબંધો]]ને ઉઠાવવા સંમતિ આપી.<ref name="bbc2">{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/1723419.stm | title =Sri Lanka enters truce with rebels| work =|publisher = BBC News|date = December 21, 2001 | access-date= January 4, 2010}}</ref> ====સમજૂતી કરાર પર હસ્તાક્ષર==== [[File:Sea Tiger Fast Attack boat.jpg|thumb|left|250px|શાંતિ દરમિયાન એલટીટીઇ સી ટાઈગર બોટનું પેટ્રોલિંગ]] 22 ફેબ્રુઆરી, 2002ના રોજ બન્ને પક્ષોએ સમજૂતી કરાર (એમઓયુ)ને ઔપચારિક સ્વરૂપ આપ્યું, અને સ્થાયી યુદ્ધવિરામ કરાર (સીએફએ) પર હસ્તાક્ષર કર્યાં. નોર્વે આ પ્રક્રિયામાં [[લવાદ]] હતું, અને તેણે અન્ય નોર્ડિક રાષ્ટ્રો સાથે રહીને, [[શ્રીલંકા મોનિટરિંગ મિશન]] તરીકે ઓળખાતી નિષ્ણાતોની સમિતિ દ્વારા યુદ્ધવિરામ પર દેખરેખ રાખવાનો નિર્ધાર કર્યો.<ref name="bbc3">{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/1835737.stm | title =Sri Lanka seals truce deal | publisher = BBC News | date = February 22, 2002] | access-date= January 4, 2010}}</ref> ઓગસ્ટમાં, સરકારે એલટીટીઈ પરનો પ્રતિબંધ ઉઠાવી લેવા સંમતિ આપી અને એલટીટીઈ સાથે સીધી મંત્રણાના પ્રારંભનો માર્ગ મોકળો કર્યો.<ref name="bbc4">{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/2217189.stm | title =Colombo lifts ban on Tamil Tigers| publisher = BBC News | date = August 26, 2002 | access-date= January 4, 2010}}</ref> યુદ્ધવિરામ કરાર પર હસ્તાક્ષર થયા બાદ, જાફનામાં વાણિજ્યિક વિમાની સેવાનો પ્રારંભ થયો અને એલટીટીઈએ ધોરીનસ જેવો એ9 હાઈવે ખુલ્લો મક્યો, જે એલટીટીઈના આધિપત્ય હેઠળના વિસ્તારમાંથી પસાર થઈને દક્ષિણના સરકાર દ્વારા અંકુશિત પ્રદેશને જાફના સાથે જોડતો હતો. એલટીટીઈને વેરો ચૂકવવાની શરતે ઘણાં વર્ષોમાં સૌપ્રથમવાર વન્ની પ્રદેશમાં નાગરિક પરિવહનને છૂટ આપવામાં આવી. ઘણાં વિદેશી રાષ્ટ્રોએ જો શાંતિ પ્રક્રિયા પાર પડે તો જંગી નાણાકીય ટેકો આપવાની ઓફર મૂકી. આમ દશકોથી ચાલ્યા આવતા આ સંઘર્ષનો અંત નજીક હોવાનો આશાવાદ પ્રબળ બન્યો. 16 સપ્ટેમ્બરના રોજ [[થાઈલેન્ડ]]ના [[ફુકેત]] ખાતે અતિ અપેક્ષિત શાંતિ મંત્રણા શરૂ થઈ, ત્યારપછી ફકેત, નોર્વે, [[બર્લિન]] અને [[જર્મની]]માં મંત્રણાનાં પાંચ તબક્કા યોજાયા.<ref name="bbc5">{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/2260047.stm | title =Upbeat opening for Sri Lanka talks |publisher = BBC News | date = September 16, 2002 | access-date= January 4, 2010}}</ref> આ મંત્રણા દરમિયાન, બન્ને પક્ષો એક સમવાય ઉકેલ માટે સંમત થયા અને ટાઈગર્સે તેમની અલગ રાજ્યની લાંબા સમયથી પડતર માગ પડતી મૂકી. એલટીટીઈના પક્ષે આ એક મહત્વનું સમાધાન હતું, કેમકે તે હંમેશાથી સ્વતંત્ર તમિલ રાજ્યનો આગ્રહ સેવતું આવ્યું હતું અને તેણે સરકાર સમક્ષ સમાધાનની રજૂઆત પણ કરી હતી. અગાઉ તે સત્તાસોંપણી કરતા ઓછી કિંમત માટે ભાગ્યે જ સંમત થઈ હતી. બન્ને પક્ષોએ સૌપ્રથમવાર યુદ્ધકેદીઓની અદલબદલ પણ કરી હતી.<ref name="bbct">''બીબીસી ન્યૂઝ'' , [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/country_profiles/1166237.stm ટાઇમલાઇનઃ શ્રીલંકા].</ref> ====દક્ષિણમાં રાજકીય પરિવર્તનો==== 2001ની ચૂંટણીઓ બાદસ, શ્રીલંકાના ઇતિહાસમાં સૌપ્રથમવાર બે જુદા જુદા પક્ષોના માણસો પ્રમુખ અને વડાપ્રધાન બન્યાં. આ સહવાસ કપરો હતો, ખાસ કરીને એટલા માટે કે વડાપ્રધાન વિક્રમસિંઘે અને [[યુએનપી]] આ સંઘર્ષના સમવાય ઉકેલની તરફેણમાં હતા, જ્યારે પ્રમુખ કુમારતુંગાના પક્ષમાં રહેલા કટ્ટરવાદી તત્વો અને અન્ય સિંહાલી રાષ્ટ્રવાદી ઘટક જૂથોએ આનો વિરોધ કર્યો હતો કારણ કે તેમને એલટીટીઈ ઉપર વિશ્વાસ નહોતો. એલટીટીઈએ કરવેરા વસૂલવાની, હથિયારો અને દારૂગોળાની દાણચોરી કરીને પોતાને મજબૂત બનાવવાની, બાળ સૈનિકોને કામે રાકવાની, અને પ્રતિસ્પર્ધી તમિલ જૂથો તથા સરકારના ઇન્ટેલિજન્સ એજન્ટોની હત્યા કરવાની કામગીરી યથાવત રાખી હતી. આ સમયગાળા દરમિયાન, એલટીટીઈ ત્રિંકોમાલી (ગોકન્ના) બંદર (જુઓ [[એલમ યુદ્ધ-5]]) અને પૂર્વીય પ્રદેશમાં શ્રેણીબદ્ધ મહત્વના બેઝ સ્થાપવામાં સફળ પણ થઈ ગઈ હતી. 21 એપ્રિલ, 2003ના રોજ તમિલ ટાઈગર્સે એવી જાહેરાત કરી કે તેઓ કેટલાક "ગંભીર મુદ્દાઓ"ના ઉકેલથી "નાખુશ" હોવાથી તેઓ આગળની વાટાઘાટો સ્થગિત કરી રહ્યાં છે. આ સાથે વાટાઘાટો પડી ભાંગી હતી. ટાઈગર્સે આ પાછળના કારણોમાં વૉશિંગ્ટન ડીસીમાં 14 એપ્રિલે યોજાયેલી પુર્નરચના માટેની વાટાઘાટોમાં તેમને અળગા રખાયા હતા અને તેમને શાંતિનો સંપૂર્ણ આર્થિક બદલો મળી રહ્યો ન હોવાના કારણ આપ્યા હતા. એલટીટીઈના દૃષ્ટિકોણ અનુસાર, યુદ્ધના વિરામને લીધે સર્જાયેલી શાંતિના તેમને જોઇએ તેવા લાભદાયી પરિણામ મળી રહ્યાં નહોતા અને સરકાર નિયંત્રિત ઉત્તરપૂર્વીય વિસ્તારમાં શાંતિ અને એલટીટીઈના તાબા હેઠળના પ્રદેશમાં હિંસાચાર યથાવત રહ્યો હોવાથી અસમાન પરિસ્થિતિ ઉભી થઈ હતી. જો કે, એલટીટીઈએ જણાવ્યું હતું કે તે બે દશકથી ચાલ્યા આવતા આ સંઘર્ષના સમાધાન માટે પ્રતિબદ્ધ છે, પરંતુ સમાધાનની દિશામાં આગળ પ્રગતિ કરતા પૂર્વે ભૂમિ ઉપર પ્રગતિ સાધવી પડે.<ref name="bbc6">{{cite news | url =http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/2964349.stm | title =Tamil Tigers call off peace talks| publisher = BBC News | date = April 21, 2003 | access-date= January 4, 2010}}</ref> 31 ઓક્ટોબરના રોજ, એલટીટીઈએ તેનો પોતાનો શાંતિ પ્રસ્તાવ જારી કર્યો, અને ''[[ઈન્ટરિમ સેલ્ફ ગવર્નિંગ ઓથોરિટી]]'' (આઈએસજીએ) માટે સૂચના આપી. એલટીટીઈના પ્રસ્તાવ પ્રમાણે આઈએસજીએનું સંપૂર્ણ નિયંત્રણ એલટીટીઈના હાથમાં રહે અને ઉત્તર તથા પૂર્વમાં (જુઓ [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/3232913.stm પ્રસ્તાવોનું સંપૂર્ણ લખાણ]) તે વ્યાપક સત્તાઓ ભોગવે તેમ હતી. આને લીધે દક્ષિણમાંના કટ્ટરવાદી તત્વોની નકારાત્મક પ્રતિક્રિયાને જન્મ આપ્યો, આ લોકોએ વિક્રમસિંઘે પર ઉત્તર તથા પૂર્વ પ્રદેશ એલટીટીઈને ધરી દેવાનો આરોપ મૂક્યો. પોતાના પક્ષમાં જ પગલા લેવા માટે સર્જાયેલા દબાણને કારણે, કુમારતુંગાએ કટોકટીની જાહેરાત કરી અને સરકારનાં ત્રણ મુખ્ય મંત્રાલયો - સમૂહ માધ્યમોનું મંત્રાલય, ગૃહ મંત્રાલય અને મહત્વનું ગણાતું સંરક્ષણ મંત્રાલય પોતાને હસ્તક લીધાં.<ref name="bbc7">{{cite news | url =http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/3239303.stm | title =Sri Lanka thrown into political crisis| publisher = BBC News | date = November 4, 2003 | access-date= January 4, 2010}}</ref> બાદમાં, તેમણે જેવીપી સાથે ગઠબંધનની રચના કરી, જે [[યુનાઈટેડ પિપલ'સ ફ્રીડમ અલાયન્સ]] તરીકે ઓળખાતું હતું. આ અલાયન્સે આઇએસજીએનો વિરોધ કર્યો અને એલટીટીઈ વિરુદ્ધમાં અમુક નીતિઓને વળગી રહેવાની તરફેણ કરી, તેમજ નવેસરથી ચૂંટણીઓ યોજવાનું આહવાન આપ્યું. 8 એપ્રિલ, 2004ના રોજ યોજાયેલી [[ચૂંટણીઓ]]માં, યુપીએફએનો વિજય થયો અને [[મહિન્દા રાજાપક્ષે]]ની વડાપ્રધાન તરીકે નિમણૂંક થઈ. નવી સરકારે શાંતિ પ્રક્રિયાને યથાવત રાખવાની તેમજ વાતચીતના આધારે સંઘર્ષનો ઉકેલ લાવવાની પોતાની મહેચ્છા વ્યક્ત કરતા ફરી સંઘર્ષના મંડાણ થવાની દહેશતો ખોટી સાબિત થઈ. ===એલટીટીઈનું વિભાજન=== દરમિયાન, માર્ચ 2004માં એલટીટીઈની ઉત્તરીય અને પૂર્વીય શાખાઓમાં ગંભીર તડાં પડ્યાં. એલટીટીઈના પૂર્વના કમાન્ડર અને પ્રભાકરનનાં વિશ્વાસું અધિકારી [[કર્નલ કરુણા]]એ એવો દાવો કર્યો કે શ્રીલંકાના પૂર્વ ભાગના તમિલોને અપૂરતા સાધનો અને સત્તા આપવામાં આવી રહ્યાં છે તથા એલટીટીઈના પૂર્વ વિભાગમાંથી 5,000 સૈનિકો પોતાની સાથે લઈ લીધા. એલટીટીઈના ઇતિહાસમાં કોઈના દ્વારા વ્યક્ત કરાયેલો આ સૌથી મોટો મતભેદ હતો અને એલટીટીઈની અંદર જ આંતરવિગ્રહ તોળાઈ રહેલો જણાતો હતો. સંસદીય ચૂંટણી બાદ, ત્રિન્કોમાલીની (જે પહેલા ગોકન્ના તરીકે ઓળખાતું હતું) દક્ષિણે થયેલી ટૂંકી લડાઈને કારણે કરુણાના જૂથમાં ઝડપથી પીછેહટ અને આત્મસમર્પણ થયું, આખરે ખુદ કરુણા સહિત આ જૂથના નેતાઓ અજ્ઞાતવાસમાં જતા રહ્યાં, તેણે શાસક પક્ષના શક્તિશાળી રાજકારણી [[સૈયદ અલી ઝહીર મૌલાના]]ને છટકી જવામાં મદદ કરી. જો કે, "કરુણા જૂથે" પૂર્વમાં નોઁધપાત્ર ઉપસ્થિતિ જાળવી રાખી હતી અને એલટીટીઈની સામે હુમલાઓ કરવાનું ચાલુ રાખ્યું.<ref name="nyt2">{{cite news | url =http://www.nytimes.com/2006/12/31/world/asia/31lanka.html?_r=1&oref=slogin | title =Sri Lanka Says Rebels Took Losses in Raids| publisher = New York Times | date = December 31, 2006}}</ref> એલટીટીઈએ સૈન્ય ઉપર અલગ થયેલા જૂથને છૂપો ટેકો આપવાનો આક્ષેપ કર્યો. ત્યારબાદ આ જૂથે [[તમિલઈલા મક્કલ વિદુથલાઈ પુલિકલ]] (ટીએમવીપી) નામનો એક રાજકીય પક્ષ સ્થાપ્યો અને ભવિષ્યમાં ચૂંટણી લડવાનો આશાવાદ વ્યક્ત કર્યો. આ ધમાચકડીના મોટાભાગના સમયગાળા દરમિયાન યુદ્ધવિરામ રહ્યો, શ્રીલંકા મોનિટરિંગ મિશન (એસએલએમએમ) દ્વારા કરાયેલી નોંધણી અનુસાર આ દરમિયાન એલટીટીઈ દ્વારા આશરે 3,000 વખત અને શ્રીલંકાના સૈન્ય દ્વારા લગભગ 300 વખત યુદ્ધવિરામનો ભંગ કરાયો હતો.<ref>શ્રીલંકા પીસ સેક્રેટેરિયટ રિપોર્ટ, 2005</ref> બન્ને પક્ષો એકબીજાની વિરુદ્ધમાં છૂપી ગતિવિધિ હાથ ધરી રહ્યાં છે તેવા બન્ને પક્ષના સામસામાં આક્ષેપોને લીધે પરિસ્થિતિ વધુ વણસી. સરકારે એવો દાવો કર્યો કે એલટીટીઈ રાજકીય વિરોધીઓને ખતમ કરી રહી છે, બાળકોને કામે રાખી રહી છે, હથિયારો આયાત કરી રહી છે, અને સરકારના સુરક્ષા અને ગુપ્તચર અધિકારીઓની હત્યા કરી રહી હતી. બળવાખોરોએ સરકાર ઉપર એવો આક્ષેપ મૂક્યો કે તે તેમની વિરુદ્ધમાં અર્ધસૈનિક જૂથો, ખાસ કરીને કરુણા જૂથને મદદ કરી રહી છે. ===સુનામી અને તેના પછીનો ઘટનાક્રમ=== 26 ડિસેમ્બર, 2004ના રોજ, [[ભારતીય સમુદ્રનું સુનામી]] શ્રીલંકા પર ત્રાટક્યું, અને 30,000 કરતા પણ વધુ લોકો માર્યા ગયા, અને અન્ય ઘણાંબધા ઘરવિહોણાં બન્યા. દાતા રાષ્ટ્રોએ મદદ મોકલી, પરંતુ તરત જ એલટીટીઇના અંકુશ હેઠળના પ્રદેશોમાં તેનું વિતરણ કેવી રીતે થવું જોઈએ તે અંગે મતભેદો ઊભર્યા. 24 જૂન સુધીમાં, સરકાર અને એલટીટીઇ પોસ્ટ-સુનામી ઓપરેસનલ મેનેજમેન્ટ સ્ટ્રક્ચર (પી-ટીઓએમએસ) અંગે સંમત થયા, પરંતુ જેવીપીએ તેની તીખી આલોચના કરી, જેણે સરકારનો વિરોધ કર્યો. પી-ટીઓએમએસની કાયદેસરતાને અદાલતોમાં પણ પડકારવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ પ્રમુખ કુમારતુંગાને પી-ટીઓએમએસનું વિસર્જન કરવું પડ્યું, જેના કારણે વ્યાપકપણે એવી આલોચના થઈ કે દેશની ઉત્તર અને પૂર્વમાં પૂરતી મદદ પહોંચી રહી નહોતી. જો કે, સુનામીની તુરંત બાદ ઉત્તરમાં હિંસાના દરમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો હતો. 12 ઓગસ્ટ, 2005ના રોજ શ્રીલંકાના તમિલ વિદેશ પ્રધાન [[લક્ષ્મણ કાદિરગામાર]], કે જેઓ વિદેશી મુત્સદ્દીઓમાં ઉચ્ચ માનપાન ધરાવતા હતા અને એલટીટીઈના તીવ્ર આલોચક હતા, તેમને પોતાના જ ઘરમાં કથિતપણે એલટીટીઇના હુમલાખોર દ્વારા મોતને ઘાટ ઉતારી દેવામાં આવ્યા.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4147196.stm |title=Senior Sri Lanka minister killed |access-date= 2005-08-13 |work=BBC News | date=August 13, 2005}}</ref> તેમની હત્યાને પગલે વિદેશી સમાજમાં એલટીટીઈની પ્રતિષ્ઠામાં ઘટાડો થયો, અને આ બનાવ એવા સમયે બન્યો કે જ્યારે એલટીટીઈ વિદેશી રાષ્ટ્રોની મોટાભાગની સહાનૂભુતિ ગુમાવી ચૂકી હતી. તેથી જ, 2006માં જ્યારે એલટીટીઇએ મવિલ ઓયા (મવિલ આરુ)ના પાણીના દરવાજા બંધ કરી દેવાતા શ્રીંલંકાની સરકારે એલટીટીઇની વિરુદ્ધમાં સૈન્ય ગતિવિધિ હાથ ધરી, તે સમયે આંતરરાષ્ટ્રીય સમાજ ચૂપ રહ્યો હતો. [[શ્રીલંકાની સર્વોચ્ચ અદાલતે]] પ્રમુખ કુમારતુંગાની બીજી અને આખરી મુદત પૂરી થયેલી જાહેર કરીને તેમને નવેસરની ચૂંટણી યોજવાનો આદેશ આપતા વધુ રાજકીય પરિવર્તનો સર્જાયા. નવેમ્બરમાં યોજાયેલી [[ચૂંટણી]]ના મુખ્ય ઉમેદવારોમાં યુએનએફના ઉમેદવાર હતા એલટીટીઈ સાથે ફરી વાતચીત શરૂ કરવાની તરફેણ કરનાર ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન રાનિલ વિક્રમસિંઘે, અને યુપીએફએના ઉમેદવાર હતા એલટીટીઇ વિરુદ્ધ કડક વલણ અપનાવનાર અને યુદ્ધવિરામ અંગે ફરી ચર્ચાની માગ કરનાર વડાપ્રધાન રાજાપક્ષાનો સમાવેશ થતો હતો. એલટીટીઇએ તમિલો દ્વારા ચૂંટણીઓના [[બહિષ્કાર]] કરવાનું ખુલ્લું એલાન આપ્યું. આ પૈકીના ઘણા લોકો વિક્રમસિંઘેને મત આપે તેવી સંભાવના હતી, તેમના મત નહીં પડવાની ઘટના વિક્રમસિંઘેની વડાપ્રધાન બનવાની તક માટે નકારાત્મક સાબિત થઈ અને રાજાપક્ષે પાતળી સરસાઇથી જીતી ગયા. ચૂંટણી બાદ, એલટીટીઇના નેતા [[વેલુપિલ્લઈ પ્રભાકરને]] પોતાના વાર્ષિક સંબોધનમાં જણાવ્યું હતું કે જો સરકાર શાંતિની દિશામાં ગંભીરતાપૂર્વક પગલા લેશે નહિ તો ટાઈગર્સ 2006માં તેમના સંઘર્ષને પુનર્જીવિત કરશે. ==વિગ્રહનો પુનઃ પ્રારંભ== પ્રભાકરનના સંબોધનનાં થોડા દિવસો બાદ જ, હિંસાનો નવેસરથી દોર શરૂ થયો. ડિસેમ્બર 2005ના પ્રારંભમાં, ઉત્તરપૂર્વમાં ગોરિલા ગતિવિધિનું પ્રમાણ વધ્યું, જેમાં [[બેધારી સુરંગ]] દ્વારા કરાયેલા હુમલાઓનો સમાવેશ થતો હતો જેમાં સરકારના 150 સૈનિકો માર્યા ગયા હતા. આ સિવાય આ ગતિવિધિઓમાં [[સી ટાઈગર્સ]] અને શ્રીલંકાનાં જળસેના વચ્ચેની અથડામણો, એલટીટીઇ-તરફી પત્રકાર [[તરાકી શિવરામ]] અને એલટીટીઇ-તરફી સાંસદ [[જોસેફ પેરારાજાસિંઘમ]]ની કથિતપણે શ્રીલંકા સરકાર દ્વારા હત્યાનો સમાવેશ થતો હતો.<ref name="st1">{{cite news | url =http://www.sundaytimes.lk/060430/index.html | title =How President decided on retaliation| work =|publisher = The Sunday Times|date = April 30, 2006}}</ref> 2008ના પ્રારંભમાં, આંતરવિગ્રહનું લક્ષ્ય નાગરિક લક્ષ્યાંકો ભણી ફેરવાયું, અને દેશના મોટાભાગના હિસ્સાઓમાં નિત્ય આવજા કરતી બસો અને ટ્રેઈનોમાં બોમ્બ ધડાકા કરવામાં આવ્યા.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7440183.stm|title=Sri Lanka's war turns on civilians|work=BBC News|date=6 June 2008 | access-date= January 4, 2010}}</ref> કોલમ્બોની અંદર અને બહાર આવજા કરતી બસોમાં શ્રેણીબદ્ધ હુમલા કરવામાં આવ્યા હતા.<ref>[http://english.aljazeera.net/NR/exeres/BCADEB7F-1755-4499-8719-C5E4181273B7.htm શ્રીલકામાં સર્જાયેલા ઘાતક બસ ધડાકા].</ref> ====વાટાઘાટો અને વધુ હિંસા==== આ હિંસાચારને નજર સમક્ષ રાખીને, [[ટોકિયો]] ડોનર કોન્ફરન્સનાં ઉપ-પ્રમુખે બન્ને પક્ષોને મંત્રણાના ટેબલ ઉપર પરત આવવા આહવાન આપ્યું. ખાસ કરીને કો-ચૈર યુનાઈટેડ સ્ટેટસે એલટીટીઈ દ્વારા આચરવામાં આવી રહેલી હિંસાની ભારે ટીકા કરી હતી. [[યુએસ સ્ટેટ વિભાગ]]ના અધિકારીઓ તેમજ શ્રીલંકા ખાતેના યુએસનાં રાજદૂતે ટાઈગર્સને ચેતવણી આપતા જણાવ્યું હતું કે વિગ્રહના માર્ગે પરત ફરવાને કારણે શ્રીલંકાનું સૈન્ય વધુ સક્ષમ અને વધુ કૃતનીશ્ચયી બનશે.<ref name="ind1">{{cite news| url =http://news.independent.co.uk/world/asia/article338232.ece| title =Sri Lanka bomb attack fuels fear of return to civil war| work =Justin Huggle| publisher =[[The Independent]]| date =January 13, 2006| location =London| first =Justin| last =Huggler| access-date =April 9, 2010| archive-date =જાન્યુઆરી 10, 2008| archive-url =https://web.archive.org/web/20080110153720/http://news.independent.co.uk/world/asia/article338232.ece| url-status =dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080110153720/http://news.independent.co.uk/world/asia/article338232.ece |date=જાન્યુઆરી 10, 2008 }}</ref> વાટાઘાટ ચાલી રહી હતી તેવા સમયે નાગરિકોને લક્ષ્ય બનાવીને હિંસાચાર કરવામાં આવ્યો હતો. 2 જાન્યુઆરી, 2006ના રોજ [[ત્રિકોમાંલી]] ખાતે સમુદ્રકિનારે હાઈસ્કૂલનાં વિદ્યાર્થીઓ રમી રહ્યા હતા ત્યારે ટૂંક સમય માટે અટકાયત કર્યા બાદ [[પાંચ તમિલ વિદ્યાર્થીઓની ગોળી મારીને હત્યા]] કરી દેવાના બનાવનો પણ આમાં સમાવેશ થતો હતો.<ref>{{cite web|url=http://www.nation.lk/2006/07/23/newsfe3.htm|title=Is the State complacent?|access-date=2007-01-30|work=The Nation|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930224026/http://www.nation.lk/2006/07/23/newsfe3.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ahrchk.net/statements/mainfile.php/2006statements/612/|title='Murder of five Tamil youths highlights need to end impunity' – Govt must protect witnesses to Trinco killings – HRW|access-date=2007-01-30|work=Human Rights Watch|archive-date=2009-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20090108034108/http://www.ahrchk.net/statements/mainfile.php/2006statements/612/|url-status=dead}}</ref> બંને પક્ષો વચ્ચેના કરારને બચાવવાના છેલ્લા પ્રયાસ તરીકે, નોર્વેના ખાસ દૂત [[એરિક સોલ્હેઈમ]] અને એલટીટીઈનાં વિચારક એન્ટન બાલાસીન્ઘમ શ્રીલંકા આવી પહોંચ્યા. મંત્રણાનાં સ્થળ વિષે બંને પક્ષો વચ્ચે વ્યાપક મતભેદો હતા; જોકે, સતત પ્રયાસોને લીધેને સફળતા ત્યારે મળી કે જ્યારે બન્ને પક્ષો 7 ફેબ્રુઆરી, 2006ના રોજ નવી વાટાઘાટો 22 ફેબ્રુઆરી તથા 23 ફેબ્રુઆરીએ [[સ્વિટ્ઝરલેન્ડ]]ના [[જીનેવા]]માં યોજી શકાય તે અંગે સંમત થયા. આ વાટાઘાટોમાં સરકાર અને એલટીટીઈ, બન્ને હિંસા ખતમ કરવા તથા 19-21 એપ્રિલના રોજ વધુ વાટાઘાટો યોજવા માટે સંમત થઈ જતા આ વાટાઘાટો "અપેક્ષાથી પણ ઊંચી" સાબિત થઈ.<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4742208.stm|title = Sri Lanka foes to 'curb violence'| work =|publisher = BBC News| date = February 24, 2006 | access-date= January 4, 2010}}</ref> આ વાટાઘાટો યોજાયા પછીના એક સપ્તાહ દરમિયાન, હિંસામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો હતો. જો કે, એલટીટીઈએ એપ્રિલમાં જ સૈન્ય વિરુદ્ધના હુમલાઓ ફરી શરૂ કરી દીધા અને તેન પ્રારંભ 11 એપ્રિલના રોજ સૈન્યના વાહનો ઉપર માનવ-વિરોધી ભૂમિગત સુરંગો દ્વારા કરાયેલા હુમલાથી થયો, જેમાં નૌકાદળના 10 ખલાસીઓ માર્યા ગયા. ત્યારપછીના દિવસે, બળવાખોરો દ્વારા કરાયેલા બૉમ્બ હુમલાઓ અને દેશના ઉત્તર-પૂર્વ હિસ્સામાં તોફાનોને લીધે 16 લોકો માર્યા ગયા. સૌપ્રથમ તો, [[ત્રિંકોમાલી]] ખાતે એક ભૂમિગત માનવ-વિરોધી સુરંગનો વિસ્ફોટ થયો, જેમાં બે પોલીસ જવાનો તેમના વાહનમાં જ માર્યા ગયા. બીજો ધડાકો, ભીડભર્યાં શાકભાજીના બજારમાં થયો, જેમાં એક સૈનિક અને થોડાં નાગરિકોનાં જીવ ગયા. આગામી સમયમાં થયેલા તોફાનોમાં એક ડઝન કરતા પણ વધુ લોકો માર્યા ગયા.<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4901952.stm|title = Sri Lanka violence leaves 16 dead| publisher = BBC News | date = April 12, 2006 | access-date= January 4, 2010}}</ref> આ હુમલાઓની જવાબદારી [[અપસર્જીંગ પિપલ'સ ફૉર્સ]] નામના એક સંગઠને લીધી, જે એલટીટીઈ માટે કામ કરતું હોવાનો સૈન્યએ આક્ષેપ કર્યો હતો. આ હિંસાચાર ચાલુ હતો તેવા સમયે, એલટીટીઈએ જીનેવાની વાટાઘાટોને 24-25 એપ્રિલ સુધી મુલતવી રાખવા જણાવ્યું, અને પ્રારંભમાં તો સરકાર આ અંગે સંમત થઈ ગઇ હતી. મંત્રણાઓ બાદ, સરકાર અને બળવાખોરો- બન્ને પક્ષો આંતરરાષ્ટ્રીય યુદ્ધવિરામ નિરીક્ષકો સાથે એલટીટીઈના નેતાઓને 16 એપ્રિલના રોજ એક નાગરિક જહાજમાં લઈ જવામાં આવે તે અંગે સંમત થયા, આ જહાજ દ્વારા આ લોકોને સરકાર અંકુશિત હદ-વિસ્તારમાંથી બહાર લઈ જવાના હતા. જો કે, તમિલ ટાઈગર્સે આ બેઠક રદ કરતા પરિસ્થિતિએ જોરદાર વળાંક લીધો, તેમણે એવો દાવો કર્યો કે તેઓ વળાવિયા તરીકે સાથે આવનારી નૌકાદળની ટૂકડી માટે સંમત થયા નહોતા. એસએલએમએમએ જણાવ્યા અનુસાર, તમિલ બળવાખોરો અગાઉ વળાવિયા તરીકે સાથે આવનારી ટૂકડી માટે સંમત થઈ ગયા હતા. આને લીધે એસએલએમએમનાં પ્રવક્તા હેલન ઓલાફ્સડોટિરે જણાવ્યું કે, "આ સમજૂતીનો એક ભાગ જ હતો. બળવાખોરોએ કલમો કાળજીપૂર્વક વાંચવી જોઈતી હતી. અમે હતાશ થયા છીએ."<ref name="bbc8">{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/4911554.stm | title = Tamil Tigers harden talks stance| work = | publisher = BBC News| date = April 17, 2006 | access-date= January 4, 2010}}</ref> 20 એપ્રિલ, 2006ના રોજ, એલટીટીઈએ સત્તાવારરીતે અનિશ્ચિત ગાળા માટે પોતાને શાંતિ પ્રક્રિયાથી અળગી કરી દીધી. તેમણે એવું જણાવ્યું કે પરિવહનનાં પ્રશ્નોને લીધે તેઓ તેમના પ્રાદેશિક નેતાઓને મળી શક્યા નહોતા. આને લીધે કેટલાક વિશ્લેષકો તથા આંતરરાષ્ટ્રીય સમાજના મનમાં ઊંડો સંશય જાગ્યો, તેમને લાગ્યું કે એલટીટીઇનો પરિવહનનો મુદ્દો એ જીનીવાની શાંતિ વાટાઘાટોમાં ઉપસ્થિતિ ટાળવા માટે વિલંબ કરવાનો કિમીયો હતો.<ref name="bbc9">{{cite news | url = http://www.bbc.co.uk/sinhala/news/story/2006/04/printable/060423_eu_ban.shtml | title = EU ban on LTTE urged| publisher = BBC News | date = April 23, 2006}}</ref> હિંસાચાર વધતો ગયો અને 23 એપ્રિલ, 2006ના રોજ, શંકાસ્પદ એલટીટીઈ સૈનિકોએ [[ત્રિંકોમાલી]] જિલ્લામાં ડાંગર/ચોખાના ખેતરમાં કામ કરી રહેલા [[છ સિંહાલી ખેડૂતોની હત્યા]] કરી નાખી.<ref>{{Cite web |url=http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/COL157189.htm |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-07 |archive-date=2006-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060514204120/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/COL157189.htm |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060514204120/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/COL157189.htm |date=2006-05-14 }}</ref> ત્યારપછીના દિવસે, [[બટ્ટીકલોઆ]]માં બે શંકાસ્પદ તમિલ ટાઈગર્સ બળવાખોરો, એક યુવાન માતાની હત્યા કરીને તેના બાળકનું અપહરણ કર્યા બાદ, સુરંગો બિછાવતા ઝડપાતા તેમને ઠાર મારવામાં આવ્યા.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4937624.stm |title = 'Eight die' in Sri Lanka violence |publisher = BBC News | date = April 24, 2006 | access-date= January 4, 2010}}</ref> એલટીટીઈએ નૌકાદળના કાફલા ઉપર આત્મઘાતી હુમલો કર્યો જેમાં 18 ખલાસીઓ માર્યા ગયા. ત્યારબાદ ઉત્તરીય શ્રીલંકાના [[નાનકડાં ટાપુ કેટ્સ (ઉરૂથોટા)]]ના ત્રણ ગામોમાં [[અલ્લાઈપિડ્ડી હત્યાકાંડ]] સર્જાયો જેમાં 13 મે, 2006ના રોજ બનેલા જુદા જુદા બનાવોમાં 13 લઘુમતી [[તમિલ]] નાગરિકોની હત્યા કરવામાં આવી.<ref>{{cite news | first = Dumeetha | last = Luthra | title = Sri Lanka villagers flee massacre | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5000920.stm | work = [[BBC]] | date = May 20, 2006 | access-date = 2007-08-16}}</ref> એલટીટીઈ [[બ્લેક ટાઈગર]]ની ગર્ભવતી [[આત્મઘાતી બૉમ્બર]] [[અનોજા કુગેન્થિરાસાહે]] શ્રીલંકાના સૈન્યના કમાન્ડર, લેફ્ટનન્ટ જનરલ [[સરથ ફોન્સેકા]]ની હત્યા કરવાની કોશિશ કરતાં એલટીટીઈની વિરુદ્ધમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ટીકાઓનું પ્રમાણ ઘણું વધી ગયું. આ બનાવમાં બૉમ્બરે દેશની રાજધાની [[કોલમ્બો]]માં [[શ્રીલંકાન સૈન્ય]]નાં મુખ્ય મથક ખાતે પોતાની જાતને ઉડાવી દીધી હતી. આ હુમલામાં લેફ્ટ. જનરલ ફોન્સેકા અને 27 અન્ય લોકો ઈજાગ્રસ્ત થયા, જ્યારે 10 લોકો માર્યા ગયા. આ હુમલાની પ્રતિક્રિયા સ્વરૂપે, 2001ના યુદ્ધવિરામ બાદ સૌપ્રથમવાર, શ્રીલંકાની વાયુસેનાએ દેશના ઉત્તર-પૂર્વીય હિસ્સામાં બળવાખોરોના સ્થાન ઉપર હવાઈ હુમલા કર્યાં.<ref>{{cite news |url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4941744.stm |title = Bomb targets Sri Lanka army chief |publisher = BBC News | date = April 25, 2006 | access-date= January 4, 2010}}</ref> એક વર્ષ અગાઉ થયેલી લક્ષ્મણ કાદિરગામારની હત્યા અને રજા મનાવવા માટે જઈ રહેલા સુરક્ષા દળનાં 710 નિઃશસ્ત્ર જવાનોને લઇ જઇ રહેલા જહાજ પરના નિષ્ફળ હુમલા ઉપરાંત થયેલો આ હુમલો એક અસરકારક બનાવ સાબિત થયો કેમકે 19 મે, 2006ના રોજ યુરોપીય સંઘે એલટીટીઇને એક ત્રાસવાદી સંગઠન ગણીને તેને ગેરકાયદેસર ઠરાવવાનો નિર્ણય કર્યો. આને પરિણામે યુરોપીય સંઘના સદસ્ય રાષ્ટ્રોમાં એલટીટીઈની મિલ્કતો ટાંચમાં લેવાઈ અને શ્રીલંકામાં પોતાના ત્રાસવાદી અભિયાન માટે ભંડોળ એકત્ર કરવાના એલટીટીઇના પ્રયાસો પર પૂર્ણવિરામ લાગી ગયું. [[યુરોપની સંસદે]] એક નિવેદનમાં એલટીટીઇ તમામ તમિલોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી ન હોવાનું જણાવ્યું અને તેને શ્રીલંકાના ઉત્તરીય તથા પૂર્વીય હિસ્સામાં લોકશાહીનો વિકલ્પ બનવાનું સૂચન કર્યું.<ref name="hindu1">{{cite news| url =http://www.hindu.com/2006/05/31/stories/2006053117200100.htm| title =European Union bans LTTE| work =Amit Baruah| publisher =The Hindu| date =May 31, 2006| access-date =સપ્ટેમ્બર 7, 2010| archive-date =જૂન 1, 2006| archive-url =https://web.archive.org/web/20060601100958/http://www.hindu.com/2006/05/31/stories/2006053117200100.htm| url-status =dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060601100958/http://www.hindu.com/2006/05/31/stories/2006053117200100.htm |date=જૂન 1, 2006 }}</ref> દેશનાં ઉત્તર અને પૂર્વ ભાગમાં હુમલાઓ યથાવત રહ્યાં હતા, તેવા સમયે નોર્વેના ઓસ્લોમાં 8-9 જૂનનાં રોજ નવી વાટાઘાટો યોજવાનું નક્કી થયું. બન્ને પક્ષોનાં પ્રતિનિધિ મંડળો ઓસ્લો આવી પહોંચ્યા, પરંતુ એલટીટીઇએ પોતાના ટાઈગર્સને વાટાઘાટોના સ્થળ સુધીની મુસાફરી માટે સુરક્ષિત માર્ગની છૂટ આપવામાં ન આવી હોવાનો આક્ષેપ કરીને સરકારના પ્રતિનિધિ મંડળ સાથે પ્રત્યક્ષ બેઠક યોજવાનો ઇનકાર કરી દેતા વાટાઘાટો રદ કરાઈ. નોર્વેના મધ્યસ્થી એરિક સોલ્હેઇમે પત્રકારોને જણાવ્યું કે એલટીટીઇએ આ વાટાઘાટો પડી ભાંગવા અંગેની સીધી જવાબદારી સ્વીકારવી જોઈએ.<ref name="bbc10">{{cite news | url =http://www.bbc.co.uk/sinhala/news/story/2006/06/060609_saroj-oslo.shtml| title =Collapse of talks | work =Saroj Pathirana|publisher = BBC News|date = June 9, 2006}}</ref> ત્યારબાદ જે હિંસાનો દોર ચાલ્યો, તે પૈકી [[વનકલાઈ હત્યાકાંડ]]માં 8 જૂન, 2006ના રોજ [[શ્રીલંકા]]ના [[મન્નાર]] જિલ્લાના [[વનકલાઈ]] ગામના ચાર લોકોના [[લઘુમતી શ્રીલંકન તમિલો]]ના કુટુંબ પર સિતમ ગુજારીને તેમની હત્યા કરાઈ. માતા અને તેની નવ વર્ષની બાળકીની હત્યા કરતા પૂર્વે બન્નેની પર કથિતપણે બળાત્કાર ગુજારવામાં આવ્યો હતો. બળવાખોરો તરફી ન્યૂઝ સાઈટ [[તમિલનેટ]] દ્વારા પ્રદર્શિત કરાયેલી આ લોકોની લોહીથી ખરડાયેલી લાશોની તસવીરોએ શ્રીલંકા અને વિદેશમાં વિવાદ સર્જ્યો હતો. શ્રીલંકાના સૈન્ય અને તમિલ [[ટાઈગર બળવાખોરો]]એ આ હત્યા માટે એકબીજા ઉપર આક્ષેપો કર્યા હતા.<ref name="ml">{{cite web | url = http://www.themorningleader.lk/20060614/focus.html | title = Another family wiped out in Vankalai | access-date = 2010-09-07 | archive-date = 2009-02-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090220015546/http://www.themorningleader.lk/20060614/focus.html | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090220015546/http://www.themorningleader.lk/20060614/focus.html |date=2009-02-20 }}</ref><ref name="hhr">{{cite web|url=http://www.hhr-srilanka.org/hhr/news/summary.pdf|title=Details of few extra judicial claims|format=PDF|access-date=2010-09-07|archive-date=2007-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20071127110521/http://www.hhr-srilanka.org/hhr/news/summary.pdf|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071127110521/http://www.hhr-srilanka.org/hhr/news/summary.pdf |date=2007-11-27 }}</ref><ref name="AN">{{cite web | url = http://www.asianews.it/index.php?l=en&art=6425 | title = People terrorized after massacre of Tamil family | access-date = 2010-09-07 | archive-date = 2011-02-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110220093630/http://www.asianews.it/index.php?l=en&art=6425 | url-status = dead }}</ref><ref name="pw">{{cite web | url = http://www.peacewomen.org/resources/Human_Rights/Statement_womensgroup.html | title = Statement by women for democracy and human rights | access-date = 2010-09-07 | archive-date = 2008-05-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080516230758/http://www.peacewomen.org/resources/Human_Rights/Statement_womensgroup.html | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516230758/http://www.peacewomen.org/resources/Human_Rights/Statement_womensgroup.html |date=2008-05-16 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.homeoffice.gov.uk/rds/pdfs06/sri_lanka_021106.doc|title=Country of origin information report– Sri Lanka|access-date=2010-09-07|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325153828/http://www.homeoffice.gov.uk/rds/pdfs06/sri_lanka_021106.doc|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325153828/http://www.homeoffice.gov.uk/rds/pdfs06/sri_lanka_021106.doc |date=2009-03-25 }}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.peacewomen.org/resources/Human_Rights/Statement_womensgroup.html|title= Sri Lankan Combatants Rape Women to Terrorize|access-date= 2010-09-07|archive-date= 2008-05-16|archive-url= https://web.archive.org/web/20080516230758/http://www.peacewomen.org/resources/Human_Rights/Statement_womensgroup.html|url-status= dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516230758/http://www.peacewomen.org/resources/Human_Rights/Statement_womensgroup.html |date=2008-05-16 }}</ref> 15 જૂન, 2006ના રોજ [[કબિથિગોલ્લેવા હત્યાકાંડ]] પણ થયો જેમાં એલટીટીઇએ એક બસ પર હુમલો કરીને ઓછામાં ઓછાં 64 સિંહાલી નાગરિકોને મારી નાખ્યા હતા અને તેને કારણે શ્રીલંકાની વાયુસેના<ref name="usinfo1">''યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઇન્ટરનેશનલ ઇન્ફર્મેશન પ્રોગ્રામ્સ'' ", [http://usinfo.state.gov/xarchives/display.html?p=washfile-english&amp;y=2006&amp;m=June&amp;x=20060615115032ndyblehs0.351742&amp;t=livefeeds/wf-latest.html યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ દ્વારા શ્રીલંકામાં બસ પરના આતંકવાદી હુમલાઓની આલોચના] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071219172235/http://usinfo.state.gov/xarchives/display.html?p=washfile-english&y=2006&m=June&x=20060615115032ndyblehs0.351742&t=livefeeds%2Fwf-latest.html |date=2007-12-19 }}.</ref>એ વધુ હવાઈ હુમલા કરવા પડ્યાં હતા. આ સિવાય, 26 જૂનનાં રોજ એલટીટીઈની આત્મઘાતી બૉમ્બરે શ્રીલંકાના ત્રીજા ક્રમનાં સર્વોચ્ચ સૈન્ય અધિકારી અને ડેપ્યુટી ચીફ ઓફ સ્ટાફ [[જનરલ પરામી કલુટુંગા]]ને મોતને ઘાટ ઉતારી દીધા.<ref name="bbc11">{{cite news | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5115968.stm| title =Sri Lanka general killed in blast| work =|publisher = BBC News|date = June 26, 2006 | access-date= January 4, 2010}}</ref> આ બનાવોને લીધે [[એસએલએમએમ]]ને પ્રશ્ન થયો કે હજુ પણ યુદ્ધવિરામ ચાલુ રાખી શકાય કે કેમ.<ref name="slmm1">{{cite web|url= http://www.slmm.lk/intros/press_releases.htm|title= Press releases|access-date= 2006-08-07|date= |work= |publisher= Sri Lanka Monitoring Mission|archive-date= 2007-03-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20070312223248/http://www.slmm.lk/intros/press_releases.htm|url-status= dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312223248/http://www.slmm.lk/intros/press_releases.htm |date=2007-03-12 }}</ref> જો કે, મોટાભાગના વિશ્લેષકો સતત એવું માનતા હતા કે ફરી પૂર્ણ-ફલકનું યુદ્ધ થવાની શક્યતા નથી અને "નીચી-તીવ્રતા ધરાવતો વિગ્રહ" ચાલુ રહેશે.<ref name="bbc11"></ref> ===માવિલ ઓયા (મવિલ અરુ) જળ તકરાર=== 21 જુલાઈના રોજ એલટીટીઇએ માવિલ ઓયા ([[મવિલ અરુ]]) [[જળાશય]]ના [[સ્લુઈસ ગેટ]] બંધ કરીને સરકારના અંકુશ હેઠળના 15,000 ગામોમાં [[પાણીનો પૂરવઠો]] કાપી નાખ્યો, આ નવી કટોકટીને કારણે યુદ્ધવિરામની સમજૂતી પર હસ્તાક્ષર કરાયા બાદ સૌપ્રથમવાર વિશાળ-ફલકનો સંઘર્ષ થયો.<ref name="bbc12">{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5249884.stm | title = Sri Lanka forces attack reservoir|work =|publisher = BBC News|date=August 6, 2006 | access-date= January 4, 2010}}</ref> આ ગેટ્સ ખોલાવવા માટે એસએલએમએમ દ્વારા હાથ ધરાયેલી પ્રારંભિક મંત્રણા અને પ્રયાસો નિષ્ફળ નીવડ્યા બાદ, વાયુસેનાએ 26 જુલાઈના રોજ એલટીટીઈના સ્થાનો પર હુમલો કર્યો અને ભૂમિદળોએ આ ગેટ ખોલાવવા માટે અભિયાન શરૂ કર્યું.<ref name="dm1">{{cite news | url = http://www.dailymirror.lk/2006/07/27/front/6.asp | title = Air Force jets hit LTTE targets|work =Sunil Jayasiri|publisher = The Daily Mirror| date =July 27, 2006}}</ref> ત્યારબાદ 8 ઓગસ્ટના રોજ આ સ્લુઈસ ગેટ ખોલવામાં આવ્યા, આ ગેટ ખરેખર કોણે ખોલ્યા તે અંગેના અહેવાલો વિરોધાભાસી છે. શરૂઆતમાં, એસએલએમએમએ એવો દાવો કર્યો કે જળાશયના બંધ ગેટ ખોલાવા માટે તેણે એલટીટીઈની સાથે શરતી સમજૂતી સાધી હતી.<ref name="fline1"></ref> જો કે, સરકારના પ્રવક્તાએ એવું જણાવ્યું કે બળવાખોરો<ref name="bbc12"></ref> દ્વારા "સૌદાબાજીના સાધન તરીકે વ્યવહારિક ઉપયોગિતાની વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરી શકાય નહિ" અને સરકારના દળોએ જળાશયની આસપાસના એલટીટીઈના સ્થાનો ઉપર નવેસરથી હુમલા કર્યાં હતા. આ હુમલાને કારણે એસએલએમએમનાં ચીફ ઓફ સ્ટાફે તેની નિંદા કરી અને જણાવ્યું કે "એલટીટીઈએ આ ઓફર કરી હોવાની સરકાર પાસે માહિતી છે." "એ વાત અત્યંત સ્પષ્ટ છે કે તેઓ પાણીમાં રસ ધરાવતા નહોતા. તેઓને અન્ય કશાંકમાં જ રસ હતો."<ref name="bbc12"></ref> એલટીટીઇએ ત્યારપછી એવો દાવો કર્યો હતો કે તેણે "માનવતાના ધોરણે" આ સ્લુઈસ ગેટ ખોલી નાખ્યાં હતા, અલબત્ત તેની સામે સૈન્યના સંવાદદાતાઓએ વાંધો ઉઠાવ્યો હતો અને જણાવ્યું હતું કે સુરક્ષા દળોએ માવિલ અરુ અનિકટના ચોક્કસ સ્થળે બૉમ્બિંગ કર્યા બાદ તરત જ પાણી વહેવું શરૂ થઈ ગયું હતું.<ref name="st2">''ધ સન્ડે ટાઇમ્સ સિચ્યુએશન રિપોર્ટ'' , [http://sundaytimes.lk/060813/index.html ઇલમ વૉર 4માં વિવિધ મોરચે ભડકો].</ref> આખરે, બળવાખોરો સાથેના ભીષણ યુદ્ધ બાદ, સરકારના દળોએ મવિલ અરુ જળાશય પર 15 ઓગસ્ટના રોજ સંપૂર્ણપણે કબ્જો સ્થાપી દીધો.<ref name="jw1">''ઇકબાલ અથાસ, જેન'સ ડિફેન્સ વિકલી,'' [http://www.janes.com/defence/news/jdw/jdw060817_1_n.shtml શ્રીલંકામાં ભડકી ઉઠેલું પૂર્ણ ફલકનું યુદ્ધ].</ref> ===મુત્તુર અને જાફનામાં એલટીટીઇના આક્રમણો=== માવિલ અરુ (માવિલ ઓયા)ની નજીકમાં ઉગ્ર લડાઈ ચાલી રહી હતી, તેવા સમયે ગોકન્ના (ત્રિંકોમાલી) સુધી પણ હિંસા ફેલાઈ, ત્યાં એલટીટીઇએ શ્રીલંકાના નૌકાદળના મહત્વના મથક ઉપર,<ref name="fline1">{{cite news |url = http://www.hinduonnet.com/fline/fl2316/stories/20060825001405400.htm |title = Water war |work = B. Muralidhar Reddy |publisher = The Hindu |date = August 12, 2006 |access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010 |archive-date = ફેબ્રુઆરી 1, 2008 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080201115217/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2316/stories/20060825001405400.htm |url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080201115217/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2316/stories/20060825001405400.htm |date=ફેબ્રુઆરી 1, 2008 }}</ref> અને ઓગસ્ટના પ્રારંભમાં સરકારના અંકુશ હેઠળના સમુદ્રતટે વસેલાં વ્યૂહાત્મક મુત્તુર નગર પર હુમલો કર્યો, જેના પરિણામે લગભગ 30 નાગરિકોના મોત નિપજ્યાં તથા આશરે 25,000 લોકો આ વિસ્તારમાંથી વિસ્થાપિત થયા.<ref>{{cite news |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5240864.stm |title = Civilians die in Sri Lanka clash |work = |publisher = BBC News |date = August 3, 2006 | access-date= January 4, 2010}}</ref> 2 ઓગસ્ટ, 2006ના રોજ એલટીટીઇએ મુત્તુર<ref name="toi1">{{cite news |url =http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/1859354.cms |title = 152 LTTE rebels killed in Sri Lanka |work = |publisher = [[The Times of India]] |date = August 4, 2006}}</ref> પર તોપખાનાં સાથે ભારે હુમલો કર્યો અને ત્યારબાદ તેમાં ઘૂસી જઈને નગરના કેટલાક ભાગો ઉપર નિયંત્રણ મેળવી લીધું, જેને લીધે અથડામણો ફાટી નીકળી.<ref name="hindu2">{{cite news |url = http://www.hindu.com/2006/08/04/stories/2006080408511500.htm |title = 34 killed as LTTE `overruns' Muttur town |work = B. Muralidhar Reddy |publisher = The Hindu |date = August 4, 2006 |access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010 |archive-date = સપ્ટેમ્બર 30, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070930235841/http://www.hindu.com/2006/08/04/stories/2006080408511500.htm |url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930235841/http://www.hindu.com/2006/08/04/stories/2006080408511500.htm |date=સપ્ટેમ્બર 30, 2007 }}</ref> સૈન્યએ આનો પ્રતિક્રિયા આપી અને ભારે યુદ્ધમાં એલટીટીઇના આશરે 150 બળવાખોરોને મારી નાખીને 5 ઓગસ્ટના રોજ નગર ઉપર ફરી પોતાનું નિયંત્રણ સ્થાપી દીધું.<ref name="toi1"></ref> તેના ટૂંક સમય બાદ જ, મૂદુથારા (મુથુર)માં ફ્રાન્સની આંતરરાષ્ટ્રીય સદભાવના સંસ્થા [[એક્સન અગેઈન્સ્ટ હંગર]] (એસીએફ)માં કામ કરતા 17 લોકો [[મૃત્યુ પામેલી હાલતમાં મળી આવ્યા]]. આ લોકો તેમની ઓફિસમાં જમીન તરફ મોઢું રાખીને સુતેલી હાલતમાં મળી આવ્યા હતા, તેમણે પહેરેલી ટી-શર્ટ કે જેના પર બુલેટના ઘાનાં નિશાન હતા તેના પરથી એવો સંકેત મળ્યો કે તેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય માનવતાવાદી કાર્યકરો હતા. આ હત્યાઓની વિશ્વભરમાંથી વ્યાપક નિદા થઈ.