વિકિપીડિયા guwiki https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિપીડિયા વિકિપીડિયા ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk 0 2413 905973 904465 2026-10-02T22:48:10Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 905973 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} [[file:Anglospeak (subnational version).svg|thumb]] [[File:EN English Language Symbol ISO 639-1 IETF Language Tag Icon.svg|thumb|upright|EN ([[ISO 639]]-1)]] '''અંગ્રેજી''' એ પશ્ચિમ જર્મેનીક ભાષા છે, જેનો વિકાસ [[એન્ગ્લો સાક્સોન કાળ]]માં [[ઇંગ્લેન્ડ]] અને દક્ષિણ પૂર્વીય [[સ્કોટલેન્ડ]]માં થયો હતો. 18મી, 19મી અને 20મી સદીની શરૂઆત સુધી [[બ્રિટિશ રાજ]]ના લશ્કરી, આર્થિક, વૈજ્ઞાનિક, રાજકીય અને સાંસ્કૃતિક પ્રભાવને કારણે તેમજ 20મી સદીના મધ્ય ભાગ સુધી<ref>[[એમોન]], પીપી. 2245–2247.</ref><ref>[[સ્ક્નેઇનડર]], પી. 1.</ref><ref>[[માઝરુઇ]], પી. 21.</ref><ref>[[હોવેટ]], પીપી. 127-133.</ref> [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]]ને કારણે અંગ્રેજી ભાષા દુનિયાના ઘણા ખૂણાઓમાં ''[[લિન્ગ્વા ફ્રાન્કા]]'' બની ગઇ અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર તેમજ વિજ્ઞાનની આગળ પડતી ભાષા બની ગઇ. <ref>[[ક્રિસ્ટલ]], પીપી. 87-89.</ref><ref>[[વારધાઉ]], પી. 60.</ref>[[રાષ્ટ્ર સમૂહ]] દેશો (કોમન વેલ્થ દેશો) તેમજ ઘણાં આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોમાં [[બીજી કે ગૌણ ભાષા]] અને [[અધિકૃત ભાષા]] તરીકે અંગ્રેજોનો ઉપયોગ બહોળા પ્રમાણમાં કરવામાં આવે છે. ઐતિહાસિક રીતે અંગ્રેજી ભાષા કેટલીક તળપદી ભાષાઓથી બનેલી છે જેને સંયુક્તપણે [[જૂની અંગ્રેજી ભાષા]] તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ ભાષા [[ગ્રેટ બ્રિટનના પૂર્વીય ટાપુઓ]] ઉપરથી લાવવામાં આવી હતી. આ ભાષાને [[એન્ગ્લો સેક્સોન]] લોકો લાવ્યા હતા કે જેઓ 5મી સદીની શરૂઆતમાં સ્થાયી થયા હતા{{Citation needed|date=January 2010}}. ત્યારબાદ અંગ્રેજી ઉપર [[જૂની નોર્વેની ભાષા]]નો પ્રભાવ પડ્યો. આ ભાષા આઠમાથી દસમા સૈકાના કાળ દરમિયાનના [[યુરોપીય આક્રમણકારો]]ની ભાષા હતી. [[નોર્મનોની જીત]]ના સમયગાળા દરમિયાન જૂની અંગ્રેજી ભાષા [[મધ્યકાલિન અંગ્રેજી ભાષા]] તરીકે વિકાસ પામી. તેના શબ્દો અને જોડણી મોટા ભાગે [[નોર્મન]] (એન્ગ્લો ફ્રેન્ચ) ભાષાના શબ્દભંડોળમાંથી એકત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા. અંગ્રેજી કે ઇન્ગલિશ ભાષાનાં વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્ર અંગે જોઇએ તો "ઇન્ગલિશ" શબ્દ 12મી સદીની જૂની અંગ્રેજી ભાષા ''એન્ગલિસ્ક'' અથવા તો ''ઇન્જલ'' , ''એન્જલ્સ'' શબ્દનું બહુવચન છે તેના ઉપરથી ઉતરી આવ્યો છે. (" જે ઇંગ્લેન્ડ કે ઇન્ગલેન્ડનાં લક્ષણોને પ્રતિબિંબિત કરે છે).<ref>{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/English |title=English - Definition from the Merriam-Webster Online Dictionary |publisher=Merriam-webster.com |date=2007-04-25 |access-date=2010-01-02}}</ref> [[આધુનિક અંગ્રેજી ભાષા]]માં [[સ્વરોમાં ધરખમ બદલાવ]] આવ્યો. આ બદલાવ 15મી સદીમાં ઇંગ્લેન્ડ ખાતે થયો. આ દરમિયાન અંગ્રેજી ભાષાએ વિવિધ વિદેશી ભાષાઓમાંથી નવાનવા શબ્દો લીધા અને નવા શબ્દો બનાવ્યા. અંગ્રેજી ભાષાનાં શબ્દો પૈકી નોંધપાત્ર માત્રાના શબ્દો ખાસ કરીને તકનિકી શબ્દો મૂળતઃ[[લેટિન]] અને [[ગ્રીક]] ભાષા ઉપરથી બનાવવામાં આવ્યા છે. == મહત્વ == આધુનિક અંગ્રેજી ભાષાને કેટલીક વખત વિશ્વની પ્રથમ [[લિન્ગ્વા ફ્રાન્કા]]<ref>{{cite web |title=Global English: gift or curse? |url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract;jsessionid=92238D4607726060BCBD3DB70C472D0F.tomcat1?fromPage=online&aid=291932 |access-date=2005-04-04 |archive-date=2016-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205101401/http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract;jsessionid=92238D4607726060BCBD3DB70C472D0F.tomcat1?fromPage=online&aid=291932 |url-status=dead }}</ref><ref name="Graddol"/> તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ [[ભાષાનું વર્ચસ્વ]] પુષ્કળ પ્રમાણમાં છે. કેટલીક વખત તે સંચાર, વિજ્ઞાન, વેપાર, ઉડ્ડયન, મનોરંજન, રેડિયો અને મુત્સદ્દીગીરી માટેની આવશ્યક [[આંતરરાષ્ટ્રીય ભાષા]] ગણવામાં આવે છે.<ref name="triumph">{{cite news |url=http://www.economist.com/world/europe/displayStory.cfm?Story_ID=883997 |title=The triumph of English |access-date=2007-03-26 |date=2001-12-20 |publisher=The Economist }}{{subscription}}</ref>{{subscription}} જેમજેમ [[બ્રિટિશ રાજ]]નો વિકાસ થતો ગયો તેમતેમ આ ભાષા [[બ્રિટિશ ટાપુ]]ઓ ઉપર ફેલાવા લાગી અને 19મી સદીના અંત સુધીમાં તો તે સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રસરી ગઇ.<ref>{{cite web |url=http://www.ehistling-pub.meotod.de/01_lec06.php |title=Lecture 7: World-Wide English |access-date=2007-03-26 |publisher=_EHistLing |archive-url=https://web.archive.org/web/20070401233529/http://www.ehistling-pub.meotod.de/01_lec06.php |archive-date=2007-04-01 |url-status=dead }}</ref> ઉત્તર અમેરિકામાં બ્રિટિશ વસાહત સ્થપાઇ ગયા બાદ તે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને કેનેડામાં વર્ચસ્વ ધરાવતી ભાષા બની. યુએસના વિકસતા જતા આર્થિક અને સાંસ્કૃતિક પ્રભાવને કારણે તેને વિશ્વની મહાસત્તાનો દરજ્જો મળ્યો. અને બીજાં વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન આ ભાષા સમગ્ર વિશ્વમાં નોંધપાત્ર રીતે ફેલાઇ ગઇ.<ref name="Graddol">{{cite web |url=http://www.britishcouncil.org/de/learning-elt-future.pdf |format=PDF |title=The Future of English? |access-date=2007-04-15 |year=1997 |author=[[David Graddol]] |publisher=The British Council |archive-date=2014-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140628012917/http://www.britishcouncil.org/de/learning-elt-future.pdf |url-status=dead }}</ref> ઘણાં બધાં ક્ષેત્રો, વ્યવસાય અને વેપારમાં જેવા કે તબીબી અને કોમ્પ્યૂટર વગેરેમાં અંગ્રેજી ભાષાનાં જ્ઞાનને પ્રાથમિક જરૂરીયાત ગણવામાં આવી છે. જેનાં પરિણામે અંદાજે 1 અબજ લોકો અંગ્રેજીનું પ્રાથમિક જ્ઞાન મળે તેટલો અભ્યાસ તો કરે જ છે. (જુઓ [[અંગ્રેજી ભાષાનો અભ્યાસ અને શિક્ષણ]]). [[સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘ|યુનાઇટેડ નેશન્સ]] (યુએન)ની છ અધિકૃત ભાષાઓ પૈકીની અંગ્રેજી એક છે. [[ડેવિડ ક્રિસ્ટલ]] જેવા ભાષાશાસ્ત્રીએ નોંધ્યું હતું કે વૈશ્વિક ભાષાઓ કરતાં અંગ્રેજી ભાષાના ધરખમ વિકાસને કારણે વિશ્વના કેટલાક ભાગોમાં જન્મની [[ભાષાશાસ્ત્રની વિવિધતા]] ઘટવા માંડી હતી. ખાસ કરીને ઓસ્ટ્રેલેશિયા અને ઉત્તર અમેરિકામાં આનું પ્રમાણ વધારે માત્રામાં જોવા મળ્યું હતું. [[ભાષાઓનાં પતન]]માં અંગ્રેજી ભાષાનાં વિશાળ પ્રભુત્વએ અગત્યની ભૂમિકા ભજવી છે.<ref name="Crystal-LanguageDeath">{{cite book | last = Crystal | first = David | authorlink = David Crystal | title = Language Death | publisher = [[Cambridge University Press]] | year = 2002 | doi = 10.2277/0521012716 | isbn = 0521012716 }}</ref> તેવી જ રીતે [[ઐતિહાસિક ભાષાશાસ્ત્રીઓ]] કે જેઓ [[ભાષાના બદલાવ]] અંગેની જટિલતા અને પ્રવાહિત ગતિશીલતા અંગે સાવચેત હતા. તેઓ અંગ્રેજીના પ્રભાવ અંગે પણ સાવચેત હતા તેથી તેમણે અંગ્રેજી ભાષાને તેમની સ્થાનિક ભાષા સાથે સુવ્યવસ્થિત અને કુદરતી રીતે સંમિશ્રિત કરી જેમ કે [[ક્રિઓલ્સ]] અને [[પિડગિન્સ]] સમયાંતરે અંગ્રેજી સમકક્ષ આ ભાષાઓનાં નવાં [[કુટુંબ|કુટુંબો]] બન્યાં.[26] == ઇતિહાસ == અંગ્રેજી [[પશ્ચિમ જર્મનીની]] ભાષા છે જેનાં મૂળિયાં [[એન્ગ્લો ફ્રિસિયન]] અને [[લોવર સાક્સોન]]માં રહેલાં છે. આ બે એવી તળપદી ભાષાઓ છે કે જે [[બ્રિટન]]માં સ્થાયી થયેલા જર્મની નાગરિકો અને રોમનના લશ્કરી સહાયકો દ્વારા વિવિધ ભાગો કે જેમને હાલમાં ઉત્તર-પશ્ચિમી જર્મની, ડેનમાર્ક અને નેધરલેન્ડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે ત્યાંથી 5મી સદીમાં લાવવામાં આવી હતી. જર્મનીની આદિવાસી પ્રજાતિઓ પૈકીની એક [[એન્જેલ્સ]],[28] હતી તેઓ [[એન્ગેલ્ન]] અને [[બેડે]] પ્રાંતમાંથી આવ્યા હતાં તેમ માનવામાં આવે છે તેઓ પોતાની જૂની ભૂમિ છોડીને જે જગ્યાએ સ્થાયી થયા તેને બેડે અને એન્ગેલ્નનું સંમિશ્રિત નામ બ્રિટન[30] આપવામાં આવ્યું. 'ઇંગ્લેન્ડ'(''ઇન્ગ્લા લેન્ડ'' "એન્જલ્સની ભૂમિ") અને ''ઇન્ગલિશ'' (જૂનું અંગ્રેજી ''ઇન્ગલિસ્ક'' ) નામો આ આદિવાસી પ્રજાતિ દ્વારા ઉતરી આવ્યાં છે. [[એન્ગ્લો સાક્સોન]] લોકોએ ઇ.સ.449ની સાલથી ડેનમાર્ક અને [[જુટલેન્ડ]]ના પ્રદેશોથી આક્રમણ કરવાની શરૂઆત કરી.<ref>{{Cite web |url=http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/eieol/engol-0-X.html |title=લિન્ગ્વિસ્ટિક્સ રિસર્ચ સેન્ટર ટેક્સાસ યુનિવર્સિટી |access-date=2010-03-11 |archive-date=2016-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085927/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/eieol/engol-0-X.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.ucalgary.ca/applied_history/tutor/firsteuro/invas.html |title=ધ જર્મનિક ઇન્વેઝન્સ ઓફ વેસ્ટર્ન યુરોપ, કેલગેરી યુનિવર્સિટી |access-date=2010-03-11 |archive-date=2013-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130812103150/http://www.ucalgary.ca/applied_history/tutor/firsteuro/invas.html |url-status=dead }}</ref> એન્ગ્લો સાક્સોન લોકોનું બ્રિટનમાં આગમન થયું તે પૂર્વે ત્યાંના સ્થાનિક લોકો [[બ્રિથોનિક]] ભાષા બોલતા હતા. આ ઇંગ્લેન્ડના કેટલાક ભાગોમાં બોલાતી કેલ્ટ લોકોની [[કેલ્ટિક ભાષા]] હતી.{{Citation needed|date=January 2010}}{{Dubious|date=January 2010}}{{POV-statement|date=January 2010}} જોકે તળપદી ભાષામાં નોંધપાત્ર ફેરફારો [[વર્ષ 1066ના નોર્માન લોકોનાં આક્રમણ]] બાદ થયા. ભાષાએ તેનું નામ જાળવી રાખ્યું અને નોર્માન લોકોના આક્રમણ પહેલાંની ભાષા [[જૂની અંગ્રેજી]]ના નામે ઓળખાવા લાગી.<ref>{{Cite web |url=http://www.historyofenglish.net/ |title=હિસ્ટ્રી ઓફ ઇન્ગલિશ, પ્રકરણ 5 "ફ્રોમ ઓલ્ડ ટુ મિડલ ઇન્ગલિશ" |access-date=2010-03-11 |archive-date=2009-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091212010424/http://www.historyofenglish.net/ |url-status=dead }}</ref> શરૂઆતમાં જૂની અંગ્રેજી વિવિધ પ્રકારની તળપદી ભાષાઓનો સમૂહ હતી. આ ભાષાઓનાં મૂળિયાં ગ્રેટ બ્રિટનના એન્ગ્લો સાક્સોન રાજની વિવિધતાને પ્રતિબિંબિત કરતાં હતાં.<ref>ડેવિડ ગ્રેડોલ, ડિક લેઇથ, અને જોઆન સ્વાન, ''ઇન્ગલિશઃ હિસ્ટ્રી, ડાઇવર્સિટી એન્ડ ચેન્જ'' (ન્યૂ યોર્કઃ રાઉટલેજ, 1996), 101.</ref> આ તમામ વિવિધ તળપદી ભાષાઓ પૈકી [[લેટ વેસ્ટ સાક્સોન]] ભાષાનું પ્રભુત્વ ધીરેધીરે વધવા લાગ્યું. અંગ્રેજી ભાષાના ક્રમિક અને ઝડપી વિકાસના મહત્વની ભૂમિકા કેથલિક દેવળોએ પણ ભજવી હતી. વર્ષ 530માં [[સંત બેનેડિટનું શાસન]] શરૂ થયું અને તે 1536 સુધી [[મઠોનાં વિસર્જન]] સુધી યથાવત રહ્યું.આ દરમિયાન [[રોમન કેથલિક દેવળો]]એ મઠોને અને [[કેટનબરીના ઓગસ્ટિન]] જેવા કેથલિક અધકૃતોને સૂચના આપી કે તેમની શાળાઓમાં સ્ક્રિપ્ટોરિયા અને પુસ્તકાલય જેવા બુદ્ધિગમ્ય સાંસ્કૃતિક વારસાનું જતન કરવું. [[મધ્યકાલિન યુગ]] દરમિયાન કેથલિક દેવળોએ બુદ્ધિગમ્ય જીવન અને લેખિત ભાષાનાં પ્રભુત્વને ક્રિયાશિલ બનાવ્યું. કેથલિક સંતોએ મુખ્યત્વે લેટિન ભાષાનું લખાણ લખ્યું અથવા તો તેની નકલો કરી. જે મધ્યકાલિન યુરોપની [[લિન્ગ્વા ફ્રાન્કા]]માં વધારે પડતું જોવા મળતું હતું.<ref>{{cite web |url=http://www.spiritus-temporis.com/old-english-language/latin-influence.html |title=Old English language - Latin influence |publisher=Spiritus-temporis.com |date= |access-date=2010-01-02 |archive-date=2011-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110831001952/http://www.spiritus-temporis.com/old-english-language/latin-influence.html |url-status=dead }}</ref> જ્યારે સંતો પ્રસંગોપાત સ્થાનિક ભાષામાં લખતા ત્યારે લેટિન ભાષામાંથી અંગ્રેજી ભાષામાં બનાવેલા શબ્દો અવેજી તરીકે મૂકતાં. કોઇ વસ્તુની સમજણ આપવા માટે લેટિન ભાષાનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો અંગ્રેજી શબ્દોનો ઉપયોગ કરવામાં નહોતો આવતો. અંગ્રેજી ભાષામાં મોટા ભાગના શબ્દો લેટિન ભાષામાંથી લેવામાં આવ્યા છે. અંગ્રેજી ભાષાના ''વોકેબ્યુલેરિયમ'' માં મોટા ભાગના શબ્દોનું સર્જન લેટિન ભાષામાંથી થયું હોવાનું માનવામાં આવે છે. એમ માનવામાં આવે છે કે બ્રિટિશ સમાજનો શ્રેષ્ઠ વર્ગે કેથલિક સંતો દ્વારા બનાવવામાં આવેલા શબ્દભંડોળને કાયમી બનાવ્યો. વધુમાં તેમણે લેટિન ભાષામાંથી નવા શબ્દોની શોધોની પરંપરા પણ ચાલુ રાખી. જે કેથલિક ચર્ચના અસ્ત સુધી ચાલુ રહી.{{Citation needed|date=August 2009}} જૂની અંગ્રેજી સ્થાનિક ભાષા પણ આક્રમણોનાં બે મોજાંથી પ્રભાવિત હતી. સૌપ્રથમ ભાષા બોલનારા [[ઉત્તર જર્મનીના]] લોકો કે જેઓ જર્મની કુટુંબના હતાં તેમણે 8મી અને 9મી સદીમાં બ્રિટિશ ટાપુઓ અને વસાહતો ઉપર ચડાઇ કરી હતી (જુઓ [[ડેનલો]]). બીજું આક્રમણ [[નોર્માનો]] દ્વારા 11મી સદીમાં કરવામાં આવ્યું હતું. તેઓ જૂની નોર્માન ભાષા બોલતા હતા. તેમણે વિશિષ્ટ અંગ્રેજી ભાષા તૈયાર કરી જેને [[એન્ગ્લો નોર્માન]] તરીકે ઓળખવામાં આવતી. (સમય જતાં તેમાંથી નોર્માન નામનું તત્વ લુપ્ત થવા લાગ્યું. તેના ઉપર પેરિસિયન ફ્રેન્ચનું પ્રભુત્વ વધવા લાગ્યું. પાછળથી અંગ્રેજી ભાષા [[એન્ગ્લો ફ્રેન્ચ]] ભાષા તરીકે ઓળખાવા લાગી.) બે આક્રમણોને કારણે અંગ્રેજી કેટલાક અંશે મિશ્રિત ભાષા બની. (જોકે ભાષાશાસ્ત્રના શબ્દોની દૃષ્ટિએ અંગ્રેજી ક્યારેય મિશ્રિત ભાષા નહોતી. વિવિધ ભાષા બોલનારા લોકોનો સહનિવાસને કારણે અંગ્રેજી મિશ્રિત ભાષા બની આ લોકોએ પાયાનાં સંચાર માધ્યમ તરીકે એક નવી ભાષાનો વિકાસ કર્યો). સ્કેન્ડેનેવિયન લોકોના સહનિવાસને કારણે એન્ગ્લો ફ્રિસિયન અંગ્રેજીમાં શબ્દોની પૂરવણી વધી. પાછળથી નોર્મન વ્યવસાયને કારણે [[લેટિન ભાષામાંથી ઉતરી આવેલા]] જર્મની શબ્દોનું પ્રમાણ વધવા પામ્યું. અંગ્રેજી ભાષા ઉપર નોર્માનનું પ્રભુત્વ કોર્ટ અને સરકાર મારફતે થયું. આવી રીતે અંગ્રેજીનો વિકાસ સ્થિતિસ્થાપક અને વિશાળ શબ્દભંડોળ ધરાવતી "ઉછીની" ભાષા તરીકે થયો. [[બ્રિટિશ રાજ]]ના ઉદ્ભવ અને ફેલાવાની સાથે અંગ્રેજી ભાષાનો સ્વીકાર ઉત્તર અમેરિકા, ભારત, આફ્રિકા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને અન્ય પ્રાંતમાં થયો. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનો મહાસત્તા તરીકે ઉદ્ભવ થતા અંગ્રેજી ભાષાના ફેલાવાને મદદ મળી. == વર્ગીકરણ અને તેને સંબંધિત અન્ય ભાષાઓ == અંગ્રેજી ભાષા [[જર્મની કુટુંબ]]ની પેટાશાખા પશ્ચિમી જર્મનીના એન્ગ્લો ફ્રિસિયન ભાષા બોલતા પેટાજૂથ ઉપરથી ઉતરી આવી છે. આ જૂથ [[ઇન્ડો-યુરોપીયન ભાષાઓ]] બોલતાં જૂથના સભ્યો હતા. અંગ્રેજીની એકદમ નજીકની પડોશી ભાષા [[સ્કોટ્સ ભાષા]] છે. આ ભાષા મુખ્યત્વે સ્કોટલેન્ડ, ઉત્તર આયર્લેન્ડના કેટલાક ભાગો, અને [[ફ્રિસિયન]]માં બોલાય છે. ઘણા ભાષાશાસ્ત્રીઓ સ્કોટ્સ ભાષાને અલગ ભાષા નહીં ગણતા તેને અંગ્રેજી તળપદી ભાષાનાં જૂથ તરીકે ગણે છે. ફ્રિસિયન ભાષાને પણ ઘણા લોકો દ્વારા અંગ્રેજીની નજીકની પડોશી ભાષા ગણવામાં આવી છે. સ્કોટ્સ અને ફ્રિસિયન બાદ એવી જર્મની ભાષાઓ આવે છે કે જે અંગ્રેજી સાથે થોડે દૂરથી સંકળાયેલી છે જેમા નોન એન્ગ્લો ફ્રિસિયન [[પશ્ચિમી જર્મની ભાષાઓ]], [[લો જર્મન]], [[ડચ]], [[આફ્રિકન્સ]], [[હાઇ જર્મન]], તેમજ [[ઉત્તર જર્મની ભાષાઓ]] સ્વિડિશ, ડેનિશ, નોર્વેયન, આઇલેન્ડિક અને ફારોઇસના નામો ગણાવી શકાય. સ્કોટ્સ ભાષાના અપવાદને બાદ કરતાં અને પાયાના સ્તરે ફ્રિસિયન ભાષાને બાદ કરતાં અન્ય કોઇ પણ ભાષા અંગ્રેજી સાથે પરસ્પર બુદ્ધિગ્રાહ્ય રીતે સંકળાયેલી નથી. જેની પાછળ તે ભાષાના [[નિયમો]], [[વાક્યરચના]], [[ભાષાશાસ્ત્રની શાખા]] અને [[ધ્વનિશાસ્ત્ર]]માં વિવિધતાને જવાબદાર ગણાવી શકાય.બ્રિટિશ ટાપુઓ ઉપરની અંગ્રેજી ભાષા અલગ તરી આવે છે. જોકે કેટલેક અંશે ડચ ભાષા અંગ્રેજી સાથે ઘણી જ સામ્યતા ધરાવતી ભાષા છે. પોતાની આ અલગતાને કારણે અંગ્રેજી અને સ્કોટ્સ ભાષાઓ ખંડીય જર્મની ભાષાઓ તરીકે વિકાસ પામી છે. તેમજ પોતાનું પ્રભુત્વ બતાવતી આવી છે.<ref>અ હિસ્ટ્રી ઓફ ઇન્ગલિશ લેન્ગવેજ/પા. નં. 336/ લેખકઃ આલ્બર્ટ .સી. બા અને થોમસ કેબલ/ પ્રકાશકઃ રાઉટલેજઃ 5મી આવૃિત્ત (માર્ચ 21, 2002)</ref> અન્ય જર્મની ભાષાઓના નિયમોમાં તફાવત કેટલાક કારણોસર આવ્યો હોવો જોઇએ જેમ કે અલગતાથી ભાષાશાસ્ત્રની શાખા જુદી તરી આવવી તેમજ અંગ્રેજી ભાષામાં લેટિન શબ્દોનો કરવામાં આવતો બહોળા પ્રમાણમાં ઉપયોગ દા.ત. "એક્ઝટ" વિરુદ્ધ ડચ ''યુટગેન્ગ'' (શરૂઆતમાં "આઉટ-ગેન્ગ" સાથે "ગેન્ગ" "ગેન્ગવે" તરીકે) અને ફ્રેન્ચ "ચેન્જ" વિરુદ્ધ જર્મન ''એન્ડેરન્ગ'' , "મુવમેન્ટ" વિરુદ્ધ જર્મન ''બેવેગન્ગ'' (શાબ્દિક રીતે "અધરિંગ" અને "બિ-વે-ઇન્ગ" ("એકલાં આગળ વધવું")). બંને શબ્દો જર્મનીના હોવા છતાં પણ કોઇ એક સમાનાર્થીને બદલે બીજાની પસંદગીના કારણે પણ નિયમમાં બદાલ કે તફાવત જોવા મળે છે. (દા. ત. અંગ્રેજીમાં ''કેર'' અને જર્મનીમાં ''સોર્જ'' બંને શબ્દો પ્રોટો જર્મનિક શબ્દો અનુક્રમે * ''કારો'' અને * ''સર્ગો'' ઉપરથી ઉતરી આવ્યા છે. પરંતુ અંગ્રેજી શબ્દ કેરમાં * ''કારો'' નું પ્રભુત્વ વિશેષ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. જ્યારે જર્મન, ડચ સ્કેન્ડેનેવિયન ભાષાઓમાં * ''સર્ગો'' શબ્દનાં મૂળિયાં જોવા મળે છે. * ''સર્ગો'' શબ્દ હજી પણ અંગ્રેજી ભાષામાં ''સોરો'' શબ્દ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે. વાક્ય રચના માટે દરેક ભાષાના અલગ નિયમો છે. (દા. ત., જર્મનમાં ''ઇચ '''હેબ''' નોચ નાઇ એટવાસ આઉફ ડે પ્લાટ્ઝ '''ગેસેહેન''''' , વિરુદ્ધ અંગ્રેજી " આઇ '''હેવ''' નેવર '''સિન''' એનિથિંગ ઇન ધ સ્ક્વેર").અંગ્રેજી ભાષાની વાક્યરચના ઉત્તરીય જર્મની ભાષાની ખૂબ જ સમાન રહે છે. એમ માનવામાં આવે છે કે મધ્યકાલિન અંગ્રેજી કાળ દરમિયાન ઉત્તરીય જર્મની ભાષાએ અંગ્રેજી વાક્યરચના ઉપર પોતાનું સારું એવું પ્રભુત્વ જમાવ્યું છે. (દા. ત. નોર્વેની ભાષામાં ''જેગ '''હાર''' લિકેવેલ આલ્ડ્રી '''સેટ''' નોએ આિ ટોરગેટ'' ; સ્વિડિશમાં ''જેગ '''હાર''' એન્નુ એલ્ડ્રિગ '''સેટ''' નાગોટ પા ટોરગેટ'' . અન્યની સરખામણીએ તેઓ એકબીજાની ભાષા સરળતાથી શીખી શકે છે.{{Citation needed|date=December 2009}} ડચ ભાષાની વાક્યરચના અંગ્રેજી અને જર્મન ભાષા વચ્ચેની મધ્યસ્થી છે (દા. ત. ''ઇક '''હેબ''' નોગ નૂઇટ ઇએટ્સ '''ગેઝિએન''' ઓપ હેટ પ્લેઇન'' આ તફાવતને બાદ કરતાં અંગ્રેજી અને અન્ય જર્મની ભાષાઓમાં ઘણી સામ્યતા રહેલી છા. (દા. ત. અંગ્રેજીમાં ''બ્રિંગ/બ્રોટ/બ્રોટ'' , ડચમાં ''બ્રેન્ગેન/બ્રેશ્ત/ગેબ્રેશ્ત'' , નોર્વેની ભાષામાં ''બ્રિન્ગે/બ્રાક્તે/બ્રાક્ત'' ; અંગ્રેજી ''ઇટ/એટ/ઇટન'' , ડચ ''ઇટેન/એટ/ગેગેટન'' , નોર્વે ''એટે/એટ/એટ્ટ'' અંગ્રેજી અને નીચલા પ્રદેશો )ડચ અને લો જર્મન) અને સ્કેન્ડેનેવિયાની ભાષામાં વધારે સમાનતા જોવા મળે છે. ભાષાશાસ્ત્રની શાખાના તફાવતોને કારણે અંગ્રેજી તેમજ તેને સંલગ્ન ભાષાના ઘણા [[ખોટા મિત્રો]] પણ છે (દા. ત. અંગ્રેજીમાં ''ટાઇમ'' વિરુદ્ધ નોર્વેની ભાષામાં ''ટાઇમ'' "અવર"), અને ધ્વનિશાસ્ત્રના તફાવતો એવા શબ્દોમાં સાંભળી શકાય છે કે જે શબ્દો વંશપરંપરાથી સંકળાયેલા હોય ("ઇનફ" વિરુદ્ધ જર્મન ''જેનુગ'' , ડેનિશ શબ્દ ''નોક'' . કેટલીક વખત ભાષાશાસ્ત્ર ''અને'' ધ્વનિશાસ્ત્ર બંનેના ફેરફારો (જર્મન ''ઝેઇટ'' , "ટાઇમ" અંગ્રેજી શબ્દ "ટાઇડ" સાથે સંલગ્ન છે, પરંતુ આ અંગ્રેજી શબ્દ મતલબના પારંપરિક તબક્કા સાથે "પિરિયડ"/"ઇન્ટરવલ" મતલબ દર્શાવે છે. આ શબ્દોનો મતલબ થાય છે દરિયા ઉપર ચંદ્રનાં ગુરુત્વાકર્ષણ બળની અસર જોકે ''ટાઇડિંગ્સ'' અને ''બિટાઇડ'' જેવા કેટલાક શબ્દોમાં મૂળ અર્થ જળવાઇ રહ્યો છે. ''ટુ ટાઇડ ઓવર'' જેવા કેટલાક શબ્દસમૂહમાં પણ મૂળ અર્થ સચવાઇ રહ્યો છે. {{Citation needed|date=April 2008}}સાધારણ, પરસ્પરની બુદ્ધિગ્રાહ્યતાથી પાડવામાં આવેલા ભેદો છતાં પણ અંગ્રેજી ભાષા તેના કુટુંબની અન્ય ભાષાઓ કરતાં જર્મની ભાષાઓની વધારે નજીક છે. અંતે અંગ્રેજીએ સંયુક્ત શબ્દો બનાવવાની શરૂઆત કરી દીધી અને હાલના શબ્દોને અન્ય જર્મની ભાષાઓથી અલગ પાડવા માટે તેમને જોડવાની શરૂઆત કરી. આ કવાયત છેલ્લાં 1500 વર્ષોથી ચાલી રહી છે અને તેને લગતી આદતો પણ અલગ-અલગ છે. દા.ત. અંગ્રેજી ભાષાની ભાવવાચક સંજ્ઞામાં મૂળ શબ્દની પાછળ "-હૂડ", "-શિપ", "-ડોમ" અને "-નેસ" જેવા પ્રત્યેયો લગાડીને બનાવવામાં આવે છે. એક જ મૂળમાંથી નીકળેલા તમામ પ્રત્યેયો મોટાભાગના કે તમામ અન્ય જર્મની ભાષાઓમાં છે.પરંતુ તેમના ઉપયોગની પદ્ધતિ અલગ-અલગ છે.જેમ કે જર્મની ભાષાનો "ફ્રેહેઇટ" વિરુદ્ધ અંગ્રેજી ભાષાનો "ફ્રિડમ" શબ્દ (પ્રત્યેય "-હેઇટ" એ "-હૂડ" શબ્દનો સગોત્ર છે, જ્યારે "-ડોમ" પ્રત્યેય જર્મનના "-ટમ" પ્રત્યેયનો સગોત્ર છે). આઇલેન્ડિક અને ફેરાઓસ ભાષાઓ જર્મન ભાષાઓ છે. તેઓ પોતપોતાની રીતે અંગ્રેજી ભાષાને અનુસરે છે.અંગ્રેજીની જેમ જ તેમણે પણ સ્વતંત્ર રીતે જર્મન ભાષાનું પ્રભુત્વ વિકસાવ્યું છે. ઘણા લિખિત [[ફ્રેન્ચ]] શબ્દો પણ અંગ્રેજી ભાષાની બુદ્ધગ્રાહ્યતાથી સ્વીકારવામાં આવ્યા છે. (જોકે તેમનાં ઉચ્ચારણો ખૂબ જ અલગ છે.) કારણ કે અંગ્રેજી ભાષાએ [[નોર્માન]] અને ફ્રેન્ચ ભાષાનાં ઘણા શબ્દોનો પોતાનામાં સમાવેશ કર્યો છે. નોર્માનોની જીત બાદ આ શબ્દો [[એન્ગલો નોર્માન]] ભાષા મારફતે ઉતરી આવ્યા છે. ત્યારબાદની સદીઓમાં આ શબ્દો સીધા ફ્રેન્ચ ભાષામાંથી ઉતરી આવ્યા છે. જેનાં પરિણામે અંગ્રેજી શબ્દભંડોળ પૈકીના મોટા ભાગનાં શબ્દો ફ્રેન્ચ ભાષામાંથી ઉતરી આવ્યા છે. જોકે તેમના સ્પેલિંગમાં સાધારણ તફાવત જોવા મળે છે. (શબ્દોના અંત જૂની ફ્રેન્ચ ભાષાના સ્પેલિંગ સાથે કરવામાં આવે, વગેરે.) આ ઉપરાંત પ્રસંગોપાત કહેવાતા જૂઠ્ઠા મિત્રોને કારણે પણ બદલાવ જોવા મળે છે. (દા.ત. "લાઇબ્રેરી", વિરુદ્ધ ફ્રેન્ચ શબ્દ "લાઇબ્રેરાઇ", જેનો મતલબ છે પુસ્તકોની દુકાન) (ફ્રેન્ચ ભાષામાં "લાઇબ્રેરી" શબ્દનો મતલબ થાય છે "ગ્રંથાગાર") મોટાભાગના ફ્રેન્ચ લોનશબ્દોનું અંગ્રેજી ભાષામાં ઉચ્ચારણ ( ''મિરાજ'' નામના શબ્દ અથવા તો ''કુપ દ ઇટાત'' શબ્દસમૂહના અપવાદને બાદ કરતાં) સંપૂર્મપણે અંગ્રેજીકરણ થઇ જવા પામ્યું છે. અને તેના ઉપર અંગ્રેજી ભાષાની જેમ જ ભારણ આપવામાં આવે છે. {{Citation needed|date=April 2008}}ડેનિશ આક્રમણને કારણે તેના થોડા સમય પહેલા જ કેટલાક ઉત્તર જર્મની શબ્દો પણ અંગ્રેજીમાં આવ્યા (જુઓ [[ડેનલો]]); આ પ્રકારના શબ્દોમાં "સ્કાય", "વિન્ડો", "એગ", અને "ધે" (અને તેનાં રૂપો) તેમજ "આર", (ટુ બીનું હાલનુ બહુવચન)નો સમાવેશ થાય છે. {{Citation needed|date=April 2008}} == ભૌગલિક વહેંચણી == [[ચિત્ર:Native English speakers by country 1997 modified.svg|thumb|આલેખ વિશ્વના જે દેશોમાં અંગ્રેજી મુખ્ય ભાષા તરીકે બોલાય છે તેધોમાં અંગ્રેજી ભાષા બોલનારા લોકોની સંખ્યા દર્શાવે છે.]] આશરે 37.5 કરોડ લોકો અંગ્રેજીને તેમની પ્રથમ ભાષા તરીકે બોલે છે.<ref>કર્ટિસ, એન્ડી. ''કલર, રેસ, એન્ડ ઇન્ગલિશ લેન્ગવેજ ટિચિંગઃ શેડ્ઝ ઓફ મિનિંગ'' , 2006, પા. નં. 192. </ref> [[મંદારિયન ચીની]] અને [[સ્પેનિશ ભાષા|સ્પેનિશ]] ભાષાઓ બાદ આજે અંગ્રેજી જન્મની ભાષા તરીકે સંભવતઃ સૌથી વધુ બોલાતી ત્રીજા ક્રમની ભાષા છે.<ref name="ethnologue">{{Cite web |url=http://www.sil.org/ethnologue/top100.html |title=એથનોલોગ, 1999 |access-date=2021-07-09 |archive-date=1999-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/19990429232804/http://www.sil.org/ethnologue/top100.html |url-status=live }}</ref><ref name="CIA World Factbook">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2098.html CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140307124031/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2098.html |date=2014-03-07 }}, ફિલ્ડ લિસ્ટિંગ-લેન્ગવેજિસ (વર્લ્ડ).</ref> જોકે જન્મની ભાષા બોલનારા અને તે સિવાયના લોકોને સંયુક્ત રીતે ગણવામાં આવે તો સંભવતઃ તે વિશ્વમાં બોલાતી સૌથી સામાન્ય ભાષા છે. તેમ છતાં પણ [[ચીની ભાષા]]ઓની સરખામણીએ તે બીજા ક્રમે આવે છે. (પરંતુ "ભાષાઓ" અને "બોલીઓ" વચ્ચેનો ફરક પાડ્યો છે કે નહીં તેના ઉપર આધાર રાખે છે).<ref name="Languages of the World">[http://www2.ignatius.edu/faculty/turner/languages.htm લેન્ગવેજિસ ઓફ ધ વર્લ્ડ (ચાર્ટ્સ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927062910/http://www2.ignatius.edu/faculty/turner/languages.htm |date=2011-09-27 }}, કોમરી (1998), વેબર (1997), અને સમર ઇન્સ્ટિટ્યુટ ફોર લિન્ગ્વિસ્ટિક્સ (એસઆઇએલ) 1999 એથનોલોગ સર્વે. [http://www2.ignatius.edu/faculty/turner/languages.htm ધ વર્લ્ડ્સ મોસ્ટ વાઇડલી સ્પોકન લેન્ગવેજિસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927062910/http://www2.ignatius.edu/faculty/turner/languages.htm |date=2011-09-27 }} ઉપર પ્રાપ્ય</ref><ref name="Mair">{{cite journal|url=http://sino-platonic.org/complete/spp029_chinese_dialect.pdf|format=PDF|journal=Sino-Platonic Papers|last=Mair|first=Victor H.|authorlink=Victor H. Mair|title=What Is a Chinese "Dialect/Topolect"? Reflections on Some Key Sino-English Linguistic Terms|year=1991}}</ref> આ અંદાજોમાં [[બીજી કે ગૌણ ભાષા]] બોલનારા 47 કરોડ લોકોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. જેમાં તેમની ભાષાની [[સાક્ષરતા]] અને નિપુણતાનો ક્યાસ કાઢીને તેને માપવામાં આવી છે.<ref>{{cite web |url=http://columbia.tfd.com/English+language |title=English language |access-date=2007-03-26 |year=2005 |publisher=Columbia University Press }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.oxfordseminars.com/Tesol/Pages/Teach/teach_20000jobs.php |title=20,000 ટિચિંગ |access-date=2010-03-11 |archive-date=2011-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110822230450/http://oxfordseminars.com/graduate-career-assistance/esl-teaching-jobs.php |url-status=dead }}</ref> ભાષાશાસ્ત્રના પ્રાધ્યાપક [[ડેવિડ ક્રિસ્ટલે]] ગણતરી માંડી છે કે જેમના જન્મની ભાષા અંગ્રેજી નથી તેવા લોકોની સંખ્યા જન્મની ભાષા અંગ્રેજી છે તેવા લોકો કરતા સંખ્યામાં વધી ગયા છે અને તેમનો ગુણોત્તર 3માંથી 1નો છે.<ref>{{Cite book | last = Crystal | first = David | author-link = David Crystal | title = English as a Global Language | edition = 2nd | place = | publisher = Cambridge University Press | page = 69 | year = 2003 | url = http://books.google.com/books?id=d6jPAKxTHRYC | isbn = 9780521530323}}રજૂ કરવામાં આવેલા {{Cite journal | last = Power | first = Carla | title = Not the Queen's English | journal = Newsweek | date = 7 March 2005 | year = 2005 | url = http://www.newsweek.com/id/49022}}</ref> જે દેશોમાં જન્મની ભાષા બોલનારા લોકોની સંખ્યા વધુ છે તેવા દેશોના નામ ઉતરતા ક્રમની સંખ્યા અનુસારઃ [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]] (21.5 કરોડ),<ref name="US speakers">{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2005pubs/06statab/pop.pdf|title=U.S. Census Bureau, Statistical Abstract of the United States: 2003, Section 1 Population|format=PDF|publisher=U.S. Census Bureau|pages=59 pages}}કોષ્ટક 47માં દર્શાવવામાં આવેલા આંકડાઓ સૂચવે છે કે 5 વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના 21,48,09,000 લોકો ઘરમાં પણ અંગ્રેજી ભાષા બોલે છે. અમેરિકન કોમ્યુનિટી સર્વે આધારિત આ પરિણામોમાં કોલેજના સામૂહિક શયનગૃહમાં સહજીવન જીવનારા, સંસ્થાઓમાં સાથે અભ્યાસ કરતા અને ઘરે જૂથ બનાવીને રહેતા લોકોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો નથી. વ્યાખ્યાની દૃષ્ટિએ જે લોકોની જન્મની ભાષા અંગ્રેજી છે તેઓ અને જે લોકો ઘરે એક કરતાં વધારે ભાષા બોલે છે તેમને બાકાત રાખવામાં આવ્યા છે.</ref> [[યુનાઇટેડ કિંગડમ]] (6.1 કરોડ),<ref name="Crystal">[http://www.cambridge.org/catalogue/catalogue.asp?isbn=0521530334 ધ કેમ્બ્રિજ એનસાઇક્લોપેડિયા ઓફ ધ ઇન્ગલિશ લેન્ગવેજ, 2જી આવૃત્તિ, ક્રિસ્ટલ ડેવિડ; કેમ્બ્રિજ, યુકે: કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, [1995] (2003-08-03).]</ref> કેનેડા (1.82 કરોડ),<ref name="Canada speakers">[http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/language/Table401.cfm કેનેડા પ્રાંત અને તેને લગતા પ્રદેશોની ગણતરી2006 અનુસાર માતૃભાષા અને ઉંમર જૂથ આધારિત વસતી 20 ટકા નમૂનાની માહિતી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090310155903/http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/language/Table401.cfm |date=2009-03-10 }}, વસતી ગણતરી 2006, [[કેનેડાના આંકડાઓ]]</ref> [[ઓસ્ટ્રેલિયા]] (1.55 કરોડ),<ref name="Australia speakers">[http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/ViewData?action=404&amp;documentproductno=0&amp;documenttype=Details&amp;order=1&amp;tabname=Details&amp;areacode=0&amp;issue=2006&amp;producttype=Census%20Tables&amp;javascript=true&amp;textversion=false&amp;navmapdisplayed=true&amp;breadcrumb=TLPD&amp;&amp;collection=Census&amp;period=2006&amp;productlabel=Language%20Spoken%20at%20Home%20by%20Sex%20-%20Time%20Series%20Statistics%20(1996,%202001,%202006%20Census%20Years)&amp;producttype=Census%20Tables&amp;method=Place%20of%20Usual%20Residence&amp;topic=Language&amp; ઓસ્ટ્રેલિયન બ્યુરો ઓફ સ્ટેટિસ્ટિક્સ તરફથી મેળવવામાં આવેલી વસતી ગણતરીની માહિતી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080306052015/http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/ViewData?action=404&documentproductno=0&documenttype=Details&order=1&tabname=Details&areacode=0&issue=2006&producttype=Census%20Tables&javascript=true&textversion=false&navmapdisplayed=true&breadcrumb=TLPD&&collection=Census&period=2006&productlabel=Language%20Spoken%20at%20Home%20by%20Sex%20-%20Time%20Series%20Statistics%20(1996,%202001,%202006%20Census%20Years)&producttype=Census%20Tables&method=Place%20of%20Usual%20Residence&topic=Language& |date=2008-03-06 }} ઘરમાં બોલાતી મુખ્ય ભાષા. દર્શાવેલા આંકડાઓ એવી વ્યક્તિઓની સંખ્યા સૂચવે છે કે જેઓ ઘરમાં માત્ર અંગ્રેજી ભાષા બોલે છે.