<ref>{{cite web |url= http://www.hindu.com/2006/08/08/stories/2006080808521200.htm |title=15 NGO workers killed |access-date= 2007-01-30 |work=The Hindu}}</ref> એસએલએમએમએ એવો દાવો કર્યો કે આ હુમલા પાછળ સરકારનો હાથ હતો,<ref>{{cite news |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5298470.stm |title = Military 'killed Lanka aid staff' |publisher = BBC |date = August 30, 2006 | access-date= January 4, 2010}}</ref> પરંતુ સરકારે આ આક્ષેપોને "ખિન્નતા ઉપજાવનારા અને પક્ષપાતી" ગણાવીને તેને રદિયો આપ્યો હતો, અને જણાવ્યું હતું કે એસએલએમએમને "આ પ્રકારના નિવેદનો આપવાનો કોઈ અધિકાર નથી કારણ કે તેઓ ઓટોપ્સી અથવા પોસ્ટ-મોર્ટમ સાથે સંકળાયેલા નથી."<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5298470.stm | title = Sri Lanka forces attack reservoir|work =|publisher = BBC News|date=August 6, 2006 | access-date= January 4, 2010}}</ref> આંતરરાષ્ટ્રીય ફૉરેન્સિક નિષ્ણાતોની મદદથી સરકારે શરૂ કરેલી સત્તાવાર તપાસ હાલમાં ચાલી રહી છે.<ref>[http://www.foreignminister.gov.au/releases/2007/fa007_07.html ઓસ્ટ્રેલિયાના સુવિખ્યાત ધારાશાસ્ત્રી શ્રીલંકામાં માનવ અધિકારની તપાસમાં મદદરૂપ થશે].</ref> દરમિયાન, દેશની ઉત્તરમાં, 11 ઓગસ્ટના રોજ એલટીટીઈએ [[શ્રીલંકાના સૈન્ય]]ની સુરક્ષા હરોળ પર ભીષણ હુમલો કર્યો, ત્યાર બાદ 2001 પછીની સૌથી લોહિયાળ લડાઈઓ પૈકીની લડાઇ થઈ. આ હુમલાઓમાં એલટીટીઇએ 400થી 500 ફાઈટર્સના જૂથનો ઉપયોગ કર્યો અને તેમાં જમીન તથા અન્ય જગ્યાએથી કરાયેલા હુમલાઓનો સમાવેશ થતો હતો, આ હુમલામાં પલુયાલા ([[પલય]]) ખાતેના લશ્કરના મુખ્ય ઍરબેઝ સહિતના સરકારના સ્થાનો ઉપર ભારે તોપમારો પણ કરવામાં આવ્યો હતો.<ref name="hindu3">{{cite news | url = http://www.hindu.com/thehindu/holnus/000200608121801.htm | title = At least 127 combatants killed in Lanka fighting: military | work = | publisher = The Hindu | date = August 12, 2006 | access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010 | archive-date = સપ્ટેમ્બર 30, 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070930211134/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/000200608121801.htm | url-status = dead }}</ref> શરૂઆતમાં, ટાઈગર્સે મુહામલાઈ (મહાકન્દા)ની આસપાસની સૈન્યની સુરક્ષા હરોળને તોડી પાડી, અને ઉત્તર તરફ વધુ આગળ વધ્યાં,<ref name="oi1">{{cite news | url = http://news.oneindia.in/2006/08/12/sri-lanka-rebels-say-destroy-northern-defences-advance-1155353635.html | title = Lanka rebels destroy northern defenses, advance | work = | publisher = One India | date = August 12, 2006 | access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010 | archive-date = મે 10, 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110510083652/http://news.oneindia.in/2006/08/12/sri-lanka-rebels-say-destroy-northern-defences-advance-1155353635.html | url-status = dead }}</ref> પરંતુ 10 કલાકની ભીષણ લડાઈ બાદ તેઓ થંભી ગયા. આગામી થોડા દિવસો સુધી આ લડાઈઓ ચાલતી રહી, પરંતુ ભારે જાનહાનિને કારણે એલટીટીઇએ પોતાનું આક્રમણ છોડી દેવું પડ્યું.<ref name="ht1">{{cite news | url = http://www.hindustantimes.com/news/7598_1883909,000500020002.htm | title = Lanka's chilling 2006 timeline | work = PK Balachandran | publisher = [[Hindustan Times]] | date = December 30, 2006 | access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010 | archive-date = સપ્ટેમ્બર 30, 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070930045807/http://www.hindustantimes.com/news/7598_1883909,000500020002.htm | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930045807/http://www.hindustantimes.com/news/7598_1883909,000500020002.htm |date=સપ્ટેમ્બર 30, 2007 }}</ref> આ અભિયાનમાં એલટીટીઇએ આશરે 250<ref name="ht1"></ref> સૈનિકો ગુમાવ્યા હોવાનો અંદાજ છે, જ્યારે શ્રીલંકાના 90 સૈનિકો અને ખલાસીઓ પણ માર્યા ગયા હતા.<ref name="usatoday1">{{cite news | url = http://www.usatoday.com/news/world/2006-08-15-sri-lanka_x.htm | title = Fighting rages in northern Sri Lanka in fourth week of hostilities |work = |publisher = [[USA Today]]| date = August 15, 2006}}</ref> ===ચેન્કોલાઈ હવાઈ હુમલો=== શ્રીલંકાની ઉત્તર અને પૂર્વમાં જમીન પર લડાઈ ચાલી રહી હતી, તેવા સમયે શ્રીલંકાની વાયુસેનાએ બળવાખોરોના કબ્જામાં રહેલા મલ્લાઈતિવુ વિસ્તારમાં આવેલી સુવિધાઓ ઉપર હવાઈ હુમલો હાથ ધર્યો, જેમાં [[સંખ્યાબંધ તમિલ છોકરીઓ મૃત્યુ પામી]]. એલટીટીઈએ 61 છોકરીઓના મોત થયા હોવાનો દાવો કર્યો હતો, તેમછતાં એસએલએમએમએ જણાવ્યું કે તેમણે ફક્ત 19 મૃતદેહો જ ગણ્યાં હતા. સરકારે જણાવ્યું કે તે એલટીટીઇની તાલીમ સુવિધા હતી અને આ બાળકો એ એલટીટીઇના બાળ સૈનિકો હતા,<ref name="mg1">{{cite news |url = http://www.mg.co.za/articlepage.aspx?area=/breaking_news/breaking_news__international_news/&articleid=280855|title = Unicef: Bombed orphans were not Tamil Tigers |publisher = [[Mail and Guardian Online]] |date = August 15, 2006}}</ref> અલબત્ત એલટીટીઇએ એવો દાવો કર્યો કે ભોગ બનનાર છોકરીઓ શાળાની વિદ્યાર્થિનીો હતી જે એક અનાથાલયમાં પ્રાથમિક સારવારના કોર્સમાં ભાગ લઇ રહી હતી.<ref name="mg1"></ref> ===પાકિસ્તાનનાં હાઈ કમિશ્નર પર હુમલો=== તે જ દિવસે, શ્રીલંકા ખાતેના [[પાકિસ્તાન]]ના [[હાઈ કમિશ્નર]] [[બશીર વલી મોહમદ]]ને લઇ જઈ રહેલા પર એક [[ઓટો રીક્ષા]]માં છુપાવવામાં આવેલી [[ભૂમિગત માનવ-વિરોધી સુરંગ]] દ્વારા હુમલો કરવામાં આવ્યો. આ ધડાકામાં હાઈ કમિશ્નર એક પણ ઈજા વગર બચી ગયા, પણ સાત લોકો માર્યા ગયા અને 17 લોકો ઈજાગ્રસ્ત થયા.<ref name="ndtv1">{{cite web|url=http://www.ndtv.com/template/template.asp?id=20040&template=Lanka&callid=0&frmsrch=1&txtsrch=Lanka | title=Lanka blast: Pak envoy safe, 7 killed | author = Rica Roy & Anisa Khan |date=August 14, 2006 | publisher =NDTV }}</ref> આ હુમલાની જવાબદારી એક પણ જુથે સ્વીકારી નહોતી, પણ શ્રીલંકાની સરકારે એલટીટીઈ પર આક્ષેપ કર્યો હતો. [[પાકિસ્તાન]]ના [[હાઈ કમિશ્નર]], [[બશીર વલી મોહમદ]]એ એવો દાવો કર્યો કે પાકિસ્તાનને ડરાવવા માટે,<ref name="at2">{{cite web |url=http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/HI22Df01.html |title=The Pakistani muscle behind Colombo |author=Sudha Ramachandran |date=September 22, 2006 |publisher=Asia Times |access-date=સપ્ટેમ્બર 7, 2010 |archive-date=જુલાઈ 25, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725112954/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/HI22Df01.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725112954/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/HI22Df01.html |date=જુલાઈ 25, 2011 }}</ref> ભારતે આ હુમલો કરાવ્યો હોય તેવી મજબુત ધારણા છે. પાકિસ્તાન શ્રીલંકાની સરકારને સૈન્ય સાધન-સરંજામ પુરા પડતા મુખ્ય સપ્લાયરો પૈકીનું એક છે.<ref name="at2"></ref> પાકિસ્તાને આવનારા મહિનાઓમાં દર 10 દિવસે એક વાર જરૂરી સહાયનું વચન આપ્યું, પાકિસ્તાને મજબુત ટેકાની ખાતરી આપતા શ્રીલંકાનાં સંરક્ષણ સચિવ ગોતાભ્ય રાજપક્ષેએ જાહેરમાં એવું જણાવ્યું કે એલટીટીઈનાં મુખ્ય મથક કિલીનોચ્ચીને ડીસેમ્બરના અંત સુધીમાં મુક્ત કરવામાં આવશે. ===સંપુરનું પતન === હિંસાનો દોર ફરી શરુ થયો ત્યારથી, ત્રીન્કોમાંલી ખાતેના શ્રીલંકાના નૌકાદળનાં વ્યુહાત્મક રીતે અગત્યના<ref name="reuters1">{{cite news|url = http://today.reuters.co.uk/news/CrisesArticle.aspx?storyId=COL24804|title = Sri Lanka army battles rebels in northeast|work = Peter Apps|publisher = Reuters|date = September 12, 2006|access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010|archive-date = સપ્ટેમ્બર 3, 2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20060903184404/http://today.reuters.co.uk/News/CrisesArticle.aspx?storyId=COL24804|url-status = dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060903184404/http://today.reuters.co.uk/News/CrisesArticle.aspx?storyId=COL24804 |date=સપ્ટેમ્બર 3, 2006 }}</ref> મથકને સંપૂર અને તેની આસપાસનાં એલટીટીઈનાં સ્થાનોથી ખતરો હોવા અંગે સૈન્યના ઘટકોમાં ચિંતા વધતી જતી હતી. સમ્પુરનું સ્થાન ત્રિકોમાંલીથી કોદ્દીયારનાં અખાત પર છે.<ref name="saag1">{{cite news|url = http://www.saag.org/%5Cnotes4%5Cnote331.html|title = Sri Lanka: LTTE's moment of truth at Sampur - Update 101|work = Col R Hariharan (retd.)|publisher = South Asai Analysis Group|date = September 8, 2006|access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010|archive-date = જુલાઈ 6, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20070706090043/http://www.saag.org//notes4/note331.html|url-status = dead}}</ref><ref name="hindu4">{{cite news|url = http://www.hindu.com/2006/09/05/stories/2006090505251300.htm|title = Sri Lankan army captures Sampur|work = B. Muralidhar Reddy|publisher = The Hindu|date = September 5, 2006|access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010|archive-date = ઑક્ટોબર 1, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20071001023247/http://www.hindu.com/2006/09/05/stories/2006090505251300.htm|url-status = dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001023247/http://www.hindu.com/2006/09/05/stories/2006090505251300.htm |date=ઑક્ટોબર 1, 2007 }}</ref> આ વિસ્તારમાંથી એલટીટીઈનાં થાણાઓમાંથી થતો તોપમારો નૌકાદળના મથકને છિન્નભિન્ન કરીને જાફનાને સૈન્ય પુરવઠો પૂરો પડી શકે એવી એકમાત્ર સૈન્ય કડીને કાપી નાખે અને સૈન્યને સંપૂર્ણપણે અસહાય બનાવી શકે તેવી સંભાવના હતી. નૌકાદળના જહાજોની તમામ હિલચાલ પર પણ એલટીટીઈની ચાંપતી નજર રહેતી હતી.<ref name="saag1"></ref> 2005માં શ્રીલંકાની મુલાકાતે આવેલી યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સના સૈન્યની સલાહકારી ટૂકડીએ પણ આ દહેશતને ટેકો આપ્યો હતો. માવિલ અરુ (માવિલ ઓયા) અને મુત્તુર (મૂદુથારા)માં અથડામણોને પગલે, એલટીટીઇએ ત્રિંકોમાલી (ગોકન્ના)માં આવેલા નૌકાદળના મથકને લક્ષ્યાંક બનાવીને તીવ્ર હુમલાઓ કર્યાં,<ref name="hindu4"></ref> અને 21 ઓગસ્ટના રોજ, શ્રીલંકાના પ્રમુખ મહિન્દા રાજાપક્ષેએ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે સરકારનો આશય સમ્પૂરમાં એલટીટીઇનો ડર નિકાળવાનો હતો.<ref name="hindu4"></ref> 28 ઓગસ્ટના રોજ, શ્રીલંકાનાં સૈન્યએ સમ્પૂર તથા તેની નજીકના કદ્દાઈપરિકચન (ગાયેતા-બારા-હેના) અને થોપ્પુર (થુપાપુરા) વિસ્તારોમાં એલટીટીઇના કૅમ્પ ફરી હાંસલ કરવા માટે આક્રમણ કર્યું. આને કારણે એલટીટીઇએ એવી જાહેરાત કરી કે જો આ આક્રમણ ચાલુ રહેશે, તો યુદ્ધવિરામ સત્તાવાર રીતે પૂરો થશે. એકધારી પ્રગતિ બાદ, 4 સપ્ટેમ્બરના રોજ બ્રિગેડ કમાન્ડર સરથ વિજેસિંઘે<ref name="hindu5"></ref>ની આગેવાની હેઠળનાં શ્રીલંકાના સુરક્ષા દળોએ એલટીટીઇના કબ્જામાંથી સમ્પૂર (સોમાપુરા)ને પુનઃ હાંસલ કર્યું, અને ત્યાં સૈન્યના મથકો સ્થાપવાનું શરૂ કર્યું.<ref>{{cite news |url = http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601080&sid=ax6hzULkWuCE|title = Sri Lanka Army captures Sampur |publisher = [[Bloomberg.com]] |date = September 4, 2006}}</ref> એલટીટીઇએ હારનો સ્વીકાર કર્યો અને પોતે આ વ્યૂહાત્મકરીતે મહત્વના નગરમાંથી પોતાના સૈનિકો "પરત ખેંચ્યાં" હોવાનું જણાવ્યું.<ref>{{cite news |url = http://www.bbc.co.uk/sinhala/news/story/2006/09/060904_sampoor_defeat.shtml| title = LTTE admits defeat in Sampoor|work = |publisher = BBC |date = September 4, 2006}}</ref> 2002માં યુદ્ધવિરામના કરાર પર હસ્તાક્ષર થયા બાદ પ્રાદેશિક કબ્જામાં થયેલો આ સૌપ્રથમ મહત્વનો ફેરફાર હતો.<ref name="iht1">{{cite news|url = http://www.iht.com/articles/ap/2006/09/04/asia/AS_GEN_Sri_Lanka.php|title = Sri Lankan military captures key rebel territory, Tigers vow to keep fighting|work = |publisher = International Herald Tribune|date = September 3, 2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20080205184829/http://www.iht.com/articles/ap/2006/09/04/asia/AS_GEN_Sri_Lanka.php|archive-date = ફેબ્રુઆરી 5, 2008|access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010|url-status = live}}</ref> શ્રીલંકાના સૈન્યના અંદાજ પ્રમાણે આ હુમલામાં તેના 33 અધિકારીઓ અને એલટીટીઇના આશરે 200 લડવૈયાઓ માર્યા ગયા હતા.<ref name="hindu5">{{cite news|url = http://www.hindu.com/2006/09/12/stories/2006091204601400.htm|title = Fierce battles continue in Jaffna|work = B. Muralidhar Reddy|publisher = The Hindu|date = September 12, 2006|access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010|archive-date = માર્ચ 12, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20070312233039/http://www.hindu.com/2006/09/12/stories/2006091204601400.htm|url-status = dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312233039/http://www.hindu.com/2006/09/12/stories/2006091204601400.htm |date=માર્ચ 12, 2007 }}</ref> ===એલટીટીઇની પ્રતિક્રિયા અને આગળની શાંતિ મંત્રણા=== ઓક્ટોબરમાં એલટીટીઇ પુનઃ ત્રાટકી. સૌપ્રથમ તો દેશની ઉત્તરે આવેલા સરકાર તથા એલટીટીઇના અંકુશ હેઠળના વિસ્તારો વચ્ચેનાં ક્રોસિંગ પોઇન્ટરૂપ મુહામલાઈ (મહાકન્દા) ખાતે થયેલા ઉગ્ર યુદ્ધમાં એલટીટીઇએ લગભગ 130 સૈનિકોને મારી નાખ્યા.<ref name="dm2">{{cite news | url = http://www.dailymirror.lk/2006/10/18/front/1.asp | title = No repeat of Muhamalai, President warns; orders full probe into debacle |work =Poorna Rodrigo and Sunil Jayasiri |publisher = The Daily Mirror|date=October 18, 2006}}</ref> થોડા દિવસ બાદ જ, એલટીટીઇના એક આત્મઘાતી બૉમ્બરે દેશની મધ્યમાં આવેલા હાબાર્બા ખાતે ઘરે રજા વિતાવવા માટે પરત ફરી રહેલા [[નૌકાદળના ખલાસીઓના કાફલા ઉપર હુમલો]] કરીને આશરે 100 ખલાસીઓનાં મોત નિપજાવ્યાં.<ref>{{cite news | url = http://www.playfuls.com/news_10_1683-Bloodbath-in-Sri-Lanka-At-Least-100-Unarmed-Sailors-Dead.html | title = Bloodbath in Sri Lanka: At Least 100 Unarmed Sailors Dead | work = | publisher = Playfuls.com | date = October 16, 2006 | access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010 | archive-date = જાન્યુઆરી 13, 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090113224201/http://www.playfuls.com/news_10_1683-Bloodbath-in-Sri-Lanka-At-Least-100-Unarmed-Sailors-Dead.html | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090113224201/http://www.playfuls.com/news_10_1683-Bloodbath-in-Sri-Lanka-At-Least-100-Unarmed-Sailors-Dead.html |date=જાન્યુઆરી 13, 2009 }}</ref><ref>{{cite news |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6045866.stm| title = Analysis: Sri Lanka military setbacks|work = |publisher = BBC |date = October 16, 2006 | access-date= January 4, 2010}}</ref> તમિલ વિગ્રહના ઇતિહાસનો આ સૌથી ઘાતક આત્મઘાતી હુમલો હતો.<ref name="zaman1">{{cite news | url = http://www.zaman.com/?bl=international&alt=&hn=37451 | title = Bloody Day in Sri Lanka: 103 Dead | work = | publisher = Zaman Daily | date = October 17, 2006 | access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010 | archive-date = મે 11, 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110511061254/http://www.zaman.com/?bl=international&alt=&hn=37451 | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511061254/http://www.zaman.com/?bl=international&alt=&hn=37451 |date=મે 11, 2011 }}</ref> બે દિવસ બાદ, એલટીટીઇ સી ટાઈગરના લડવૈયાઓએ દેશની દક્ષિણે આવેલા તટીય શહેર [[ગાલે]]માં આવેલા ''દક્ષિણ'' નૅવલ બૅઝ પર હુમલો કર્યો. દક્ષિણના દૂરના પ્રદેશમાં થયેલો આ સૌથી મોટો એલટીટીઈ હુમલો હતો, અને તેમાં એલટીટીઇના 15 લડાયકો સામેલ હતા જેઓ પાંચ સ્યુસાઈડ બૉટ્સમાં આવ્યા હતા. સરકારે આ હુમલાને નિષ્ફળ બનાવ્યો હતો, અને નૌકાદળના મથકને ઓછું નુકશાન થયું હતું. શ્રીલંકાના નૌકાદળના એક નાવિક ઉપરાંત, આ હુમલામાં સામેલ એલટીટીઇના તમામ 15 આત્મઘાતી લડવૈયાઓ પણ માર્યા ગયા હોવાનું માનવામાં આવે છે.<ref name="hindu6">{{cite news | url = http://www.hindu.com/2006/10/19/stories/2006101915420100.htm | title = LTTE attack on Galle repulsed | work = B. Muralidhar Reddy | publisher = The Hindu | date = October 19, 2006 | access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010 | archive-date = નવેમ્બર 5, 2006 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061105150432/http://www.hindu.com/2006/10/19/stories/2006101915420100.htm | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061105150432/http://www.hindu.com/2006/10/19/stories/2006101915420100.htm |date=નવેમ્બર 5, 2006 }}</ref> આ બનાવો બનવા છતાં, બન્ને પક્ષો 28-29 ઓક્ટોબરના રોજ જીનેવામાં યોજાનારી શાંતિ મંત્રણામાં બિનશરતી ઉપિસ્થિતિ માટે સંમત થયા.<ref name="car1">{{cite news | url = http://conflict-religion.boker.tv/news/conflicts/hinduism/sri_lanka_tamil_tigers_ok_talks_with_sri_lanka_tamil_tigers_agree_to_unconditional_talks_with_sri_lankan_government | title = Sri Lanka - Tamil Tigers OK Talks With Sri Lanka: Tamil Tigers Agree to Unconditional Talks With Sri Lankan Government | work = BHARATHA MALLAWARACHI | publisher = Conflict and Religion | date = October 3, 2006 | access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010 | archive-date = માર્ચ 25, 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090325181330/http://conflict-religion.boker.tv/news/conflicts/hinduism/sri_lanka_tamil_tigers_ok_talks_with_sri_lanka_tamil_tigers_agree_to_unconditional_talks_with_sri_lankan_government | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325181330/http://conflict-religion.boker.tv/news/conflicts/hinduism/sri_lanka_tamil_tigers_ok_talks_with_sri_lanka_tamil_tigers_agree_to_unconditional_talks_with_sri_lankan_government |date=માર્ચ 25, 2009 }}</ref> જો કે, મહત્વનો એ-9 હાઇ-વે ફરી ખુલ્લો મૂકવા અંગે થયેલા મતભેદોને કારણે આ શાંતિ મંત્રણા પડી ભાંગી, આ હાઇ-વે દક્ષિણમાં જાફના અને સરકાર અંકુશિત વિસ્તારોને સાંકળી કડીરૂપ હતો. ઓગસ્ટમાં થયેલી ભીષણ લડાઈ બાદ બંધ કરી દેવાયેલા આ આ હાઇ-વેને એલટીટીઇ પુનઃ શરૂ કરવા ઇચ્છતી હતી, પરંતુ સરકારે ઇનકાર કર્યો, અને જણાવ્યું કે એલટીટીઇ તેનો ઉપયોગ ત્યાંથી પસાર થતા લોકો પાસેથી વેરો વસૂલવા માટે કરશે, વસૂલાયેલા નાણાંનો ઉપયોગ તે સરકારના દળોની વિરુદ્ધ વધુ હુમલાઓ કરવા માટે કરશે.<ref>{{cite news|url = http://www.iht.com/articles/ap/2006/10/29/europe/EU_GEN_Switzerland_Sri_Lanka_Talks.php|title = Sri Lankan peace talks end in deadlock over road blockade|work = |publisher = International Herald tribune|date = October 28, 2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20061104192937/http://www.iht.com/articles/ap/2006/10/29/europe/EU_GEN_Switzerland_Sri_Lanka_Talks.php|archive-date = નવેમ્બર 4, 2006|access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010|url-status = dead}}</ref> નવા વર્ષના પ્રારંભ બાદ, [[એલટીટીઇ]]ના શંકાસ્પદ લડવૈયાઓએ દેશની દક્ષિણે બે બસમાં બૉમ્બ ધડાકા કરીને 21 નાગરિકોને મોતને ઘાટ ઉતાર્યાં. સમાચાર અહેવાલોમાં જણાવવામાં આવ્યા પ્રમાણે આ હુમલાઓ એલટીટીઈના હુમલાની તમામ હદોને ઓળંગી ગયા હતા.<ref name="an1">{{cite news | url =http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/COL157334.htm| title =Fear and loathing in south Sri Lanka after bus bombs| work =Buddhika Weerasinghe|publisher = Reuters|date = January 8, 2007}}</ref> શ્રીલકાના પ્રમુખે આ હુમલાઓની નિંદા કરી અને આ હુમલો એલટીટીઇએ કરાવ્યો હોવાનો આક્ષેપ કર્યો,<ref name="mcns1">''મિડીયા સેન્ટર ફોર નેશનલ સિક્યોરિટી'' , [http://www.nationalsecurity.lk/fullnews.php?id=3298 નાગરિકો પર એલટીટીઇના આતંકવાદી હુમલાની સરકાર દ્વારા આલોચના] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070223055805/http://www.nationalsecurity.lk/fullnews.php?id=3298 |date=2007-02-23 }}.</ref> અલબત્ત એલટીટીઇએ આમાં પોતાની સામેલગીરી હોવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. જેન'સ ડિફૅન્સ વિકલીનાં વિશ્લેષક ઇકબાલ અથાસે એવી ટિપ્પણી કરી કે નાગરિકોને લક્ષ્ય બનાવવાની એલટીટીઇની નીતિ એક ચિંતાજનક પરિબળ છે, અને નાગરિકો વિરુદ્ધના વધુ હુમલાઓની શક્યતા નકારી શકાય નહિ.<ref name="glp1">{{cite news| url =http://godlikeproductions.com/news/item.php?keyid=11224&category=1| title =Suspected suicide bomber attacks S. Lanka bus| work =Simon Gardner| publisher =Reuters| date =January 6, 2007}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> અન્ય વિશ્લેષકોએ પણ એલટીટીઇના હુમલાની દહેશત વ્યક્ત કરતા જણાવ્યું હતું કે વિગ્રહના અપેક્ષિત તબક્કામાં બનતું હોય છે તે રીતે નાગરિકોને લક્ષ્યાંક બનાવતા એલટીટીઇના હુમલાઓ વધી શકે છે. યુદ્ધવિરામના સમયગાળા દરમિયાન એલટીટીઇના હુમલાઓનું લક્ષ્ય મોટેભાગે સૈન્ય અને રાજકીય રહ્યું હતું. ===પૂર્વમાં સરકારનું આક્રમણ=== ડિસેમ્બર 2006માં, સૈન્યના કમાન્ડર અને અન્ય વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીઓએ તેમની એવી યોજના રજૂ કરી કે પહેલા તો એલટીટીઇને શ્રીલંકાના [[પૂર્વીય પ્રદેશ]]માંથી બહાર કાઢવી, અને ત્યારબાદ દેશની ઉત્તરમાં રહેલી એલટીટીઇને પછાડવા માટે સૈન્યની પૂરી તાકાતનો ઉપયોગ કરવો.<ref name="dm1"/> ઉત્તરમાં આક્રમણ માટે સૈન્ય દ્વારા આપવામાં આવેલા કારણોમાં "આ વિસ્તારના નાગરિકોને એલટીટીઇથી મુક્ત કરાવવાની" આવશ્યક્તાનું એક કારણ મુખ્ય હતું, સૈન્યએ જણાવ્યા પ્રમાણે એલટીટીઇ નાગરિક મિલ્કતો પર તોપમારો કરી રહી હતી અને 35,000 લોકોનો માનવ કવચ તરીકે ઉપયોગ કરી રહી હતી.<ref name=reuters-12/14/2006>{{cite news | url =http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/COL298949.htm | title =Sri Lanka military vows to drive Tigers from east coast| work =|publisher = Reuters|date = December 14, 2006}}</ref> સૈન્યના આ દાવાને બાદમાં નાગરિકો દ્વારા સમર્થન મળ્યું જેમણે પત્રકારોને એવું જણાવ્યું હતં કે તેમને તમિલ ટાઈગર્સે બળજબરીથી પોતાના કબ્જામાં રાખ્યાં હતા. <ref name=iht-12/18/2006>{{cite news|url = http://www.iht.com/articles/ap/2006/12/18/asia/AS_GEN_Sri_Lanka_Refugees.php|title = Fleeing Tamil refugees describe being held by separatists as Sri Lanka shelled camps|publisher = International Herald Tribune|date = December 18, 2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20080205184839/http://www.iht.com/articles/ap/2006/12/18/asia/AS_GEN_Sri_Lanka_Refugees.php|archive-date = ફેબ્રુઆરી 5, 2008|access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010|url-status = dead}}</ref> આ સંઘર્ષ ચાલી રહ્યો હતો તે દરમિયાન, 7 નવેમ્બર, 2006ના રોજ [[વહારાઇ બૉમ્બિંગ]] તરીકે ઓળખાતા હત્યાકાંડમાં આશરે 45 તમિલ નાગરિકોના મોત નિપજ્યાં હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો. ત્યારબાદ, 8 ડિસેમ્બર, 2006ના રોજ સૈન્યએ [[વકારાઇ]]ને પ્રાપ્ત કરવાના લક્ષ્યાંક સાથે બટ્ટીકોલોઆ જિલ્લામાં એલટીટીઇની સામે આક્રમણની શરૂઆત કરી, જે પૂર્વ પ્રદેશમાં એલટીટીઇનો ગઢ હતો, <ref name=Hindu-12/9/06>{{cite news|url = http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200612091430.htm|title = Heavy fighting in Sri Lanka's restive east, 13 injured|work = |publisher = The Hindu|date = December 9, 2006|access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010|archive-date = ફેબ્રુઆરી 22, 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20080222023439/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200612091430.htm|url-status = dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080222023439/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200612091430.htm |date=ફેબ્રુઆરી 22, 2008 }}</ref> પરંતુ આ વિસ્તારમાં નાગરિકોની વિશાળ સંખ્યા તથા વરસતાં [[વરસાદ]]ને લીધે લડાઇના ઓપરેશન હાથ ધરવામાં પડતી મુશ્કેલીને લીધે લડાઈના એક સપ્તાહ બાદ થોડા વખત માટે આ આક્રમણ છોડી દેવામાં આવ્યું. <ref name=saloon-12/16/06>{{cite news|url = http://www.salon.com/wire/ap/archive.html?wire=D8M22IEO0.html|title = 3,000 Tamils Flee to Escape Fighting|work = GEMUNU AMARASINGHE|publisher = The Hindu|date = December 16, 2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20070929141203/http://www.salon.com/wire/ap/archive.html?wire=D8M22IEO0.html|archive-date = સપ્ટેમ્બર 29, 2007|access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010|url-status = live}}</ref> આગામી થોડા સપ્તાહો દરમિયાન, તોળાઇ રહેલા આક્રમણની દહેશતને કારણે એક અંદાજ મુજબ આશરે 20,000 નાગરિકોએ વકારાઇમાંથી સરકારના અંકુશ હેઠળના વિસ્તારોમાં પલાયન કર્યું. જાન્યુઆરીના મધ્યભાગમાં સૈન્યએ નવેસરથી આક્રમણ કર્યું, અને 19 જાન્યુઆરી, 2007ના રોજ વકારાઇ આગળ ધપતાં સૈન્યનાં અંકુશ હેઠળ આવી ગયું. પૂર્વમાં આક્રમણ ચાલી રહ્યું હતું, તેવા સમયે એલટીટીઇ અને અન્ય લોકોએ સરકાર ઉપર 2 જાન્યુઆરી, 2007ના રોજ [[પેદાહુથુરાઇ બૉમ્બ હુમલા]]માં 15 નાગરિકોની હત્યા કરવાનો આક્ષેપ મૂક્યો, આ બનાવમાં [[શ્રીલંકાની વાયુસેના]]એ ઉત્તરીય [[શ્રીલંકા]]ના ઈલ્લુપ્પાઇકડવઇ, કે જેને તે બળવાખોર [[એલટીટીઇ]]નું નૌકા મથક હોવાનો દાવો કરતી હતી, તેના ઉપર બૉમ્બવર્ષા કરી હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.boston.com/news/world/asia/articles/2007/01/02/sri_lankan_air_force_says_tamil_base_hit/|title=Rebel base hit, says government|access-date=2006-01-07|work=Boston.com|archive-date=2007-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20070310024231/http://www.boston.com/news/world/asia/articles/2007/01/02/sri_lankan_air_force_says_tamil_base_hit/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.slmm.lk/press_releases/statement%20-%20air%20strike.pdf|format=PDF|title=Press release on 29 April 2006 SUBJECT: Air strikes violate the Ceasefire Agreement|access-date=2007-03-02|work=SLMM|archive-date=2007-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20070625102927/http://www.slmm.lk/press_releases/statement%20-%20air%20strike.pdf|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070625102927/http://www.slmm.lk/press_releases/statement%20-%20air%20strike.pdf |date=2007-06-25 }}</ref> સૈન્યએ ત્રણ અલગ અલગ દિશામાંથી હુમલા કર્યાં, અને સંરક્ષણ પ્રવક્તા કેહૈલ્યા રામબુકવેલ્લાએ જાહેરાત કરી કે, "વકારાઇના લોકોને આતંકવાદીઓના સકંજામાંથી મુક્ત કરાવવામાં આવ્યા છે". વાકરી (વકારાઇ) ગુમાવવાને લીધે, ઉત્તરમાં રહેલા ટાઈગર્સ અને પૂર્વના તેના લડવૈયા વચ્ચેનો પૂરવઠાનો માર્ગ કપાઈ ગયો હતો તેવુ અનુમાન છે, જેનાથી નબળાં પડેલા ટાઈગર્સની પૂર્વ પરની પકડ ઢીલી પડવા લાગી હતી.<ref>{{cite news | url =http://www.asiantribune.com/index.php?q=node/4211 | title =Tigers admit fall of Vakarai | publisher =Asian Tribune | date =January 20, 2007 | access-date =જુલાઈ 10, 2021 | archive-date =જુલાઈ 26, 2018 | archive-url =https://web.archive.org/web/20180726040911/http://www.asiantribune.com/index.php?q=node%2F4211 | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite news | url =http://www.asiantribune.com/index.php?q=node/4208 | title =Sri Lanka Security forces captured LTTE controlled Vaharai | publisher =Asian Tribune | date =January 19, 2007 | access-date =જુલાઈ 10, 2021 | archive-date =જુલાઈ 26, 2018 | archive-url =https://web.archive.org/web/20180726040919/http://www.asiantribune.com/index.php?q=node%2F4208 | url-status =dead }}</ref> સૈન્ય આક્રમણ ચાલી રહ્યું હતું, તેવા સમયે એલટીટીઇએ સરકારના અંકુશ હેઠળના વિસ્તારોમાં નાગરિકો વિરુદ્ધ હુમલાઓ કરવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું. 1 એપ્રિલ, 2007ના રોજ, શ્રીલંકાનાં સૈન્યએ એલટીટીઇ ઉપર પૂર્વનાં બટ્ટીકલોઆ જિલ્લામાં છ સિંહાલી સુનામી સહાયનાં કર્મચારીઓની હત્યાનો આરોપ મૂક્યો.<ref name="smh-4/2/07">{{cite news | title=Sri Lanka says rebels killed aid workers | date=April 2, 2007 | url =http://www.smh.com.au/news/World/Sri-Lanka-says-rebels-killed-aid-workers/2007/04/02/1175366108841.html | work =Sydney Morning Herald | access-date = 2007-04-22}}</ref><ref name="toi-4/2/07">{{cite news | title=Tamil Tigers kill 6 civilian workers in Lanka | date=2007-04-02 | url =http://timesofindia.indiatimes.com/NEWS/World/Rest_of_World/Tamil_Tigers_kill_6_civilian_workers_in_Lanka/articleshow/1842392.cms | work =Times of India | access-date = 2007-04-22}}</ref> ત્યારપછીના દિવસે, એલટીટીઇના શંકાસ્પદ લડવૈયાઓએ અમ્પારામાં નાગરિકોને લઇ જતી એક બસમાં બૉમ્બ ધડાકો કરીને 17 લોકોના મોત નિપજાવ્યાં, જેમાં ત્રણ બાળકોનો પણ સમાવેશ થતો હતો.<ref name="bbc-4/2/07">{{cite news | title=Sri Lanka blast 'kills civilians' | date=2007-04-02 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6517167.stm | work =BBC | access-date = 2007-04-22}}</ref><ref name="mod-bus-4/2/07">{{cite news | title=Seventeen persons killed, over two dozens injured- Ampara [4th Lead] | date=2007-04-02 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070402_07 | work=Ministry of Defence | access-date=2007-04-22 | archive-date=2007-04-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070407165748/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070402_07 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070407165748/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070402_07 |date=2007-04-07 }}</ref> મુખ્યત્વે ખાસ દળોના બનેલા નાના જૂથોમાં કામ કરતા સૈનિકો અને કમાન્ડો યુનિટ્સે પૂર્વીય પ્રાંતમાં બાકી બચેલા એલટીટીઇના લડવૈયાઓને સાફ કરવા માટે ફેબ્રુઆરી<ref name="ra-4/12/07"></ref>માં નવું ઓપરેશન શરૂ કર્યું. આ ઓપરેશનનાં ભાગરૂપે, સરકારના દળોએ 28 માર્ચ<ref name="mod-kkd-3/28/07">{{cite news | title=Kokkadicholai LTTE base falls to SL Army | date=2007-03-28 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070328_06 | work=Ministry of Defence | access-date=2007-04-22 | archive-date=2007-04-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070403180143/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070328_06 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070403180143/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070328_06 |date=2007-04-03 }}</ref>ના રોજ એલટીટીઇના મહત્વના મથક ગોકાટગોલ્લા ([[કોક્કાડિચોલઇ]])ને હાંસલ કર્યું અને 12 એપ્રિલના રોજ વ્યૂહાત્મક એ-5 હાઇવે પર કાબુ મેળવ્યો, જેને લીધે 15 વર્ષમાં સૌપ્રથમવાર સંપૂર્ણ હાઇ-વે સરકારના અંકુશ હેઠળ આવી ગયો.<ref name="mod-a5-4/12/07">{{cite news | title=SL Army Troops gain complete control over the A-5 Main Road | date=2007-04-12 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070411_07 | work=Ministry of Defence | access-date=2007-04-22 | archive-date=2007-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070927175656/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070411_07 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927175656/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070411_07 |date=2007-09-27 }}</ref> આને કારણે પૂર્વમાં એલટીટીઇની ઉપસ્થિતિ ઘટીને માદકલપુવા (બટટ્ટીકલોઆ)ની ઉત્તર-પશ્ચિમે થોપ્પીગલ વિસ્તારના જંગલના 140 ચોરસ કિલોમીટરના એક હિસ્સા પૂરતી સીમિત થઈ ગઇ. સૈન્યના અંદાજ પ્રમાણે, આ આક્રમણમાં 9 સૈનિકો અને 184 ટાઈગર લડવૈયાઓ માર્યા ગયા, જ્યારે એક પણ નાગરિક જાનહાનિ થઇ નહોતી.<ref name="ra-4/12/07">{{cite news | title=Sri Lanka captures key highway in rebel territory | date=2007-04-12 | url =http://www.radioaustralia.net.au/news/stories/s1895901.htm | work =Radio Australia | access-date = 2007-04-22}}</ref> ===ઉત્તરમાં સરકારનું આક્રમણ. એલટીટીઇની નેતાગીરીને લક્ષ્યાંક બનાવાઈ=== ઉત્તરમાં મહિનાઓ સુધી છૂટીછવાઇ લડાઇ ચાલી આવતી હતી, પરંતુ સપ્ટેમ્બર 2007 બાદ તેની તીવ્રતામાં વધારો થયો. આગલી સુરક્ષા હરોળમાં થયેલી અથડામણો દરમિયાન, બન્ને પક્ષોએ તેમના દળોને અલગ અલગ કરીને, એકબીજા ઉપર ભારે તોપમારો કર્યો, ત્યારબાદ લશ્કરી ચડાઇ કરવામાં આવી.<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7046629.stm | title = Sri Lanka on brink of all-out war | publisher = BBC News| date = October 16, 2007 | access-date = 2007-12-31}}</ref> 22 ડિસેમ્બર, 2007 સુધીમાં, શ્રીલંકાનાં સૈન્યની આગળ વધતી કૂમકો સામે એલટીટીઇ ઉયિલન્કુલામા અને થામ્પાનાઇ હારી ગયું.<ref name="mod-ma-12/22/07">{{cite news | title=LTTE defences in Mannar and Vavuniya fall to army; terrorists on the run with soaring casualties | date=December 22, 2007 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071222_08 | work=Ministry of Defence | access-date=2007-12-31 | archive-date=2007-12-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071225110603/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071222_08 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071225110603/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071222_08 |date=2007-12-25 }}</ref> 29 ડિસેમ્બર, 2007ના રોજ, સૈન્યએ [[મન્નાર જિલ્લા]]માં આવેલા એલટીટીઇના ગઢ પેરાપ્પાકંદલ પર વિજય મેળવી લીધો.<ref name="mod-ma-12/29/07">{{cite news | title=SLA overruns LTTE stronghold: several LTTE leaders injured- Mannar | date=2007-12-29 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071229_04 | work=Ministry of Defence | access-date=2007-12-31 | archive-date=2007-12-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071230211156/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071229_04 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071230211156/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071229_04 |date=2007-12-30 }}</ref><ref name="mod-ma-12/30/07">{{cite news | title=33 terrorists killed, 38 wounded: SLA overruns LTTE stronghold- Mannar | date=2007-12-30 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071230_02 | work=Ministry of Defence | access-date=2007-12-31 | archive-date=2007-12-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071230220342/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071230_02 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071230220342/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071230_02 |date=2007-12-30 }}</ref> [[સન્ડે ઓબ્ઝર્વર]]ને આપેલી એક મુલાકાતમાં સૈન્યના કમાન્ડર લેફ્ટનન્ટ જનરલ સરથ ફોન્સેકાએ જણાવ્યું હતું કે સૈન્યએ એલટીટીઇની અગ્રિમ સુરક્ષા હરોળ પર કાબુ મેળવી લીધો હતો અને એલટીટીઇના વન્ની મથકને તમામ દિશાએથી ઘેરી લીધું હતું. તેમણે એવું પણ જણાવ્યું હતું કે આશરે 3,000 ટાઈગર્સ બચ્યાં છે અને આગામી વર્ષના પ્રથમ છ મહિનાની અંદર સૈન્ય તેમનો જડમૂળથી નાશ કરવાનો આશય ધરાવે છે.<ref name="mod-no-12/30/07">{{cite news | title=Wanni is surrounded on all prongs | date=December 30, 2007 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071230_05 | work=Ministry of Defence | access-date=2007-12-31 | archive-date=2008-01-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080101155601/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071230_05 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080101155601/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071230_05 |date=2008-01-01 }}</ref> એક દિવસ બાદ ભૂમિદળ, વાયુસેના અને નૌકાદળના કમાન્ડરોએ ઓછાં આશાવાદી નિવેદનો આપ્યા હતા. સૈન્યએ વન્નીમાં અંદાજિતપણે 5,000 ટાઈગર્સનો મુકાબલો કરવાનો હતો. સૈન્યના કમાન્ડર હાલની લડાઇને અગ્રિમ સુરક્ષા હરોળોમાં લઇ જઇને ઓગસ્ટ 2008માં લડાઇને નિર્ણાયક તબક્કામાં લાવવા માગતા હતા. કમાન્ડરના દૃષ્ટિકોણ અનુસાર, 2008માં એલટીટીઇને હરાવવું અત્યંત આસાન હતું.<ref name="autogenerated2">{{cite news | first= | last= | coauthors= | title=Forces' Chiefs predict Tiger extinction in 2008 | date=2007-12-31 | publisher= | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071231_01 | work=Ministry of Defence | pages= | access-date=2007-12-31 | language= | archive-date=2008-01-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080101155611/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071231_01 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080101155611/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071231_01 |date=2008-01-01 }}</ref> [[શ્રીલંકાના સૈન્ય]]એ એવો દાવો કર્યો હતો કે [[શ્રીલંકાની વાયુસેના]] દ્વારા 26 નવેમ્બર, 2007ના રોજ જયંથિનગરમાં આવેલા એક બંકર કૉમ્પલૅક્સ પર કરાયેલા હવાઈ હુમલા દરમિયાન એલટીટીઇના નેતા [[વેલુપિલ્લઈ પ્રભાકરન]]ને ગંભીર ઈજા થઈ હતી.<ref name="mod-vp-12/19/07">{{cite news | title=Prabhakaran injured in air attack | date=December 19, 2007 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071219_05 | work=Ministry of Defence | access-date=2007-12-26 | archive-date=2007-12-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071221192746/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071219_05 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221192746/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071219_05 |date=2007-12-21 }}</ref> અગાઉ, 2 નવેમ્બર, 2007ના રોજ, બળવાખોરોની રાજકીય પાંખના વડા [[એસ. પી. થમિલસેલ્વન]] સરકારના બીજા એક હવાઇ હુમલામાં માર્યા ગયા હતા.<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7074450.stm | title = Senior Tamil Tiger leader killed | publisher = BBC News| date = November 2, 2007 | access-date = 2007-12-31}}</ref> શ્રીલંકાની વાયુસેના એલટીટીઇની સંપૂર્ણ નેતાગીરીનો નાશ કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ હતી.<ref name="autogenerated2"></ref> એક એલટીટીઇ-તરફી વૅબસાઇટે જણાવ્યા અનુસાર, 5 જાન્યુઆરી, 2008ના રોજ, શ્રીલકાના સૈન્યનાં શંકાસ્પદ ડીપ પેનિટ્રેશન યુનિટ દ્વારા કરાયેલા એક [[ભૂમિગત સુરંગ]] હુમલામાં એલટીટીઇની મિલિટરી ઇન્ટેલિજન્સનાં વડા કર્નલ ચાર્લ્સનું મોત થયું હતું.<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7173679.stm | title = Tamil intelligence chief killed | publisher = BBC News| date = January 6, 2008 | access-date = 2008-01-06}}</ref><ref>{{cite news | url = http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=24197 | title = LTTE's Head of Military Intelligence killed in Claymore ambush | publisher = [[TamilNet]]| date = January 6, 2008 | access-date = 2008-01-06}}</ref> ==યુદ્ધવિરામમાંથી સરકારના ખસી ગયા બાદની સમયરેખા== 2 જાન્યુઆરી, 2008ના રોજ, શ્રીલંકાની સરકારે સત્તાવારરીતે પોતે યુદ્ધવિરામમાંથી ખસી ગયા હોવાની જાહેરાત કરી.<ref name="afp">{{cite news| url = http://www.france24.com/france24Public/en/archives/news/world/20080102-sri-lanka-tamil-tiger-cease-fire-end.php| title = Government ends ceasefire with Tamil Tigers| publisher = Agence France Presse| date = January 2, 2008| archive-url = https://web.archive.org/web/20081205104725/http://www.france24.com/france24Public/en/archives/news/world/20080102-sri-lanka-tamil-tiger-cease-fire-end.php| archive-date = ડિસેમ્બર 5, 2008| access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010| url-status = live}}</ref> સંરક્ષણ સચિવ [[ગોતભ્ય રાજાપક્ષા]]એ 29 ડિસેમ્બર, 2007ના રોજ આની માગ કરી હતી, તેના બાદ સરકારે આ પગલું લીધું.<ref name="Daily">{{cite news|url = http://www.dailynews.lk/2007/12/29/sec01.asp|title = Ban LTTE, end truce|work = |publisher = Daily News|date = December 29, 2007|access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010|archive-date = ડિસેમ્બર 31, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20071231054702/http://www.dailynews.lk/2007/12/29/sec01.asp|url-status = dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071231054702/http://www.dailynews.lk/2007/12/29/sec01.asp |date=ડિસેમ્બર 31, 2007 }}</ref> યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ,<ref name="State">{{cite news|url = http://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2008/jan/98381.htm/|title = Government of Sri Lanka’s Withdrawal from Ceasefire Agreement|publisher = U.S. Department of State|date = January 3, 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20080104214927/http://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2008/jan/98381.htm/|archive-date = જાન્યુઆરી 4, 2008|access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010|url-status = live}}</ref> કેનેડા <ref name="Foreign">{{cite news|url = http://w01.international.gc.ca/MinPub/Publication.aspx?isRedirect=True&Language=E&publication_id=385729&docnumber=2|title = Statement on the possible escalation of violence in sri lanka|publisher = Foreign Affairs and International Trade Canada|date = January 3, 2008|access-date = સપ્ટેમ્બર 7, 2010|archive-date = જાન્યુઆરી 7, 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20080107090421/http://w01.international.gc.ca/MinPub/Publication.aspx?isRedirect=True&Language=E&publication_id=385729&docnumber=2|url-status = dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080107090421/http://w01.international.gc.ca/MinPub/Publication.aspx?isRedirect=True&Language=E&publication_id=385729&docnumber=2 |date=જાન્યુઆરી 7, 2008 }}</ref> અને નોર્વે<ref name="Ministry">{{cite news | url= http://www.regjeringen.no/en/dep/ud/Press-Contacts/News/2008/Norway-regrets-the-Government-of-Sri-Lan.html?id=495581 | title = Norway regrets the Government of Sri Lanka’s decision to terminate the 2002 ceasefire agreement| work =|publisher = Ministry of Foreign Affairs|date = January 2, 2008}}</ref> જેવા દાતા રાષ્ટ્રોએ શ્રીલંકાની સરકારના આ નિર્ણય અંગે ઊંડી દિલગીરી દર્શાવી. શ્રીલંકાએ યુદ્ધવિરામ રદ કરતા પડોશી રાષ્ટ્ર ભારતે પણ પોતાનો ખેદ વ્યક્ત કર્યો.<ref name="India">{{cite news | url= http://mea.gov.in/pressbriefing/2008/01/04pb01.htm | title = In response to questions about Sri Lankan Government’s abrogation of Ceasefire Agreement of 2002, Official Spokesperson said:| publisher = Ministry of External Affairs, India|date = January 4, 2008}}</ref> 10 જાન્યુઆરી, 2008ના રોજ, ટાઈગર્સની રાજકીય પાંખના નવા વડા બી. નાદેશન તરફથી એલટીટીઇએ ઔપચારિક પ્રતિસાદ આપ્યો. તેમણે જણાવ્યા અનુસાર, એલટીટીઇને આને કારણે આઘાત લાગ્યો છે અને હતાશા સાંપડી છે, કારણ કે શ્રીલંકાની સરકારે કોઇ ન્યાયિક તર્ક વિના જ યુદ્ધવિરામના કરારમાંથી એકપક્ષીય રીતે ખસી ગઇ હતી. આ પ્રતિસાદમાં વધુમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે, એલટીટીઇ ત્યારપછી પણ યુદ્ધવિરામ કરારની પ્રત્યેક કલમોનો અમલ કરવા તૈયાર હતી અને તેનું 100 ટકા પાલન કરતી હતી. એલટીટીઇએ એવો દાવો કર્યો હતો કે, સરકારના આ પગલાને લક્ષ્યમાં રાખીને, એલટીટીઇ પર લગાવવામાં આવેલા પ્રતિબંધો તાત્કાલિકપણે હટાવી લેવા એ આંતરરાષ્ટ્રીય સમાજનું કર્તવ્ય છે.<ref name="bbc">{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7180761.stm | title = Tamil Tigers in ceasefire appeal | publisher = BBC |date = January 10, 2008 | access-date= January 4, 2010}}</ref><ref name="cfa">{{cite news | url= http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=24249 | title = LTTE requests Norway to continue facilitation, urges IC's support for Tamil rights | publisher = TamilNet |date = January 10, 2008}}</ref> 23 એપ્રિલ, 2008ના રોજ શ્રીલંકાના 185 સૈનિકો માર્યા ગયા હોવાનું અહેવાલોમાં નોંધવામાં આવ્યું હતું, તે સમયે [[મહામલાઇ અગ્રિમ સુરક્ષા હરોળ]] પર રહેલા દળોએ ત્રીજો મોરચો ખોલવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો અને જાફના પ્રાંતથી [[કિલિનોચ્ચી]] તરફ આગળ વધ્યાં હતા. બળવાખોરોને નાબૂદ કરવાના સૈન્યના પ્રયાસો માટે આ બનાવ આંચકારૂપ હતો.<ref name="apr2308">{{cite news | url= http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/04/23/srilanka.battle/index.html | title= Sources: Tigers' feint kills 100 Sri Lanka troops | publisher= CNN | date= April 23, 2008 | access-date= સપ્ટેમ્બર 7, 2010 | archive-date= એપ્રિલ 11, 2023 | archive-url= https://web.archive.org/web/20230411090205/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/04/23/srilanka.battle/index.html | url-status= dead }}</ref> 9 મે, 2008ના રોજ, શ્રીલંકાના સૈન્યએ એદમ્પન નગર જીતી લીધું હતું.<ref name="mod-ma-05/09/08">{{cite news | title =Army captures Adampan Town - Mannar front | date =May 19, 2008 | url =http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080509_02 | work =Ministry of Defence | access-date =2008-05-11 | archive-date =2008-05-12 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080512112242/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080509_02 | url-status =dead }}</ref> 30 જૂન, 2008ના રોજ, શ્રીલંકાના સૈન્યના દળોએ પેરિયામાધુની દક્ષિણપશ્ચિમે આવેલા વાવુનિયા યુદ્ધભૂમિ સાથે મન્નાર યુદ્ધભૂમિને જોડી દીઘી.<ref name="mod-ma-07/01/08">{{cite news | title=Wanni liberation enters decisive phase; Two warfronts linked up | date=July 1, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080701_01 | work=Ministry of Defence | access-date=2008-07-01 | archive-date=2008-07-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080704114119/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080701_01 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704114119/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080701_01 |date=2008-07-04 }}</ref> 16 જુલાઈ, 2008ના રોજ, શ્રીલંકાના સૈન્યના દળોએ ટાપુનાં ઉત્તર-પશ્ચિમ કિનારે આવેલા સૌથી મોટા શહેર [[વિદાત્તલતિવુ]]ને જીતી લીધું, જે [[સી ટાઇગર]]નું મુખ્ય મથક હતું.<ref name="mod-ma-07/16/08">{{cite news | title =Vidattaltivu Liberated; terrorists suffer fatal blow | date =July 16, 2008 | url =http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080716_03 | work =Ministry of Defence | access-date =2008-07-16 | archive-date =2008-07-18 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080718234304/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080716_03 | url-status =dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080718234304/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080716_03 |date=2008-07-18 }}</ref> 20 જુલાઈ, 2008ના રોજ, શ્રીલંકાના સૈન્યએ લુપ્પઇક્કાદાવઇ નગર જીતી લીધું.<ref name="mod-ma-07/20/08">{{cite news | title=Troops Liberate Illuppaikkadavai | date=July 20, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080720_02 | work=Ministry of Defence | access-date=2008-07-20 | archive-date=2008-07-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080722223609/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080720_02 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080722223609/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080720_02 |date=2008-07-22 }}</ref> 21 જુલાઈ, 2008ના રોજ, એલટીટીઇએ જાહેરાત કરી કે, તે 28 જુલાઈથી 4 ઓગસ્ટ સુધીનો એકપક્ષીય યુદ્ધવિરામ જાહેર કરી રહી છે, આ સમયે [[કોલમ્બો]]માં [[સાર્ક]] દેશોના વડાઓની 15મી શિખર મંત્રણા યોજાવાની હતી.<ref name="dm 22/07/08">{{cite news | first=Jamila | last=Najmuddin | coauthors= | title=LTTE set to declare unilateral ceasefire | date=July 22, 2008 | publisher=Daily Mirror | url=http://www.dailymirror.wijeya.lk/DM_BLOG/Sections/frmNewsDetailView.aspx?ARTID=21107 | access-date=2008-07-22 | archive-date=2008-07-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080722223548/http://www.dailymirror.wijeya.lk/DM_BLOG/Sections/frmNewsDetailView.aspx?ARTID=21107 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080722223548/http://www.dailymirror.wijeya.lk/DM_BLOG/Sections/frmNewsDetailView.aspx?ARTID=21107 |date=2008-07-22 }}</ref> જો કે, શ્રીલંકાની સરકારે એલટીટીઇના આ પ્રસ્તાવને જરૂર વિનાનો અને છેતરપિંડીયુક્ત ગણાવીને ફગાવી દીધો.<ref name="mod-ma-07/25/08">{{cite news | title=LTTE's ceasefire: Public relations or more? | date= July 25, 2008 | url =http://in.rediff.com/news/2008/jul/25guest2.htm | work =Rediff News | access-date = 2008-08-04}}</ref> ===સરકાર દ્વારા નોંધપાત્ર સૈન્ય વિજય=== 2 ઓગસ્ટ, 2008ના રોજ, [[મન્નાર જિલ્લા]]માં એલટીટીઇનો છેલ્લો બચેલો ગઢ વેલ્લાનકુલમ નગર શ્રીલંકાના સૈન્યના આગેકૂચ કરતા દળોએ જીતી લીધો.<ref name="mod-ma-08/02/08">{{cite news | title=Troops capture LTTE's last stronghold in Mannar District | date=August 2, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080802_06 | work=Ministry of Defence | access-date=2008-08-02 | archive-date=2008-08-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080805155156/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080802_06 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080805155156/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080802_06 |date=2008-08-05 }}</ref> આ સાથે સંપૂર્ણ મન્નાર જિલ્લાને સૈન્યએ મુક્ત કરાવ્યો, જેમાં તેને આઠ મહિનાનો સમય લાગ્યો.<ref name="mod-ma-08/03/08">{{cite news | title=Sri Lanka Army captured Vellankulam – last bastion of Tigers in Mannar district | date=August 3, 2008 | url=http://www.asiantribune.com/?q=node/12554 | work=Asian Tribune | access-date=2008-08-04 | archive-date=2018-03-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180323092800/http://www.asiantribune.com/?q=node%2F12554 | url-status=dead }}</ref> બે દિવસ અગાઉ મન્નાર-કિલિનોચ્ચી સીમાને ઓળંગીને સૈન્ય [[કિલિનોચ્ચી જિલ્લા]]માં પ્રવેશ્યું.<ref>{{cite web |author=Gamini Gunaratna, Sri Lanka News Paper by LankaPage.com (LLC)- Latest Hot News from Sri Lanka |url=http://www.colombopage.com/archive_08/August1145347CH.html |title=Sri Lankan troops enter Tigers’ final frontier |publisher=Colombopage.com |date=2008-08-01 |access-date=2009-05-17 |archive-date=2008-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012213506/http://www.colombopage.com/archive_08/August1145347CH.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012213506/http://www.colombopage.com/archive_08/August1145347CH.html |date=2008-10-12 }}</ref> સંરક્ષણ સચિવ [[ગૌતભ્ય રાજાપક્ષા]]એ એવી ટિપ્પણી કરી કે સૈન્ય આ વર્ષના અંત પૂર્વે બળવાખોરોના ગઢસમાન [[કિલિનોચ્ચી]]ને હાંસલ કરવાનો લક્ષ્યાંક ધરાવે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.dailymirror.lk/DM_BLOG/Sections/frmNewsDetailView.aspx?ARTID=23222 |title=Sri Lanka Breaking News-Daily Mirror Online |publisher=Dailymirror.lk |date= |access-date=2009-05-17 |archive-date=2008-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080909230842/http://www.dailymirror.lk/DM_BLOG/Sections/frmNewsDetailView.aspx?ARTID=23222 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080909230842/http://www.dailymirror.lk/DM_BLOG/Sections/frmNewsDetailView.aspx?ARTID=23222 |date=2008-09-09 }}</ref> ત્યારપછીના સપ્તાહો ભારે સૈન્ય જમાવટના હતા, 2 સપ્ટેમ્બર, 2008ના રોજ, સૈન્યએ [[મલ્લાવી]] નગર પર સંપૂર્ણપણે કબ્જો મેળવી લીધો.<ref name="mod-ma-09/02/08">{{cite news | title =LTTE's strategic bastion Mallavi falls to security forces | date =September 2, 2008 | url =http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080902_07 | work =Ministry of Defence | access-date =2008-09-02 | archive-date =2008-09-06 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080906000010/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080902_07 | url-status =dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080906000010/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080902_07 |date=2008-09-06 }}</ref> 9 સપ્ટેમ્બર, 2008ના રોજ, એલટીટીઇએ [[વવુનિયા]] હવાઇમથક પર ઓચિંતો હુમલો કર્યો. સૈન્યએ એવો દાવો કર્યો કે આ હુમલાને નિષ્ફળ બનાવવામાં આવ્યો હતો, બન્ને પક્ષે ભારે જાનહાનિ થઈ હતી, જ્યારે બળવાખોરોએ એવો દાવો કર્યો કે આ હુમલો સફળ રહ્યો હતો.<ref name="mod-va-09/09/08">{{cite news | title=Security Forces crush major terror attack at Vavuniya | date=September 9, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080909_02 | work=Ministry of Defence | access-date=2008-09-09 | archive-date=2008-09-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080911203435/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080909_02 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080911203435/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080909_02 |date=2008-09-11 }}</ref><ref name="mod-tn-09/09/08">{{cite news | title=Mission on Vanni SF HQ successful, Tiger aircrafts safe - LTTE | date=September 9, 2008 | url =http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=26876 | work =TamilNet | access-date = 2008-09-10}}</ref><ref name="mod-bbc-09/10/08">{{cite news | title=Sri Lanka jets attack rebel base | date=September 10, 2008 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7607610.stm | work =BBC News | access-date = 2008-09-10}}</ref> 15 સપ્ટેમ્બર, 2008ના રોજ, કિલિનોચ્ચીની નજીક આવેલા અક્કારાયનકુલમ વિસ્તારમાં ભીષણ લડાઇ શરૂ થઈ.<ref name="mod-ki-09/15/08">{{cite news | title =Fierce gun battle in Akkarayankulam, 18 terrorists killed, many injured | date =September 15, 2008 | url =http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080915_05 | work =Ministry of Defence | access-date =2008-09-15 | archive-date =2008-09-16 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080916015734/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080915_05 | url-status =dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916015734/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080915_05 |date=2008-09-16 }}</ref> 3 ઓક્ટોબર, 2008ના રોજ, આશરે 650 ટન ખાદ્ય સામગ્રી ભરેલી 51 ટ્રકોનો યુનાઇટેડ નેશન્સનો મદદનો કાફલો કિલિનોચ્ચી જિલ્લામાં ઉતર્યો, જ્યારે કિલિનોચ્ચી નગરને "લગભગ દરેકજણે" છોડી દીધું હતું એવા અહેવાલ હતા.<ref name="mod-bbc-10/03/08">{{cite news | title=Civilians flee Tamil Tiger centre | date=October 10, 2008 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7651232.stm | work =BBC News | access-date = 2008-10-03}}</ref> 6 ઓક્ટોબર, 2008ના રોજ નિવૃત્ત મેજર જનરલ [[જનકા પરેરા]] એક આત્મઘાતી વિસ્ફોટમાં અન્ય 26 હતભાગીઓ સાથે માર્યા ગયા. સરકારે આ હુમલા બદલ [[એલટીટીઇ]] પર આક્ષેપ કર્યો. દરમિયાન, સૈન્યના વડાએ એવું જણાવ્યું કે તેમના દળો કિલિનોચ્ચીમાં ટાઈગર્સના વહીવટી વડામથકની અંદર{{convert|2|km|mi|abbr=on}} છે.<ref name="mod-bbc-10/06/08">{{cite news | title = Suicide blast hits Sri Lanka town | date=October 6, 2008 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7653945.stm | work =BBC News | access-date = 2008-10-06}}</ref> શ્રીલંકાના સૈન્યના દળોએ નચ્ચિકુદાની ઉત્તરે મન્નાર-પૂનારયન (એ-32) માર્ગને કાપી નાખીને, નચ્ચિકુદાને અસરકારક રીતે ઘેરી લીધું, શ્રીલંકાના ઉત્તરપૂર્વીય તટે [[સી ટાઈગર]]નો બાકી બચેલો આ છેલ્લો ગઢ હતો.<ref name="mod-ki-10/17/08">{{cite news | title=Troops encircle Nachchikudha; LTTE on the verge of losing Sea Tiger stronghold | date=October 17, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081017_07 | work=Ministry of Defence | access-date=2008-10-17 | archive-date=2008-10-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081020031941/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081017_07 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081020031941/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081017_07 |date=2008-10-20 }}</ref> આ સમયે લડાઇના છેલ્લા દૌરમાં વિસ્થાપિત થયેલા આશરે 2,00,00 કરતા પણ વધુ નાગરિકોની પરિસ્થિતિ માનવીય સંકટમાં પરિવર્તિત થઈ રહી હતી; જોકે, એલટીટીઇની વાટાઘાટોની વિશ્વસનીયતાને લગતી શંકાઓ સહિતના સંખ્યાબંધ કારણોને લીધે, યુદ્ધવિરામ કરાવવા માટે પશ્ચિમી સરકારો કે ભારતે હસ્તક્ષેપ કર્યો નહીં.<ref name="mod-bbc-10/17/08-2">{{cite news | title=West urged not to ignore Sri Lanka | date=October 17, 2008 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7676839.stm | work =BBC News | access-date = 2008-10-18}}</ref> પશ્ચિમ કિલિનોચ્ચી યુદ્ધભૂમિ પર રહેલા શ્રીલંકાના દળોએ 28 ઓક્ટોબર, 2008ના રોજ, એલટીટીઇના પશ્ચિમી તટીય ગઢ જેવા નચ્ચિકુદા પર આખરી હુમલો શરૂ કર્યો, પછીના જ દિવસે નચ્ચિકુદ્દાનું પતન થયું.<ref name="mod-ki-10/28/08">{{cite news | title=SLA crush LTTE defences: fall of Nachchikuda imminent | date=October 28, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081028_08 | work=Ministry of Defence | access-date=2008-10-28 | archive-date=2008-10-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081031072110/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081028_08 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081031072110/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081028_08 |date=2008-10-31 }}</ref><ref name="mod-ki-10/29/08">{{cite news | title=Nachchikuda falls to troops - Kilinochchi | date=October 29, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081029_08 | work=Ministry of Defence | access-date=2008-10-29 | archive-date=2008-11-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081101061848/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081029_08 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081101061848/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081029_08 |date=2008-11-01 }}</ref> ત્યારબાદ આર્મી ટાસ્ક ફોર્સ વનએ પૂનીર્યન તરફ પોતાની આગેકૂચ જારી રાખી અને કિરાન્ચ્ચી, પલાવી, વેરાવિલ, વલઈપાદુ અને ડેવિલ'સ પોઇન્ટને કબ્જે કર્યાં.<ref name="mod-ki-11/11/08">{{cite news | title=Heavy fighting at Wanni fronts; Troops recover 9 LTTE bodies | date=November 11, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081111_11 | work=Ministry of Defence | access-date=2008-11-11 | archive-date=2011-05-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110510102849/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081111_11 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110510102849/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081111_11 |date=2011-05-10 }}</ref><ref name="mod-bbc-11/11/08">{{cite news | title=Tamil Tiger 'strong point taken' | date=November 11, 2008 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7722705.stm | work =BBC News | access-date = 2008-11-12}}</ref> 15 નવેમ્બર 2008ના રોજ, આર્મી ટાસ્ક ફોર્સ વનનાં સૈનિકો તમિલ ટાઈગરના વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વના ગઢ એવા [[પૂનીર્યન]]માં પ્રવેશ્યાં.<ref name="mod-bbc-11/15/08">{{cite news | title=Sri Lanka army 'takes Tiger base' | date=2008-11-15 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7730850.stm | work =BBC News | access-date = 2008-11-15}}</ref><ref name="mod-ki-11/15/08">{{cite news | title=Mop up operations in progress in Pooneryn salient; Air Force comes to troops assistance | date=November 15, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081115_04 | work=Ministry of Defence | access-date=2008-11-16 | archive-date=2008-12-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081201171559/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081115_04 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201171559/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081115_04 |date=2008-12-01 }}</ref> 3 નવેમ્બર 2008ના રોજ, નવરચિત આર્મી ટાસ્ક ફૉર્સ થ્રીને માનકુલમ વિસ્તારમાં ઉતારવામાં આવી, જેનું લક્ષ્ય હતું એલટીટીઇના લડવૈયાઓને જાફના-કેન્ડી (એ-9) માર્ગની પૂર્વ તરફની નવી યુદ્ધભૂમિમાં રોકી રાખવા.<ref name="mod-mu-11/03/08">{{cite news | title=Army Task Force 3 comes into action; pounds LTTE positions in Mankulam | date=November 3, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081103_05 | work=Ministry of Defence | access-date=2008-11-03 | archive-date=2008-11-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081106110927/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081103_05 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081106110927/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081103_05 |date=2008-11-06 }}</ref> શ્રીલંકાના સૈન્યના સૈનિકોએ 17 નવેમ્બર, 2008ના રોજ [[માનકુલમ]] અને તેની આસપાસનો વિસ્તાર જીતી લીધો.<ref name="mod-mu-11/17/08">{{cite news | title=Troops overrun Mankulama: LTTE flee amidst heavy casualties- Mullaittivu | date=November 17, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081117_06 | work=Ministry of Defence | access-date=2008-11-22 | archive-date=2011-05-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110510103335/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081117_06 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110510103335/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081117_06 |date=2011-05-10 }}</ref> પૂર્વીય મલ્લાઈતિવુ યુદ્ધભુમિમાં શ્રીલંકાના સૈન્યના સૈનિકો 4 ડિસેમ્બર, 2008ના રોજ, [[મલ્લાઈતિવુ]]ની દક્ષિણે આવેલા,{{convert|10|km|mi|abbr=on}} અલામ્પિલમાં પ્રવેશ્યાં.<ref name="mod-bbc-12/05/08">{{cite news | title=S Lanka army 'enters rebel town' | date=December 5, 2008 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7766378.stm | work =BBC News | access-date = 2008-12-06}}</ref><ref name="mod-mu-12/04/08">{{cite news | title=59 Div troops enter Alampil sea tiger bastion | date=December 4, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081204_03 | work=Ministry of Defence | access-date=2008-12-06 | archive-date=2008-12-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081205131234/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081204_03 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205131234/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081204_03 |date=2008-12-05 }}</ref> ===કિલિનોચ્ચીનું પતન અને ત્યારપછીની ઘટનાઓ=== શ્રીલંકાના સૈન્યએ જણાવ્યા અનુસાર, કિલિનોચ્ચી પર 23 નવેમ્બર, 2008નાં રોજ હુમલો શરૂ કરવામાં આવ્યો. સૈનિકો બળવાખોરો દ્વારા ત્રણ દિશાએથી કરાતા પ્રતિકારનો સામનો કરતા કરતા હુમલો કરી રહ્યાં હતા.<ref name="mod-bbc-11/24/08">{{cite news | title=S Lanka attack on rebel 'capital' | date=November 24, 2008 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7745162.stm | work =BBC News | access-date = 2008-11-24}}</ref> જોકે, એલટીટીઇએ ઉગ્ર પ્રતિકાર કર્યો, અને હુમલો લાંબો સમય ચાલવાથી બન્ને પક્ષે ભારે જાનહાનિ થઈ.<ref name="mod-bbc-12/17/08">{{cite news | title='Many dead' in Sri Lanka battles | date=December 17, 2008 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7786183.stm | work =BBC News | access-date = 2008-12-26}}</ref> 1 જાન્યુઆરી, 2009 સુધી, શ્રીલંકાના સૈન્યના સૈનિકો એ-9 માર્ગ પર કિલિનોચ્ચીની ઉત્તરે આવેલા [[પરાન્થન]]ને હાંસલ કરી શક્યા નહોતા. નામવિહોણાં સુરક્ષા નિરીક્ષકોએ જણાવ્યા અનુસાર, પરાન્થનના પતનને લીધે એલટીટીઇના ગઢસમાન એલિફન્ટ પાસનો દક્ષિણ ઘેરાવો જૂદો /એકલો પડી ગયો અને કિલિનોચ્ચી ખાતે એલટીટીઇની મુખ્ય કિલ્લેબંધી પણ ખુલ્લી પડી ગઈ.<ref name="mod-ki-01/01/09">{{cite news | title=Paranthan LTTE garrison captured: Troops make headway at Wanni battles | date=January 1, 2009 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090101_01 | work=Ministry of Defence | access-date=2009-01-06 | archive-date=2011-05-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110510103220/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090101_01 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110510103220/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090101_01 |date=2011-05-10 }}</ref> 2 જાન્યુઆરી, 2009ના રોજ, શ્રીલંકાના પ્રમુખ [[મહિન્દા રાજાપક્ષા]]એ સૈનિકોએ કિલિનોચ્ચી પર વિજય મેળવ્યો હોવાની જાહેરાત કરી, જેનો એક દશક કરતા વધુ સમયથી બળવાખોરો પોતાની વાસ્તવિક વહીવટી રાજધાની તરીકે ઉપયોગ કરતા આવ્યા હતા.<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2009/01/03/stories/2009010357740100.htm |title=Kilinochchi captured in devastating blow to LTTE |publisher=Hindu.com |date= |access-date= 2009-05-17}}</ref> એક નોઁધ પ્રમાણે, કિલિનોચ્ચીના પતનને કારણે એક સક્ષમ, નિર્દયી આતંકવાદી જૂથ તરીકેની એલટીટીઇની છબિને જોરદાર ફટકો પડ્યો હતો.<ref>{{cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-01/03/content_10596928.htm |title=The fall of rebel headquarters: what does it hold for Sri Lanka? |publisher=News.xinhuanet.com |date=2009-01-03 |access-date=2009-05-17 |archive-date=2009-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090604103501/http://news.xinhuanet.com/english/2009-01/03/content_10596928.htm |url-status=dead}}</ref> શ્રીલંકાના સૈન્યના સૈનિકોના હાથે કિલિનોચ્ચીના પતનની દેશભરમાં ફટાકડા ફોડીને ઉજવણી કરવામાં આવી હતી. એવું જણાવવામાં આવ્યું કે કિલિનોચ્ચીના પતન બાદ અનેક મોરચે સૈન્યના દબાણ હેઠળ એલટીટીઇ પડી ભાંગે એવી શક્યતા હતી.<ref>[http://www.island.lk/2009/01/03/editorial.html વૈશ્વિક આતંકવાદને ફટકો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090624062509/http://www.island.lk/2009/01/03/editorial.html |date=2009-06-24 }}.</ref> 8 જાન્યુઆરી, 2009 સુધીમાં, ટાઈગર્સે જાફના પ્રાંતમાં તેમનું સ્થાન ત્યજી દઇને [[મલ્લાઈતિવુ]], કે જે તેમનો છેલ્લો મહત્વનું બૅઝ હતો, તેના જંગલોમાં તેમનો છેલ્લો મુકામ કર્યો.<ref name="mod-bbc-01/08/09">{{cite news | title=Army 'takes more Tiger territory' | date=January 8, 2009 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7817110.stm | work =BBC News | access-date = 2009-01-08}}</ref> 14 જાન્યુઆરી, 2009 સુધીમાં સંપૂર્ણ જાફના પ્રાંત પર શ્રીલંકાના સૈન્યએ કબ્જો કરી લીધો.<ref>{{cite web|url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601091&sid=aehebYR1I8gI&refer=india |title=Sri Lankan Military Seizes Last Rebel Base on Jaffna Peninsula |publisher=Bloomberg.com |date=2009-01-14 |access-date= 2009-05-17}}</ref> 25 જાન્યુઆરી, 2009ના રોજ, શ્રીલંકાના સૈન્યના સૈનિકોએ તમિલ ટાઈગર બળવાખોરોનો છેલ્લો ગઢ [[મલ્લાઈતિવુ]] નગરને કબ્જે કર્યું.<ref name="mod-bbc-01/25/09">{{cite news | title=Last Tamil Tiger bastion 'taken' | date=January 25, 2009 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7849684.stm | work =BBC News | access-date = 2009-01-25}}</ref><ref name="nytimes 2009/01/26">{{cite news | author = Somini Sepgupta |title = Sri Lankan Troops Take Last Rebel Stronghold |date = January 26, 2009 |publisher=New York Times |url = http://www.nytimes.com/2009/01/26/world/asia/26lanka.html?hp |access-date = 2009-01-26 }}</ref> 3 ફેબ્રુઆરી, 2009ના રોજ, [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]], [[યુરોપીયન યુનિયન]], [[જાપાન]] અને [[નોર્વે]]એ એક સંયુક્ત નિવેદન બહાર પાડીને તમિલ ટાઈગર્સને તેમના હથિયારો હેઠા મૂકી દેવાં તથા વિગ્રહનો અંત લાવવા વિનંતી કરી, કારણ કે ટાઈગર્સ હજુ થોડા સમય પૂર્વે તેમના નિયંત્રણ હેઠળ રહેલો સમગ્ર પ્રદેશ ગુમાવી ચૂક્યાં હતા.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7867743.stm શ્રીલંકા ટાઈગર્સે યુદ્ધના અંત માટે વિનંતી કરી], ''બીબીસી ન્યૂઝ'' .</ref> 5 ફેબ્રુઆરી, 2009ના રોજ, સૈન્યએ ચેલાઈમાં આવેલું [[સી ટાઇગર]]નું છેલ્લું મથક કબ્જે કર્યું, જેના લીધે બળવાખોરોના કાબુ હેઠળનો પ્રદેશ ઘટીને 200 કિ.મી.² કરતા પણ ઓછો રહી ગયો.<ref name="mod-mu-02/05/09">{{cite news | title=Army captures last sea tiger base & clears entire Visuamadu area | date=February 5, 2009 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090205_08 | work=Ministry of Defence | access-date=2009-02-05 | archive-date=2009-02-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090227182635/http://defence.lk/new.asp?fname=20090205_08 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227182635/http://defence.lk/new.asp?fname=20090205_08 |date=2009-02-27 }}</ref> 20 ફેબ્રુઆરી, 2009ના રોજ, એક આત્મઘાતી યોજના હેઠળ એલટીટીઇના બે પ્લેને શ્રીલંકાની રાજધાની [[કોલમ્બો]] પર હુમલો કર્યો, જેમાં 2 લોકોના મોત થયા અને 45 ઘાયલ થયા. બન્ને પ્લેન તેમનાં અપેક્ષિત લક્ષ્યાંકો - સૈન્યનું વડુમથક તથા વાયુસેનાનાં મુખ્ય બૅઝને નુકશાન કરે તે પૂર્વે જ [[શ્રીલંકાની વાયુસેના]]એ તેમને તોડી પાડ્યાં.<ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=Cricket&id=be92742a-93ec-45ae-8445-3255107d44ef&MatchID1=4932&TeamID1=7&TeamID2=8&MatchType1=1&SeriesID1=1247&PrimaryID=4932&Headline=LTTE+air+power+has+collapsed%3a+officials |title=LTTE air power has collapsed: officials |publisher=Hindustantimes.com |date=2009-02-23 |access-date=2009-05-17 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news | title=Tamil Tiger planes raid Colombo | date=February 20, 2009 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7902392.stm | work=BBC | access-date = 2009-02-20 }}</ref> લડાઇના આ તબક્કામાં નાગરિકોની વિરુદ્ધની ક્રૂરતામાં વધરો થયો અને નાગરિકોની જાનહાનિ ઝડપથી વધતી જતી હતી. 19 ફેબ્રુઆરી, 2009ના રોજ, [[હ્યુમન રાઈટ્સ વૉચે]] એક અહેવાલ બહાર પાડ્યો, જેમાં શ્રીલંકાના સૈન્ય પર અવિવેકભર્યાં તોપમારાના હુમલાઓ (હોસ્પિટલો પરના વારંવારના તોપમારા સહિત) દરમિયાન નાગરિકોનો 'સંહાર' કરવાનો આરોપ મૂક્યો અને શ્રીલંકાની સરકારને સૈન્ય-સંચાલિત કેદ શિબિરોમાં "વિસ્થાપિત લોકોને અટકાયતમાં રાખવા"ની નીતિનો અંત લાવવાનું સૂચન કર્યું. હ્યુમન રાઈટ્સ વૉચે તમિલ ટાઈગર્સને પણ એવી વિનંતી કરી કે ફસાઇ ગયેલા નાગરિકોને યુદ્ધભુમિમાંથી નીકળી જવાની છૂટ આપવામાં આવે અને "છટકી જવાનો પ્રયત્ન કરનારા લોકોને ઠાર મારવાનું બંધ" કરવામાં આવે.<ref name="hrw-2/19/08">[http://www.hrw.org/sites/default/files/reports/srilanka0209webwcover_0.pdf વૉર ઓન ડિસપ્લેસ્ડઃ વન્નીમાં નાગરિકો પર શ્રીલંકાના સૈન્ય અને એલટીટીઇનો સિતમ], ''હ્યુમન રાઇટ્સ વૉચ'' . ફેબ્રુઆરી 19, 2006.</ref> [[યુનાઇટેડ નેશન્સે]] પણ આંતરિકપણે વિસ્થાપિત થયેલા લોકોની સ્થિતિ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી અને વન્નીમાં તટ પરની જમીનનાં 14 ચોરસ કિલોમીટરના નાના ટુકડામાં આશરે 2,00,000 લોકો પેસી ગયા હોવાનો અંદાજ આપ્યો હતો, જેને સરકારે 'નો-ફાયર ઝોન' તરીકે ઘોષિત કર્યો હતો.