</ref> નાઇજિરિયા (40 લાખ),<ref>[[નાઇજિરિયન પિડજિન]] ભાષા બોલનારા લોકોની સંખ્યા, પિડજિન કે ક્રિઓલ ભાષા અંગ્રેજી ઉપર આધારિત છે. ઇહેમિયર દર્શાવે છે કે અંદાજે 30થી 50 લાખ લોકો જન્મની ભાષા બોલે છે. આ કોષ્ટકમાં અંદાજના મધ્ય બિંદુની સંખ્યા લેવામાં આવી છે. ઇહેમિયર, કેલેચુક્વુ ઉચેચુક્વુ. 2006). "[http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol15num3/ihemere.pdf અ બેઝિક ડિસ્ક્રિપ્શન એન્ડ એનાલિટિક ટ્રિટમેન્ટ ઓફ નાઉન ક્લોઝિસ ઇન નાઇજિરિયન પિડજિન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610000126/http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol15num3/ihemere.pdf |date=2007-06-10 }}." ''નોર્ડિક જરનલ ઓફ આફ્રિકન સ્ટડિઝ'' 15 (3): 296-313.</ref> આયર્લેન્ડ (38 લાખ),<ref name="Crystal"/> દક્ષિણ આફ્રિકા (37 લાખ),<ref name="SA speakers">[http://www.statssa.gov.za/publications/CinBrief/CinBrief2001.pdf સેન્સસ ઇન બ્રિફ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070809034210/http://www.statssa.gov.za/publications/CinBrief/CinBrief2001.pdf |date=2007-08-09 }}, પા. નં. 15 (કોષ્ટક 2.5), 2001 વસતી ગણતરી, [[દક્ષિણ આફ્રિકાના આંકડાઓ]]</ref> ન્યૂ ઝિલેન્ડ (36 લાખ) વસતી ગણતરી 2006.<ref>{{cite web |title=About people, Language spoken |url=http://www.stats.govt.nz/Census/2006-census-data/classification-counts-tables/about-people/language-spoken.aspx |publisher=[[Statistics New Zealand]] |date=2006 census |access-date=2009-09-28 |archive-date=2009-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091015063211/http://www.stats.govt.nz/Census/2006-census-data/classification-counts-tables/about-people/language-spoken.aspx |url-status=dead }}(માઇક્રોસોફ્ટ એક્સેલ ફાઇલ્સની કડીઓ)</ref> દક્ષિણ આફ્રિકામાં જન્મની ભાષા બોલનારા લોકોની સંખ્યા દર્શાવવામાં આવી નથી. પરંતુ જે લોકો માત્ર અંગ્રેજી બોલે છે તે લોકોની સંખ્યા અંદાજે 30,08,058 અને કુલ 1,97,187 લોકોએ યોગ્ય જાણકારી આપી નથી તેવા લોકોને બાદ કરવામાં આવે તો અંગ્રેજી બોલનારા લોકોની કુલ સંખ્યા 36,73,623ની થશે.{{Citation needed|reason=citing neither the question nor any of the answers lends this to unintentional humor: If the (unfortunately not cited) question were to have been put in English, the lack of any "usable answer" would not lead to "ignore" but rather to *discount* these people (for probably not understanding/speaking English at all).|date=January 2010}} ફિલિપાઇન્સ, જમૈકા અને નાઇજિરિયા જેવા દેશોમાં પણ જન્મની ભાષા [[ડાયલેક્ટ કન્ટિન્યુઆ]] બોલનારા લોકોની સંખ્યા લાખોમાં છે. જેમાં [[અંગ્રેજી આધારિત ક્રિઓલ ભાષા]] બોલનારાથી માંડીને આધુનિક અંગ્રેજી સ્વરૂપ ધરાવનારી ભાષા બોલનારા લોકોનો સમાવેશ થાય છે. જે દેશોમાં અંગ્રેજી બીજી કે ગૌણ ભાષા તરીકે બોલાય છે તેવા દેશોમાં જોઇએ તો ભારતમાં આ ભાષા બોલનારા લોકો સૌથી વધુ છે કે જેઓ ('[[ભારતીય અંગ્રેજી]]') ભાષા બોલે છે. ક્રિસ્ટલનો એવો દાવો છે કે જન્મની ભાષા બોલનારા અને નહીં બોલનારા લોકોને સંયુક્ત રીતે ગણવામાં આવે તો વિશ્વમાં અંગ્રેજી બોલતા હોય અને સમજી શકતા હોય તેવા લોકોની સંખ્યા ભારતમાં સૌથી વધુ છે.<ref>[http://education.guardian.co.uk/tefl/story/0,,1355064,00.html સબકોન્ટિનેન્ટ રેઇઝિસ ઇટ્સ વોઇશ], ક્રિસ્ટલ, ડેવિડ; ગાર્ડિયન સાપ્તાહિકઃ શુક્રવાર 19મી નવેમ્બર 2004.</ref><ref>યંગ ઝ્હાઓ; કેઇથ .પી. કેમ્પબેલ (1995). "ઇન્ગલિશ ઇન ચાઇના". વર્લ્ડ ઇન્ગલિશિસ 14 (3): 377-390. હોંગકોંગ દ્વારા અધિક 25 લાખ અંગ્રેજી બોલનારાઓનું પ્રદાન (1996ની વસતી ગણતરી અનુસાર).</ref> === ભાષા બોલનારા લોકોને આધારે દેશના ક્રમ === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! ક્રમ ! દેશ ! કુલ સંખ્યા ! વસતીની ટકાવારી ! પ્રથમ ભાષા ! અધિક ભાષા તરીકે ! વસ્તી ! class="unsortable"| ટિપ્પણી |- | 1 | [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકા|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (અમેરિકા)]] | 251,388,301 | 96% | 215,423,557 | 35,964,744 | 262,375,152 | <small>સ્રોતઃ યુએસ વસતી ગણતરી 2000: [http://www.census.gov/prod/2003pubs/c2kbr-29.pdf ભાષાનો ઉપયોગ અને અંગ્રેજી બોલવાની ક્ષમતા:2000], કોષ્ટક 1. </small><small>બીજી ભાષા તરીકે અંગ્રેજી બોલનારા લોકોની સંખ્યા તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ ઘરે અંગ્રેજી ભાષા નથી બોલતા પરંતુ તેઓ અંગ્રેજી ભાષા "સારી" અથવા તો "ખૂબ જ સારી" રીતે જાણે છે. </small><small>નોંધઃ આ આંકડાઓ 5 કે તેથી વધુ ઉંમર ધરાવતી વસતીમાંથી લેવામાં આવ્યા છે.</small> |- | 2 | [[ભારત]] | 90,000,000 | 8% | 178,598 | ''બીજી'' ભાષા તરીકે બોલનારા લોકોની સંખ્યા 6,50,00,000<br /> ''ત્રીજી'' ભાષા તરીકે બોલનારા લોકોની સંખ્યા 2,50,00,000 | 1,028,737,436 | <small>જે લોકો અંગ્રેજી ભાષાનો ઉપયોગ ''બીજી ભાષા'' અને ''ત્રીજી ભાષા'' તરીકે કરે છે તે તમામ લોકોનો સમાવેશ આ આંકડાઓમાં કરવામાં આવ્યો છે. આંકડાઓ 1991ની સાલના છે.<ref>ભારતની વસતી ગણતરી [http://www.censusindia.gov.in/ ભારતીય વસતી ગણતરી], અંક 10, 2003, પીપી. 8-10, (લેખ: વસતી ગણતરીમાં પશ્ચિમ બંગાળની ભાષાઓ અને સર્વેક્ષણો દ્વિભાષીયતા તેમજ ત્રિભાષિયતા).</ref><ref>ટ્રોફ, હર્બર્ટ એસ. 2004. [http://www.lilaproject.org/docs/India%20and%20its%20Languages%20v1.0.pdf ઇન્ડિયા એન્ડ ઇટ્સ લેન્ગવેજિસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080308101143/http://www.lilaproject.org/docs/India%20and%20its%20Languages%20v1.0.pdf |date=2008-03-08 }}. સિમેન્સ એજી, મ્યુનિચ</ref> </small><small>આ આંકડાઓમાં અંગ્રેજી ''ભાષા બોલનારા'' લોકોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે અંગ્રેજી ભાષાનો ''ઉપયોગ કરનારાઓ'' નો નહીં.<ref>"અંગ્રેજી બોલનારા" અને "અંગ્રેજીના વપરાશકર્તા" વચ્ચેનો ભેદ સમજવા માટે જુઓ ટીઇએસઓએલ-ઇન્ડિયા (ટિચર્સ ઓફ ઇન્ગલિશ ટુ સ્પિકર્સ ઓફ અધર લેન્ગ્વેજિસ તેમના લેખમાં વિકિપિડિયાના અગાઉના આ જ લેખમાં દર્શાવેલા 35 કરોડ લોકો વચ્ચેના ભેદનું નિરૂપણ કરે છે. જેમાં વધારે સંભવિત સંખ્યા 9 કરોડની લાગે છે.{{bquote|Wikipedia's India estimate of 350 million includes two categories - "English Speakers" and "English Users". The distinction between the Speakers and Users is that Users only know how to read English words while Speakers know how to read English, understand spoken English as well as form their own sentences to converse in English. The distinction becomes clear when you consider the China numbers. China has over 200~350 million users that can read English words but, as anyone can see on the streets of China, only handful of million who are English speakers.}}</ref></small> |- | 3 | [[નાઇજીરિયા|નાઇજિરિયા]] | 79,000,000 | 53% | 4,000,000 | >75,000,000 | 148,000,000 | <small>આ આંકડાઓ [[નાઇજિરિયાની પિડગિન ભાષા]] બોલનારા લોકોના છે. પિડગિન અંગ્રેજી ભાષા ઉપર આધારિત પ્રાંતીય ભાષા હોય છે. </small><small>ઇહેમિરના જણાવ્યા અનુસાર આશરે 30થી 50 લાખ લોકો જન્મની ભાષાનો પ્રયોગ કરે છે. કોષ્ટકમાં દર્શાવેલી સંખ્યા આ અંદાજનું મધ્યબિંદુ છે. </small><small>ઇહેમિર, કેલેચુક્વુ ઉચેચુક્વુ </small><small>2006). </small><small>"[http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol15num3/ihemere.pdf નાઇજિરિયન પિડગિન ભાષાના નામ વાક્યાંશોનું પાયાનું વર્ણન અને વિષય નિરૂપણનું વિશ્લેષણ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610000126/http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol15num3/ihemere.pdf |date=2007-06-10 }}" </small><small>''નોર્ડિક જરનલ ઓફ આફ્રિકન સ્ટડીઝ'' 15(3): 296-313.</small> |- | 4 | [[યુનાઇટેડ કિંગડમ]] | 59,600,000 | 98% | 58,100,000 | 1,500,000 | 60,000,000 | <small>સ્રોતઃ કેરિસ્ટલ (2005), પી. 109.</small> |- | 5 | [[ફિલિપાઈન્સ]] | 48,800,000 | 52%<ref name="EthnoPhil"/> | 3,427,000<ref name="EthnoPhil">{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=PH |title=Ethnologue report for Philippines |publisher=Ethnologue.com |date= |access-date=2010-01-02}}</ref> | 45,373,000 | 92,000,000 | <small>બોલનારાની કુલ સંખ્યાઃ વસતી ગણતરી 2000 [http://www.census.gov.ph/data/sectordata/sr05153tx.html 7ના આંકડા કરતાં ઉપરની ટેક્સ્ટમાં] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080127174205/http://www.census.gov.ph/data/sectordata/sr05153tx.html |date=2008-01-27 }} </small><small>5 વર્ષ કે તેથી વધુની ઉંમર ધરાવનારા 6.67 કરોડ લોકો પૈકી 63.71 ટકા લોકો અંગ્રેજી બોલી શકે છે. </small><small>માતૃભાષાના બોલનારા: વસતી ગણતરી 1995 એન્ડ્રુ ગોન્ઝાલેસના લેખ [http://www.multilingual-matters.net/jmmd/019/0487/jmmd0190487.pdf ધ લેન્ગ્વેજ પ્લાનિંગ સિચ્યુએશન ઇન ફિલિપાઇન્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070616101625/http://www.multilingual-matters.net/jmmd/019/0487/jmmd0190487.pdf |date=2007-06-16 }}, બહુભાષી અને બહુસાંસ્કૃતિક વિકાસ અંગેના સામયિકમાં જણાવ્યા અનુસાર, 19 (5 અને 6), 487-525. </small><small>(1998) </small><small>[[ઇથેનોલોગ]]ની યાદી અનુસાર જન્મની ભાષા બોલનારા 34 લાખ લોકો પૈકી 52 ટકા લોકો અંગ્રેજીને અધિક ભાષા તરીકે બોલે છે.<ref name="EthnoPhil"/></small> |- | 6 | [[કેનેડા]] | 25,246,220 | 85% | 17,694,830 | 7,551,390 | 29,639,030 | <small>સ્રોતઃ 2001ની વસતી ગણતરી- [http://www12.statcan.ca/english/census01/products/highlight/LanguageComposition/Page.cfm?Lang=E&amp;Geo=PR&amp;View=1b&amp;Table=1a&amp;StartRec=1&amp;Sort=2&amp;B1=Counts&amp;B2=Both અધિકૃત ભાષાઓ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181016155721/http://www12.statcan.ca/english/census01/products/highlight/LanguageComposition/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&View=1b&Table=1a&StartRec=1&Sort=2&B1=Counts&B2=Both |date=2018-10-16 }}નું જ્ઞાન અને [http://www12.statcan.ca/english/census01/products/highlight/LanguageComposition/Page.cfm?Lang=E&amp;Geo=PR&amp;View=1a&amp;Table=1a&amp;StartRec=1&amp;Sort=2&amp;B1=Counts&amp;B2=Both માતૃભાષા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181016155718/http://www12.statcan.ca/english/census01/products/highlight/LanguageComposition/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&View=1a&Table=1a&StartRec=1&Sort=2&B1=Counts&B2=Both |date=2018-10-16 }}. </small><small>જન્મની ભાષા બોલનારા પૈકી 1,22,660 લોકોની માતૃભાષા અંગ્રેજી અને ફ્રેન્ચ બંને હતી. જ્યારે 1,75,72,170 લોકોની માતૃભાષા અંગ્રેજી હતી ફ્રેન્ચ નહીં.</small> |- | 7 | [[ઓસ્ટ્રેલિયા]] | 18,172,989 | 92% | 15,581,329 | 2,591,660 | 19,855,288 | <small>સ્રોતઃ 2006ની વસતી ગણતરી.<ref>{{Cite web |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/ViewData?action=404&documentproductno=0&documenttype=Details&order=1&tabname=Details&areacode=0&issue=2006&producttype=Census%20Tables&javascript=true&textversion=false&navmapdisplayed=true&breadcrumb=TLPD&&collection=Census&period=2006&productlabel=Proficiency%20in%20Spoken%20English/Language%20by%20Age%20-%20Time%20Series%20Statistics%20(1996,%202001,%202006%20Census%20Years)&producttype=Census%20Tables&method=Place%20of%20Usual%20Residence&topic=Cultural%20& |title=ઓસ્ટ્રેલિયન બ્યુરો ઓફ સ્ટેટિસ્ટિક્સ |access-date=2023-12-28 |archive-date=2021-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816141608/https://www.abs.gov.au/websitedbs/censushome.nsf/home/cowsredirect |url-status=dead }}</ref> </small><small>પ્રથમ ભાષા અંગ્રેજીનાં ખાનાંમાં દર્શાવવામાં આવેલા આંકડાઓ ઓસ્ટ્રેલિયાના રહેવાસીઓનાં આંકડા છે કે જેઓ ઘરે પણ અંગ્રેજી ભાષા બોલે છે. </small><small>અધિક ભાષા અંગ્રેજીનાં ખાનાંમાં દર્શાવવામાં આવેલા આંકડાઓ અન્ય દેશોના રહેવાસીઓના આંકડાઓ છે જેમનો દાવો છે કે તેઓ અંગ્રેજી "સારી" અથવા તો "ખૂબ જ સારી" રીતે બોલી શકે છે. </small><small>અન્ય 5 ટકા લોકોએ તેમની ઘરની ભાષા કે અંગ્રેજી ભાષાની કૌશલ્યતા અંગેની સ્થિતિ જણાવી નહોતી</small> |- | colspan="8"| <small>નોંધઃ કુલ= પ્રથમ ભાષા+અન્ય ભાષા; ટકાવારી = કુલ/વસતી</small> |} === એવા દેશો કે જ્યાં અંગ્રેજી મુખ્ય ભાષા છે === એન્ગ્વિલા, એન્ટિગુઆ અને બાર્બુડામાં અંગ્રેજી પ્રાથમિક ભાષા છે. ઓસ્ટ્રેલિયા ([[ઓસ્ટ્રેલિયાઇ અંગ્રેજી]]), બાહમાસ, બાર્બાડોસ, બેલાઇઝ ([[બેલિઝિયન ક્રિઓલ]]), બર્મુડા, [[બ્રિટિશ ઇન્ડિયન ઓશન ટેરિટરી]], બ્રિટિશ વર્જિન ટાપુઓ, કેનેડા ([[કેનેડિયન અંગ્રેજી]]), [[કેમેન ટાપુઓ]], [[ફાકલેન્ડ ટાપુઓ]], [[જિબ્રાલ્ટાર]], ગ્રેનાડા, ગુઆમ, ગર્નસી, ([[ચેનલ આઇલેન્ડ અંગ્રેજી]]), ગયાના આયર્લેન્ડ, ([[હાઇબેર્નો-અંગ્રેજી]]), આઇસત ઓફ મેન ([[મેન્ક્સ અંગ્રેજી]]), જમૈકા ([[જમૈકન અંગ્રેજી]]), જર્સી, મોન્સ્ટેરાટ, ([[નૌરુ]]), ન્યૂ ઝિલેન્ડ ([[ન્યૂઝિલેન્ડ અંગ્રેજી]]), [[પિટકેરિયન ટાપુઓ]], [[સેઇન્ટ હેલેના]], [[સેઇન્ટ કિટ્સ એન્ડ નેવિસ]], [[સેઇન્ટ વિન્સેન્ટ એન્ડ ગ્રેનાડાઇન્સ]], [[સિંગાપુર]], [[દક્ષિણ જ્યોર્જિયા અને દક્ષિણ સેન્ડવિચ ટાપુઓ]], ટ્રિનિદાદ અને ટોબાગો, તુર્ક્સ અને કાઇકોસ ટાપુઓ, યુનાઇટેડ કિંગડમ અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ. ફેડરેટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ માઇક્રોનેશિયા, ફિજી, [[ગામ્બિયા]], ઘાના, ભારત, કેન્યા, કિરિબાતી, લેસોથો, લાઇબેરિયા, મેડાગાસ્કર, માલ્ટા, માર્શલ ટાપુઓ, મોરેશિયાસ નામિબિયા, નાઇજિરિયા, પાકિસ્તાન, [[પલાઉ]], પાપુઆ, ન્યૂ ગયાના, ફિલિપાઇન્સ ([[ફિલિપાઇન અંગ્રેજી]]), રવાન્ડા, સેઇન્ટ લ્યુસિયા, સામોઆ, સિશિલિસ, સિએરા લેઓન, સોલોમન ટાપુઓ, શ્રીલંકા, સુદાન, સ્વાઝિલલેન્ડ, તાન્ઝાનિયા, યુગાન્ડા, ઝામ્બિયા અને ઝિમ્બાબ્વે. આ એવી 11 અધિકૃત ભાષાઓ પૈકીની એક છે કે જેને દક્ષિણ આફ્રિકામાં સમાન દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે. ([[દક્ષિણ આફ્રિકી અંગ્રેજી]]) ઓસ્ટ્રેલિયાના હાલના [[આનુસંગિક પ્રાંતો]]માં પણ અંગ્રેજીને અધિકૃત ભાષા તરીકે માનવામાં આવી છે.([[નોરફોક ટાપુ]], [[ક્રિસમસ ટાપુ]] અને [[કોકોસ ટાપુ]]) અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ([[અમેરિકન સામોઆ]], [[ગુઆમ]], [[ઉત્તર મારિયાના ટાપુઓ]], [[પ્યુઅર્ટો રિકો]] અને [[યુએસ વર્જિન ટાપુઓ]]).<ref>{{Cite book |url=http://books.google.com/books?id=vyQDYqz2kFsC&pg=RA1-PA62&lpg=RA1-PA62&dq=%22puerto+rico%22+official+language+1993&source=web&ots=AZKLran6u3&sig=8fkQ9gwM0B0kwVYMNtXr-_9dnro |title=Puerto Rico: Culture, Politics, and Identity |author=Nancy Morris |year=1995 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0275952282 |page=62}}</ref> અને [[હોંગકોંગ]]ની જૂની બ્રિટિશ વસાહત. (વધુ માહિતી માટે જુઓ [[જે દેશોમાં અંગ્રેજી અધિકૃત ભાષા તરીકે ગણવામાં આવે છે તેની યાદી]]) યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ કે યુનાઇટેડ કિંગડમમાં અંગ્રેજી અધિકૃત ભાષા નથી.<ref>[http://www.nvtc.gov/lotw/months/november/USlanguages.html લેન્ગ્વેજિસ સ્પોકન ઇન ધ યુએસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090117213657/http://www.nvtc.gov/lotw/months/november/USlanguages.html |date=2009-01-17 }}, નેશનલ વર્ચ્યુઅલ ટ્રાન્સલેશન સેન્ટર, 2006.</ref><ref>[http://www.us-English.org/foundation/research/olp/viewResearch.asp?CID=22&amp;TID=1 યુએસ ઇન્ગલિશ ફાઉન્ડેશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080112204559/http://www.us-english.org/foundation/research/olp/viewResearch.asp?CID=22&TID=1 |date=2008-01-12 }}, ઓફિશિયલ લેન્ગ્વેજ રિસર્ચ{{ndash}} યુનાઇટેડ કિંગડમ.</ref> યુએસની સરકારમાં કોઇ જ અધિકૃત ભાષા ન હોવાને કારણે 50 રાજ્યોની સરકારો પૈકી 30 રાજ્યોની સરકારે અંગ્રેજીને અધિકૃત ભાષાનો દરજ્જો આપ્યો છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.us-english.org/inc/official/states.asp |title=યુએસ ઇન્ગલિશ, આઇએનસી. |access-date=2010-03-11 |archive-date=2010-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100106211903/http://www.us-english.org/inc/official/states.asp |url-status=dead }}</ref> અધિકૃત ભાષાનો દરજ્જો મળ્યો ન હોવા છતાં પણ યુનાઇટેડ કિંગડમની કેટલીક જૂની વસાહતો અને તેના દ્વારા [[રક્ષિત રાષ્ટ્રો]] જેવા કે બહેરિન, બ્રુનેઇ, બાંગ્લાદેશ, મલેશિયા અને યુનાઇટેડ આરબ અમિરાતમાં અંગ્રેજી મહત્વની ભાષા ગણાય છે. અંગ્રેજીને ઇઝરાયેલની ''[[ડિ જ્યુર]]'' અધિકૃત ભાષા ગણવામાં આવતી નથી. જોકે આ ભાષાએ અધિકૃત ભાષાનો ઉપયોગ{{Clarify|date=June 2009}} યથાવત રાખ્યો છે. ''ડિ ફેક્ટો'' બ્રિટિશ ચૂકાદાથી ચાલતી આવતી અંગ્રેજીની ભૂમિકા.<ref>[http://www.biu.ac.il/hu/lprc/home/fog0000000007.html મલ્ટિલિન્ગ્વિયાલિઝમ ઇન ઇઝરાયેલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090730191439/http://www.biu.ac.il/hu/lprc/home/fog0000000007.html |date=2009-07-30 }}, લેન્ગ્વેજ પોલિસી રિસર્ચ સેન્ટર</ref> === અંગ્રેજી વૈશ્વિક ભાષા તરીકે === અંગ્રેજી બહોળા પ્રમાણમાં બોલાતી હોવાને કારણે ઘણી વખત તેને "[[વિશ્વ ભાષા]]" તરીકે સંબોધવામાં આવે છે. જેને આધુનિક જમાનાની ''[[લિન્ગ્વા ફ્રાન્કા]]'' ગણી શકાય.<ref name="Graddol"/> મોટાભાગના દેશોમાં અંગ્રેજીને અધિકૃત ભાષા ગણવામાં ન આવતી હોવાથી હાલમાં તે એવી ભાષા છે કે જેને સમગ્ર વિશ્વમાં [[વિદેશી ભાષા]] તરીકે શીખવવામાં આવે છે. કેટલાક ભાષાશાસ્ત્રીઓ (જેવા કે ડેવિડ ગ્રેડોલ)નું માનવું છે કે આ ભાષા "જન્મની અંગ્રેજી બોલનારા લોકો"ની સાંસ્કૃતિક સંપત્તિ નથી. પરંતુ જેમ જેમ આ ભાષા વિકાસ પામી તેમ તેમ તેણે વિશ્વભરની સંસ્કૃતિને તેનામાં સમાવી છે.<ref name="Graddol"/> આંતરરાષ્ટ્રીય સંધિ અનુસાર તેને હવાઇ અને દરિયાઇ સંચાર માધ્યમ માટેની અધિકૃત ભાષા ગણવામાં આવે છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.imo.org/Safety/index.asp?topic_id=357 |title=ઇન્ટરનેશનલ મેરિટાઇમ ઓર્ગેનાઇઝેશન |access-date=2010-03-11 |archive-date=2003-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031227092334/http://www.imo.org/Safety/index.asp?topic_id=357 |url-status=dead }}</ref> અંગ્રેજી [[સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘ|સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘની]] અધિકૃત ભાષા છે. આ ઉપરાંત [[આંતરરાષ્ટ્રીય ઓલિમ્પિક સમિતિ]] સહિતના ઘણા આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોની તે અધિકૃત ભાષા છે. યુરોપીય દેશોમાં અંગ્રેજી સૌથી વધુ વિદેશી ભાષા તરીકે ભણવામાં આવે છે. (89 ટકા શાળાનાં બાળકો), ત્યારબાદ ફ્રેન્ચ (32 ટકા), જર્મન (18 ટકા), સ્પેનિશ (8 ટકા) અને રિશયન ભણવામાં આવે છે; જ્યારે યુરોપમાં વિદેશી ભાષાની ઉપયોગિતામાં જોઇએ તો 68 ટકા અંગ્રેજી, 25 ટકા ફ્રેન્ચ, 22 ટકા જર્મન અને 16 ટકા સ્પેનિશનો ઉપયોગ થાય છે.<ref name="srv06">[[યુરોબેરોમિટર]] દ્વારા [http://ec.europa.eu/education/languages/pdf/doc631_en.pdf વર્ષ 2006માં કરવામાં આવેલું સર્વેક્ષણ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131116073533/http://ec.europa.eu/education/languages/pdf/doc631_en.pdf |date=2013-11-16 }}, [http://ec.europa.eu/education/policies/lang/languages/index_en.html યુરોપીય દેશોની અધિકૃત ભાષાઓ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060619124053/http://ec.europa.eu/education/policies/lang/languages/index_en.html |date=2006-06-19 }}ની વેબસાઇટમાં</ref> અંગ્રેજી નહીં બોલનારા યુરોપીય દેશોમાં ટકાવારીની દૃષ્ટિએ મોટાભાગના લોકો અંગ્રેજીમાં વાતચીત કરી શકે છે. (નોંધનીય છે કે ટકાવારી વયસ્ક લોકોની વસતીમાંથી લીધી છે કે જેમની ઉંમર 15 વર્ષ કે તેથી વધુની છે.) સ્વિડનમાં (85 ટકા), ડેનમાર્કમાં (83 ટકા), નેધરલેન્ડમાં (79 ટકા), લક્ઝેમ્બર્ગમાં (66 ટકા), ફિનલેન્ડમાં (60 ટકા), સ્લોવેનિયામાં (56 ટકા), ઓસ્ટ્રિયામાં (53 ટકા), બેલ્જિયમમાં (52 ટકા) અને જર્મનીમાં (51 ટકા).<ref>{{Cite web |url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_237.en.pdf |title=યુરોપીયન સંઘ |access-date=2010-03-11 |archive-date=2007-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070128095746/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_237.en.pdf |url-status=dead }}</ref> અંગ્રેજી ભાષામાં છપાતાં પુસ્તકો, સામાયિકો અને અખબારો વિશ્વના ઘણા દેશોમાં મળે છે. વિજ્ઞાનમાં પણ અંગ્રેજી ભાષાનો પ્રયોગ ખૂબ જ સહજતાથી થાય છે.<ref name="Graddol"/> વર્ષ 1997માં [[સાયન્સ સાઇટેશન ઇન્ડેક્સે]] નોંધ્યું હતું કે વિજ્ઞાનને લગતા 95 ટકા લેખો અંગ્રેજી ભાષામાં લખાયા હતા. જે પૈકીના અંગ્રેજી ભાષા બોલનારા દેશોના લેખકોના લેખો માત્ર અડધી માત્રામાં જ હતા. અંગ્રેજી ભાષા નવી વૈશ્વિક લિન્ગ્વા ફ્રાન્કા બની ગઇ હોવાને કારણે તેણે બીજી ભાષાઓ{{Lopsided|date=February 2010}} ઉપર વિપરીત અસર કરવાની શરૂ કરી છે. લાંબે ગાળે તે ભાષામાં બદલાવ આણે છે તો કેટલીક વખત નબળી ભાષાને ખતમ પણ કરી નાખે છે.{{Lopsided|date=February 2010}} આ કારણોસર જ ભાષાશાસ્ત્રીઓએ તેને "અંગ્રેજી ભાષાનો સામ્રાજ્યવાદ" નામનો પારિભાષિક શબ્દ આપ્યો છે.<ref>જામ્બોર, પૌલ ઝેડ.[http://www.eilj.com/EILJ_Vol_2.swf '] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110427031248/http://www.eilj.com/EILJ_Vol_2.swf |date=2011-04-27 }}[http://www.eilj.com/EILJ_Vol_2.swf ઇન્ગલિશ લેન્ગવેજ ઇમ્પિરિયાલિઝમઃ પોઇન્ટ્સ ઓફ વ્યૂ'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110427031248/http://www.eilj.com/EILJ_Vol_2.swf |date=2011-04-27 }}, જર્નલ ઓફ ઇન્ગલિશ એઝ એન ઇન્ટરનેશનલ લેન્ગવેજ, એપ્રિલ 2007- ગ્રંથ 1 પા. નં. 103-123 (વર્ષ 2007માં દાખલ)</ref> === તળપદી ભાષા અને પ્રાદેશિક વિવિધતા === બ્રિટિશ રાજનાં વિસ્તરણથી લઇને [[બીજું વિશ્વ યુદ્ધ|બીજાં વિશ્વ યુદ્ધ]] સુધી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના પ્રભુત્વએ અંગ્રેજીનોપ્રસાર સમગ્ર વિશ્વમાં કર્યો.<ref name="Graddol"/> વિશ્વવ્યાપકતાને કારણે અંગ્રેજી ભાષાએ ઘણી [[અંગ્રેજી બોલીઓ]] અને અંગ્રેજી આધારિત [[ક્રિઓલ ભાષાઓ]] તેમજ [[પિડજિન્સ]] વિકસાવી અંગ્રેજીની બે શિક્ષિત બોલીઓને સમગ્ર વિશ્વસ્તરે બહોળા પ્રમાણમાં પ્રતિસાદ સાંપડ્યો- એક હતી દક્ષિણ બ્રિટિશની શિક્ષિત ભાષા અને બીજી હતી શિક્ષિત મધ્યપશ્ચિમી અમેરિકન ભૂતપૂર્વ ભાષાને કેટલીક વખત બીબીસી (અથવા તો રાણીની) અંગ્રેજી ભાષા કહેવામાં આવતી. આ ભાષા કદાચ તેના "[[અધિકૃત ઉચ્ચારણો]]"ને કારણે ધ્યાનાકર્ષક બની હશે. આ ભાષા [[કેમ્બ્રિજ પ્રતિકૃતિ]]ના નમૂનારૂપ છે. યુરોપ, આફ્રિકા અને ભારતીય ઉપખંડોમાં અન્ય ભાષા બોલનારા લોકોને અંગ્રેજી શીખવવા માટે તેનું ધોરણ ઉત્તમ ગણવામાં આવે છે. ઉપરાંત બ્રિટિશ કોમનવેલ્થ દ્વારા પ્રભાવિત કે પછી યુએસ સાથે પોતાની જાતને ન સરખાવવા ઇચ્છતા રાષ્ટ્રો પણ આ ધોરણને માન્ય રાખે છે. પાછળથી અસ્તિત્વમાં આવેલી [[જનરલ અમેરિકન]] બોલી સમગ્ર યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને કેનેડામાં બહોળા પ્રમાણમાં ફેલાયેલી છે. આ અમેરિકી ઉપખંડ અને તેના વિસ્તારો (જેવાકે ફિલિપાઇન્સ)ની પ્રતિકૃતિ છે. આ પ્રકારના દેશોને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સાથે ગાઢ સંબંધ છે અથવા તો તેઓ તે દેશ સાથે સરખાવવા ઇચ્છે છે. આ બે મહત્વની બોલીઓ ઉપરાંત અંગ્રેજીમાં સંખ્યાબંધ [[વિવિધ પ્રકારની બોલીઓ]] અસ્તિત્વમાં છે. જેમાં ઘણા કિસ્સાઓમાં પેટાબોલીઓ જેવી કે [[બ્રિટિશ અંગ્રેજી]]માં; [[કોકની]], [[સ્કાઉસ]] અને [[જ્યોર્ડી]]નો સમાવેશ થાય છે. [[કેનેડિયન અંગ્રેજી]]માં; [[ન્યૂફાઉન્ડલેન્ડ અંગ્રેજી]] અને [[આફ્રિકન અમેરિકન સ્થાનિક અંગ્રેજી]]માં ("ઇબોનિક્સ") તેમજ [[અમેરિકન અંગ્રેજી]]માં [[દક્ષિણ અમેરિકી અંગ્રેજી]]નો સમાવેશ થાય છે. અંગ્રેજી [[અનેકત્વ ધરાવનારી ભાષા]] છે. તેની કોઇ મધ્ય કે સત્તાધિશ ભાષા નથી જેવી રીતે ફ્રાન્સમાં [[એકેડેમી ફ્રાન્કાઇસ]] છે તેમ અંગ્રેજીમાં કંઇ જ નથી; એટલા માટે જ કોઇ એક પ્રકારની અંગ્રેજી ભાષાને "સાચી" કે "ખોટી" ગણવામાં નથી આવતી. સિવાયકે એવો કોઇ એક ચોક્કસ વર્ગ કે જે ભાષા થકી દોરવાતો હોય. {{0}સ્કોટ્સ ભાષાનાં મૂળિયાં ઉત્તરીય મધ્ય અંગ્રેજી<ref>એઇટકેન, એ.જે. એન્ડ મેકાર્થર, ટી. ઇડીએસ. (1979) ''લેન્ગવેજિસ ઓફ સ્કોટલેન્ડ'' . એડિનબર્ગ, ચેમ્બર્સ. પી. 87</ref>માંથી ઉતરી આવ્યા છે. અન્ય સ્રોતોના પ્રભાવને કારણે તેના ઇતિહાસમાં બદલાવ અને વિકાસ આવતા રહ્યા છે. પરંતુ [[એક્ટ્સ ઓફ યુનિયન 1707]] બાદ [[ભાષાની ક્ષીણ થવાની]] પ્રક્રિયા શરૂ થઇ. ત્યારબાદની પેઢીએ વધુને વધુ આધુનિક અંગ્રેજી ભાષાનો સ્વીકાર કરવાની શરૂઆત કરી જેના પરિણામે તે એક બોલી બનીને રહી ગઇ. હાલમાં ભલે તે અંગ્રેજીની એક અલગ ભાષા કે [[બોલી]] હોય તેને [[સ્કોટિશ અંગ્રેજી]] તરીકે ગણાવી શકાય. આ ભાષા હાલમાં વિવાદાસ્પદ છે. જોકે બ્રિટિશ સરકાર તેને [[પ્રાદેશિક ભાષા]] તરીકે સ્વીકારે છે. ઉપરાંત તેને [[યુરોપિયન ચાર્ટર ફોર રિજનલ એન્ડ માઇનોરિટી લેન્ગવેજિસ]] અંતર્ગત આવરી લેવામાં આવી છે.<ref>[http://www.coe.int/t/e/human_rights/minorities/2._framework_convention_%28monitoring%29/2._monitoring_mechanism/3._state_reports_and_unmik_kosovo_report/2._second_cycle/PDF_2nd_SR_UK_en.pdf યુનાઇટેડ કિંગડમ દ્વારા સુપરત કરવામાં આવેલો બીજો અહેવાલ જે કલમ 25ના 1લા ફકરા રાષ્ટ્રીય લઘુમતીઓના રક્ષણની જોગવાઇઓને અનુસરે છે.]'''' </ref> સ્કોટ્સની પ્રાદેશિક બોલીઓ પણ સંખ્યાબંધ છે અને આ ભાષાનાં ઉચ્ચારણો, વ્યાકરણ અને નિયમો અલગ છે. ઘણી વખત તો તે અંગ્રેજી ભાષા કરતાં પણ નોંધપાત્ર રીતે જુદા પડે છે. અંગ્રેજી [[બોલનારા લોકોની લઢણ]] ઘણી અલગ હોય છે જેના કારણે તે વ્યક્તિની જન્મની બોલી કે ભાષાનો સંકેત મળી જાય છે. પ્રાદેશિક ભાષા બોલનારાની લઢણના ભેદને વધુ સ્પષ્ટ રીતે સમજવો હોય તો જુઓ [[રિજનલ એસેન્ટ્સ ઓફ ઇન્ગલિશ]] અને પ્રાદેશિક બોલીઓના ભેદને તેમજ લક્ષણોને વધુ સ્પષ્ટ રીતે સમજવા હોય તો જુઓ [[અંગ્રેજી ભાષાની બોલીઓની યાદી]]. ઇંગ્લેન્ડમાં વ્યાકરણ અને શબ્દભંડોળ કરતા તફાવત ઉચ્ચારણો વચ્ચે મર્યાદિત બની ગયો છે. [[સર્વે ઓફ ઇન્ગલિશ ડાયલેક્ટ્સ]]ના સમયગાળા દરમિયાન સમગ્ર દેશમાં વ્યાકરણ અને શબ્દભંડોળ અલગઅલગ હતા. પરંતુ ''નિયમો ક્ષીણ'' થતા ગયા તેમતેમ તફાવતો કે અલગતા મરી પરવારી.