<ref name="un-2/27/08">[http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=30046&amp;Cr=sri+lanka&amp;Cr1= અથડામણો વચ્ચે ઘેરાયેલા શ્રીલંકાના નાગરિકોની શારીરિક સ્થિતિ અંગે યુનાઇટેડ નેશન્સના વૉર રિલીફ ચીફની ચિંતા], ''યુનાઇટેડ નેશન્સ'' . ફેબ્રુઆરી 12, 2003.</ref> 26 માર્ચ, 2009ના રોજ, સૈન્યએ એવો દાવો કર્યો કે નો-ફાયર ઝોનની બહાર તમિલ ટાઈગર્સના અંકુશ હેઠળ ફક્ત એક ચોરસ કિલોમીટરનો વિસ્તાર જ રહી ગયો છે. ત્રણ વર્ષ કરતા પણ ઓછાં સમય પૂર્વે, એલટીટીઇનો 15,000 કિ.મી.² વિસ્તાર પર અંકુશ હતો. મહિન્દા રાજાપક્ષા પર આ સંઘર્ષનો રાજકીય ઉકેલ શોધી કાઢવા માટે દબાણ કરવામાં આવ્યું અને તેમણે ટાઈગર્સ સાથે જોડાયેલા સાંસદો સાથેની એક બેઠક બોલાવી, પરંતુ સરકાર લડાઇમાં ફસાયેલા નાગરિકો દ્વારા ભોગવવા પડતાં માનવીય સંકટનો ઉકેલ કાઢે નહીં ત્યાં સુધી તેમણે આનો ઈનકાર કરી દીધો.<ref>[http://ca.news.yahoo.com/s/reuters/090326/world/international_us_srilanka_war શ્રીલંકાએ જણાવ્યા પ્રમાણે ટાઈગર્સથી આખરી મુક્તિ નજીકમાં]{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> ===નો-ફાયર ઝોનમાં લડાઈ=== 5 એપ્રિલ, 2009ના રોજ, શ્રીલંકાના સૈન્યના સૈનિકોએ સંપૂર્ણ પુથુક્કુદિયિરીપ્પુ વિસ્તારને પોતાનાં કબ્જામાં લઈ લીધો, જેના કારણે તમિલ ટાઈગર્સ નાગરિકો માટે ઉભા કરાયેલા નો-ફાયર ઝોનમાં પેસી ગયા.<ref name="mod-mu-04/05/09">{{cite news | title=Troops unshackle LTTE grip on Puthukkudiyirippu: Over 250 terrorists killed | date=April 5, 2009 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090405_04 | work=Ministry of Defence | access-date=2009-04-05 | archive-date=2009-04-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090408124001/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090405_04 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090408124001/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090405_04 |date=2009-04-08 }}</ref><ref>{{cite news | title=Army 'routs Tigers in north-east' | date=April 5, 2009 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7984184.stm | work=BBC | access-date = 2009-04-05 }}</ref> 20 એપ્રિલ, 2009ના રોજ, નો-ફાયર ઝોનની પશ્ચિમી હદે એલટીટીઇ દ્વારા બાંધવામાં આવેલા{{Convert|3|km|adj=on|0}} લાંબા અર્થ બન્ડને શ્રીલંકાના સૈન્યના સૈનિકોએ કબ્જે કરીને પુથુમથાલન તથા આમ્પલાલાવનપોક્કાની વિસ્તારમાં ફસાયેલા આશરે 30,000 નાગરિકોને છોડાવ્યાં.<ref name="mod-mu-04/20/09">{{cite news | title=World's largest hostage rescue mission becomes success; over 30,000 rescued | date=April 20, 2009 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090420_09 | work=Ministry of Defence | access-date=2009-04-20 | archive-date=2012-09-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120923171711/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090420_09 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120923171711/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090420_09 |date=2012-09-23 }}</ref><ref>{{cite news | title=Thousands flee Sri Lanka combat | date=April 20, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8007465.stm | work=BBC | access-date = 2009-04-20 }}</ref> દરમિયાન, એલટીટીઇએ શ્રીલંકાની સરકાર પર તેના છેલ્લાં લશ્કરી આક્રમણ દરમિયાન આશરે 1,000 નાગરિકોની હત્યા કરવાનો અને અન્ય ઘણાંને ઘાયલ કરવાનો આરોપ લગાવ્યો.<ref>{{cite news | title=Sri Lanka army 'killed civilians' | date=April 21, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8009459.stm | work=BBC | access-date = 2009-04-21 }}</ref> જો કે, એલટીટીઇએ ભાગી રહેલા નાગરિકો પર એક આત્મઘાતી બૉમ્બરનો ઉપયોગ કરીને આશરે 15 નાગરિકોને મારી નાખ્યા હતા. 21 એપ્રિલ, 2009ના રોજ, શ્રીલંકાના સૈનિકોએ એલટીટીઇ વિરુદ્ધ "આખરી આક્રમણ" કર્યું, ખાસ કરીને તેના નેતા, [[વેલુપિલ્લઈ પ્રભાકરન]]ને નિશાન બનાવ્યો. તે જ સમયે, 'નો-ફાયર ઝોન'માંથી મોટાપાયે તમિલોની હિજરત ચાલુ હતી.<ref>{{cite news | title=Final assault begins as LTTE vows to fight on | date=April 22, 2009 | url = http://timesofindia.indiatimes.com/Final-assault-begins-as-LTTE-vows-to-fight-on/articleshow/4432129.cms | work=The Times of India | access-date = 2009-04-22 }}</ref><ref>{{cite news | title=Mass Tamil exodus from rebel area | date=April 21, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8010818.stm | work=BBC | access-date = 2009-04-22 }}</ref> 22 એપ્રિલ, 2009ના રોજ, એલટીટીઇના બે વરિષ્ઠ સભ્યોએ (એલટીટીઇના મિડીયા કો-ઓર્ડિનેટર વેલાયુથન થેયાનિથિ, ઉર્ફે દયા માસ્ટર, અને ટોચના ઇન્ટરપ્રિટર કુમાર પંચરત્થનમ, ઉર્ફે જ્યોર્જ)<ref>[http://defence.lk/new.asp?fname=20090422_07 દયા માસ્ટર અને જ્યોર્જે સૈન્યનું શરણ માગ્યું] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426230549/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090422_07 |date=2009-04-26 }}.</ref> આગળ ધપી રહેલાં શ્રીલંકાના સૈન્ય સમક્ષ આત્મસમર્પણ કર્યું. બળવાખોરોની નેતાગીરી માટે આ એક 'આકરા આઘાતરૂપ' બનાવ હતો અને મોટો આંચકો હતો.<ref>{{cite news | title=Two key Tamil Tigers 'surrender'| date=April 22, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8012016.stm | work=BBC news | access-date = 2009-04-24 }}</ref> 25 એપ્રિલ, 2009 સુધીમાં, એલટીટીઇનાં અંકુશ હેઠળનો વિસ્તાર ઘટીને 10 કિલોમીટર² થઈ ગયો. 'નો-ફાયર ઝોન'માંથી તમિલોની હિજરત યથાવત હતી, તે વખતે [[યુનાઇટેડ નેશન્સે]] જાન્યુઆરી 2009 અને એપ્રિલ 2009ની વચ્ચેના ગાળામાં આશરે 6,500 નાગરિકો માર્યા ગયા હોવાનો અને અન્ય 14,000 ઘાયલ થયા હોવાનો અંદાજ કાઢ્યો હતો.<ref>{{cite news | title=Prabhakaran trapped in 10sqkm area:Lanka army| date=April 24, 2009 | url = http://timesofindia.indiatimes.com/World/Prabhakaran-trapped-in-10sqkm-areaLanka-army/articleshow/4445465.cms | work=Times Of India| access-date = 2009-04-24 }}</ref><ref>{{cite news | title=Sri Lanka rejects rebel ceasefire| date=April 27, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8019865.stm | work=BBC news | access-date = 2009-05-12 }}</ref> બીબીસીએ જણાવ્યા અનુસાર, સૈન્ય દ્વારા બળવાખોરો પાસેથી પાછલા થોડા મહિનાઓમાં પુનઃ કબ્જે લેવાયેલી જમીન સંપૂર્ણપણે ખાલીખમ હતી અને તમામ જગ્યાએ વિનાશ જોવા મળતો હતો.<ref>{{cite news | title=Journey to Sri Lanka's frontline| date=April 25, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8017945.stm | work=BBC news | access-date = 2009-05-11 }}</ref> 29 એપ્રિલ, 2009ના રોજ, સંરક્ષણ મંત્રાલયે '[http://defence.lk/new.asp?fname=HiddenReality હિડન રિયાલિટી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090502080311/http://www.defence.lk/new.asp?fname=HiddenReality |date=2009-05-02 }}' તરીકે ઓળખાતી મુલાકાતનું પ્રસારણ કર્યું, જેમાં દયા માસ્ટર તથા જ્યોર્જે 'નો-ફાયર ઝોન'માં તેમનો અનુભવ અને તેમણે વિતાવેલા સમયગાળાનું વર્ણન કર્યું. તમે શા માટે આત્મસમર્પણ કર્યુ હતું તેવું પૂછવામાં આવતા, બન્નેએ એ વાત પર ભાર મૂક્યો કે બળવાખોરો નાગરિકોને ઠાર કરી રહ્યાં હતા અને તેમને 'નો-ફાયર ઝોન'માંથી છટકીને સરકાર-અંકુશિત વિસ્તારોમાં સુરક્ષા મેળવવા માટે જતા અટકાવી રહ્યાં હતા. તેમણે એ વાતને સમર્થન આપ્યું કે એલટીટીઇ હજુ પણ 14 વર્ષ જેટલા નાનાં બાળકોનું અપહરણ કરીને તેમને ફરજિયાતપણે લશ્કરમાં ભરતી કરતી હતી, અને પ્રતિકાર કરનાર કોઇ પણ બાળકને ઠાર કરી દેતી હતી. બીબીસી ન્યૂઝે પણ એવા અહેવાલ આપ્યા હતા કે ટાઈગર્સ બળજબરીથી નાના બાળકોને ભરતી કરતી હતી અને લોકોને સરકાર-અંકુશિત વિસ્તારોમાં જતા અટકાવી રહી હતી.<ref>{{cite news|last=Natarajan |first=Swaminathan |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/7985155.stm |title=World &#124; South Asia &#124; Sri Lanka civilians tell of war ordeal |publisher=BBC News |date=2009-04-06 |access-date= 2009-05-17}}</ref> 8 મે, 2009ના રોજ, યુનાઇટેડ નેશન્સના સ્વતંત્ર નિષ્ણાતોનાં એક જૂથે [[હ્યુમન રાઇટ્સ કાઉન્સિલ]]ને શ્રીલંકામાં સૈન્ય અને તમિલ બળવાખોરોની લડાઈ વચ્ચે ઉભી થયેલી 'ગંભીર' પરિસ્થિતિના ઉકેલ માટે તાત્કાલિકપણે આંતરરાષ્ટ્રીય તપાસ કરવા જણાવ્યું. [[યુએન ઓફિસ ફોર કોઓર્ડિનેશન ઓફ હ્યુમેનિટેરિયન અફેર્સ]] ([[ઓસીએચએ]])એ જણાવ્યા અનુસાર, આશરે 1,96,000 લોકો ઉત્તર-પૂર્વીય તટ પ્રદેશનાં એક નાનકડાં હિસ્સામાં આવેલા સંઘર્ષગ્રસ્ત વિસ્તારમાંથી વિસ્થાપિત થયા હતા. આ વિસ્તારમાં સરકારના દળો એ એલટીટીઇ વચ્ચે અથડામણો ચાલુ હતી. જ્યારે લગભગ 50,000 લોકો હજુ પણ ત્યાં ફસાયા હતા.<ref>{{cite news | title=Urgent international scrutiny needed in Sri Lanka, say UN rights experts | date=May 8, 2009 | url = http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=30740&Cr=Sri%20Lanka&Cr1= | work=UN | access-date = 2009-05-11 }}</ref> વિગ્રહગ્રસ્ત વિસ્તારમાં કામચલાઉ ધોરણે ઉભી કરાયેલી હોસ્પિટલમાં કામ કરતા ડૉ. વી. શનમુગરાજાહે એવો દાવો (જેની બીબીસીએ "ખાતરી કરવી અશક્ય" હોવાનું જણાવ્યું હતું.)કર્યો હતો કે 9 મે, 2009ની રાતભર ભારે અને લાંબા ચાલેલા તોપમારા દરમિયાન આશરે 378 નાગરિકો માર્યા ગયા હતા, જ્યારે અન્ય 1,122 ઈજાગ્રસ્ત થયા હતા. એક અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે શ્રીલંકાના સૈન્ય દ્વારા અંકુશિત વિસ્તારમાંથી તોપમારો થઈ રહ્યો હતો. સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલયે વિગ્રહગ્રસ્ત વિસ્તારમાં બીબીસીનો સ્રોત એક સરકારી અધિકારી હોય તે વાતનો ઇનકાર કર્યો હતો. શ્રીલંકાના સૈન્યએ 'નો-ફાયર ઝોન' પર તોપમારો કર્યો હોવાનો ઇનકાર કર્યો હતો, અને તે એલટીટીઇને આભારી હોવાનું જણાવ્યું હતું. માધ્યમોને આપવામાં આવેલો આ સ્થળનો વિડીયો અને આ સ્થળ પર યુદ્ધની અસર સ્પષ્ટપણે જણાતી હતી.<ref>{{cite news | title='Steep rise' in Sri Lanka deaths | date=May 10, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8042341.stm | work=BBC news | access-date = 2009-05-10 }}</ref><ref name="mod-mu-05/12/09">{{cite news | title=BBC - What they do not wish to see | date=May 12, 2009 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090511_15 | work=Ministry of Defence | access-date=2009-05-12 | archive-date=2009-05-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090515011258/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090511_15 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090515011258/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090511_15 |date=2009-05-15 }}</ref> કોલમ્બોમાં રહેલા યુએનના ંપ્રવક્તા, ગોર્ડન વૅઇસે જણાવ્યું હતું કે 'નાગરિકોની મોટેપાયે હત્યા' દરમિયાન 100 કરતા વધુ બાળકો માર્યા ગયા હતા અને ઉત્તરીય શ્રીલંકામાં પ્રવર્તતી સ્થિતિને "ખુનામરકી" તરીકે વર્ણવી હતી.<ref>{{cite news | title=UN mourns Sri Lanka 'bloodbath' | date=May 11, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8043169.stm | work=BBC news | access-date = 2009-05-11 }}</ref> [[યુએનનાં મહાસચિવ]] બાન કી-મૂને જણાવ્યું હતું કે, પાછલા એક સપ્તાહથી સૈન્ય અને અલગાવવાદી તમિલ બળવાખોરો વચ્ચે ચાલી રહેલા વિગ્રહમાં સપડાયેલાં સેંકડો શ્રીલંકન નાગરિકોની હત્યાથી તેઓને આઘાત લાગ્યો છે. તેમણે યુદ્ધગ્રસ્ત વિસ્તારમાં ભારે હથિયારોનો ઉપયોગ ચાલુ રહેવા અંગે ઊંડી ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી, પરંતુ તે વાત પર ભાર મૂક્યો હતો કે "નાગરિકોની સુરક્ષા પ્રત્યે એલટીટીઇએ દર્શાવેલા અવિચારી અનાદરને કારણે સેંકડો લોકો આ વિસ્તારમાં ફસાયેલાં છે."<ref>{{cite news | title=UN chief ‘appalled’ by weekend death toll in Sri Lankan conflict | date=May 11, 2009 | url = http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=30759&Cr=sri+lanka&Cr1= | work=UN | access-date = 2009-05-12 }}</ref> 13 મે, 2009ના રોજ, મલ્લીવૈકલમાં ડૉ. ટી. વરથરાજાહે બીબીસીને જણાવ્યું હતું કે આ ઝોનની મુખ્ય હોસ્પિટલના પ્રાંગણમાં બે તોપગોળાં આવી પડતાં 50થી વધુ લોકોના મોત થયા હતા. યુએનમાં રહેલા સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે તેઓ આ આંકડા સાથે સહમત છે અને તેમણે 100 લોકો ઈજાગ્રસ્ત થયા હોવાનું પણ જણાવ્યું હતું. તોપમારા દરમિયાન [[ઇન્ટરનેશનલ કમિટિ ઓફ ધ રેડ ક્રોસ]] માટે કામ કરતો એક શ્રીલંકન ટેક્નીશિયન તેની માતા સમેત મૃત્યુ પામ્યો હતો, એવું આ સંસ્થાએ જણાવ્યું હતું. અમેરિકાના પ્રમુખ બરાક ઓબામાએ શ્રીલંકાને નાગરિકો પર "અવિવેકી તોપમારો" બંધ કરવા વિનંતી કરી હતી અને તમિલ ટાઈગર બળવાખોરોને તેમના હથિયારો હેઠાં મૂકી દેવા માટે વિનંતી કરી હતી.<ref>{{cite news | title=Tamil war zone hospital hit again | date=May 13, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8048087.stm | work=BBC news | access-date = 2009-05-13 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.lankasrinews.com/view.php?2b34OXJ4a3df5Am34d0IOoM3a03O4BBa4d35TmA4e0d60Mmcce0ccYdZ2cce3lYo2e |title=SLA shells hospital again, several killed including doctor, ICRC worker |publisher=Lankasrinews.com |date= |access-date=2009-05-17 |archive-date=2009-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090516115707/http://www.lankasrinews.com/view.php?2b34OXJ4a3df5Am34d0IOoM3a03O4BBa4d35TmA4e0d60Mmcce0ccYdZ2cce3lYo2e |url-status=dead }}</ref> સર્વસંમતિથી બહાર પાડેલા એક નિવેદનમાં, યુએન સિક્યોરિટી કાઉન્સિલે "નાગરિકોનો માનવ ઢાલ તરીકે ઉપયોગ કરવા બદલ એલટીટીઇની કડક આલોચના કરી હતી અને આતંકવાદનો મુકાબલો કરવાનો શ્રીલંકાની સરકારને કાયદેસરનો અધિકાર હોવાનો સ્વીકાર કર્યો હતો." તેની સાથે સાથે, કાઉન્સિલનાં સદસ્યોએ "નાગરિકોની ગીચ વસતી ધરાવતા વિસ્તારોમાં ભારે ક્ષમતા ધરાવતા હથિયારોનો ઉપયોગ ચાલુ રહેવા અંગેના અહેવાલો પ્રત્યે ઊંડી ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી, અને આ સંદર્ભમાં શ્રીલંકાની સરકાર પોતાની પ્રતિબદ્ધતાનું પાલન કરે તેવી અપેક્ષા વ્યક્ત કરી હતી."<ref>{{cite news | title=Security Council voices ‘grave’ concern over Sri Lanka humanitarian crisis | date=May 13, 2009 | url = http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=30785&Cr=sri+lanka&Cr1= | work=UN | access-date = 2009-05-14 }}</ref> 16 મે, 2009ના રોજ, શ્રીલંકાના સૈનિકોએ એલટીટીઇની કિલ્લેબંધી તોડી પાડી અને તમિલ ટાઈગર બળવાખોરોના કબ્જામાં રહેલું સમુદ્રતટનું છેલ્લું મથક નિયંત્રણમાં લીધું. સૈન્યએ એક હેવાલમાં જણાવ્યું હતું કે તે થોડા દિવસોમાં જ બળવાખોરોના અંકુશમાં રહેલી બાકીની જમીનને "સાફ" કરવા માટે સજ્જ છે.<ref>{{cite news | title=Sri Lanka army 'controls coast' | date=May 16, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8053091.stm | work=BBC news | access-date = 2009-05-16 }}</ref><ref name="mod-mu-05/16/09">{{cite news | title=Sri Lanka's coast free of terror; Army 58 Div links up with the 59 Div | date=May 16, 2009 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090516_02 | work=Ministry of Defence | access-date=2009-05-16 | archive-date=2009-05-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090519180146/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090516_02 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090519180146/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090516_02 |date=2009-05-19 }}</ref> સૈન્યએ દાવો કર્યા બાદ, એલટીટીઇના આંતરવામાં આવેલા સંદેશાવ્યવહારમાં જાણવા મળ્યું કે, બચી નીકળવાના તમામ રસ્તાઓ સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ જવાથી બળવાખોરો સામુહિક આત્મહત્યા કરવા માટે તૈયારી કરી રહ્યાં હતા.<ref name="mod-nfz-05/16/09">{{cite news | title=LTTE prepares for mass suicide; key terror leaders trapped | date=May 16, 2009 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090516_08 | work=Ministry of Defence | access-date=2009-05-16 | archive-date=2009-05-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090519180152/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090516_08 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090519180152/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090516_08 |date=2009-05-19 }}</ref> કેટલાક બળવાખોરોએ પોતાની જાતને ધડાકામાં ઉડાવી દીધી હોવાના અહેવાલ પણ હતા.<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2009/may/17/tamil-tigers-surrender|title=Tamil Tigers announce plan to surrender|last=Chamberlain|first=Gethin|coauthors=David Batthy|date=17 May 2009|work=The Observer|access-date= 2009-05-17 | location=London}}</ref> ''[[ધ ટાઈમ્સ]]'' અખબારે યુનાઇટેડ નેશન્સમાં રહેલા એક સ્રોતના હવાલાથી એવો અહેવાલ આપ્યો હતો કે, સુરક્ષિત વિસ્તારમાં લગભગ 20,000 નાગરિકોના જાન ગયા હતા.<ref name="times">{{cite news | url= http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/leading_article/article6382706.ece | title= Slaughter in Sri Lanka | publisher= The Times | access-date= 29 May 2009 | date= 29 May 2009 | location= London | archive-date= 29 એપ્રિલ 2011 | archive-url= https://web.archive.org/web/20110429054611/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/leading_article/article6382706.ece | url-status= dead }}</ref> આ અખબારે વધુમાં એવું ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે કેટલાંક મોત પાછળ તમિલ ટાઈગર્સ જવાબદાર હતા, પરંતુ મોટાભાગનાં મોત શ્રીલંકાના સૈન્ય દ્વારા કરાયેલા તોપમારાના પરિણામે થયા હતા. યુએને એવો અંદાજ આપ્યો હતો કે એપ્રિલના મધ્યભાગ સુધીના ત્રણ મહિનાઓમાં 6,500 નાગરિકોના મોત નિપજ્યાં હતા, આ તારીખ પછીનો કોઈ સત્તાવાર આંકડો તેની પાસે નહોતો. ''ધ ટાઇમ્સે'' એવું ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે લડાઇના આખરી બે સપ્તાહ દરમિયાન મૃત્યુનો આંક વધીને પ્રતિદિન 1,000 સુધી પહોંચ્યો હતો.<ref name="aljazeera">{{cite web | url= http://english.aljazeera.net/news/asia/2009/05/200952964049285757.html | title = Sri Lanka fighting 'killed 20,000' | publisher= [[Al Jazeera]] | access-date= 29 May 2009 | date = 29 May 2009}}</ref> યુનાઇટેડ નેશન્સે જણાવ્યું કે તેની પાસે નાગરિક જાનહાનિનો કોઇ જ ખાતરીપૂર્વકનો અંદાજ નથી અને શ્રીલંકાની સરકારે પણ ''ટાઈમ્સ'' ના આક્ષેપોને રદિયો આપ્યો હતો.<ref name="bbc290509">{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/8073540.stm | title = Sri Lanka rejects deaths report | publisher= BBC News | access-date= 29 May 2009 | date = 29 May 2009}}</ref> ''ધ ગાર્ડિયન'' અખબારે, યુનાઇટેડ નેશન્સના અન્ય એક અધિકારીને ટાંકીને, ટાઈમ્સના આંકડાને "અજાણપણે ગંભીર અનુમાન કરનારાં આંકડા" ગણાવ્યા હતા. ધ ગાર્ડિયને, ધ ટાઇમ્સના આંકડાઓમાં વ્યક્ત કરાયેલા ઘણાં અનુમાનો સામે પ્રશ્નાર્થ ઉઠાવ્યો હતો.<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2009/may/29/sri-lanka-casualties-united-nations |title=Sri Lanka death toll 'unacceptably high', says UN &#124; World news &#124; guardian.co.uk |publisher=Guardian |date= May 29, 2009|access-date= 2009-05-30 | location=London}}</ref> અહેવાલમાં નાગરિક વિગ્રહના આખરી તબક્કામાં સામુહિક નાગરિક જાનહાનિનું વર્ણન કરનારા પાંચ ડોક્ટરો (શિવપાલન, વી. શનમુગારાજા, થુરઇરાજા વરથરાજા, સત્યમૂર્થિ અને ઈલાંચેલિયાન)એ 8 જુલાઈ, 2009ના રોજ નિવેદનો જારી કરીને પોતાના અહેવાલોનું જ ખંડન કર્યું હતું.<ref name="bbc080709">{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/8141007.stm | title = S Lanka medics recant on deaths | publisher= [[BBC News]] | access-date= 12 July 2009 | date = 8 July 2009 | author=Charles Haviland}}</ref> તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેમણે જારી કરેલા જાનહાનિના આંકડા અતિશયોક્તિપૂર્ણ હતા અને તેમને તે [[તમિલ ટાઈગર્સ]] દ્વારા આપવામાં આવ્યા હતા. તેમણે જણાવ્યા પ્રમાણે જાન્યુઆરી 2009 અને મે 2009માં યુદ્ધનો અંત આવ્યો તે વચ્ચેના ગાળા દરમિયાન આશરે 600-700 નાગરિકોના મોત થયા હતા અને તેનાથી બમણી સંખ્યામાં રહેલા લોકોને ઇજા થઈ હતી. આ આંકડા અને આંતરરાષ્ટ્રીય રાહત સંસ્થાઓ દ્વારા જારી કરાયેલા આંકડા વિરોધાભાસી હતાઃ [[યુનાઈટેડ નેશન્સે]] જણાવ્યું કે જાન્યુઆરીના અંતભાગ અને એપ્રિલના પ્રારંભની વચ્ચેના ગાળામાં 6,500 લોકોના મોત થયા હતા; અને [[રેડ ક્રોસે]] ફેબ્રુઆરીના મધ્યભાગ અને મેનાં મધ્યભાગની વચ્ચેના ગાળામાં 14,000 માંદા તથા ઇજાગ્રસ્ત લોકોને બહાર કાઢ્યાં હતા. ડૉક્ટરોએ પણ જણાવ્યું હતું કે 2 ફેબ્રુઆરીના રોજ કોઇ હોસ્પિટલ પર તોપમારો કરવામાં આવ્યો હતો તે વાત સાચી નથી. જો કે, યુનાઇટેડ નેશન્સ અને રેડ ક્રોસે, કે જેમના કર્મચારીઓ સુરક્ષિત વિસ્તારમાં તૈનાત હતા, જણાવ્યું કે હોસ્પિટલ પર તોપમારો કરવામાં આવ્યો હતો અને નાગરિકો માર્યા ગયા હતા.<ref name="bbc080709"></ref> યુનાઇટેડ નેશન્સે જણાવ્યું કે તે જાનહાનિના પોતાના આંકડાઓ પર મક્કમ છે.<ref name="bbc080709"></ref> [[એમ્નેસ્ટી ઇન્ટરનેશનલે]] જણાવ્યું કે ડોક્ટરો દ્વારા અહેવાલોનું કરાયેલું [[ખંડન]] [[ભરોસા]]ને પાત્ર નથી કેમ કે તેમને શ્રીલંકાના સૈન્યએ બે મહિના સુધી અટકાયતમાં રાખ્યા હતા અને તેમને [[વકીલો]]ને મળવા દીધા નહોતા; તેમના પર [[સિતમ]] ગુજારવામાં આવ્યો, ગેરવર્તણૂંક કરવામાં આવી અને [[જોર-જબરદસ્તી]]ના અન્ય વિકલ્પો પણ અજમાવવામાં આવ્યા; વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીઓએ ડૉક્ટરોને [[રાજદ્રોહ]] સહિતના ગંભીર ગુનામાં સંડોવવાની ધમકી આપી; અને ડોક્ટરોના તાજેતરના વિરોધાભાસી નિવેદનો પોતે જ [[સત્ય]] પ્રમાણિત કરે છે.<ref>{{cite web | url= http://www.amnesty.org/en/library/asset/ASA37/015/2009/en/b25685b7-31d7-4056-ad7c-6e94c641cba1/asa370152009eng.html | title= ASA 37/015/2009 Sri Lanka: Statements by detained doctors underline need for independent inquiry | publisher= [[Amnesty International]] | access-date= 12 July 2009 | date= 9 July 2009 | archive-date= 1 ઑગસ્ટ 2012 | archive-url= https://archive.today/20120801065523/http://www.amnesty.org/en/library/asset/ASA37/015/2009/en/b25685b7-31d7-4056-ad7c-6e94c641cba1/asa370152009eng.html | url-status= dead }}</ref> એમ્નેસ્ટીએ જણાવ્યું કે તેને ડોક્ટરોની સુરક્ષાની ચિંતા સતાવે છે. આ સંસ્થાએ બન્ને પક્ષો દ્વારા આચરવામાં આવેલા કથિત[[ યુદ્ધ ગુનાં]]ઓની સ્વતંત્ર તપાસ યોજવાની વારંવાર માગ કરી હતી. એમ્નેસ્ટીએ યુએન અને રેડ ક્રોસ સહિતની તમામ સ્વતંત્ર સંસ્થાઓ, કે જેમણે યુદ્ધના આખરી તબક્કા અંગેની માહિતી એકત્ર કરી હતી, તેમને આ માહિતી જારી કરવાની વિનંતી કરી જેથી વિશ્વ જાનહાનિના આંકડા તથા યુદ્ધ ગુન્હાઓ અંગેનું સત્ય જાણી શકે. ==યુદ્ધનો અંત== ===16 મેઃ પ્રમુખે વિજયની ઘોષણા કરી=== શ્રીલંકાના પ્રમુખ [[મહિન્દા રાજાપક્ષા]]એ 16 મે, 2009ના રોજ વિજયની ઘોષણા કરી. જો કે, ત્યારપછીના દિવસ સુધી યુદ્ધનો અંત આવ્યો નહોતો. શ્રીલંકાનાં સૈનિકો એલટીટીઇના છેલ્લાં પ્રતિકાર સ્થાનોની સાફસૂફી કરવા માટે આગળ ધપી રહ્યાં હતા. એલટીટીઇનાં છેલ્લા ગઢસમાન સ્થળોનો નાશ થયો, બોટ દ્વારા ભાગી જવાનો પ્રયાસ કરી રહેલા 70 બળવાખોરોને શ્રીલંકાના સૈનિકોએ મારી નાખ્યા. એલટીટીઇનો નેતા [[વેલુપિલ્લઈ પ્રભાકરન]] અને અન્ય મહત્વના બળવાખોર નેતાઓનાં સ્થાન અંગે ખાતરી કરી શકાઇ નહોતી, જો કે, શ્રીલંકાની સરકારે 17 મે, 2009ના રોજ પ્રભાકરનને મૃત ઘોષિત કર્યો.<ref name="MSN news, Sunday, May 17, 2009">{{cite web | title = Is LTTE chief Prabhakaran dead? Yes, says Lanka govt | url = http://news.in.msn.com/international/article.aspx?cp-documentid=3016836 | access-date = 2009-05-17 | archive-date = 2009-05-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090520011234/http://news.in.msn.com/international/article.aspx?cp-documentid=3016836 | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090520011234/http://news.in.msn.com/international/article.aspx?cp-documentid=3016836 |date=2009-05-20 }}</ref> એલટીટીઇના વિવિધ અન્ય મહત્વના કમાન્ડરોએ આત્મહત્યા કરી.{{Citation needed|date=May 2009}} શ્રીલંકાના વિજયના સમાચાર સાંભળીને, લોકોએ [[કોલમ્બો]]માં ઉજવણી કરી.<ref>{{cite web |url=http://www.news.yahoo.com/s/ap/20090517/ap_on_re_as/as_sri_lanka_civil_war |title=Sri Lanka rebels concede defeat in civil war |publisher=News.yahoo.com |date= |access-date=2009-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090521161711/http://www.news.yahoo.com/s/ap/20090517/ap_on_re_as/as_sri_lanka_civil_war |archive-date=2009-05-21 |url-status=live }}</ref> ===17 મેઃ ટાઈગર્સે પરાજય સ્વીકાર્યો=== આખરે 17 મે, 2009ના રોજ એલટીટીઇએ પરાજયનો સ્વીકાર કર્યો, તે સાથે જ બળવાખોરોના આંતરરાષ્ટ્રીય રિલેશન્સ વિભાગના વડા [[સેલ્વરાસા પથ્મનાથને]] વેબસાઇટ પર જણાવ્યું કે "આ યુદ્ધ તેના કડવા અંત સુધી પહોંચી ગયું છે... અમે અમારી બંદૂકોને શાંત કરી દેવાનો નિર્ણય કર્યો છે. અમને એકમાત્રપણે જેમના જીવ ગયા છે તેમના માટે દિલગીરી છે તથા અમે લાંબો સમય પ્રતિકાર ચાલુ રાખી શકીએ તેમ નથી".<ref name="correspondentscivil"></ref><ref>[http://www.nytimes.com/2009/05/19/world/asia/19lanka.html?pagewanted=2&amp;_r=1&amp;partner=rss&amp;emc=rss શ્રીલંકન સે રેબેલ્સ ક્રશ્ડ એન્ડ લીડર કિલ્ડ] [[ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ]], મે 18, 2009.</ref> ===18 મેઃ પ્રભાકરનનું મોત=== શ્રીલંકાના સૈન્ય દળોએ એલટીટીઇના નેતા [[વેલુપિલ્લઈ પ્રભાકરન]]નું 18 મે, 2009ની સવારે મોત નિપજ્યું હોવાની વાતને સમર્થન આપ્યું. સૈન્યએ જણાવ્યું કે તેણે ઉત્તર-પૂર્વીય પ્રદેશના જંગલોનાં એક નાનકડાં હિસ્સામાં પ્રભાકરનને ઘેરી લીધો હતો, સૈન્યના આ નિવેદનના ટૂંક સમય બાદ સરકારના ટેલિવિઝન પર ઘોષણા કરવામાં આવી. ''ધ ડેઇલી ટેલિગ્રાફ'' ના અહેવાલ પ્રમાણે, શ્રીલંકન ટીવીએ જણાવ્યા અનુસાર પ્રભાકરન જ્યારે પોતાના નજીકના સાથીઓ સાથે એક એમ્બ્યુલન્સમાં બેસીને યુદ્ધભુમિમાંથી ભાગવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો હતો ત્યારે એક રોકેટ-સંચાલિત ગ્રેનેડ હુમલામાં તેનું મોત થયું. તેના "[[સી ટાઈગર્સ]]" નૌકાદળના વડા [[કર્નલ સૂસાઈ]], અને તેનો ઇન્ટેલિજન્સ ચીફ [[પોટ્ટુ અમ્માન]] પણ આ હુમલામાં માર્યા ગયા હતા.<ref>{{cite news|last=Nelson |first=Dean |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/srilanka/5343129/Sri-Lanka-Tamil-Tiger-leader-Velupillai-Prabhakaran-and-his-lieutenants-eliminated.html |title=Sri Lanka: Tamil Tiger leader Velupillai Prabhakaran and his lieutenants 'eliminated' |publisher=Telegraph |date=2009-05-18 |access-date= 2009-05-30 | location=London}}</ref> શ્રીલકાના સૈન્યના વડા [[જનરલ]] [[સરથ ફોન્સેકા]]એ જણાવ્યું કે સૈન્યએ બળવાખોરોને હાર આપી છે અને "સમગ્ર દેશને મુક્તિ" અપાવી છે. સૈન્યના પ્રવક્તા [[બ્રિગેડિયર]] [[ઉદયા નનાયાક્કારા]]એ પ્રભાકરનનાં મોતને સમર્થન આપતા, જણાવ્યું કે રાત દરમિયાન 250 તમિલ ટાઈગર્સ પણ માર્યા ગયા હતા.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/8055015.stm |title=South Asia &#124; Sri Lanka's rebel leader 'killed' |publisher=BBC News |date=2009-05-19 |access-date= 2009-05-30}}</ref> માત્ર નાગરિકો માટે જ ઉભા કરાયેલા ઝોનમાં તેઓ છૂપાયા હતા તથા લડત આપી રહ્યાં હતા.<ref>{{cite web |url=http://www.sundayobserver.lk/2009/05/17/sec04.asp |title=Security News &#124; Sundayobserver.lk - Sri Lanka |publisher=Sundayobserver.lk |date=2009-05-17 |access-date=2009-05-30 |archive-date=2009-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090521095500/http://www.sundayobserver.lk/2009/05/17/sec04.asp |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090521095500/http://www.sundayobserver.lk/2009/05/17/sec04.asp |date=2009-05-21 }}</ref> [[જનરલ]] [[સરથ ફોન્સેકા]]એ 19 મે, 2009ના રોજ પ્રભાકરનનું શબ મળી આવ્યું હોવાને સમર્થન આપ્યું હતું. એલટીટીઇના વડાનું શબ [[મેજર જનરલ]] [[કમલ ગૂણરત્ને]]ની આગેવાની હેઠળના [[53 ડિવિઝન]] ટ્રૂપ્સને મળી આવ્યું હતું.<ref>{{cite web |url=http://defence.lk/new.asp?fname=20090519_03 |title=Prabhakaran's body found |publisher=Defence.lk |date= |access-date=2009-05-30 |archive-date=2009-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090522101554/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090519_03 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090522101554/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090519_03 |date=2009-05-22 }}</ref> ===પ્રત્યાઘાત:=== ====શ્રીલંકા==== 18 મે 2009ના રોજ, [[યુનાઈટેડ નેશનલ પાર્ટી]]ના નેતા [[રાનિલ વિક્રમસિંઘે]]એ, એક ટેલિફોન કૉલ દ્વારા પ્રમુખ [[મહિન્દા રાજાપક્ષા]]ને તથા દેશના સુરક્ષા દળોને તેમણે મેળવેલા વિજય બદલ અભિનંદન આપ્યા.<ref>{{cite web |author=Gamini Gunaratna, Sri Lanka News Paper by LankaPage.com (LLC)- Latest Hot News from Sri Lanka |url=http://www.colombopage.com/archive_091/May1242653081CH.html |title=Sri Lanka: Opposition Leader congratulates Sri Lanka President |publisher=Colombopage.com |date=2009-05-18 |access-date=2009-05-30 |archive-date=2009-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090521074242/http://www.colombopage.com/archive_091/May1242653081CH.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090521074242/http://www.colombopage.com/archive_091/May1242653081CH.html |date=2009-05-21 }}</ref> એ જ દિવસે જારી કરાયેલી એક અખબારી યાદીમાં, [[રોમન કેથોલિક આર્કબિશપ]] [[ઓસ્વાલ્ડ ગોમિસે]] પણ અભિનંદન પાઠવ્યા હતા. {{quote|1=I congratulate His Excellency President Mahinda Rajapakse, President of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka, for his very courageous leadership and thank the Chiefs of the Defense outfit who supported him with deep commitment and self-sacrifice. I also offer my deepest sympathies to those who laid down their lives in battle and those innocent civilians killed, trapped in war. In a sense we could say that we have won the battle but the war is not ended. The war would end only on the day that we grow in nationhood realizing that we are all one people in one country with equal right. We have to realize the fact that we are a multi-ethnic, multi-religious and multi-cultural community. As such we are now left with the great task of nation- building forgetting our ethnic, political and religious differences. It is imperative that there be a political formula that will inspire confidence and promote a sense of belonging among the minority groups in the country. We have to leave the sad and bitter memories of the past three decades and look positively and optimistically towards the future in hope. All of us have to share the blame for our division and forgive each other. We should have the humility and wisdom to learn from the sad experiences of that past. It is then, and only then, that we could build nationhood that will bring true peace and prosperity to our beloved country - Sri Lanka. Let us always remember that united we will flourish but divided we will perish.<ref>{{cite web |url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090518_15 |title=Archbishop congratulates Armed forces on the conclusion of war |publisher=Defence.lk |date=2009-05-18 |access-date=2009-05-30 |archive-date=2011-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510102857/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090518_15 |url-status=dead }}</ref> }} યુદ્ધના અંતની જાહેરાત થતાની સાથે, શ્રીલંકાના [[શેરબજાર]]માં કોઇ પણ સમયનો ટકાવારીની દૃષ્ટિએ સૌથી મોટો ઉછાળો નોંધાયો.<ref name="lbo-victorystocks">{{cite news | title=Sri Lankan stocks shoot up on war victory | date=2009-05-18 | url=http://lbo.lk/fullstory.php?nid=491291415 | work=Times Online | access-date=2009-05-18 | archive-date=2011-05-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110510014843/http://lbo.lk/fullstory.php?nid=491291415 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110510014843/http://lbo.lk/fullstory.php?nid=491291415 |date=2011-05-10 }}</ref> ====આંતરરાષ્ટ્રિય સંસ્થાઓ==== {{Flag|United Nations}}- [[જીનેવા]] ખાતે 19 મે, 2009ના રોજ યોજાયેલી એક પત્રકાર પરિષદમાં, [[યુનાઇટેડ નેશન્સના મહાસચિવ]] [[બાન કી-મૂને]] જણાવ્યું હતું કે, "સૈન્ય ઓપરેશનની પૂર્ણાહુતિને લીધે મે નિરાંતનો શ્વાસ લીધો છે, પરંતુ અસંખ્ય નાગરિકોની જાનહાનિને લીધે હું ભારે વ્યથિત છું. હવે શ્રીલંકાના લોકોની સામે જે કાર્ય આવી પડ્યું છે તે વિરાટ છે અને તેમાં તમામ લોકોની મદદની જરૂર છે. દેશમાં સુધારણા અને રાષ્ટ્રમાં મતભેદોની પતાવટની પ્રક્રિયા શરૂ કરવા માટે તમામ પ્રયાસ કરવામાં આવે એ સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે. આજે પ્રમુખ રાજાપક્ષાએ સંસદમાં જે સંબોધન કર્યું હતું તે મેં અત્યંત કાળજીપૂર્વક સાંભળ્યું હતું. તમિલ લોકો અને અન્ય લઘુમતીઓની કાયદેસરની ચિંતાઓ તથા આકાંક્ષાઓ સંપૂર્ણપણે સંતોષાવી જ જોઈએ." ત્યારપછી મહાસચિવે યુદ્ધગ્રસ્ત પ્રદેશની તેમની આગામી મુલાકાતની જાહેરાત કરી હતી.<ref>{{cite web | url= http://www.un.org/apps/sg/offthecuff.asp?nid=1291 | title = Geneva, 19 May 2009 - Joint Press Conference held by UN Secretary-General and World Health Organization Director-General, Margaret Chan | publisher= [[United Nations]] | access-date= 19 May 2009 | date = 19 May 2009}}</ref> [[બ્રુસેલ્સ]]માં 18 મે, 2009ના રોજ [[યુરોપીય સમિતિ]]ની બેઠક યોજાઇ હતી, જેમાં "ધ ગવર્મેન્ટ ઓફ શ્રીલંકા અરજન્ટલી ટુ પ્રોસીડ ટુવર્ડસ અ કોમ્પ્રિહેન્સિવ પોલિટિકલ પ્રોસેસ" અને "ધ પ્રેસિડેન્ટ ઓફ શ્રીલંકા ટુ આઉટલાઇન અ ક્લીઅર પ્રોસેસ લિડીંગ ટુ અ ફુલ્લી ઇન્ક્લુઝિવ પોલિટિકલ સોલ્યુશન, બેઝ્ડ ઓન કન્સેન્ટ, ઇક્વાલિટી એન્ડ ધ રૂલ ઓફ લૉ" તરીકે ઓળખાતા નિવેદનોનો સ્વીકાર કરવામાં આવ્યો. આ સમિતિએ જણાવ્યા પ્રમાણે આ પ્રકારના પગલાં એ શ્રીલંકામાં લાંબા ગાળાની સુરક્ષા, વિગ્રહ પછીની પુનઃરચના અને સમૃદ્ધિ તરફ દોરી જતો એકમાત્ર રસ્તો છે. આ નિવેદનનાં નિષ્કર્ષ અનુસારઃ "યુરોપીયન યુનિયન યુનાઇટેડ નેશન્સની હ્યુમન રાઇટ્સ કાઉન્સિલ દ્વારા યોગ્ય પગલાની માગ યથાવત રાખે છે."<ref>{{cite web | url= http://www.eu-un.europa.eu/articles/en/article_8730_en.htm | title = Summary: 18 May 2009, Brussels - Council of the European Union, 2942nd GENERAL AFFAIRS Council meeting, Conclusions on Sri Lanka | publisher= [[European Union]] | access-date= 19 May 2009 | date = 18 May 2009}}</ref> ધ ટાઇમ્સના અહેવાલ પ્રમાણે, યુરોપીયન યુનિયનનાં સદસ્ય રાષ્ટ્રોએ માનવ અધિકારોના ઉલ્લંઘનની દહેશત હોવા છતાં પણ શ્રીલંકાની સરકારને હથિયારોનું વેચાણ કર્યું હતું.<ref>{{Cite web |url=http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23702375-details/WORLD:+Britain+sold+arms+to+Sri+Lanka+while+civil+war+raged/article.do |title=નાગરિક વિગ્રહ ભડકેલો હોવા છતાં બ્રિટન દ્વારા શ્રીલંકાને શસ્ત્રોનું વેચાણ |access-date=2010-09-07 |archive-date=2009-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090614041448/http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23702375-details/WORLD:+Britain+sold+arms+to+Sri+Lanka+while+civil+war+raged/article.do |url-status=dead }}</ref> ====અન્ય દેશો==== વિદેશ પ્રધાન [[લૉરેન્સ કેનને]] જણાવ્યું હતું કે, "શ્રીલંકામાં સૈન્યના પગલાને લીધે નાગરિકો પર પડેલી આઘાતજનક અસર અને પગલાં બાદનાં ખરાબ પ્રત્યાઘાતથી કેનેડાના લોકો અત્યંત ચિંતિત છે." આ ભયાવહ, દશકો-લાંબા યુદ્ધે શ્રીલંકાના લોકો ઉપર કહી ન શકાય તેવો વિનાશ અને અતિશય દુઃખ લાદ્યું છે. કેનેડાની સરકાર નાગરિકોની જાનહાનિ માટે ચિંતા વ્યક્ત કરવા ઇચ્છે છે અને આ જુગુપ્સાપ્રેરક સંઘર્ષમાં પોતાના મિત્રો તથા કૌટુંબિક સદસ્યોને ગુમાવનારા શ્રીલંકાના લોકો તથા વિશ્વભરના લોકોને પોતાની દિલસોજી પાઠવવા ઇચ્છે છે. શ્રીલંકાના તમામ લોકોની કાયદેસરની અપેક્ષાઓ સંતોષે તેવો લાંબા ગાળાનો રાજકીય ઉકેલ શોધી કાઢવાની ક્વાયત શરૂ કરવા માટે કેનેડાની સરકાર શ્રીલંકાની સરકારને વિનંતી કરે છે. રાજકીય સમજૂતી અને લાંબો સમય ટકી રહે તેવી શાંતિનો રસ્તો શોધવા માટેના શ્રીલંકાના પ્રયાસોમાં મદદરૂપ થવા કેનેડા તૈયાર છે."