<ref>પિટર ટ્રડગિલ, ''ધ ડાયલેક્ટ્સ ઓફ ઇંગ્લેન્ડ'' 2જી આવૃત્તિ, પાનું 125, બ્લેકવેલ, ઓક્સફર્ડ, 2002</ref> પોતાના ઇતિહાસ દરમિયાન અંગ્રેજી ભાષાએ ઘણી બધી ભાષામાંથી શબ્દો લીધા હોવાને કારણે ઇન્ગલિશ [[લોનવર્ડ]] હવે વિશ્વભરની ઘણી ભાષામાં જોવા મળે છે. જે તેના બોલનારાનો તકનિકી અને સાંસ્કૃતિક પ્રભુત્વને પ્રતિબિંબિત કરે છે. કેટલીક [[પિડજિન્સ]] અને [[ક્રિઓલ ભાષાઓ]] અંગ્રેજીના આધાર ઉપર બનેલી છે. જેમ કે [[જમૈકન પેટોઇસ]], [[નાઇજિરિયન પિડજિન]] અને [[ટોક પિસિન]]. અંગ્રેજી ભાષામાંના અમુક શબ્દો બિન અંગ્રેજી ભાષાના રૂપોનું વિવરણ કરે છે. આ બિન અંગ્રેજી ભાષામાં અંગ્રેજી ભાષાનો હિસ્સો વિશાળ માત્રામાં હોય છે. === અંગ્રેજીની નિર્માણ પામેલી વિવિધતા === * [[પાયાનું અંગ્રેજી]] આંતરરાષ્ટ્રીય ઉપયોગ માટે સરળ બનાવવામાં આવ્યું છે. ઉત્પાદકો અને અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં પત્રાચાર કે અન્ય પ્રકારના સંપર્કો પાયાના અંગ્રેજીમાં કરવામાં આવે છે. એશિયાની કેટલીક શાળાઓમાં શરૂઆત કરનારા લોકો માટે અંગ્રેજી વિષયનું પ્રાયોગિક શિક્ષણ આપવામાં આવે છે. * [[ઇ-પ્રાઇમે]] ''ટુ બી'' નાં ક્રિયાપદનાં રૂપો કાઢી નાખ્યા છે. * [[અંગ્રેજીમાં સુધારો]] એ અંગ્રેજી ભાષામાં દોષ દૂર કરીને તેને સુધારવાનો સામૂહિક પ્રયાસ છે. * [[હાથની સંજ્ઞાઓ દ્વારા અંગ્રેજીનું જ્ઞાન]]{{ndash}} જેમાં હાથની આંગળીઓ દ્વારા સંજ્ઞા બનાવીને અંગ્રેજીનું શિક્ષણ આપવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિ મૂક-બધિરો માટે વિકસાવવામાં આવી છે. આને સાચી નિશાનીઓની ભાષા માનવાની ભૂલ ન કરવી જોઇએ. જેમ કે [[બ્રિટિશ સાંકેતિક ભાષા]] અને [[અમેરિકી સાંકેતિક ભાષા]] એન્ગ્લોફોન દેશોમાં ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે. આ ભાષાઓ સ્વતંત્ર છે અને તે અંગ્રેજી ઉપર આધારિત નથી. * [[સિસ્પિક]] અને તેને આધારિત [[એરસ્પિક]] તેમજ પોલિસસ્પિક તમામના શબ્દભંડોળ મર્યાદિત છે. વર્ષ 1980માં [[એડવર્ડ જ્હોન્સન]] દ્વારા કેટલાક વિસ્તારોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સહકાર અને સંચાર માટે આ ભાષાઓ વિકસાવવામાં આવી હતી. [[ચેનલ ટનલ]]માં ઉપયોગમાં લેવા માટે [[ટનલસ્પિક]] ભાષાનો પ્રયોગ કરવામાં આવે છે. * [[ખાસ અંગ્રેજી]] એ અંગ્રેજીનું સરળ સ્વરૂપ છે જેનો ઉપયોગ [[વોઇસ ઓફ અમેરિકા]] દ્વારા કરવામાં આવે છે. આમાં માત્ર 1500 શબ્દોનાં શબ્દભંડોળનો જ ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. == ધ્વનિશાસ્ત્ર == === સ્વરનો ઉચ્ચાર === આ ભાષાના [[સ્વરો]] છે જે દરેક પ્રાંત પ્રમાણે જુદા પડે છે. કેટલીક [[ઉત્તર અમેરિકી અંગ્રેજી]] બોલીઓમાં લંબાઇની સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી નથી. {| class="wikitable" |- ![[આઇપીએ (IPA)]] ! વર્ણન ! શબ્દ |- ! colspan="3" style="text-align:left;background:#dedede"| [[દેખીતી રીતે ગુણવત્તાવાળા સ્વરો]] |- | {{IPA|iː}} | [[નિમ્ન અગ્ર બિનવર્તુળાકાર સ્વર]] | બી {{bold dark red|ea}}ડી |- | {{IPA|ɪ}} | [[નિમ્ન મધ્ય અગ્ર મધ્ય બિનવર્તુળાકાર સ્વર]] | બી {{bold dark red|i}}ડી |- | {{IPA|ɛ}} | [[ઉચ્ચ મધ્ય અગ્ર બિનવર્તુળાકાર સ્વર]] | બી{{bold dark red|e}} ડી<ref group="vn">આરપીમાં તેની ખૂબ જ નજીક છે{{IPA|[e]}}</ref> |- | {{IPA|æ}} | [[ઉચ્ચ અગ્ર બિનવર્તુળાકાર સ્વર]] | બી{{bold dark red|a}} ડી<ref group="vn">આરપીમાં બોલનારા યુવાવર્ગમાં તે ખૂબ જ નજીક છે{{IPA|[a]}}</ref> |- | {{IPA|ɒ}} | [[ઉચ્ચ પૃષ્ઠ વર્તુળાકાર સ્વર]] | બી{{bold dark red|o}} એક્સ<ref group="vn" name="n1">અમેરિકાની ઘણી તળપદી અંગ્રેજીમાં આ ધ્વનિનો અભાવ જોવા મળે છે. કેટલીક ભાષાઓ કે શબ્દોમાં આ ધ્વનિનું ઉચ્ચારણ સાથે{{IPA|/ɑː/}} અથવા{{IPA|/ɔː/}}. જુઓ [[લોટ-ક્લોથ સ્પ્લિટ|''લોટ-ક્લોથ સ્પ્લિટ'']] .</ref> |- | {{IPA|ɔː}} | [[ઉચ્ચ મધ્ય પૃષ્ઠ વર્તુળાકાર સ્વર]] | પી{{bold dark red|aw}} ઇડી<ref group="vn" name="n2">કેટલીક ઉત્તર અમેરિકી અંગ્રેજી ભાષામાં આ સ્વર નથી. જુઓ [[કોટ- કૉટ મર્જર|''કોટ- કૉટ મર્જર'']] .</ref> |- | {{IPA|ɑː}} | [[ઉચ્ચ પૃષ્ઠ બિનવર્તુળાકાર સ્વર]] | બીઆર{{bold dark red|a}} |- | {{IPA|ʊ}} | [[નિમ્નમધ્ય મધ્યપૃષ્ઠ સ્વર]] | જી{{bold dark red|oo}} ડી |- | {{IPA|uː}} | [[નિમ્નપૃષ્ઠ વર્તુળાકાર સ્વર]] | બી{{bold dark red|oo}} ઇડી<ref group="vn" name="n7">અક્ષર <''યુ'' > કેટલીક વખત{{IPA|/uː/}} [[ગ્રીક વર્ણમાળાના નવમા અક્ષર]]નું પ્રતિનિધિત્વ કરી શકે છે.{{IPA|/juː/}} બીઆરપીમાં ગ્રીક વર્ણમાળાનો નવમો સ્વર{{IPA|/juː/}} જો પાછળ{{IPA|/t/}},{{IPA|/d/}},{{IPA|/s/}} આવતો હોય અથવા{{IPA|/z/}} તો તેની અગાઉનો વ્યંજન તાલવ્ય બને છે. તેમજ તેને વાળે છે{{IPA|[t͡ɕ]}},{{IPA|[d͡ʑ]}},{{IPA|[ɕ]}} અને{{IPA|[ʑ]}} તે અનુક્રમે ''ટ્યુન'' , ''ડ્યુરિંગ'' , ''શુગર'' અને ''એઝ્યોર'' નામના શબ્દોમાં જોિ શકાય છે. અમેરિકન અંગ્રેજીમાં જ્યાં સુધી{{IPA|/juː/}} શબ્દની પાછળ ''આર'' ન લાગે ત્યાં સુધી તે તાલવ્ય નથી બનતો. જેના પરિણામે તે{{IPA|/(t, d, s, z)juːr/}} વળે છે{{IPA|[tʃər]}},{{IPA|[dʒər]}},{{IPA|[ʃər]}} અને{{IPA|[ʒər]}} જેને અનુક્રમે ''નેચર'' , ''વર્જર'' , ''શ્યોર'' અને ''ટ્રેઝર'' નામના શબ્દમાં જોઇ શકાય છે.</ref> |- | {{IPA|ʌ}} | [[ઉચ્ચ મધ્ય પૃષ્ઠ બિનવર્તુળાકાર સ્વર]], [[ઉચ્ચ મધ્ય સ્વર]]<ref group="vn">પાછલા સ્વરનું પ્રતીક{{IPA|ʌ}} એ આ અંગ્રેજી મધ્ય સ્વરમાં રૂઢિગત છે. {{IPA|[ɐ]}}ખરેખર તો સામાન્યતઃ તે વધારે નજીક છે. ઉત્તરીય ઇંગ્લેન્ડના ભાગોમાં આ સ્વરનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો નથી, અને{{IPA|ʊ}} તેનો ઉપયોગ તેની જગ્યાએ જ થાય છે.</ref> | બી{{bold dark red|u}} ડી |- | {{IPA|ɜr}} | [[ઉચ્ચમધ્ય મધ્ય બિનવર્તુળાકાર સ્વર]] | બી{{bold dark red|ir}} ડી<ref group="vn" name="n3">આ ધ્વનિનું ઉત્તર અમેરિકી સ્વરૂપ [[ર્હોટિક સ્વર]]{{IPA|[ɝ]}} છે અને આરપી સ્વરૂપ લંબ મધ્ય સ્વર છે{{IPA|[ɜː]}}.</ref> |- | {{IPA|ə}} | [[શ્વા અથવા સ્વા]] | {{bold dark red|a}}આરઓએસ પોસ્ટઓફ એસ<ref group="vn" name="n4">ઉત્તર અમેરિકી અંગ્રેજી બોલનારા ઘણા લોકો ભાર દીધા વિનના આ બે સ્વરો વચ્ચેનો ભેદ પારખી શકતા નથી. તેમના માટે ''રોઝિસ'' અને ''રોઝાસ'' નું ઉચ્ચારણ સરખું જ થાય છે અને તેના માટે સામાન્યતઃ [[સ્ક્વા]] પ્રતીકનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે{{IPA|/ə/}}.</ref> |- | {{IPA|ɨ}} | [[નિમ્ન મધ્ય બિનવર્તુળાકાર સ્વર]] | {{bold dark red|e}}આરઓએસ<ref group="vn" name="n4"/>એસ<ref group="vn" name="n5">ઘણી વખત આ ધ્વનિની નકલ સાથે{{IPA|/ə/}} અથવા તો સાથે{{IPA|/ɪ/}}.</ref> |- ! colspan="3" style="text-align:left;background:#dedede"| [[સંધ્યક્ષર]] |- | {{IPA|eɪ}} | [[નિમ્નમધ્ય અગ્ર બિનવર્તુળાકાર સ્વર]]-<br /> [[નિમ્ન અગ્ર બિનવર્તુળાકાર સ્વર]] | બી{{bold dark red|ay}} ઇડી<ref group="vn" name="n6">સામાન્ય અમેરિકન, સ્કોટિશ, આઇરિશ અને ઉત્તરીય અંગ્રેજી સહિતની ઘણી ભાષાઓમાં{{IPA|[oː]}} સંયુક્ત સ્વર{{IPA|/eɪ/}} અને{{IPA|/oʊ/}} સમાન ગુણવત્તાવાળા સ્વર{{IPA|[eː]}} </ref> |- | {{IPA|oʊ}} | [[નિમ્ન મધ્ય પૃષ્ઠ વર્તુળાકાર સ્વર]]-<br /> [[નિમ્ન મધ્ય પૃષ્ઠ મધ્ય સ્વર]] | બી{{bold dark red|o}} ડીઇ<ref group="vn">આરપીમાં ઉત્તર અમેરિકાના કેટલાક ભાગોમાં તે નજીક હોય છે{{IPA|[əʊ]}}. ઘટતા જતા સ્વર તરીકે તે (અન્ય સ્વરની આગળ પણ આવી શકે છે{{IPA|[ɵ]}}){{IPA|[ɵʊ]}} અથવા તો{{IPA|[ə]}} તે બોલી ઉપર આધારિત રાખે છે.</ref><ref group="vn" name="n6"/> |- | {{IPA|aɪ}} | [[ઉચ્ચ અગ્ર બિનવર્તુળાકાર સ્વર]] <br /> [[નિમ્ન મધ્ય અગ્ર મધ્ય બિનવર્તુળાકાર સ્વર]] | સીઆર{{bold dark red|y}}<ref group="vn" name="n8">ઉત્તર અમેરિકાના કેટલાક ભાગોમાં (ખાસ કરીને કેનેડામાં){{IPA|/aɪ/}} તે અવાજરહિત વ્યંજનની આગળ ઉચ્ચારાય છે{{IPA|[ʌɪ]}}. જેથી કરીને ''રાઇટર'' અને ''રાઇડર'' અને વચ્ચેનો ભેદ તેના સ્વરના કારણે પડે છે{{IPA|[ˈɹʌɪɾɚ, ˈɹaɪɾɚ]}} નહીં કે તેના વ્યંજનને કારણે.</ref> |- | {{IPA|aʊ}} | [[ઉચ્ચ અગ્ર બિનવર્તુળાકાર સ્વર]] <br /> [[નિમ્નમધ્ય મધ્યપૃષ્ઠ સ્વર]] | સી{{bold dark red|ow}}<ref group="vn">કેનેડામાં આનું ઉચ્ચારણ{{IPA|[ʌʊ]}} અવાજરહિત વ્યંજનની આગળ કરવામાં આવે છે.</ref> |- | {{IPA|ɔɪ}} | [[ઉચ્ચ મધ્ય પૃષ્ઠ વર્તુળાકાર સ્વર]] <br /> [[નિમ્ન અગ્ર બિનવર્તુળાકાર સ્વર]] | બી{{bold dark red|oy}} |- | {{IPA|ʊər}} | [[નિમ્ન મધ્ય અને મધ્યપૃષ્ઠ સ્વર]] <br /> [[શ્વા અથવા સ્વા]] | બી{{bold dark red|oor}}<ref group="vn" name="n9">ઘણી બોલવાની લઢણોમાં આ ધ્વનિનું ઉચ્ચારણ{{IPA|[ɔː(r)]}} કરવામાં આવે છે તેના કરતા{{IPA|[ʊə(r)]}}. જુઓ [[ઇન્ગલિશ લેન્ગવેજ હિસ્ટોરિક વોવેલ ચેન્જિસ બિફોર હિસ્ટોરિક આર]].</ref> |- | {{IPA|ɛər}} | [[ઉચ્ચ મધ્ય અગ્ર બિનવર્તુળાકાર સ્વર]] <br /> [[શ્વા]] | એફ{{bold dark red|air}}<ref group="vn" name="n10">કેટલીક બિન રોહ્ટિક ભાષાઓમાં શ્વાને અવગણીને પડતો મૂકવામાં આવે છે{{IPA|/ɛə/}} તેનું એક સ્વરકીકરણ થાય છે અને ધ્વનિ લંબાય પણ છે{{IPA|[ɛː]}}.</ref> |} ==== નોંધ ==== {{Reflist|2|group=vn}} === વ્યંજન === આ અંગ્રેજી વ્યંજન પ્રક્રિયા માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવતાં પ્રતીકો છે જેને આંતરરાષ્ટ્રીય ધ્વનિઉચ્ચારણના મૂળાક્ષરો (આઇપીએ)માંથી લેવામાં આવ્યા છે. {| class="wikitable" |- ! &nbsp; ![[ઓષ્ઠ્ય]] ![[દંત્યોષ્ઠ્ય]]<br />[[]] ![[દંત્ય]] ![[મૂર્ધન્ય]] ![[મૂર્ધન્ય]]<br />[[]] ![[તાલવ્ય]] ![[તાલવ્ય]] ![[ઓષ્ઠ્ય તાલવ્ય]]<br />[[]] ![[કંઠ્ય]] |- ![[અનુનાસિક]] | style="text-align:center"|{{IPA|m}} | &nbsp; | &nbsp; | style="text-align:center"|{{IPA|n}} | &nbsp; | &nbsp; | style="text-align:center"|{{IPA|ŋ}}<ref group="cn" name="c1">કેટલીક લઢણોમાં [[તાલવ્ય અનુનાસિક]]{{IPA|[ŋ]}} બિન ઉચ્ચારક રીતે{{IPA|/n/}} ઉપધ્વનિ તરીકે બાલાતા હોય છે. કેટલીક ઉત્તરીય બ્રિટનની બોલીમાં તે પહેલા {{IPA|/k/}}બોલાતા હોય છે અને{{IPA|/ɡ/}}. કેટલીક બોલીઓમાં તે [[સસ્વર પ્રકીર્ણ સ્વર]]માં આવતો હોવા છતાં પણ તેનું ઉચ્ચારણ અલગથી કરવામાં આવે છે.</ref> | | &nbsp; |- ![[સ્ફોટક]] | style="text-align:center"|{{IPA|p&nbsp;&nbsp;b}} | &nbsp; | &nbsp; | style="text-align:center"|{{IPA|t&nbsp;&nbsp;d}} | &nbsp; | &nbsp; | style="text-align:center"|{{IPA|k&nbsp;&nbsp;ɡ}} | | &nbsp; |- ![[સ્પર્શ સંઘર્ષી]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | style="text-align:center"|{{IPA|tʃ&nbsp;&nbsp;dʒ}}<ref group="cn" name="c4">ધ્વનિ{{IPA|/ʃ/}},{{IPA|/ʒ/}}, અને{{IPA|/ɹ/}} તેઓ કેટલીક ભાષામાં ઓષ્ઠ્ય બને છે. શરૂઆતની સ્થિતિમાં ઓષ્ઠ્ય સ્વરો ક્યારેય વ્યતિરેકી ગણાતા નથી. અને તેના કારણે જ કેટલીક વખત તેની નકલ કરવામાં આવતી નથી. [[સામાન્ય અમેરિકી ભાષા]] બોલનારા લોકોને ભાન થયું કે <આર> (હંમેશા ર્હોટિસાઇઝ્ડ) [[ભાગેથી અંદરની બાજુએથી બોલાય]] છે{{IPA|/ɻ/}}, આ જ વસ્તુ [[સ્કોટિશ અંગ્રેજી ભાષા]]માં જ જોવા મળી, વગેરે જેને [[મૂર્ધન્ય પ્રત્યાવરણ અથવા તો લંબાવીને ઉચ્ચારણ કરવું]] ગણાવી શકાય.</ref> | &nbsp; | | &nbsp; | &nbsp; |- ![[સંઘર્ષી]] | &nbsp; | style="text-align:center"|{{IPA|f&nbsp;&nbsp;v}} | style="text-align:center"|{{IPA|θ&nbsp;&nbsp;ð}}<ref group="cn" name="c3">[[કોકની]] જેવી કેટલીક ભાષાઓમાં આંતરદંતવ્ય{{IPA|/θ/}} અને{{IPA|/ð/}} સામાન્યતઃ સાથે ભળી જાય છે અને{{IPA|/f/}}{{IPA|/v/}}, અને અન્ય ભાષાઓ જેવી કે [[આફ્રિકન અમેરિકન સ્થાનિક અંગ્રેજી]]માં તે {{IPA|/ð/}}દંતવ્ય સાથે ભળી જાય છે{{IPA|/d/}}. કેટલીક આઇરિશ બોલીઓમાં, {{IPA|/θ/}} અને {{IPA|/ð/}} દંત્ય સ્ફોટક સ્વર બની જાય છે. તેથી તે તાલવ્ય સ્ફોટક સ્વર કરતા જુદો પડે છે.</ref> | style="text-align:center"|{{IPA|s&nbsp;&nbsp;z}} | style="text-align:center"|{{IPA|ʃ&nbsp;&nbsp;ʒ}}<ref group="cn" name="c4"/> | style="text-align:center"|{{IPA|ç}}<ref group="cn" name="c5">મોટા ભાગની ભાષાઓમાં [[અવાજરહિત તાલવ્ય સંવર્ધી સ્વર]]{{IPA|/ç/}} માત્ર{{IPA|/h/}} આગળ બોલવામાં આવતો{{IPA|/j/}} [[ઉપધ્વનિ]] હોય છે. દા. ત. ''હ્યુમન'' /çjuːmən/. જોકે કેટલીક બોલીઓમાં (જુઓ [[ધિસ]]), ધ{{IPA|/j/}} પડતાં મૂકવામાં આવ્યા છે પરંતુ શરૂઆતનાં વ્યંજનો સમાન છે.</ref> | style="text-align:center"|{{IPA|x}}<ref group="cn" name="c6">[[અવાજરહિત તાલવ્ય સંવર્ધી સ્વર]] /એક્સ/નો ઉપયોગ અંગ્રેજી બોલનારા સ્કોટિશ કે વેલ્શ લોકો દ્વારા સ્કોટ કે ગેઇલિક શબ્દો બોલનારા લોકો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે. જેમ કે ''લોક'' {{IPA|/lɒx/}} અથવા તો જર્મનીના લોનવર્ડ્ઝ માટે બોલનારા અને હિબ્રુ લોકો દ્વારા બોલવામાં આવતા શબ્દો જેમ કે ''બાક'' {{IPA|/bax/}} અથવા તો ''કાનુકા'' /xanuka/.દક્ષિણ આફ્રિકામાં બોલાતી અંગ્રેજી ભાષામાં પણ /એક્સ/નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. [[સ્કાઉસ]] અને [[લિવરપુલ]] જેવી{{IPA|[x]}} કેટલીક બોલીઓમાં [[અર્ધ સંવર્ધી સ્વર]]{{IPA|[kx]}} /કે/ના [[ઉપધ્વનિ]] તરીકે બોલાય છે જેમ કે ''ડોકર'' {{IPA|[dɒkxə]}}.</ref> | | style="text-align:center"|{{IPA|h}} |- ![[થડકારાવાળો]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | style="text-align:center"|{{IPA|ɾ}}{{#tag:ref|The [[alveolar tap]] {{IPA|[ɾ]}} is an allophone of {{IPA|/t/}} and {{IPA|/d/}} in unstressed syllables in [[North American English]] and [[Australian English]].<ref>{{cite journal |last=Cox |first=Felicity |year=2006 |title=Australian English Pronunciation into the 21st century |url=http://www.shlrc.mq.edu.au/~felicity/Papers/Prospect_Erratum_v1.pdf |format=PDF |access-date=2007-07-22 |journal=Prospect |volume=21 |pages=3–21 |archive-date=2007-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070724185054/http://www.shlrc.mq.edu.au/~felicity/Papers/Prospect_Erratum_v1.pdf |url-status=dead }}</ref> This is the sound of ''tt'' or ''dd'' in the words ''latter'' and ''ladder'', which are homophones for many speakers of North American English. In some accents such as [[Scottish English]] and [[Indian English]] it replaces {{IPA|/ɹ/}}. This is the same sound represented by single ''r'' in most varieties of [[Spanish language|Spanish]].|group=cn|name=c2}} | &nbsp; | &nbsp; | | &nbsp; |- ![[એપ્રોક્સિમેન્ટ]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | style="text-align:center"|{{IPA|ɹ}}<ref group="cn" name="c4"/> | &nbsp; | style="text-align:center"|{{IPA|j}} | &nbsp; | style="text-align:center"|{{IPA|ʍ&nbsp;&nbsp;w}}<ref group="cn" name="c7">સ્કોટિશ અને આઇરિશ અંગ્રેજીમાં અવાજરહિત ડબલ્યુ{{IPA|[ʍ]}}નું ઉચ્ચારણ જોવા મળે છે. તદુપરાંત અમેરિકન, ન્યૂઝિલેન્ડ અને ઇન્ગલિશ અંગ્રેજીમાં પણ આ પ્રકારનું ઉચ્ચારણ જોવા મળે છે. મોટા ભાગની અન્ય ભાષાઓમાં તે ભળી જાય છે{{IPA|/w/}} કેટલીક સ્કોટિશ ભાષાઓમાં પણ તે ભળી જાય છે{{IPA|/f/}}.</ref> | &nbsp; |- ![[પાર્શ્વિક]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | style="text-align:center"|{{IPA|l}} | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | | &nbsp; |} ==== નોંધ ==== {{Reflist|2|group=cn}} ==== અવાજ અને મહાપ્રાણ ==== {અંગ્રેજી ભાષાના {0}વિરામ વ્યંજનોમાં [[અવાજ]] અને [[મહાપ્રાણ]] બોલી ઉપર આધાર રાખે છે પરંતુ કેટલાક સામાન્ય નિયમો આપી શકાયઃ * અવાજરિહત [[સ્ફોટક]] અને [[અર્ધસંઘર્ષી]]{{IPA|/p/}},{{IPA|/t/}},{{IPA|/k/}} અને{{IPA|/tʃ/}} મહાપ્રાણ ત્યારે બને છે જ્યારે વાક્યરચનામાં{{ndash}} તે શરૂઆતમાં હોય અને તેના ઉપર ભાર આપવામાં આવતો હોય. તુલના કરો ''પિન'' {{IPA|[pʰɪn]}} અને ''સ્પિન'' {{IPA|[spɪn]}}, ''ક્રેપ'' {{IPA|[kʰɹ̥æp]}} અને''સ્ક્રેપ'' {{IPA|[skɹæp]}}. ** કેટલીક બોલીઓમાં જે વાક્યરચનામાં ભાર આપવામાં ન આવતો હોય તેમાં પણ મહાપ્રાણ લંબાવવામાં આવે છે. ** [[ભારતીય અંગ્રેજી]] જેવી અન્ય બોલીઓમાં અવાજરહિત તમામ વિરામો મહાપ્રાણ વિનાના હોય છે. * કેટલીક બોલીઓમાં શરૂઆતનો સ્ફોટક શબ્દ નિર્ઘોષી બની જાય છે. * કેટલીક બોલીઓમાં શબ્દમાં છેવાડાનો અવાજરહિત સ્ફોટક છોડવામાં આવતો નથી અથવા તો કેટલીક વખત કંઠ્ય વિરામ રચે છે. ઉ.દા. ''ટેપ'' {{IPA|[tʰæp̚]}}, ''સેક'' {{IPA|[sæk̚]}}. * કેટલીક બોલીઓમાં શબ્દના છેવાડે રહેલો અવાજસહિતનો સ્ફોટક કેટલીક વખત નિર્ઘોષી બની જાય છે. (દા.ત. [[અમેરિકી અંગ્રેજી]]){{ndash}} ઉ.દા.:''સેડ'' {{IPA|[sæd̥]}}, ''બેગ'' {{IPA|[bæɡ̊]}}. કેટલીક ભાષાઓમાં અંતિમ સ્થિતિમાં તેને સંપૂર્ણ અવાજ સાથે ઉચ્ચારવામાં આવે છે. પરંતુ શરૂઆતની સ્થિતિમાં તેનું આંશિક ઉચ્ચારણ કરવામાં આવે છે. === દેખીતી વૃત્તખંડીય લાક્ષણિકતા === ==== ધ્વનિનાં જૂથો ==== અંગ્રેજી એ [[અવાજના આરોહ-અવરોડની ભાષા]] છે. એનો મતલબ એ થાય છે કે [[અવાજ]]ની [[ઊંચાઇ]] કે તીવ્રતાનો ઉપયોગ [[વાક્યરચનાના નિયમોનાં રૂપે]] કરવામાં આવે છે. દા. ત. આશ્ચર્ય કે વક્રોક્તિ દર્શાવવા માટે અથવા તો વાક્યને પ્રશ્નાર્થમાં તબદિલ કરવા માટે. અંગ્રેજી ભાષામાં આરોહ-અવરોહની પદ્ધતિ શબ્દોનાં જૂથ ઉપર આધારિત હોય છે. જેમને ધ્વનિનાં જૂથો, ધ્વનિના એકમો, આરોહ-અવરોહનાં જૂથો અથવા તો તાત્પર્ય જૂથો કહેવામાં આવે છે. ધ્વનિ જૂથો એકશ્વાસે અને પરિણામસ્વરૂપે બોલાય છે. તેમની લંબાઇ મર્યાદિત હોય છે. તેમાં સરેરાશ પાંચ શબ્દો હોય છે અને તેને બોલતા સમયગાળો અંદાજે બે સેકન્ડ જેટલો લાગે છે. ઉદાહરણ તરીકે: : {{IPA|/duː juː ˈniːd ˈɛnɪθɪŋ/}}''ડુ યુ નીડ એનિથિંગ? એટલે કે તમારે કંઇ જોઇએ છીએ?'' :: {{IPA|<nowiki>/aɪ ˈdoʊnt | ˈnoʊ/</nowiki>}}''આઇ ડોન્ટ, નો એટલે કે મને ખબર નથી'' ::: {{IPA|/aɪ doʊnt ˈnoʊ/}}''આઇ ડોન્ટ નો'' (તેનાથી વિપરીત દા. ત.,{{IPA|[ˈaɪ doʊnoʊ]}} અથવા{{IPA|[ˈaɪdənoʊ]}} ઝડપી અને બોલચાલની ભાષામાં ''આઇ ડોન્નો'' બોલાય છે જેમાં ડોન્ટ અને નો વચ્ચેનો વિરામ નીકળી જાય છે.) ==== આરોહ-અવરોહની લાક્ષણિકતા ==== અંગ્રેજી [[ભાર આપીને બોલવામાં આવતી ભાષા]] છે. આ પ્રકારની વાક્યરચનાના નિયમોમાં શબ્દો અને શબ્દસમૂહોનાં ઉચ્ચારણમાં અવાજની ઊંચાઇ/પ્રબળતા જોવા મળે છે જે અન્ય ભાષામાં જોવા મળતી નથી. જૂના એકસ્વરી શબ્દોને ''ભારયુક્ત/ભાર આપીને'' અને ત્યારબાદ ''ભારમુક્ત/ભારરહિત'' કહેવામાં આવતા હતા. તેથી જ વાક્યમાં દરેક ધ્વનિજૂથને એકસ્વરી શબ્દમાં વહેંચી શકાય છે.જે ભારયુક્ત કે ભારમુક્ત હોઇ શકે છે. ભારપૂર્વક બોલાતા એકસ્વરી શબ્દોને અણુકેન્દ્રીય એકસ્વરી શબ્દો કહે છે. ઉદાહરણ તરીકે: : ''ધેટ '' | વોઝ | ધ | <u>'''બેસ્ટ'''</u> | થિંગ | યુ | કુડ | હેવ | '''ડન''' !'''' અહીં તમામ એકસ્વરી શબ્દો ભારરહિત છે સિવાય કે ''બેસ્ટ'' અને ''ડન'' શબ્દો આ બંને ભારયુક્ત છે. ''બેસ્ટ'' શબ્દને ખૂબ જ ભારપૂર્વક બોલવામાં આવતો હોવાથી તેને અણુકેન્દ્રીય એકસ્વરી શબ્દ કહેવાય છે. અણુકેન્દ્રીય એકસ્વરી શબ્દ બોલનાર જે વાત કહેવા માગતો હોય તેના મુખ્ય મુદ્દાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે: : '''''જ્હોન''''' હેડ નોટ સ્ટોલન ધેટ મની. એટલે કે ''જ્હોને'' તે નાણાં ચોર્યાં નથી. (... બીજા કોઇએ ચોર્યાં છે.) : જ્હોન '''''હેડ નોટ''''' સ્ટોલન ધેટ મની. (... કોઇએ કહ્યું કે તેણે ચોર્યાં છે અથવા... તે વખતે નહીં, પણ પછીથી તેણે ચોર્યાં છે.) : જ્હોન હેડ નોટ '''''સ્ટોલન''''' ધેટ મની. (... તેણે અન્ય કોઇ કારણોસર નાણાં લીધાં હતાં.) : જ્હોન હેડ નોટ સ્ટોલન '''''ધેટ''''' મની. (... તેણે બીજાં નાણાંની ચોરી કરી છે.) : જ્હોન હેડ નોટ સ્ટોલન ધેટ '''''મની''''' . (... તેણે બીજી કોઇ વસ્તુની ચોરી કરી છે.) તેવી જ રીતે : '''''આઇ''''' ડિડ નોટ ટેલ હર ધેટ.(મેં તેણીનીને તે કહ્યું નહોતું.) (... બીજા કોઇએ તેણીનીને કહ્યું હતું) : આઇ '''''ડિડ નોટ''''' ટેલ હર ધેટ. (... તમે કહ્યું કે મેં તેને તે કહ્યું છે અથવા તો... હવે હું તેને એ કહીશ) : આઇ ડિડ નોટ '''''ટેલ''''' હર ધેટ. (... મેં તે કહ્યું નહોતું; તેણે તેનું અનુમાન લગાવી લીધું હશે, વગેરે) : આઇ ડિડ નોટ ટેલ '''''હર''''' ધેટ. (... મેં બીજા કોઇને કહ્યું હતું) : આઇ ડિડ નોટ ટેલ હર '''''ધેટ''''' . (... મેં તેણીનીને કશુંક બીજું કહ્યું હતું) આનો ઉપયોગ લાગણીઓ પ્રદર્શીત કરવા માટે પણ થઇ શકે છે: : '''''ઓહ''''' , રિયલી? એટલે કે ''ઓહ'' શું ખરેખર? (...મને તેની ખબર નહોતી) : ઓહ, '''''રિયલી''''' ? (...મને તમારા ઉપર વિશ્વાસ નથી. અથવા... તે સ્પષ્ટ સમજી શકાય તેવું હતું) અણુકેન્દ્રી એકસ્વરી શબ્દ અન્ય શબ્દો કરતાં મોટેથી બોલાય છે અને '''સ્વરના આરોહમાં બદલાવ આવવો''' તેની લાક્ષણિકતા છે. અવાજના આરોહ-અવરોહ બદલાવવા એ અંગ્રેજીમાં સામાન્ય બાબત છે. આ ભાષામાં '''અવાજ મોટો થવો કે ઉપર જવો''' અને '''અવાજ નીચો જવો''' ઉપરાંત અવાજ '''નીચેથી ઉપર જવો''' અથવા તો '''ઉપરથી નીચે''' જવો જેવા આરોહ-અવરોહ પણ ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે. અવાજના ઉપર અને નીચે જવાના વિરોધાભાસ વચ્ચે અંગ્રેજી સહિતની અન્ય ભાષાઓમાં નીચે જતો અવાજ નિશ્ચિતતા સૂચવે છે જ્યારે ઉપર જતો અવાજ અનિશ્ચિતતા સૂચવે છે. જેના કારણે શબ્દોના અર્થો ઉપર ઘેરી અસર પડે છે. ખાસ કરીને અર્થનાં વલણ, તેનો સકારાત્મક, નકારાત્મક વિરોધાભાસ; આમ નીચે જતા અવાજનો મતલબ થાય છે "જાણકારીનું વલણ" જ્યારે ઊંચા જતા અવાજનો મતલબ થાય છે "નહીં જાણકારીનું વલણ". નીચે લીટી દોરેલા શબ્દોમાં પ્રશ્નોના હા/નામાં જવાબ આપતાં સ્વર ઊંચો જાય છે. ઉદાહરણ તરીકે: : ''વ્હેન ડુ યુ વોન્ટ ટુ બી પેઇડ? એટલે કે તમને નાણાંની ચૂકવણી ક્યારે કરશો? '' ::''નાઉ? એટલે કે અત્યારે?'' (વધતો જતો અવાજ. આકિસ્સામાં એક પ્રશ્નાર્થ મૂકી જાય છે કે "શું મને મારાં નાણાં અત્યારે મળશે?" અથવા "તમે અત્યારે નાણાંની ચૂકવણી કરવા ઇચ્છો છો?") ''નાઉ. એટલે કે અત્યારે'' (નીચે જતો અવાજ. આ કિસ્સામાં, એક ગર્ભિત વિધાન કરે છે: "મને મારાં નાણાં અત્યારે મળે તેમ હું ઇચ્છું છું.") == વ્યાકરણ == અન્ય [[ઇન્ડો-યુરોપીયન ભાષાઓ]]ની સરખામણીએ અંગ્રેજી વ્યાકરણમાં [[વિભક્તિ]] ખૂબ જ ઓછી માત્રામાં જોવા મળે છે. ઉદાહરણ તરીકે આધુનિક અંગ્રેજીથી વિપરીત આધુનિક જર્મન અને ડચ તેમજ [[રોમાન્સ ભાષાઓ]]માં [[વ્યાકરણીય લિંગ]]નો અભાવ જોવા મળે છે. તથા [[વિશેષણ યુક્ત કરાર]]નો અભાવ જોવા મળે છે. [[કેસ]]ના અભ્યાસ અનુસાર આ તમામ સમગ્ર ભાષાઓમાંથી નાબૂદ થઇ ગયા છે અને માત્ર [[સર્વનામો]]માં અસ્તત્વ ધરાવે છે. [[વિકારકો]]ના નમૂના (દા. ત. ''સ્પિક/સ્પોક/સ્પોકન'' વિરુદ્ધ [[નબળાં ક્રિયાપદો]] કે જેઓ મૂળ રીતે જર્મની ભાષામાંથી ઉતરી આવ્યાં હતાં તેમણે આધુનિક અંગ્રેજીમાં તેમનું મહત્વ ગુમાવી દીધું છે. તેના સ્થાને વિભક્તિઓ (જેવી કે [[બહુવચન]] પ્રદર્શીત કરતી)નો વપરાશ નિયમિત બન્યો છે. સમય જતાં ભાષા વધુ [[પૃથ્થકરણાત્મક]] બની છે. તેમાં [[ક્રિયાપદના અર્થ બતાવનારાં ક્રિયાપદો]] વિકસાવ્યા છે. તેમજ શબ્દનો અર્થ સમજાવવા માટે [[સુવ્યવસ્થિત શબ્દો]] બનાવ્યા છે. [[સહાયક ક્રિયાપદો]] પ્રશ્નાર્થો, નકારાત્મક વલણ, [[કર્મણી પ્રયોગ]] અને ગતિશીલ [[ભાવ]]ને બતાવે છે. == શબ્દભંડોળ == સદીઓથી અંગ્રેજી ભાષાના શબ્દભંડોળમાં નોંધપાત્ર ફેરફારો થયા છે.<ref>અંગ્રેજી શબ્દભંડોળની પ્રક્રિયાઓ અને પ્રતિક્રયાઓના બદલાવો માટે સીએફ. [http://www1.ku-eichstaett.de/SLF/EngluVglSW/OnOnMon1.pdf ''ઇન્ગલિશ એન્ડ જનરલ હિસ્ટોરિકલ લેક્સિકોલોજી'' (જોશિમ ગ્રઝેગા અને મેરિઓન સ્કોનર દ્વારા લિખિત)]</ref> {{Wiktionary|Appendix:List of Proto-Indo-European roots}} અન્ય ઘણી ભાષાઓની જેમ [[પ્રોટો-ઇન્ડો-યુરોપીયન]] ભાષા (પી.આઇ.ઇ.)માંથી ઉતરી આવેલી અંગ્રેજીનાં ઘણા શબ્દો સમાન છે જે તેમને તેમનાં મૂળ (જર્મની શાખા)થી પીઆઇઇ સુધી મારફતે પકડી શકાય છે.આ શબ્દોનું પાયાનું ઉચ્ચારણ ''આઇ'' , થાય છે. [[જૂની અંગ્રેજી]]માંથી તે ''આઇસી'' , (સીએફ. જર્મન ''આઇસીએચ'' , ગોથિક ''આઇકે'' , લેટિન ''ઇજીઓ'' , ગ્રીક ''ઇજીઓ'' , સંસ્કૃત ''અહમ્'' ), ''હું'' (સીએફ જર્મન ''એમઆઇસીએચ, એમઆઇઆર'' , ગોથિક ''એમઆઇકે, એમઆઇએસ'' , લેટિન ''મી'' , ગ્રીક ''ઇએમઇ'' , સંસ્કૃત ''મામ'' , આંકડાઓ (દા. ત. ''એક'' , ''બે'' , ''ત્રણ'' , (સીએફ. ડચ ''ઇઇએન'' , ''ટીડબલ્યુઇઇ'' , ''ડીઆરઆઇઇ'' , ગોથિક ''એઆઇએનએસ'' , ''ટીડબલ્યુેઆઇ'' , ''ટીએચઆરઇઆઇએસ (þreis)'' , લેટિન ''યુએનયુએસ, ડીયુઓ, ટીઆરઇએસ'' , ગ્રીક ''ઓઆઇએનઓએસ'' , "એસ (ઓન ડાઇસ)", ''ડીયુઓ, ટીઆરઇઆઇએસ'' , માતા, પિતા, ભાઈ, બહેન વગેરે જેવા સામાન્ય કુટુંબનાં સંબંધો માટે (સીએફ. ડચમા ''મોએદર'' , ગ્રીક ''મેટેર'' , લેટિન ''માતેર'' , સંસ્કૃત ''માતૃ'' ''માતા'' ) ઘણાં પ્રાણીઓનાં નામ છે. (સીએફ. જર્મન ''માઉસ'' , ડચ ''મ્યુઇસ'' , સંસ્કૃત ''મૂષ'' , ગ્રીક ''માઇસ'' , લેટિન ''મુસ'' ; ''માઉસ'' કે ઉંદરડો અને અન્ય ઘણાં ક્રિયાપદો (સીએફ. ''ટુ નો એટલે કે જાણવું શબ્દ'' જૂની ઉચ્ચ જર્મન ''નાજાન'' , જૂની નોર્સ ''ના'' , ગ્રીક ''ગિગ્નોમી'' , લેટિન ''ગ્નોસ્કેર'' , હિતિતે ''કેનેસ'' ; વગેરે શબ્દો ઉપરથી બન્યો છે. જર્મની શબ્દો (સામાન્યતઃ જૂની અંગ્રેજી ભાષાના શબ્દો અથવા તો કેટલેક અંશે જૂની નોર્સ ભાષાનાં મૂળનાં શબ્દો) આધુનિક અંગ્રેજી ભાષામાં વપરાતા લેટિની શબ્દો કરતાં ટૂંકા છે. સામાન્ય બોલચાલમાં તેનો ઉપયોગ પુષ્કળ પ્રમાણમાં થાય છે. તેમાં પાયાના તમામ ઉચ્ચારણો, નામયોગી શબ્દો, ઉભયાન્વયી ક્રિયાની વિશેષતા દર્શાવતા ક્રિયા વિશેષણોનો સમાવેશ થઇ જાય છે. આ તમામ મળીને અંગ્રેજી ભાષાનાં નિયમો, વાક્યરચના અને વ્યાકરણનું નિર્માણ કરે છે. મધ્યકાલિન અંગ્રેજીમાં શબ્દોનું સંક્ષેપી કરણ શરૂ થયું જેના કારણે શબ્દો ટૂંકાણમાં લખાવાના શરૂ થયા. ઓલ્ડઇન્ગ'' હિફોડ'' , > મોડઇન્ગ ''હેડ'' , ઓલ્ડઇન્ગ ''સાવોલ'' > મોડઇન્ગ ''સોલ'' , અને ભારણના કારણે એકસ્વરીનો લોપ થાય છે. ઓલ્ડઇન્ગ ''ગેમેન'' > મોડઇન્ગ ''ગેમ'' , ઓલ્ડઇન્ગ ''એરેન્ડે'' > મોડઇન્ડ ''એરાન્ડ'' , જર્મનીના શબ્દો લેટિની શબ્દો કરતાં નાના હોય છે તે કારણોસર નહીં. જૂની અંગ્રેજીનાં લંબાણપૂર્વકના, ઉચ્ચ અને નોંધણી પામેલા શબ્દો નોર્માન લોકોની જીત થઇ તે બાદ ભાષા તેમના તાબામાં આવવાને કારણે ભૂલાઇ ગયા. જૂની અંગ્રેજીના મોટા ભાગના શબ્દો અંગ્રેજી સાહિત્ય, કળા અને વિજ્ઞાનને અર્પણ કરવામાં આવ્યા. તેમનો ઉપયોગ નહીં થતો હોવાને કારણે તેમનો વિકાસ બંધ થઇ ગયો. આધુનિક અંગ્રેજી ભાષામાં વપરાતા લેટિની શબ્દો કાળક્રમે વધુ શાલિન અને શિક્ષિત ગમાવા માંડ્યા. જોકે લેટિન શબ્દોના વધારે પ્રમાણમાં કરવામાં આવતા ઉપયોગને દંભ અથવા તો વાતને ગોળ-ગોળ ફેરવવા માટે કરવામાં આવતો હોવાનું માનવામાં આવે છે. જ્યોર્જ ઓરવેલના નિબંધ [[પોલિટિક્સ એન્ડ ધ ઇન્ગલિશ લેન્ગવેજ]]ને અંગ્રેજી ભાષાના અગત્યના શોધ નિબંધ તરીકે માનવામાં આવે છે. તેમાં ટિકા ઉપરાંત અંગ્રેજી ભાષાના અન્ય ગેરઉપયોગને સમજાવવામાં આવ્યા છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં અંગ્રેજી બોલનારા લોકો પાસે લેટિન અને જર્મન ભાષાના સમાનાર્થી પસંદ કરવાની તક હોય છે: ''કમ (આવવું)'' અથવા તો ''અરાઇવ (આગમન)'' ; ''સાઇટ (દૂરંદેશી)'' અથવા તો ''વિઝન (દીર્ઘદૃષ્ટિ)'' ; ''ફ્રીડમ (સ્વતંત્રતા)'' અથવા'' લિબર્ટી (મુક્તિ)'' . કેટલાક કિસ્સાઓમાં જર્મની મૂળનો શબ્દ ''ઓવરસી'' (દેખરેખ રાખવી), લેટિન ભાષાના શબ્દ ''સુપરવાઇઝ'' (નજર રાખવી) અને લેટિન ભાષામાંથી ફ્રેન્ચમાં આવેલો ફ્રેન્ચ ભાષાના શબ્દ ''સર્વે'' (કાળજીપૂર્વક જોવું)માં પણ પસંદગીનો અવકાશ મળે છે. તો વળી ઘણી વખત [[નોર્માન ફ્રેન્ચમાંથી ઉતરી આવેલા]] શબ્દ (દા. ત. ''વોરંટી'' ), પેરિસિયન ફ્રેન્ચ શબ્દ ''ગેરંટી'' , ઉપરાંત જર્મની અને લેટિન મૂળનાં ઘણા શબ્દો જેવા કે ''સિક'' (જૂની અંગ્રેજી) ''ઇલ'' , (જૂની નોર્સ) ''ઇન્ફર્મ'' , (ફ્રેન્ચ) ''એફ્લિક્ટેડ'' (લેટિન)ની પસંદગીનો પણ અવકાશ મળે છે. આ પ્રકારના સમાનાર્થીઓ વિવધ પ્રકારના અર્થોની અને મતલબોની વિવિધતા ઊભી કરે છે. જેના કારમે બોલનારી વ્યક્તિને પોતાના વિચારો રજૂ કરવા માટેના અનેકવિધ વિકલ્પો મળે છે. સમાનાર્થીઓનાં જૂથો સાથે વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્રની નિકટતા ભાષા બોલનારને [[ભાષાશાસ્ત્રના નિયમન]] ઉપરનો અભૂતપૂર્વ કાબૂ આપે છે. જુઓ: [[લિસ્ટ ઓફ જર્મનિક એન્ડ લેટિનેટ ઇક્વિવેલન્ટ્સ ઇન ઇન્ગલિશ]], [[ડબ્લેટ (લિન્ગ્વિસ્ટિક્સ)]]. આના અપવાદરૂપે અને કદાચ દુનિયાની ખૂબ જ ઓછી ભાષાઓમાં જ આવું હશે કે અંગ્રેજીને તેના શબ્દ મિટ્સ (માંસ)ના નામો છે. તે તમામ ભાષાઓ કરતાં અલગ અને કદાચ તે જે પ્રાણીમાંથી માંસ પેદા થાય છે તેની સાથે સરખાવી શકાય તેવાં પણ નથી હોતાં. કારણ કે પ્રાણીઓનાં નામ જર્મન મૂળનાં હોય છે જ્યારે માંસ કે મિટ ફ્રેન્ચ મૂળનો શબ્દ છે. ઉ.દા. તરીકે ''ડીયર (હરણ)'' અને ''વેનિસન (હરણનું માંસ)'', ''કાઉ (ગાય)'' અને બીફ (ગૌમાંસ), ''સ્વાઇન/પિગ'' ''(ડુક્કર)'' અને ''પોર્ક'' (ભૂંડનું માંસ); અને ''શિપ (ઘેટું)'' અને ''[[મટન (ઘેટાંનું માંસ)]]'' નો સમાવેશ થાય છે. આ બાબતની શરૂઆત [[નોર્માન આક્રમણ]] બાદ થઇ હતી. એ જમાનામાં એન્ગ્લો-નોર્માન બોલનારો શાલિન વર્ગ માંસનો ખરીદાર હતો. માંસ નિમ્ન વર્ગના લોકો દ્વારા વેચવામાં આવતું હતું. જે મોટા ભાગના લોકો એન્ગ્લો સાક્સોન લોકો હતા.'''{{Citation needed|date=May 2008}}''' કેટલાક એવા લેટિન ભાષાના શબ્દો છે જે રોજબરોજની ભાષામાં ઉપયોગમાં લેવાય છે. ઘણી વખત આ શબ્દો લેટિન ભાષાના નથી લાગતા અને ઘણી વખત તેમાં જર્મન સામ્યતા પણ નથી હોતી. દા. ત. ''માઉન્ટેઇન (પર્વત)'' , ''વેલી (ખીણ)'' , ''રિવર (નદી)'' , ''આન્ટ (કાકી)'' , ''અંકલ (કાકા)'' , ''મૂવ (ચાલવું)'' , ''યુઝ (ઉપયોગ)'' , ''પુશ (ધકેલવું)'' , અને ''સ્ટે ("બાકી રહેવું")'' વગેરે લેટિન ભાષાનાં શબ્દો છે. તે જ પ્રમાણે વ્યસ્તતા જોઇ શકાય છે: ''એકનોલેજ'' , ''મિનિંગફુલ'' , ''અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ'' , ''માઇન્ડફુલ'' , ''બિહેવિયર'' , ''ફોરબિયરન્સ'' , ''બિહૂવ'' , ''ફોરસ્ટોલ'' , ''એલાય'' , ''રાઇમ'' , ''સ્ટાર્વેશન'' , ''એમ્બોડિમેન્ટ'' એન્ગ્લો-સાક્સોનમાંથી આવેલા છે અને ''એલિજિયાન્સ'' , ''એબેન્ડનમેન્ટ'' , ''ડેબુટન્ટ'' , ''ફ્યુડેલિઝમ'' , ''સિઝ્યોર'' , ''ગેરંટી'' , ''ડિસરિગાર્ડ'' , ''વોર્ડરોબ'' , ''ડિસેનફ્રેન્ચાઇઝ'' , ''ડિઝારે'' , ''બેન્ડોલિયર'' , ''બોર્જિઓઇસી'' , ''ડિબાઉશેરી'' , ''પરફોર્મન્સ'' , ''ફર્નિચર'' , ''ગેલાન્ટ્રી'' બધા જર્મની મૂળના છે. સામાન્યતઃ આ જર્મન મૂળ ફ્રેન્ચમાં છે તેથી ઘણી વખત આ શબ્દોનું મૂળ શોધવું શક્ય બનતું નથી. સામાન્ય ઉપયોગમાં લેવાતી તકનિકી બાબતો અંગ્રેજી સરળતાથી સ્વીકારી લે છે. તેમજ સમયાંતરે બીજી ભાષાઓમાંથી શબ્દો અને શબ્દ સમૂહો પોતાનામાં સમાવે છે. હાલના અંગ્રેજીમાં વપરાતા તકનિકી શબ્દોનાં ઉદાહરણ જોઇએ તો ''[[કૂકી]]'' , ''[[ઇન્ટરનેટ]]'' અને ''[[યુઆરએલ]]'' આ ઉપરાંત ''[[જોન્રે]]'' , ''[[ઉબેર]]'' , ''[[લિન્ગ્વા ફ્રાન્કા]]'' અને ''એમિગો'' ગણાવી શકાય (તમામ શબ્દો/શબ્દ સમૂહો અનુક્રમે ફ્રેન્ચ, જર્મન, ઇટાલિયન અને સ્પેનિશ ભાષામાંથી લેવામાં આવ્યા છે.) આ ઉપરાંત [[રોજિંદા જીવનમાં બોલાતી ભાષા]] પણ ઘણી વખત જૂના શબ્દોના અને શબ્દ સમૂહોના નવા અર્થો આપે છે. ખરેખર તો આ અસ્થિરતા અંગે એમ કહી શકાય કે ઔપચારિક અંગ્રેજી અને સમકાલિન અંગ્રેજી વચ્ચેના ભેદની સ્પષ્ટતા કરવાની જરૂર છે. === અંગ્રેજી ભાષામાં શબ્દોની સંખ્યા === ''ઓક્સફર્ડ ઇન્ગલિશ ડિક્શનરી'' ની શરૂઆતમાં આપવામાં આવેલી ''જનરલ એક્સપેક્ટેશન્સ'' માં ઝણાવવામાં આવ્યું છે કે:<blockquote>અંગ્રેજી ભાષાનો શબ્દભંડોળ નિઃશંકપણે વિશાળ છે પરંતુ તેના કદ વિશેનો ક્યાસ કાઢવો તે ગણતરી કરવા કરતાં વ્યાખ્યાયિત કરવાનો મુદ્દો વિશેષ પ્રમાણમાં છે. અન્ય ભાષાઓ જેવી કે ફ્રેન્ચ ([[ધ એકેડમી ફ્રાન્કાઇસે]]), જર્મન ([[રેટ ફર ડ્યુત્સે રેશ્તસ્ક્રેઇન્બન્ગ]]), સ્પેનિશ ([[રિયલ એકેડેમિયા એસ્પામોલા]]), અને ઇટાલિયન ([[એકેડેમિયા ડેલા ક્રુસ્કા]])થી વિપરીત અંગ્રેજી ભાષામાં અધિકૃત રીતે સ્વીકારવામાં આવેલા શબ્દો અને સ્પેલિંગ્સને વ્યાખ્યાયિત કરવા માટેની કોઇ જ સંસ્થા નથી. તબીબી, વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને અન્ય ક્ષેત્રોમાં [[નવા શબ્દો બનાવવાની પ્રક્રિયા]] નિયમિતરૂપે થતી આવે છે. અને [[રોજિંદા જીવનમાં ઉપયોગમાં લેવાતી ભાષા]] પણ સતત વિકાસ પામી રહી છે. જે પૈકીના કેટલાક શબ્દોનો ઉપયોગ બહોલા પ્રમાણમાં થવા માંડ્યો છે; જ્યારે કેટલાક શબ્દો અમુક વર્તુળો પૂરતા મર્યાદિત બની ગયા છે. વિદેશી સ્થાનાંતરિતો દ્વારા બોલવામાં આવતા વિદેશી શબ્દો પણ ઘણી વખત બહોળી માત્રામાં બોલાતી અંગ્રેજી ભાષાનો એક ભાગ બની ગયા છે. અનાદિકાળના, બોલીના અને સ્થાનિક શબ્દો બહોળા પ્રમાણમાં "અંગ્રેજી" તરીકે સ્વીકારાઇ શકે છે અને કદાચ નથી પણ સ્વીકારાતા.