<ref>{{cite web |url=http://w01.international.gc.ca/minpub/publication.aspx?publication_id=387175&lang=eng&docnum=135 |title=Department of Foreign Affairs and International Trade - Media Room - News Releases |publisher=W01.international.gc.ca |date=2009-03-25 |access-date=2009-05-30 |archive-date=2009-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091001090108/http://w01.international.gc.ca/MinPub/Publication.aspx?lang=eng&publication_id=387175&docnum=135 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001090108/http://w01.international.gc.ca/MinPub/Publication.aspx?lang=eng&publication_id=387175&docnum=135 |date=2009-10-01 }}</ref> [[ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે]] 18 મે, 2009ના રોજ એક નિવેદન બહાર પાડ્યું હતું જેમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે "આજે દિવસના પ્રારંભમાં [[વિદેશી બાબતોના પ્રધાન]] [[શ્રી પ્રણવ મુખર્જી]] સાથેની ટેલિફોન પર થયેલી વાતચીતમાં, શ્રીલંકાના પ્રમુખે શ્રીલંકામાં સશસ્ત્ર વિગ્રહનો અંત આવ્યો હોવાને અને એલટીટીઇનો નેતા વેલુપિલ્લઈ પ્રભાકરન મૃત્યુ પામ્યો હોવાની વાતને પુષ્ટિ આપી હતી. આ દુઃખદ સંઘર્ષને લીધે અસર પામેલા લોકોને રાહત પૂરી પાડવા તથા વિસ્થાપિત થયેલા તમામ લોકોનું ઝડપી પુનઃવસન કરાવીને તેમનું જીવન શક્ય તેટલી જલ્દી પુનઃ સામાન્ય કરવા માટે ભારત શ્રીલંકાના લોકો અને સરકારની સાથે મળીને કામ કરશે. અમારા દૃષ્ટિકોણ પ્રમાણે શ્રીલંકામાં પરંપરાગત સંઘર્ષનો અંત આવ્યો છે, આ એક એવી ઘડી છે કે જ્યારે શ્રીલંકામાં સંઘર્ષના મૂળ કારણોનો ઉકેલ લાવી શકાશે. આ ઉકેલમાં શ્રીલંકાના બંધારણની સીમામાં રહીને સત્તાનાં અસરકારક વિકેન્દ્રીકરણ તરફના રાજકીય પગલાઓનો સમાવેશ થાય છે જેથી તમિલ સહિતની તમામ જાતિના શ્રીલંકાવાસીઓને પોતાની ખુદની માતૃભૂમિની લાગણી થાય અને તેઓ તેમની સ્વૈચ્છા મુજબ જીવન જીવી શકે.<ref>{{cite web | url= http://meaindia.nic.in/ | title = Statement by the Official Spokesperson on Sri Lanka | publisher= [[Ministry of External Affairs (India)]] | access-date= 19 May 2009 | date = 18 May 2009}}</ref> {{IRN}}- [[ઇસ્લામિક રિપબ્લિક ઓફ ઇરાન]]નાં [[વિદેશ પ્રધાન]] [[મનોશેહર મોટ્ટેકી]]એ 19 મે, 2009ના રોજ શ્રીલંકાના[[ વિદેશ પ્રધાન]] [[રોહિતા બોગોલાગામા]] સાથે ટેલિફોન પર થયેલી વાતચીત દરમિયાન એલટીટીઇના આતંકવાદને પરાસ્ત કરવામાં શ્રીલંકાએ મેળવેલી સફળતા બદલ પ્રમુખ, વિદેશ પ્રધાન અને શ્રીલંકાની સરકારને ઉમળકાભેર અભિનંદન પાઠવ્યા હતા. "ઇરાન શ્રીલંકા સાથે નજીકના સંબંધો ધરાવે છે અને તેણે હંમેશા આતંકવાદની આલોચના કરી છે અને, સતતપણે શ્રીલંકાના સાર્વભૌમત્વ અને પ્રાદેશિક અખંડતાનો પક્ષ લીધો છે." તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ ઇરાનના રાષ્ટ્રપતિ વતી વાત કરી રહ્યાં છે જેમણે શ્રીલંકાને તેમની હાર્દિક શુભકામનાઓ પાઠવી છે તથા તેઓ પરસ્પર અનુકૂળ સમયે [[શ્રીલંકાના પ્રમુખ]] સાથે અંગતપણે વાત કરશે. ઉત્તરીય શ્રીલંકામાં આઇડીપીની માટે તાત્કાલિક રાહત અભિયાન હાથ ધરવા માટે, ઇરાને રેડ ક્રેસન્ટ મારફત સહાયનો પ્રસ્તાવ પણ મૂક્યો છે.<ref>{{cite web |url=http://defence.lk/new.asp?fname=20090519_11 |title=Iran congratulates Sri Lanka on defeating terrorism |publisher=Defence.lk |date=2009-05-19 |access-date=2009-05-30 |archive-date=2009-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090523161801/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090519_11 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090523161801/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090519_11 |date=2009-05-23 }}</ref> {{JPN}}- જપાનનાં વડાપ્રધાનના કાર્યાલયે, શ્રીલંકાના પ્રમુખ મહિન્દા રાજાપક્ષે સાથે જાપાનનાં [[વડાપ્રધાન]] [[તારો આસો]]એ ટેલિફોન પર કરેલી વાતચીતની યાદી બહાર પાડી હતી. આ નિવેદનમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે વડાપ્રધાને શ્રીલંકા સરકાર અને લિબરેશન ટાઈગર્સ ઓફ તમિલ ઇલમ વચ્ચેના આંતરવિગ્રહનાં અંતને આવકાર આપ્યો હતો. આ નિવેદનમાં જણાવવામાં આવ્યા અનુસાર "હવે, આંતરિકપણે વિસ્થાપિત લોકોને મદદરૂપ થવાનું તથા તેમનું પુનઃસ્થાપન કરવાનું તેમજ શાંતિના નિર્માણની દિશામાં રાજકીય પ્રક્રિયામાં આગેકૂચ દર્શાવવાનો પ્રારંભ કરવો એ મહત્વની બાબતો છે." તેમણે એ વાત ઉપર પણ વિશેષ ભાર આપ્યો હતો કે ગરીબી એ આતંકવાદની પૃષ્ઠભૂમિ તૈયાર કરી આપનારા પૈકીનું એક પરિબળ છે. આ યાદીમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે શ્રીલંકાના વડાપ્રધાનને શ્રીલંકામાં બુનિયાદી સુવિધાઓનું નિર્માણ જોવું ગમશે, અને ઉમેર્યું હતું કે જાપાન શ્રીલંકાના પ્રયાસોમાં શક્ય તેટલી મદદ કરશે.<ref>{{cite web |url=http://www.lankabusinessonline.com/fullstory.php?nid=1503900039 |title=Japan PM welcomes end of Sri Lanka war |publisher=Lanka Business Online |date=2009-05-19 |access-date=2009-05-30 |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511135304/http://www.lankabusinessonline.com/fullstory.php?nid=1503900039 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511135304/http://www.lankabusinessonline.com/fullstory.php?nid=1503900039 |date=2011-05-11 }}</ref> {{MDV}}- માલદીવના [[પ્રમુખ]] [[મોહમદ નાશીદ]] અને [[ઉપ-પ્રમુખ]] [[મોહમ્મદ વાહીદ હસને]] શ્રીલંકાની સરકાર અને લોકોને તેમના દેશમાં દશકોથી ચાલતા સંઘર્ષનો અંત લાવવામાં સફળ થવા બદલ અભિનંદન પાઠવ્યાં હતા. શ્રીલંકાની સરકાર અને લોકો પ્રત્યે તેમના ટેકા અને સહાનુભૂતિ ચાલુ રહેવાનો પ્રમુખે પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો, કેમકે શ્રીલંકા પણ એકસમાન રાષ્ટ્ર જ છે. "આ અવસરે હું માલદીવની સરકાર તથા લોકોની વતી આપના રાષ્ટ્રપતિ તથા શ્રીલંકાના લોકોને અમારી હાર્દિક શુભકામનાઓ પાઠવું છું."<ref>{{cite web |author=Miadhu News |url=http://miadhu.com.mv/news.php?id=10177 |title=President congratulates Sri Lankan President on ending civil war |publisher=Miadhu.com.mv |date=2009-05-19 |access-date=2009-05-30 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> "શ્રીલંકાના ઇતિહાસનો આ સૌથી મહત્વનો પ્રસંગ શ્રીલંકાના લોકોને વધુ સમાનતા અને ન્યાયિતાની અનુભૂતિની દિશામાં દોરી જતો માર્ગ મોકળો કરશે."<ref>{{cite web |url=http://www.minivannews.com/news_brief.php?id=6542 |title=Maldives News |publisher=Minivan News |date=2009-05-19 |access-date=2009-05-30 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{NOR}}- [[નોર્વેના વિદેશ પ્રધાન]] [[જોનાસ ગેહર સ્ટોરે]] એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે "આ યુદ્ધમાં પોતાના સંબંધીઓ અને પ્રિયજનોને ગુમાવનારા તમામ લોકોની સાથે અમારી સહાનુભૂતિ છે. આપણે ભોગ બનનારા લોકોને મદદ કરવા માટે સહકાર આપવો જ જોઈએ. શરણાર્થી શિબિરમાં રહેલા લોકોને ઘરે પરત ફરવાની તાત્કાલિકપણે છૂટ અવશ્ય મળવી જોઈએ." સ્ટોરે એમ પણ જણાવ્યું હતું કે, આંતરિકપણે વિસ્થાપિત લોકો માટેની શરણાર્થી શિબિરોમાં યુનાઇટેડ નેશન્સ દ્વારા કરાયેલી માગ અનુસાર પરિસ્થિતિમાં સુધારો અવશ્ય થવો જોઇએ.<ref>{{cite web |author=James Wray and Ulf Stabe |url=http://www.monstersandcritics.com/news/southasia/news/article_1478210.php/Norway_urges_Sri_Lanka_to_aid_refugees_ |title=Norway urges Sri Lanka to aid refugees |publisher=Monsters and Critics |date=2009-05-19 |access-date=2009-05-30 |archive-date=2012-09-06 |archive-url=https://archive.today/20120906132624/http://news.monstersandcritics.com/southasia/news/article_1478210.php/Norway_urges_Sri_Lanka_to_aid_refugees_ |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120906132624/http://news.monstersandcritics.com/southasia/news/article_1478210.php/Norway_urges_Sri_Lanka_to_aid_refugees_ |date=2012-09-06 }}</ref> {{PAK}}-પાકિસ્તાનનાં વિદેશ રાજ્ય પ્રધાન [[નવાબઝાદા મલિક આમદ ખાને]] શ્રીલંકાના ઉપ વિદેશ પ્રધાન [[હુસૈન એ. ભાઈલા]]ની સાથે ટેલિફોન કરીને શ્રીલંકાને "આતંકવાદ પર મેળવેલા ભવ્ય વિજય" બદલ અભિનંદન પાઠવ્યા હતા. પાકિસ્તાનના વિદેશ રાજ્ય પ્રધાને જણાવ્યું કે પાકિસ્તાન હંમેશાથી શ્રીલંકાનું અડગ મિત્ર રહ્યું છે અને તે આ દેશની એકતા, સાર્વભૌમત્વ અને પ્રાદેશિક અખંડિતતાનું મજબૂત ટેકેદાર રહ્યું છે. આતંકવાદનો સામનો કરવામાં શ્રીલંકાને તેમની સરકારનો સતત સહકાર મળતો રહેશે તે બાબતનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. તેમણે પોતાની શુભેચ્છાઓ તથા અભિનંદનને પ્રમુખ મહિન્દા રાજાપક્ષે અને વિદેશ પ્રધાન રોહિતા બોગોલાગામા સુધી પહોંચાડવા ઉપ પ્રધાનને વિનંતી કરી હતી.<ref>{{cite web |url=http://defence.lk/new.asp?fname=20090523_02 |title=Pakistan felicitates Sri Lanka on 'great victory over terrorism' |publisher=Defence.lk |date= |access-date=2009-05-30 |archive-date=2009-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090529112727/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090523_02 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090529112727/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090523_02 |date=2009-05-29 }}</ref> {{PHI}}- ફિલિપાઈન્સના વિદેશી બાબતોના વિભાગે 22 મે, 2009ના રોજની અખબારી યાદીમાઃ "ઉત્તરીય શ્રીલંકામાં કાયદો અને વ્યવસ્થાની સ્થિતિની વાપસીનું સ્વાગત કર્યું હતું અને ત્યાના તમિલ લઘુમતીઓ દ્વારા ભોગવવી પડતી સમસ્યાઓનો સર્વગ્રાહી, ન્યાયિક અને ટકી રહે એવો રાજકીય ઉકેલ શોધવા માટેના શ્રીલંકાના પ્રયાસોને ટેકો જાહેર કર્યો હતો. ફિલિપાઇન્સે તમિલ લઘુમતીઓ તેમના દેશમાં શાંતિના ફળ ચાખી શકે એવો લાંબા સમયનો રાજકીય ઉકેલ શોધવામાં આવશે એવી આશા વ્યક્ત કરી હતી."<ref>{{cite web |url=http://dfa.gov.ph/?p=5236 |title=On the End of Sri Lankan Civil War: Department of Foreign Affairs |publisher=Dfa.gov.ph |date=2009-05-22 |access-date=2009-05-30 |archive-date=2015-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912175749/http://dfa.gov.ph/?p=5236 |url-status=dead }}</ref> {{RUS}}- "રશિયાની સરકાર એલટીટીઇ (લિબરેશન ટાઈગર્સ ઓફ તમિલ ઇલમ)ના આતંકવાદને પરાજય આપવામાં આ દેશને મળેલી સફળતા બદલ શ્રીલંકાના પ્રમુખ અને લોકોને ઉષ્માસભર અભિનંદન પાઠવે છે," એવું રશિયાની સરકારના માહિતી વિભાગે એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું. શ્રીલંકાના વિદેશ મંત્રાલયના અધિકારીઓએ જણાવ્યા પ્રમાણે રશિયાએ આતંકવાદ અને અલગાવવાદ વિરુદ્ધની શ્રીલંકાની સરકારની લડાઇને ટેકો આપતું હોવાનું જણાવ્યું હતું. રશિયાએ એવી આશા વ્યક્ત કરી હતી કે શ્રીલંકામાં અડધી સદી કરતા પણ વધુ સમયથી ચાલનારા આ લોહિયાળ સશસ્ત્ર સંઘર્ષનો અંત દેશમાં શાંતિ, સુરક્ષા અને સ્થિરતાની સ્થાપનાની ગેરેન્ટી બની રહેશે.<ref>{{cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-05/21/content_11409677.htm |title=Russia, Iran congratulate Sri Lanka on ending civil war_English_Xinhua |publisher=News.xinhuanet.com |date=2009-05-21 |access-date=2009-05-30 |archive-date=2009-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090523115616/http://news.xinhuanet.com/english/2009-05/21/content_11409677.htm |url-status=dead}}</ref> {{ZAF}}- દક્ષિણ આફ્રિકાની સરકારે ડેપ્યુટી ઇન્ટરનેશનલ રિલેશન્સ એન્ડ કોઓપરેશન પ્રધાન એહરેઈમ ઇબ્રાહિમની મારફત શ્રીલંકામાં સૈન્ય કામગીરીના અંત આવવા અંગેનું એક નિવેદન બહાર પાડ્યું હતું. "દક્ષિણ આફ્રિકાની સરકાર જે રીતે સૈન્ય આક્રમણ હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું તે રીત પ્રત્યે દિલગીરી વ્યક્ત કરે છે અને યુનાઇટેડ નેશન્સ હ્યુમન રાઇટ્સ કમિશનને તાત્કાલિકપણે આંતરરાષ્ટ્રીય માનવ અધિકાર કાયદાઓ અને જીનેવા સંમેલનન નિયમોના સંભવિત ભંગ અંગે તાત્કાલિકપણે તપાસ હાથ ધરવાની વિનંતી કરે છે," એવું ઇબ્રાહિમે જણાવ્યું હતું. આ નિવેદનમાં અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં તાત્કાલિકપણે માનવીય મદદ તથા આંતરરાષ્ટ્રીય માધ્યમોને પ્રવેશવાની છૂટ આપવાની પણ માગ કરવામાં આવી હતી. "દક્ષિણ આફ્રિકાની સરકારે 19 મે, 2009ના રોજની પ્રમુખ મહિન્દા રાજાપક્ષાના વ્યક્તવ્યમાં મન પ્રસન્ન કરનારા સ્વરની નોંધ લીધી છે અને અમે એવી આશા વ્યક્ત કરીએ છીએ કે લશ્કરી અભિયાનનો અંતે તમામ લઘુમતીઓ સાથે તેમના લાંબા સમયથી પડત પ્રશ્નોના ઉકેલ માટે શાંતિપ્રિય વાટાઘાટો હાથ ધરાશે. પક્ષો વચ્ચે શાંતિ અને સુલેહ સ્થાપવાનો હેતુ ધરાવતા કોઇ પણ પ્રયાસને અમે ટેકો આપતા રહીશું."<ref>http://www.dfa.gov.za/docs/2009/sri0521.html</ref> {{SGP}}- [[સિંગાપોર]]માં યોજાયેલી [[શાંગરી-લા મંત્રણા]] દરમિયાન [[શ્રીલંકાના વિદેશ પ્રધાન]] [[રોહિતા બોગોલાગામા]]ની સાથે સિંગાપોરના [[વિદેશ પ્રધાન]] [[જ્યોર્જ યેઓ]]ની મુલાકાત બાદ, 29 મે 2009ના રોજ [[સિંગાપોરના વિદેશી બાબતોના મંત્રાલયે]] એવું નિવેદન બહાર પાડ્યું હતું કે "શ્રીલંકામાં લાંબા સમયથી ચાવતા સંઘર્ષનો અંત આવેલો જોઇને સિંગાપોરે રાહત અનુભવી છે. આ સંઘર્ષને કારણે શ્રીલંકામાં મોટી જાનહાનિ થઇ હતી. માત્ર હજારો-સેંકડોની સંખ્યામાં રહેલા લોકોનાં જીવ જ નથી ગયા, પણ સેંકડો-હજારો શ્રીલંકન નાગરિકોને તેમના ઘરમાંથી વિસ્થાપિત થવું પડ્યું છે. શ્રીલંકાની સરકાર દ્વારા આખરે સૈન્ય અભિયાનની સમાપ્તિ કરવામાં આવતા ઇતિહાસનું એક દુઃખદ પ્રકરણ પૂરું કરવાની અને રાષ્ટ્રીયસ્તરે પ્રશ્નો ઉકેલવા તથા સમજૂતી સાધવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવાની તક મળી છે. શ્રીલંકામાં રહેલા તમામ સમાજના હિતોની સંપૂર્ણ વિચારણા કર્યા બાદ જ શાંતિ ટકી રહે તે માટેની લાંબા ગાળાની સમજૂતી ઘડવી જોઇએ અને તેનો અમલ કરવો જોઇએ."<ref>{{cite web | url= http://www.mfa.gov.sg/ | title = MFA Press Statement: The Situation in Sri Lanka - Sri Lankan Minister of Foreign Affairs Rohitha Bogollagama calls on Minister for Foreign Affairs George Yeo | publisher= [[Ministry of Foreign Affairs (Singapore)|Ministry of Foreign Affairs, Singapore]] | access-date= 5 June 2009 | date = 29 May 2009}}</ref> એલટીટીઇના આતંકવાદીઓ ઉપર વિજય મેળવવા બદલ જ્યોર્જ યેઓએ રોહિતા બોગોલાગામા અને શ્રીલંકાની સરકારને અભિનંદન પાઠવ્યા હતા.<ref>{{Cite web |url=http://defence.lk/new.asp?fname=20090604_09 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-07 |archive-date=2011-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110930033023/http://defence.lk/new.asp?fname=20090604_09 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930033023/http://defence.lk/new.asp?fname=20090604_09 |date=2011-09-30 }}</ref> {{SUI}}- 19 મે, 2009ના રોજની એક અખબારી યાદીમાં, સ્વિટ્ઝરલેન્ડની સરકારે સશસ્ત્ર સંઘર્ષની સમાપ્તિને આવકાર આપ્યો હતો. જો કે, સ્વિટ્ઝરલેન્ડે "આંતરરાષ્ટ્રીય માનવતાલક્ષી કાયદાઓના ભંગ બદલ ખેદ વ્યક્ત કર્યો હતો અને તમામ પક્ષોને તેનું પાલન કરવા તથા કોઇ પણ સંજોગોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમોનો આદર કરવા તથા અનુસરણ કરવાની અપીલ કરી હતી." "સ્વિટ્ઝરલેન્ડ તમામ પક્ષો પાસે વેરભાવ પ્રેરતી ઉશ્કેરણીથી દૂર રહેવા તથા એકપક્ષીય અથવા સંયુક્ત સંમતિ વાળા પગલાઓ દ્વારા સુલેહની દિશામાં કામ કરવાની માગ કરે છે. તમામ પક્ષો તથા જૂથો તેમજ આ પ્રદેશના સદસ્યોએ સુલેહ પ્રક્રિયા શરૂ કરવા માટે અને રાજકીય મંત્રણાના સ્વરૂપમાં ટકી રહે તેવા ઉકેલ માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ સાથે મળીને મુક્તમને કામ કરવું જોઇએ."<ref>{{cite web|url=http://www.eda.admin.ch/eda/en/home/recent/media/single.html?id=26978 |title=Media Release |publisher=Eda.admin.ch |date= |access-date= 2009-05-30}}</ref> {{TUR}}- શ્રીલંકાના પ્રમુખ [[મહિન્દા રાજાપક્ષા]]એ ટર્કીના પ્રમુખ [[અબ્દુલ્લાહ ગુલ]]ને ટેલિફોન કર્યો હતો. ટર્કીના પ્રમુખના મિ઼ડીયા સેન્ટર દ્વારા આ વાતચીતને બહાર પાડવામાં આવી હતી. શ્રીલંકાના પ્રમુખે ગુલને આતંકવાદ વિરુદ્ધની લડાઇમાં તાજેતરમાં મળેલી સિદ્ધિઓ અંગે જાણ કરી હતી. પ્રમુખ ગુલે ટેલિફોનિક વાતચીતમાં જણાવ્યું હતું કે તેઓ તાજેતરની ઘટનાઓથી અત્યંત ખુશ થયા છે અને તેઓ માનવતાવાદી મદદ પૂરી પાડવા તૈયાર છે.<ref>{{cite web | url=http://www.trtpersian.com/Haber/HaberDetay.aspx?HaberKodu=1c9a83c7-dc30-4e6c-aa40-95c53fb6281c | title = Sri Lanka'dan Gül'e Son Durum Bilgisi | publisher= [[TRT|TRT World]] | access-date= 7 September 2009 | date = 19 May 2009}}</ref> {{UK}}- [[વિદેશ સચિવ]] [[ડેવિડ મિલિબૅન્ડે]] 19 મે, 2009ના રોજ [[હાઉસ ઓફ કોમન્સ]]માં નીચેનું લેખિત નિવેદન કર્યું હતું કે - "19 મેના રોજ, શ્રીલંકાના પ્રમુખે સત્તાવારપણે એવી જાહેરાત કરી છે કે 18 મેના રોજ સૈન્યનાં સૈનિકોએ અગાઉ એલટીટીઇના કબ્જામાં રહેલો તમામ પ્રદેશ પુનઃ પ્રાપ્ત કર્યો છે અને તેમણે આ સંગઠનના વરિષ્ઠ નેતાઓની ધરપકડ કરી છે અથવા તો તેઓ માર્યા ગયા છે. લાંબા સમયથી ચાલતો અને અત્યંત ક્રૂર સંઘર્ષ આખરે પૂરો થતાં સિંહાલી, તમિલ અને મુસ્લિમ સહિતની શ્રીલંકાની તમામ જાતિઓએ રાહતનો શ્વાસ લીધો છે. શ્રીલંકાની સરકારને આ સંઘર્ષ માટે જવાબદાર કારણોનો ઉકેલ કાઢવા તથા લાંબા સમય સુધી ટકી રહે તેવી શાંતિ સાધવાની તક મળી છે. આ તકનો બખૂબી ઉપયોગ થાય અને તેને પગલે સંઘર્ષનો ટકાઉ અંત આવે તે માટે આપણે શ્રીલંકાની સરકાર તથા તેની તમામ જાતિઓની સાથે મળીને કામ કરવું જ પડશે. શ્રીલંકાની સરકારે યુદ્ઘ જીતવામાં જે ઉર્જાથી કામ કર્યું હતું તેવી જ રીતે શાંતિ સ્થાપિત કરવામાં પણ કામ કરે તે માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સહભાગીઓની સાથે મળીને શ્રીલંકાની સરકારને પ્રોત્સાહિત કરવાની દિશામાં આ સરકાર આગામી સપ્તાહો અને દિવસો દરમિયાન સતતપણે પોતાનું લક્ષ્ય કેન્દ્રિત કરશે."<ref>{{cite web | url= http://www.fco.gov.uk/en/newsroom/latest-news/?view=PressS&id=18007087 | title= Written ministerial statement on Sri Lanka (19/05/2009) | publisher= [[Foreign and Commonwealth Office]] | access-date= 22 May 2009 | date= 19 May 2009 | archive-url= https://archive.today/20121228191241/https://www.gov.uk/government/announcements?departments%5B%5D=foreign-commonwealth-office | archive-date= 28 ડિસેમ્બર 2012 | url-status= live }}</ref> [[યુકે]]માં વિદેશ અને કોમનવેલ્થ વિભાગના રાજ્યકક્ષાના પ્રધાન [[લોર્ડ મેલોક બ્રાઉને]] [[હાઉસ ઓફ લોર્ડસ]]માં આ મુદ્દે પ્રશ્ન ઉઠાવનાર લોર્ડ નેઝબીને પ્રત્યુત્તર આપતા જણાવ્યું હતું કે, "વાસ્તવમાં, પ્રમુખ સાથેનાં પ્રારંભિક સંપર્ક દરમિયાન અમે, તમિલ ટાઈગર્સ - એક આતંકવાદી જૂથ દ્વારા પ્રેરિત અને 26 વર્ષ ચાલનારા આ ક્રૂર યુદ્ધની સમાપ્તિ બદલ તેમને અભિનંદન આપ્યા હતા." લોર્ડ નેઝબી સાથે સંમત થતા, લોર્ડ મેલોક બ્રાઉને જણાવ્યું હતું કે, "આ અંગેનો રાજકીય ઉકેલ શ્રીલંકાની અંદરથી પ્રમુખ રાજાપક્ષા દ્વારા સ્થપાયેલી અને તેમની આગેવાની હેઠળની પ્રક્રિયા દ્વારા જ આવવો જોઇએ." વધુ સંબોધનમાં, બ્રાઉને જણાવ્યું હતું કે, ""પરંતુ અમે તેઓને અત્યંત સ્પષ્ટ કહ્યું છે કે, યુદ્ધમાં મળેલા વિજયને શ્રીલંકાના ઇતિહાસના એક નવા અને આનંદપ્રદ પ્રકરણ તરીકે જોવું કે નહી એ બાબત શ્રીલંકાના પ્રમુખના હવે પછીના કદમ અને આ જાતિના પ્રશ્નોનો રાજકીય અથવા માનવતાવાદી ઉકેલ શોધવામાં તેઓ મુત્સદ્દીગીરી દર્શાવી શકે છે કે નહિ તેના પર નિર્ભર છે." તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, "17 મેના રોજ, વડાપ્રધાને શ્રીલંકાને વધુ પાંચ મિલિયન પાઉન્ડની સહાયની જાહેરાત કરી હતી, તેના સાથે સપ્ટેમ્બર 2008થી અત્યાર સુધીમાં આપવામાં આવેલી સહાયનો કુલ આંકડો 12.5 મિલિયન થઈ ગયો છે." તેમની સમક્ષ રજૂઆત કરતા [[લોર્ડ નેસબી]]એ જણાવ્યું હતું કે, "માય લોર્ડસ, શું રાણી સાહેબાની સરકારે શ્રીલંકાની સરકારને તમિલ ટાઈગર્સને પરાસ્ત કરીને દેશમાં શાંતિ લાવવા બદલ અભિનંદન પાઠવ્યા છે? આંતરાષ્ટ્રીય સ્તરે, રાણી સાહેબાની સરકારની નીતિ મુખ્યત્વે 2,50,000 તમિલ લોકો અને 1,00,000 મુસ્લિમો, કે જેમને જાફનામાંથી [[સામુદાયિક સાફસૂફી]] કરવામાં આવી છે, તેમના પુર્નસ્થાપનનો પક્ષ લેવાની છે, અથવા તો શું આ સરકાર શ્રીલંકામાં બંધારણીય ઉકેલ લાવવો જોઇએ એવું ભાષણ આપવાનું ચાલુ રાખશે, જે આખરે તો શ્રીલંકાની સંસદના તાબાનો વિષય છે?"<ref>{{cite web |url=http://defence.lk/new.asp?fname=20090522_01 |title="British government congratulated President Rajapaksa for finishing off terrorists" - Lord Malloch Brown |publisher=Defence.lk |date=2009-05-22 |access-date=2009-05-30 |archive-date=2009-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525104500/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090522_01 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090525104500/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090522_01 |date=2009-05-25 }}</ref> {{USA}}- 18 મે, 2009ના રોજ [[વૉશિંગ્ટન ડી.સી.]]માં યોજાયેલી એક પત્રકાર પરિષદ દરમિયાન, [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના સ્ટેટ્સ ડિપાર્ટમેન્ટ]]ના પ્રવક્તા આયન કેલીએ જણાવ્યું હતું કે, "ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ સ્ટેટ આ સંઘર્ષની સમાપ્તિને આવકાર આપે છે, અને અમે અત્યંત ઊંચી જાનહાનિ અને નિર્દોષ નાગરિકોના મોતનો સિલસિલો હવે પૂરો થઇ ગયેલો જણાતો હોવાથી અમે રાહત અનુભવીએ છીએ. શ્રીલંકાની સરકાર સમક્ષ પોતાના ભૂતકાળને દફનાવી દઇને લોકશાહી, સહનશીલતા તથા માનવ અધિકારો પ્રત્યે આદરના મૂળ ધરાવતા શ્રીલંકાની સ્થાપના કરવાની આ તક આવી છે. સરકાર માટે હવેનો સમય તમિલો, સિંહાલી અને અન્ય શ્રીલંકન નાગરિકોને, તમામ શ્રીલંકાવાસીઓના અધિકારોને પ્રોત્સાહન આપે અને રક્ષણ કરે એવી રાજકીય વ્યવસ્થાનું સર્જન કરવાની પ્રક્રિયામાં જોતરી દેવાનો છે. રાહત શિબિરોમાં રહેતા 2,80,000 નાગરિકોની આવશ્યક્તાઓ સંતોષવાનું કામ પણ સરકાર માટે મહત્વનું છે. આ લોકોની ખોરાક, પાણી, છત, મૂળભૂત આરોગ્ય સુવિધા અને સ્વચ્છતા જેવી જરૂરિયાતો સંતોષવી તેમજ આ લોકોની પોતપોતાના ઘરે વાપસી કરવાની પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવી એ સરકાર માટે ટોચની પ્રાથમિક્તા હોવી જોઇએ."<ref>{{cite web | url= http://www.state.gov/r/pa/prs/dpb/2009/05/123541.htm | title = Daily Press Briefing May 18, 2009 | publisher= [[United States Department of State]] | access-date= 19 May 2009 | date = 18 May 2009}}</ref> શ્રીલંકાના સંરક્ષણ મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે 18 મે 2009ના રોજ [[શ્રીલંકા ખાતેના અમેરિકાના રાજદૂત]] [[રોબર્ટ ઓ. બ્લેક]], જુનિયરે વિસ્થાપિત લોકોને માનવીય મદદ અને તમિલ લોકો સાથે સુલેહના સંદર્ભે દેશના [[વિદેશ પ્રધાન]] [[રોહિતા બોગોલાગામા]]ને બોલાવ્યા હતા.<ref>{{cite web |url=http://defence.lk/new.asp?fname=20090519_07 |title='US will continue to support Sri Lanka's humanitarian relief efforts' says US Ambassador |publisher=Defence.lk |date= |access-date=2009-05-30 |archive-date=2009-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090522111614/http://defence.lk/new.asp?fname=20090519_07 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090522111614/http://defence.lk/new.asp?fname=20090519_07 |date=2009-05-22 }}</ref> {{VNM}}- 21 મે, 2009ના રોજ વિદેશી બાબતોના મંત્રાલયના પ્રવક્તા લી દુન્ગે પત્રકારોની પૂછપરછના પ્રતિસાદરૂપે નીચેનું નિવેદન જારી કર્યું હતુઃ "શ્રીલંકાની સરકાર અને લોકોએ તાજેતરમાં મેળવેલા વિજયને વિયેતનામ આવકાર આપે છે. આ વિજય રાષ્ટ્રીય નિર્માણ અને વિકાસ, શાંતિ અને સ્થિરતા તથા આ પ્રદેશમાં વિકાસ પ્રત્યે શ્રીલંકાની સરકાર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકે તે માટેની ઇચ્છનીય પરિસ્થિતિનું સર્જન કરશે."<ref>{{Cite web |url=http://www.mofa.gov.vn/en/tt_baochi/pbnfn/ns090522095256 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-07 |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511180000/http://www.mofa.gov.vn/en/tt_baochi/pbnfn/ns090522095256 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://defence.lk/new.asp?fname=20090526_04 |title=Vietnam welcomes the victory of the Government and people of Sri Lanka |publisher=Defence.lk |date= |access-date=2009-05-30 |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511194957/http://defence.lk/new.asp?fname=20090526_04 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511194957/http://defence.lk/new.asp?fname=20090526_04 |date=2011-05-11 }}</ref> ==18 મે, 2009 બાદની લડાઇ== * 19 મે 1951 [[કાચિકુદીચ્ચૈરુ]], [[અમ્પારા]] ખાતે શ્રીલંકાના સૈન્ય દ્વારા એલટીટીઇના 3 લડવૈયાઓના મોત થયા.<ref name="detailed1">{{cite web |url=http://www.army.lk/detailed.php?NewsId=500 |title=Sri Lanka Army - Defenders of the Nation |publisher=Army.lk |date=2009-05-20 |access-date=2009-05-30 |archive-date=2009-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090523092615/http://www.army.lk/detailed.php?NewsId=500 |url-status=dead }}</ref> * (15 મે 2006). [[પેરિયાપિલ્લુમલાઇ]] વિસ્તાર નજીક શ્રીલંકાના સૈન્યએ એલટીટીઇના પાંચ લડવૈયાઓને મારી નાખ્યા.<ref name="detailed1"></ref> * (15 મે 2006). [[કદાવાના]] જંગલ વિસ્તારમાં શ્રીલંકાના સૈન્યએ એલટીટીઇના 10 લડવૈયાઓને મારી નાખ્યા.<ref>{{cite web |url=http://www.army.lk/detailed.php?NewsId=518 |title=Sri Lanka Army - Defenders of the Nation |publisher=Army.lk |date=2009-05-21 |access-date=2009-05-30 |archive-date=2009-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090526205616/http://www.army.lk/detailed.php?NewsId=518 |url-status=dead }}</ref> * (15 મે 2006). બેટ્ટીકલોઆ વિસ્તારમાં [[કાલાવનચ્ચિકુડી]] ખાતે શ્રીલંકાના સૈન્યએ એલટીટીઇના 11 લડવૈયાઓને મારી નાખ્યા. સૈન્યના સાધનો દ્વારા પાંચ ટી-56 એસોલ્ટ રાઇફલ, 20 ભૂમિગત સુરંગ (15 કિ.ગ્રા.ની એક), બે હાથગોળા, ત્રણ માનવ-વિરોધી સુરંગો અને સારવારની ચીજવસ્તુઓ મળી આવી હોવાના અહેવાલો આવ્યા હતા.<ref>{{cite web |url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090527_14 |title=Commandos kill 11 LTTE infiltrators - Kalavanchchikudi |publisher=Defence.lk |date= |access-date=2009-05-30 |archive-date=2009-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090531055222/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090527_14 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090531055222/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090527_14 |date=2009-05-31 }}</ref> * 5 જુન 2004 [[અમ્પારા]]માં ધરમપાલવા વિસ્તારમાં સર્ચ એન્ડ ક્લીઅર ઓપરેશન હાથ ધરી રહેલા સ્પેશ્યલ ટાસ્ક ફોર્સ (એસટીએફ)ના અધિકારીઓને એલટીટીઇના લડવૈયાઓના એક જૂથનો સામનો થયો હતો અને બે શબ ઉપરાંત અસંખ્ય સૈન્ય સરંજામ મળી આવ્યો હતો.<ref>{{cite web |url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090606_01 |title=Troops recover more military equipments in search and clear operations |publisher=defence.lk |date=2009-06-08 |access-date=2009-06-13 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609051315/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090606_01 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609051315/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090606_01 |date=2009-06-09 }}</ref> * 23 ઓગસ્ટ 1953 દક્ષિણ પૂર્વ એશિયાના એક દેશમાં એલટીટીઇના નવા નેતા [[સેલ્વરાસા પથ્મનાથન]]ની ધરપકડ કરાઇ અને તેને કોલમ્બો લાવવામાં આવ્યો. ==પરિણામો== {{Main|Sri Lankan IDP camps}} પ્રમુખ રાજાપક્ષાએ જણાવ્યું કે સરકાર એક રાજકીય ઉકેલ લાવવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે, અને આ હેતુસર બંધારણમાં 13મો સુધારો કરીને પગલા લેવામાં આવશે.<ref>{{cite web |url=http://defence.lk/new.asp?fname=20090523_07 |title=IDPs: Govt. already acting on agreed areas of priority - President to Ban Ki-moon |publisher=Defence.lk |date=2009-05-23 |access-date=2009-05-30 |archive-date=2009-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527085039/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090523_07 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090527085039/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090523_07 |date=2009-05-27 }}</ref> એલટીટીઇના એકધારા પરાજયને કારણે તેના લડવૈયાઓ મોટી સંખ્યામાં આ સંગઠનને છોડી ગયા હતા. સૈન્ય સમક્ષ આત્મસમર્પણ કરનારા આશરે 7,237 બળવાખોરોને હાલમાં વિવિધ પુનઃસ્થાપન કેન્દ્રોમાં પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવી રહ્યાં છે, આ પૈકી 1,601 સ્ત્રીઓ છે. અધિકારીઓએ જણાવ્યા પ્રમાણે, આશરે એલટીટીઇના આશરે 2,379 લડવૈયાઓને સૈન્ય દ્વારા ઓળખી કાઢવામાં આવ્યા છે. આ પૈકીના લડવૈયાઓએ સૈન્ય સમક્ષ સ્વૈચ્છાએ આત્મસમર્પણ કર્યું હતું. આશરે 2,065 પુરુષોએ જણાવ્યું કે તેમનાં આગેવાનો વિશેનો ભ્રમ તૂટી જતા તેમણે અગ્રિમ સુરક્ષા હરોળ ખાતે સૈનિકો સમક્ષ આત્મસમર્પણ કર્યું હતું. તેમને આ ઐતિહાસિક પરાજયનો અણસાર આવી ગયો હતો અને તેમને ભાન થયું કે એલટીટીઇના લડવૈયાઓને તમિલ પ્રદેશ માટે નહી પણ એલટીટીઇના નેતાના જીવનનું રક્ષણ કરવા માટે લડવું પડતું હતું. આત્મસમર્પણ કરનારા લડવૈયાઓને સુવિધાઓ પૂરી પાડવામાં આવી છે અને એ પૈકીના મોટાભાગના લોકોને પુનઃસ્થાપન શિબિરોમાં મોકલી આપવામાં આવ્યા છે. યુદ્ધનો અંત આવ્યા બાદ, સરકારે ઇનટરવ્યુ માટે બોલાવતા 5,000 કરતા પણ વધુ તમિલ યુવાનો પોલીસ દળમાં જોડાવા માટે પૂર્વીય પ્રાંતમાં આવેલા પસંદગીના પોલીસ સ્ટેશનોએ ઇન્ટરવ્યુ માટે ઉમટી પડ્યાં. શ્રીલંકાની સરકાર આ વિભાગમાં, ખાસ કરીને દેશના ઉત્તરીય પ્રદેશમાં પોલીસ સેવા માટે 2,000 નવા પોલીસ અધિકારી નિમવાનું આયોજન કરી રહી છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.colombopage.com/archive_091/May1242917634RA.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-07 |archive-date=2011-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513045725/http://www.colombopage.com/archive_091/May1242917634RA.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513045725/http://www.colombopage.com/archive_091/May1242917634RA.html |date=2011-05-13 }}</ref> == માનવતાવાદી અસર == યુદ્ધના અંતિમ ચરણમાં, શ્રીલંકાની સરકારના દળો તમિલ ટાઈગર અંકુશિત વિસ્તારોમાં ઊંડે સુધી આગળ વધતાં, ત્યાં ફસાયેલા 3,50,000 નાગરિકોના ભવિષ્યને લઇને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચિંતામાં વધારો થયો.<ref>{{cite news| url=http://www.guardian.co.uk/world/2009/jan/17/srilanka-tamil-tigers-trapped-civilians | work=The Guardian | location=London | title=Fears grow for trapped civilians as army advances on Tamil Tigers | first=Amelia | last=Gentleman | date=January 18, 2009 | access-date= May 23, 2010}}</ref> 21 જાન્યુઆરી 2009ના રોજ, શ્રીલંકાના સૈન્યએ એ35 હાઇ-વે અને ચેલાઇ લગૂન વચ્ચે પુથુક્કુદિવિરુપ્પુની ઉત્તરપશ્ચિમે આવેલા 32 ચોરસ કિલોમીટર (12.4 માઇલ)ના વિસ્તારને ''સુરક્ષિત વિસ્તાર'' જાહેર કર્યો. [[શ્રીલંકાની વાયુસેના]]નાં વિમાને ચોપાનિયા ફેંકીને નાગરિકોને આ સુરક્ષિત વિસ્તારમાં ખસી જવા અને જ્યાં સુધી સૈન્ય તેમને સુરક્ષિત સ્થળોએ ખસેડે નહી ત્યાં સુધી પ્રતિક્ષા કરવાની વિનંતી કરી. શ્રીલંકાના સૈન્યએ આ વિસ્તારમાં ગોળીબાર નહી કરવાનું વચન આપ્યું.<ref>{{cite news| url=http://www.guardian.co.uk/world/2009/jan/22/sri-lanka-military | work=The Guardian | location=London | title=Military declares civilian safety zone in rebel area | date=January 22, 2009 | access-date= May 23, 2010}}</ref> જો કે, બહુ થોડા લોકો જ વાસ્તવમાં આ સુરક્ષિત વિસ્તારમાં ગયા, અને શ્રીલંકાની સરકાર, [[યુનાઇટેડ નેશન્સ]], અને [[માનવ અધિકાર]] સંગઠનોએ એલટીટીઇ પર નાગરિકોને સુરક્ષિત ઝોનમાં જતા અટકાવવાનો આરોપ મૂક્યો. આખરે લડાઇને કારણે નાગરિકો સુરક્ષિત વિસ્તારમાંથી [[નાન્થી કદાલ]] અને ભારતીય સમુદ્ર વચ્ચેની જમીનની સાંકડી પટ્ટી પર જતા રહ્યાં. 12 ફેબ્રુઆરીના રોજ શ્રીલંકાના સૈન્યએ [[મલ્લાતિવુ]]ની ઉત્તરપશ્ચિમે 10 ચોરસ કિલોમીટર (3.9 ચોરસ માઇલ)ના નવા સુરક્ષિત વિસ્તારની ઘોષણા કરી. આગામી ત્રણ મહિનાઓ દરમિયાન, શ્રીલંકાના સૈન્યએ સુરક્ષિત વિસ્તારોમાં ફસાયેલા બાકી બચેલા તમિલ ટાઈગર્સનો નાશ કરવા માટે વિમાનો અને તોપો દ્વારા વારંવાર તેના પર હુમલા કર્યા. શ્રીલંકાની સરકારે એવો દાવો કર્યો કે તે તમિલ ટાઈગરના સ્થાનો પર હુમલો કરવાનો પ્રયત્ન કરી રહી હતી, અને એવો દાવો કર્યો કે આ હુમલાઓ 15 ફેબ્રુઆરીએ શરૂ થયા હતા અને સૈન્ય દ્વારા તમિલ ટાઈગર્સની સુરક્ષા તોડી પડાઇ તથા નાગરિકો બહાર આવવા શરૂ થયા તેના એક દિવસ પૂર્વે 19 એપ્રિલે સમાપ્ત થયા હતા.<ref>http://english.aljazeera.net/news/asia/2009/05/20095141557222873.html</ref> જો કે, આ હુમલાઓને લીધે જંગી નુકશાન થયું.<ref>{{cite news | url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article6201379.ece | work=The Times | location=London | title=Leaked UN satellite images show haven for Sri Lanka refugees was bombed | first=Jeremy | last=Page | date=May 1, 2009 | access-date=May 23, 2010 | archive-date=મે 7, 2009 | archive-url=https://archive.today/20090507152057/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article6201379.ece | url-status=dead }}</ref>. સેંકડો નાગરિકો માર્યા ગયા અથવા તો ઇજાગ્રસ્ત થયા, અને તમિલ ટાઈગર્સે ઘણાંને માનવ કવચ તરીકે રાખ્યા હોવાના અહેવાલ હતા.<ref>{{cite news| url=http://www.guardian.co.uk/world/2009/apr/24/srilanka | work=The Guardian | location=London | title=Sri Lanka war toll near 6,500, UN report says | first=David | last=Pallister | date=April 24, 2009 | access-date= May 23, 2010}}</ref> યુદ્ધના આખરી ચરણમાં 3,00,000 [[ઇન્ટરનલી ડિસપ્લેસ્ડ પર્સન્સ]] (આઇડીપી)નું સર્જન થયું જેમને [[વાવુનિયા જિલ્લા]]ની શિબિરોમાં ખસેડવામાં આવ્યા અને તેમને તેમની મરજીની વિરુદ્ધ અટકાયતમાં રખાયા.<ref>{{cite web|url=http://www.amnesty.org/en/library/asset/ASA37/016/2009/en/5de112c8-c8d4-4c31-8144-2a69aa9fff58/asa370162009en.html|title=ASA 37/016/2009 Unlock the Camps in Sri Lanka: Safety and Dignity for the Displaced Now|publisher=[[Amnesty International]]|date=10 August 2009|access-date=22 October 2009|archive-date=18 જુલાઈ 2012|archive-url=https://archive.today/20120718154017/http://www.amnesty.org/en/library/asset/ASA37/016/2009/en/5de112c8-c8d4-4c31-8144-2a69aa9fff58/asa370162009en.html|url-status=dead}}</ref> આ સિવાય, શિબિરોની અંદરની પરિસ્થિતિની શ્રીલંકાની અંદર અને બહારથી ભારે આલોચના કરાઇ. આ શિબિરો ચોતરફ કાંટાળાં તારની વાડ ધરાવતી હતી, અને આ વાડને ઓળંગવાનો પ્રયાસ કરનારને ઠાર કરી દેવાતો હતો. સરકારે એવું જણાવ્યું હતું કે એકવાર આ શિબિરોમાં નાગરિકો વચ્ચે છૂપાયેલા તમિલ ટાઈગર્સને વીણી વીણીને બહાર કાઢવા માટેની ચકાસણી પ્રક્રિયા પૂરી થઇ જાય તેમજ અધુરી સૈન્ય કાર્યવાહી પૂરી થઇ જાય એટલે તે આ શિબિરોમાંથી નાગરિકોને મુક્ત કરી દેશે.<ref>http://www.crisisgroup.org/home/index.cfm?id=6335&amp;I=3{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 7 મે 2009ના રોજ શ્રીલંકાની સરકારે 2009ના અંત સુધીમાં 80 ટકા આઇડીપીને પુનઃ સ્થાપિત કરવાની યોજનાની જાહેરાત કરી.<ref>{{cite web|url=http://www.hrw.org/en/news/2009/10/19/sri-lanka-government-breaks-promises-displaced-can-go-home|title=Sri Lanka: Government Breaks Promises That Displaced Can Go Home|date=19 October 2009|publisher=[[Human Rights Watch]]|access-date= 22 October 2009}}</ref> આ નાગરિક યુદ્ધના અંત બાદ, પ્રમુખ રાજાપક્ષાએ વિદેશી રાજદ્વારીઓને ખાતરી આપી કે 180 દિવસની યોજના અનુસાર આઇડીપીનું પુનઃસ્થાપન કરાશે.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/nol/ukfs_news/mobile/newsid_8060000/newsid_8061600/8061623.stm|title=Sri Lanka vows to resettle Tamils|date=21 May 2009|publisher=[[BBC News]]|access-date= 22 October 2009}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.news.lk/index.php?option=com_content&task=view&id=9776&Itemid=44|title=India and Sri Lanka agree on IDP timetable, political solution |date=22 May 2009|publisher=The Official Government News Portal of Sri Lanka|access-date= 22 October 2009}}</ref> 9 ઓક્ટોબર, 2009 સુધીમાં, 150 દિવસથી પણ વધુ દિવસો બાદ, 10 ટકા (27,000) કરતા પણ ઓછાં આઇડીપી મુક્ત કરવામાં આવ્યા અથવા તો તેમના મૂળ સ્થાને પાછા ગયા, અને 2,50,000 આઇડીપી હજુ પણ આ શિબિરોમાં છે.<ref>{{cite web|url=http://www.humanitarianinfo.org/srilanka_hpsl/Files/Situation%20Reports/Joint%20Humanitarian%20Update/Joint,_Joint%20Humanitarian%20Update%20-%2010.pdf|title=Report # 10: 26 September – 9 October 2009|date=9 October 2009|work=Joint Humanitarian Update: North East Sri Lanka|publisher=[[UN]] [[Office for the Coordination of Humanitarian Affairs]]|access-date= 22 October 2009}}</ref> ==વિરોધો== વિશ્વભરમાં રહેલાં [[તમિલ જાતિ]]ના લોકોએ તાજેતરમાં જ [[શ્રીલંકાના ઉત્તરીય પ્રાંત]]માં [[તમિલ]] નાગરિકોની થયેલી જાનહાનિ તથા આ એકંદર યુદ્ધના વિરોધમાં સક્રિયપણે દેખાવો કર્યાં હતા. [[ભારત]],<ref>[http://www.indopia.in/India-usa-uk-news/latest-news/554313/TamilNadu/2/20/2 લંકાને "ભારતીય મદદ" વિરુદ્ધ મલેશિયાના તમિલોનો વિરોધ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090825192307/http://www.indopia.in/India-usa-uk-news/latest-news/554313/TamilNadu/2/20/2 |date=2009-08-25 }} ઈન્ડોપિયા, 21 એપ્રિલ 2009.</ref> [[બ્રિટન]],<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8043773.stm તમિલ વિરોધ પ્રદર્શન ગલીઓમાં ઉતરી આવ્યું] [[બીબીસી]] 11 મે 2009.</ref> [[કેનેડા]],<ref>{{cite news | title =Misguided Tamil protesters | date =2009-05-13 | url =http://www.nationalpost.com/related/topics/story.html?id=1590422 | work =Martin Collacott | publisher =[[The National Post]] | access-date =2009-05-13 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ઓસ્ટ્રેલિયા]], [[નોર્વે]], [[સ્વિટ્ઝરલેન્ડ]], [[ડેન્માર્ક]], [[જર્મની]] અને [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]]ના મુખ્ય શહેરો તથા પાટનગરમાં સક્રિયપણે વિરોધ થયો છે. આ વિરોધોનો એકમાત્ર હેતુ વિશ્વભરના રાષ્ટ્રોના નેતાઓને આંતરવિગ્રહને અટકાવવા તથા આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સંયોજન સાધીને કુનેહભરી વ્યૂહરચના સાથે સ્થાયી યુદ્ધવિરામ કરાવવા માટે સમજાવવાનો હતો. ==મૃત્યુ-ઈજાઓ== {{Main|Casualties of the Sri Lankan Civil War}} શ્રીલંકાનો આંતરવિગ્રહ અત્યંત ખર્ચાળ, હતો, જેમાં એક અંદાજ પ્રમાણે 80,000-1,00,000 લોકો મા્યા ગયા હતા.<ref name="ABC200509"></ref> મૃતકોમાં 27,639 તમિલ લડવૈયાઓ, 23,327 કરતા પણ વધુ શ્રીલંકન સૈનિકો અને પોલીસકર્મીઓ, 1,155 ભારતીય સૈનિકો, અને હજારો નાગરિકોનો સમાવેશ થાય છે. સંરક્ષણ મંત્રાલયના સચિવ [[ગોતભ્ય રાજાપક્ષા]]એ સરકારના ટેલિવિઝન સાથેની એક મુલાકાતમાં જણાવ્યું હતું કે 1981થી અત્યાર સુધીમાં શ્રીલંકાના સૈન્યના 23,790 (આ આંકડામાં પોલીસ અથવા અન્ય બિન-હથિયારધારી દળોના સૈનિકોનો સમાવેશ થાય છે કે નહીં તે સ્પષ્ટ નથી) સૈનિકોના મોત થયા હતા. ઓગસ્ટ, 2006માં માવિલ આરુને પુનઃ હાંસલ કરવામાં આવ્યું ત્યારથી લઈ આક્રમણના અંતની ઔપચારિક જાહેરાત (18 મેના રોજ) કરવામાં આવી, ત્યા સુધીના ગાળામાં શ્રીલંકાના 6,261 સૈનિકો માર્યા ગયા હતા અને 29,551 ઇજાગ્રસ્ત થયા હતા.<ref>{{cite web|url=http://news.smh.com.au/breaking-news-world/victorys-price-6200-sri-lankan-troops-20090522-bi4f.html |title=Victory's price: 6,200 Sri Lankan troops |publisher=News.smh.com.au |date=2009-05-22 |access-date= 2009-05-30}}</ref> શ્રીલંકાના સૈન્યના અંદાજ પ્રમાણે, વિગ્રહના આખરી ત્રણ વર્ષ દરમિયાન 22,000 સુધીની સંખ્યામાં એલટીટીઇના લડવૈયાઓ માર્યા ગયા હતા.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/cms/s/0/eda17636-4733-11de-923e-00144feabdc0.html?nclick_check=1 |title=/ UK - Sri Lankan army and Tamil Tiger death tolls reveal grim cost of years of civil war |publisher=Ft.com |date=2009-05-23 |access-date= 2009-05-30}}</ref> {{POV-section|date=May 2010}} આંતરવિગ્રહના આખરી પાંચ મહિનામાં, નાગરિકોની સૌથી ભારે જાનહાનિ જોવા મળી. ''સુરક્ષિત વિસ્તાર'' માંથી સમુદ્ર માર્ગે બહાર કાઢવામાં આવેલા નાગરિકો તથા સહાયકારી સંસ્થાઓના વિશ્વસનીય સાક્ષી પૂરાવાઓના આધારે, [[યુનાઇટેડ નેશન્સે]] એવો અંદાજ વ્યક્ત કર્યો હતો કે જાન્યુઆરી, 2009નો મધ્યગાળો કે જ્યારે ''સુરક્ષિત વિસ્તાર'' ની સૌપ્રથમવાર જાહેરાત કરવામાં આવી હતી, અને એપ્રિલ, 2009નો મધ્ય ગાળાની વચ્ચેના સમય દરમિયાન 6,500 નાગરિકોના મોત થયા હતા અને અન્ય 14,000 ઇજાગ્રસ્ત થયા હતા.<ref name="TG240409">{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2009/apr/24/srilanka|title=Sri Lanka war toll near 6,500, UN report says|author=David Pallister & Gethin Chamberlain|date=24 April 2009|publisher=[[The Guardian]], UK | location=London}}</ref><ref name="BBC270409">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/8019865.stm|title=Sri Lanka rejects rebel ceasefire|date=27 April 2009|publisher=[[BBC News]]}}</ref> આ સમયગાળા પછીના ગાળાનો કોઇ સત્તાવાર ઇજા-મૃત્યુનો આંકડો ઉપલબ્ધ નથી પરંતુ આંતરવિગ્રહના આખરી ચાર મહિના (મધ્ય જાન્યુઆરીથી મધ્ય મે) સુધીમાં 15,000થી 20,000 લોકોના મોત થયા હોય તેવો અંદાજ છે.<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2009/may/29/sri-lanka-casualties-united-nations|title=Sri Lanka death toll 'unacceptably high', says UN|last=Chamberlain |first=Gethin|date=29 May 2009|publisher=[[The Guardian]], UK|access-date= 26 October 2009 | location=London}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/leading_article/article6382706.ece|title=Slaughter in Sri Lanka|date=29 May 2009|publisher=[[The Times]], UK|access-date=26 October 2009|location=London|archive-date=29 એપ્રિલ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429054611/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/leading_article/article6382706.ece|url-status=dead}}</ref> [[યુએસ સ્ટેટ્સ ડિપાર્ટમેન્ટ]]ના એક અહેવાલમાં એવું સૂચન કરવામાં આવ્યું હતું કે ઈજા-મૃત્યુનો વાસ્તવિક આંકડો યુએનનાં અંદાજો કરતા કદાચ ઘણો જ વધારે હતો અને ઇજા-મૃત્યુની મોટી સંખ્યાની નોંધણી જ થઇ નહોતી.<ref name="State"/> યુનાઇટેડ નેશન્સના એક ભૂતપૂર્વ અધિકારીએ એવો દાવો કર્યો હતો કે આંતરવિગ્રહના આખરી તબક્કામાં 40,000 સુધીના નાગરિકોના મોત થયા હોઇ શકે છે.<ref>{{cite news|last=Buncombe|first=Andrew|title= Up to 40,000 civilians 'died in Sri Lanka offensive'|url=http://www.independent.co.uk/news/world/asia/up-to-40000-civilians-died-in-sri-lanka-offensive-1897865.html|access-date= 23 May 2010|newspaper=[[The Independent]]|date=12 February 2010 | location=London}}</ref> ==સંદર્ભો== {{Reflist|3}} ==ગ્રંથસૂચિ== {{Refbegin|3}} * બાલાસિંઘમ, એડલઃ ''ધ વિલ ટુ ફ્રીડમ - અન ઈનસાઇડ વ્યૂ ઓફ તમિલ રેઝિસ્ટન્સ'' . ફૅરમેક્સ પબ્લિશિંગ લિ., બીજી આવૃત્તિ 2003, ISBN 1-903679-03-6. * દિસ્સાનાયકા, ટી. ડી. એસ. એ.: ''વૉર ઓર પીસ ઇન શ્રીલંકા, વોલ્યૂમ ટુ'' . સ્વસ્તિકા (પ્રા.) લિ., કોલમ્બો 1998. * દિક્ષીત, જે. એન.: ''એસાઇન્મેન્ટ કોલમ્બો'' , ISBN 81-220-0499-7. (આઇપીકેએફની ઉપસ્થિતિ તરફ દોરી જનારી 1980ની વાટાઘાટો દરમિયાન દિક્ષીત ભારતના હાઇ કમિશ્નર હતા.) * ગેમેજ, એસ. અને વોટસન, આઈ.બી.: ''કોન્ફ્લિક્ટ એન્ડ કમ્યૂનિટી ઇન કન્ટેમ્પરરી શ્રીલંકા'' . સેજ, નવી દિલ્હી 1999. * ગેમેજ, એસ: ''એથનિક કોન્ફ્લિક્ટ, સ્ટેટ રિફોર્મ એન્ડ નેશન બિલ્ડીંગ ઇન શ્રીલંકા: એનાલિસિસ ઓફ કોન્ટેક્સ્ટ એન્ડ સજેશન્સ ફોર અ સેટલમેન્ટ'' , નીલસેન, જ્હોન પી. અને મલિક, દિપકઃ "ક્રાઈસિસ ઓફ સ્ટેટ એન્ડ નેશનઃ સાઉથ એશિયન સ્ટેટ્સ બીટવીન નેશન બિલ્ડીંગ એન્ડ ફ્રેગમેન્ટેશન", મનોહર, નવી દિલ્હી (આવી રહી છે). * હૂલે, આર., સોમસુંદરમ, ડી., શ્રીથારન કે., અને થિરાંગમા, આર., '' ધ બ્રોકન પાલ્મિરા - ધ તમિલ ક્રાઇસિસ ઇન શ્રીલંકાઃ અન ઇનસાઇડ એકાઉન્ટ'' . ધ શ્રીલંકા સ્ટડીઝ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ, ક્લૅરમોન્ટ 1990. (ઓનલાઇન પણ ઉપલબ્ધ.)[http://www.uthr.org/BP/Content.htm ધ બ્રોકન પાલ્મિરા - ધ તમિલ ક્રાઇસિસ ઇન શ્રીલંકાઃ અન ઇનસાઇડ એકાઉન્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515072857/http://www.uthr.org/BP/Content.htm |date=2011-05-15 }}. * જોનસન, રોબર્ટઃ ''અ રિજીયન ઇન ટર્મોઇલ'' . રિએક્શન, ન્યૂ યોર્ક અને લંડન 2005. (શ્રીલંકા અને તેના પ્રાદેશિક સંદર્ભને આવરી લે છે.) * નારાયણ સ્વામી, એમ. આર.: ''ટાઇગર્સ ઓફ લંકાઃ ફ્રોમ બોય્ઝ ટુ ગુરિલ્લાઝ'' . કોણાર્ક પબ્લિશર્સ; ત્રીજી આવૃત્તિ. 2002, ISBN 81-220-0631-0. * રાજાસિંઘન, કે. ટી.: ''શ્રીલંકા: ધ અનટોલ્ડ સ્ટોરી'' . 2001-2002. (''એશિયા ટાઇમ્સ ઓનલાઇન'' માં હપતાવાર પ્રકાશિત).[http://www.atimes.com/atimes/others/untold_story.html શ્રીલંકાઃ ધ અનટોલ્ડ સ્ટોરી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011103308/http://www.atimes.com/atimes/others/untold_story.html |date=2007-10-11 }}. * ''વૉર એન્ડ પીસ ઇન શ્રીલંકાઃ વિથ અ પોસ્ટ-એકોર્ડ રિપોર્ટ ફ્રોમ જાફના'' . ISBN 955-26-0001-4 /ISBN 978-955-26-0001-2, ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ફંડામેન્ટલ સ્ટડીઝ, શ્રીલંકા; 1 આવૃત્તિ (ઓક્ટોબર 1, 1987), [[રોહન ગુણરત્ના]] દ્વારા. * ''શ્રીલંકામાં ભારતનો હસ્તક્ષેપઃ ભારતની ઇન્ટેલિજન્સ એજન્સીઓની ભૂમિકા'' . ISBN 955-95199-0-5/ ISBN 978-955-95199-0-4, સાઉથ એશિયન નેટવર્ક ઓન કોન્ફ્લિક્ટ રિસર્ચ (1993), [[ રોહન ગુણરત્ના]] દ્વારા.. {{Refend}} ==બાહ્ય લિંક્સ== '''સત્તાવાર વેબસાઇટો''' *[http://www.defence.lk/ સંરક્ષણ મંત્રાલય, શ્રીલંકા] *[http://www.peaceinsrilanka.org/ શ્રીલંકા સરકારનું શાંતિ સચિવાલય ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060112015449/http://www.peaceinsrilanka.org/ |date=2006-01-12 }} *[http://www.ltteps.org/ એલટીટીઇનું શાંતિ સચિવાલય] '''નકશા''' * [http://www.defence.lk/orbat/Default.asp સંરક્ષણ મંત્રાલય, યુદ્ધની પ્રગતિનો નકશો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090823094426/http://www.defence.lk/orbat/Default.asp |date=2009-08-23 }} * [http://www.lakdiva.org/army/digital_globe.html આખરી વિગ્રહગ્રસ્ત વિસ્તારના નક્શા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426044854/http://www.lakdiva.org/army/digital_globe.html |date=2009-04-26 }} * [http://www.cyberlk.com/defencemap/ શ્રીલંકાનો ઇન્ટેક્ટિવ ડિફેન્સ મૅપ] '''સ્વતંત્ર અહેવાલો અને લખાણ''' * [http://wsws.org/category/as-lanka.shtml વર્લ્ડ સોશિયાલિસ્ટ વૅબ સાઇટ શ્રીલંકાનું કવરૅજ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122223029/http://wsws.org/category/as-lanka.shtml |date=2009-01-22 }} - ઘણાં અહેવાલો તથા સમાજવાદી વિશ્લેષણો * [http://www.pact.lk/ પીસ એન્ડ કોન્ફ્લિક્ટ ટાઇમલાઇન (પીએસીટી) - શ્રીલંકાના વિગ્રહની એક ઇન્ટરેક્ટિવ સમયરેખા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523100752/http://pact.lk/ |date=2013-05-23 }} * [http://www.c-r.org/our-work/accord/sri-lanka/key-texts.php ભૂતકાળની શાંતિ પ્રક્રિયાની મહત્વની સમજૂતીઓનું લખાણ તથા સમાધાનકારી સાધનો દ્વારા પ્રક્રિયાનું વિશ્લેષણ] * [http://defencewire.blogspot.com/ શ્રીલંકાના સંગ્રહની હાલની સ્થિતિનું સ્વતંત્ર સૈન્ય વિશ્લેષણ] * [http://www.hrw.org/sites/default/files/reports/srilanka0209webwcover_0.pdf ]વૉર ઓન ડિસપ્લેસ્ડઃ વન્નીમાં નાગરિકો પર શ્રીલંકાના સૈન્ય અને એલટીટીઇનો સિતમ/0}, હ્યુમન રાઇટ્સ વૉચ. '''વિશ્લેષણ''' * [http://www.iss.europa.eu/nc/actualites/actualite/article/sri-lanka-what-role-for-the-eu/ શ્રીલંકાઃ વ્હોટ રોલ ફોર ધ ઇયુ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015040718/http://www.iss.europa.eu/nc/actualites/actualite/article/sri-lanka-what-role-for-the-eu/ |date=2009-10-15 }}, ઍમિયા સાંચેઝ કેસિકેડોનો અભિપ્રાય, મે 2009, [[યુરોપિયન યુનિયન ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર સિક્યોરિટી સ્ટડીઝ]] [[Category:શ્રીલંકાનું રાજકારણ]] [[Category:શ્રીલંકાનો ઇતિહાસ]] [[Category:શ્રીલંકાની શામેલગીરી ધરાવતા યુદ્ધો]] [[Category:શ્રીલંકાનો સમાજ]] [[શ્રેણી:શ્રીલંકા]] gzudorzgrpuuoz99db7ft17x6w9712x 0 32569 905819 901677 2026-09-27T14:06:29Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 905819 wikitext text/x-wiki {{Cleanup|date=March 2010}} '''રિંગટોન''' અથવા '''રિંગ ટોન''' એ ઇનકમિંગ કોલ અથવા પાઠ સંદેશનો સંકેત આપતી ટેલિફોન દ્વારા કરાતી ધ્વનિ છે. શબ્દશઃ સૂર નહીં પરંતુ [[મોબાઇલ ફોન|મોબાઇલ ફોન]] પર વપરાતી અનુકૂલિત ધ્વનિઓનો ઉલ્લેખ કરવા આ શબ્દનો આજે ઘણી વાર ઉપયોગ થાય છે. ==પૃષ્ઠભૂમિ== જ્યારે ફોનનું નેટવર્ક ઇનકમિંગ કોલનો સંકેત આપે છે ત્યારે ફોનની ઘંટડી વાગે છે અને આમ ફોન તેના વપરાશકારને ચેતવે છે. લેન્ડલાઇન ટેલિફોનો માટે કોલ સંકેત સ્વીચ અથવા ટેલિફોન જેની સાથે જોડાયેલો છે તે એક્સ્ચેન્જ દ્વારા પેદા કરાયેલો વિદ્યુત પ્રવાહ હોઇ શકે છે. મોબાઇલ ફોન માટે નેટવર્ક ઇનકમિંગ કોલનો સંકેત આપતો એક સંદેશ ફોનને મોકલે છે. ટેલિફોનની “ઘંટડી” (રિંગ) એ ત્યારે પેદા થતો ધ્વનિ છે જ્યારે કોઇ ઇનકમિંગ ટેલિફોન કોલ હોય. આ શબ્દ તે હકીકત સાથે મૂળ ધરાવે છે કે ટેલિફોનો મૂળમાં ઘંટડી અને વિદ્યુતચુંબકીય બળથી ચાલતા ક્લેપર (ઘંટ વગાડવાના લોલક)ની બનેલી રિંગિંગ યંત્રવ્યવસ્થા ધરાવતા હતા અને તેઓ ઘંટડી વાગવાનો ધ્વનિ પેદા કરતા હતા. ઉપરોક્ત વિદ્યુત સંકેતો વિદ્યુતચુબકોને શક્તિ પુરી પાડશે અને જે બાદમાં ઝડપથી વહેશે અને ક્લેપરને મુક્ત કરશે અને ઘંટડી વાગશે. વિદ્યુતચુંબકીય ઘંટડી પ્રણાલી હજુ પણ વ્યાપકપણે ઉપયોગમાં છે. ઉત્તર અમેરિકામાં ગ્રાહકના ટેલિફોનને મોકલવામાં આવતો ઘંટડી સંકેત 20 હર્ટ્ઝની આવૃત્તિએ 90 વોલ્ટનો એસી (AC) છે. યુરોપમાં તે 25 હર્ટ્ઝની આવૃત્તિએ 60-90 વોલ્ટ એસી (AC) છે. પેદા થતી ધ્વનિને હજુ પણ રિંગ કહેવાય છે ત્યારે તાજેતરમાં બનેલા ટેલિફોનો વિદ્યુતથી પેદા થતા કિલકિલાટ અથવા અન્ય ધ્વનિ પેદા કરે છે. ઘંટડી સંકેતમાં ભિન્નતાનો ઇનકમિંગ કોલના ગુણધર્મ સૂચવવા માટે ઉપયોગ થઇ શકે છે. (દા.ત. ટૂંકા અંતરાલ સાથે આવતી રિંગનો ચોક્કસ નંબર પરથી કોલ આવતો હોવાનો સંકેત આપવા માટે ઉપયોગ થઇ શકે છે) ''ઘંટડી સંકેત'' એ વિદ્યુત ટેલિફોની સંકેત છે જે ટેલિફોનને તેના વપરાશકારને સચેત કરવા પ્રેરે છે. પોટ્સ (POTS) ટેલિફોન પ્રણાલી પર તે લાઇનમાં ઘંટડી પ્રવાહ, લગભગ 100 વોલ્ટનો ડીસી (DC) [અમેરિકામાં 90 વોલ્ડ એસી (AC) અને 20 હર્ટ્ઝ] સંકેત મોકલીને કરવામાં આવે છે. સ્પંદન પામતો ડીસી (DC) ધ્રૂવીયતા બદલતો નથી. તે શૂન્યથી મહત્તમ વોલ્ટેજ સુધી વિસ્તરણ પામે છે અને ફરી પાછો શૂન્ય પર આવે છે. મોટા ભાગની સફર માટે આ જે આ સંકેતનું, રિંગિંગ પ્રવાહ તરીકે ડિજીટલી વહન કરી શકાય છે કારણકે મોટા ભાગના લેન્ડલાઇન એન્ડ-ટુ-એન્ડ ડિજીટલ નથી. જૂના ફોનમાં આ વોલ્ટેજનો ઊંચો અવબાધ ધરાવતા વિદ્યુતચુંબકને ફોન પર ઘંટડી વગાડવા ઉત્તેજિત કરવા માટે ઉપયોગ થતો હતો. 20મી સદીના અંત ભાગના અને ત્યાર બાદ ફિક્સ્ડ ફોન આ રિંગિંગ પ્રવાહ વોલ્ટેજને શોધે છે અને ઇલેક્ટ્રોનિકલી મીઠા સૂર પેદા કરે છે. મોબાઇલ ફોન સંપૂર્ણપણે ડિજીટલ છે માટે સેલ આધારિત સ્ટેશનો સાથે પ્રત્યાયન કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા પ્રોટોકોલના ભાગ તરીકે ઘંટડી વગાડવા સિગ્નલ મેળવે છે. પોટ્સ (POTS) સ્વિચિંગ સિસ્ટમમાં, ટેલિફોન હેન્ડસેટને જ્યારે સ્વીચ હૂકમાંથી ઉઠાવવામાં આવે છે ત્યારે લાઇનનો અવબાધ 600 ઓહમ સુધી ઘટે છે ત્યારે રિંગ "ટ્રિપ" થઇ હોવાનું કહેવાય છે. ટેલિફોન કોલને જવાબ અપાયેલો છે તેવા આ સંકેતો અને ટેલિફોન એક્સ્ચેન્જ તાત્કાલિક રિંગિંગ સંકેતને લાઇનમાંથી દૂર કરે છે અને કોલને જોડે છે. તે "રિંગ-ટ્રિપ" અથવા "પ્રિ-ટ્રિપ" કહેવાતી સમસ્યાનું સ્ત્રોત છે. લાઇન પર રિંગિંગ સંકેતોનો જ્યારે કન્ડક્ટરોની વચ્ચે અત્યંત નીચા અવરોધોનો સામનો થાય છે ત્યારે આ સમસ્યા ઉદભવે છે. વપરાશકારના વાસ્તવિક ટેલિફોનની રિંગ વાગવાની શક્યતા પહેલા રિંગને (ઘણા ટૂંકાથી વધુ સમય માટે) ટ્રિપ કરે છે. ભીના વાતાવરણ અને અયોગ્ય રીતે નાંખવામાં આવેલી લાઇનને કારણે આ સમસ્યા સામાન્ય છે. પ્રારંભિક અહેવાલોએ દર્શાવ્યું હતું કે લોકો ફોન ઉપાડતા પહેલા ઘંટડી વાગવાનું બંધ થાય તેની રાહ જુએ છે.{{Citation needed|date=March 2010}} આ સમસ્યા દૂર કરવા માટે રિંગમાં બ્રેક (વિરામ) દાખલ કરાયા હતા જેને પગલે અત્યારે ઉપયોગમાં રહેલી રિંગ-પોઝ-રિંગ પ્રકારની ઘંટડી બની હતી. શરૂઆતની પાર્ટી લાઇન સિસસ્ટમમાં આ પેટર્ન મોર્સ કોડ અક્ષર હતો અને ફોન કોણે ઉપાડવો તેનો સંકેત આપતો હતો પરંતુ આજે વ્યક્તિગત લાઇનો સાથે માત્ર ટકી રહેલી પેટર્ન સિંગલ રિંગ અને ડબલ રિંગ, મૂળ મોર્સ કોડ અક્ષર ટી (T) (ડેશ) અને એમ (M) (ડેશ ડેશ) છે.{{Clarify|date=March 2010}} રિંગિંગ પેટર્નને રિંગ પેડન્સ તરીકે ઓળખાય છે. તે માત્ર પોટ્સ (POTS) ફિક્સ્ડ ફોનને લાગુ પડે છે જેમાં રિંગિંગ પેટર્ન સર્જવા માટે હાઉ વોલ્ટેજ રિંગ સંકેત સ્વિચ ઓન અને ઓફ થાય છે. ઉત્તર અમેરિકામાં પ્રમાણભૂત રિંગ કેડન્સ "2-4" અથવા બે સેકન્ડ સુધી રિંગ વાગ્યા બાદ ચાર સેકન્ડની શાંતતા છે. ઓસ્ટ્રેલિયા અને યુકે (UK)માં પ્રમાણભૂત રિંગ કેડન્સ 400 મિલિસેકન્ડ ઓન, 200 મિલિસેકન્ડ ઓફ, 400 મિલિસેકન્ડ ઓન, 2000 મિલિસેકન્ડ ઓફ છે. આ પેટર્ન અલગ અલગ વિસ્તારમાં બદલાય છે અને અને વિશ્વના વિવિધ દેશોમાં અન્ય પેટર્ન વપરાય છે. કેટલીક નાની ઓફિસ અને ઘર ઓફિસ સ્થિતિમાં પાર્ટી લાઇન રિંગિંગ જેવી સેવા પાછી ફરી રહી છે જે ફેસિમાઇલ મશીન અને ટેલિફોને સમાન લાઇન પરંતુ અલગ ટેલિફોન નંબરની સુવિધા પુરી પાડે છે. આ ક્લાસ (CLASS) સુવિધાને સામાન્ય રીતે ડિસ્ટિંક્ટિવ રિંગિંગ કહેવાય છે. જોકે, કેરિયર્સ તેને "સ્માર્ટ રિંગ", "ડ્યુએટ", "મલ્ટિપલ નંબર", "આડેન્ટ-એ-કોલ" અને "રિંગમાસ્ટર" જેવા ટ્રેડમાર્ક્ડ નામ આપે છે. આ સુવિધાનો અંતેવાસી અથવા તેરથી ઓગણીસ વર્ષના યુવાનોને અપાયેલી સમાન ભૌતિક લાઇન માટે અપાતા બીજા ફોન નંબર માટે પણ ઉપયોગ થાય છે. આ કિસ્સામાં તેને ઘણીવાર "ટીન લાઇન"ના નામ હેઠળ વેચવામાં આવે છે. રિંગિંગ સંકેતના પ્રથમ અને બીજા બર્સ્ટની વચ્ચે શાંત સમયગાળા દરમિયાન કોલર આઇડી (ID) સંકેતો મોકલવામાં આવે છે. ધ્યાન ખેંચવા માટે વિક્ષેપિત રિંગ સંકેત તૈયાર કરાયા હતા અને અભ્યાસોએ સૂચવ્યું હતું કે બે છૂટી સુરિલી રંગને સાંભળવું સરળ છે.{{Citation needed|date=March 2010}} તેને પાર્ટી લાઇનમાં વપરાતી કોડેડ રિંગગ સાથે કોઇ લેવા દેવા નથી. ==ઇતિહાસ== એટી એન્ડ ટીએ (AT&amp;T) મોડલ 500 અને 2500 લેન્ડલાઇન ટેલિફોન સેટમાં જોવા મળતી "સી" (C) ટાઇપ રિંગર માટે સાત અલગ ગોન્ગ સંયોજનો ઓફર કર્યા હતા. આ ગોન્ગ્સે ક્ષતિગ્રસ્ત શ્રવણશક્તિ ધરાવતા ગ્રાહકોને "અલગ સૂર" પુરો પાડ્યો હતો અને તેમની પાસે કેટલાક ફોન એક સાથે પડ્યા હોય તો તેમાંથી ક્યા ફોનની રિંગ વાગી છે તે કહેવું તેમના માટે શક્ય બનાવ્યું હતું.<ref>સી (C)-ટાઇપ રિંગર્સ - મેન્ટેનન્સ. બેલ સિસ્ટમ પ્રેક્ટિસ, અંક 4 (સપ્ટેમ્બર 1978), ભાગ 501-250-303</ref> "બેલ ચાઇમ" પણ ઓફર કરાઇ હતી જે દરવાજાની ઘંટડીની જેમ અથા સામાન્ય ફોનની ઘંટડીની જેમ વાગતી હતી. ફોન લાઇનમાં ત્રાહિત પક્ષ ઉપકરણને જોડવાની પરવાનગી આપતા 1975 એફસીસી (FCC) ચુકાદા બાદ ઉત્પાદકોએ એક્સેસરી ટેલિપોન રિંગર્સ બનાવવાનું શરૂ કર્યું જે યાંત્રિક સૂરના સ્થાને ઇલેક્ટ્રોનિક સૂર અથવા સુસ્વરસંગીતમાં વાગતા હતા. લોકોએ તેમના પોતાના રિંગર બનાવ્યા જેમાં કોલ આવતા સુસ્વરસંગીત વગાડવા માટે સંગીત શુભેચ્છા પત્રમાંથી ચિપનો ઉપયોગ થતો હતો.<ref>સોકોલોવ્સ્કી, સ્ટીવ (1989). "કસ્ટમાઇઝ યોર ફોન", પ્રકરણ. 8 "ટેલિફોન મેલડી રિંગર". ટેબ (TAB) બુક્સ, બ્લ્યૂ રીજ સમિટ, પીએ (PA). ISBN 0-8306-9354-8.</ref> 1989 પુસ્તકમાં વર્ણવેલા આવા એક રિંગરમાં એક રમકડાનો શ્વાન પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યો હતો જે કોલ આવવા પર ભસતો હતો અને તેની પૂંછડી પટપટાવતો હતો.<ref>સોકોલોવ્સ્કી, સ્ટીવ (1989). "કસ્ટમાઇઝ યોર ફોન", પ્રકરણ 20 "એનિમેટેડ ટેલિફોન રિંગર". ટેબ (TAB) બુક્સ, બ્લ્યૂ રીજ સમિટ, પીએ (PA). ISBN 0-8306-9354-8.</ref> અંતે ઇલેક્ટ્રિનિક ટેલિફોન રિંગર્સ ફરજિયાત બની ગયા. આમાંથી કેટલાક રિંગર્સ એક જ સૂર પેદા કરતા હતા પરંતુ અન્યોએ બે અથવા ત્રણ સૂર અથવા સંગીતની એક શ્રેણી તૈયાર કરી હતી.<ref>બિગેલો, કાર એન્ડ વિન્ડર (2001). "અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ ટેલિફોન ઇલેક્ટ્રોનિક્સ", ચોથી આવૃત્તિ. ન્યૂન્સ ISBN 0-7506-7175-0.</ref> અનુકૂલિત રિંગ ટોન સાથેનો સૌ પ્રથમ વાણિજ્યિક મોબાઇલ ફોન [[જાપાન|જાપાન]]ની એનઇસી (NEC) દ્વારા મે 1996માં રજૂ કરાયેલો એનટીટી ડોકોમો (NTT DoCoMo) ડિજીટલ મોવા એન103 (N103) હાયપર હતો.<ref>{{ja icon}} {{Cite web |url=http://www.asahi.com/digital/column01/TKY200606220218.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2026-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121004212849/http://www.asahi.com/digital/column01/TKY200606220218.html |archive-date=2012-10-04 |url-status=bot: unknown}}, સપ્ટેમ્બર 6, 2008 સુધારો ([http://s02.megalodon.jp/2008-0906-0350-36/www.asahi.com/digital/column01/TKY200606220218.html કાચે])</ref> તેમાં મિડી (MIDI) ફોર્મેટમાં અગાઉથી સેટ કરેલા કેટલાક ગીતો હતા. સપ્ટેમ્બર 1996માં, આઇડીઓ (IDO), વર્તમાન એયુ (au),એ ડેન્સો દ્વારા ડિજીટલ મિનિમો ડી319 (D319) વેચી. તે પ્રથમ એવો મોબાઇલ ફોન હતો જેમાં વપરાશકાર અગાઉથી સેટ કરેલા ગીતોના સ્થાને મૂળ સુસ્વરસંગીત દાખલ કરી શકતો હતો. આ ફોન જાપાનમાં લોકપ્રિય સાબિત થયા હતા. જાણીતા ગીતોના સ્નિપેટ વગાડવા ફોનને કેવી રીતે અનુકૂલિત કરવો તેની માહિતી આપતા 1998માં પ્રકાશિત થયેલા <ref>{{cite book |title=ケータイ着メロ ドレミBOOK |trans_title=Mobile Ringtones Do-Re-Mi Book |url= |format= |access-date= |edition= |series= |volume= |date= |year=1998 |month=July |origyear= |publisher= |location= |language=[[Japanese language|Japanese]] |isbn= |oclc= |doi= |id= }}</ref> નામના પુસ્તકની 3.5 મિલિયન નકલો વેચાઇ હતી. ડાઉનલોડ કરી શકાય તેવા સૌ પ્રથમ મોબાઇલ રિંગ ટોન ફિનલેન્ડમાં 1998માં શરદ ઋતુમાં તૈયાર કરાયા હતા અને ડિલીવર કરાયા હતા. ત્યારે રેડીયોલિન્જાએ (ફિનલેન્ડની મોબાઇલ ઓપરેટર જે એલિસા તરીકે ઓળખાય છે તેણે) વેસા-મટ્ટી પનાનેન દ્વારા શોધાયેલી હાર્મોનિયમ નામની તેમની સેવા શરૂ કરી હતી.<ref>{{Cite web |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901040816-678568,00.html |title=ટાઇમ મેગેઝીન યુરોપ: ધ સ્વીટ સાઉન્ડ ઓફ સક્સેસ |access-date=2011-06-03 |archive-date=2011-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110425001423/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901040816-678568,00.html |url-status=dead }}</ref> હાર્મોનિયમ મોનોફોનિંક રિંગ ટોન બનાવવા તેમજ તેને એસએમએસ (SMS) મારફતે મોબાઇલ હેન્ડસેટ પર ઓવર ધ એર (ઓટીએ (OTA)) ડિલીવર કરવાની યંત્રવ્યવસ્થા બંને ધરાવે છે. નવેમ્બર 1998માં ડિજીટલફોન ગ્રૂપ (સોફ્ટબેન્ક મોબાઇલ)એ જાપાનમાં સમાન સેવા શરૂ કરી હતી. ==રિંગટોન નિર્માતા==SURASH ''રિંગટોન નિર્માતા'' થી વપરાશકાર તેના વ્યક્તિગત સંગીત સંગ્રહમાંથી ગીત લઇને તેમાંથી તેને જેટલો પણ ભાગ ગમતો હોય તે પસંદ કરીને તેના મોબાઇલ ફોન પર મોકલી શકે છે. સીધા જોડાણ, (દા.ત. યુએસબી (USB) કેબલ), બ્લ્યૂટૂથ, પાઠ સંદેશ અથવા ઇમેઇલ દ્વારા ફાઇલો મોકલી શકાય છે. સૌથી જૂનું રિંગટોન નિર્માતા હાર્મોનિયમ હતું, તે ફિનલેન્ડના એક કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામર વેસા-મટ્ટી પનાનેન દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યું હતું અને [[નોકિયા|નોકીયા]] સ્માર્ટ મેસેજિંગના ઉપયોગ માટે 1997માં બજારમાં રજૂ કરાયું હતું.<ref>[http://www.m-e-f.org/index.php?id=391 ફર્સ્ટ એવર એમઇએફ સ્પેશિયલ રેકગ્નિશન એવોર્ડ ગોસ ટુ ધ પાયોનિયર ઓફ ધ મોબાઇલ રિંગટોન બિઝનેસ — "વેસ્કુ" પાનનેન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927074348/http://www.m-e-f.org/index.php?id=391 |date=2007-09-27 }}, જૂન 4, 2004 મોબાઇલ એન્ટરટેનમેન્ટ ફોરમનું અખબારી નિવેદન</ref><ref name="ny2005">[http://www.newyorker.com/archive/2005/03/07/050307crmu_music?printable=true રિંગ માય બેલ], ''ન્યૂ યોર્કર'' માંથી 2005નો લેખ</ref> કેટલાક સેવાદાતા વપરાશકારને મેલડી કમ્પોઝર અથવા સેમ્પલ/લૂપ એરેન્જરથી તેમના પોતાના સંગીત સૂર રચવાની છૂટ આપે છે (જેમકે ઘણા સોની એરિક્સન ફોનમાં મ્યુઝિકડીજે (MusicDJ)) તેઓ ઘણીવાર માત્ર એક ચોક્કસ ફોન મોડલ અથવા બ્રાન્ડ માટે ઉપલબ્ધ એનકોડિંગ ફોર્મેટ્સનો ઉપયોગ કરે છે. મિડી (MIDI) અથવા એમપી3 (MP3) જેવા અન્ય ફોર્મેટને ઘણીવાર ટેકો મળે છે. આ ફોર્મેટનો સામાન્ય રિંગ ટોન તરીકે ઉપયોગ કરતા પહેલા તેમને ફોન પર ડાઉનલોડ કરવા પડે છે. જ્યારે કોઇ રિંગટોન ખરીદે છે ત્યારે (રિંગટોન વેચતી કંપની) એગ્રીગેટર તેમની પોતાની સૂર રચે છે અથવા પહેલેથી અસ્તિત્વમાં રહેલા સૂર સાથે ભેળવે છે. રિંગટોન તૈયાર થયા બાદ તેને યુનિક ફાઇલ ફોર્મેટમાં મુકવામાં આવે છે અને તેને એસએમએસ (SMS) મારફતે વ્યક્તિના ફોન પર મોકલવામાં આવે છે. જો કંપની પહેલેથી અસ્તિત્વમાં રહેલા ગીતનો ઉપયોગ કરે તો તેણે તે ગીતની માલિકી જે ધરાવતો હોય તેને તેની રોયલ્ટી ચૂકવવી પડે. ગીતનો માલિક તમામ નાણા મેળવતો નથી. નાણાનો નોંધપાત્ર હિસ્સો સેલ ફોન સેવાદાતાને આપવામાં આવે છે.<ref>ગોપીનાથ, એસ. (2005). રિંગટોનs, અથવા ગ્લોબલાઇઝેશનનું ઓડિટરી લોજિક ફર્સ્ટ મન્ડે, 10(12), 3.</ref> 2005માં “સ્મેશ ધ ટોન્સ” (અત્યારે “મોબાઇલ17”) પ્રથમ ત્રાહિત પક્ષ સોલ્યુશન બન્યું હતું જેણે ડાઉનલોડ કરી શકાય તેવા સોફ્ટવેર અથવા ડિજીટલ ઓડિયો એડિટરની જરૂરિયાત વગર રિંગ ટોન ઓનલાઇન બનાવવાનું શક્ય બનાવ્યું હતું. બાદમાં, એપલના આઇફોન (iPhone)એ ફોનની આઇટ્યુન (iTunes) લાઇબ્રેરી માટે ખરીદવામાં આવેલા કોઇ પણ ગીતમાંથી રિંગટોન બનાવવું શક્ય બનાવ્યું હતું.<ref>[http://blog.sendmemobile.com/ringtones/evolution-of-ringtones ઇવોલ્યુશન ઓફ રિંગટોન્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303174714/http://blog.sendmemobile.com/ringtones/evolution-of-ringtones |date=2016-03-03 }} સેન્ડમી મોબાઇલમાંથી</ref> પરંતુ તેમાં કેટલીક મુશ્કેલીઓ હતી જેમાં 40 સેકન્ડની મર્યાદા અને ફાઇલ એએસી (AAC) ફોર્મેટમાં જ હોવી જોઇએ અને તેમના નામ એમ4આર (m4r) એક્સ્ટેન્શન સાથે પૂર્ણ થતા હોવા જોઇએ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. એવી અનેક વેબસાઇટ છે જે વપરાશકારને ડિજીટલ સંગીત અથવા અન્ય ધ્વનિ ફાઇલમાંથી રિંગ ટોન બનાવવા દે છે. તેઓ તેમના મોબાઇલ ફોન પર સુધી અપલોડ કરે છે તેમાં અપલોડ કરેલા ગીતોની સંખ્યા પર કોઇ મર્યાદા હોતી નથી. ==રિંગટોનનો કારોબાર== ગ્રાહક રિંગટોન માટે 3 ડોલર સુધી ચુકવવા તૈયાર છે તે હકીકતે “મોબાઇલ સંગીત” સંગીત ઉદ્યોગનો ચોક્કસ નફાકારક હિસ્સો બનાવ્યો છે.<ref name="snlkagan"></ref> અંદાજ બદલાઇ શકે છેઃ મેનહટ્ટન સ્થિત માર્કેટિંગ અને કન્સલ્ટિંગ કંપની કનસેક્ટએ અંદાજ મૂક્યો હતો કે 2004માં રિંગટોનના વિશ્વભરમાં વેચાણે 4 અબજ ડોલર પેદા કર્યા હતા.<ref name="ny2005"></ref> ''ફોર્ચ્યુન'' મેગેઝીનના જણાવ્યા મુજબ, 2005માં રિંગ ટોને વિશ્વભરમાં 2 અબજ ડોલરથી પણ વધુનું વેચાણ નોંધાવ્યું હતું.<ref name="Fortune">{{cite web| last=Mehta| first=Stephanie N.| date=December 12, 2005| publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]]| url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2005/12/12/8363130/index.htm| title=Wagner's ring? Way too long.| page=40| access-date=એપ્રિલ 30, 2019| archive-date=મે 2, 2010| archive-url=https://web.archive.org/web/20100502074915/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2005/12/12/8363130/index.htm| url-status=dead}}</ref> ધ્વનિ ફાઇલના ઉદયે પણ રિંગટોનને લોકપ્રિય બનાવવામાં યોગદાન આપ્યું હતું. દાખલા તરીકે, 2003માં જાપાની રિંગટોન માર્કેટ, જે એકલું જ 900 મિલિયન અમેરિકન ડોલરના મૂલ્યનું હતું તેણે, 66.4 મિલિયન ડોલરની ધ્વનિ ફાઇલનું વેચાણ નોંધાવ્યું હતું.<ref name="Gopinath, Sumanth 2005">ગોપીનાથ, સુમંથ. "રિંગટોનs, ઓર ધ ઓડિટરી લોજિક ઓફ ગ્લોબલાઇઝેશન" ફર્સ્ટ મન્ડે 10.12 (2005): 3. પ્રિન્ટ.</ref> 2003માં પણ વૈશ્વિક રિંગટોન ઉદ્યોગ 2.5થી 3.5 અબજ ડોલરનો હતો.<ref name="Gopinath, Sumanth 2005"></ref> 2009માં સંશોધન કંપની એસએનએલ (SNL) કગને અંદાજ મૂક્યો હતો કે 2007માં અમેરિકામાં રિંગટોનનું વેચાણ 714 મિલિયન ડોલરની ટોચે હતું.<ref>[http://www.entrepreneur.com/PRWeb/release/18015.html શ્રિંકિંગ રિંગટોન સેલ્સ લીડ ટુ ડિક્લાઇન ઇન યુએસ મોબાઇલ મ્યુઝિક માર્કેટ], ઓગસ્ટ 5, 2009 ''એન્ત્રપ્રિન્યોર'' મેગેઝીન વેબસાઇટ પર પ્રસિદ્ધ થયેલું અખબારી નિવેદન</ref> એસએનએલ (SNL) કગનના અંદાજ મુજબ 2008માં અમેરિકામાં વેચાણ ઘટીને 541 મિલિયન ડોલર થયું હતું કારણકે ગ્રાહકોએ તેમની પોતાની રિંગટોન બનાવવાનું શીખી રહ્યાં હતા.<ref name="snlkagan">{{cite web| title=Apple to offer ready-made ringtones | url=http://www.cnn.com/2009/TECH/biztech/09/03/cnet.apple.ringtones/index.html | work=[[CNET]] | publisher=[[CNN]] | date=September 3, 2009 | author=Greg Sandoval}}</ref> ===બિલ અંગેનો વિવાદ=== રિંગટોન કારોબારે ઉદ્યોગની કારોબાર પ્રથાઓ સામે વિવાદ ઉભો કર્યો છે. ====કાનૂની દાવાઓ==== ===== જેમ્સ્ટર ===== એપ્રિલ 2005માં, કાયદાકીય સેવા આપતી કંપની કલ્લાહન, મેકક્યુન અને વિલિસે જેમ્સ્ટર! સામે દાવો માંડ્યો હતો. આ દાવો સાન ડીએગોના પિતા અને તેની દસ વર્ષની પૂત્રી વતી કરાયો હતો.<ref>[http://www.infoworld.com/article/05/04/05/HNjamster_1.html "જેમ્સ્ટર સ્લેમ્ડ ફોર મોબાઇલ સેલિંગ પ્રેક્ટિસિસ"], ઇન્ફોવર્લ્ડ, એપ્રિલ 5, 2005. સુધારો માર્ચ 15, 2007</ref> દાવામાં આક્ષેપ કરાયો હતો કે જમ્સ્ટર!એ કપટપૂર્વક અને છેતરામણી જાહેરાતોનો ઉપયોગ કરીને સેલ્યુલર ટેલિફોન ગ્રાહકો સાથે કૌભાંડ કર્યું છે. વાદીએ દલીલ કરી હતી કે સદરહુ જાહેરાતે સેલ ફોન ગ્રાહકને એક મફત રિંગ ટોન ઓફર કર હતી. ગ્રાહકોએ જાહેરાતને પાઠ સંદેશા મારફતે પ્રતિભાવ મોકલાવ્યો હતો. પરંતુ કંપની વપરાશકારને તે જાણ કરવામાં નિષ્ફળ રહી હતી કે તેઓ તેઓ માસિક સેવા સબસ્ક્રાઇબ કરશે.<ref>[http://cmwcomplex.com/jamster.htm સમરી ફ ફોર્ડ વી. વેરિસાઇન ઇન્ક. (INC)., જેમ્સ્ટર એટ અલ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110109125532/http://cmwcomplex.com/jamster.htm |date=2011-01-09 }}, કલાહન, મેકક્યુન એન્ડ વિલિસ. સુધારો માર્ચ 15 2007</ref> આ દાવો અન્ય ચાર સાથે જોડાયો હતો અને નવેમ્બર 2009માં ચાલી ગયો હતો.<ref>{{Cite web |url=http://jamstermarketinglitigation.com/pdfs/SettlementAgreement.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-06-03 |archive-date=2010-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326024008/http://www.jamstermarketinglitigation.com/pdfs/SettlementAgreement.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.casd.uscourts.gov/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110518105537/http://www.casd.uscourts.gov/ |date=2011-05-18 }} 05-cv-00819-JM</ref> ===== સેટરફીલ્ડ વિ. સાઇમન એન્ડ શ્યુસ્ટર ===== {{See|Mobile phone spam}} જૂન 2007માં, ક્લાસ એક્શન કેસમાં સેટરફીલ્ડ વિ. સાઇમન એન્ડ શ્યુસ્ટર, નં. સી (C) 06-2893 સીડબલ્યુ (CW), 2007 યુએસ ડિસ્ટ્રિક્ટ, લેક્સિસ (LEXIS) 46325 (એન.ડી. (N.D.) જૂન 26, 2007) કેસમાં ચૂકાદો આપવામાં આવ્યો હતો (જે બાદમાં ફગાવી દેવાયો હતો). આ કેસ જાણીતા લેખકની “મોબાઇલ ક્લબ”નું પ્રમોશન કરતા એસએમએસ (SMS) પાઠ સંદેશાને સાત વર્ષના બાળક દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા સેલ્યુલેર ફોન પર પ્રસારિત કરવા અંગેનો હતો. પ્રતિવાદીઓ, પ્રકાશક કંપની જેને પ્રમોશનલ સંદેશાના પ્રસારણનો કોન્ટ્રાક્ટ આપવામાં આવેલો હતો અને સેવા દાતા જણે હકીકતમાં સંદેશા મોકલ્યા હતા, તેમણે દલીલ કરી હતી કે નામિત ગ્રાહક, બાળકની માતાએ પ્રમોશનલ સંદેશાના પ્રસારણની મંજૂરી ત્યારે આપી હતી જ્યારે તેણે મફતમાં રિંગટોન મેળવતી વખતે “હા! મને નેક્સ્ટોન્સ સાથે સંકળાયેલી કંપનીઓ અને બ્રાન્ડ્સના પ્રમોશન્સ મેળવવા ગમશે...” એવું શિર્ષક ધરાવતા ઓનલાઇન ફોર્મમાં બોક્સમાં નિશાની કરી હતી. ન્યાયાધિશ ક્લાઉડિયા વિલ્કેને ચુકાદો આપ્યો હતો કે એસએમએસ (SMS) પાઠ સંદેશા ટીસીપીએ (TCPA) હેઠળ આવતા નથી. પ્રથમ, જે રીતે એસએમએસ (SMS) પાઠ સંદેશા મોકલવામાં આવ્યા હતા તે “ઓટોમેટિક ટેલિફોન ડાયલિંગ સિસ્ટમ”ની વૈધાનિક વ્યાખ્યામાં બેસતા નથી. અને બીજું, વાદીએ વ્યાપક શાબ્દિક મંજૂરી જોગવાઇ હેઠળ પ્રમોશનલ સંદેશા મેળવવાની સંમતી મફત રિંગટોન ડાઉનલોડ કરવાના સંદર્ભમાં આપી હતી. નાઇન્થ સર્કિટ કોર્ટ ઓફ અપીલ્સે પ્રકાશન કંપની સાઇમન એન્ડ શ્યુસ્ટર સામેના 90 મિલિયન ડોલરના દાવાને ફગાવ્યો હતો અને ફરીથી દાખલ કર્યો હતો. 6 ઓગસ્ટ 2010ના રોજ ન્યાયાધિશ ક્લાઉડિયા વિલ્કેન દ્વારા સમાધાનને છેલ્લે મંજૂરી આપવામાં આવી હતી જેમાં પ્રત્યેક વાદીને 175 ડોલર ચુકવવાનું જણાવાયું હતું.<ref>https://ecf.cand.uscourts.gov/doc1/03517096469</ref><ref>http://www.topclassactions.com/close/571-stephen-king-text-message-class-action-lawsuit-settlement</ref> ====પબ્લિક યુટિલિટીઝ કમિશનમાં ફરિયાદ==== 20 જૂન 2005ના રોજ કેલિફોર્નિયાના ગ્રાહકોની તરફેણ કરતી સ્વૈચ્છિક સંસ્થા યુટિલિટી કન્ઝ્યુમર્સ એક્શન નેટવર્કએ રિંગ ટોન જેવા નોન-કમ્યુનિકેશનને લગતા ચાર્જના અનધિકૃત બિંલિંગ માટે સિન્ગ્યુલર વાયરલેસની વિરુદ્ધમાં કેલિફોર્નિયા પબ્લિક યુટિલિટીઝ કમિશન (સીપીયુસી (CPUC))માં ફરિયાદ નોંધાવી હતી.<ref>[http://www.nytimes.com/2005/07/21/business/21cells.html?ei=5090&amp;en=90fb11e106a62920&amp;ex=1279598400&amp;partner=rssuserland&amp;emc=rss&amp;pagewanted=print "સ્ર્પિન્ટ એન્ડ સિન્ગ્યુલર નેમ્ડ ઇન કમ્પ્લેઇન્ટ્સ"], ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , જુલાઈ 21, 2005. 16 માર્ચ 2007</ref> યુકેન (UCAN)એ દાવો કર્યો હતો કે સિન્ગ્યુલરે તેના ગ્રાહકોને જેમ્સ્ટર! અને અન્ય સમાન રિંગ ટોન સેવા માટે ગ્રાહકને જાણ કર્યા વગર, ઓપ્ટ-ઇન અને આવા ચાર્જ માટે ઓથોરાઇઝેશન જરૂરિયાતોના પુરાવા વગર બિલ આપ્યું છે.<ref name="ceasedesist">[http://www.ucan.org/telecommunications/wireless/complaint_against_cingular_regarding_non_communications_billing_practices ''યુટિલિટી કન્ઝ્યુમર્સ એક્શન નેટવર્ક વિ. સિગ્યુલર વાયરલેસ-કમ્પ્લેઇન્ટ એન્ડ રિક્વેસ્ટ ફોર સીઝ એન્ડ ડેસિસ્ટ ઓર્ડર'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110418064228/http://www.ucan.org/telecommunications/wireless/complaint_against_cingular_regarding_non_communications_billing_practices |date=2011-04-18 }}, કેલિફોર્નિયા પબ્લિક યુટિલિટીઝ કમિશન, જુલાઈ 20, 2005. સુધારો 16 માર્ચ 2007</ref> યુકેન (UCAN)એ વધુમાં આક્ષેપ કર્યો હતો કે સિંગ્યુલરે વાયરલેસ ફોન બિલમાં નોન-કમ્યુનિકેશન સેવા ચાર્જ અંગે સવાલ ધરાવતા ગ્રાહકોને સતત એમ કહીને સીપીયુસી (CPUC) અનેક જરૂરિયાતોનો ભંગ કર્યો છે કે સિંગ્યુલર પાસે કોઇ જવાબદારી નથી અને ગ્રાહકોને તેમના પ્રશ્નોમાં મદદ કરી શકતી નથી.<ref name="ceasedesist">યુકેન (UCAN) અને સિંગ્યુલર 19 ઓક્ટોબર 2006ના રોજ સમાધાન પર પહોંચ્યા. જે સિંગ્યુલર માટે નોન-કમ્યુનિકેશન ચાર્જ બાબતે આકરા જાહેરનામા અને અધિકૃતતમાં પરિણમ્યુ. તેના પગલે સિંગ્યુલરને બિલિંગના મુ્દ્દાઓને ઉકેલવા રેડી મીન્સ સ્થાપવાની અને રિંગ ટોન જેવી વાયરલેસ કન્ટેન્ટ સેવા રદ કરવાની ફરજ પડી.</ref><ref>[http://www.ucan.org/telecommunications/wireless/cpuc_decision_approving_settlement_between_ucan_and_cingular ''યુટિલિટી કન્ઝ્યુમર્સ એક્શન નેટવર્ક વી. સિંગ્યુલર વાયરલેસ- ઓપિનિયન એપ્રૂવિંગ સેટલમેન્ટ'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110111052059/http://www.ucan.org/telecommunications/wireless/cpuc_decision_approving_settlement_between_ucan_and_cingular |date=2011-01-11 }}, કેલિફોર્નિયા પબ્લિક યુટિલિટીઝ કમિશન, ઓક્ટોબર 19, 2006. સુધારો માર્ચ 16, 2007</ref> == રિંગટોન સામે પ્રતિક્રિયાઓ == રિંગટોનને લગતી સભ્ય સમાજની રીતભાત સેલ ફોન સંસ્કૃતિનું સૌથી વિવાદાસ્પદ પાસું રહ્યું છે. ઇનકમિંગ કોલ મેળવનારને સચેત કરવા માટે એસ્થેટિક મૂલ્યો સાથે ઘણી વાર વગાડવામાં આવતી હોવા છતાં કોલ મેળવનારની આસપાસ કેટલાક લોકો રિંગના ઘોંઘાટને વિક્ષેપ ગણી શકે છે. કામના સ્થળે રિંગટોન પર પ્રતિબંધ મુકવા માટે નોકરીદાતા જાણીતા છે. ઓસ્ટ્રેલિયાની એક કંપની તો બેઠક દરમિયાન કર્મચારીની રિંગટોન જેટલી વખત વાગે તેટલી વઘત દંડ ફટકારવા સુધી ગઇ હતી. સેલફોન ધરાવતા વ્યવસાયિકોના અન્ય એક સરવેમાં, 18 ટકા લોકોને લાગ્યું હતું કે, જાહેર પરિવહન સેવામાં સવારી દરમિયાન ફોનની રિંગટોન યાદીમાં જઇને તેને એક પછી એક વગાડવી સેલ ફોન અંગે સભ્ય સમાજની રીતભાતનો સૌથી ખરાબ ગુનો છે.<ref>{{Cite web |url=http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1295/1215 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-06-03 |archive-date=2011-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110213011937/http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1295/1215 |url-status=dead }}</ref> રિંગટોન પ્રત્યે અન્ય એક પ્રતિક્રિયા તે છે કે રિંગટોન મારફતે ચોક્કસ સંસ્કૃતિ રચાઇ છે. કેટલાક લોકોએ તેમની જાતને તેમની પસંદ કરેલી રિંગટોન મારફતે ઓળખાવાનું માત્ર એટલે શરૂ કર્યું છે કારણકે તેમણે તેમના મોબાઇલ ફોન પર તેની પસંદગી કરી છે. “કોલ લેતી વખતેના કિસ્સાની જેમ રિંગટોનને પણ આવા જાહેર સ્થળની સ્થિતિ પર નજર રાખીને રિંગટોન તૈયાર કરાઇ છે જેથી આસપાસ હાજર રહેલા લોકોને, આસપાસ ઉભેલી સંભવિત વિક્ષેપિત વ્યક્તિને એક પ્રકારનો સંદેશ મોકલી શકાય” (લિકોપ 148). લોકોએ પોતે કેવી વ્યક્તિ છે તે પ્રદર્શિત કરવા માટે ફોન પસંદ કરવા ઉપરાંત પોતાને કેવું સંગીત ગમે છે તે અંગે આસપાસ ઉભેલા વ્યક્તિઓને સચેત કરીને પોતાની જાતને વધુ પ્રદર્શિત કરી છે. આમ જોઇએ તો, લોકો ટોળામાં પોતાની જાતને ભિન્ન અને અલગ પાડવા સંદેશ મોકલી રહ્યાં છે. જોકે, એપ પણ ચર્ચા છે કે ઓછા નોંધપાત્ર બનવા અને ટોળામાં યોગ્ય રીતે બેસી જવા રિંગટોનની પસંદગી કરવામાં આવે છે. “કેટલાક વપરાશકારો આમ સંયુક્ત સાંસ્કૃતિક સંસાધનોના જૂથમાંથી તેમની રિંગટોન ઇરાદાપૂર્વક પસંદ કરે છે... જે, તેઓ જાણે છે કે, ઘણા લોકો દ્વારા ઓળખી લેવાશે. સંગીત રિંગટોનની આવી પસંદગી આસપાસમા હાજર પક્ષો દ્વારા તેમની જે રીતની સ્વીકૃતિ થાય છે તેને લક્ષી હોય છે”(લિકોપ 148). ટ્યુન સરળતાથી ઓળખી શકાતી હોવાથી લોકો તેને ટાળે અને અપાકર્ષિત ના થાય તેવી વધુ શક્યતા છે.