</blockquote>''[[ઓક્સફર્ડ ઇન્ગલિશ ડિક્શનરી]]'' , બીજી આવૃત્તિ ''(ઓઇડી2)'' માં સમાવિષ્ટ નીતિ બાદ 6,00,000 જેટલી સ્પષ્ટતાઓ કરવામાં આવી છે. ''[[વેબસ્ટર્સ થર્ડ ન્યૂ ઇન્ટરનેશનલ ડિક્શનરી, ઉનાબ્રિજ્ડ]]'' (4.75,000 મુખ્ય શીર્ષ શબ્દો)ના તંત્રીઓએ તેમની પ્રસ્તાવનામાં લખ્યું છે કે આંકડો તેના કરતાં ઘણો વધારે છે. એક અંદાજ મુજબ દર વર્ષે ભાષામાં 25,000 નવા શબ્દોનો ઉમેરો થાય છે.<ref>કિસ્ટર, કેન. "ડિક્શનરિઝ ડિફાઇન્ડ." ''લાઇબ્રેરી જરનલ,'' 6/15/92, ગ્રંથ 117 અંક 11, પી43, 4પી, 2બીડબલ્યુ</ref> [[ગ્લોબલ લેન્ગવેજ મોનિટરે]] જાહેર કર્યું છે કે તારીખ 10મી જૂન, 2009ના રોજ અંગ્રેજી ભાષામાં 10 લાખમા શબ્દનો ઉમેરો થયો હતો.<ref>[http://edition.cnn.com/2009/TECH/06/10/million.words/index.html#cnnSTCOther1 'ઇન્ગલિશ ગેટ્સ મિલિયન્થ વર્ડ ઓન વેનસડે, સાઇટ સેય્સ']</ref> આ જાહેરાતને પગલે ભાષાશાસ્ત્રીઓ અને કોશકારો<ref>[http://www.nytimes.com/2009/06/14/weekinreview/14shuessler.html?_r=1 કિપિંગ ઇટ રિયલ ઓન ડિક્શનરી રો]</ref>એ વિવાદનો મધપૂડો છંછેડ્યો હતો. પરંતુ ઘણા બિનકુશળ લોકોએ<ref>{{cite web|last=Winchester |first=Simon |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/books/5454273/1000000-words.html |title=1,000,000 words! |publisher=Telegraph |date=2009-06-06 |access-date=2010-01-02}}</ref> આ આંકડાને<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/world_news_america/8094381.stm ''મિલિયન્થ ઇન્ગલિશ વર્ડ' ડિકલેર્ડ''' ] </ref> ટીકા-ટિપ્પણી વિના સ્વીકારી લીધો હતો. === શબ્દનું મૂળ === ફ્રેન્ચ ભાષાનાં પ્રભુત્વનું પરિણામ એ આવ્યું છે કે અંગ્રેજી ભાષાના શબ્દભંડોળને કેટલેક અંશે [[જર્મની]] (ખાસ કરીને પશ્ચિમ જર્મની થોડે અંશે ઉત્તરીય જર્મની પણ) અને લેટિનેટ (લેટિન ભાષામાંથી આવેલા, અથવા તો નોર્માન ફ્રેન્ચ કે પછી રોમાન્સ ભાષામાંથી ઉતરી આવેલા શબ્દો) એ પ્રમાણે વહેંચી શકાય છે. 1,000 શબ્દોમાંથી સૌથી વધારે (83 ટકા) અતિસામાન્ય અંગ્રેજી શબ્દો જેમાંથી 100 જેટલા જર્મન શબ્દો હોય છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/eieol/engol-0-X.html |title=ઓલ્ડ ઇન્ગલિશ ઓનલાઇન |access-date=2010-03-11 |archive-date=2016-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085927/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/eieol/engol-0-X.html |url-status=dead }}</ref> તેથી વિપરીત વિવિધ વિષયો માટે આપવામાં આવેલા મોટા ભાગના શબ્દો જેમ કે વિજ્ઞાન, તત્ત્વજ્ઞાન, ગણિત વગેરેના પારિભાષિક શબ્દો મોટા ભાગે ગ્રીક કે લેટિન ભાષામાંથી આવેલા છે. ખગોળશાસ્ત્ર, ગણિતશાસ્ત્ર, અને રસાયણશાસ્ત્રને લગતા મોટી સંખ્યામાંના પારિભાષિક શબ્દો અરેબિકમાંથી આવ્યા છે. અંગ્રેજી શબ્દોનાં મૂળને સુવ્યવસ્થિત કરવા માટે અનેક આંકડાકીય દરખાસ્તો મૂકવામાં આવી છે. જોકે તેમાંની કોઇ પણ પદ્ધતિ ભાષાશાસ્ત્રી દ્વારા સ્વીકારવામાં આવી નથી. જૂની ''શોર્ટર ઓક્સફર્ડ ડિક્શનરી'' 3જી આવૃત્તિમાં 80,000 શબ્દોનું એક કમ્પ્યુટરાઇઝ્ડ સર્વેક્ષમ કરવામાં આવ્યું છે. જેને ''ઓર્ડર્ડ પ્રોફ્યુશન'' માં પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું હતું. આ સર્વેક્ષણ થોમસ ફેન્કેન્સ્ટેટ અને ડિએટેર વુલ્ફ (1973)<ref>{{cite book |last=Finkenstaedt |first=Thomas |coauthors=Dieter Wolff |title=Ordered profusion; studies in dictionaries and the English lexicon |publisher=C. Winter |year=1973 |isbn=3-533-02253-6}}</ref> દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું તેના અંદાજ મુજબ અંગ્રેજી શબ્દોનાં મૂળિયાં નીચે મુજબ છે. [[ચિત્ર:Origins of English PieChart 2D.svg|thumb|250px|અંગ્રેજી શબ્દભંડોળમાં પ્રભાવો]] * ''[[લેન્ગ્યુ દ ઓઇલ]]'' , ફ્રેન્ચ અને [[જૂની નોર્માન]] સહિત: [[28.3 ટકા]] * લેટિન, આધુનિક, વૈજ્ઞાનિક અને તકનિકી લેટિન સહિત [[28.24 ટકા]] * અન્ય [[જર્મની ભાષાઓ]] (જેમાં [[જૂની અંગ્રેજી]]માંથી સીધી રીતે ઉતરી આવેલા શબ્દોનો સમાવેશ થાય છે. પરંતુ ફ્રેન્ચ, લેટિન અથવા તો અન્ય રોમાન્સ ભાષાઓ ભાષામાં રહેલા જર્મની તત્વોથી ઉતરી આવેલા શબ્દોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો નથી: 25 ટકા * ગ્રીકઃ [[5.32 ટકા]] * વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્ર આપવામાં આવ્યું નથી: 4.03 ટકા * ચોક્કસ નામો ઉપરથી ઉતરી આવેલા: 3.28 ટકા * અન્ય તમામ ભાષાઓ 1 ટકા કરતાં પણ ઓછી [[જોસેફ એમ. વિવિયમ્સ]] દ્વારા ''ઓરિજિન્સ ઓફ ઇન્ગલિશ લેન્ગવેજ'' નામનાં સર્વેક્ષણમાં અમુક હજાર વ્યાપારિક પત્રોમાંથી 10,000 જેટલા શબ્દો લેવામાં આવ્યા હતા જેમાંથી નીચે મુજબના આંકડાઓ પ્રાપ્ય બન્યા હતા.<ref>[http://www.amazon.com/dp/0029344700 જોસેફ એમ. વિલિયમ્સ, ઓરિજિન્સ ઓફ ધ ઇન્ગલિશ લેન્ગવેજ એટ એમેઝોન.કોમ]</ref> * ફ્રેન્ચ (લેન્ગ્યુ દ ઓઇલ) : 41 ટકા * "જન્મની" અંગ્રેજી: 33 ટકા * લેટિન: 15 ટકા * જૂની નોર્સ: 2 ટકા * ડચ: 1 ટકા * અન્ય: 10 ટકા ==== ડચ અને લો જર્મન મૂળ ==== ઘણા શબ્દો નૌકાદળ, જહાજનાં પ્રકારો તેમજ પાણીમાં થતી વિવિધ પ્રવૃત્તિઓનું વર્ણન કરે છે તે ડચ મૂળના શબ્દો છે. ''યોટ'' ''જોટ'' , ''સ્કિપર'' ''શ્ચિપર'' , અને ''ક્રૂઝર'' ''ક્રૂઝર'' તેનાં ઉદાહરણો છે. અન્ય શબ્દો કલા અને રોજિંદા જીવનને લગતા છે. ''ઇઝલ'' ''ઇઝેલ'' , ''એચ'' ''એટ્સન'' , ''સ્લિમ'' ''સ્લિમ'' , ''સ્ટેપલ'' (મધ્યકાલિન ડચ અનુસાર ''સ્ટેપલ'' "બજાર"), ''સ્લિપ'' (મધ્યકાલિન ડચ ''સ્લિપન'' ). રોજિંદા જીવનમાં બોલાતી અંગ્રેજી ભાષામાં પણ ડચ ભાષાનું યોગદાન છે. દા. ત. ''સ્પૂક'' , અને હવે ઓબ્સોલેટ ''સ્નાઇડર'' (દરજી) અને ''સ્ટાઇવર'' (નાનો સિક્કો). લો જર્મન ભાષામાંથી આવેલા શબ્દોમાં ''ટ્રેડ'' (મધ્યકાલિન લો જર્મન શબ્દ ''ટ્રેડ'' , ''સ્મગલ'' , ''સ્મગ્લન'' , અને ''ડોલર'' (''ડેલર/થેલર'' ). ==== ફ્રેન્ચ મૂળ ==== અંગ્રેજી ભાષાના શબ્દભંડોળ પૈકી મોટા ભાગનો ફ્રેન્ચ ભાષામાંથી ઉતરી આવેલો અથવા તો [[લાન્ગવેસ દ ઓઇલ]]નાં મૂળનો છે.આ શબ્દોનું અંગ્રેજી ભાષામાં પરિવર્તન [[એન્ગ્લો નોર્માન ભાષા]] મારફતે થયું છે. [[નોર્માન લોકોના આક્રમણ]] બાદ આ ભાષા [[ઉચ્ચ કોટિના લોકો]] દ્વારા ઇંગ્લેન્ડમાં બોલાતી હતી. ફ્રેન્ચ મૂળનાં શબ્દોમાં ''કોમ્પિટિશન'' , ''માઉન્ટેઇન'' , ''આર્ટ'' , ''ટેબલ'' , ''પબ્લિસિટી'' , ''પોલીસ'' , ''રોલ'' , ''રૂટિન'' , ''મશીન'' , ''ફોર્સ'' , અને બીજા હજારો શબ્દોનો સમાવેશ થાય છે.અંગ્રેજીના [[ધ્વનિશાસ્ત્ર]]ને બંધ બેસતાં થવા માટે આ પૈકી મોટા ભાગના શબ્દો ફ્રેન્ચના બદલે [[એન્ગ્લિસાઇઝ્ડ]] કરવામાં આવ્યા છે. (જોકે તેમાં અપવાદરૂપે [[wikt:façade|ફસાડ]] અને [[wikt:affaire de cœur|અફેયર દ કોયુર]] ગણાવી શકાય). == લેખન પદ્ધતિ == અંદાજે 19મી સદીની આસપાસ અંગ્રેજી [[લેટિન લિપિ]]માં લખાતી હતી. ત્યાર બાદ તે [[એન્ગ્લો સાક્સોન લિપિ]]માં લખાવાની શરૂઆત થઇ. જોડણીની રચના અથવા તો [[શુદ્ધ જોડણી]] બહુસ્તરીય છે. જેમાં ફ્રેન્ચ, લેટિન અને ગ્રીક જોડણી જન્મની જર્મની ભાષા અનુસાર અગ્રતા ક્રમ ધરાવે છે. ભાષાના [[ધ્વનિશાસ્ત્ર]] ઉપરથી તેનો વિકાસ નોંધપાત્ર માત્રામાં થયો છે. શબ્દોની જોડણી ઘણી વખત શબ્દ જે રીતે બોલાય છે તેના કરતા નોંધપાત્ર માત્રામાં જુદી પડતી હોય છે. અક્ષરો અને ધ્વનિનો મેળ ન ખાતો હોવા છતાં પણ જોડણીના કારણે તે વાક્યરચના, ધ્વનિ અને બોલી 75 ટકા જેટલી વિશ્વસનીય હોય છે.<ref>એબોટ, એમ.(2000). આઇડેન્ટિફાઇંગ રિલાયેબલ જનરલાઇઝેશન્સ ફોર સ્પેલિંગ વર્ડ્ઝઃ ધ ઇમ્પોર્ટન્સ ઓફ મલ્ટિલેવલ એનાલિસિસ ધ એલિમેન્ટરી સ્કુલ જરનલ 101(2), 233-245.</ref> કેટલીક જોડણીના ધ્વનિ સાંભળતા એવો અહેસાસ થાય છે કે અંગ્રેજી 80 ટકા ધ્વનિશાસ્ત્ર ઉપર આધારિત ભાષા છે.<ref>મોઆટ્સ, એલ. એમ. (2001). સ્પીચ ટુ પ્રિન્ટઃ લેન્ગવેજ એસેન્શિયલ્સ ફોર ટિચર્સ. બાલ્ટિમોર, એમડીઃ પૌલ એચ. બ્રુક્સ કંપની.</ref> જોકે બીજી ભાષાઓની સરખામણીએ અંગ્રેજી ભાષાનો અક્ષરો અને ધ્વનિ સાથેનો સંબંધ સાતત્યપૂર્ણ રહ્યો છે; દા. ત ''[[ઓયુજીએચ]]'' નું ઉચ્ચારણ 10 જુદી-જુદી રીતે કરી શકાય છે. ગૂંચવણ ભરેલી જોડણીના ઇતિહાસના પરિણામે ભાષાનું વાંચન પડકારજનક બને છે.<ref>ડાયેન મેકગિનેસ, ''વ્હાય અવર ચિલ્ડ્રન કાન્ટ રિડ'' (ન્યૂ યોર્કઃ ટચસ્ટોન, 1997) પીપી. 156-169</ref> ફ્રેન્ચ, ગ્રીક અને સ્પેનિશ સહિતની ભાષાઓ કરતાં વિદ્યાર્થીઓને અંગ્રેજી ભાષાનું કડકડાટ વાચન કરતાં સમય લાગે છે.<ref>ઝેઇગલર, જે. સી., એન્ડ ગોસ્વામી, યુ. (2005. રિડિંગ એક્વિઝિશન, ડેવલપમેન્ટલ ડિસલેક્સિયા, એન્ડ સ્કિલ્ડ રિડિંગ એક્રોસ લેન્ગવેજિસ. ''સાઇકોલોજિકલ બુલેટિન,131'' (1), 3-29.</ref> === પાયાનો અને દોષરહિત પત્રાચાર === {| class="wikitable" | style="text-align:left"| વર્ણમાળાના અક્ષરો | નિશ્ચત ભાષા |- | [[પી]] | પી | |- | [[બી ,]] | બી , | |- | [[ટી]] | ટી, ટીએચ ''(જવલ્લેજ) થાઇમ, થેમ્સ'' | ટીએચ ''થિંગ'' ''[[આફ્રિકન અમેરિકન]], [[ન્યૂ યોર્ક]]'' |- | [[ડી.]] | ડી. | ટીએચ ''ધેટ'' ''(આપ્રિકન અમેરિકન, ન્યૂયોર્ક)'' |- | [[કે]] | સી ''(+ એ,ઓ, યુ, વ્યંજનો)'' , કે, સીકે, સીએચ, ક્યુયુ ''(જવલ્લેજ) વશ થાય છે'' , કેએચ ''(વિદેશી શબ્દોમાં)'' | |- | [[જી.]] | જી, જીએચ, જીયુ ''(+ એ, ઇ, આઇ)'' જીયુઇ ''(અંતિમ સ્થિત)'' | |- | [[એમ]] | એમ | |- | [[એન]] | એન | |- | [[ŋ]] | એન ''(જી અને કે પહેલા લખાતો)'' , એનજી | |- | [[એફ.]] | એફ, પીએચ, જીએચ ''(શબ્દાંતે, ક્યારેક વચ્ચે) લાફ, રફ'' | ટીએચ ''થિંગ'' ''([[ઇંગ્લેન્ડમાં બોલાતી અંગ્રેજી ભાષા]]નાં ઘણાં રૂપોમાં)'' |- | [[વી]] | વી | ટીએચ ''વિથ'' ''([[કોકની]], [[ઇસ્ટ્યુઅરી અંગ્રેજી]])'' |- | [[Θ]] | ટીએચ ''થિક, થિંક, થ્રુ'' | |- | [[ð]] | ટીએચ ''ધેટ, ધિસ, ધ'' | |- | [[એસ]] | એસ, સી ''(+ ઇ, આઇ, વાય)'' , એસસી ''(+ ઇ, આઇ, વાય)'' , ç કેટલીક વખત સી ''(façade/ફસાડ)'' | |- | [[ઝેડ]] | ઝેડ, એસ ''(શબ્દાંતે અથવા કેટલીક વખત શબ્દ વચ્ચે)'' , એસએસ ''(જવલ્લેજ) પઝેસ્ડ, ડેઝર્ટ'' , શરૂઆતમાં એક્સ અક્ષર લગાવવાથી બનતો શબ્દ ''ઝાયલોફોન'' | |- | [[|{{IPA|ʃ}}]] | એસએચ, એસસીએચ, ટીઆઇ (સ્વર પહેલા) ''પોર્શન'' , સીઆઇ/સીઇ (સ્વર પહેલા) ''સસ્પિશિયન'' , ''ઓશન'' ; એસઆઇ/ એસએસઆઇ (સ્વર પહેલા) ''ટેન્શન'' , ''મિશન'' ; સીએચ ''(ખાસ કરીને ફ્રેન્ચ મૂળનાં શબ્દોમાં)'' ; જવલ્લેજ એસ/એસએસ યુની પહેલા ''શુગર'' , ''ઇશ્યુ'' ; સીએચએસઆઇ તરીકે માત્ર ''ફ્યુશિયા'' માં | |- | [[|{{IPA|ʒ}}]] | મધ્યભાગમાં આવતો એસઆઇ (સ્વર પહેલા) ''ડિવિઝન'' , મધ્યભાગમાં આવતો એસ ("યુઆર" પહેલા) ''પ્લેઝર'' , ઝેડએચ ''(વિદેશી શબ્દોમાં)'' , યુ પહેલાંનો ઝેડ ''એઝ્યોર'' , જી ''(ફ્રેન્ચ મૂળના શબ્દોમાં) (+ ઇ, વાય આઇ) ઝાર'' , જે ''(ફ્રેન્ચ મૂળના શબ્દોમાં) બીઝ'' | |- | [[એકસ]] | કેએચ, સીએચ,એચ ''(વિદેશી શબ્દોમાં)'' | પ્રસંગોપાત સીએચ ''લોક'' , ''([[સ્કોટિશ અંગ્રેજી]], [[વેલ્શ અંગ્રેજી]])'' |- | [[એચ]] | એચ ''(શરૂઆતમાં એક સ્વરવાળો શબ્દ નહીંતર શાંત કે ઉચ્ચાર વિનાનો)'' , જે ''(સ્પેનિશ મૂળના શબ્દોમાં) આઇ આલાઇ'' | |- | [[|{{IPA|tʃ}}]] | સીએચ, ટીસીએચ, ટી યુ પહેલા ''ફ્યુચર'' , ''કલ્ચર'' | ટી ''(+ યુ, યુઇ, ઇયુ)'' ''ટ્યુન, ટ્યુઝડે, ટ્યુટોનિક'' ''(કેટલીક ભાષાઓમાં જુઓ- [[ફોનોલોજિકલ હિસ્ટ્રી ઓફ ઇન્ગલિશ કોન્સોનન્ટ ક્લસ્ટર્સ]])'' |- | [[|{{IPA|dʒ}}]] | જે, જી ''(+ ઇ, આઇ, વાય)'' ડીજી, ''(+ ઇ, આઇ વ્યંજન સાથે) બેજ, જજમેન્ટ'' | ડી ''(+ યુ, યુઇ, ઇડબલ્યુ)'' ''ડ્યુન, ડ્યુ, ડિ્યુ'' ''(કેટલીક ભાષાઓમાં સ્વિસ સંધિનાં ઉદાહરણ તરીકે)'' |- | [[|{{IPA|ɹ}}]] | આર, ડબલ્યુઆર (શરૂઆતમાં) ''રેન્ગલ'' | |- | [[જે]] | વાય ''(શરૂઆતમાં અથવા તો સ્વરોની વચ્ચે હોય ત્યારે)'' , જે ''હેલિલૂજ'' | |- | [[એલ]] | એલ | |- | [[|{{IPA|w}}]] | ડબલ્યૂ | |- | [[|{{IPA|ʍ}}]] | ડબલ્યુએચનું ''ઉચ્ચારણ'' એચડબલ્યુ થાય | સ્કોટિશ અને આઇરિશ અંગ્રેજી ઉપરાંત અમેરિકન, ન્યૂ ઝિલેન્ડ અને ઇન્ગલિશ અંગ્રેજી ભાષામાં |} === લેખિત ઉચ્ચારણ === અન્ય જર્મની ભાષાઓથી વિપરીત અંગ્રેજી ભાષામાં [[વિશેષક]] નથી હોતા. વિદેશી [[લોનવર્ડ્સ]]ને બાદ કરતા (જેમ કે ''કાફે'' નું [[તીક્ષ્ણ ઉચ્ચારણ]]) બે સ્વરોનું ઉચ્ચારણ અલગ-અલગ થાય છે તેમ બતાવવા માટે [[વિશેષકો]]નો અસામાન્ય ઉપયોગ થતો જોવા મળ્યો છે. (ઘણી વખત ઔપચારિક લખાણોમાં) ( દા. ત. ''નેઇવ, ઝોએ'' ). ડેકોર, કાફે રિઝ્યુમ, રિઝ્યુમે, એન્ટ્રી, ફિયાન્સી અને નેઇવ જેવા શબ્દોનો ઉપયોગ ઘણી વખત વિશેષક સાથે કે તેના વિના કરવામાં આવે છે. કેટલાક અંગ્રેજી શબ્દોએ પોતાને બીજા શબ્દોથી જુદા પાડવા માટે વિશેષકો જાળવી રાખ્યા છે. જેમ કે ''[[એનાઇમ]], [[એક્સપોઝ]], [[લેમ]], [[ઓર]], [[ઓર]], [[પેટ]] [[પિક]]'' અને ''[[રોઝ]]'' જોકે આ શબ્દોને ઘણી વખત પડતા પણ મૂકવામાં આવે છે. (દા. ત. ''રિઝ્યુમ રિઝ્યુમ'' ''[[રિઝ્યુમે]]'' ઘણી વખત યુએસમાં તેનો સ્પેલિંગ આરઇેસયુએમિ કરવામાં આવે છે. ઉચ્ચારણોની સ્પષ્ટતા કરવા માટે કેટલાક લોનવર્ડ્ઝ વિશેષક નીમી શકે તેમ છે. આ વિશેષક અસલ શબ્દમાં જોવા નહીં મળે. જેમ કે ''મેટ'' સ્પેનિશમાં ''[[યેરબા યેટ]]'' વળી ''મેલ'' , [[માલદિવ]]નું પાટનગર આ શબ્દો લખવા માટે ફ્રેન્ચનો ઉપયોગ થાય છે. == ઔપચારિક અંગ્રેજી લખાણ == અંગ્રેજી ભાષાના સ્વરૂપ સાથે તમામ લોકો સર્વાનુમતે સહમત થયા છે કે શિક્ષિત લોકો અને અંગ્રેજી ભાષા બોલનારા લોકો વિશ્વભરમાં જે લખે છે તે ઔપચારિક અંગ્રેજી છે. બોલનારા તેના ઉપર ખાસ ધ્યાન નથી આપતાં પરંતુ દેખીતી રીતે તે સમાન લાગે છે પણ અંગ્રેજી બોલવા કરતાં અલગ તે [[બોલી]], [[ઉચ્ચારણો]], [[રોજિંદા ઉપયોગમાં લેવાતી ભાષા]] બોલચાલની પ્રાદેશિક ભાષા કરતા અલગ પડે છે. લેખિત અંગ્રેજીમાં સ્થાનિક સ્તરે જોવા મળતા તફાવતો ખૂબ જ મર્યાદિત છે. મુખ્યત્વે તેઓ જોડણીના તફાવતથી અટકાયેલા છે. [[અમેરિકન અંગ્રેજી અને બ્રિટિશ અંગ્રેજીમાં જોડણીના તફાવતો]] છે તેમજ વ્યાકરણ અને વાક્યરચનામાં પણ સાધારણ તફાવતો છે. == પાયાના અને સરળ વૃત્તાંતો == અંગ્રેજી ભાષાનું વાચન સરળ બનાવવા માટે ભાષાના કેટલાક સરળ વૃત્તાંતો આપવામાં આવ્યા છે. એક વૃત્તાંતને ''[[પાયાનું અંગ્રેજી]]'' એવું નામ આપવામાં આવ્યું છે. એક [[બનાવેલી ભાષા]] કે જેમાં શબ્દોની સંખ્યા ખૂબ જ ઓછી છે જેને [[ચાર્લ્સ કેય ઓજન]] દ્વારા બનાવવામાં આવી છે. આ ભાષાને તેણે તેના પુસ્તક ''બેઝિક ઇન્ગલિશ: અ જનરલ ઇન્ટ્રોડક્શન વિથ રૂલ્સ એન્ડ ગ્રામર'' (1930)માં વર્ણવી છે. આ ભાષા અંગ્રેજી ભાષાના સરલ વૃત્તાંતને આધારિત છે. ઓજને જણાવ્યું હતું કે અંગ્રેજી ભાષાને શીખતા સાત વર્ષ લાગે છે, [[એસ્પેરાન્ટો]]ને શીખતા સાત મહિના લાગે છે અને પાયાનાં અંગ્રેજીને શીખતા સાત મહિના લાગે છે. આમ પાયાના અંગ્રેજીનો સ્વીકાર એવી કેટલીક કંપનીઓ દ્વારા કરવામાં આવ્યો છે કે જેમને આંતરરાષ્ટ્રીય ઉપયોગ માટે પોતાનાં પુસ્તકો બનાવવાની જરૂર રહે છે અને એવી કેટલીક સંસ્થાઓ દ્વારા સ્વીકાર કરાયો કે જેઓ તેમના વિદ્યાર્થીઓને ટૂંકાગાળામાં અંગ્રેજી શીખવાડવા માગે છે. પાયાના અંગ્રેજીમાં ઓજને એક પણ શબ્દ એવો નથી મૂક્યો કે જેને બીજા શબ્દોના ઉપયોગ સાથે બોલી શકાય. તેણે એવા શબ્દો બનાવ્યા છે કે જે કોઇ પણ ભાષા બોલનારા લોકો ઉપયોગમાં લઇ શકે. તેણે ઘણાં પરીક્ષણો અને ગોઠવણો કર્યા બાદ ભાષાના શબ્દો બનાવ્યા છે. તેણે વ્યાકરણને પણ સરળ બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે પરંતુ અંગ્રેજીના વપરાશકારો માટે વ્યાકરણ સામાન્ય રાખ્યું છે. આ વિચારને બીજાં વિશ્વયુદ્ધ બાદ તરત જ ખૂબ જ પ્રસિદ્ધિ મળી અને તે વિશ્વશાંતિના સાધન તરીકે વપરાવા માંડ્યું.{{Citation needed|date=March 2009}} તે એક કાર્યક્રમના રૂપે નહીં બનાવવામાં આવી હોવા છતાં પણ વિવિધ પ્રકારનાં આંતરરાષ્ટ્રીય ઉપયોગ માટે તેના સમાન પ્રકારના સરળ નિયમોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. અન્ય એક નમૂનો છે [[સરળ અંગ્રેજી]] તે હયાત છે અને તેને [[અંકુશાત્મક ભાષા]] તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ ભાષા એરોસ્પેસ ઉદ્યોગની સમારકામ મેન્યુઅલ માટે બનાવવામાં આવી હતી. આ ભાષા સંભાળપૂર્વકના મર્યાદિત અને ગુણવત્તા યુક્ત{{By whom|date=March 2009}} અંગ્રેજીને અર્પણ કરે છે. સરળ અંગ્રેજીમાં મંજૂરી પામેલા શબ્દોનો કોષ છે. આ શબ્દોનો ઉપયોગ અમુક રીતે જ કરી શકાય છે. દા. ત. શબ્દ ક્લોઝ (બંધ કરવું)નો ઉપયોગ વાક્ય "''ક્લોઝ'' ધ ડોર" એટલે કે દરવાજો બંધ કરો તરીકે થઇ શકે છે પરંતુ "ડુ નોટ ગો ક્લોઝ ટુ લેન્ડિંગ ગિયર" એટલે કે લેન્ડિંગ ગિયરની નજીક ના જશો તે વાક્યમાં ઉપયોગ નહીં કરી શકાય. == નોંધ == {{reflist|2}} == સંદર્ભો == === ગ્રંથસૂચી === * {{cite book| first=Ulrich| last=Ammon| title=Sociolinguistics: an international handbook of the science of language and society| publisher=Walter de Gruyter| year=2006| isbn=3110184184| url=http://books.google.com/books?id=LMZm0w0k1c4C&source=gbs_navlinks_s| ref=refAmmon2006}} * {{cite book |last=Baugh |first=Albert C. |coauthors=Thomas Cable |title=A history of the English language | edition=5th |publisher=Routledge |year=2002 |isbn=0-415-28099-0}} * {{cite book |last=Bragg |first=Melvyn |authorlink=Melvyn Bragg |title=The Adventure of English: The Biography of a Language |url=https://archive.org/details/adventureofengli00bra_vcr |publisher=Arcade Publishing |year=2004 |isbn=1-55970-710-0}} * {{cite book |last=Crystal |first=David |authorlink=David Crystal |year=1997 |title=English as a Global Language |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-53032-6| url=http://books.google.com/books?id=d6jPAKxTHRYC&source=gbs_navlinks_s| ref=Crystal1997}} * {{cite book |last=Crystal |first=David|title=The Cambridge encyclopedia of the English language |url=https://archive.org/details/cambridgeencyclo0000crys_v1y6 | edition=2nd |publisher=Cambridge University Press |year=2003 |isbn=0-521-53033-4}} * {{cite book|last=Crystal|first=David|title=The Stories of English|url=https://archive.org/details/storiesofenglish0000crys|publisher=Allen Lane|year=2004|isbn=0713997524}} * {{cite book |last=Halliday |first=MAK |title=An introduction to functional grammar |url=https://archive.org/details/introductiontofu0000hall | edition=2nd |location=London |publisher=Edward Arnold |year=1994 |isbn=0-340-55782-6}} * {{cite book |last=Hayford |first=Harrison |coauthors=Howard P. Vincent |title=Reader and Writer |url=https://archive.org/details/readerandwriter030101mbp |publisher=Houghton Mifflin Company |year=1954 }} {{cite web|url=http://www.archive.org/details/readerandwriter030101mbp |title=Internet Archive: Free Download: Reader And Writer |publisher=Archive.org |date=2001-03-10 |access-date=2010-01-02}} * {{cite book| first=Anthony| last=Howatt| title=A history of English language teaching| publisher=Oxford University Press| year=2004| isbn=0194421856| url=http://books.google.com/books?id=g2e7iw_F-ZcC&source=gbs_navlinks_s| ref=refHowatt2004}} * કેન્યોન, જ્હોન સેમ્યુઅલ અને નોટ, થોમસ આલ્બર્ટ, ''અ પ્રોનાઉન્સિંગ ડિક્શનરી ફોર અમેરિકાન ઇન્ગલિશ'' , જી એન્ડ સી મેરિયમ કંપની, સ્પ્રિંગ ફિલ્ડ, માસ, યુએસએ, 1953. * {{cite book| first=Alamin| last=Mazrui| title=The power of Babel: language & governance in the African experience| publisher=University of Chicago Press| year=1998| isbn=0852558074| url=http://books.google.com/books?id=6lQTPxdYx8kC&source=gbs_navlinks_s| ref=refMazrui1998}} * {{cite book |last=McArthur |first=T. (ed.) |title=The Oxford Companion to the English Language |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont00mcar |publisher=Oxford University Press |year=1992 |isbn=0-19-214183-X}} * {{cite book|last=McCrum| first=|Robert;|coauthors=Robert MacNeil, William Cran |title=The Story of English|url=https://archive.org/details/storyofenglish000mccr|edition=1st|location=New York|publisher=Viking|year=1986|isbn=0-670-80467-3}} * {{cite book |last=Plotkin |first=Vulf |title=The Language System of English |publisher=BrownWalker Press |year=2006 |isbn=1-58112-993-9}} * {{cite book |last=Robinson |first=Orrin |title=Old English and Its Closest Relatives |url=https://archive.org/details/oldenglishitsclo0000robi |publisher=Stanford Univ. Press |year=1992 |isbn=0-8047-2221-8}} * {{cite book| first=Edgar| last=Schneider| title=Postcolonial English: varieties around the world| publisher=Cambridge University Press| year=2007| isbn=0521831407| url=http://books.google.com/books?id=QIE6zGSd8okC&source=gbs_navlinks_s| ref=refSchneider2007}} * {{cite book| first=Ronald| last=Wardhaugh| title=An introduction to sociolinguistics| publisher=Wiley-Blackwell| year=2006| isbn=140513559X| url=http://books.google.com/books?id=0J2VOzNYtKQC&source=gbs_navlinks_s| ref=refWardhaugh2006}} == બાહ્ય કડીઓ == {{Wikiversity|Topic:English Language|અંગ્રેજી ભાષા}} {{Commons category|English language|અંગ્રેજી ભાષા}} {{Wikiquote}} * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} * [http://www.soundcomparisons.com એક્સેન્ટ ઓફ ઇન્ગલિશ ફ્રોમ અરાઉન્ડ ધ વર્લ્ડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429190515/http://www.soundcomparisons.com/ |date=2011-04-29 }} (યુનિવર્સિટી ઓફ એડિનબર્ગ) વિશ્વભરમાં બોલાતી 50 જેટલી અંગ્રેજી ભાષા પૈકી એક જ પ્રકારના 110 શબ્દોનાં ઉચ્ચારણ કેવી રીતે થાય છે તેને સાંભળીને અભ્યાસ કરો ઓનલાઇન તરત જ સાંભળવાની સગવડ ઉપલબ્ધ === શબ્દકોશો === * [http://dicts.info/dictlist1.php કલેક્શન ઓફ ઇન્ગલિશ બાઇલિન્ગ્વિયલ ડિક્શનરિઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160301142208/http://dicts.info/dictlist1.php |date=2016-03-01 }} * [http://www.dict.org dict.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105173926/http://dict.org/ |date=2009-01-05 }} * [http://polyglot.lss.wisc.edu/dare/dare.html ડિક્શનરી ઓફ અમેરિકન રિજનલ ઇન્ગલિશ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227063412/http://polyglot.lss.wisc.edu/dare/dare.html |date=2009-02-27 }} * [http://www.prefixsuffix.com ઇન્ગલિશ લેન્ગવેજ એન્ડ વર્ડ રૂટ્સ, પ્રિફિક્સિસ એન્ડ સફિક્સિસ (એફિક્સિસ) ડિક્શનરી] * [http://www.askoxford.com ઓક્સફર્ડ્સ ઓનલાઇન ડિક્શનરી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070605183435/http://www.askoxford.com/ |date=2007-06-05 }} * [http://www.m-w.com મેરિયમ-વેબસ્ટર્સ ઓનલાઇન ડિક્શનરી] * [http://www.macquariedictionary.com.au મેક્વાયર ડિક્શનરી ઓનલાઇન] [[શ્રેણી:ભાષાઓ]] [[શ્રેણી:ભારતની ભાષાઓ]] 86noiz7hu1260bsxv1zlemvf0yvbf49 0 20892 905974 877871 2026-10-03T00:23:21Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 905974 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Haridwar Kumbh Mela - 1850s.jpg|250px|thumb|right|૧૮૫૦નો કુંભ મેળો - [[હરિદ્વાર]],]] '''કુંભ મેળો''' [[હિંદુ ધર્મ]]ની અનોખી સંસ્કૃતિમાં [[સાધુ]], [[સંસ્કૃતિ]] અને સમાજની ત્રિવેણીને જોડતો પવિત્ર સંગમ છે. જેથી એ ભારતીય ઉપખંડમાં ખૂબ જ મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે. આ મેળો દર બાર વર્ષે એક જગ્યાએ યોજાય છે અને દર ત્રણ વર્ષે અલગ-અલગ સ્થાન પર યોજાય છે તેમાં [[હરિદ્વાર]] ([[ઉત્તરાખંડ]]), [[પ્રયાગરાજ]] ([[ઉત્તર પ્રદેશ]]), [[ઉજ્જૈન]] ([[મધ્ય પ્રદેશ]]) અને [[નાસિક]] ([[મહારાષ્ટ્ર]])નો સમાવેશ થાય છે. આ મેળો દોઢથી ચાર મહિના સુધી ચાલે છે જેમાં દેશ અને દુનિયાભરમાંથી લાખોની સંખ્યામાં શ્રધ્ધાળુઓ પવિત્ર નદીનાં પાણીમાં સ્નાન કરી ને ધન્યતા અનુભવે છે. પરંતુ સાધુ-સંતોને પહેલા સ્નાનનો અધીકાર દેવતાઓ દ્વારા આપવામા આવ્યો છે. વાતાવરણ પવિત્ર અને ભક્તિભાવવાળું બની જાય છે. ઘણા શ્રધ્ધાળુઓ મેળો ચાલે ત્યાં સુધી તંબુઓમા રહે છે. આ સમયગાળાને 'કલ્પવાસ' કહે છે અને ત્યાં રહેવાવાળાને 'કલ્પવાસી' કહેવાય છે. ૨૦૨૫માં મહા કુંભમેળાનું આયોજન [[પ્રયાગરાજ]]માં કરવામાં આવ્યું હતું. == પૌરાણિક મહત્વ == [[ચિત્ર:Sagar Manthan.jpg|thumb|સમુદ્રમંથન]] '''કુંભ મેળો''' યોજવાનો આશય પૌરાણિક કથા અનુસાર એકવાર દેવો અને દાનવોએ સમુદ્રમંથન કર્યુ. જેમાંથી અલગ-અલગ પ્રકારનાં ચૌદ રત્નો મળી આવ્યા હતાં. તેમાં સૌથી છેલ્લે અમૃતકુંભ મળી આવ્યો જેમાં અમૃત ભર્યુ હતુ અને તે જે પીવે તેને અમરત્વ મળી જાય. તેથી દેવતાઓ ઈચ્છતા ન હતા કે તે અમૃતનું પાન દાનવો કરે અને જો આવુ બને તો દાનવો આ સૃષ્ટિ ઉપર બધાને માટે જીવવાનું હરામ કરી નાખે. તે સમયે બન્યુ એવુ કે [[ઇન્દ્ર]]નો પુત્ર જયંત અમૃતકુંભ લઈને ભાગવા લાગ્યો. આથી દેવતાઓ અને દાનવો તેની પાછળ દોડવા લાગ્યા. અમૃતકુંભ લેવાની ખેંચાખેંચમાં કુંભમાંથી અમૃતનાં બિંદુઓ જે સ્થાન પર પડ્યાં હતાં તે ચાર નગરીઓનાં સ્થાને કુંભમેળાઓ દર બાર વર્ષે યોજાય છે. જેથી સાધુ સમાજ તેમજ લોકોમાં આ સ્થાને સ્નાનનું ખાસ મહત્વ છે. == આ પણ જુઓ == * [[૨૦૨૫ પ્રયાગ કુંભ મેળો]], ૨૦૨૫માં પ્રયાગમાં યોજાઈ રહેલ કુંભ મેળો == બાહ્ય કડીઓ == * [https://kumbh.gov.in/ ૨૦૨૫ના [[પ્રયાગરાજ]]માં ભરાયેલા મહા કુંભ મેળાનું અધિકૃત જાળસ્થળ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201107133449/http://www.kumbh.gov.in/ |date=2020-11-07 }} * [http://www.kumbh2010haridwar.gov.in કુંભ મેળો ૨૦૧૦ : અધિકૃત વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100817140016/http://www.kumbh2010haridwar.gov.in/ |date=2010-08-17 }} * [https://web.archive.org/web/20100117153248/http://kumbh-mela.euttaranchal.com/ કુંભ મેળો, ઉત્તરાંચલ] {{Commons|category:Kumbha Mela|કુંભ મેળો}} [[શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ]] [[શ્રેણી:હિંદુ તહેવારો]] [[શ્રેણી:ભારતનાં મેળાઓ]] 8xwp13pq1pqax5iytiru4r29xlwcf6c 0 27311 905975 905814 2026-10-03T02:27:49Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 905975 wikitext text/x-wiki {{Infobox U.S. state | Name = Nebraska | Fullname = State of Nebraska | Flag = Flag of Nebraska.svg | Flaglink = [[Flag of Nebraska|Flag]] | Seal = Seal of Nebraska.svg | Map = Map of USA NE.svg | Nickname = Cornhusker State | Former = Nebraska Territory | Motto = '''Equality''' Before the Law | Capital = [[Lincoln, Nebraska|Lincoln]] | OfficialLang = [[English language|English]] | Demonym = Nebraskan | LargestCity = [[Omaha, Nebraska|Omaha]] | LargestMetro = [[Omaha-Council Bluffs metropolitan area|Omaha-Council Bluffs]] | Governor = [[Dave Heineman]] (R) | Lieutenant Governor = [[Rick Sheehy]] (R) | Legislature = [[Nebraska Legislature]] | Upperhouse = ''None'' | Lowerhouse = ''None'' | Senators = [[Ben Nelson]] (D)<br />[[Mike Johanns]] (R) | Representative = [[Jeff Fortenberry]] (R)<br />[[Lee Terry]] (R)<br />[[Adrian M. Smith]] (R) | PostalAbbreviation = NE | AreaRank = 16^th | TotalAreaUS = 77,421 | TotalArea = 200,520 | LandAreaUS = 76,873 | LandArea = 199,099 | WaterAreaUS = 481 | WaterArea = 1,247 | PCWater = 0.7 | PopRank = 38^th | 2000Pop (old) = 1,711,263 | 2000Pop = 1,796,619 (2009 est.).)<ref name=08CenEst>{{cite web | title = Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2000 to July 1, 2008 | publisher = United States Census Bureau | access-date = 2009-01-26 | url = http://www.census.gov/popest/states/tables/NST-EST2008-01.csv}}</ref> | DensityRank = 43^rd | 2000DensityUS = 23 | 2000Density = 8.88 | MedianHouseholdIncome = $44,623 | IncomeRank = 20^th | AdmittanceOrder = 37^th | AdmittanceDate = March 1, 1867 | TimeZone = [[Central Standard Time Zone|Central]]: [[UTC]]-6/[[Daylight saving time|-5]] | TZ1Where = most of state | TimeZone2 = [[Mountain Standard Time Zone|Mountain]]: [[UTC]]-7/[[Daylight saving time|-6]] | TZ2Where = [[Nebraska Panhandle|panhandle]] | Latitude = [[40th parallel north|40° N]] to [[43rd parallel north|43° N]] | Longitude = 95° 19' W to 104° 03' W | WidthUS = 210 | Width = 340 | LengthUS = 430 | Length = 690 | HighestPoint = [[Panorama Point]]<ref name=usgs>{{cite web| date =29 April 2005| url =http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| title =Elevations and Distances in the United States| publisher =U.S Geological Survey| access-date =November 6, 2006| archive-date =6 ઑક્ટોબર 2008| archive-url =https://web.archive.org/web/20081006105354/http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| url-status =dead}}</ref> | HighestElevUS = 5,424 | HighestElev = 1,653 | MeanElevUS = 2,592 | MeanElev = 790 | LowestPoint = [[Missouri River]]<ref name=usgs /> | LowestElevUS = 840 | LowestElev = 256 | ISOCode = US-NE | Website = www.nebraska.gov }} '''નેબ્રાસ્કા''' ({{IPAc-en|en-us-Nebraska.ogg|n|ə|ˈ|b|r|æ|s|k|ə}}) એ [[મિડવેસ્ટર્ન યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]]ના [[ગ્રેટ પ્લેઇન્સ]] પર આવેલું [[રાજ્ય]] છે. રાજ્યની રાજધાની [[લિંકન]] છે અને તેનું સૌથી મોટું શહેર [[ઓમાહા]] છે.એક વખત તેની [[ગ્રેટ અમેરિકન ડેઝર્ટ]]ના એક ભાગ તરીકે ગણના થઇ હતી (ખરેખર કૃષિની દ્રષ્ટિએ ઉત્પાદક [[ઘાસ]]ની મોટી જમીન), નેબ્રાસ્કા હાલમાં અગ્રણી [[ખેતીલાયક]] અને [[ઢોરઉછેર]] કરતું રાજ્ય છે. નેબ્રાસ્કા એ યુ.એસનું [[એક જ ગૃહ]] વિધાનસભા ધરાવતું એક માત્ર રાજ્ય છે. == વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્ર == નેબ્રાસ્કાએ સંભવિત તેનુ નામ પુરાતન [[ઓટો]] શબ્દ ''નિ બ્રાસ્ગે'' {{pronounced|ˌɲĩˈbɾaskɛ}} (સમકાલીન ઓટો ''નિ બ્રાહગે'' ) અથવા ''ઓમાહા'' ''નિ બથાસ્કા'' {{pronounced|ˌnĩˈbɫᶞaska}}, જેનો અર્થ [[પ્લેટ્ટ નદી]]ના નામ પાછળ "સમાન પાણી" એવો થાય છે, જે રાજ્યમાંથી પસાર થાય છે. <ref>{{cite web |url=http://spot.colorado.edu/~koontz/faq/etymology.htm |title=Etymology |access-date=2006-11-28 |author=Koontz, John |work=Siouan Languages}}</ref> == ઇતિહાસ == [[ચિત્ર:Nebraska 1718.jpg|thumb|200px|left|1718માં નેબ્રાસ્કા, ગિલાઉમ ડિ એલ,ઇસ્લે નકશો, રાજ્યનો આશે વિસ્તાર દર્શાવવામાં આવ્યો છે.]] નેબ્રાસ્કામાં આવેલ [[અમેરિકન ભારતીય]] કુટુંબોએ [[ઓમાહા]], [[મિસૌરીયા]], [[પોન્કા]], [[પાવની]], [[ઓટો]], અને [[સિઔક્સ]]ની વિવિધ શાખાઓનો સમાવેશ કર્યો છે. [[લેવિસ અને ક્લાર્ક અભિયાન]]ની ઘણી પહેલા, [[ફ્રેંચ-કેનેડીયન]] [[સંશોધનકર્તાઓ]] નેબ્રાસ્કાના એક છેડાથી બીજા છેડા સુધી ગયા હતા, જેમાં 1739માં [[માલેટ]] બધુઓએ [[સાન્ટા ફે]]માં વેપાર કર્યો હતો તેનો પણ સમાવેશ થાય છે. <ref>"નેબ્રાસ્કા", ''કેથોલિક જ્ઞાનકોશ'' , 1910</ref> યુરોપીયન-અમેરિકન વચ્ચે 1848 સુધી અને [[કેલીફોર્નીયા ગોલ્ડ રશ]] સુધીમાં કોઇ પણ ક્રમમાં સમાધાન શરૂ થયું ન હતું. 30 મે 1854ના રોજ [[કાન્સાસ-નેબ્રાસ્કા કાયદા]]એ [[કાન્સાસ પ્રાંત]] અને [[નેબ્રાસ્કા પ્રાંત]]નું સર્જન કર્યું હતું, જે [[ઉત્તરમાં સમાંતર 40°]]માં વહેંચાયેલા હતા. <ref name="Establishment">NebraskaStudies.org. 2009. "1854: કાન્સાસ-નેબ્રાસ્કા એક્ટ પર હસ્તાક્ષર થયા." http://nebraskastudies.unl.edu/0500/frameset_reset.html?http://nebraskastudies.unl.edu/0500/stories/0502_0100.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426005943/http://nebraskastudies.unl.edu/0500/frameset_reset.html?http%3A%2F%2Fnebraskastudies.unl.edu%2F0500%2Fstories%2F0502_0100.html |date=2012-04-26 }} . 13 ફેબ્રુઆરી 2004ના રોજ કરાયેલ સુધારો.</ref> નેબ્રાસ્કાની પ્રાંતીય રાજધાની [[ઓમાહા]] હતી.. 1860માં [[હોમસ્ટેડર]]ના ફૂંકાયેલા ભારે મોઝુ નેબ્રાસ્કામાં પણ પ્રસર્યું હતું, જેના કારણે ફેડરલ સરકાર દ્વારા મંજૂર કરાયેલ વિના મૂલ્યેની જમીનના દાવાઓ થયા હતા. અસંખ્ય પ્રથમ ખેતર ધરાવનારાઓએ [[જમીન]]ના ટુકડા પર [[ઘરો]] બાંધી દીધા હતા, કારણ કે તે હરિયાળી જમીનમાં ઘણા ઓછા ઝાડ હતા.[[અમેરિકન સિવીલ યુદ્ધ]] બાદ નેબ્રાસ્કા 1867માં 37મું રાજ્ય બન્યું હતું. તે સમયે, રાજધાની [[ઓમાહા]]થી ફેરવીને લેન્કેસ્ટરમાં લઇ જવામાં આવી હતી, જેને બાદમાં તાજેતરમાં હત્યા કરાઇ હતી તેવા [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસના પ્રમુખ]] [[અબ્રાહમ લિંકન]]ના નામ પાછળ [[લિંકન]] એવું નામ આપવામાં આવ્યું હતું.નેબ્રાસ્કામાં [[અર્બોર ડે]] રજાનો પ્રારંભ થયો હતો. [[નેશનલ અર્બોર ડે ફાઉન્ડેશન ડે]]નું વડુમથક હજુ પણ [[નેબ્રાસ્કા શહેર]]માં આવેલું છે, જેમાં કેટલીક ઓફિસો લિંકનમાં આવેલી છે.નેબ્રાસ્કા [[નાગરિક હક્ક સક્રિયતાવાદ]]નો લાંબો ઇતિહાસ ધરાવે છે, જેનો પ્રારંભ 1912માં ઓમાહાના [[નેશનલ એસોસિયેશન ફોર ધ એડવાન્સમેન્ટ ઓફ કલર્ડ પીપલ]] ચેપ્ટર સાથે થયો હતો. == ભૂગોળ == રાજ્યની ઉત્તરમાં [[દક્ષિણ ડાકોટા]] સરહદ આવેલી છે, પૂર્વમાં [[આઇઓવા]] અને દક્ષિણપૂર્વમાં [[મિસૌરી નદી]] પર [[મિસૌરી]], દક્ષિણમાં [[કાન્સાસ]], દક્ષિણપૂર્વમાં [[કોલોરાડો]] અને પશ્ચિમમાં [[વ્યોમીંગ]] આવેલું છે. રાજ્ય [[93 ગણકો]] ધરાવે છે; તે [[ફ્રંટિયર પટ્ટા]]નો કેન્દ્રીત ભાગ ધરાવે છે. નેબ્રાસ્કા બે ટાઇમ ઝોન વિભાજિત છે. સેન્ટ્રલ ટાઇમ ઝોનમાં રાજ્યનો અર્ધો પૂર્વ આવેલ છે, જ્યારે પશ્ચમી અર્ધો ભાગ માઉન્ટેઇન ટાઇમ ધરાવે છે. રાજ્યમાંથી પશ્ચિમથી પૂર્વમાં ત્રણ નદીઓ વહે છે. [[પ્લેટ નદી]] શહેરના મધ્ય ભાગમાંથી વહે છે, [[નિયોબ્રારા નદી]] રાજ્યના ઉત્તરીય ભાગમાંથી વહે છે અને [[રિપલ્બિકન નદી]] રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાંથી આરપાર નીકળે છે. નેબ્રાસ્કા એ બે મોટા જમીન પ્રદેશોનું મિશ્રણ છે: [[ડિસસેક્ટેડ ટીલ પ્લેઇન્સ]] અને [[ગ્રેટ પ્લેઇન્સ]]. રાજ્યનો મોટા ભાગનો પૂર્વીય ભાગ [[બરફ યુગ]]ની [[બરફશિલા]]ઓ દ્વારા ઘસાઇ ગયો હતો; ડિસસેક્ટેડ ટીલ પ્લેઇન્સ બરફશિલાઓ ઓછી થયા બાદ રહી ગઇ હતી. ડિસસેક્ટેડ ટીલ પ્લેઇન્સ ઢાળવાળી ટેકરીઓનો પ્રદેશ છે; [[ઓમાહા]] અને [[લિંકન]] આ પ્રદેશમાં આવેલા છે. ગ્રેટ પ્લેઇન્સ પશ્ચિમ નેબ્રાસ્કાનો મોટા ભાગનો વિસ્તાર રોકે છે. ગ્રેટ પ્લેઇન્સ વિવિધ નાના, અલગ અલગ જમીન પ્રદેશોથી બનેલો છે, જેમાં [[સાન્ડહિલ્સ]], [[પાઇન રિગ]], [[રેઇનવોટર તટપ્રદેશ]], [[હાઇ પ્લેઇન્સ]] અને [[વાઇલ્ડકેટ હીલ્સ]]. [[પેનોરમા પોઇન્ટ]]નો 5,424 ફૂટે (1,653 એમ)નો સમાવેશ થાય છે, જે નેબ્રાસ્કામાં સૌથી ઊંચો પોઈન્ટ છે; તેના નામ અને ઊંચાઇ હોવા છતાં તે કોલોરાડો અને વ્યોમીંગ સરહદો પાસે ફક્ત નીચા દેખાય છે. [[ચિત્ર:Nebraska.JPG|thumb|કોલોરાડો સરહદ ખાતે ઇન્ટરસ્ટેટ 76 ઉપર નેબ્રાસ્કા રાજ્ય આવકાર સંકેત.]] ભૂતકાળમાં નેબ્રાસ્કા [[પ્રવાસન]]નું સૂત્ર "જ્યાંથી પશ્ચિમનો પ્રારંભ થાય છે" તેવું હતું; "પશ્ચિમ"ના પ્રારંભ માટે આપવામાં આવેલા સ્થળોમાં મિસૌરી નદી, લિંકનમાં 13મી અને ૦ શેરીઓના આંતરિક ભાગો (જ્યાં તેને લાલ ઇંટ સ્ટાર દ્વારા નિશાની કરવામાં આવી છે), [[100મો યામ્યોત્તર વૃત્ત]], અને [[ચિમની રોક]]નો સમાવેશ થાય છે. નેબ્રાસ્કા હકીકતમાં તો [[ત્રણ બાજુ જમીન ધરાવતું રાજ્ય]] છે, કેમ કે તેની આસપાસ દરિયો નથી કે કોઇ પણ રાજ્યો નથી તેમજ તેમાંના કોઇ પણ તેની સરહદ પર આવેલા નથી. <ref>નોંધા રાખો કે નેબ્રાસ્કાની "ટ્રિપ્લાય લેન્ડલોક્ડ" તરીકેનું સ્થિતિમાં [[ગ્રેટ લેક્સ]]ના કિનારે દરિયામાં પ્રવેશી શકતા મિન્નેસોટા, વિસ્કોન્સિન અને ઇલીનોઇસ બંદરો ધરાવે છે તે હકીકતનો સમાવેશ થતો નથી.</ref> === ફેડરલ જમીન સંચાલન === [[નેશનલ પાર્ક સર્વિસ]]ના સંચાલન હેઠળના વિસ્તારોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે. * [[હેરિસન]] પાસે [[અગાટે ફોસીલ બેડ્ઝ નેશનલ મોન્યુમેન્ટ]] * [[કેલીફોર્નીયા નેશનલ હિસ્ટોરિક ટ્રાયલ]] * [[બેયાર્ડ]] નજીક [[ચિમની રોક નેશનલ હિસ્ટોરિક સાઇટ]] * [[બિટ્રાઇસ]]માં [[હોમસ્ટેડ મોન્યુમેન્ટ ઓફ અમેરિકા]] * [[લેવિસ એન્ડ ક્લાર્ક નેશનલ હિસ્ટોરિક ટ્રાયલ]] * [[પોન્કા]] નજીક [[મિસૌરી નેશનલ રિક્રિશ્નલ રિવર]] * [[મોર્મોન પાયોનીયર નેશનલ હિસ્ટોરિક ટ્રાયલ]] * [[વેલેન્ટાઇન]] નજીક [[નિયોબ્રારા નેશનલ સેનિક રિવર]] * [[ઓરેગોન નેશનલ હિસ્ટોરિક ટ્રાયલ]] * [[પોની એક્સપ્રેસ નેશનલ હિસ્ટોરિક ટ્રાયલ]] * [[ગેરિંગ]] ખાતે [[સ્કોટ્ટસ બ્લફ નેશનલ મોન્યુમેન્ટ]] [[નેશનલ ફોરેસ્ટ સર્વિસ]] હેઠળના સંચાલન હેઠળના વિસ્તારમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે: * [[નેબ્રાસ્કા નેશનલ ફોરેસ્ટ]] * [[ઓગાલા નેશનલ ગ્રાસલેન્ડ]] * [[સેમ્યુઅલ આર. મેકેલ્વી નેશનલ ફોરેસ્ટ]] === આબોહવા === નેબ્રાસ્કામાં બે મુખ્ય [[આબોહવા]] છતી થાય છે: રાજ્યનો પૂર્વ ભાગ [[ભીની ઉપખંડીય આબોહવા]] ([[કોપ્પેન આબોહવા વર્ગીકરણ]] ''ડીએફએ'' ), અને રાજ્યના પશ્ચિમ ભાગમાં [[અર્ધ-શુષ્ક]] ઉપખંડીય [[સૂકી]] આબોહવા (કોપ્પેન ''બીએસકે'' ). સમગ્ર રાજ્ય તાપમાન અને વરસાદમાં વિશાળ પ્રમાણમાં સીઝનલ વૈવિધ્યતા ધરાવે છે. આકરા ઉનાળા અને સામાન્ય રીતે ઠંડા શિયાળા સાથે આખા નેબ્રાસ્કામાં સરેરાશ તાપમાન એકસમાન છે, જ્યારે વાર્ષિક વરસાદ પૂર્વથી પશ્ચિમ સુધીમાં રાજ્યના દક્ષિણ ખુણામાં 31.5 ઇંચ (800 મિમી) થી [[પાનહેન્લ]] સુધીમાં 13.8 ઇંચ (350 મિમી) સુધીનો થઇ જાય છે. તેમજ પૂર્વથી પશ્ચિમ સુધીમાં ભીનાશમાં પણ ઘટાડો થાય છે, રાજ્યભરમાં બરફવર્ષા બહુ થોડી છે, જેમાં આખા નેબ્રાસ્કામાં 25 અને 35 ઇંચ (65થી 90 સીએમ) વાર્ષિક બરફ વર્ષ પડે છે. <ref>{{Cite web |url=http://www.hprcc.unl.edu/products/atlas.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-10-07 |archive-date=2008-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007011536/http://www.hprcc.unl.edu/products/atlas.html |url-status=dead }}</ref> [[ચિત્ર:National-atlas-nebraska.PNG|thumb|300px|નેબ્રાસ્કાનો નકશો]] નેબ્રાસ્કા [[ટોરનાડો એલી]]માં આવેલું છે; [[ઠઁડા પવનો]] વસંત અને ઉનાળામાં સામાન્યપણે જોવા મળે છે અને [[હિંસક ઠંડા પવનો]] અને [[ભઊયંકર વાવાઝોડાઓ]] મુખ્યત્વે વસંત અને ઉનાળામાં જોવા મળે છે, તેમજ પાનખરમાં પણ થાય છે. [[રોકી પર્વતો]] પરથી આવતા [[હૂંફાળા સૂકા પવનો]] શિયાળાના મહિનાઓમાં પશ્ચિમ નેબ્રાસ્કામાં થોડા સમય માટે તાપમાનને સાધારણ બનાવે છે. <ref>{{cite web |url=http://www.nebraskaclimateoffice.unl.edu/weather.summary.Dec99 |title=Nebraska Climate Office &#124; Applied Climate Science &#124; SNR &#124; UNL |publisher=Nebraskaclimateoffice.unl.edu |date=2009-07-23 |access-date=2010-04-17 |archive-date=2008-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207190107/http://www.nebraskaclimateoffice.unl.edu/weather.summary.Dec99 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.tcdne.org/climate.htm |title=Climate - Twin Cities Development Association, Inc. - Nebraska: Scottsbluff, Gering, TerryTown, Mitchell, Bayard |publisher=Tcdne.org |date= |access-date=2009-02-24 |archive-date=2009-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090604023754/http://www.tcdne.org/climate.htm |url-status=dead }}</ref> == વસ્તી-વિષયક માહિતી == {{USCensusPop |1860 = 28841 |1870 = 122993 |1880 = 452402 |1890 = 1062656 |1900 = 1066300 |1910 = 1192214 |1920 = 1296372 |1930 = 1377963 |1940 = 1315834 |1950 = 1325510 |1960 = 1411330 |1970 = 1483493 |1980 = 1569825 |1990 = 1578385 |2000 = 1711263 |estyear = 2009<ref name=08CenEst/> |estimate = 1796619 }} 2009ના અનુસાર નેબ્રાસ્કામાં અંદાજિત 1,796,619 વસતી હતી, જે 2000થી અત્યાર સુધીમાં 85,356, અથવા 5%નો વધારો દર્શાવે છે. તેમાં છેલ્લી 77,995 લોકો (187,564 જન્મ ઓછા 109,569 મૃત્યુ)ની વસતી ગણતરીથી લઇને કુદરતી રીતે થયેલો વધારો અને રાજ્યમાંથી 9,319 લોકોએ કરેલા સ્થળાંતરને કારણે થયેલા ઘટાડાનો સમાવેશ થાય છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સથી બહાર [[કાયમી વસવાટ કરનારાઓ]]ની સંખ્યા 27,398 લોકોના વધારામાં પરિણમી હતી અને દેશમાંજ થયેલા સ્થળાંતરે કુલ 36,717 લોકોનું નુકસાન કર્યું હતું. {{Citation needed|date=December 2009}} નેબ્રાસ્કાની [[વસતીનું કેન્દ્ર]] [[શેલ્બી]] શહેરમાં [[પોલ્ક કાઉન્ટી]]માં સ્થિત છે. <ref>{{cite web | title = Population and Population Centers by State: 2000 | publisher = United States Census Bureau | access-date = 2008-12-05 | url = http://www.census.gov/geo/www/cenpop/statecenters.txt}}</ref>j 2004ના અનુસાર નેબ્રાસ્કાની વસતીમાં આશરે 84,000 જેટલા વિદેશમાં જન્મેલા નિવાસી (વસતીના 4.8 ટકા)ઓનો સમાવેશ થતો હતો. {{US Demographics}} નેબ્રાસ્કામાં પાંચ મોટા પ્રાચીન વંશોમાં [[જર્મન]] (38.6%), [[આઇરીશ]] (12.4%), [[ઇંગ્લીશ]] (9.6%), [[સ્વીડીશ]] (4.9%), અને [[ચેક]] (4.9%)નો સમાવેશ થાય છે. નેબ્રાસ્કા સૌથી વધુ [[ચેક-અમેરિકન]] અને મોર્મોન સિવાયના [[ડેનિશ અમેરિકન]] વસતી (કુલ વસતીની ટકાવારી અનુસાર) રાષ્ટ્રમાં ધરાવે છે. [[જર્મન-અમેરિકન]] રાજ્યના મોટા ભાગમાં સૌથી મોટો પ્રાચીન વંશ છે, જેમાંતી થોડા પૂર્વીય ગણકોમાં છે. [[થર્સ્ટોન કાઉન્ટી]] (જે સમગ્ર રીતે [[ઓમાહા]] અને [[વિન્નેબાગો]] અનામતોથી બનેલો છે) [[અમેરિકન ભારતીય]]ની બહુમતી ધરાવે છે, અને [[બુટલર કાઉન્ટી]] ચેક-અમેરિકન બહુમતી સાથેના રાષ્ટ્રમાં ફક્ત બે જ ગણકો છે. === ગ્રામિણ ઉત્થાન === [[ચિત્ર:Nebraska population map.png|thumb|400px|નેબ્રાસ્કાનો વસતીની ગીચતા]] નેબ્રાસ્કામાં 89 ટકા શહેરોમાં 3,000 કરતા ઓછો લાકો રહે છે. આવું જ લક્ષણ નેબ્રાસ્કા સાથે અન્ય પાંત મધ્ય પશ્ચિમ અને દક્ષિણીય રાજ્યોમાં જોવા મળે છે. ([[કાન્સાસ]], [[ઓકલાહોમાં]], [[નોર્થ]] અને [[સાઉથ ડાકોટા]], અને [[આઇઓવા]]). સોએક નગરોમાં 1,000 કરતા પણ ઓછી વસતી છે. નેબ્રાસ્કાના 93 ગણકોમાંથી 53માં 1990 અને 2000ની વચ્ચે વસતીમાં ઘટાડો થઇ રહ્યો હોવાના અહેવાલ છે, જેમાં 0.06%ના નુકસાનથી લઇને ([[ફ્રંટીયર કાઉન્ટી]]) 17.04%ના નુકસાન ([[હિટકોક કાઉન્ટી]])નો સમાવેશ થાય છે. રાજ્યના અન્ય ભાગમાં નોધપાત્ર વૃદ્ધિ અનુભવાઇ હતી. 2000માં, ઓમાહા શહેરમાં 390,007 વસતી, 2005માં શહેરની અંદાજિત વસતી 414,521 હતી (427,872 વસતી સહિત તાજેતરમાં જોડાયેલા [[એલ્ખોર્મ]] સાથે), જે પાંચ વર્ષોમાં 6.3%નો વધારો દર્શાવે છે. લિંકન શહેરમાં 2000માં 225,581 વસતી હતી અને 2008માં અંદાજિત વસતી 251,624 હતી જે 6.8%નો ફેરફાર દર્શાવ છે. પ્રાદેશિક સ્તરે વસતીમાં થયેલા ઘટાડાએ ઘણી ગ્રામિણ શાળાઓને સંયુક્ત થવાની ફરજ પાડી હતી. === ધર્મ === નેબ્રાસ્કાના લોકો જે ધર્મ સાથે સંકળાયેલા છે તેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે: * ખ્રિસ્તી – 77% ** [[સુધારાવાદી]] – 61% *** [[લ્યુથેરાન]] – 16% *** [[મેથોડીસ્ટ]] – 11% *** બાપ્ટિસ્ટ – 22% *** [[પ્રિસ્બીટેરીયન]] – 4% *** અન્ય સુધારાવાદી – 12% ** [[રોમન કેથોલીક]] – 28% ** અન્ય ખ્રિસ્તી – 1% * બિન-ધાર્મિક – 9% * અન્ય ધર્મો – 1% 2000માં ધર્મને વળગી રહેનારાઓમાં સૌથી મોટો એક સંપ્રદાય [[કેથોલીક ચર્ચ]] (372,791), [[અમેરિકામાં ઇવાનજેલિકલ લ્યુથરન ચર્ચ]] (128,570), [[લ્યુથરાન ચર્ચ - મિસૌરી સાયનોડ]] (117,419) અને [[યુનાઇટેડ મેથોડીસ્ટ ચર્ચ]] (117,277) હતા <ref>[http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/31_2000.asp "રાજ્ય સભ્યપદ અહેવાલ".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101206121955/http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/31_2000.asp |date=2010-12-06 }} ''રિલીજીયન ડેટા આર્કાઇવ્સનું સંગઠન'' . સુધારો જુલાઈ 29, 2008</ref> == કરવેરા == નેબ્રાસ્કા [[પ્રગતિકારક આવક વેરો]] ધરાવે છે, જેમાં નીચેના દરો છે: 2.56%>$0 3.57%>$2,400 5.12%>$17,500 6.84%>$27,700 <ref>{{cite web|url=http://www.taxfoundation.org/publications/show/228.html |title=State Individual Income Tax Rates, 2000-2010 |publisher=The Tax Foundation |date=2010-03-25 |access-date=2010-04-17}}</ref> == અર્થતંત્ર == [http://www.bea.gov/ બ્યુરો ઓફ ઇકોનોમિક એનાલિસીસ]ના અનુસાર નેબ્રાસ્કાની કુલ સરકારી પેદાશ 2004માં અંદાજિત 68 અબજ ડોલર હોવાનું મનાય છે. 2004માં વ્યક્તિગત માથાદીઠ આવક $31,339 હતી, જે રાષ્ટ્રમાં 25મા ક્રમે છે. નેબ્રાસ્કા પાસે વિશાળ [[કૃષિ]] ક્ષેત્ર છે અને તે [[ગૌમાંસ]], [[ડુક્કરનું માંસ]], [[કોર્ન (મકાઈ)]] , અને [[સોયાબીન]]નો અગત્યનું ઉત્પાદક. <ref>{{cite web |url=http://www.nass.usda.gov/Statistics_by_State/Ag_Overview/AgOverview_NE.pdf |title=Nebraska State Agriculture Overview - 2006 |access-date=2007-10-17 |format=PDF |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |archive-date=2007-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025084938/http://www.nass.usda.gov/Statistics_by_State/Ag_Overview/AgOverview_NE.pdf |url-status=dead }}</ref> અન્ય અગત્યના ક્ષેત્રોમાં [[નૂર]] [[વહન]] ([[રેલ]] અને [[ટ્રક]] દ્વારા), [[ઉત્પાદન]], [[સંદેશાવ્યવહાર]], [[ઇન્ફર્મેશન ટેકનોલોજી]], અને[[વીમા]]નો સમાવેશ થાય છે. નેબ્રાસ્કા પાસે ચાર વ્યક્તિગત [[આવકવેરા]] રચનાઓ છે, જેમાં 2.6% થી 6.8% સુધીનો સમાવેશ થાય છે. નેબ્રાસ્કામાં 5.5%નો રાજ્ય [[વેચાણવેરો]] છે. વેચાણવેરાના વધારામાં, કેટલાક નેબ્રાસ્કા શહેરો શહેરી વેચાણની આકારણી કરે છે અને વધુમાં વધુ 1.5% સુધીના કરનો ઉપયોગ કરે છે. નેબ્રાસ્કામાં આવેલું [[ડાકોટા કાઉન્ટી]] વેચાણવેરો વસૂલે છે. નેબ્રાસ્કામાં આવેલી તમામ [[વાસ્તવિક મિલકત]] જો કાયદેસર રીતે ખાસ મુક્તિ અપાઇ ન હોય તો તે કરપાત્ર છે. 1992થી ફક્ત ઘસારાત્મક વ્યક્તિગત આવક કરપાત્ર છે અને બાકીની તમામ મિલકતોને કરમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. ગણક સ્તરે [[વારસા વેરો]] એકત્ર કરવામાં આવે છે. 2010ના જાન્યુઆરીના અનુસાર રાજ્યનો બેરોજગાર દર ફક્ત 4.6% હતો. <ref>[163] ^ Bls.gov; સ્થાનિક વિસ્તારના બેરોજગારીના આંકડાઓ</ref> === ઉદ્યોગ === [[હેસ્ટીગ્સ]]ના શહેરમાં [[એડવિન પર્કીન્સ]] દ્વારા 1927માં [http://www.kool-aiddays.com કૂલ એઇડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190701171116/http://kool-aiddays.com/ |date=2019-07-01 }}નું સર્જન કરવામાં આવ્યું હતું, આ ઘટનાને દર ઓગસ્ટના બીજા સપ્તાહંતમાં [[કૂલ એઇડ ડેઇઝ]] સાથે ઉજવવામાં આવે છે. કૂલ એઇડ નેબ્રાસ્કાનું સત્તાવાર હળવું પીણું છે. <ref>{{cite web |url=http://www.hastingsmuseum.org/koolaid/kahistory.htm |title=History: Kool-Aid: Hastings Museum |publisher=Hastings Museum<! |date= |access-date=2009-02-24 |archive-date=2009-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090205191059/http://hastingsmuseum.org/koolaid/kahistory.htm |url-status=dead }}</ref> [[ક્લિફ્ટો હિલ્લેગાસ]] દ્વારા નેબ્રાસ્કાના [[રાઇઝીંગ સિટી]]માં [[ક્લિફ્ફનોટ્સ]]ની શોધ કરવામાં આવી હતી. તેની પત્રિકાઓ મૂળ [[કેનેડીયન]] ખ્યાલ "[[કોલ્સ નોટ્સ]]" પર આધારિત હતી. ઓમાહા [[બર્કશાયર હાથવે]]નું ઘર છે, જેના સીઇઓ [[વોરેન બફેટ]]ને ફોર્બસ મેગેઝીન દ્વારા [[વિશ્વમાં બીજા સૌથી વધુ શ્રીમંત]] તરીકેનું સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું. આ શહેર [[કોનઆગ્રા]], [[મ્યુચ્યુઅલ ઓફ ઓમાહા]], [[ઇન્ફોયુએસએ]], [[ટીડી અમેરીટ્રેડ]], [[વેસ્ટ કોર્પોરેશન]], [[વાલમોન્ટ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ]], [[વુડમેન ઓફ ધ વર્લ્ડ]], કીવિટ કોર્પોરેશન, અને [[યુનિટન પેસિફિક રેઇરોડ]]નું ઘર છે. [[યુનિફી કંપનીઝ]], [[સેન્ડહીલ્સ પબ્લિશીંગ કંપની]], અને ડંકન એવીયેશન લિંકનમાં રહે છે; [[ધી બકલ]] કીર્ની સ્થિત છે. [[સિડની]] બહારની ચીજોના ખાસ વેચાણકર્તા એવા [[કેબેલા]]નું રાષ્ટ્રીય વડુમથક છે. વિશ્વનો સૌથી મોટો ટ્રેઇન યાર્ડ, [[યુનિયન પેસિફિક]]નો [[બેઇલી યાર્ડ]] છે, જે [[નોર્થ પ્લેટ]]માં આવેલો છે. [[વાઇસ ગ્રીપ]]ની શોધ વિલીયમ પીટર્સન દ્વારા 1924માં કરવામાં આવી હતી અને જ્યાં સુધી પ્લાન્ટ 2008ના અંતમાં બંધ ન થયો ત્યાં સુધી તેનું ઉત્પાદન [[ડિ વિટ્ટ]]માં કરવામાં આવતું હતું. <ref>જિરોવ્સ્કી, ક્રિસ્ટીન. "નેઇલ જેક ટૂલ્સનો માલિક પૂર્વ વિસે-ક્રિપ પ્લાન્ટની વહેંચણી કરવા માગે છે." ''લિંકન જર્નલ-સ્ટાર ઓનલાઇન'' . 8 જાન્યુ., 2009. http://journalstar.com/articles/2009/01/08/news/business/doc4966307080dcd635956810.txt {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210220155811/http://journalstar.com/business/owner-of-nail-jack-tools-wants-to-share-former-vise-grip-plant/article_01c3ecc7-f932-53b2-9c85-e51c644f8657.html |date=2021-02-20 }}</ref> લિંકનની કાવાસાકી મોટર્સ મેન્યુફેક્ચરીંગ વિશ્વમાં એક જ એવો કાવાસાકીનો પ્લાન્ટ છે જે જેટ-સ્કી, એટીવી અને મ્યુલ લાઇન્સ ઓફર પ્રોડક્ટનું ઉત્પાદન કરે છે. આ સવલત 1200થી વધુ લોકોને રોજગારી પૂરી પાડે છે. == પરિવહન == === રેલમાર્ગ === {{further|[[List of Nebraska railroads]]}} નેબ્રાસ્કા સુંદર રેલમાર્ગ ઇતિહાસ ધરાવે છે. ઓમાહામાં મુખ્ય મથક આવેલું છે તેવું [[યુનિયન પેસિફિક રેલરોડ]]ની સ્થાપના 1 જુલાઇ 1862માં [[1862ના પેસિફિક રેલવે એક્ટ]]ની રચનાને કારણે થઇ હતી નોર્થ પ્લેટ્ટમાં સ્થિત બેઇલી યાર્ડ વિશ્વમાં સૌથી મોટો રેલરોડ ક્લાસિફિકેશન યાર્ડ છે. [[મૂળ અનેક ઉપખંડીય રેલમાર્ગ]] રાજ્યમાંથી પસાર થાય છે. રાજ્યમાં ચાલુ છે તેવા અન્ય મોટા રેલમાર્ગો આ પ્રમાણે છે: [[અમટ્રેક]]; [[બર્લિંગ્ટોન નોર્ધન એન્ડ સાન્ટા ફે રેલવે]]; [[કેનેડીયન પેસિફીક રેલવે]]; અને [[આઇઓવા ઇન્ટરસ્ટેટ રેલરોડ]]. === માર્ગો અને ધોરીમાર્ગો === {{further|[[List of Nebraska numbered highways]]}} <center> '''નેબ્રાસ્કા રાજ્યમાં [[આંતરરાજ્ય ધોરીમાર્ગો]]''' <br /> {{Click-Inline|image=I-76.svg|link=Interstate 76 (west)|width=44px}} {{Click-Inline|image=I-80.svg|link=Interstate 80|width=44px}} {{Click-Inline|image=I-129.svg|link=Interstate 129|width=55px}} {{Click-Inline|image=I-180.svg|link=Interstate 180 (Nebraska)|width=55px}} {{Click-Inline|image=I-480.svg|link=Interstate 480 (Iowa-Nebraska)|width=55px}} {{Click-Inline|image=I-680.svg|link=Interstate 680 (Iowa-Nebraska)|width=55px}} <br /> '''નેબ્રાસ્કામાં [[યુ,એસ. રુટ્સ]]''' <br /> {{Click-Inline|image=US 6.svg|link=U.S. Route 6|width=44px}} {{Click-Inline|image=US 20.svg|link=U.S. Route 20|width=44px}} {{Click-Inline|image=US 26.svg|link=U.S. Route 26|width=44px}} {{Click-Inline|image=US 30.svg|link=U.S. Route 30|width=44px}} {{Click-Inline|image=US 34.svg|link=U.S. Route 34|width=44px}} {{Click-Inline|image=US 73.svg|link=U.S. Route 73|width=44px}} {{Click-Inline|image=US 75.svg|link=U.S. Route 75|width=44px}} {{Click-Inline|image=US 77.svg|link=U.S. Route 77|width=44px}} {{Click-Inline|image=US 81.svg|link=U.S. Route 81|width=44px}} {{Click-Inline|image=US 83.svg|link=U.S. Route 83|width=44px}} {{Click-Inline|image=US 136.svg|link=U.S. Route 136|width=55px}} {{Click-Inline|image=US 138.svg|link=U.S. Route 138|width=55px}} {{Click-Inline|image=US 159.svg|link=U.S. Route 159|width=55px}} {{Click-Inline|image=US 183.svg|link=U.S. Route 183|width=55px}} {{Click-Inline|image=US 275.svg|link=U.S. Route 275|width=55px}} {{Click-Inline|image=US 281.svg|link=U.S. Route 281|width=55px}} {{Click-Inline|image=US 283.svg|link=U.S. Route 283|width=55px}} {{Click-Inline|image=US 385.svg|link=U.S. Route 385|width=55px}} </center> == માર્ગ સ્થિતિ અને સલામતી == નેબ્રાસ્કાના કડક ડીયુઆઇ કાયદાઓ માર્ગને સલામત રાખવામાં સહાય કરે છે. મોટર વાહનને 0.08 ટકા કે તેથી વધુ બ્લડ આલ્કોહોલ લેવલ (બીએસી)થી ચલાવવું ગુન્હો છે. 0.15 ટકાથી ઉપર બીએસી સામેલ કેસો માટેની સજા ઘણી સખત છે. પ્રથમ ડીયુઆઇ ગુન્હામાં ફરજિયાત 7 દિવસની જેલની સજા, $400–$500 દંડ અને ફરજિયાત 6 મહિના સુધી પરવાના રદની સજા. બીજા ગુન્હામાં $500 દંડ, 30 દિવસનો જેલ વાસ અને ઓછામાં ઓછા 12 મહિના સુધી પરવાનો રદની સજા. ત્રીજો અને ચતુર્થ ગુન્હામાં $600 થી $10,000 સુધીનો દંડ, 90 દિવસથી લઇને પાંચ વર્ષ સુધીનો જેલ વાસ અને 2-15 વર્ષ સુધી પરવાના રદની સજા. <ref>{{cite web|url=http://www.autoinsurancetips.com/Nebraska-Auto-Insurance|title=Nebraska Auto Insurance|access-date=2010-10-07|archive-date=2010-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20100708215830/http://www.autoinsurancetips.com/nebraska-auto-insurance|url-status=dead}}</ref> આ કાયદાઓ અને અન્ય પરિબળો જેમ કે માર્ગની સ્થિતિને કારણે નેબ્રાસ્કા દેશમાં સૌથી વધુ સલામત માર્ગો ધરાવે છે, તેણે રીડર્સ ડાયજેસ્ટના 2010ની શ્રેષ્ઠ માર્ગોની યાદીમાં 8મો ક્રમાંક (50 રાજ્યોમાંથી) પ્રાપ્ત કર્યો હતો. <ref>{{cite web|url=http://www.rd.com/your-america-inspiring-people-and-stories/the-best-worst-and-deadliest-roads-in-america-the-rankings/article176005.html|title=The Best, Worst, and Deadliest Roads in America: The Rankings|access-date=2010-10-07|archive-date=2010-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325195028/http://www.rd.com/your-america-inspiring-people-and-stories/the-best-worst-and-deadliest-roads-in-america-the-rankings/article176005.html|url-status=dead}}</ref> ચાલકો નેબ્રાસ્કા ડિપાર્ટમેન્ટ ઓપ રોડ્ઝની વેબસાઇટ પર માર્ગની સ્થિતિ અંગેની માહિતી મેળવી શકે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.dor.state.ne.us/rca/|title=Nebraska Department of Roads|access-date=2010-10-07|archive-date=2010-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20101014214228/http://www.dor.state.ne.us/rca/|url-status=dead}}</ref> == કાયદો અને સરકાર == નેબ્રાસ્કાની સરકાર નેબ્રાસ્કા બંધારણના માળખા હેઠળ કામ કરે છે, જે 1875માં અપનાવવામાં આવ્યું હતું ,<ref>[http://www.kancoll.org/books/andreas_ne/state/state-p6.html "નેબ્રાસ્કા એક રાજ્ય તરીકે".] [http://www.kancoll.org/books/andreas_ne/hon_tabl.html ''નેબ્રાસ્કા રાજ્યનો એન્ડ્રીયાઝનો ઇતિહાસ'' .]. સુધારો 2010-02-17.</ref> અને તે ત્રણ શાખામાં વહેંચાયેલું છેઃ અમલદારી, કાર્યકારી, કાયદાને લગતું અને ન્યાયિક. === કાર્યકારી શાખા === કાર્યકારી શાખાના વડા [[ગવર્નર]] [[ડેવ હેઇનમેન]] છે. કાર્યકારી શાખામાં અન્ય ચૂંટાયેલા અધિકારીઓમાં [[લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર]] [[રિક શીહી]] (સમાન ટિકીટ પર ગવર્નર તરીકે ચૂંટાયેલ), [[એટોર્ની જનરલ]] [[જોન બ્રુનીંગ]], [[રાજ્ય સચિવ]] [[જોહ્ન એ ગાલે]], [[રાજ્ય ખજાનચી]] [[શેન ઓસ્બોર્ન]], અને [[રાજ્ય ઓડિટર]] [[માઇક ફોલી]]નો સમાવેશ થાય છે. કાર્યકારી શાખામાં ચૂંટાયેલ દરેક અધિકારી ચાર વર્ષ સુધી સેવા આપે છે. === કાયદાને લગતી શાખા === નેબ્રાસ્કા [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]]માં એક એવું રાજ્ય છે, જે [[એક જ ગૃહ]]ની વિધાનસભા ધરાવે છે. આ ગૃહ સત્તાવાર રીતે "વિધાનસભા" તરીકે સરળ રીતે જાણીતુ હોવા છતાં, અને વધુ સામાન્ય પણે તેને "એક જ ગૃહ" તરીકે કહેવામાં આવે છે, તેના સભ્યો પોતાની જાતને "સેનેટર" તરીકે ઓળખાવે છે. નેબ્રાસ્કાની વિધાનસભા પણ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં [[રાજ્ય વિધાનસભા]] છે જે [[બિનપક્ષપાતી]] છે. સેનેટરો મતપત્ર પર તેમના નામની પાછળ કોઇ પક્ષના નામ વિના જ ચૂંટાય છે અને અધ્યક્ષ અને સમિતિ ચેર્સને મોટા પાયે ચૂંટવામાં આવે છે, જેથી કોઇ પણ પક્ષના સભ્યને આ હોદ્દા માટે ચૂંટી શકાય. નેબ્રાસ્કા વિધાનસભા ગવર્નરના અધિકારને ત્રણ-પંચમાશ બહુમતી સાથે નામંજૂર કરી શકે છે, જ્યારે અન્ય રાજ્યોમાં બે તૃતીયાંસ બહુમતીની જરૂર હોય છે. [[નેબ્રાસ્કા વિધાનસભા]] ત્રીજા [[નેબ્રાસ્કા સ્ટે કેપિટોલ]] બિલ્ડીંગમા મળે છે, જે 1922 અને 1932ની મધ્યમાં બંધાયું હતું. તેની ડિઝાઇન બર્ટ્રામ જી. ગુધુ દ્વારા દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી હતી. ઇન્ડિયાના ચૂનાના પત્થર વડે બંધાયેલા કેપિટોલનો પાયો ચોરસમાં વાંકો છે. 400 ફૂટ ડોમ વાળો ટાવર આ પાયામાંથી ઊંચા થાય છે. ગોલ્ડન સોવર, 19 ફૂટ કાંસાની મૂર્તિ કૃષિનું પ્રતિબિબ પાડે છે, અને કેપિટોલ પર તાજ તરીકે શોભે છે. સ્ટેટ કેપિટોલની ગણના સ્થાપત્ય સિદ્ધિ તરીકે થાય છે. તેને અમેરિકન ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ આર્કિટેક્ટસ દ્વારા માન્યતા અપાઇ છે. {{US state insignia | Name = Nebraska | Motto = ''Equality Before the Law'' | Slogan = ''Nebraska, possibilities...endless'' | Bird = [[Western meadowlark]] | Animal = [[White-tailed deer]] | Fish = [[Channel catfish]] | Insect = [[Western honey bee|European honey bee]] | Flower = [[Goldenrod]] | Tree = [[Populus sect. Aegiros|Cottonwood]] | River = [[Platte River]] | Song = "[[Beautiful Nebraska]]" | Fossil = [[Mammoth]] | Dance = [[Square dance]] | Gemstone = [[Chalcedony|Blue agate]] | StateRock = [[Agate|Prairie agate]] | Grass = [[Little bluestem]] | Soil = [[Holdrege series]] | Beverage = [[Milk]] | Soft Drink = [[Kool-aid]] | Quarter = Nebraska quarter, reverse side, 2006.jpg | QuarterReleaseDate = Released April 7, 2006}} વર્ષો સુધી, [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સેનેટર]] [[જ્યોર્જ નોરિસ]] અને નેબ્રાસ્કાના લોકોએ એક જ ગૃહ વાળી વિધાનસભાના ખ્યાલને ઉત્તેજન આપ્યું હતું અને આ મુદ્દાને [[લોકમત]]થી ઉકેલવામાં આવે તેવી માગ કરી હતી. એવી નોરિસે દલીલ કરી હતી. {{cquote|The constitutions of our various states are built upon the idea that there is but one class. If this be true, there is no sense or reason in having the same thing done twice, especially if it is to be done by two bodies of men elected in the same way and having the same jurisdiction.