<ref>લિકોપ, ક્રિશ્ચિયન. ધ મોબાઇલ ફોન્સ રિંગ. ન્યૂ યોર્ક સિટી: એમઆઇટી (MIT) પ્રેસ, 2008. 142-149. પ્રિન્ટ.</ref> == રિંગટોનના પ્રકાર == ; [[મોનોફોની|મોનોફોનિક]] : મોનોફોનિક રિંગ ટોન એ સંગીત સૂરની શ્રેણી છે, જેમાં એક સમયે એક સૂર હોય છે. ; [[પોલીફોની|પોલીફોનિક]] : પોલીફોનિક રિંગ ટોન એક સાથે કેટલાક સૂર ધરાવે છે. પ્રથમ પોલીફોનિક રિંગ ટોને મિડી (MIDI) જેવી સિક્વન્સ્ડ રેકોર્ડિંગ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કર્યો હતો. આ રેકોર્ડિંગ સ્પષ્ટતા કરે છે કે ચોક્કસ સમયે ક્યા સિન્થેટિક ઇન્સ્ટ્રૂમેન્ટે સૂર વગાડવો અને વાસ્તવિક ઇન્સ્ટ્રૂમેન્ટ ધ્વનિ પ્લેબેક ઉપકરણ પર આધાર રાખે છે. બાદમાં સિન્થેસાઇઝ્ડ ઇન્સ્ટ્રૂમેન્ટને કમ્પોઝિશન ડેટા સાથે સામેલ કરી શકાય છે જે પ્રત્યેક ફોનની બિલ્ટ-ઇન સાઉન્ડ બેન્ક ઉપરાંત વધુ વિવિધતાવાળી ધ્વનિઓ આપે છે. ; [[ટ્રૂટોન]] : ટ્રૂટોન (જે "રીયલટોન", "માસ્ટરટોન", "સુપરફોનિક રિંગટોન" અથવા "ઓડિયો રેકોર્ડિંગ" તરીકે પણ ઓળખાય છે) એ એમપી3 (MP3)અથવા એએસી (AAC) જેવા સામાન્ય ફોર્મેટમાં એક સાદું ઓડિયો રેકોર્ડિંગ છે. ટ્રૂટોન ઘણીવાર ગીતોમાંથી બનાવવામાં આવે છે તે રિંગટોન તરીકે લોકપ્રિય બન્યા છે. પ્રથમ ટ્રૂટોન સેવા એયુ દ્વારા ડિસેમ્બર 2002માં શરૂ કરાઇ હતી.<ref>{{ja icon}} [http://www.kddi.com/corporate/news_release/kako/2002/1118/index.html 2002 ન્યૂઝ રિલીઝ ] ઓન કેડીડીઆઇ (KDDI) (એયુ (au) ) ઓફિસિયલ વેબસાઇટ, સુધારો સપ્ટેમ્બર 7, 2008</ref> કેમિસ્ટ્રીનું "માય ગિફ્ટ ટુ યુ" ટ્રૂટોન તરીફે વહેંચાયેલું પ્રથમ ગીત હતું. ; સિંગ ટોન : "સિંગ ટોન" એ કારાઓકે શૈલીમાં બનેલો રિંગ ટોન છે. જેમાં બેકિંગ ટ્રેક સાથે વપરાશકારના રેકોર્ડ કરાયેલા અવાજને (સમય અને ટ્યૂનમાં એડજસ્ટ કરીને) ભેળવવામાં આવે છે. ; [[વિડીયો રિંગટોન]] : વિડીયો રિંગટોન એ રિંગટોન તરીકે વપરાતો વિડીયો કન્ટેન્ટનો ટુકડો છે (લાક્ષણિક રીતે થ્રીજી (3G) ફોન પર). કોઇ પણ વિડીયોનો તેના માટે ઉપયોગ થઇ શકે છે પરંતુ સામાન્ય રીતે મ્યુઝિક વિડીયો એક્સર્પ્સનો ઉપયોગ થાય છે. લૂપ થતા સાઉન્ડ અને વિડીયો ટ્રેક આ ઉપયોગના શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ છે. ફોનમાં વિડીયો અને ઓડીયો આઇડેન્ટિફિકેશન પુરું પાડવા કોન્ટેક્ટની સામે પર્સનલાઇઝ્ડ વિડીયો રિંગટોનનો ઉપયોગ કરવો શક્ય છે. ==રિંગ ટોન એનકોડિંગ ફોર્મેટ== {{Div col}} *3જીપી (3GP): મલ્ટિમિડીયા કન્ટેનર ફોર્મેટ, જેનો વિડીયો રિંગટોન માટે ઉપયોગ થઇ શકે છે. થર્ડ જનરેશન પાર્ટનરશીપ પ્રોજેક્ટ 3જીપીપી (3GPP) દ્વારા 3જી યુએમટીએસ (3G UMTS) મલ્ટિમિડીયા સર્વિસ માટે વ્યાખ્યાયિત કરાયેલું. તેનો થ્રીજી (3G) મોબાઇલ ફોન પર ઉપયોગ થઇ શકે છે અને તેને કેટલાક ટુજી (2G) અને ફોરજી (4G) ફોન પર પણ ઉપયોગ થઇ શકે છે અને વગાડી શકાય છે. * એએસી (AAC): સોની એરિક્સન ડબલ્યુ810આઇ (W810i) જેવા કેટલાક ફોન ".એમ4એ (.m4a)" એએસી (AAC) ફોર્મેટમાં સપોર્ટ કરે છે. આઇફોન (iPhone) ".એમ4આર (.m4r)" એએસી (AAC) ફોર્મેટમાં સપોર્ટ કરે છે. ".એમ4આર (.m4r)" ફોર્મેટ એ ".એમ4આર (.m4r)" ફાઇલમાં ડીઆરએમ (DRM) સ્ટાઇલ કોપી સંરક્ષણ સહિતની શક્યતાઓને બાદ કરતા ".એમ4એ (.m4a)" ફોર્મેટ જેવું જ છે. * એએમઆર (AMR): એમપી3 (mp3) પ્રમાણભૂત બન્યુ તે પહેલા નોકીયા દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતું સ્પીચ માટેનું વિશેષ ઓડીયો કમ્પ્રેસન ફોર્મેટ * ઇમેલડી(eMelody): જૂનું મોનોફોનિક એરિક્સન ફોર્મેટ. * આઇમેલડી (iMelody): નોકીયાનું સ્માર્ટ મેસેજિંગ ન કરતા સૌથી નવા ફોન આ મોનોફોનિક ફોર્મેટનો ઉપયોગ કરી રહ્યાં છે. * કેડબલ્યુએસ (KWS): ક્યોસેરાનું રિંગર ફોર્મેટ. * એમઆઇડી (MID) / મીડી (MIDI): લોકપ્રિય ધ્વનિ ફોર્મેટ. * મોર્સ કોડ: ટેક્સ્ટ ફાઇલ. મોર્સ એક્સ્ટેન્શન સાથેનીને મોર્સ કોડ ગીતમાં ફેરવે છે. * એમઓટી (MOT): મોટોરોલા ફોન માટેનું જૂનું રિંગર ફોર્મેટ. * એમપી3 (MP3): મોટા ભાગના ફોન એમપી3 (mp3) ફોર્મેટના રિંગટોનને સપોર્ટ કરે છે. * [[નોકિયા|નોકીયા]] / એસસીકેએલ (SCKL) / ઓટીટી (OTT): નોકીયા સ્માર્ટ મેસેજિંગ ફોર્મેટ. નોકીયા ફોન પાઠ સંદેશ તરીકે રિંગ ટોન મેળવી શકે છે. રિંગ ટોન ટૂલ આ પાઠ સંદેશા રચી શકે છે. તેનાથી કોઇ પણ વ્યક્તિ યોગ્ય ફોન પર ડેટા કેબલનો ઉપયોગ કર્યા વગર તેના પોતાના રિંગ ટોન લોડ કરી શકે છે. નોકીયા ઉપરાંત અન્ય ફોન પણ આનો ઉપયોગ કરે છે. * ઓજીજી (OGG) વોર્બિસ: એન્ડ્રોઇડ સંચાલિત ફોન પર ડિફોલ્ટ * પીડીબી (PDB): પામ ડેટાબેઝ. ક્યોસેરા 6035 અને હેન્ડસ્પ્રિંગ ટ્રેઓ જેવા પીડીએ (PDA) ફોન પર રિંગ ટોન લોડ કરવા આ ફોર્મેટનો ઉપયોગ થાય છે. * પીએમડી (PMD): ક્વાલકોમ અને જાપાની કંપની ફેઇથ દ્વારા સંયુક્ત રીતે રચાયેલું ફોર્મેટ જે મીડી (MIDI), સેમ્પલ્ડ (પીસીએમ (PCM)) ઓડિયો, સ્ટેટિક ગ્રાફિક્સ, એનિમેશન, ટેક્સ્ટ, વાઇબ્રેશન અને એલઇડી (LED) ઇવેન્ટ્સનો સમાવેશ કરી શકે છે. * ક્યુસીપી (QCP): ક્વાલકોમ પ્યોરવોઇસ સોફ્ટવેર દ્વારા તૈયાર કરાયેલું ફાઇલ ફોર્મેટ. સરળ કંઠ્ય મુદ્રણ માટે સાનુકૂળ. * આરટીટીટીએલ (RTTTL):રિંગ ટોન માટે લોકપ્રિય ટેક્સ્ટ ફોર્મેટ * આરટીએક્સ (RTX): આધુનિક ફીચર્સ સાથે આરટીટીએલ (RTTTL) જેવું આરટીએક્સ (RTX) પર ઓક્ટેવ્સ પણ અલગ છે. * સેમસંગ1 અને સેમસંગ2: સેમસંગ કીપ્રેસ ફોર્મેટ. * સીમેન્સ કીપ્રેસ: સીમેન્સ ટેક્સ્ટ ફાઇલ ફોર્મેટમાં રચાય અને વંચાય છે. * સીમેન્સ એસઇઓ (SEO): સીમેન્સ એસઇઓ (SEO) બાઇનરી ફોર્મેટ. * એસએમએએફ (SMAF): યામાહા મ્યુઝિક ફોર્મેટ જે મિડી (MIDI)ને ઇન્સ્ટ્રૂમેન્ટ ધ્વનિ ડેટા (ઉર્ફે મોડ્યુલ ફાઇલ) સાથે જોડે છે. ફાઇલનેમ "એમએમએફ (MMF)" અથવા "એમએલડી (MLD)" એક્સ્ટેન્શન ધરાવે છે. * એસઆરટી (SRT): સિપુરા ટેકનોલોજી વીઓઆઇપી (VoIP) ફોન માટે સિપુરા રિંગટોન {{Div col end}} == સંદર્ભો == {{reflist|2}} == બાહ્ય કડીઓ == {{Wiktionary}} * [http://www.wired.com/news/columns/0,70150-0.html?tw=rss.index ક્રિએટિંગ યોર ઓન રિંગ ટોન] Wired.comમાંથી * [http://electronics.howstuffworks.com/ringtone.htm રિંગટોનs] હાઉ સ્ટફ વર્ક્સમાંથી * [http://www.ucan.org/telecommunications/wireless/ringtone_faq રિંગટોન એફએક્યુ (FAQ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070410101939/http://www.ucan.org/telecommunications/wireless/ringtone_faq |date=2007-04-10 }} - કન્ઝ્યુમર્સ ગાઇડ ટુ રિંગ ટોન્સ, યુટિલિટી કન્ઝ્યુમર્સ એક્શન નેટવર્ક (યુકેન (UCAN))માંથી * [http://www.newmediarights.org/guides/how-to/open_source/software/how_make_your_own_cell_phone_ringtones_free ન્યૂ મિડીયા રાઇટ્સ- હાઉ ટુ મેક યોર ઓન સેલ ફોન રિંગટોન ફોર ફ્રી] યુકેન (UCAN)ના એક પ્રોજેક્ટ newmediarights.orgમાંથી [[Category:ટેલિફોની સંકેતો]] [[Category:મોબાઇલ ફોન સંસ્કૃતિ]] [[Category:1996 પરિચયો]] b7ybarki8zkuhvfbni94pvbu5yv929q 0 34926 905824 888193 2026-09-27T19:24:05Z Gazal world 28391 Gazal worldએ [[શિરિષ પંચાલ]]ને [[શિરીષ પંચાલ]] પર ખસેડ્યું: નામની જોડણી સુધારી 888193 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- For more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]]. --> |name=શિરિષ પંચાલ |image=Shirish Panchal Gujarati writer.jpg |caption=શિરિષ પંચાલ તેમના નિવાસસ્થાને, ડીસેમ્બર ૨૦૧૭ |birth_name=શિરિષ જગજીવનદાસ પંચાલ |birth_date={{Birth date and age|df=y|1943|03|07}} |birth_place=[[વડોદરા]], બરોડા સ્ટેટ, બ્રિટિશ ભારત |occupation=વિવેચક, સંપાદક |language=[[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]] |nationality=ભારતીય |ethnicity= |citizenship= |notableworks=''વાત આપણા વિવેચનની'' |awards=સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર |signature=Shirish Panchal signature.svg |module={{Infobox academic | child= yes | doctoral_advisor = [[સુરેશ જોષી]] | thesis_title= કાવ્યવિવેચનની સમસ્યાઓ | thesis_url= http://gujlit.com/book-details.php?bId=142 | thesis_year= ૧૯૭૯ | doctoral_students= [[શરીફા વીજળીવાળા]] }} {{Listen | embed = yes | filename = Shirish Panchal Voice.ogg | title = શિરિષ પંચાલનો અવાજ | type = પઠન | description = કવિ કાન્તના કાવ્ય ''ચક્રવાકમિથુન'' નું પઠન }} }} '''શિરિષ જગજીવનદાસ પંચાલ''' (જન્મ: ૭ માર્ચ ૧૯૪૩) ગુજરાતી ભાષાના વિવેચક અને સંપાદક છે. == જીવન == તેમનો જન્મ [[વડોદરા]]માં થયો હતો. ૧૯૫૮માં એસ.એસ.સી. અને ૧૯૬૪માં [[મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલય|મ.સ. યુનિવર્સિટી]]માંથી ગુજરાતી વિષય સાથે બી.એ. કર્યા બાદ તેમણે ૧૯૬૬માં એ જ યુનિવર્સિટીમાંથી એ જ વિષયમાં એમ.એ. અને ૧૯૮૦માં પીએચ.ડી.ની પદવીઓ મેળવી. ૧૯૬૫ થી ૧૯૬૭ સુધી [[બીલીમોરા]]ની કૉલેજમાં અને ૧૯૬૭ થી ૧૯૮૦ સુધી [[પાદરા]]ની કૉલેજમાં અધ્યાપક રહ્યા હતા. ૧૯૮૦ થી તેઓ મ.સ. યુનિવર્સિટીના ગુજરાતી વિભાગમાં વ્યાખ્યાતા છે.<ref name="Pañcāla1998">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=gZZjWzi42eUC&pg=PA60|title=B.K. Thakore|author=Śirīsha Pañcāla|publisher=Sahitya Akademi|year=૧૯૯૮|isbn=978-81-260-0373-0|location=New Delhi|page=૬૦|access-date= ૩૧ ઓગસ્ટ ૨૦૧૭}}</ref> == સર્જન == ડૉ. સુમન શાહ સંપાદિત સાહિત્યસ્વરૂપ પરિચય શ્રેણી અંતર્ગત ''નવલકથા'' (૧૯૮૪) પર તેમણે લઘુપ્રબંધ લખ્યો હતો. ''કાવ્યવિવેચનની સમસ્યાઓ'' (૧૯૮૫) એમનો શોધનિબંધ છે. ''વૈદેહી'' (૧૯૮૮) એમની નવલકથા છે. ''જરા મોટેથી'' (૧૯૮૮) એમનો નિબંધસંગ્રહો છે. આ ઉપરાંત એમણે સુરેશ જોષીની વાર્તાઓનું સંપાદન ''માનીતીઅણમાનીતી'' (૧૯૮૨)માં સુરેશ જોષીના નિબંધોનું સંપાદન ''ભાવયામિ'' (૧૯૮૪)માં કર્યું છે. ''રૂપરચનાથી વિઘટન'' (૧૯૮૬) આધુનિકતાની વિભાવનાને નવેસરથી તપાસતો વિવેચનગ્રંથ છે. == સન્માન == ૨૦૦૯માં ''વાત આપણા વિવેચનની'' માટે તેમને સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર મળ્યો હતો,<ref name="hindu">{{cite web|url=http://www.hindu.com/2009/12/24/stories/2009122462072200.htm|title=Poets dominate 2009 Sahitya Akademi Awards|date=૨૪ ડિસેમ્બર ૨૦૦૯|publisher=The Hindu|location=Ahmedabad|access-date=2018-03-07|archive-date=2009-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20091227035225/http://www.hindu.com/2009/12/24/stories/2009122462072200.htm|url-status=dead}}</ref> જેનો તેમણે અસ્વિકાર કર્યો હતો.<ref name="Ahmedabad Mirror 2015">{{cite web |title='Will returning award help?'|website=Ahmedabad Mirror|date=13 October 2015|url=https://ahmedabadmirror.indiatimes.com/ahmedabad/others/will-returning-award-help/articleshow/49328158.cms|access-date=15 February 2021}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [https://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Shirish-Panchal.html ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય] [[શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર]] [[શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ]] [[શ્રેણી:૧૯૪૩માં જન્મ]] gua6ytjp6cjie6thyxres4l5p98svyw 905826 905824 2026-09-27T19:26:15Z Gazal world 28391 નામની જોડણી સુધારી 905826 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- For more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]]. --> |name=શિરીષ પંચાલ |image=Shirish Panchal Gujarati writer.jpg |caption=શિરીષ પંચાલ તેમના નિવાસસ્થાને, ડીસેમ્બર ૨૦૧૭ |birth_name=શિરીષ જગજીવનદાસ પંચાલ |birth_date={{Birth date and age|df=y|1943|03|07}} |birth_place=[[વડોદરા]], બરોડા સ્ટેટ, બ્રિટિશ ભારત |occupation=વિવેચક, સંપાદક |language=[[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]] |nationality=ભારતીય |ethnicity= |citizenship= |notableworks=''વાત આપણા વિવેચનની'' |awards=સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર |signature=Shirish Panchal signature.svg |module={{Infobox academic | child= yes | doctoral_advisor = [[સુરેશ જોષી]] | thesis_title= કાવ્યવિવેચનની સમસ્યાઓ | thesis_url= http://gujlit.com/book-details.php?bId=142 | thesis_year= ૧૯૭૯ | doctoral_students= [[શરીફા વીજળીવાળા]] }} {{Listen | embed = yes | filename = Shirish Panchal Voice.ogg | title = શિરીષ પંચાલનો અવાજ | type = પઠન | description = કવિ કાન્તના કાવ્ય ''ચક્રવાકમિથુન'' નું પઠન }} }} '''શિરીષ જગજીવનદાસ પંચાલ''' (જન્મ: ૭ માર્ચ ૧૯૪૩) ગુજરાતી ભાષાના વિવેચક અને સંપાદક છે. == જીવન == તેમનો જન્મ [[વડોદરા]]માં થયો હતો. ૧૯૫૮માં એસ.એસ.સી. અને ૧૯૬૪માં [[મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલય|મ.સ. યુનિવર્સિટી]]માંથી ગુજરાતી વિષય સાથે બી.એ. કર્યા બાદ તેમણે ૧૯૬૬માં એ જ યુનિવર્સિટીમાંથી એ જ વિષયમાં એમ.એ. અને ૧૯૮૦માં પીએચ.ડી.ની પદવીઓ મેળવી. ૧૯૬૫ થી ૧૯૬૭ સુધી [[બીલીમોરા]]ની કૉલેજમાં અને ૧૯૬૭ થી ૧૯૮૦ સુધી [[પાદરા]]ની કૉલેજમાં અધ્યાપક રહ્યા હતા. ૧૯૮૦ થી તેઓ મ.સ. યુનિવર્સિટીના ગુજરાતી વિભાગમાં વ્યાખ્યાતા છે.<ref name="Pañcāla1998">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=gZZjWzi42eUC&pg=PA60|title=B.K. Thakore|author=Śirīsha Pañcāla|publisher=Sahitya Akademi|year=૧૯૯૮|isbn=978-81-260-0373-0|location=New Delhi|page=૬૦|access-date= ૩૧ ઓગસ્ટ ૨૦૧૭}}</ref> == સર્જન == ડૉ. સુમન શાહ સંપાદિત સાહિત્યસ્વરૂપ પરિચય શ્રેણી અંતર્ગત ''નવલકથા'' (૧૯૮૪) પર તેમણે લઘુપ્રબંધ લખ્યો હતો. ''કાવ્યવિવેચનની સમસ્યાઓ'' (૧૯૮૫) એમનો શોધનિબંધ છે. ''વૈદેહી'' (૧૯૮૮) એમની નવલકથા છે. ''જરા મોટેથી'' (૧૯૮૮) એમનો નિબંધસંગ્રહો છે. આ ઉપરાંત એમણે સુરેશ જોષીની વાર્તાઓનું સંપાદન ''માનીતીઅણમાનીતી'' (૧૯૮૨)માં સુરેશ જોષીના નિબંધોનું સંપાદન ''ભાવયામિ'' (૧૯૮૪)માં કર્યું છે. ''રૂપરચનાથી વિઘટન'' (૧૯૮૬) આધુનિકતાની વિભાવનાને નવેસરથી તપાસતો વિવેચનગ્રંથ છે. == સન્માન == ૨૦૦૯માં ''વાત આપણા વિવેચનની'' માટે તેમને સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર મળ્યો હતો,<ref name="hindu">{{cite web|url=http://www.hindu.com/2009/12/24/stories/2009122462072200.htm|title=Poets dominate 2009 Sahitya Akademi Awards|date=૨૪ ડિસેમ્બર ૨૦૦૯|publisher=The Hindu|location=Ahmedabad|access-date=2018-03-07|archive-date=2009-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20091227035225/http://www.hindu.com/2009/12/24/stories/2009122462072200.htm|url-status=dead}}</ref> જેનો તેમણે અસ્વિકાર કર્યો હતો.<ref name="Ahmedabad Mirror 2015">{{cite web |title='Will returning award help?'|website=Ahmedabad Mirror|date=13 October 2015|url=https://ahmedabadmirror.indiatimes.com/ahmedabad/others/will-returning-award-help/articleshow/49328158.cms|access-date=15 February 2021}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [https://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Shirish-Panchal.html ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય] [[શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર]] [[શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ]] [[શ્રેણી:૧૯૪૩માં જન્મ]] gqc96lacbqtynu9nmhcw4d6zcst67pt 905827 905826 2026-09-27T19:27:51Z Gazal world 28391 /* સન્માન */ c/e 905827 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- For more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]]. --> |name=શિરીષ પંચાલ |image=Shirish Panchal Gujarati writer.jpg |caption=શિરીષ પંચાલ તેમના નિવાસસ્થાને, ડીસેમ્બર ૨૦૧૭ |birth_name=શિરીષ જગજીવનદાસ પંચાલ |birth_date={{Birth date and age|df=y|1943|03|07}} |birth_place=[[વડોદરા]], બરોડા સ્ટેટ, બ્રિટિશ ભારત |occupation=વિવેચક, સંપાદક |language=[[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]] |nationality=ભારતીય |ethnicity= |citizenship= |notableworks=''વાત આપણા વિવેચનની'' |awards=સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર |signature=Shirish Panchal signature.svg |module={{Infobox academic | child= yes | doctoral_advisor = [[સુરેશ જોષી]] | thesis_title= કાવ્યવિવેચનની સમસ્યાઓ | thesis_url= http://gujlit.com/book-details.php?bId=142 | thesis_year= ૧૯૭૯ | doctoral_students= [[શરીફા વીજળીવાળા]] }} {{Listen | embed = yes | filename = Shirish Panchal Voice.ogg | title = શિરીષ પંચાલનો અવાજ | type = પઠન | description = કવિ કાન્તના કાવ્ય ''ચક્રવાકમિથુન'' નું પઠન }} }} '''શિરીષ જગજીવનદાસ પંચાલ''' (જન્મ: ૭ માર્ચ ૧૯૪૩) ગુજરાતી ભાષાના વિવેચક અને સંપાદક છે. == જીવન == તેમનો જન્મ [[વડોદરા]]માં થયો હતો. ૧૯૫૮માં એસ.એસ.સી. અને ૧૯૬૪માં [[મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલય|મ.સ. યુનિવર્સિટી]]માંથી ગુજરાતી વિષય સાથે બી.એ. કર્યા બાદ તેમણે ૧૯૬૬માં એ જ યુનિવર્સિટીમાંથી એ જ વિષયમાં એમ.એ. અને ૧૯૮૦માં પીએચ.ડી.ની પદવીઓ મેળવી. ૧૯૬૫ થી ૧૯૬૭ સુધી [[બીલીમોરા]]ની કૉલેજમાં અને ૧૯૬૭ થી ૧૯૮૦ સુધી [[પાદરા]]ની કૉલેજમાં અધ્યાપક રહ્યા હતા. ૧૯૮૦ થી તેઓ મ.સ. યુનિવર્સિટીના ગુજરાતી વિભાગમાં વ્યાખ્યાતા છે.<ref name="Pañcāla1998">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=gZZjWzi42eUC&pg=PA60|title=B.K. Thakore|author=Śirīsha Pañcāla|publisher=Sahitya Akademi|year=૧૯૯૮|isbn=978-81-260-0373-0|location=New Delhi|page=૬૦|access-date= ૩૧ ઓગસ્ટ ૨૦૧૭}}</ref> == સર્જન == ડૉ. સુમન શાહ સંપાદિત સાહિત્યસ્વરૂપ પરિચય શ્રેણી અંતર્ગત ''નવલકથા'' (૧૯૮૪) પર તેમણે લઘુપ્રબંધ લખ્યો હતો. ''કાવ્યવિવેચનની સમસ્યાઓ'' (૧૯૮૫) એમનો શોધનિબંધ છે. ''વૈદેહી'' (૧૯૮૮) એમની નવલકથા છે. ''જરા મોટેથી'' (૧૯૮૮) એમનો નિબંધસંગ્રહો છે. આ ઉપરાંત એમણે સુરેશ જોષીની વાર્તાઓનું સંપાદન ''માનીતીઅણમાનીતી'' (૧૯૮૨)માં સુરેશ જોષીના નિબંધોનું સંપાદન ''ભાવયામિ'' (૧૯૮૪)માં કર્યું છે. ''રૂપરચનાથી વિઘટન'' (૧૯૮૬) આધુનિકતાની વિભાવનાને નવેસરથી તપાસતો વિવેચનગ્રંથ છે. == સન્માન == ૨૦૦૯માં 'વાત આપણા વિવેચનની' પુસ્તક માટે એમને સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર મળ્યો હતો,<ref name="hindu">{{cite web|url=http://www.hindu.com/2009/12/24/stories/2009122462072200.htm|title=Poets dominate 2009 Sahitya Akademi Awards|date=૨૪ ડિસેમ્બર ૨૦૦૯|publisher=The Hindu|location=Ahmedabad|access-date=2018-03-07|archive-date=2009-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20091227035225/http://www.hindu.com/2009/12/24/stories/2009122462072200.htm|url-status=dead}}</ref> જેનો તેમણે અસ્વિકાર કર્યો હતો.<ref name="Ahmedabad Mirror 2015">{{cite web |title='Will returning award help?'|website=Ahmedabad Mirror|date=13 October 2015|url=https://ahmedabadmirror.indiatimes.com/ahmedabad/others/will-returning-award-help/articleshow/49328158.cms|access-date=15 February 2021}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [https://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Shirish-Panchal.html ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય] [[શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર]] [[શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ]] [[શ્રેણી:૧૯૪૩માં જન્મ]] 5tute0effr5oi9fh8kkizcgt9igwsp7 905828 905827 2026-09-27T19:29:06Z Gazal world 28391 /* સર્જન */ link 905828 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- For more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]]. --> |name=શિરીષ પંચાલ |image=Shirish Panchal Gujarati writer.jpg |caption=શિરીષ પંચાલ તેમના નિવાસસ્થાને, ડીસેમ્બર ૨૦૧૭ |birth_name=શિરીષ જગજીવનદાસ પંચાલ |birth_date={{Birth date and age|df=y|1943|03|07}} |birth_place=[[વડોદરા]], બરોડા સ્ટેટ, બ્રિટિશ ભારત |occupation=વિવેચક, સંપાદક |language=[[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]] |nationality=ભારતીય |ethnicity= |citizenship= |notableworks=''વાત આપણા વિવેચનની'' |awards=સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર |signature=Shirish Panchal signature.svg |module={{Infobox academic | child= yes | doctoral_advisor = [[સુરેશ જોષી]] | thesis_title= કાવ્યવિવેચનની સમસ્યાઓ | thesis_url= http://gujlit.com/book-details.php?bId=142 | thesis_year= ૧૯૭૯ | doctoral_students= [[શરીફા વીજળીવાળા]] }} {{Listen | embed = yes | filename = Shirish Panchal Voice.ogg | title = શિરીષ પંચાલનો અવાજ | type = પઠન | description = કવિ કાન્તના કાવ્ય ''ચક્રવાકમિથુન'' નું પઠન }} }} '''શિરીષ જગજીવનદાસ પંચાલ''' (જન્મ: ૭ માર્ચ ૧૯૪૩) ગુજરાતી ભાષાના વિવેચક અને સંપાદક છે. == જીવન == તેમનો જન્મ [[વડોદરા]]માં થયો હતો. ૧૯૫૮માં એસ.એસ.સી. અને ૧૯૬૪માં [[મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલય|મ.સ. યુનિવર્સિટી]]માંથી ગુજરાતી વિષય સાથે બી.એ. કર્યા બાદ તેમણે ૧૯૬૬માં એ જ યુનિવર્સિટીમાંથી એ જ વિષયમાં એમ.એ. અને ૧૯૮૦માં પીએચ.ડી.ની પદવીઓ મેળવી. ૧૯૬૫ થી ૧૯૬૭ સુધી [[બીલીમોરા]]ની કૉલેજમાં અને ૧૯૬૭ થી ૧૯૮૦ સુધી [[પાદરા]]ની કૉલેજમાં અધ્યાપક રહ્યા હતા. ૧૯૮૦ થી તેઓ મ.સ. યુનિવર્સિટીના ગુજરાતી વિભાગમાં વ્યાખ્યાતા છે.<ref name="Pañcāla1998">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=gZZjWzi42eUC&pg=PA60|title=B.K. Thakore|author=Śirīsha Pañcāla|publisher=Sahitya Akademi|year=૧૯૯૮|isbn=978-81-260-0373-0|location=New Delhi|page=૬૦|access-date= ૩૧ ઓગસ્ટ ૨૦૧૭}}</ref> == સર્જન == [[સુમન શાહ]] સંપાદિત સાહિત્યસ્વરૂપ પરિચય શ્રેણી અંતર્ગત ''નવલકથા'' (૧૯૮૪) પર તેમણે લઘુપ્રબંધ લખ્યો હતો. ''કાવ્યવિવેચનની સમસ્યાઓ'' (૧૯૮૫) એમનો શોધનિબંધ છે. ''વૈદેહી'' (૧૯૮૮) એમની નવલકથા છે. ''જરા મોટેથી'' (૧૯૮૮) એમનો નિબંધસંગ્રહો છે. આ ઉપરાંત એમણે સુરેશ જોષીની વાર્તાઓનું સંપાદન ''માનીતીઅણમાનીતી'' (૧૯૮૨)માં સુરેશ જોષીના નિબંધોનું સંપાદન ''ભાવયામિ'' (૧૯૮૪)માં કર્યું છે. ''રૂપરચનાથી વિઘટન'' (૧૯૮૬) આધુનિકતાની વિભાવનાને નવેસરથી તપાસતો વિવેચનગ્રંથ છે. == સન્માન == ૨૦૦૯માં 'વાત આપણા વિવેચનની' પુસ્તક માટે એમને સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર મળ્યો હતો,<ref name="hindu">{{cite web|url=http://www.hindu.com/2009/12/24/stories/2009122462072200.htm|title=Poets dominate 2009 Sahitya Akademi Awards|date=૨૪ ડિસેમ્બર ૨૦૦૯|publisher=The Hindu|location=Ahmedabad|access-date=2018-03-07|archive-date=2009-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20091227035225/http://www.hindu.com/2009/12/24/stories/2009122462072200.htm|url-status=dead}}</ref> જેનો તેમણે અસ્વિકાર કર્યો હતો.<ref name="Ahmedabad Mirror 2015">{{cite web |title='Will returning award help?'|website=Ahmedabad Mirror|date=13 October 2015|url=https://ahmedabadmirror.indiatimes.com/ahmedabad/others/will-returning-award-help/articleshow/49328158.cms|access-date=15 February 2021}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [https://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Shirish-Panchal.html ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય] [[શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર]] [[શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ]] [[શ્રેણી:૧૯૪૩માં જન્મ]] 3fuwypnnn541z8nrghm9m84xm1qus6q 0 62166 905834 905793 2026-09-28T09:36:56Z Dsvyas 561 /* વલ્લભીના મૈત્રકો */ ધરપત્તા -> ધરપટ્ટ 905834 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = |conventional_long_name = મૈત્રક સામ્રાજ્ય |common_name = મૈત્રક સામ્રાજ્ય |continent = Asia |region = |country = |era = |status = |event_start = |year_start = ઈ.સ.૪૭૫ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ઈ.સ.૭૭૬ |date_end = |p1 = ગુપ્ત સામ્રાજ્ય |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = હર્ષ |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = Valabhi (Saurashtra) drachms. Late 5th-8th century Capped head right in Ksatrapa style Trident; Brahmi legend around.jpg |image_map_caption = મૈત્રકકાળનો સિક્કો |capital = [[વલ્લભીપુર|વલ્લભી]] |common_languages = [[સંસ્કૃત]] |religion = [[હિંદુ]]<br />[[બૌદ્ધ]] |government_type = રાજાશાહી |leader1 = ભટાર્ક |year_leader1 = ૪૭૫-૫૦૦ |leader2 = શિલાદિત્ય ૭મો |year_leader2 = ૭૬૬-૭૭૬ |title_leader = મહારાજા |legislature = }} પશ્ચિમ [[ભારત]]ના [[ગુજરાત]]માં સને.૪૭૫ થી ૭૬૭ સુધી '''મૈત્રક વંશ'''નું સામ્રાજ્ય હતું. આ વંશનો સ્થાપક '''સેનાપતિ ભટાર્ક''' હતો, જે [[ગુપ્ત સામ્રાજ્ય]] હેઠળનાં [[સૌરાષ્ટ્ર]] ઉપખંડનો રાજ્યપાલ હતો અને તેણે આશરે પાંચમી સદીના છેલ્લા ચતુર્થકાળમાં પોતાને ગુજરાતના સ્વતંત્ર શાસક તરીકે જાહેર કર્યો. જો કે પ્રથમ બે મૈત્રક શાસકો, ભટાર્ક અને '''ધરસેન પહેલો''' પોતાના માટે "સેનાપતિ"નું સંબોધન જ વાપરતા હતા. ત્રીજા શાસક દ્રોણસિંહે પોતાને "મહારાજા" ઘોષિત કરેલા.<ref name="HRC">Roychaudhuri, H.C. (1972). ''Political History of Ancient India'', University of Calcutta, Calcutta, pp.553-4</ref> '''રાજા ગુહસેને''' પોતાના પૂર્વજો દ્વારા વપરાતું સંબોધન "'''''પરમભટ્ટાર્ક પદાનુધ્યાતા'''''", જે ગુપ્ત સર્વાધિપતિઓ તરફની વફાદારીની સમાપ્તિનું સૂચક હતું, વાપરવાનું બંધ કરેલું. તેમના પછી તેમનો પુત્ર ધારાસેન બીજો ગાદીએ બેઠો, તેમણે "મહારાજા"નું સંબોધન ધારણ કર્યું. તેમના પછીનો શાસક, તેમનો પુત્ર, શિલાદિત્ય પ્રથમ, ધર્માદિત્યનો ઉલ્લેખ [[હ્યુ એન સંગ]] નામક ચીની મુસાફરે "અત્યોત્તમ વહિવટી કુશળતા અને દૂર્લભ માયાળુપણું અને કરુણા ધરાવતા શાસક" તરીકે કર્યો છે. શિલાદિત્ય પ્રથમ પછી તેનો નાનો ભાઈ ખરગ્રહ પહેલો ગાદીએ બેઠો.<ref name="Mahajan">Mahajan V.D. (1960, reprint 2007). ''Ancient India'', S.Chand & Company, New Delhi, ISBN 81-219-0887-6, pp.594-6</ref> ઈ.સ.૬૧૬નું વિરડીનું તામ્રપત્ર પુરવાર કરે છે કે એનું રાજ્ય [[ઉજ્જૈન]] સુધી હતું. પછીના શાસક, ધારાસેન ત્રીજો, ના રાજ્યકાળમાં ઉત્તર ગુજરાત તેના સામ્રાજ્યમાં ભળી ચૂક્યું હતું. ધારાસેન બીજા પછી ખરગ્રહ પહેલાનો અન્ય પુત્ર, ધ્રુવસેન બીજો, બાલાદિત્ય ગાદીએ આવ્યો. તે હર્ષવર્ધનની પુત્રીને પરણ્યો હતો. તેનો પુત્ર ધારાસેન ચોથાએ "પરમભટ્ટાર્ક મહારાજાધિરાજ પરમેશ્વર ચક્રવર્તી"ની રાજવી પદવી ધારણ કરી હતી. સંસ્કૃત કવિ ભટ્ટી તેના દરબારમાં કવિ હતો. આ રાજવંશનો પછીનો બળવાન શાસક શિલાદિત્ય ત્રીજો હતો. શિલાદિત્ય પાંચમાનાં રાજમાં સંભવતઃ આરબ આક્રાંતાઓએ આ રાજ્ય પર આક્રમણ કરેલું. આ રાજવંશનો છેલ્લો જાણીતો શાસક શિલાદિત્ય સાતમો હતો.<ref name="HRC"/><ref name="Mahajan"/> મૈત્રકો પોતાની રાજધાની [[વલ્લભીપુર|વલ્લભી]]થી શાસન ચલાવતા હતા. સાતમી સદીના મધ્યમાં તેઓ [[હર્ષ|હર્ષના]] શાસન તળે હતા, પણ સ્થાનિક સ્વાયત્તતા જાળવી રાખી હતી અને હર્ષના અવસાન પછી પોતાની સ્વતંત્રતા પાછી મેળવી હતી. ઈતિહાસકાર જેમ્સ ટોડના મતાનુસાર ઈ.સ. ૫૨૪માં જંગલી (બાર્બેરિયન) આક્રાંતાઓના આક્રમણ હેઠળ વલ્લભીના પતન પછી મૈત્રક શાસનનો અંત આવ્યો<ref>Annals and Antiquities of Rajasthan, Vol I, 2002, pp 177, 187.</ref> અને અન્ય ઘણાં વિદ્વાનોના મતાનુસાર ૮મી સદીના બીજા કે ત્રીજા ચતુર્થભાગમાં મૈત્રક શાસનનો અંત થયો<ref>History and Culture of Indian People, Classical age, p 150, (Ed) Dr A. D. Pusalkar, Dr R. C. Majumdar.</ref>. જો કે આ જંગલી આક્રમણખોરો કોણ હતા તે બાબતે વિદ્વાનોમાં કોઈ સહમતિ થતી નથી. ==નામ== '''મૈત્રક''' એ નામ અગાઉ "ઝેન્દ" નામે ઓળખાતી અવેસ્તન ભાષાનો શબ્દ "મિથ્ર" પરથી આવ્યો હોવાનું મનાય છે જે મધ્ય ઈરાનિયન ભાષાઓ (પર્શિયન, પાર્થીયન વ.)માં "મિહ્‍ર" બન્યો. જેનો અર્થ [[સૂર્ય]] કે [[સૂર્ય (દેવ)]] થાય છે. જે [[સંસ્કૃત]] શબ્દ "મિહિર"નો સમાનાર્થી છે. મૈત્રકો એટલે મિથ્ર, મિહ્‍ર કે મિહિર પૂજકો,<ref>Journal of the Asiatic Society of Bombay, p 245, Bhau Daji (by Asiatic Society of Bombay, Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, Bombay Branch).</ref><ref>Gazetteer of the Bombay Presidency, 1904, p 142, 476, by Bombay (India : State); A Concise History of the Indian People, 1950, p 106, H. G. (Hugh George) Rawlinson.</ref><ref>Advanced History of India, 1971, p 198, G. Srinivasachari; History of India, 1952, p 140.</ref> અર્થાત સૂર્યપૂજકો.<ref>Views of Dr Fleet, Dr V. A. Smith, H. A. Rose, Peter N. Stearns and other scholars</ref><ref>See: The Oxford History of India: From the Earliest Times to the End of 1911, p 164, [[Vincent Arthur Smith|Dr Vincent Arthur Smith]]</ref><ref>History of India, 1907, 284 [[A. V. Williams Jackson]], [[Romesh Chunder Dutt]], Vincent Arthur Smith, Stanley Lane-Poole, H. . (Henry Miers) Elliot, William Wilson Hunter, Alfred Comyn Lyall.</ref><ref>Also: Journal of the United Service Institution of India, United Service Institution of India, p331.</ref> તેમના અનુદાનોના તામ્રપત્રોથી તેમના વંશ વિશે વધુ માહિતી મળતી નથી સિવાય કે તેઓ યુદ્ધ કરવાવાળી પ્રજાતિના હતા કે જેમનું વલ્લભીપુર પાટનગર હતું અને સંપ્રદાય [[શૈવ સંપ્રદાય|શૈવ]] હતો.<ref name=":2">James Macnabb Campbell, ed. (1896). "I. THE CHÁVAḌÁS (A. D. 720–956.)". ''History of Gujarát''. Gazetteer of the Bombay Presidency. Volume I. Part I. The Government Central Press. pp. 85–86.</ref> એવા પુરાવાઓ છે કે મૈત્રક શાસકો શૈવપંથ તરફ વળ્યા હતા, પણ સાતમી સદીના બીજા ચતુર્થમાં ચીની યાત્રાળુ હ્યુ એન સંગે જ્યારે વલ્લભીની મુલાકાત લીધી ત્યારે તેણે મૈત્રક શાસકો ક્ષત્રિયો હોવાનું નોંધ્યું છે.<ref name=":2" /> પાછળથી લખાયેલ ''મંજુ-શ્રી-મૂળ-કલ્પ'' તેમને યાદવ ગણાવે છે. જ્યારે પાછળથી ધનેશ્વર વડે લખાયેલ જૈન ગ્રંથ ''શેત્રુંજય માહાત્મ્ય'' શિલાદિત્યોને સૂર્યવંશી યાદવો તરીકે નોંધે છે.<ref name=":0" /> વીરજી જણાવે છે કે મૈત્રકો સૂર્યવંશી ક્ષત્રિયો હતા અને તેમનું કદાચ ઉદ્ગમ સ્થળ મિત્ર વંશ હતો કે જેણે એક સમયે મથુરાની આસપાસના વિસ્તારોમાં રાજ કર્યું હતું.<ref name=":0">Virji, Krishnakumari Jethabhai (1955). ''[[iarchive:in.ernet.dli.2015.57287|Ancient history of Saurashtra: being a study of the Maitrakas of Valabhi V to VIII centuries A. D.]]'' Indian History and Culture Series. Konkan Institute of Arts and Sciences. પૃ: ૧૯</ref> વીરજીના આ અવલોકન સાથે બેનર્જી, ડી. શાસ્ત્રી, ભંડારકર જેવા અન્ય વિદ્વાનો સંમત થાય છે.<ref name=":0" /> == વલ્લભી == મૈત્રકો [[વલ્લભીપુર]]થી પોતાનું રાજ ચલાવતા હતા.<ref>Nanavati, J. M.; Dhaky, M. A. (1969-01-01). "The Maitraka and the Saindhava Temples of Gujarat". ''Artibus Asiae. Supplementum''. '''26''': 3–83. doi:10.2307/1522666. JSTOR 1522666.</ref> સમ્રાટ હર્ષવર્ધનના સમય દરમિયાન તેઓ ગુપ્ત શાસનની હેઠળ આવ્યા પરંતુ સ્થાનિક સ્વાયત્તા જાળવી રાખી હતી અને હર્ષના મૃત્યુ બાદ તેમણે ફરીથી સ્વતંત્રતા મેળવી લીધી હતી.<ref name=":1">History and Culture of Indian People, Classical age, p 150, (Ed) Dr A. D. Pusalkar, Dr R. C. Majumdar.</ref> જ્યારે ચીની પ્રવાસી ઈ ત્સિંગ સાતમી શતાબ્દીના અંતે વલ્લભીમાં પ્રવાસ માટે આવ્યા હતા ત્યારે તેમણે વલ્લભીને બૌદ્ધ ધર્મ સહિતની વિદ્યાના અભ્યાસ માટેનું કેન્દ્ર ગણી હતી. સાતમી શતાબ્દીમાં ગુણમતિ અને સ્થિરમતિ નામના બે બૌદ્ધ વિદ્વાનો પ્રખ્યાત હતા.<ref name=":1" /> વલ્લભી તેની સહૃદયતા અને બ્રાહ્મણકુમારો સમેત રાષ્ટ્રભરના વિદ્યાર્થીઓ માટે જાણીતું હતું જે અહીં ધર્મ અને ધર્મનિરપેક્ષ વિષયોનાં ઉચ્ચ અભ્યાસ અર્થે આવતા હતા. વલ્લભીના સ્નાતકોને ઉચ્ચ વહિવટી પદો પર નિયુક્તી મળતી હતી. ==વલ્લભીના મૈત્રકો== * ભટ્ટાર્ક (સ.૪૭૦-૪૯૨) * ધરસેન પ્રથમ (સ.૪૯૩-૪૯૯) * દ્રોણસિંહ (મહારાજા તરીકે પણ ઓળખાય છે) (સ.૫૦૦-૫૨૦) * ધ્રુવસેન પ્રથમ (સ.૫૨૦-૫૫૦) * ધરપટ્ટ (સ.૫૫૦-૫૫૬) * ગુહસેન (સ.૫૫૬-૫૭૦) * ધરસેન બીજો (સ.૫૭૦-૫૯૫) * શિલાદિત્ય પ્રથમ (ધર્માદિત્ય તરીકે પણ જાણીતો) (સ.૫૯૫-૬૧૫) * ખરગ્રહ પ્રથમ (સ.૬૧૫-૬૨૬) * ધરસેન ત્રીજો (સ.૬૨૬-૬૪૦) * ધ્રુવસેન બીજો (બાલાદિત્ય તરીકે પણ જાણીતો) (સ.૬૪૦-૬૪૪) * ચક્રવર્તિ રાજા ધારસેન ચોથો (પરમ ભટ્ટાર્ક, મહારાજાધિરાજ, પરમેશ્વર તરીકે જાણીતો) (સ.૬૪૪-૬૫૧) * ધ્રુવસેન ત્રીજો (સ.૬૫૧-૬૫૬) * ખરગ્રહ બીજો (સ.૬૫૬-૬૬૨) * શિલાદિત્ય બીજો (સ.૬૬૨-?) * શિલાદિત્ય ત્રીજો * શિલાદિત્ય ચોથો * શિલાદિત્ય પાંચમો * શિલાદિત્ય છઠો * શિલાદિત્ય સાતમો (સ.૭૬૬-૭૭૬)<ref name="Mahajan"/> ==આ પણ જુઓ== * [[સોલંકી]] * [http://www.srikanta-sastri.org/conquests-siladitya-in-south/4584992949 "Conquests of Siladitya in the south"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141027134555/http://www.srikanta-sastri.org/conquests-siladitya-in-south/4584992949 |date=2014-10-27 }} એસ.શ્રીકાંત શાસ્ત્રી દ્વારા. ==નોંધ== {{reflist}} [[શ્રેણી:ગુજરાતી સંસ્કૃતિ]] [[શ્રેણી:ગુજરાતનો ઇતિહાસ]] jui6lude6i4ag2a6bpx2xhg185lggg4 0 90241 905822 860202 2026-09-27T15:44:37Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 905822 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Sharada Temple Maihar.JPG|300px|thumb|શારદા માતા મંદિર, મૈહર, સતના જિલ્લો, મધ્ય પ્રદેશ]] '''શારદા મંદિર, મૈહર''' [[ભારત]] દેશના મધ્ય ભાગમાં આવેલ [[મધ્ય પ્રદેશ|મધ્યપ્રદેશ]] રાજ્યના [[સતના જિલ્લો|સતના જિલ્લા]]<nowiki/>ના મુખ્ય મથક [[સતના]]<nowiki/>થી દક્ષિણ દિશામાં આવેલ મૈહર નગર નજીક આવેલ ત્રિકૂટ પર્વત સ્થિત એક પ્રસિદ્ધ ધાર્મિક સ્થળ છે. તળેટીથી મંદિર સુધી પહોંચવા માટે ૧૦૬૩ પગથિયાં બનાવવામાં આવેલ છે. આ મંદિર દેશ-વિદેશમાં પ્રસિદ્ધ હોવાને કારણે મોટી સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓ આવતા હોવાથી વર્તમાન સમયમાં રોપ-વેની સુવિધા પણ ઉપલબ્ધ છે. આ પર્વત પર માતાના મંદિર સિવાય કાળભૈરવી, હનુમાન, કાલિકા, ગૌરીશંકર, શેષનાગ, ફૂલમતિ માતા, બ્રહ્મદેવ અને જલાપા દેવી મંદિરો પણ આવેલ છે<ref name="db">{{cite web|url= https://religion.divyabhaskar.co.in/news/JM-TID-UTLT-this-temple-is-symbol-of-great-immortal-devotees-of-maa-sharda-alha-and-rudal-5834067-PHO.html?seq=1|title= માં મેહર શારદા મંદિર: રાત્રે અહીં રોકાનાર સવારે મળે છે મૃત હાલતમાં|date= ૨૦ માર્ચ ૨૦૧૮|publisher= [[દિવ્ય ભાસ્કર]], ધર્મદર્શન પૂર્તિ|access-date= ૨૯ માર્ચ ૨૦૧૮}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. આ ઐતિહાસિક મંદિર ખાતે શારદા માતાની મૂર્તિની સ્થાપના વિક્રમ સંવત ૫૫૯ના વર્ષમાં આદિ શંકરાચાર્ય દ્વારા કરવામાં આવી હતી, જે મૂર્તિ પરના દેવનાગરી લિપિમાં કોતરાયેલ શિલાલેખમાં જોવા મળે છે. આ ઉપરાંત એમાં દર્શાવવામાં આવેલ છે કે સરસ્વતીના પુત્ર દામોદર જ કળિયુગના વ્યાસ મુનિ કહેવાશે. એ. કનિંગ્ધમ નામના ઇતિહાસકારે આ સ્થળ માટે સંશોધન કરેલ છે. આ મંદિર ખાતે પ્રાચીન કાળથી બલિ ચઢાવવાની પ્રથા ચાલતી હતી, જેના પર ઇ. સ. ૧૯૨૨માં સતનાના રાજા બ્રજનાથ જૂદેવ દ્વારા પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો<ref>{{cite web|url= http://www.ajabgjab.com/2015/07/maihar-mata-sharda-temple-alha-udal.html|title= मैहर देवी का मंदिर: ये है माँ शारदा का इकलौता मंदिर, यहाँ आज भी आते हैं आल्हा और उदल|date= ૨૪ જુલાઈ ૨૦૧૫|publisher= www.ajabgjab.com|access-date= ૨૯ માર્ચ ૨૦૧૮}} {{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ==સંદર્ભો== {{સંદર્ભયાદી}} ==બાહ્ય કડીઓ== * [https://www.mponline.gov.in/Portal/Services/Maihar/AboutMaihar.aspx મધ્ય પ્રદેશ પોર્ટલ પર મંદિર વિષયક માહિતી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160419061145/https://www.mponline.gov.in/Portal/Services/Maihar/AboutMaihar.aspx |date=2016-04-19 }} [[શ્રેણી:મધ્ય પ્રદેશ]] [[શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો]] c3b8njv05fyexblcojnp76ldb3gxujc 2 136527 905830 903133 2026-09-28T06:40:01Z YagnikRawal 71672 /* My Social Media links */ YouTube username changed 905830 wikitext text/x-wiki {{માહિતીચોકઠું લેખક | name = Yagnik Raval | native_name = યાજ્ઞિક રાવલ | native_name_lang = Gujarati | birth_place = મહેસાણા,ગુજરાત,ભારત | occupation = વિદ્યાર્થી, લેખક અને કવિ | language = ગુજરાતી,હિન્દી | nationality = ભારતીય | education = M.A. (Gujarati), B.A.(Gujarati) | website = https://YagnikR.blogspot.com | pseudonym = યારા }} = Yagnik Raval = I am a Writer and poet. = My Social Media links = હું નીચેના સોશિયલ મીડિયા પર સક્રિય છું: * '''Official Website:''' https://YagnikR.blogspot.com * '''YouTube:''' [[https://youtube.com/c/YagnikRaval13 @iamYagnik] * '''𝕏 (Twitter):''' [https://x.com/iam_Yagnik @iam_Yagnik] * '''Instagram:''' [https://instagram.com/the.yagnik @the.yagnik] * '''Facebook:''' [https://facebook.com/iamYagnik iamYagnik] * '''LinkedIn:''' [https://linkedin.com/in/YagnikRaval YagnikRaval] * '''Telegram:''' [[https://t.me/Yagnik @Yagnik] lz70y92omwj4rvaip7pe808xauccwf7 1 155273 905836 905817 2026-09-28T10:11:47Z Bipinrshah 75265 /* લેખ દૂર કરવા સામે સ્પષ્ટતા અને નોંધપાત્રતા */ ઉત્તર 905836 wikitext text/x-wiki == લેખ દૂર કરવા સામે સ્પષ્ટતા અને નોંધપાત્રતા == નમસ્તે, આ લેખ કોઈ જાહેરાત કે સ્વપ્રશસ્તિ નથી. બિપીનભાઈ રતિલાલ શાહ અરવલ્લી અને સાબરકાંઠા જિલ્લાના એક અગ્રણી શિક્ષણવિદ્ અને સામાજિક કાર્યકર છે. તેમના યોગદાન અને કાર્યોની નોંધ ગુજરાતના પ્રતિષ્ઠિત અને સ્વતંત્ર અખબારો (ગુજરાત સમાચાર, દિવ્ય ભાસ્કર, જય હિન્દ, ફુલછાબ વગેરે) માં છેલ્લા એક દાયકાથી વધુ સમયથી લેવાઈ રહી છે. <nowiki>લેખમાં દર્શાવેલા તમામ તથ્યો (સંસ્થાઓમાં તેમના હોદ્દાઓ, સામાજિક પહેલ અને સન્માન) આ મજબૂત 'Secondary Sources' (સ્વતંત્ર ન્યૂઝ રિપોર્ટ્સ) દ્વારા સમર્થિત છે અને પેજમાં તેના સંદર્ભો પણ યોગ્ય રીતે ઉમેરવામાં આવ્યા છે. આથી, આ પેજ વિકિપીડિયાના 'નોંધપાત્રતા' (Notability) ના માપદંડો પૂર્ણ કરે છે. આ માહિતી સંપૂર્ણપણે તટસ્થ ભાષામાં લખાઈ છે. કૃપા કરીને આ પેજ દૂર ન કરવા વિનંતી. --~~~~</nowiki> [[સભ્ય:Bipinrshah|Bipinrshah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Bipinrshah|ચર્ચા]]) ૧૦:૩૩, ૨૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) :{{સાંભળો|Bipinrshah}} [[સભ્યની ચર્ચા:Bipinrshah#પાનું રદ કરવા માટે અંકિત|તમારા ચર્ચાના પાને]] જણાવ્યું છે તેમ, તમારા સભ્યનામ પરથી સ્પષ્ટ છે કે તમે પોતે જ આ લેખના પાત્ર છો, જે વિકિપીડિયાની પ્રથમ નીતિનો ભંગ કરે છે, અહિં તમે તમારા વિષે લખો તે સ્વપ્રશસ્તિ જ ગણાય અને ફક્ત વિકિપીડિયા જ નહિં, વિશ્વનો કોઈ પણ જ્ઞાનકોશ વ્યક્તિ દ્વારા પોતાના જ વિષે જ લખવાની પરવાનગી આપે નહિં. વધુમાં અખબારોમાં નિયમિતપણે નોંધ લેવાવી તેને નોંધપાત્રતા ન ગણાવી શકીએ, કોઈ એક સમાજ કે પ્રદેશ/વિસ્તારમાં સમાજપયોગી કાર્યો કરવા અને તેની અખબારોમાં નોંધ લેવાય તેને જ્ઞાનકોશ માટેની લાયકાત ન ગણાવી શકીએ. આમ, નોંધપાત્રતાના અભાવ અને સ્વપ્રશસ્તિ એ બન્ને કારણો હેઠળ આ લેખ દૂર કરવાને પાત્ર જ ઠરે છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૬:૫૯, ૨૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) ::નમસ્તે ધવલભાઈ, ::આપની વાત અને વિકિપીડિયાની નીતિઓ હું સમજી શકું છું. સૌથી પહેલાં એક મોટી ગેરસમજ દૂર કરવા માંગુ છું: '''હું પોતે બિપિનભાઈ રતિલાલ શાહ નથી.''' હું તેમના દ્વારા સંચાલિત શૈક્ષણિક સંસ્થા સાથે સંકળાયેલો એક સ્વતંત્ર સભ્ય છું અને શિક્ષણક્ષેત્રે તેમના દીર્ઘકાલીન પ્રદાનને કારણે જ આ લેખ બનાવ્યો હતો. ::તેમ છતાં, જો સમુદાયને લાગતું હોય કે પ્રાદેશિક અખબારોના સંદર્ભો અને યોગદાન વિકિપીડિયાના 'વ્યક્તિગત નોંધપાત્રતા'ના કડક માપદંડો પૂર્ણ કરતા નથી, તો સમુદાય અને પ્રબંધક તરીકે આપનો નિર્ણય મને માન્ય રહેશે. ::જો આપ આ લેખને મુખ્ય નામસ્થળમાંથી હટાવવા માંગતા હો, તો તેને કાયમી કાઢી નાખવાને બદલે મારા સભ્ય ઉપપાના (User Sandbox: <code>સભ્ય:Bipinrshah/બિપિનભાઈ રતિલાલ શાહ</code><nowiki>) પર ખસેડી (Move) આપવા વિનંતી કરું છું, જેથી ભવિષ્યમાં રાજ્ય કે રાષ્ટ્રીય સ્તરના અન્ય સ્વતંત્ર સંદર્ભો ઉપલબ્ધ થાય ત્યારે તેમાં સુધારો કરી શકાય. આપના સમય અને માર્ગદર્શન બદલ આભાર. --~~~~</nowiki> [[સભ્ય:Bipinrshah|Bipinrshah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Bipinrshah|ચર્ચા]]) ૧૦:૪૫, ૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) :::@[[સભ્ય:Bipinrshah|Bipinrshah]] આભાર! તમારે ભવિષ્ય માટે લેખ સાચવવો હોય તો શ્રેષ્ઠ ઉપાય છે તમે લેખનું લખાણ કોપી કરી, તમારા કોમ્યુટરમાં કે ગુગ્સ્લ ડ્રાઇવ જેવા કોઈ ક્લાઉડ સ્ટોરેજમાં ટેક્સ્ટ ફાઇલ તરીકે સેવ કરી રાખો. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૪:૫૮, ૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) ::::<nowiki>માર્ગદર્શન અને સહકાર બદલ આભાર ધવલભાઈ. મેં લખાણનો બેકઅપ લઈ લીધો છે. આપ નિયમાનુસાર આગળની કાર્યવાહી કરી શકો છો. આભાર. --~~~~</nowiki> [[સભ્ય:Bipinrshah|Bipinrshah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Bipinrshah|ચર્ચા]]) ૧૫:૪૧, ૨૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) ick0oept4j3u0docgpxshwm2zt1g9fp 0 155284 905832 905786 2026-09-28T09:26:59Z Dsvyas 561 રદ કરવા માટે અંકિત 905832 wikitext text/x-wiki {{હટાવો|અસ્પષ્ટ ભાષા, સંભવતઃ સંપૂર્ણ મશિનભાષાંતર|તારીખ=૨૦૨૬-૦૯}} કોબી સફેદ પતંગિયા, પિયરિસ રેપેમાં સંપૂર્ણ મેટામોર્ફોસિસ દર્શાવતો ક્રમ<gallery class="center" caption> ચિત્ર:ChristianBauer_Pieris_rapae_caterpiller.jpg|લારવા ચિત્ર:ChristianBauer_Pieris_rapae_caterpiller2.jpg|પુપા ચિત્ર:ChristianBauer_Pieris_rapae_cocoon.jpg|પ્યુપા ની:સરણ માટે તૈયાર ચિત્ર:ChristianBauer_Pieris_rapae_youngadult.jpg|પુખ્ત </gallery><templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[ચિત્ર:Dragonfly_metamorphosis.jpg|thumb|એક ડ્રેગનફ્લાય (સ્થાનિક લોકો એને વાણિયો કહે છે) તેના પરિવર્તનનાં અંતિમ તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહી છે આ પ્રક્રિયામાં તે તેનાબાલ સ્વરૂપમાંથી તેના પુખ્ત તબક્કામાં પરિવર્તિત થાય છે.]] '''મેટામોર્ફોસિસ-રૂપાંતર''' એ એક જૈવિક પ્રક્રિયા છે જેમાં પ્રાણી તેના વિકાસના ભાગરૂપે તેના શરીરની રચનામાં સ્પષ્ટ અને પ્રમાણમાં અચાનક ફેરફાર કરે છે. કેટલાક જંતુઓ, [[માછલી]], ઉભયજીવીઓ, મોલસ્ક, ક્રસ્ટેશિયન્સ, સિનિડેરિયન્સ, ઇચિનોડર્મ્સ અને ટ્યુનિકટ્સ મેટામોર્ફોસિસમાંથી પસાર થાય છે, જે ઘણીવાર પોષણ અથવા વર્તનના ફેરફાર સાથે આવે છે. કેટલીક પ્રાણીઓની પ્રજાતિઓ જીવનચક્રના ધરમૂળથી અલગ તબક્કાઓ વચ્ચે સંપૂર્ણ રૂપાંતરમાંથી પસાર થાય છે, અન્યમાં અપૂર્ણ રૂપાંતર હોય છે (હેમીમેટાબોલી), અથવા કોઈ રૂપાંતર નથી (એમેટેબોલી). લાર્વાના તબક્કાઓ ધરાવતા સજીવો પુખ્ત તબક્કા સુધી રૂપાંતરમાંથી પસાર થાય છે. <ref>{{Cite journal|last=Hadfield|first=Michael G.|date=1 December 2000|title=Why and how marine-invertebrate larvae metamorphose so fast|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1084952100901976|journal=Seminars in Cell & Developmental Biology|volume=11|issue=6|pages=437–443|doi=10.1006/scdb.2000.0197|issn=1084-9521|pmid=11145872|url-access=subscription|access-date=7 March 2022}}</ref> == વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્ર == "''રૂપાંતર'' શબ્દ પ્રાચીન ગ્રીક શબ્દ" "મેટા(meta ) -પછી અને મોર્ફ(morphe ) -સ્વરૂપ " માંથી બન્યો છે, જે પરિવર્તન રૂપાંતર તરીકે પણ પ્રયોજાય છે . == હોર્મોનલ નિયંત્રણ == જંતુઓમાં, વૃદ્ધિ અને મેટામોર્ફોસિસ શરીરના આગળના ભાગમાં (અગ્રવર્તી) અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથીઓ દ્વારા સંશ્લેષિત હોર્મોન્સ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે. જંતુના મગજમાં ન્યુરોસેક્રેટરી કોષો એક હોર્મોન, પ્રોથોરાસિકટ્રોપિક હોર્મોન (PTTH) સ્ત્રાવ કરે છે જે પ્રોથોરાસિક ગ્રંથીઓને સક્રિય કરે છે, જે બીજા હોર્મોન, સામાન્ય રીતે એક્ડીસોન (એક્ડીસ્ટેરોઇડ) સ્ત્રાવ કરે છે, જે એક્ડીસિસ (એક્સોસ્કેલેટનનું શમન) ને પ્રેરિત કરે છે. [1] PTTH કોર્પોરા એલાટા, એક રેટ્રોસેરેબ્રલ અંગને પણ કિશોર હોર્મોન ઉત્પન્ન કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે, જે એક્ડીસિસ દરમિયાન પુખ્ત લાક્ષણિકતાઓના વિકાસને અટકાવે છે. હોલોમેટાબોલસ જંતુઓમાં, લાર્વા ઇન્સ્ટાર્સ વચ્ચેના મોલ્ટમાં કિશોર હોર્મોનનું ઉચ્ચ સ્તર હોય છે, પ્યુપલ સ્ટેજથી મોલ્ટમાં કિશોર હોર્મોનનું નીચું સ્તર હોય છે, અને અંતિમ, અથવા કાલ્પનિક, મોલ્ટમાં કોઈ કિશોર હોર્મોન બિલકુલ હાજર નથી.[2] ફાયરબગ્સ પરના પ્રયોગોએ દર્શાવ્યું છે કે કેવી રીતે કિશોર હોર્મોન હેમીમેટાબોલસ જંતુઓમાં નિમ્ફ ઇન્સ્ટાર સ્ટેજની સંખ્યાને અસર કરી શકે છે.[3][4] કોર્ડેટ્સમાં, કાયાપલટ આયોડોથાયરોનિન-પ્રેરિત છે અને બધા કોર્ડેટનું પૂર્વજ લક્ષણ છે.[1] == જંતુઓ == [[ચિત્ર:Locust_instars_NMNS.jpg|thumb|વિવિધ ઇન્સ્ટાર અપ્સરાઓ સાથે તિત્તીધોડામાં અપૂર્ણ રૂપાંતર. સૌથી મોટુ ઉદાહરણ પુખ્ત છે.]] [[ચિત્ર:Diving_beetle_metamorphosis_timelapse.webm|thumb|એક ડાયટિસ્કસ માર્જીનિકોલિસ ડાઇવિંગ ભમરી ના અંતિમ લાર્વાને તેના પુખ્ત સ્વરૂપમાં શેડ, સમય-સમાપ્ત]] રૂપાંતરની ત્રણેય શ્રેણીઓ જંતુઓની વિવિધતામાં મળી શકે છે, જેમાં કોઈ રૂપાંતર (અપૂર્ણ અથવા આંશિક રૂપાંતર) અને સંપૂર્ણ રૂપાંતર (હોલોમેટાબોલી) નો સમાવેશ થતો નથી. જ્યારે એમેટાબોલસ જંતુઓ લાર્વા અને પુખ્ત સ્વરૂપો વચ્ચે બહુ ઓછો તફાવત દર્શાવે છે (જેને "સીધો વિકાસ" તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) -બંને હેમીમેટાબોલુસ અને હોલોમેટાબોલોસ જંતુઓ લાર્વાના અને પુખ્ત વયના સ્વરૂપો વચ્ચે નોંધપાત્ર આકારવિજ્ઞાન અને વર્તણૂક તફાવત ધરાવે છે, જેમાં સૌથી નોંધપાત્ર છે, હોલોમેટાબોલોસ સજીવોમાં, લાર્વા અને વયસ્ક સ્વરૂપો વચ્ચે પ્યુપલ અથવા વિશ્રામી તબક્કાનો સમાવેશ. [સંદર્ભ આપો]{{સંદર્ભ|date=February 2026}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[વિકિપીડિયા:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2026)">citation needed</span>]]''&#x5D;</sup> === વિકાસ અને પરિભાષા === [[File:Holometabolous_vs._Hemimetabolous.svg|thumb|બે પ્રકારના રૂપાંતર દર્શાવવામાં આવ્યા છે. સંપૂર્ણ (હોલોમેટાબોલસ) રૂપાંતરમાં જંતુ ચાર અલગ-અલગ તબક્કાઓમાંથી પસાર થાય છે, જે એક પુખ્ત પેદા કરે છે જે લાર્વા જેવું દેખાતું નથી. અપૂર્ણ (હેમિમેટાબોલસ) રૂપાંતરમાં જંતુ સંપૂર્ણ પરિવર્તનમાંથી પસાર થતું નથી, પરંતુ તેના બદલે તેના એક્સોસ્કેલેટનને વધારીને તેના અણુને ઢાંકીને એક અપ્સરાથી પુખ્તમાં સંક્રમણ કરે છે.]] હેમીમેટાબોલસ જંતુઓ, અપરિપક્વ તબક્કાઓને નિમફસ કહેવામાં આવે છે. વિકાસ વૃદ્ધિ અને એક્ડિસિસના પુનરાવર્તિત તબક્કામાં થાય છે (આ તબક્કાઓને ઇન્સ્ટાર્સ કહેવામાં આવે છે. કિશોર સ્વરૂપો પુખ્ત વયના લોકો જેવા જ હોય છે, પરંતુ નાના હોય છે અને તેમાં પાંખો અને જનનેન્દ્રિયો જેવા પુખ્ત લક્ષણો નથી. વિવિધ ઇન્સ્ટાર્સમાં અપ્સરાઓ વચ્ચેના કદ અને આકારશાસ્ત્રીય તફાવતો નાના હોય છે, ઘણીવાર માત્ર શરીરના પ્રમાણમાં તફાવત હોય છે અને પછીના ઇન્સ્ટાર્સમાં સેગમેન્ટ્સની સંખ્યા, બાહ્ય પાંખની કળીઓ રચાય છે. એક મોલ્ટથી બીજા સુધીના સમયગાળાને સ્ટેડિયમ કહેવામાં આવે છે.<ref>{{Cite journal|last=Schaefer|first=C.W.|date=March 1971|title=Instar, Stadium, and Stage: A New Look at Old Questions|journal=Bulletin of the Entomological Society of America|volume=17|issue=1|page=17|doi=10.1093/besa/17.1.17c}}</ref> હોલોમેટાબોલસ જંતુઓમાં, અપરિપક્વ તબક્કાઓને લાર્વા કહેવામાં આવે છે અને પુખ્ત વયના લોકોથી નોંધપાત્ર રીતે અલગ પડે છે. જે જંતુઓ હોલોમેટાબોલિઝમમાંથી પસાર થાય છે તે લાર્વાના તબક્કામાંથી પસાર થાય છે, પછી પ્યુપા (બટરફ્લાય પ્રજાતિઓમાં "ક્રાયસેલિસ" તરીકે ઓળખાતી) નામની નિષ્ક્રિય સ્થિતિમાં પ્રવેશ કરે છે અને છેવટે પુખ્ત વયના તરીકે ઉભરી આવે છે.<ref name="Lowe">{{Cite journal|last=Lowe|first=Tristan|last2=Garwood|first2=Russell P.|last3=Simonsen|first3=Thomas|last4=Bradley|first4=Robert S.|last5=Withers|first5=Philip J.|date=July 6, 2013|title=Metamorphosis revealed: Time-lapse three-dimensional imaging inside a living chrysalis|journal=Journal of the Royal Society Interface|volume=10|issue=84|at=20130304|bibcode=2013JRSI...1030304L|doi=10.1098/rsif.2013.0304|pmc=3673169|pmid=23676900}}</ref> પ્રારંભિક જંતુ સ્વરૂપોએ સીધો વિકાસ દર્શાવ્યો હતો (એમેટેબોલિસ્મ) અને જંતુઓમાં રૂપાંતરની ઉત્ક્રાંતિએ તેમના નાટકીય કિરણોત્સર્ગને બળ આપ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે (૧,૨). કેટલાક પ્રારંભિક એમેટાબોલસ "સાચા જંતુઓ" આજે પણ હાજર છે, જેમ કે બ્રિસ્ટલ અને સિલ્વરફિશ. હેમીમેટાબોલસ જંતુઓમાં વંદો, તિત્તીધોડા, ડ્રેગનફ્લાય અને સાચા કીડાઓનો સમાવેશ થાય છે. જાતિજન્ય રીતે, પેટ્રીગોટામાં તમામ જંતુઓ અપરિપક્વ તબક્કાથી પુખ્ત વયના સ્વરૂપ, રચના અને શારીરિક દેખાવમાં નોંધપાત્ર ફેરફારમાંથી પસાર થાય છે. આ જંતુઓ ક્યાં તો હેમીમેટાબોલસ વિકાસ ધરાવે છે, અને અપૂર્ણ અથવા આંશિક રૂપાંતર અથવા હોલોમેટાબોલસ વિકાસ કરે છે, જે સંપૂર્ણ રૂપાંતરમાંથી પસાર થાય છે, જેમાં લાર્વા અને પુખ્ત સ્વરૂપો વચ્ચે પ્યુપલ અથવા વિશ્રામી તબક્કો સામેલ છે. હેમીમેટાબોલીમાંથી હોલોમેટાબોલીના ઉત્ક્રાંતિને સમજાવવા માટે સંખ્યાબંધ પૂર્વધારણાઓ પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવી છે, જે મોટે ભાગે હેમીમેટબોલસ સ્વરૂપોના મધ્યવર્તી તબક્કાઓ હોલોમેટાબોલસ સ્વરૂપોના પ્યુપલ તબક્કા માટે મૂળમાં સમાનધર્મી છે કે નહીં તેના પર કેન્દ્રિત છે. [સંદર્ભ આપો]{{સંદર્ભ|date=February 2026}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[વિકિપીડિયા:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2026)">citation needed</span>]]''&#x5D;</sup> === તાપમાન આધારિત રૂપાંતર === ૨૦૦૯ના એક અભ્યાસ અનુસાર, જંતુઓના વિકાસમાં તાપમાન મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે કારણ કે વ્યક્તિગત પ્રજાતિઓમાં ચોક્કસ થર્મલ બારીઓ જોવા મળે છે જે તેમને તેમના વિકાસના તબક્કાઓમાંથી પસાર થવા માટે પરવાનગી આપે છે. આ બારીઓ પર્યાવરણીય લક્ષણોથી નોંધપાત્ર રીતે પ્રભાવિત નથી થતી, તેના બદલે બારીઓ જૈવિક રીતે પર્યાવરણીય સંજોગોમાં અનુકૂળ છે જેમાં જંતુઓ રહે છે. === તાજેતરના સંશોધન === ૨૦૦૮ના સંશોધન મુજબ, પુખ્ત ''મંડુકા સેક્સટા'' [[કાતરા (ઈયળ)|કેટરપિલર]] તરીકે શીખી શકાય તેવી વર્તણૂક જાળવી રાખવામાં સક્ષમ છે. અન્ય કેટરપિલર, અલંકૃત મોથ કેટરપેલર, તે તેના આહારમાંથી મેળવેલા ઝેરને રૂપાંતર દ્વારા અને પુખ્તાવસ્થામાં લઈ જવા માટે સક્ષમ છે, જ્યાં ઝેર હજુ પણ શિકારી સામે રક્ષણ માટે સેવા આપે છે.<ref>{{Cite book|title=Tiger Moths and Woolly Bears—behaviour, ecology, and evolution of the Arctiidae|last=Conner|first=W.E.|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2009|location=New York|pages=1–10}}</ref> ૨૦૦૨માં પ્રકાશિત થયેલા અને ૨૦૧૩માં સમર્થિત ઘણા અવલોકનો સૂચવે છે કે બહુકોશિક સજીવોની શારીરિક પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન, ખાસ કરીને ગર્ભજનન અને રૂપાંતર દરમિયાન, ક્રમાદેશિત કોષ મૃત્યુ નોંધપાત્ર ભૂમિકા ભજવે છે. ૨૦૧૯ માં વધારાના સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું છે કે ઓટોફેગી અને એપોપ્ટોસિસ બંને, પ્રોગ્રામ કરેલ કોષ મૃત્યુ થાય છે, તે જંતુના રૂપાંતર દરમિયાન પસાર થતી પ્રક્રિયાઓ છે.<ref name="Rolff Johnston Reynolds p=20190063">{{Cite journal|last=Rolff|first=Jens|last2=Johnston|first2=Paul R.|last3=Reynolds|first3=Stuart|date=2019-08-26|title=Complete metamorphosis of insects|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences|publisher=The Royal Society|volume=374|issue=1783|doi=10.1098/rstb.2019.0063|issn=0962-8436|pmc=6711294|pmid=31438816}}</ref> નીચે બટરફ્લાયના રૂપાંતરના પગલાંનો ક્રમ છે (સચિત્રઃ [[ચિત્ર:Metamorphosis_of_butterfly_(PSF).png|left|thumb|બટરફ્લાયનું મેટામોર્ફોસિસ (પી. એસ. એફ.) ]] ૧-બટરફ્લાયનું લાર્વા ૨-પ્યુપા હવે ક્રાયસેલિસ ૩ બનાવવા માટે થ્રેડને ઉશ્કેરે છે-ક્રાયસેલીસ સંપૂર્ણપણે રચાય છે ૪-ક્રાયસાલિસમાંથી બહાર આવતા પુખ્ત બટરફ્લાય{{Clear}}<gallery class="center" caption="''કોબી સફેદ પતંગિયા, પિયરિસ રેપેમાં સંપૂર્ણ મેટામોર્ફોસિસ દર્શાવતો ક્રમ''"> File:ChristianBauer_Pieris_rapae_caterpiller.jpg|લારવા File:ChristianBauer_Pieris_rapae_caterpiller2.jpg|પ્યુપા File:ChristianBauer_Pieris_rapae_cocoon.jpg|પ્યુપા બહાર નીકળવા માટે તૈયાર છે File:ChristianBauer_Pieris_rapae_youngadult.jpg|પુખ્ત </gallery> == કોર્ડેટા == === એમ્ફિઓક્સસ === સેફાલોકોર્ડેટામાં, મેટામોર્ફોસિસ આયોડોથાઇરોનિન-પ્રેરિત છે અને તે તમામ કોર્ડેટ્સ પૂર્વજોની લાક્ષણિકતા હોઈ શકે છે.<ref name="cell.com">{{Cite journal|last=Denser|first=Robert J.|year=2008|title=Chordate Metamorphosis: Ancient Control by Iodothyronines|url=http://www.cell.com/current-biology/pdf/S0960-9822(08)00661-1.pdf|journal=Current Biology|volume=18|issue=13|pages=R567–9|bibcode=2008CBio...18.R567D|doi=10.1016/j.cub.2008.05.024|pmid=18606129|doi-access=free}}</ref> === માછલી === કેટલીક માછલીઓ, બંને હાડકાની માછલીઓ (ઓસ્ટીચથીસ અને જડબાં વિનાની માછલીઓ) રૂપાંતરમાંથી પસાર થાય છે. માછલીનું રૂપાંતર સામાન્ય રીતે થાઇરોઇડ હોર્મોન દ્વારા મજબૂત નિયંત્રણ હેઠળ હોય છે.<ref name="Laudet">{{Cite journal|last=Laudet|first=Vincent|date=September 27, 2011|title=The Origins and Evolution of Vertebrate Metamorphosis|journal=Current Biology|volume=21|issue=18|pages=R726–R737|bibcode=2011CBio...21.R726L|doi=10.1016/j.cub.2011.07.030|pmid=21959163|doi-access=free}}</ref> હાડકાવાળી માછલીઓના ઉદાહરણોમાં લેમ્પ્રેનો સમાવેશ થાય છે. હાડકાવાળી માછલીઓમાં, પદ્ધતિઓ વૈવિધ્યસભર છે. [સંદર્ભ આપો]{{સંદર્ભ|date=February 2026}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[વિકિપીડિયા:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2026)">citation needed</span>]]''&#x5D;</sup> સૅલ્મોન ડાયડ્રોમસ છે, જેનો અર્થ છે કે તે તાજા પાણી ખારા પાણી જીવનશૈલીમાં બદલાય છે. [સંદર્ભ આપો] <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[વિકિપીડિયા:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2026)">citation needed</span>]]''&#x5D;</sup> સપાટ માછલી ઘણી પ્રજાતિઓ તેમના જીવનની શરૂઆત દ્વિપક્ષીય રીતે સમપ્રમાણતાથી કરે છે, જેમાં શરીરની બંને બાજુ આંખ હોય છે, પરંતુ એક આંખ માછલીની બીજી બાજુ જોડાવા માટે આગળ વધે છે-જે પુખ્ત સ્વરૂપમાં ઉપલી બાજુ બની જાય છે. [સંદર્ભ આપો]{{સંદર્ભ|date=February 2026}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[વિકિપીડિયા:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2026)">citation needed</span>]]''&#x5D;</sup> યુરોપીયન ઈલ લાર્વાના તબક્કાથી લેપ્ટોસેફાલુસ તબક્કા સુધી સંખ્યાબંધ રૂપાંતર છે, ત્યારબાદ ખંડીય છાજલીની ધાર પર કાચ ઈલમાં ઝડપી રૂપાંતરણ (તાજા અને મીઠાના પાણીની સરહદ પર બે મહિના જાપાનીઝ ઈલ માટે આઠ દિવસ) જ્યાં કાચ ઈલ એલ્વરમાં ઝડપી રૂપાંતરમાંથી પસાર થાય છે, પછી વિકાસનો લાંબો તબક્કો અને ત્યારબાદ સ્થળાંતર તબક્કામાં વધુ ક્રમિક રૂપાંતરણ થાય છે. પુખ્ત વયના તાજા પાણી તબક્કામાં, ઈલમાં ફેનોટાઇપિક પ્લાસ્ટિસિટી પણ હોય છે કારણ કે માછલી ખાતા ઈલમાં ખૂબ જ વિશાળ મેન્ડિબલ્સ વિકસે છે, જેનાથી માથું ભોળું દેખાય છે. લેપ્ટોસેફાલી સામાન્ય છે, જે તમામ એલોપોમોર્ફા (ટાર્પોન-અને ઈલ જેવી માછલી) માં જોવા મળે છે. [સંદર્ભ આપો]{{સંદર્ભ|date=February 2026}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[વિકિપીડિયા:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2026)">citation needed</span>]]''&#x5D;</sup> મોટાભાગની અન્ય હાડકાની માછલીઓ ઇંડા નિષ્ક્રિય લાર્વામાં રૂપાંતર કરે છે જેને શરૂઆતમાં સેક ફ્રાય તરીકે ઓળખવામાં આવે છે (જરદીની કોથળી સાથે ફ્રાય કરો અને પછી ગતિશીલ લાર્વા તરીકે ઓળખાય છે (ઘણીવાર ફિંગરલિંગ્સ તરીકે ઓળખાય છેઃ તેમના કારણે [[આંગળી|માનવ આંગળી]] લંબાઈ સુધી પહોંચે છે જેને જરદીની થેલી શોષણ પછી પોતાને માટે ઘાસચારો કરવો પડે છે, અને પછી કિશોર તબક્કા સુધી જ્યાં માછલી ધીમે ધીમે પુખ્ત આકારવિજ્ઞાન અને વર્તણૂકો જેવી લાગે છે જ્યાં સુધી આખરે જાતીય પરિપક્વતા સુધી પહોંચતા નથી. === ઉભયજીવીઓ === [[ચિત્ર:RanaTemporariaLarva2.jpg|thumb|રૂપાંતર પહેલાં, આગામી ચિત્રમાં તબક્કા સુધી પહોંચવા માટે માત્ર ૨૪ કલાકની જરૂર પડે છે.]] [[ચિત્ર:Rana_Temporaria_-_Larva_Final_Stage.jpg|thumb|લગભગ કાર્યાત્મક સામાન્ય દેડકો જેમાં ગિલની કોથળીના કેટલાક અવશેષો અને સંપૂર્ણ વિકસિત ન હોય તેવા જડબાં હોય છે.]] લાક્ષણિક ઉભયજીવી વિકાસમાં, ઇંડા પાણીમાં નાખવામાં આવે છે અને લાર્વાને જળચર જીવનશૈલીમાં અનુકૂળ કરવામાં આવે છે. દેડકા, ટોડ્સ અને ન્યૂટ્સ બધા ઇંડામાંથી બાહ્ય ગિલ્સ સાથે લાર્વા તરીકે બહાર નીકળે છે પરંતુ ઉભયજીવીઓને પલ્મોનરી શ્વસન સાથે બહાર સંપર્ક કરવામાં થોડો સમય લાગશે. ત્યારબાદ, ન્યૂટ લાર્વા શિકારી જીવનશૈલી શરૂ કરે છે, જ્યારે ટેડપોલ્સ મોટે ભાગે તેમના શિંગડા દાંતના ઢોળાવ સાથે સપાટી પરથી ખોરાકને ઉઝરડા કરે છે. [સંદર્ભ આપો]{{સંદર્ભ|date=February 2026}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[વિકિપીડિયા:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2026)">citation needed</span>]]''&#x5D;</sup> ઉભયજીવીઓમાં મેટામોર્ફોસિસ લોહીમાં થાઇરોક્સિન સાંદ્રતા દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે, જે મેટામોર્ફૉસિસને ઉત્તેજિત કરે છે, અને પ્રોલેક્ટીન, જે તેની અસરનો પ્રતિકાર કરે છે. ચોક્કસ ઘટનાઓ વિવિધ પેશીઓ માટે થ્રેશોલ્ડ મૂલ્યો પર આધારિત હોય છે. કારણ કે મોટાભાગનો ગર્ભ વિકાસ માતાપિતાના શરીરની બહાર હોય છે, વિકાસ ચોક્કસ પર્યાવરણીય સંજોગોને કારણે ઘણા અનુકૂલનને આધિન છે. આ કારણોસર ટેડપોલ્સમાં દાંત, મૂંછ અને પાંખો માટે શિંગડા વાળી પર્વતમાળાઓ હોઈ શકે છે. તેઓ બાજુની રેખા અંગનો પણ ઉપયોગ કરે છે. રૂપાંતર પછી, આ અંગો બિનજરૂરી બની જાય છે અને નિયંત્રિત કોષ મૃત્યુ દ્વારા ફરીથી શોષાય છે, જેને એપોપ્ટોસિસ કહેવાય છે. ચોક્કસ પર્યાવરણીય સંજોગોમાં અનુકૂલનની માત્રા નોંધપાત્ર છે, જેમાં ઘણી શોધો હજુ પણ કરવામાં આવી રહી છે. [સંદર્ભ આપો]{{સંદર્ભ|date=February 2026}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[વિકિપીડિયા:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2026)">citation needed</span>]]''&#x5D;</sup> ==== દેડકા અને ટોડસ ==== દેડકા અને ટોડસમાં , નવા બહાર નીકળેલા ટેડપોલના ગલોફા  થોડા દિવસો પછી ગિલ કોથળીથી ઢંકાઈ જાય છે, અને ફેફસાં ઝડપથી બને છે. આગળના પગ ગિલ કોથળી હેઠળ બને છે, અને પાછળના પગ થોડા દિવસો પછી દેખાય છે. ત્યારબાદ સામાન્ય રીતે એક લાંબો તબક્કો હોય છે જેમાં ટેડપોલ શાકાહારી ખોરાક પર જીવે છે. ટેડપોલ પ્રમાણમાં લાંબા, સર્પાકાર આકારનો ઉપયોગ કરે છે.. તે આહારને પચાવવા માટે ટેડપોલ્સ પ્રમાણમાં લાંબા, સર્પાકાર આકારના આંતરડાનો ઉપયોગ કરે છે. તાજેતરના અભ્યાસો સૂચવે છે કે પરિવર્તનના પ્રારંભિક તબક્કાઓ સુધી ટેડપોલ્સમાં સંતુલિત હોમિયોસ્ટેટિક પ્રતિસાદ નિયંત્રણ પ્રણાલી હોતી નથી. આ સમયે, તેમનું લાંબું આંતરડું ટૂંકું થઈ જાય છે અને જંતુઓના આહારની તરફેણ કરવાનું શરૂ કરે છે.<ref>{{Cite journal|last=Bender|first=Melissa|date=March 28, 2018|title=To eat or not to eat: ontogeny of hypothalamic feeding controls and a role for leptin in modulating life-history transition in amphibian tadpoles|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=285|issue=1875|doi=10.1098/rspb.2017.2784|pmc=5897637|pmid=29593109}}</ref> દેડકાની જીવનશૈલીમાં સંપૂર્ણપણે ફેરફાર થતાં શરીરમાં ઝડપી ફેરફારો જોઇ શકાય છે. શિંગડા દાંતના ઢોળાવવાળા સર્પાકાર આકારના મોંને સર્પાકાર આંતરડા સાથે ફરીથી શોષી લેવામાં આવે છે. પ્રાણીનો જડબો મોટો થાય છે અને તેની ગિલ્સ તેની ગિલ્સની કોથળી સાથે અદૃશ્ય થઈ જાય છે. આંખો અને પગ ઝડપથી વૃદ્ધિ પામે છે, જીભ રચના, અને આ બધા ચેતા નેટવર્ક્સ (સ્ટીરિયોસ્કોપિક દ્રષ્ટિ વિકાસ, બાજુની રેખા સિસ્ટમ નુકશાન, વગેરે) માં સંકળાયેલ ફેરફારો સાથે છે. પૂંછડીના પુનઃશોષણ માટે જરૂરી થાઇરોક્સિનની ઊંચી સાંદ્રતાને કારણે, થોડા દિવસો પછી પૂંછડી ફરીથી શોષાય છે.{{Clear}} ==== સલામન્ડર્સ ==== સલામન્ડરનો વિકાસ ખૂબ જ વૈવિધ્યસભર છે; કેટલીક પ્રજાતિઓ જળચર લાર્વાથી પાર્થિવ પુખ્ત વયના લોકોમાં સંક્રમણ કરતી વખતે નાટકીય પુનર્ગઠનમાંથી પસાર થાય છે, જ્યારે અન્ય, જેમ કે એક્સોલોટલ, પેડોમોર્ફોસિસ દર્શાવે છે અને ક્યારેય પાર્થિવ પુખ્ત વયના લોકોમાં વિકાસ પામતી નથી. એમ્બિસ્ટોમા જીનસમાં, પ્રજાતિઓ ઘણી વખત પેડોમોર્ફોસિસ તરીકે વિકસિત થઈ છે, અને કેટલીક પ્રજાતિઓમાં પેડોમોર્ફોસિસ અને સંપૂર્ણ વિકાસ બંને થઈ શકે છે.[1] [[ચિત્ર:LarveKamsalamander.JPG|thumb|ક્રેસ્ટેડ ન્યૂટ મોટા બાહ્ય ગિલ્સ]] ન્યૂટ્સમાં, મેટામોર્ફોસિસ નિવાસસ્થાનમાં ફેરફારને કારણે થાય છે, આહારમાં ફેરફારને બદલે, કારણ કે ન્યૂટ લાર્વા પહેલેથી જ શિકારી તરીકે ખોરાક લે છે અને પુખ્ત વયના લોકો તરીકે આમ કરવાનું ચાલુ રાખે છે. ન્યૂટ્સના ગિલ્સ ક્યારેય ગિલ્સની કોથળીથી ઢંકાયેલા નથી અને પ્રાણી પાણી છોડતા પહેલા જ ફરીથી શોષાય છે. પુખ્ત વયના લોકો પાણી કરતાં જમીન પર વધુ ઝડપથી આગળ વધી શકે છે. ન્યૂટ્સમાં ઘણીવાર વસંત અને ઉનાળામાં જળચર તબક્કો હોય છે, અને શિયાળામાં જમીનનો તબક્કો હોય. પાણીના તબક્કા માટે અનુકૂલન માટે, પ્રોલેક્ટીન એ જરૂરી હોર્મોન છે, અને જમીનના તબક્કા માટે, થાઇરોક્સિન. બાહ્ય ગિલ્સ પછીના જળચર તબક્કાઓમાં પાછા આવતા નથી કારણ કે આ પ્રથમ વખત પાણી છોડવા પર સંપૂર્ણપણે શોષાય છે. [સંદર્ભ આપો]{{સંદર્ભ|date=February 2026}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[વિકિપીડિયા:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2026)">citation needed</span>]]''&#x5D;</sup> ''ઇચિથોફિસ'' જેવા મૂળભૂત સિસિલિયન્સ એક પરિવર્તનમાંથી પસાર થાય છે જેમાં જળચર લાર્વા ફોસોરિયલ પુખ્તોમાં પરિવર્તિત થાય છે, જેમાં બાજુની રેખા નુકસાન થાય છે. તાજેતરમાં જ અલગ થયેલા સિસિલિયન્સ (ટેરેસોમાટા) આ પ્રકારના ઓન્ટોજેનેટિક વિશિષ્ટ પરિવર્તનમાંથી પસાર થતા નથી અને તેમના સમગ્ર જીવન દરમિયાન સામાન્ય રીતે ફોસોરિયલ હોય છે. આમ, મોટાભાગના સિસિલિયન્સમાં અનુરાન જેવા રૂપાંતર થતું નથી. <ref>{{Cite journal|last=San Mauro|first=D.|last2=Gower|first2=D. J.|last3=Oommen|first3=O. V.|last4=Wilkinson|first4=M.|last5=Zardoya|first5=R.|date=November 2004|title=Phylogeny of caecilian amphibians (Gymnophiona) based on complete mitochondrial genomes and nuclear RAG1|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=33|issue=2|pages=413–427|bibcode=2004MolPE..33..413S|doi=10.1016/j.ympev.2004.05.014|pmid=15336675}}</ref> == આ પણ જુઓ == * Developmental biology સજીવો કેવી રીતે વિકાસ પામે છે અને વૃદ્ધિ પામે છે તેનો અભ્યાસ * Direct development - રૂપાંતર વિના પુખ્તાવસ્થામાં વૃદ્ધિ * Gosner stage - અનુરાનમાં વિકાસના તબક્કાઓનું વર્ણન કરવાની પદ્ધતિ * Hypermetamorphosis - સંપૂર્ણ રૂપાંતરના ઉચ્ચ પરિવર્તનશીલતા સ્વરૂપો * Morphogenesis જૈવિક પ્રક્રિયા કે જે સજીવને તેના આકારના વિકાસ માટે કારણભૂત બનાવે છે * Planidium - જંતુના લાર્વાનું સ્વરૂપ {{Reflist}} == ગ્રંથસૂચિ == * ડેવિસ, આર. જી. (૧૯૯૮). ''કીટવિજ્ઞાનની રૂપરેખા''. ચેપમેન અને હોલ. બીજી આવૃત્તિ. પ્રકરણ ૩. * વિલિયમસન ડી. આઈ. (૨૦૦૩) લાર્વાની ઉત્પત્તિ. ક્લૂવર. == બાહ્ય કડીઓ == <templatestyles src="Plainlist/styles.css" />{{Plainlist|{{Commons category-inline|Metamorphosis (biology)|metamorphosis}} {{Wiktionary-inline}}}}{{Developmental biology}} *{{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} [[શ્રેણી:Commons category link is on Wikidata]] [[શ્રેણી:ચકાસણી કર્યા વગરના ભાષાંતરો]] nhakk6lub4kgtsd5to6brfigyynesv3 1 155286 905833 905810 2026-09-28T09:31:53Z Dsvyas 561 /* લેખનું મથાળું */ ઉત્તર 905833 wikitext text/x-wiki == લેખનું મથાળું == લેખનું મથાળું રૂપાંતર યોગ્ય નથી લાગતું. મેટામોર્ફોસિસનું ગુજરાતી "અધિરૂપાંતરણ" વધારે યોગ્ય લાગે છે. સહયોગી વિકિ મિત્રોને આ બાબત સુચનો આપવા વિનંતિ. --[[સભ્ય:Aniket|અ ને કાંઈ નહી અ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૦૯:૫૭, ૨૬ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) :[https://gujarativishwakosh.org/%E0%AA%B0%E0%AB%82%E0%AA%AA%E0%AA%BE%E0%AA%82%E0%AA%A4%E0%AA%B0%E0%AA%A3-metamorphosis-%E0%AA%AA%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%A3%E0%AB%80%E0%AA%B6%E0%AA%BE%E0%AA%B8%E0%AB%8D%E0%AA%A4%E0%AB%8D/] :વિશ્વકોશ "રૂપાંતરણ" વાપરે છે.- [[સભ્ય:Nizil Shah|Nizil Shah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nizil Shah|ચર્ચા]]) ૧૦:૨૫, ૨૬ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) ::રુપાંતરણ યોગ્ય શબ્દ છે. પરંતુ, લેખ '''અસ્પષ્ટ ભાષા, સંભવતઃ સંપૂર્ણ મશિનભાષાંતર''' કારણો અંતર્ગત રદ કરવા માટે અંકિત કર્યો છે. અસ્પષ્ટ ભાષાનું ઉદાહરણ લેખના ઉદ્ઘાટક વાક્યમા જ સ્પષ્ટ છે, je lakhe che '''કોબી સફેદ પતંગિયા, પિયરિસ રેપેમાં...''' આ કોબી સફેદ પતંગિયા એ શું? વળી આગળ જતાં 'મેટામોર્ફોસિસ-રૂપાંતર એ એક જૈવિક પ્રક્રિયા છે...' શબ્દોથી શરુ થતા પરિચ્છેદનું એક પણ વાક્ય કોઈ અર્થ સારતું હોય તેવું નથી. આવા સંજોગોમાં લેખ દૂર કરવો એ જ હિતાવહ રહેશે એવું મારું માનવું છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૦૧, ૨૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) ::રૂપાંતરણ યોગ્ય છે દીપક ભાનુશંકર ભટ્ટ ૧૧:૨૭, ૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) 5xq40v7wcd5yhci7xm60qm7jny77en0 0 155291 905825 2026-09-27T19:24:06Z Gazal world 28391 Gazal worldએ [[શિરિષ પંચાલ]]ને [[શિરીષ પંચાલ]] પર ખસેડ્યું: નામની જોડણી સુધારી 905825 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[શિરીષ પંચાલ]] r2nyy2ln9n3eohpsz1fyfucvbnaq96q 3 155292 905829 2026-09-28T03:20:01Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 905829 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|name=RATHVA VIPULBHAI}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૦૮:૫૦, ૨૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) e19x64kbff45pt5omf2gqudbb2x003c 3 155293 905831 2026-09-28T08:49:49Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 905831 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|name=Bhavin Motibhai Parmar}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૪:૧૯, ૨૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) e0o7l47hsggrcr5ush5h0hp5sreomzd 0 155294 905837 2026-09-28T10:30:59Z Bipinrshah 75265 {{Infobox organization | name = મોડાસા કેળવણી મંડળ | formation = ૩૦ જૂન ૧૯૧૯ | image = | caption = | type = શૈક્ષણિક સંસ્થા / બિનસરકારી ટ્રસ્ટ | purpose = પ્રાથમિક, માધ્યમિક અને ઉચ...થી શરૂ થતું નવું પાનું બનાવ્યું 905837 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = મોડાસા કેળવણી મંડળ | formation = ૩૦ જૂન ૧૯૧૯ | image = | caption = | type = શૈક્ષણિક સંસ્થા / બિનસરકારી ટ્રસ્ટ | purpose = પ્રાથમિક, માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષણ | headquarters = મોડાસા, અરવલ્લી જિલ્લો, ગુજરાત, ભારત | website = | original_name = Modasa Kelavni Mandal | motto = | location = મોડાસા, ગુજરાત | president = બિપિનકુમાર રતિલાલ શાહ (૨૦૦૭–વર્તમાન) | campus = ૮ એકર, ૧૮ ગુંઠા }} '''મોડાસા કેળવણી મંડળ''' એ ગુજરાત રાજ્યના અરવલ્લી જિલ્લાના મુખ્ય મથક મોડાસા ખાતે આવેલી ૧૦૦ વર્ષથી વધુ પ્રાચીન અને અગ્રણી શૈક્ષણિક સંસ્થા છે.<ref name="history_doc">મોડાસા કેળવણી મંડળ સ્થાપના અને ઇતિહાસ દસ્તાવેજ (૧૯૧૯-૨૦૨૩)</ref> તેની સ્થાપના ૩૦ જૂન ૧૯૧૯ના રોજ કરવામાં આવી હતી.<ref name="history_doc" /> આ મંડળ પૂર્વ-પ્રાથમિક (બાલવાટિકા/કે.જી.) થી લઈને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષણ સુધીની વિવિધ શાળાઓ અને સંસ્થાઓનું સંચાલન કરે છે.<ref name="history_doc" /> == ઇતિહાસ == મોડાસામાં ૧૮૯૬માં ત્રણ ધોરણ ધરાવતી 'એંગ્લો વર્નાક્યુલર (A.V.) સ્કૂલ' ભાડાના મકાનમાં શરૂ થઈ હતી.<ref name="history_doc" /> ૧૯૧૫ પછી રાષ્ટ્રીય આંદોલન દરમિયાન "સાબરકાંઠાના ગાંધી" તરીકે ઓળખાતા શ્રી મથુરદાસ લાલજીભાઈ ગાંધી તથા શ્રી મોહનલાલ વી. ગાંધીએ આ વિસ્તારના વિદ્યાર્થીઓને સ્થાનિક સ્તરે હાઈસ્કૂલનું શિક્ષણ મળી રહે તે માટે પ્રયાસો હાથ ધર્યા.<ref name="history_doc" /> ૩૦ જૂન ૧૯૧૯ના રોજ મોડાસાના નાગરિકોની એક સામાન્ય સભા બોલાવી 'મોડાસા કેળવણી મંડળ'ની સત્તાવાર સ્થાપના કરવામાં આવી અને 'એ.વી. સ્કૂલ'નું હાઈસ્કૂલમાં રૂપાંતર કરવામાં આવ્યું.<ref name="history_doc" /> શરૂઆતમાં આ શાળામાં ૪ શિક્ષકો અને ૮૨ વિદ્યાર્થીઓ હતા.<ref name="history_doc" /> ત્યારબાદ મંડળે પ્રદેશમાં શૈક્ષણિક વિકાસ માટે ૧૯૫૫-૫૬માં સ્થપાયેલી ટેકનિકલ હાઈસ્કૂલ માટે જમીન અને ભવન ઉપલબ્ધ કરાવ્યા હતા.<ref name="history_doc" /> ૧૯૬૦માં મથુરદાસ લાલજીભાઈ ગાંધીની સ્મૃતિમાં 'શ્રી એમ. એલ. ગાંધી ઉચ્ચતર કેળવણી મંડળ'ની સ્થાપના કરી કૉલેજ શિક્ષણનો પ્રારંભ કરવામાં પણ મંડળે પોતાના વર્ગખંડો અને જમીન આપી સહયોગ કર્યો હતો.<ref name="history_doc" /> == સંચાલિત શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ == મંડળ હસ્તક આશરે ૮ એકરથી વધુ વિશાળ પરિસરમાં નીચે મુજબની શાળાઓ અને સંસ્થાઓ કાર્યરત છે:<ref name="history_doc" /> * શ્રી કે. એન. શાહ મોડાસા હાઈસ્કૂલ અને શ્રીમતી મણિબેન બી. એમ. શાહ ઉચ્ચતર માધ્યમિક શાળા (સ્થાપના: ૧૯૧૯)<ref name="history_doc" /> * શ્રી સી. જી. બુટાલા સેકન્ડરી સ્કૂલ અને શ્રી બી. વી. બુટાલા સર્વોદય હાઈસ્કૂલ (સ્થાપના: ૧૯૬૫)<ref name="history_doc" /> * ધી મોડાસા નાગરિક સહકારી બૅંક લિ. – ઉચ્ચ પ્રાથમિક વિભાગ (સ્થાપના: ૧૯૨૫)<ref name="history_doc" /> * કલરવ શિશુ વિકાસ કેન્દ્ર (૧૯૯૪) અને કલરવ કિશોર વિકાસ કેન્દ્ર<ref name="history_doc" /> * શ્રી એસ. એલ. શાહ કલરવ ઉચ્ચતર માધ્યમિક શાળા (વિજ્ઞાન પ્રવાહ, ૨૦૦૦)<ref name="history_doc" /> * શ્રીમતી ભદ્રાબેન બુટાલા કલરવ એકૅડેમિક ફોર નૅશનલ ઍજ્યુકેશન (B-KANAE સ્કૂલ – CBSE સંલગ્ન, ૨૦૦૬)<ref name="history_doc" /> * કલરવ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ કરિયર ડેવલપમેન્ટ ઍન્ડ સ્ટડીઝ<ref name="history_doc" /> * ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈ કૉમ્યુનિટી સાયન્સ સેન્ટર (WCSC) અને અટલ ટીંકરિંગ લૅબ<ref name="history_doc" /> == નેતૃત્વ (પ્રમુખો) == મંડળના પ્રારંભથી અત્યાર સુધી નીચે મુજબના અગ્રણીઓએ પ્રમુખ તરીકે સેવાઓ આપી છે:<ref name="history_doc" /> * શ્રી મથુરદાસ લાલજીભાઈ ગાંધી (૧૯૧૯–૧૯૪૫)<ref name="history_doc" /> * શ્રી ભોગીલાલ દામોદરદાસ શાહ (૧૯૪૫–૧૯૫૪)<ref name="history_doc" /> * શ્રી હરિલાલ મથુરાદાસ ગાંધી (૧૯૫૪–૧૯૭૩)<ref name="history_doc" /> * શ્રી હીરાલાલ વલ્લભદાસ દેસાઈ (૧૯૭૩–૧૯૯૬)<ref name="history_doc" /> * શ્રી રતિલાલ ભોગીલાલ શાહ (૧૯૯૬–૨૦૦૭)<ref name="history_doc" /> * શ્રી બિપિનકુમાર રતિલાલ શાહ (૨૦૦૭–વર્તમાન)<ref name="history_doc" /> શ્રી બિપિનભાઈ શાહના અધ્યક્ષપદ હેઠળ સંસ્થા દ્વારા અમૃત મહોત્સવ, સર્વોદય હાઈસ્કૂલનો સુવર્ણજયંતી મહોત્સવ અને ૨૦૧૯માં સંસ્થાનો શતાબ્દી મહોત્સવ ઉજવવામાં આવ્યો હતો તેમજ કલરવ શૈક્ષણિક સંકુલનું નવનિર્માણ થયું હતું.<ref name="history_doc" /> == સિદ્ધિઓ અને પુરસ્કારો == * શ્રી કે. એન. શાહ મોડાસા હાઈસ્કૂલને ગુજરાત રાજ્ય સરકાર તરફથી વર્ષ ૨૦૦૭-૦૮ અને ૨૦૧૩-૧૪માં "શ્રેષ્ઠ શાળા એવોર્ડ" તથા ૨૦૧૮-૧૯માં અરવલ્લી જિલ્લાની શ્રેષ્ઠ શાળાનો પુરસ્કાર પ્રાપ્ત થયો હતો.<ref name="history_doc" /> * સર્વોદય હાઈસ્કૂલને વર્ષ ૨૦૦૮ અને ૨૦૧૪-૧૫માં જિલ્લા કક્ષાએ શ્રેષ્ઠ શાળા પુરસ્કાર મળ્યો હતો.<ref name="history_doc" /> * બી-કનાઈ (B-KANAE) સ્કૂલને કેન્દ્રીય માનવ સંસાધન વિકાસ મંત્રાલય (MHRD) અને GIZ દ્વારા 'નેશનલ સ્કૂલ સેનિટેશન એવોર્ડ' તેમજ બોસ્ટન (અમેરિકા) ખાતે 'ઇન્ટરનેશનલ ગ્રીન ઇનિશિયેટિવ એવોર્ડ' (૨૦૧૫) એનાયત થયો હતો.<ref name="history_doc" /> * સંસ્થાની ટેબલ-ટેનિસ (અંડર-૧૯) મહિલા ટીમે રાજ્યકક્ષાએ સતત ૧૪ વર્ષ વિજેતા બની રેકોર્ડ બનાવ્યો છે.<ref name="history_doc" /> == સંલગ્ન અગ્રણીઓ અને પૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ == સંસ્થા સાથે ગુજરાતના અગ્રણી સાહિત્યકારો અને જાહેરજીવનના મહાનુભાવો જોડાયેલા રહ્યા છે:<ref name="history_doc" /> * શ્રી રમણલાલ પી. સોની – બાળસાહિત્યકાર અને કેળવણીકાર<ref name="history_doc" /> * શ્રી ભોગીલાલ ગાંધી – સાહિત્યકાર અને 'ગુજરાતી જ્ઞાનગંગોત્રી' વિશ્વકોશ શ્રેણીના સંપાદક<ref name="history_doc" /> * શ્રી કે. કે. શાહ – પૂર્વ કેન્દ્રીય મંત્રી અને તામિલનાડુના પૂર્વ રાજ્યપાલ (પૂર્વ વિદ્યાર્થી)<ref name="history_doc" /> * શ્રી મુકેશ જોશી – કવિ અને સાહિત્યકાર (પૂર્વ વિદ્યાર્થી)<ref name="history_doc" /> == પ્રકાશન == મંડળ દ્વારા ૧૯૪૫થી તેનું અધિકૃત મુખપત્ર ''અરુણ'' પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે.<ref name="history_doc" /> આ ઉપરાંત શાળાઓ દ્વારા હસ્તલિખિત અંકો અને વિવિધ પ્રસંગોની સ્મરણિકાઓ પ્રસિદ્ધ થાય છે.<ref name="history_doc" /> == સંદર્ભ == <references /> kmuv7bne9thogcxr6fq4t7iajyjqncm 3 155295 905841 2026-09-28T11:30:00Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 905841 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|name=Bondo Kors}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૭:૦૦, ૨૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) dl1qn13me4inaqtguuf5c1d7g3abecy