}} એક જ ગૃહના ટેકેદારોએ એવી પણ દલીલ કરી હતી કે [[બે ગૃહ વાળી]] વિધાનસભામાં સમિતિમાં નોંધપાત્ર બિન લોકશાહીત્વવાદનો સમાવેશ થતો હતો જેણે વિધાનસભા અને સેનેટ ધારસભા વચ્ચે મેળ બેસાડ્યો હતો. આ સમિતિમાં મતો ગુપ્ત રાખવામાં આવ્યા હતા અને કેટલીક વખત ગૃહે મંજૂર કર્યા ન હોય છતાંયે ખરડામાં જોગવાઇનો ઉમેરો કરે છે. નેબ્રાસ્કાનું એક જ ગૃહવાળી વિધાનસભા આજે એવો નિયમ ધરાવે છે કે ખરડામાં ફક્ત એક વિષયનો સમાવેશ થઇ શકે અને તેની વિચારણા માટે ઓછામાં ઓછા પાંચ દિવસ આપવા જોઇએ. અંતે, 1934માં, [[ગ્રેટ ડિપ્રેશન]] (ભારે મંદી)ના આર્થિક દબાણને કારણે સરકારના પ્રયાસરૂપે નેબ્રાસ્કાની એક જ ગૃહવાળી વિધાનસભાને અમલી બનાવવામાં આવી હતી. હકીકતમાં, વિધાનસભા (ગૃહ)ને દૂર કરવામા આવી હતી, જેમ નોંધવામાં આવ્યું છે તેમ આજના નેબ્રાસ્કાના સરકારી કાયદા ઘડનારાઓને સર્વસામાન્ય પણ "સેનેટર્સ" કહેવામાં આવે છે. === ન્યાયિક શાખા === નેબ્રાસ્કામાં ન્યાય વ્યવસ્થા સમાન છે, જેમાં [[નેબ્રાસ્કા સુપ્રીમ કોર્ટ]] નેબ્રાસ્કાની દરેક અદાલતો પર વહીવટીય સત્તા ધરાવે છે. નેબ્રાસ્કા દરેક સ્તરે ન્યાયમૂર્તિઓની પસંદગી માટે [[મિસૌરી યોજના]]નો ઉપયોગ કરે છે. નેબ્રાસ્કામાં સૌથી નાની અદાલત ગણક અદાલતો છે, તેની ઉપર 12 જિલ્લા અદાલતો (જેમાં એક કે વધુ ગણકોનો સમાવેશ થાય છે) છે. [[કોર્ટ ઓફ અપીલ્સ]] જિલ્લા અદાલતો, બાળ અદાલતો અને કામદાર વળતર અદાલતો પાસેથી અરજો સાંભળે છે. નેબ્રાસ્કા સુપ્રીમ કોર્ટ અરજ માટેની છેલ્લી અદાલત છે. 20008થી 2009 સુધી કે જ્યારે નેબ્રાસ્કા સુપ્રીમ કોર્ટે ફરમાન કર્યુ હતુ કે સરકારની ફક્ત બજવણીની, વીજ દ્વારા મોત આપવાની પ્રથા અંગે સઘર્ષ ચાલી રહ્યો છે, ત્યારથી નેબ્રાસ્કામાં મૃત્યુ દંડ કોઇ સક્રિય કાયદો નથી. (તે ચૂકાદા પહેલા, નેબ્રાસ્કા વિશ્વમાં એક માત્ર સ્થળ હતું, જે બજવણીની એક માત્ર પદ્ધતિ તરીકે વીજ દ્વારા મોતનો દંડ આપતું હતું.) મે 2009માં, વિધાનસભાએ એક ખરડો પસાર કર્યો હતો અને ગવર્નરે તેની પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા તેણે નેબ્રાસ્કામાં બજવણીની પદ્ધતિને વિનાશક ઇન્જેક્શનની પદ્ધતિમાં રૂપાંતર કરી હતી, જે વધુ પ્રાણઘાતક સજામાં સહાય કરતી હતી. <ref>{{Cite news|url=http://www.kolnkgin.com/political/headlines/46424547.html|title=Nebraska Changes Execution Method to Lethal Injection|first=Jason|last=Volentine|date=2009-05-28|access-date=2009-05-30|publisher=[[KOLN]]}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> જોકે નેબ્રાસ્કામાં બજવણીઓ વારંવાર થતી ન હતી; 21માં સદીમાં તે કોઇને થઇ ન હતી અને છેલ્લા થોડા દાયકાઓમાં રાજ્યએ મજબૂત તેને દેવા મોકુફીના ખ્યાલ સાથે અથવા મૂડીની સજામાંથી સંપૂર્ણ [[માફી]]નો ખ્યાલ આગળ ધપાવ્યો છે. === ફેડરલ સરકાર પ્રતિનિધિત્વ === [[ચિત્ર:DSCN5022 nebraskacapitolwithfountain e.jpg|upright|thumb|લિંકન, નેબ્રાસ્કામાં નેબ્રાસ્કા રાજ્ય કેપિટોલ]] નેબ્રાસ્કાના [[યુ.એસ. સેનેટરો]] [[માઇક જોહાન્સ]] (આર), [[જુનિયર સેનેટર]], અને [[બેન નેલ્સન]] (ડી), [[સિનિયર સેનેટર]] છે. નેબ્રાસ્કા [[હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ]]માં ત્રણ પ્રતિનિધિઓ ધરાવે છે: [[પ્રથમ જિલ્લા]]ના [[જેફ ફોર્ટેનબેરી]] (આર); [[બીજા જિલ્લા]]ના [[લી ટટેરી]] (આર) ; અને [[ત્રીજા જિલ્લા]]ના [[એડ્રીયન એમ. સ્મિથ]] (આર).નેબ્રાસ્કા બે રાજ્યોમાંનું એક એવુ રાજ્ય છે જે [[પ્રમુખની ચુંટણી]]માં [[ચુંટણી મતો]]ની રાજ્યની ફાળવણીમાં વિભાજનને મંજૂરી આપે છે. 1991થી નેબ્રાસ્કાના પાંચમાંતી બેને રાજ્યભરની ચુંટણીને આધારે ગણવામાં આપવામાં આવ્યા છે, જ્યારે અન્ય ત્રણને, દરેકને રાજ્યના ત્રણ [[રાષ્ટ્રીય ધારાસભા સંબંધી જિલ્લાઓ]]માં સૌથી વધુ મત મેળવનારા તરીકે ગણવામાં આવ્યા હતા. નેબ્રાસ્કાના ચુંટણી મતોમાં [[2008ની પ્રમુખની ચુંટણીમાં]] એક જ વખત ભાગલા પડ્યા હતા. તે ચુંટણીમાં ડેમોક્રેટ [[બરાક ઓબામા]] [[બીજો રાષ્ટ્રીય ધારાસભા સંબંધી જિલ્લો]] (જેમાં [[ઓમાહા]]નો સમાવેશ થાય છે) 3,325 મતોના પાંખા માર્જિન સાથે જીતી ગયા હતા, આમ તેમને તે જિલ્લાનો એક ચુંટણી મત મળ્યો હતો, જ્યારે રિપબ્લિકન [[જોહ્ન મેકકેઇને]] બાકીના રાજ્ય પર જીત મેળવી હતી અને તેમના ચાર ચુંટણી મતો આશરે 15 ટકા પોઇન્ટથી હતા., === રાજકારણ === તેના મોટા ભાગના ઇતિહાસમાં નેબ્રાસ્કા મજબૂત રીતે [[રિપબ્લિકન]] રાજ્ય તરીકે રહ્યું છે. રિપબ્લિકનો રાજ્યમાં 1940થી પ્રમુખની એક ચુંટણીથી જીત મેળવી હતી- 1964નું [[લિન્ડોન બી. જોહ્નસન]]ની લેન્ડસ્લાઇડ ચુંટણી. [[2004ની પ્રમુખની ચુંટણી]]માં, [[જ્યોર્જ ડબ્લ્યુ. બુશ]] રાજ્યના પાંચ ચુંટણી મતો 33 ટકા માર્જિનથી જીતી ગયા હતા (રાજ્યોમાં ચતુર્થ સૌથી વધુ રિપબ્લિકન મતો), જેમાં કુલ મોત 65.9 ટકા હતા; ફક્ત [[થર્સ્ટોન કાઉન્ટી]], જેમાં બે અમેરિકનો [[ભારતીય અનામત]]નો સમાવેશ થાય છે તેમણે [[જોહ્ન કેરી]] માટે મતદાન કર્યુ હતું. નેબ્રાસ્કા રાજકારણમાં પ્રવર્તમાન રિપબ્લિકન પ્રભુત્વ હોવા છતાં, રાજ્યમાં રાજ્ય અને ફેડરલ ઓફિસના બન્ને પક્ષોના કેન્દ્રીય સભ્યોને ચુંટવાની લાંબી પરંપરા છે; તેના ઉદાહરણોમાં જ્યોર્જ નોરીસ (જેમણે પાંચ વર્ષ સુધી સ્વતંત્ર તરીકે સેનેટમાં સેવા આપી હતી), [[જે. જેમ્સ એક્સોન]], અને [[બોબ કેરી]]નો સમાવેશ થાય છે. યુ.એસ. સેનેટમાં રૂઢીચુસ્ત [[માઇક જોહાન્સ]]ની ચુંટણીમાં અને [[બેન નેલ્સન]] કે જેઓ હાલમાં યુએસ સેનેટમાં અત્યંત રૂઢીચુસ્ત ડેમોક્રેટ મનાય છે તેમની પુનઃ ચુટણીમાં મતદારો તાજેતરની ચુટણીમાં યોગ્ય દિશા તરફ વળી ગયા છે. == મહત્વના શહેરો અને નગરો == તમામ વસતી આંકડાઓ 2008 [[વસતી બ્યૂરો]] અંદાજ અનુસારના છે. === સૌથી મોટા શહેરો === [[ચિત્ર:Downtown Omaha Skyline 2010.jpg|thumb|ડાઉનટાઉન ઓમાહા]] [[ચિત્ર:Skyline of Downtown Lincoln, Nebraska, USA (2015).jpg|thumb|ડાઉનટાઉન લિંકન]] {| ! align="left"|100,000+ થી વધુ વસતી ! style="text-align:left" colspan="2"|10,000+ થી વધુ વસતી |- | valign=top | * [[ઓમાહા]] - 438,646 * [[લિંકન]] - 251,624 | valign=top | * [[બેલેવ્યુ]] - 49,699 * [[ગ્રાન્ડ આઇલેન્ડ]] - 45,801 * [[કીર્ની]] - 30,417 * [[હેસ્ટીંગ્સ]] - 25,394 * [[ફ્રીમોન્ટ]] - 25,224 * [[ઉત્તર પ્લેટ્ટ]] - 24,386 * [[નોરફોક]] - 24,107 | valign=top | * [[પાપિલોન]] - 23,739 (2009) * [[કોલંબસ]] - 21,595 * [[લા વિસ્ટા]] - 16,643 * [[સ્કોટ્સબ્લફ]] - 14,785 * [[બીટ્રિસ]] - 12,769 * [[દક્ષિણ સિઔક્સ શહેર]] - 11,936 * [[લેક્સિંગ્ટોન]] - 10,126 |} === શહેરી વિસ્તારોઃ === {| |- ! align="left"|[[મહાનગરીય વિસ્તારો]] ! style="text-align:left" colspan="2"|[[માઇક્રોપોલીટન]] વિસ્તારો |- | valign=top | * [[ઓમાહા કાઉન્સીલ બ્લફ્સ]] - 718,943 (નેબ્રાસ્કા ભાગ); 837,925 (નેબ્રાસ્કા અને આઇઓવાનું કુલ) * [[લિંકન]] - 295,485 * [[સિઔક્સ શહેર, આઇઓવા]] - 26,467 (નેબ્રાસ્કા ભાગ); 143,157 (નેબ્રાસ્કા, આઇઓવા અને દક્ષિણ ડાકોટાનું કુલ) | valign=top | * [[ગ્રાન્ડ આઇલેન્ડ]] - 70,694 * [[કીર્ની]] - 51,833 * [[નોરફોક]] - 47,561 * [[હેસ્ટીંગ્સ]] - 39,508 * [[સ્કોટ્સબ્લફ]] | valign=top | * [[ઉત્તર પ્લેટ્ટ]] - 37,289 * [[ફ્રીમોન્ટ]] - 35,827 * [[કોલંમ્બસ]] - 32,072 * [[લેક્સિગ્ટોન]] - 26,591 * [[બીટ્રિસ]] - 23,035 |} '''અન્ય વિસ્તારો''' * ગ્રાન્ડ આઇલેન્ડ, હેસ્ટીંગ્સ અને કીર્નીમાં “[[ત્રણ-શહેરી]]” વિસ્તારનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં સંયુક્ત વસતી 150,000થી વધુ છે. * નેબ્રાસ્કાનો ઉત્તરપૂર્વીય ખૂણો [[સિઔક્સલેન્ડ]] પ્રદેશનો ભાગ છે. == શિક્ષણ == === કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓ === <table><tr><td style="vertical-align:top"> '''[[યુનિવર્સિટી ઓફ નેબ્રાસ્કા સિસ્ટમ]]''' * [[યુનિવર્સિટી ઓફ નેબ્રાસ્કા-લિંકન]] * [[કીર્ની ખાતે યુનિવર્સિટી ઓફ નેબ્રાસ્કા]] * [[ઓમાહા ખાતે યુનિવર્સિટી ઓફ નેબ્રાસ્કા]] * [[યુનિવર્સિટી ઓફ નેબ્રાસ્કા મેડીકલ સેન્ટર]] * [[નેબ્રાસ્કા કોલેજ ઓફ ટેકનિકલ એગ્રીકલ્ચર]] '''[[નેબ્રાસ્કા સ્ટેટ કોલેજ સિસ્ટમ]]''' * [[ચાડ્રોન સ્ટેટ કોલેજ]] * [[પેરુ સ્ટેટ કોલેજ]] * [[વાયન સ્ટેટ કોલેજ]] </td><td style="vertical-align:top"> '''ખાનજી કોલેજો/યુનિવર્સિટીઓ''' * [[બેલેવ્યુ યુનિવર્સિટી]] * [[ક્લાર્કસન કોલેજ]] * [[કોલેજ ઓફ સેઇન્ટ મેરી]] * [[કોન્કોર્ડીયા યુનિવર્સિટી]] * [[ક્રેઇટોન યુનિવર્સિટી]] * [[ડાના કોલેજ]] * [[ડોએન કલેજ]] * [[ગ્રેસ યુનિવર્સિટી]] * [[હેસ્ટીંગ્સ કોલેજ]] * [[મિડલેન્ડ લુથેરાન કોલેજ]] * [[નેબ્રાસ્કા ક્રિશ્ચિયન કોલેજ]] * [[નેબ્રાસ્કા મેથોડીસ્ટ કોલેજ]] * [[નેબ્રાસ્કા વેસ્લીયાન યુનિવર્સિટી]] * [[સમિટ ક્રિશ્ચિયન કોલેજ]] * [[યુનયન કોલેજ]] * [[યોર્ક કોલેજ]] </td><td style="vertical-align:top"> '''[[નેબ્રાસ્કા કોમ્યુનિટી કોલેજ એસોસિયેશન]]''' * [[સેન્ટ્રલ કોમ્યુનિટી કોલેજ]] * [[લિટલ પ્રિસ્ટ ટ્રાઇબલ કોલેજ]] * [[મેટ્રોપોલીટન કોમ્યુનિટી કોલેજ]] * [[મિડ-પ્લેઇન્ટ કમ્યુનિટ કોલેજ]] * [[નેબ્રાસ્કા ઇન્ડિયન કોમ્યુનિટી કોલેજ]] * [[નોર્થઇસ્ટ કોમ્યુનિટી કોલેજ]] * [[સાઉથઇસ્ટ કોમ્યુનિટી કોલેજ]] * [[વેસ્ચર્ન કોમ્યુનિટી કોલેજ]] </td></tr></table> {{See|Colleges and universities of Omaha, Nebraska}} == સંસ્કૃતિ == * [[આર્બોર ડે]]ની સ્થાપના [[જે. સ્ટર્લીંગ મોર્ટોન]] દ્વારા કરવામાં આવી હતી. [[નેશનલ આર્બોર ડે ફાઉન્ડેશન]] તેના [[નેબ્રાસ્કા શહેર]]માં આવેલા ઘરની નજીક વડુમથક ધરાવે છે. * [[હેબ્રોન નેબ્રાસ્કા]] શહેર પાર્કમાં આવેલો હીંચકો પાંચમાં ક્રમે આવે છે અને જેફર્સન સ્ટ્રીટ્સ ખાતેનો હીંચકો વિશ્વનો સૌથી મોટો પોર્ચ હીંચકો હોવાનો દાવો કરવામાં આવે છે, જે 18 પુખ્તો અથવા 24 બાળકો માટે પૂરતો ગણાય છે. * નેબ્રાસ્કા હસ્કર્સ ફૂટબોલ નેબ્રાસ્કાના મોટા ભાગના નિવાસીઓ પર પ્રભાવ ધરાવે છે. સ્થાનિક ફૂટબોલ રમતો દરમિયાન, 85,000ની બેઠક ક્ષમતા ધરાવતું લિંકોન સ્થિત [[મેમોરિયલ સટેડીયમ]] નેબ્રાસ્કાના ત્રીજા સૌથી મોટા શહેર કરતા પણ વિરાટ બની જાય છે. <ref>{{cite news |url=http://vault.sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1128181/index.htm |title=Nebraska Lost, Nebraska Found |publisher=Sports Illustrated |access-date=2008-05-01 |date=2008-04-21 |archive-date=2008-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080503022454/http://vault.sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1128181/index.htm |url-status=dead }}</ref> * [[જોબ્સ ડોટર્સ]]ની ઇથેલ ટી.વેડ મિક દ્વારા 1920માં ઓમાહામાં સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. કેનેડા, ઓસ્ટ્રેલીયા, બ્રાઝિલ અને ફિલીપીન્સમાં હવે પવિત્ર તીર્થસ્થાનો છે. === રમત ગમત === {{further|[[Sports in Nebraska]]}} * [[વ્યાવસાયિક રમતો]] ** [[લિંકન સોલ્ટડોગ્સ]] – [[અમેરિકન એસોસિયેશન]] (સ્વતંત્ર [[માઇનોર લીગ બાસ્કેટબોલ]]) ** [[ઓમાહા બીફ]] – [[યુનાઇટેડ ઇન્ડોર ફૂટબોલ]] ** [[ઓમાબા રોયલ્સ]] – [[પેસિફિક કોસ્ટ લીગ]] (એએએ [[માઇનોર લીગ બાસ્કેટબોલ]]; [[કાન્સાસ સિટી રોયલ્સ]]ની સંલગ્ન) * [[એનસીએએ]] [[ડિવીઝન I]] કોલેજ રમતો ** [[ક્રેઇટોન બ્લુજેઝ]] ** [[નેબ્રાસ્કા કોર્નહસ્કર્સ]] ** [[ઓમાહા ખાતેની યુનિવર્સિટી ઓફ નેબ્રાસ્કા]] (ફક્ત મેવેરિક્સ આઇસ હોકી) * [[એનસીએએ]] [[ડિવીઝન II]] કોલેજ રમતો<ref>{{cite web |url=http://www.siue.edu/ATHLETIC/d2/alpha.html |title=NCAA Division II Home Page |publisher=National Collegiate Athletic Association |access-date=2007-08-30 |archive-date=2007-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070822001230/http://www.siue.edu/ATHLETIC/d2/alpha.html |url-status=dead }}</ref> ** [[કીર્ની ખાતે યુનિવર્સિટી ઓફ નેબ્રાસ્કા]] કાળિયાર (લોપર્સ) ** [[ઓમાહા ખાતેની યુનિવર્સિટી ઓફ નેબ્રાસ્કા]] મેવેરિક્સ (બરફ હોકી સિવાયની તમામ રમતો) ** [[વેન સ્ટેટ કોલેજ]] જંગલી બિલાડીઓ ** [[ચાડ્રોન સ્ટેટ કોલેજ]] ગરૂડો * પ્રાથમિક સ્તરની રમતો: [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસ હોકી લીગ]] ** [[લિંકન સ્ટાર્સ]] ** [[ઓમાહા લેન્સર્સ]] ** [[ટ્રાઇ સિટી સ્ટોર્મ]] == આ પણ જુઓ == {{portalbox|North America|United States|Cornhusker}} {{main|Outline of Nebraska|Index of Nebraska-related articles}} {{clear}} == સંદર્ભો == {{Reflist|2}} == ગ્રંથસુચિ == === સર્વેક્ષણો === * <cite>ચોકચેરી પ્લેસિસ, હાઇ પ્લેન્સના નિબંધો</cite>, મેરિલ ગિલફિલાન, જોહ્નસ પ્રેસ, બૌલ્ડર, કોલોરાડો, ટ્રેડ પેપરબેક, ISBN 1-55566-227-7. * [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=28579910 ઓલ્સોન જેમ્સ સી. અને રોનાલ્ડ સી. નૌગલ ''નેબ્રાસ્કાનો ઇતિહાસ'' 2જી આવૃત્તિ (1997)] * [http://www.kancoll.org/books/andreas_ne/ એન્ડ્રીયાસ, આલ્ફ્રેડ ટી. ''સ્ટેટ ઓફ નેબ્રાસ્કાનો ઇતિહાસ'' (1882] અત્યંત વિગતવાર ઇતિહાસ * ક્રેઇ, ડોરોથી વેયનર્સ. ''નેબ્રાસ્કાઃ દ્વિશતાબ્દી ઇતિહાસ'' (1977) * ફાઉલ્કનેર, વર્જિના, ઇડી. ''રાઉન્ડઅપ: નેબ્રાસ્કા રીડર'' (1957) * હિકી, ડોનાલ્ડ આર. ''નેબ્રાસ્કા મોમેન્ટસ: નેબ્રાસ્કાના ભૂતકાળની ઝાખીઓ'' (1992). * [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=51597481 માઇલવાલ્ડ, રોબર્ટ ડી.''નેબ્રાસ્કા સરકાર અને રાજકારણ'' (1984)] * લ્યુબકે ફ્રેડરિક સી. ''નેબ્રાસ્કાઃ સચિત્ર ઇતિહાસ'' (1995) * મોર્ટોન, જે. સ્ટર્લિંગ, ઇડી. ''નેબ્રાસ્કાનો સચિત્ર ઇતિહાસ: ટ્રાન્સ મિસિસીપી પ્રદેશના અગાઉના સંશોધનોનો ઇતિહાસ'' 3 વોલ્યુમો (1905–13) * વિશઆર્ટ, ડેવીડ જે. ઇડી. ''ગ્રેટ પ્લેઇન્સનો જ્ઞાનકોશ'' (2004), 900 પાનાના વિદ્વતાપૂર્ણ લેખો * [http://digitalcommons.unl.edu/cgi/siteview.cgi//nebraskianapubs/2 નેબ્રાસ્કા: કોર્નહસ્કર સ્ટેટની માર્ગદર્શિકા] (ડબ્લ્યુપીએ માર્ગદર્શિકા, 1939) ઓનલાઇન સંપૂર્ણ માહિતી પીડીએફ આવૃત્તિ (442 પૃષ્ઠથીપૉષ્ઠ., 87 સચિત્રો.) === વિદ્વતાપૂર્ણ ખાસ અભ્યાસો === * બાર્નહાર્ટ, જોહ્ન ડી. "નેબ્રાસ્કામાં રેઇનફોલ અને પોપ્યુલિસ્ટ પાર્ટી" ''અમેરિકન પોલિટીકલ સાયંસ રિવ્યૂ'' 19 (1925): 527-40. જેએસટીઓઆરમાં * બિઝલી, વિલીયમ એચ. "નેબ્રાસ્કામાં હોમસ્ટેડીંગ (સરકાર દ્વારા નિવાસ માટે આપેલી જમીન), 1862-1872," ''નેબ્રાસ્કા ઇતિહાસ'' 53 (વસંતઋતુ 1972): 59-75. * બેન્ટલી, આર્થર એફ. "નેબાસ્કા ટાઉનશીપના આર્થિક ઇતિહાસ દ્વારા સચિત્ર વર્ણન કરાયેલા પશ્ચિમી ખેડૂતની સ્થિતિ." ''ઐતિહાસિક અને રાજકીય વિજ્ઞાનમાં જોહ્નસ હોપકીન્સ યુનિવર્સિટી'' 11 (1893): 285-370. * [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=89553965 ચેર્ની, રોબર્ટ ડબ્લ્યુ, ''નેબ્રાસ્કા રાજકારણનો પ્રજાવાદ, પ્રગતિવાદ અને સ્થાપના, 1885-1915'' (1981)] * બોગ એલેન જી. ''મની એટ ઇન્ટરેસ્ટ: મિડલ બોર્ડરમાં ખેતર ગીરો'' (1955) * બ્રુનર, એડમુન્ડ ડિ એસ. ''પરદેશી ખેડૂતો અને તેમના બાળકો'' (1929) * ચુડાકોફ્ફ, હોવર્ડ પી. ''મોબાઇલ અમેરિકન્સ: ઓમાહામાં નિવાસી અને સામાજિક ગતિશીલતા, 1880-1920'' (1972) ** ચુડાકોફ્ફ, હોવર્ડ પી. "એથનિક નેઇબરહૂડ્ઝ તરફ નવી દ્રષ્ટિ: મધ્યમ કદના શહેરમાં વિવિધ દિશામાં નિવાસી અને દ્રષ્ટિનો ખ્યાલ." ''જર્નલ ઓફ અમેરિકન હિસ્ટ્રી'' 60 (1973): 76-93. જેએસટીઓઆરમાં ઓમાહા વિશે * [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=105476144 કોલેટ્ટા, પાઓલો ઇ. ''વિલીયમ જેન્નિંગ્સ બ્રાન'' .] 3 વોલ્યુમો 1964-69. * ડિક, એવરેટ્ટ ''ધી સોડ-હાઉસ ફ્રંટિયર: 1854-1890'' (1937) * ફારાઘેર, જોહ્ન મેક. ''વિમેન એન્ડ મેન ઓન ધ ઓવરલેન્ડ ટ્રાયલ'' (1979) * ફુલર, વેને ઇ. ''ધી ઓલ્ડ કંટ્રી સ્કુલ: મધ્યપશ્ચિમમાં ગ્રામિણ શિક્ષણની વાત'' (1982) * ગ્રાન્ટ, માઇકલ જોહ્નસ્ટોન. "ડાઉન એન્ડ આઉટ ઓન ધ ફેમિલી ફાર્મ" (2002) * હાર્પર, આઇવી ''વાલ્ઝીંગ માટિલ્ડા: નેબ્રાસ્કા સેનેટર રોબર્ટ કેરેનું જીવન અને કાળ'' (1992). * હોલ્ટર, ડોન ડબ્લ્યુ. ''ફ્લેમ્સ ઓફ પ્લેઇન્સ: નેબ્રાસ્કામાં યુનાઇટેડ મેથોડિઝમનો ઇતિહાસ'' (1983). * જેફ્રે, જુલી રોય. ''ફ્રંટિયર વિમેન: ધી ટ્રાન્સ-મિસ્સિસીપી વેસ્ટ, 1840-1880'' (1979) * ક્લેઇન, મૌરી. ''યુનિયન પેસિફિક: ધી બર્થ ઓફ રેઇલરોડ, 1862-1893'' (1986) * ક્લેઇન, મૌરી. ''યુનિયન પેસિફિક: ધી રિબર્થ, 1894-1969'' (1989). * લાર્સન, લોરેન્સ એચ.''ધી ગેટ સિટી: ઓમાહાનો ઇતિહાસ'' (1982) * લોવિટ્ટ, રિચાર્ડ ''જ્યોર્જ ડબ્લ્યુ. નોરિસ'' 3 વોલ્યુમો 1971. * લ્યુબકે, ફ્રેડરિક સી. ''ઇમિગ્રન્ટસ એન્ડ પોલિટીક્સ: નેબ્રાસ્કાના જર્મનો, 1880-1900'' (1969) * લ્યુબકે, ફ્રેડરિક સી. "નેબ્રાસ્કામાં જર્મન અમેરિકન ગઠબધન, 1910-1917." ''નેબ્રાસ્કાનો ઇતિહાસ'' 49 (1969): 165-85. * ઓલ્સનો, જેમ્સ સી. ''જે. સ્ટર્લિંગ મોર્ટોન'' (1942) * ઓવરટોન, રિચાર્ડ સી. ''બર્લિંગ્ટોન વેસ્ટ: બર્લિંગ્ટોન રેઇલરોડનો વસાહતી ઇતિહાસ'' (1941) * પારસન્સ સ્ટેનલી બી. "નેબ્રાસ્કાના પ્રજાવાદીઓ કોણ હતા?" ''નેબ્રાસ્કા ઇતિહાસ'' 44 (1963): 83-99. * પિયર્સ, નિલ. ''ધી ગ્રેટ પ્લેઇન્સ સ્ટેટ્સ'' (1973) * પેડર્સન, જેમ્સ એફ., અને કેન્નેથ ડી. વાલ્ડ. ''શેલ ધ પીપલ રુલ? '' ''નેબ્રાસ્કા રાજકારણમાં લોકશાહી પક્ષનો ઇતિહાસ'' (1972) * રિલે, ગ્લેન્ડા. ''ધી ફિમેલ ફ્રંટિયર. '' ''ઘાસના મેદાન અને સપાટ જમીન પરની સ્ત્રીઓની તુલનાત્મક સમીક્ષા'' (1978) * વેન્ગર, રોબર્ટ ડબ્લ્યુ. "નેબ્રાસ્કામા નેટી-સલૂન લીગ, 1898-1910." ''નેબ્રાસ્કાનો ઇતિહાસ'' 52 (1971): 267-92. {{Refend}} == બાહ્ય લિંક્સ == {{sisterlinks}} * [http://www.nebraska.gov/ નેબ્રાસ્કા રાજ્ય સરકાર] * [http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=NE નેબ્રાસ્કાનો વીજ પરિચય] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080507034702/http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=NE |date=2008-05-07 }} * [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=NE નેબ્રાસ્કાનો યુએસજીએસ ખરો-સમય, ભૌગોલિક અને અન્ય વૈજ્ઞાનિક સ્ત્રોતો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061230094104/http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=NE |date=2006-12-30 }} * [http://quickfacts.census.gov/qfd/states/31000.html યુએસ વસતી બ્યૂરો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121014185328/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/31000.html |date=2012-10-14 }} * [http://www.ers.usda.gov/StateFacts/NE.htm નેબ્રાસ્કા રાજ્ય હકીકતો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327183901/http://www.ers.usda.gov/StateFacts/NE.htm |date=2012-03-27 }} * [http://nebraskaccess.ne.gov/NEfaq.asp નેબ્રાસ્કા વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો] * [http://www.nlc.state.ne.us/docs/pilot/pilot.html નેબ્રાસ્કા રાજ્ય પ્રકાશનો ઓનલાઇન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511134402/http://www.nlc.state.ne.us/docs/pilot/pilot.html |date=2011-05-11 }} * [https://web.archive.org/web/20060719145314/http://www.city-data.com/city/Nebraska.html નેબ્રાસ્કા શહેર વિગતો] * [http://www.nebraskastudies.org nebraskastudies.org] - નેબ્રાસ્કાના શિક્ષણ વિભાગ, નેબ્રાસ્કા સ્ટેટ હિસ્ટોરિકલ સોસાયટી અને એનઇટી દ્વારા નેબ્રાસ્કાનો ઇતિહાસ * [http://wikis.ala.org/godort/index.php/Nebraska નેબ્રાસ્કા રાજ્ય ડેટાબેઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515221725/http://wikis.ala.org/godort/index.php/Nebraska |date=2008-05-15 }} - નેબ્રાસ્કા રાજ્ય એન્જસીઓ દ્વારા તૈયાર કરાયેલ અને અમેરિકન લાયબ્રેરી એસોસિયેશનના ગવર્નમેન્ટ ડોક્યુમેન્ટસ રાઉન્ડટેબલ દ્વારા એકત્ર કરાયેલ શોધી શકાય તેવી સ્પષ્ટીકરણાત્મક નોંધ. [[શ્રેણી:નેબ્રાસ્કા]] [[શ્રેણી:સ્ટેટ્સ ઓફ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]] [[શ્રેણી:1867માં સ્થપાયેલા રાજ્યો અને વિસ્તારો]] 8nlxzafw4pxpiv60w2bhll2u0avc5cc 0 71869 905977 900708 2026-10-03T07:09:46Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 905977 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:ભાષાંતર}} {{સંદર્ભ આપો|date=જાન્યુઆરી ૨૦૧૬}} આ ૨૦૧૫માં પ્રકાશિત થયેલ કે થવાની બોલિવૂડ ફિલ્મોની યાદી છે. ૨૦૧૫માં(ડબ આવૃત્તિઓ સહિત) કૂલ ૨૦૪ હિન્દી ફિલ્મો પ્રકશિત કરવામાં આવી હતી{{ઢાંચો:સંદર્ભ}}. ઓક્ટોબર ૨૦૧૫ના રોજ, બજરંગી ભાઇજાન ₹ 6.26 કરોડ (યુએસ $ 93 મિલિયન) ની અંદાજિત કુલ કમાણી સાથે સૌથી વધુ કમાણી કરનાર બોલિવૂડ ફિલ્મો માંથી એક હતું{{ઢાંચો:સંદર્ભ}}. ==પ્રકાશનો== === જાન્યુઆરી - માર્ચ === <!--Do not add future projects without providing a valid third party source. Unsourced claims WILL BE REMOVED.--> {| class="wikitable sortable" |- ! style="width:8%;" | Opening ! Name ! Genre ! Director ! Cast ! Source |- | {{dts|format=dmy||1|2}} || ''[[International Hero (film)|International Hero]]'' || Drama || Sanjay Niranjan || [[Nakul Vaid]], Jatin Grewal, [[Gurleen Chopra]], [[Puneet Issar]] ||<ref>{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/Movies/movie_detail/international_hero|title=International Hero|publisher=[[Box Office India]]|access-date=17 November 2014|archive-date=8 જાન્યુઆરી 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150108165652/http://boxofficeindia.com/Movies/movie_detail/international_hero|url-status=dead}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||1|2}} || ''[[Mumbai Can Dance Saala]]'' || [[Thriller film|Thriller]] || Sachindra Sharma || Ashima Sharma, [[Prashant Narayanan]], [[Aditya Pancholi]], [[Mukesh Tiwari]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/660748|title=Mumbai Can Dance Saala (2015)|publisher=[[Bollywood Hungama]]|access-date= 17 November 2014}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||1|2}} || ''[[Take It Easy (2015 film)|Take It Easy]]'' || [[Drama film|Drama]] || Sunil Prem Vyas || [[Vikram Gokhale]], [[Dipannita Sharma]], [[Raj Zutshi]], [[Anang Desai]], [[Joy Sengupta]], Sulabha Arya, Vijay Kashyap ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/738118|title=Take It Easy (2015)|publisher=[[Bollywood Hungama]]|access-date= 29 December 2014}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||1|9}} || ''Sai Mahima'' || Devotional film|Devotional || Sukhvinder Sharma || Rritvik Mahajan, Rahul Sikka, Amrinder Singh, Jitendra Sharma||<ref>{{cite web |url=http://boxofficeindia.com/Movies/movie_detail/sai_mahima |title=Sai Mahima (2015) |publisher=Box Office India |date= |access-date=30 July 2014 |archive-date=18 જાન્યુઆરી 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150118050042/http://www.boxofficeindia.com/Movies/movie_detail/sai_mahima |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://timescity.com/mumbai-movie/sai-mahima/7613|title=Sai Mahima|publisher=Times City|date=30 July 2014|access-date= 2 November 2014}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||1|9}} || ''[[Tevar]]'' || [[Action film|Action]]/[[Romance film|Romance]] || Amit Sharma || [[Arjun Kapoor]], [[Sonakshi Sinha]], [[Raj Babbar]], [[Manoj Bajpai]]||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/718510/Tevar |title=Tevar (2015) |publisher=BollywoodHungama.com |date=|access-date= 2014-07-30}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.koimoi.com/bollywood-popular/arjun-sonakshi-starrer-tevars-release-date-announced/|title=Arjun-Sonakshi Starrer Tevar's Release Date Announced|publisher=[[Koimoi]]|date=30 July 2014|access-date=2 November 2014|archive-date=5 ફેબ્રુઆરી 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150205052821/http://www.koimoi.com/bollywood-popular/arjun-sonakshi-starrer-tevars-release-date-announced/|url-status=dead}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||1|16}} || ''[[Alone (2015 film)|Alone]]'' || [[Horror film|Horror]] || [[Bhushan Patel]] || [[Bipasha Basu]], [[Karan Singh Grover]]||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/743034 |title=Alone (2015) |publisher=BollywoodHungama.com |date=|access-date= 2014-07-30}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||1|16}} || ''[[Crazy Cukkad Family]]'' || [[Comedy film|Comedy]] || Ritesh Menon || [[Swanand Kirkire]], [[Shilpa Shukla]], [[Ninad Kamat]], [[Kushal Punjabi]], [[Kiran Karmarkar]], Yusuf Hussain||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/751686|title=Crazy Cukkad Family (2015) |publisher=BollywoodHungama.com|access-date= 15 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.glamsham.com/movies/scoops/14/oct/06-news-prakash-jhas-shilpa-shukla-starrer-to-release-on-16th-jan-2015-101406.asp|title=Prakash Jha's Shilpa Shukla starrer to release on 16th Jan 2015|publisher=Glam Sham|date=6 October 2014|access-date=2 November 2014|archive-date=8 એપ્રિલ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150408124217/http://www.glamsham.com/movies/scoops/14/oct/06-news-prakash-jhas-shilpa-shukla-starrer-to-release-on-16th-jan-2015-101406.asp|url-status=dead}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||1|16}} || ''[[Sharafat Gayi Tel Lene]]'' || Comedy/Thriller || Gurmmeet Singh || [[Zayed Khan]], [[Tena Desae]], [[Rannvijay Singh]], Talia Benson, [[Anupam Kher]]||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/546286 |title=Sharafat Gayi Tel Lene (2015) |publisher=[[Bollywood Hungama]] |date=|access-date= 2014-09-25}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/zayed-khan-makes-a-comeback-with-sharafat-gayi-tel-lene/article_8517e36a-6c40-11e4-95e4-7fd8f8862742.html|title=Zayed Khan Makes a Comeback with 'Sharafat Gayi Tel Lene': Trailer|publisher=[[India-West]]|access-date=2016-01-25|archive-date=2015-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118052633/http://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/zayed-khan-makes-a-comeback-with-sharafat-gayi-tel-lene/article_8517e36a-6c40-11e4-95e4-7fd8f8862742.html|url-status=dead}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||1|23}} || ''[[Baby (2015 film)|Baby]]'' || Thriller || [[Neeraj Pandey]] || [[Akshay Kumar]], [[Taapsee Pannu]], [[Rana Daggubati]], Anupam Kher, [[Kay Kay Menon]], [[Danny Denzongpa]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/akshay-kumars-baby-and-gabbar-to-release-on-the-same-day/|title=Akshay Kumar's Baby and Gabbar to release on the same day?|work=bollywoodlife.com|access-date=28 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150105113432/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/akshay-kumars-baby-and-gabbar-to-release-on-the-same-day/|archive-date=5 જાન્યુઆરી 2015|url-status=dead}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||1|23}} || ''[[Dolly Ki Doli]]'' || Romantic/Comedy || Abhishek Dogra || [[Sonam Kapoor]], [[Pulkit Samrat]], [[Rajkummar Rao]], [[Varun Sharma]]||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/502836|title=Dolly Ki Doli (2015)|publisher=[[Bollywood Hungama]] |date= |access-date= 2014-07-03}}</ref><ref name="clash">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Mentor-protg-to-clash-at-BO/articleshow/44967218.cms|title=Mentor, protégé to clash at BO|publisher=[[The Times of India]]|date=29 October 2014|access-date= 2 November 2014}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||1|30}} || ''Chal Guru Ho Ja Shuru'' ||Comedy || [[Manoj Sharma]] || [[Hemant Pandey]], [[Chandrachur Singh]], [[Sanjay Mishra (actor)|Sanjay Mishra]], [[Manoj Pahwa]] || |- | {{dts|format=dmy||1|30}} || ''[[Hawaizaada]]'' || Drama || [[Vibhu Puri]] || [[Ayushmann Khurrana]], [[Pallavi Sharda]]||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/728307 |title=Hawaizaada (2015) |publisher=[[Bollywood Hungama]] |date= |access-date= 2014-05-22}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/ayushmann-khurranas-hawaizaada-to-release-on-january-30-2015/|title=Ayushmann Khurrana’s Hawaizaada to release on January 30, 2015!|publisher=Bollywood Life|date=11 December 2014|access-date=11 December 2014|archive-date=31 ડિસેમ્બર 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141231133602/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/ayushmann-khurranas-hawaizaada-to-release-on-january-30-2015/|url-status=dead}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||1|30}} || ''[[Khamoshiyan|Khamoshiyan: Silences Have Secrets]]'' || Horror || Karan Dara || [[Gurmeet Choudhary]], [[Ali Fazal]], [[Sapna Pabbi]]||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/742666|title=Khamoshiyaan (2015)|publisher=[[Bollywood Hungama]] |date= |access-date= 2014-06-05}}</ref><ref name="year2015">{{cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/khamoshiyaan-mr-x-and-hamari-adhuri-kahaani-release-dates-announced/|title=Khamoshiyaan, Mr X and Hamari Adhuri Kahaani release dates announced!|publisher=BollywoodLife|date=1 November 2014|access-date=2 November 2014|archive-date=11 ફેબ્રુઆરી 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150211202831/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/khamoshiyaan-mr-x-and-hamari-adhuri-kahaani-release-dates-announced/|url-status=dead}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||1|30}} || ''[[Rahasya]]'' || [[Mystery film|Mystery]] || [[Manish Gupta]] || [[Tisca Chopra]], [[Ashish Vidyarthi]], [[Kay Kay Menon]]||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/690599|title=Rahasya (2015) |access-date= 5 June 2014}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||2|6}} || ''[[Jai Jawaan Jai Kisaan (Film)|Jai Jawaan Jai Kisaan]]'' || Drama || Milan Ajmera || [[Jatin Khurana]], [[Om Puri]], [[Prem Chopra]], [[Rati Agnihotri]], [[Rishi Bhutani]], Sanjay Chakraborty, Akhilesh Jain||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/595062|title=Jai Jawaan Jai Kisaan (2015)|publisher=[[Bollywood Hungama]]|access-date= 15 October 2014}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||2|6}} || ''[[Shamitabh]]'' || Drama || [[R. Balki]] || [[Amitabh Bachchan]], [[Dhanush]], [[Akshara Haasan]]||<ref name="clash"/><ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/742180|title=Shamitabh (2015)|publisher=[[Bollywood Hungama]] |date= |access-date= 18 August 2014}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||2|13}} || ''[[MSG: The Messenger]]'' || Action/Drama || [[Gurmeet Ram Rahim Singh]] and Jeetu Arora || [[Gurmeet Ram Rahim Singh]], Daniel Kaleb, [[Asha Saini|Fllora Saini]], [[Jayshree Soni]], Olexandra Semen, [[Gaurav Gera]], Jay Singh Rajpoot, Himanshu Tiwari||<ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/messenger-of-god-sant-gurmeet-ram-rahim-singh-release-date/1/415480.html|title=MSG gets a Friday the 13th release|publisher=[[India Today]]|access-date= 27 January 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||2|13}} || ''[[Roy (film)|Roy]]'' || Romance/Thriller || Vikramjit Singh || [[Ranbir Kapoor]], [[Jacqueline Fernandez]], [[Arjun Rampal]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/606296|title=Roy (2015)|publisher=[[Bollywood Hungama]] |date= |access-date= 2014-06-18}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.koimoi.com/bollywood-popular/ranbir-arjun-jacqueline-starrer-roys-release-date-out/|title=Ranbir-Arjun-Jacqueline Starrer Roy's Release Date Out!|publisher=[[Koimoi]]|date=18 June 2014|access-date=2 November 2014|archive-date=19 ડિસેમ્બર 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141219124932/http://www.koimoi.com/bollywood-popular/ranbir-arjun-jacqueline-starrer-roys-release-date-out/|url-status=dead}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||2|20}} || ''[[Badlapur (film)|Badlapur]]'' || Action/Thriller || [[Sriram Raghavan]] || [[Varun Dhawan]], [[Nawazuddin Siddiqui]], [[Huma Qureshi (actress)|Huma Qureshi]], [[Yami Gautam]], [[Vinay Pathak]], [[Divya Dutta]]||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/743626|title=Badlapur (2015)|publisher=[[Bollywood Hungama]] |date= |access-date= 2014-08-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/varun-dhawans-badlapur-to-release-on-february-20-2015/|title=Varun Dhawan’s ‘Badlapur’ to release on February 20, 2015|publisher=[[The Indian Express]]|date=28 August 2014|access-date= 2 November 2014}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||2|20}} || ''[[Qissa (film)|Qissa]]'' || [[Historical period drama|Historical Drama]] || Anup Singh || [[Irrfan Khan]], [[Tillotama Shome]], [[Tisca Chopra]], [[Faezeh Jalali]], Rasika Duggal||<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/qissa-to-release-feb-20-on-multiple-platforms/|title=Qissa (2015)|publisher=[[Indian Express]] |date= |access-date= 2015-02-05}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||2|27}} || ''[[Ab Tak Chhappan 2]]'' || Crime/Drama || Aejaz Gulab || [[Nana Patekar]], [[Ashutosh Rana]], [[Vikram Gokhale]], [[Gul Panag]]||<ref>{{cite web|url=http://www.koimoi.com/bollywood-popular/ab-tak-chhappan-2s-first-look-posters-released/|title=Ab Tak Chhappan 2|publisher=Koimoi.com|access-date=10 February 2014|archive-date=11 ફેબ્રુઆરી 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150211151727/http://www.koimoi.com/bollywood-popular/ab-tak-chhappan-2s-first-look-posters-released/|url-status=dead}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||2|27}} || ''[[Dum Laga Ke Haisha]]'' || Comedy || [[Sharat Katariya]] || [[Ayushmann Khurrana]], Bhumi Pednekar ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/728444|title=Dum Laga Ke Haisha (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 5 February 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.yashrajfilms.com/Movies/MovieIndividual.aspx?MovieID=a8994da3-6556-4550-a6b0-79944417a112|title=Dum Laga Ke Haisha|publisher=[[Yash Raj Films]]|date=5 November 2014}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||3|4}} || ''[[Badmashiyaan]]'' || Romantic Comedy || Amit Khanna || Suzzanna Mukherjee, [[Sidhant Gupta]], Gunjan Malhotra, Sharib Hashmi, Karan Mehra||<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Badmashiyaan-jodi-Sidhant-and-Suzanna-are-fond-of-each-other-in-real-life-too/articleshow/46419352.cms|title=Badmashiyaan jodi Sidhant and Suzanna are fond of each other in real life too|work=The Times of India}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||3|4}} || ''[[Coffee Bloom]]'' || Romance/Drama || Manu Warrier || [[Arjun Mathur]], [[Sugandha Garg]], [[Mohan Kapur]]||<ref>{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/arjun-sugandha-coffee-to-bloom-in-india--north-america-on-march-6-2015-hindi-news-125378|title=Arjun, Sugandha coffee to bloom in India & North America on March 6, 2015|publisher=IndiaGlitz.com|date=10 Feb 2015|access-date=12 Feb 2015|archive-date=27 મે 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150527132350/http://www.indiaglitz.com/arjun-sugandha-coffee-to-bloom-in-india--north-america-on-march-6-2015-hindi-news-125378|url-status=dead}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||3|4}} || ''[[Dirty Politics (film)|Dirty Politics]]'' || Political drama || [[K. C. Bokadia]] || [[Mallika Sherawat]], [[Jackie Shroff]], [[Atul Kulkarni (actor born 1965)|Atul Kulkarni]], [[Anupam Kher]], [[Ashutosh Rana]]||<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/article/lifestyle/showbiz/dirty-politics-movie-review-not-mallika-sherawats-redeeming-vehicle/50969/|title='Dirty Politics' movie review: Not Mallika Sherawat's redeeming vehicle – The Financial Express|date=7 March 2015|work=The Financial Express|access-date=25 જાન્યુઆરી 2016|archive-date=9 માર્ચ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150309190326/http://www.financialexpress.com/article/lifestyle/showbiz/dirty-politics-movie-review-not-mallika-sherawats-redeeming-vehicle/50969/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/todays-big-release-dirty-politics-hey-bro-744657|title=Todays Big Release: Dirty Politics, Hey Bro – NDTV Movies|work=NDTVMovies.com}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||3|4}} || ''[[Hey Bro]]'' || Comedy || Ajay Chandhok ||[[Ganesh Acharya]]||<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-review/Hey-Bro/movie-review/46476043.cms|title=Hey Bro Movie Review|work=The Times of India}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||3|13}} || ''[[NH10]]'' || Thriller || [[Navdeep Singh (director)|Navdeep Singh]] || [[Anushka Sharma]], [[Neil Bhoopalam]], [[Darshan Kumar]]||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/588550 |title=NH10 (2015) |publisher=[[Bollywood Hungama]] |date=|access-date= 2014-11-19}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||3|20}} || ''[[Dilliwali Zaalim Girlfriend]]'' || Comedy || [[Japinder Kaur]] || [[Divyendu Sharma]], [[Jackie Shroff]], [[Prachi Mishra]], [[Ira Dubey]] || |- | {{dts|format=dmy||3|20}} || ''[[Hunterrr]]'' || Comedy || Harshavardhan Kulkarni || [[Gulshan Devaiah]], [[Radhika Apte]], [[Sai Tamhankar]]||<ref>{{cite web|url=http://www.india.com/stream/hunterrr-trailer-gulshan-devaiah-the-sex-addict-has-all-the-fun-in-this-adult-film-249283|title=Hunterrr trailer: Gulshan Devaiah, the sex addict has all the fun in this adult film!|publisher=India.com|date=15 January 2015|access-date= 16 January 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||3|27}} || ''[[Barkhaa (2015 film)|Barkhaa]]'' || Romance || Shadaab Mirza || [[Sara Loren]], [[Taaha Shah]], [[Shweta Pandit]], [[Priyanshu Chatterjee]] ||<ref>{{cite news|title=Sara Loren's film Barkhaa's release date announced|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/728506}}</ref> |} ===એપ્રિલ - જૂન=== <!--Do not add future projects without providing a valid third party source. Unsourced claims WILL BE REMOVED.--> {| class="wikitable sortable" |- ! style="width:8%;" | Opening ! Name ! Genre ! Director ! Cast ! Source |- | {{dts|format=dmy||4|2}} || ''[[Detective Byomkesh Bakshy!]]'' || Thriller || [[Dibakar Banerjee]] || [[Sushant Singh Rajput]], [[Anand Tiwari]], [[Swastika Mukherjee]], Divya Menon, Neeraj Kabi, [[Meiyang Chang]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/600622|title=Detective Byomkesh Bakshy!|author=Bollywood Hungama|work=bollywoodhungama.com|access-date= 28 February 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||4|2}} || ''[[Paisa Ho Paisa]]'' || Comedy || Muktha Sunder || Dhruv Bhandari, [[Madalasa Sharma]], [[Kanishka Soni]] ||<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/previews/Paisa-Ho-Paisa/articleshow/46356556.cms|title=Paisa Ho Paisa|work=The Times of India|access-date= 24 April 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||4|10}} || ''[[Dharam Sankat Mein]]'' || Drama || Fuwad Khan || [[Naseeruddin Shah]], [[Paresh Rawal]], [[Annu Kapoor]], [[Murali Sharma]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/733454|title=Dharam Sankat Mein (2015)|publisher=[[Bollywood Hungama]]|access-date= 18 December 2014}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||4|10}} || ''[[Ek Paheli Leela]]'' || Musical || Bobby Khan || [[Sunny Leone]], [[Jay Bhanushali]], Mohit Ahlawat, [[Rajneesh Duggal]], [[Rahul Dev]], [[Jas Arora]] ||<ref name="Ek Paheli Leela 2015">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/743590|title=Ek Paheli Leela (2015)|publisher=[[Bollywood Hungama]]|access-date= 4 January 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||4|17}} || ''[[Court (film)|Court]]'' || Drama || Chaitanya Tamhane || Vira Satidhar, Vivek Gombher, Geetanjali Kulkarni ||<ref name="Court 2015">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/3972928|title=Court (2015)|publisher=[[Bollywood Hungama]]|access-date= 12 May 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||4|17}} || ''[[Margarita with a Straw]]'' || Drama || [[Shonali Bose]] || [[Kalki Koechlin]], [[Revathi]], [[Hussain Dalal]] || |- | {{dts|format=dmy||4|17}} || ''[[Mr. X (film)|Mr. X]]'' || Sci fi/Thriller || [[Vikram Bhatt]] || [[Emraan Hashmi]], [[Amyra Dastur]], [[Nora Fatehi]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/685003|title=Mr. X (2015)|publisher=Bollywood Hungama|access-date= 15 October 2014}}</ref><ref name="dates">{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/screen/release-dates-for-mr-x-khamoshiyaan-and-hamari-adhuri-kahaani-announced/|title=Release dates for Mr X, Khamoshiyaan and Hamari Adhuri Kahaani announced|publisher=[[The Indian Express]]|date=31 October 2014|access-date= 5 November 2014}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||4|17}} || ''[[NH-8 Road to Nidhivan]]'' || Horror || Munindra Gupta || Auroshikha Dey, Ravneet Kaur, Satyakam Anand, Arjun Fauzdar, Swaroopa Ghosh || |<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/3035487|title=NH-8 – Road To Nidhivan|work=Bollywood Hungama|access-date= 3 April 2015}}</ref> |- |17 April |Ek Adbhut Dakshina Guru Dakshina |Dance/Drama |Kiran Phadnis |Rajeev Govinda Pillai, Rajesh Shringarpure, [[Sulagna Panigrahi]], [[Girish Karnad]], [[Roopa Ganguly]] |<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/Ek-Adbhut-Dakshina-Guru-Dakshina/movie-review/46961383.cms</ref> |- | {{dts|format=dmy||4|24}} || ''[[Ishq Ke Parindey]]'' || Romance || Shakir Khan || Rishi Verma, Priyanka Mehta, Manjul Aazad, Yasir Iftikhar Khan ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/4123729|title=Ishq Ke Parindey|author=Bollywood Hungama|work=bollywoodhungama.com|access-date= 24 April 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||4|24}} || ''[[Kaagaz Ke Fools]]'' || Comedy || Anil Kumar Chaudhary || [[Vinay Pathak]], [[Mugdha Godse]], [[Raima Sen]], [[Saurabh Shukla]], [[Rajendra Sethi]], [[Amit Behl]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/3282684/Kaagaz%20Ke%20Fools|title=Kaagaz Ke Fools|author=Bollywood Hungama|work=bollywoodhungama.com|access-date= 1 October 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||5|1}} || ''[[Gabbar is Back]]'' || Crime/Action || [[Krish (director)|Krish]] || [[Akshay Kumar]], [[Shruti Haasan]], [[Suman (actor)|Suman]] ||<ref>{{cite news|title=Suman Talwar enjoyed action scenes with Akshay Kumar`|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/suman-talwar-enjoyed-action-scenes-with-akshay-kumar/|work=Indian Express|issue=18 April 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/big-plans-for-akshay-kumars-gabbar-is-back/|title=Big plans for Akshay Kumar's 'Gabbar Is Back'|publisher=The Indian Express |date=11 March 2015 |access-date= 29 April 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/598538|title=Gabbar (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 2014-04-17}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.koimoi.com/bollywood-popular/trade-update-on-akshay-kumars-gabbar-release-date-story-more/|title=Trade Update On Akshay Kumar's 'Gabbar': Release Date, Story & More|publisher=[[Koimoi]]|date=13 September 2014|access-date=5 November 2014|archive-date=20 ડિસેમ્બર 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220073529/http://www.koimoi.com/bollywood-popular/trade-update-on-akshay-kumars-gabbar-release-date-story-more/|url-status=dead}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||5|1}} || ''[[Sabki Bajegi Band]]'' || Thriller/Drama || Anirudh Chawla || [[Sumeet Vyas]], [[Swara Bhaskar]], Alekh Sangal, [[Shaurya Chauhan]], [[Amol Parashar]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/3821546/Sabki%20Bajegi%20Band|title=Sabki Bajegi Band|author=Bollywood Hungama|work=bollywoodhungama.com|access-date= 1 October 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||5|8}} || ''[[Kuch Kuch Locha Hai]]'' || Comedy || Devang Dholakia || [[Ram Kapoor]], [[Sunny Leone]], [[Evelyn Sharma]], Navdeep Chabbra || |- | {{dts|format=dmy||5|8}} || ''[[Piku]]'' || Comedy/Drama || [[Shoojit Sircar]] || [[Amitabh Bachchan]], [[Deepika Padukone]], [[Irrfan Khan]], [[Moushumi Chatterjee]], [[Jisshu Sengupta]]||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/740482|title=Piku (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 2014-06-23}}</ref><ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/amitabh-bachchan-deepika-padukones-piku-has-a-release-date-640231|title=Filmmaker Shoojit Sircar's Next Movie Piku, Starring Amitabh Bachchan, Deepika Padukone And Irrfan Khan, Will Hit The Screens On April 30, 2015|publisher=NDTV India|date=24 June 2014|access-date= 5 November 2014}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||5|15}} || ''[[Bombay Velvet]]'' || Crime/Drama || [[Anurag Kashyap]] || [[Ranbir Kapoor]], [[Anushka Sharma]], [[Karan Johar]], [[Kay Kay Menon]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/546278|title=Bombay Velvet (2015)|publisher=[[Bollywood Hungama]] |date= |access-date= 2014-11-17}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||5|22}} || ''[[Main Hoon Rajinikanth]]'' || [[Spoof film|Spoof]]/Comedy/Thriller || [[Faisal Saif]] || [[Adithya (actor)|Adithya Menon]], [[Kavita Radheshyam]]||<ref name="dates"/><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Salman-Khan-verdict-Main-Hoon-Part-Time-Killer-release-pushed-by-week-for-Salman/articleshow/47198860.cms|title=Salman Khan verdict:'Main Hoon (Part-Time) Killer' release pushed by week for Salman |publisher=http://www.timesofindia.indiatimes.com |access-date= 2014-05-08}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||5|22}} || ''[[Tanu Weds Manu Returns]]'' || Romance/Comedy || [[Anand L. Rai]] || [[R. Madhavan]], [[Kangana Ranaut]]||<ref name="dates"/><ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-kangana-ranaut-s-tanu-weds-manu-returns-gets-preponed-2067860|title=Kangana Ranaut's 'Tanu Weds Manu Returns' gets preponed!|publisher=[[Daily News and Analysis|DNA India]]|date= |access-date= 11 March 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||5|29}} || ''[[I Love Desi]]'' || Comedy || Pankaj Batra || Vedant Bali, Priyanka Shah, [[Gulshan Grover]]||<ref name="dates"/><ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/597596/P%20Se%20PM%20Tak|title=P Se PM Tak|author=Bollywood Hungama|work=bollywoodhungama.com|access-date= 1 October 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||5|29}} || ''[[Ishqedarriyaan]]'' || Drama || [[V. K. Prakash]] || [[Mahaakshay Chakraborty]], [[Evelyn Sharma]], [[Kavin Dave]], Mohit Dutta ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/3109376/Ishqedarriyaan|title=Ishqedarriyaan|author=Bollywood Hungama|work=bollywoodhungama.com|access-date= 29 April 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||5|29}} || ''[[P Se PM Tak]]'' || Comedy || [[Kundan Shah]] || [[Meenakshi Dixit]], [[Rocky Verma]], [[Bharat Jadhav]], [[Yashpal Sharma]] ||<ref name="dates"/><ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/685831/I%20Love%20Desi|title=I Love Desi|author=Bollywood Hungama|work=bollywoodhungama.com|access-date= 1 October 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||5|29}} || ''[[Welcome to Karachi]]'' ||Comedy || [[Ashish R Mohan]] || [[Arshad Warsi]], [[Jackky Bhagnani]], [[Lauren Gottlieb]], [[Ayub Khoso]], Adnan Shah, [[Imran Hasnee]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/7511|title=Check out: Jackky Bhagnani and Arshad Warsi in Welcome to Karachi – Latest Movie Features – Bollywood Hungama|author=Bollywood Hungama|work=bollywoodhungama.com|access-date= 29 April 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://tribune.com.pk/story/869221/welcome-2-karachi-set-in-karachi-shot-in-birmingham/|title='Welcome 2 Karachi' set in Karachi, shot in Birmingham|date=14 April 2015|work=The Express Tribune|access-date= 24 April 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||6|5}} || ''[[Dil Dhadakne Do]]'' || Drama || [[Zoya Akhtar]] || [[Ranveer Singh]], [[Priyanka Chopra]], [[Farhan Akhtar]], [[Anushka Sharma]], [[Anil Kapoor]], [[Shefali Shah]]||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/732336|title=Dil Dhadakne Do (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 2014-04-17}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-zoya-akhtar-s-next-film-dil-dhadakne-do-releases-first-look-2004938|title=Zoya Akhtar's next film 'Dil Dhadakne Do' releases first look|publisher=[[Daily News and Analysis|DNA India]]|date=24 July 2014|access-date= 5 November 2014}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||6|5}} || ''[[Mere Genie Uncle]] 3D'' || Drama || Ashish Bhavsar ||[[Tiku Talsania]], Swati Kapoor [[Shakti Kapoor]], [[Ehsaan Qureshi]] || |- | {{dts|format=dmy||6|12}} || ''[[Hamari Adhuri Kahani]]'' || Romance/Drama || [[Mohit Suri]] || [[Emraan Hashmi]], [[Vidya Balan]], [[Rajkummar Rao]]||<ref name="dates"/><ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/685005|title=Hamari Adhuri Kahani (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 2014-06-05}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||6|19}} || ''[[ABCD 2]]'' || [[Dance film|Dance]] || [[Remo D'Souza]] || [[Varun Dhawan]], [[Shraddha Kapoor]] , [[Prabhu Deva]], [[Lauren Gottlieb]], [[Dharmesh Yelande]], [[Punit Pathak]], [[Raghav Juyal]]||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/1862455/ABCD-2-to-be-shot-in-U.S.|title=ABCD: Any Body Can Dance 2|publisher=Bollywood Hungama|date= |access-date= 2014-08-12}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||6|26}} || ''[[Miss Tanakpur Haazir Ho ]]'' || Comedy/Drama || Vinod Kapri || [[Annu Kapoor]], [[Om Puri]], Rahul Bagga, Hrishita Bhatt ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/687059|title=Miss Tanakpur Haazir Ho|author=Bollywood Hungama|work=bollywoodhungama.com|access-date= 1 October 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||6|26}} || ''[[Uvaa]]''|| Social/Comedy || Jasbir Bhaati || [[Om Puri]], [[Jimmy Shergill]], [[Sangram Singh]], [[Archana Puran Singh]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/759556|title=Uvaa|author=Bollywood Hungama|work=bollywoodhungama.com|access-date= 1 October 2015}}</ref> |} ===જુલાઈ - સપ્ટેમ્બર=== <!--Do not add future projects without providing a valid third party source. Unsourced claims WILL BE REMOVED.--> {| class="wikitable sortable" |- ! style="width:8%;" | Opening ! Name ! Genre ! Director ! Cast ! Source |- | {{dts|format=dmy||7|3}} || ''[[Bezubaan Ishq]]'' || Romance || Jashwant Gangani || [[Nishant Malkani]], [[Mugdha Godse]], [[Sneha Ullal]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.ibnlive.com/photogallery/movies/bollywood-friday-guddu-rangeela-second-hand-husband-or-bezubaan-ishq-whats-your-pick-1014737.html|title=Bollywood Friday: 'Guddu Rangeela', 'Second Hand Husband' or 'Bezubaan Ishq'; what's your pick?|date=2 July 2015|work=IBN|access-date=5 July 2015|archive-date=5 જુલાઈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150705135253/http://www.ibnlive.com/photogallery/movies/bollywood-friday-guddu-rangeela-second-hand-husband-or-bezubaan-ishq-whats-your-pick-1014737.html|url-status=dead}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||7|3}} || ''[[Guddu Rangeela]]'' || Comedy || [[Subhash Kapoor]] || [[Arshad Warsi]], [[Aditi Rao Hydari]], [[Amit Sadh]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/several-bollywood-releases-have-been-postponed-in-2015-heres-why/16009192|title=Several Bollywood releases have been postponed in 2015. Here's why|date=25 February 2015|work=mid-day|access-date=24 April 2015|archive-date=6 જૂન 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150606203717/http://www.mid-day.com/articles/several-bollywood-releases-have-been-postponed-in-2015-heres-why/16009192|url-status=dead}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||7|3}} || ''[[Second Hand Husband]]'' || Drama || Smeep Kang || [[Gippy Grewal]], [[Tina Ahuja]], [[Dharmendra]] ||<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/second-hand-husband-review-govindas-daughter-tina-ahuja-is-a-no-hoper/|title=Second Hand Husband review: Govinda's daughter Tina Ahuja disappoints, yes there was another person in the theatre}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||7|10}} || ''[[Baahubali: The Beginning|Baahubali]]'' || Action || [[S. S. Rajamouli]] || [[Prabhas]], [[Rana Daggubati]], [[Anushka Shetty]], [[Tamannaah Bhatia]]||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/4765128|title=Bahubali(2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 2014-07-27}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||7|10}} || ''[[I Love NY (2015 film)|I Love NY]]''||Romance/Drama||Radhika Rao||[[Sunny Deol]], [[Kangana Ranaut]]||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/4765128|title=I Love New Year(2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 2014-07-27}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.glamsham.com/movies/news/15/jul/bollywood-box-office-report-of-the-week.asp |title= Bollywood Box Office Report Of The Week |publisher= Glamsham |date= |access-date= 9 July 2015 |archive-date= 10 જુલાઈ 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150710052521/http://www.glamsham.com/movies/news/15/jul/bollywood-box-office-report-of-the-week.asp |url-status= dead }}</ref> |- | {{dts|format=dmy||7|17}} || ''[[Bajrangi Bhaijaan]]'' || Action/Comedy/Drama || [[Kabir Khan (director)|Kabir Khan]] || [[Salman Khan]], [[Kareena Kapoor Khan]], [[Nawazuddin Siddiqui]], [[Harshaali Malhotra]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/732337|title=Bajrangi Bhaijaan (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 2014-07-27}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.glamsham.com/movies/news/15/jul/bollywood-box-office-report-of-the-week-23072015.asp |title= BAJRANGI BHAIJAAN is still dominating the box-office |publisher= Glamsham |date= |access-date= 23 July 2015 |archive-date= 23 જુલાઈ 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150723183353/http://www.glamsham.com/movies/news/15/jul/bollywood-box-office-report-of-the-week-23072015.asp |url-status= dead }}</ref> |- | {{dts|format=dmy||7|24}} || ''[[Aisa Yeh Jahaan]]'' || Drama || Biswajeet Bora || [[Palash Sen]], [[Ira Dubey]], Kymsleen Kholie, [[Yashpal Sharma (actor)|Yashpal Sharma]]||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/4827684|title=Aisa Yeh Jahaan (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 24 July 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||7|24}} || ''[[Fly Away Solo|Masaan]]'' || Drama || Neeraj Ghaywan || [[Richa Chadda]], Vicky Kaushal, [[Sanjay Mishra (actor)|Sanjay Mishra]], [[Shweta Tripathi]]||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/759460|title=Masaan (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 24 July 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||7|31}} || ''[[Drishyam(2015)|Drishyam]]'' || Drama/Thriller || [[Nishikant Kamat]] || [[Ajay Devgan]], [[Tabu (actress)|Tabu]], [[Shriya Saran]], [[Rajat Kapoor]] ||<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shriya-Saran-to-play-Ajay-Devgns-wife-in-the-Drishyam-remake/articleshow/46370475.cms |title=Shriya Saran to play Ajay Devgn's wife in the Drishyam remake|publisher=[[Times of India]] |date= |access-date= 21 March 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-ajay-devgn-tabu-starrer-drishyam-remake-to-release-on-july-31-2015-2068754 |title=Drishyam Remake (2015)|publisher=[[DNA India]] |date= |access-date= 18 March 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||8|7}} || ''[[Bangistan]]'' || Comedy || Karan Anshuman || [[Riteish Deshmukh]], [[Pulkit Samrat]]||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/723789|title=Bangistan (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 7 February 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||8|14}} || ''[[Brothers (2015 film)|Brothers]]'' || Drama || [[Karan Malhotra]] || [[Akshay Kumar]], [[Siddharth Malhotra]], [[Jacqueline Fernandez]], [[Jackie Shroff]], [[Conan Stevens]], [[Kareena Kapoor Khan]] ||<ref>{{cite web|url=http://film-book.com/brothers-2015-movie-trailer-warrior-remake-spins-a-new-story/|title=BROTHERS (2015) Movie Trailer: WARRIOR Remake Spins a New Story|work=FilmBook|access-date= 1 October 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/745117|title=Brothers (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 21 November 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=https://twitter.com/DharmaMovies/status/563691006676054016|title=Brothers (2015) Release Date|publisher=Twitter|date= |access-date= 6 February 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||8|14}} || ''[[Gour Hari Dastaan]]'' || Drama || [[Anant Mahadevan]] || [[Vinay Pathak]], [[Konkona Sen Sharma]], [[Ranvir Shorey]], [[Tannishtha Chatterjee]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/550634/Gour%20Hari%20Dastaan%20-%20The%20Freedom%20File|title=Gour Hari Dastaan (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 26 October 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||8|21}} || ''[[Manjhi - The Mountain Man]]''|| Drama|| [[Ketan Mehta]]|| [[Nawazuddin Siddiqui]], [[Radhika Apte]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/566606|title=Manjhi The Mountain Man|author=Bollywood Hungama|work=bollywoodhungama.com|access-date= 1 October 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||8|12}} || ''[[All Is Well (film)|All Is Well]]''|| Drama || [[Umesh Shukla]] || [[Abhishek Bachchan]], [[Asin Thottumkal]], [[Rishi Kapoor]], [[Supriya Pathak]]||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/622498|title=All is Well (2015)|publisher=Bollywood Hungama|access-date= 12 December 2014}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||8|28}} || ''[[Kaun Kitne Paani Mein]]'' || Social/Drama ||[[Nila Madhab Panda]] || [[Saurabh Shukla]], [[Radhika Apte]], [[Gulshan Grover]]||<ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt3477214/|title=Kaun Kitne Paani Mein (2015)|publisher=IMDb |date= |access-date= 2014-09-01}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||8|28}} || ''[[Phantom (2015 film)|Phantom]]'' || Action/Thriller ||[[Kabir Khan (director)|Kabir Khan]] || [[Saif Ali Khan]], [[Katrina Kaif]]||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/673371|title=Phantom (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 2014-05-18}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/after-jagga-jasoos-phantom-katrina-kaif-feature-raajneeti-2-613917|title=After 'Jagga Jasoos', 'Phantom', Katrina Kaif to Feature in 'Raajneeti 2'?|publisher=International Business News|date=13 November 2014|access-date= 15 November 2014}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.glamsham.com/movies/news/15/aug/bollywood-box-office-report-of-the-week-27-08-2015.asp |title= Bollywood Box Office Report Of The Week |publisher= Glamsham |access-date= 27 August 2015 |archive-date= 29 ઑગસ્ટ 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150829170958/http://www.glamsham.com/movies/news/15/aug/bollywood-box-office-report-of-the-week-27-08-2015.asp |url-status= dead }}</ref> |- | {{dts|format=dmy||9|4}} || ''[[Welcome Back (film)|Welcome Back]]'' || Romance/Comedy || [[Anees Bazmee]] || [[John Abraham (actor)|John Abraham]], [[Shruti Hassan]], [[Anil Kapoor]], [[Nana Patekar]], [[Paresh Rawal]], [[Dimple Kapadia]] ||<ref>{{cite web|url=http://gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/bollywood/welcome-back-to-premiere-in-dubai-on-september-3-1.1542618|title='Welcome Back' to premiere in Dubai on September 3|author=Staff Report|work=gulfnews.com|access-date= 1 October 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||9|11}} || ''[[Hero (2015 Hindi film)|Hero]]''|| Action/Romance || [[Nikhil Advani]] || [[Sooraj Pancholi]], [[Athiya Shetty]], [[Tigmanshu Dhulia]], [[Aditya Pancholi]], [[Sharad Kelkar]] ||<ref name="Hero 2015">{{cite web|url=http://m.bollywoodhungama.com/en/h5/movies/718511/top/movie_details.php|title=Hero (2015)|access-date=2016-01-25|archive-date=2015-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016003855/http://m.bollywoodhungama.com/en/h5/movies/718511/top/movie_details.php|url-status=dead}}</ref><ref name="Hero">{{cite web|url=http://www.glamsham.com/movie/hero/3143/%7ctitle=Hero|title=Hero|work=Glamsham|access-date=1 October 2015|archive-date=2 ઑક્ટોબર 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151002091325/http://www.glamsham.com/movie/hero/3143/%7ctitle=Hero|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.glamsham.com/movies/news/15/sep/bollywood-box-office-report-of-the-week-3rd-september-2015.asp |title= Bollywood Box Office Report Of The Week: 3rd September 2015 |publisher= Glamsham |access-date= 10 September 2015 |archive-date= 11 સપ્ટેમ્બર 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150911194756/http://www.glamsham.com/movies/news/15/sep/bollywood-box-office-report-of-the-week-3rd-september-2015.asp |url-status= dead }}</ref> |- | {{dts|format=dmy||9|11}} || ''[[Sorry Daddy (film)|Sorry Daddy]]''|| Action/Drama|| Vijay Pal and Shakur ||Shamim Khan, [[Mukesh Tiwari]], [[Tinu Verma]] ||<ref>{{cite web|last1=Daddy|first1=Sorry|title=Sorry Daddy|url=http://www.indiaglitz.com/ajaz-khan-at-sorry-daddy-music-launch-malayalam-videos-60352.html|website=India Glitz|publisher=India Glitz|ref=Sorry Daddy|access-date=2016-01-25|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924052508/http://www.indiaglitz.com/ajaz-khan-at-sorry-daddy-music-launch-malayalam-videos-60352.html|url-status=dead}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||9|18}} || ''[[Katti Batti]]'' || Romance/Comedy || [[Nikhil Advani]] || [[Imran Khan (actor)|Imran Khan]], [[Kangana Ranaut ]]||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/746613|title=Katti Batti (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 2015-01-13}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||9|18}} || ''[[Meeruthiya Gangster]]'' || Crime/Comedy || [[Zeishan Quadri]] ||[[Jaideep Ahlawat]], [[Aakash Dahiya]], [[Shadab Kamal]], [[Nushrat Bharucha]], [[Ishita Sharma]] ||<ref name="India 2015">{{cite web | author=India | title=Rahat Fateh Ali Khan song for 'Meeruthiya Gangsters' unveiled | website=The Indian Express | date=10 September 2015 | url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rahat-fateh-ali-khan-song-for-meeruthiya-gangsters-unveiled/ | access-date= 10 September 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||9|18}} || ''[[MSG-2:The Messenger]]'' || Action/Thriller || [[Gurmeet Ram Rahim Singh]] || [[Gurmeet Ram Rahim Singh]]||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/5846198|title=MSG-2 The Messenger (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 2015-08-27}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||9|25}} || ''[[Kis Kisko Pyar Karu|Kis Kisko Pyaar Karoon]]''|| Comedy || [[Abbas-Mustan]] || [[Kapil Sharma (comedian)|Kapil Sharma]], [[Arbaaz Khan (Pakistani actor)|Arbaz Khan]], [[Manjari Phadnis]], [[Simran Kaur Mundi]], [[Elli Avram]], Sai Lokur, [[Varun Sharma]], [[Supriya Pathak]] ||<ref name="Hero 2015"/> |- | {{dts|format=dmy||9|25}} || ''[[Calendar Girls (2015 film)|Calendar Girls]]'' || Drama || [[Madhur Bhandarkar]] || [[Akanksha Puri]], [[Kyra Dutt]], [[Avani Modi]], [[Ruhi Singh]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/745743|title=Calendar Girls (2015)|publisher=[[Bollywood Hungama]]|access-date= 30 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/2645732/Madhur-Bhandarkars-Calendar-Girls-to-star-Akanksha-Puri-and-Kyra-Dutt|title=Madhur Bhandarkar's Calendar Girls to star Akanksha Puri and Kyra Dutt|publisher=[[Bollywood Hungama]]|access-date= 30 October 2014}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||9|25}} || ''[[Bhaag Johnny]]'' || Drama || [[Shivam Nair]] || [[Kunal Khemu]], [[Zoa Morani]], [[Mandana Karimi]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/503631|title=Bhaag Johnny|publisher=[[Bollywood Hungama]]|access-date= 30 October 2014}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||9|25}} || ''Time Out'' || Drama ||Rikhil Bahadur || Chirag Malhotra, Pranay Pachauri||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/9033|title=4 films in theatres this Friday: Who will win?|publisher=[[Bollywood Hungama]]|access-date= 30 October 2014}}</ref> |} ===ડિસેમ્બર - ઓક્ટોબર માટે અનુસૂચિત=== <!--Do not add future projects without providing a valid third party source. Unsourced claims WILL BE REMOVED.--> {| class="wikitable sortable" |- ! style="width:8%;" | Opening ! Name ! Genre ! Director ! Cast ! Source |- | {{dts|format=dmy||10|2}} || ''[[Singh Is Bliing]]'' || Comedy || [[Prabhu Deva]] || [[Akshay Kumar]], [[Amy Jackson]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/739035|title=Singh Is Bling (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 2014-11-21}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||10|2}} || ''[[Talvar (film)|Talvar]]'' || Thriller || [[Meghna Gulzar]] || [[Irrfan Khan]], [[Konkona Sen Sharma]], [[Tabu (actress)|Tabu]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/742713|title=Talvar (2015)|publisher=Bollywood Hungama | access-date= 23 August 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||10|9}} || ''[[Jazbaa]]'' || Action/Drama || [[Sanjay Gupta (director)|Sanjay Gupta]] || [[Aishwarya Rai Bachchan]], [[Irrfan Khan]], [[Shabana Azmi]], ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/750165|title=Jazbaa (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 19 January 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||10|16}} || ''[[Bumper Draw]]'' || Comedy || Irshad Khan || [[Rajpal Yadav]], [[Zakir Hussain (actor)|Zakir Hussain]], [[Subrat Dutta]], [[Rushad Rana]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/5894822|title=Bumper Draw (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 5 October 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||10|16}} || ''[[Chinar Daastaan-E-Ishq]]'' || Romantic/Drama || Sharique Minhaj || [[Faisal Khan]], Inayat Sharma, [[Dalip Tahil]], [[Shahbaz Khan (actor)|Shahbaz Khan]] || |- | {{dts|format=dmy||10|16}} || ''[[Pyaar Ka Punchnama 2]]'' || Comedy || [[Luv Ranjan]] || [[Kartik Aaryan]], [[Nushrat Bharucha]], [[Sonalli Sehgall]], Omkar Kapoor ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/677759|title=Pyaar Ka Punchnama 2 (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 2 July 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||10|16}} || ''[[Wedding Pullav]]'' || Comedy || [[Binod Pradhan]] || [[Anushka Ranjan]], [[Diganth Manchale]], [[Karan Grover]], [[Rishi Kapoor]], [[Sonalli Sehgall]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/3282274|title=Wedding Pullav (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 5 October 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||10|22}} || ''[[Shaandaar]]'' || Romance/Comedy || [[Vikas Bahl]] || [[Shahid Kapoor]], [[Alia Bhatt]], [[Pankaj Kapur]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/747545|title=Shaandaar (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 14 May 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||10|30}} || ''[[Titli (2014 film)|Titli]]'' || Drama || [[Kanu Behl]] || [[Shashank Arora]], [[Ranvir Shorey]], [[Amit Sial]], [[Lalit Behl]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/750696|title=Titli (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 5 October 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||10|30}} || ''[[Main Aur Charles]]'' || Thriller || [[Prawaal Raman]] || [[Randeep Hooda]], [[Richa Chadda]], [[Adil Hussain]], Nandu Madhav||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/595501|title=Main Aur Charles (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 5 October 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||10|30}} || ''[[Once Upon A Time In Bihar]]'' || Political || Nitin Chandra || [[Ashish Vidyarthi]], Kranti Prakash Jha, Ajay Kumar, [[Arti Puri]], Pankaj Jha, Deepak Singh || <ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/6366375|title=Once Upon A Time In Bihar (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 5 October 2015}}</ref> |- |30 October |[[Guddu Ki Gun]] |Comedy |Shantanu Ray Chhibber, Sheershak Anand |[[Kunal Khemu]], [[Payel Sarkar]], [[Aparna Sharma]], [[Sumeet Vyas]]||<ref>https://www.youtube.com/watch?v=LAWlBaXSOZY</ref> |- | {{dts|format=dmy||10|30}} || ''Love Exchange'' || Romance || Raj V Shetty || Mohit Madan, Jyoti Sharma || <ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/6265641|title=Love Exchange (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 4 November 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||10|30}} || ''Prithipal Singh... A Story'' || Biopic || Babita Puri || Vikas Kumar, Anjali Singh || <ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/1013624|title=Prithipal Singh... A Story (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 4 November 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||11|6}} || ''[[Four Pillars of Basement]]'' || Thriller || Giresh Naik K || Dillzan Wadia, [[Bruna Abdullah]], Aaliya Singh, Zakir Hussain||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/5630197|title=Four Pillars of Basement (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 5 October 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||11|6}} || ''[[Charlie Kay Chakkar Mein]]'' || Crime/Thriller || Manish Srivasta || [[Naseeruddin Shah]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/6248706|title=Charlie Kay Chakkar Mein (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 5 October 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||11|6}} || ''[[Yaara Silly Silly]]'' || Romance || Subhash Sehgal || [[Paoli Dam]], [[Parambrata Chatterjee]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/4905916|title=Yaara Silly Silly (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 5 October 2015}}</ref> |- |{{dts|format=dmy||11|6}} || [[Ranbanka]] |Thriller |Aryeman Ramsay |Manish Paul, [[Ravi Kishan]], Pooja Thakur |<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/Ranbanka/movie-review/49676237.cms</ref> |- | {{dts|format=dmy||11|12}} || ''[[Prem Ratan Dhan Payo]]'' || Drama || [[Sooraj Barjatya]] || [[Salman Khan]], [[Sonam Kapoor]], [[Neil Nitin Mukesh]], [[Swara Bhaskar]], [[Armaan Kohli]], [[Anupam Kher]], [[Deepak Dobriyal]], [[Sanjay Mishra]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/597898|title=Prem Ratan Dhan Payo (2015)|publisher=[[Bollywood Hungama]]|access-date= 15 November 2014}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||11|20}} || ''[[X (2014 film)|X]]'' || [[Anthology film|Anthology]] || Various Directors || [[Rajat Kapoor]], [[Huma Qureshi (actress)|Huma Qureshi]] ||<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/xthefilm|title=X (2015)|publisher=Drishyam Films |date= |access-date= 6 Nov 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||11|27}} || ''[[Angry Indian Goddesses]]'' || Drama || [[Pan Nalin]] || [[Sarah-Jane Dias]], [[Tannishtha Chatterjee]], [[Anushka Manchanda]], [[Sandhya Mridul]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-salman-khan-s-prem-ratan-dhan-payo-delays-release-of-angry-indian-goddesses-2142280|title=Angry Indian Goddesses (2015)|publisher=DNA |date= |access-date= 13 Nov 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||11|27}} || ''[[Tamasha (film)|Tamasha]]'' || Romance || [[Imtiaz Ali (director)|Imtiaz Ali]] || [[Deepika Padukone]], [[Ranbir Kapoor]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/674554|title=Tamasha (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 6 May 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||12|4}} || ''[[Hate Story 3]]'' || Thriller || Vishal Pandya || [[Zarine Khan]], [[Daisy Shah]], [[Sharman Joshi]], [[Karan Singh Grover]] ||<ref>{{cite web|title=Hate Story 3 release date announced|url=http://www.glamsham.com/movies/scoops/15/apr/news-t-series-hate-story-3-release-date-announced.asp|access-date=2016-01-25|archive-date=2015-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626133512/http://www.glamsham.com/movies/scoops/15/apr/news-t-series-hate-story-3-release-date-announced.asp|url-status=dead}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||12|4}} || ''[[Kajarya]]'' || Drama || [[Madhureeta Anand]] || Meenu Hooda, Ridhima Sud, Kuldeep Ruhil ||<ref>{{cite web | url=http://www.ibnlive.com/news/movies/kajarya-trailer-launch-madhureeta-anand-addresses-the-issue-of-female-foeticide-in-her-new-film-1159931.html | title='Kajarya' trailer launch: Madhureeta Anand addresses the issue of female foeticide in her new film | publisher=IBN Live | date= | access-date=3 November 2015 | archive-date=6 નવેમ્બર 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151106063809/http://www.ibnlive.com/news/movies/kajarya-trailer-launch-madhureeta-anand-addresses-the-issue-of-female-foeticide-in-her-new-film-1159931.html | url-status=dead }}</ref> |- | {{dts|format=dmy||12|11}} || ''[[The Silent Heroes]]'' || Adventure || Mahesh Bhatt || Maanuv Bhardawaj, Priyanka Panchal, Mann Bagga , Simran Deep, Nirmal Kumar Pant ||<ref>url=http://www.ibnlive.com/news/movies/mahesh-bhatts-the-silent-heroes-to-release-on-december-11-1158194.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160124114611/http://www.ibnlive.com/news/movies/mahesh-bhatts-the-silent-heroes-to-release-on-december-11-1158194.html |date=2016-01-24 }}</ref> |- | {{dts|format=dmy||12|18}} || ''[[Bajirao Mastani (film)|Bajirao Mastani]]'' || Drama || [[Sanjay Leela Bhansali]] || [[Ranveer Singh]], [[Deepika Padukone]], [[Priyanka Chopra]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/526719|title=Bajirao Mastani (2015)|publisher=Bollywood Hungama |date= |access-date= 5 May 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/more/videos/view/id/6025821/|title="Yes, Bajirao Mastani Is Releasing On 18th Of December This Year": Ranveer Singh"|access-date= 5 May 2015}}</ref> |- | {{dts|format=dmy||12|18}} || ''[[Dilwale (2015 film)|Dilwale]]'' || Drama || [[Rohit Shetty]] || [[Shahrukh Khan]], [[Kajol]], [[Varun Dhawan]], [[Kriti Sanon]]||<ref>{{cite web|title=Dilwale(2015) |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/this-is-what-happened-on-the-first-day-of-shah-rukh-khans-dilwale-shoot-748451 |publisher=[[NDTV]]|access-date= 23 March 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Dilwale(2015) |url=http://www.ibtimes.co.in/kriti-sanon-set-start-shooting-dilwale-shah-rukh-khan-wishes-her-good-luck-626810 |publisher=[[International Business Times]]|access-date= 23 March 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Dilwale(2015) |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-rohit-shetty-flags-off-dilwale-with-varun-dhawan-shah-rukh-khan-kajol-to-join-later-2070724 | publisher=[[DNA India]]|access-date= 23 March 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/3351280/Dilwale|title=Dilwale|author=Bollywood Hungama|work=bollywoodhungama.com|access-date= 1 October 2015}}</ref> |- |} == References == {{Reflist|30em}} 3ol627mkoodiazn6tidslt6e349hb23 0 81220 905971 893868 2026-10-02T21:13:28Z ~2026-51718-24 89246 /* નામ */ 905971 wikitext text/x-wiki {{Distinguish2|[[અંબાડી (હાથી)|અંબાડી]]}} {{taxobox |name = અંબાડી |image = Roselle, Hibiscus sabdariffa, 2014 01.JPG |image_caption = અંબાડીનો છોડ : પાન, ફુલ, ઘેરા લાલ રંગનાં ફળ અને થડ સાથે |regnum = [[વનસ્પતિ]] |unranked_divisio = સપુષ્પી |unranked_classis = દ્વિદળી |unranked_ordo = રોઝિડ્સ |ordo = માલ્વેલ્સ |familia = માલ્વેસી |genus = હિબિસ્કસ (''Hibiscus'') |species = સેબ્ડારિફા ('''''H. sabdariffa''''') |binomial = હિબિસ્કસ સેબ્ડારિફા (''Hibiscus sabdariffa'') |binomial_authority = કાર્લ લિનિયસ (L.) }} [[ચિત્ર:Roselle (Hibiscus sabdariffa) fruits.jpg|thumb|225px|અંબાડીના ફળો]] '''અંબાડી''' એ ભારતમાં ઉગતી એક [[આયુર્વેદ|આયુર્વેદિક]] ઔષધીનો છોડ છે. અંબાડીના પર્ણનું શાક (ભાજી) બનાવવામાં આવે છે. અંબાડીના છોડને ઉખેડી નાખ્યા પછી તેના મૂળ પકડી ઝૂડી નાંખવાથી તેની છાલમાંથી રેષા છૂટા પડે છે અને તેમાંથી દોરડાં બનાવવામાં આવે છે. == નામ == અંબાડીને ભારતીય ભાષાઓમાં વિવિધ નામ દ્વારા ઓળખવામાં આવે છે, * [[સંસ્કૃત ભાષા|સંસ્કૃત]] - અન્વષ્ટા * [[હિંદી ભાષા|હિન્દી]]- અમ્બારી, મોઈઆ * [[બંગાળી ભાષા|બંગાળી]]- માચિકા * [[કન્નડ ભાષા|કન્નડ]]- પુંડી, પુંડિયાનારુ * [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]]- અંબાડી * લેટિન- હિબિસ્કસ સબડેરિફ્ફં ા (Hibiscus sabdariffa) * ગુજરાતના આદિવાસી - ખાટો પેંડો == વર્ણન == આ વનસ્પતિનું મોટા ભાગનું ઉત્પાદન ચીન ખાતે થાય છે. આ વનસ્પતિના છોડ ૧.૫ થી ૨ [[મીટર]] ઊંચા વધતા હોય છે. આ વનસ્પતિ સરળ હોય છે. તેનાં પાંદડા સ્વાદમાં ખાટાં હોય છે. આ વનસ્પતિના બીજમાંથી તેલ કાઢવામાં આવે છે. તેને 'હેશ તેલ' કહેવામાં આવે છે. આમાં tetrahydrocannibinol (ટીએચસી) રસાયણનું પ્રમાણ વધુ હોય છે. તેમાં ઓમેગા ૩ અને ઓમેગા ૬ નામના ફેટી એસિડનું ભરપૂર પ્રમાણ હોય છે. માનવ શરીર માટે તે આવશ્યક તથા ગુણવર્ધક હોય છે. == સ્થાન == ભારતના વિદર્ભ, ખાનદેશ અને [[પંજાબ, ભારત|પંજાબ]]ના કેટલાક ભાગમાં તેમજ ગુજરાતના તાપી, ડાંગ, સુરત જિલ્લામાં આ ઔષધિ વધુ પ્રમાણ માં જોવા મળે છે. == ઉપયોગ == '''સામાન્ય''' - દોરડાં, શેતરંજી<ref name="www_hort_purdue_edu1">{{cite web|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Hibiscus_sabdariffa.html|title=hort.purdue.edu|publisher=|access-date=૨૫ ઓગસ્ટ ૨૦૦૭}}</ref>, [[કાગળ]] બનાવવા માટે ઉપયોગી છે. '''આયુર્વેદ અનુસાર''' - પિત્ત, જળવાત, અજીર્ણ અને ઉચ્ચ રક્તદબાવ<ref>{{Cite journal|date=૨૦૧૦|title=Roselle for hypertension in adults|journal=Cochrane Database of Systematic Reviews|issue=૧|doi=10.1002/14651858.CD007894.pub2|id=CD007894|vauthors=Ngamjarus C, Pattanittum P, Somboonporn C}}</ref> વગેરે રોગની સારવારમાં. == સંદર્ભ == {{Reflist}} * {{Cite book|title=વનૌષધી ગુણાદર્શ|last=દાજી શંકર પદેશાસ્ત્રી|first=આર્યુવેદ મહોપાધ્યાય|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}} [[શ્રેણી:વનસ્પતિશાસ્ત્ર]] [[શ્રેણી:ઔષધીય વનસ્પતિઓ]] ib86cjb2ql4odvoc277x2w3nwcnmm3n 905972 905971 2026-10-02T21:15:13Z ~2026-51718-24 89246 /* સ્થાન */ 905972 wikitext text/x-wiki {{Distinguish2|[[અંબાડી (હાથી)|અંબાડી]]}} {{taxobox |name = અંબાડી |image = Roselle, Hibiscus sabdariffa, 2014 01.JPG |image_caption = અંબાડીનો છોડ : પાન, ફુલ, ઘેરા લાલ રંગનાં ફળ અને થડ સાથે |regnum = [[વનસ્પતિ]] |unranked_divisio = સપુષ્પી |unranked_classis = દ્વિદળી |unranked_ordo = રોઝિડ્સ |ordo = માલ્વેલ્સ |familia = માલ્વેસી |genus = હિબિસ્કસ (''Hibiscus'') |species = સેબ્ડારિફા ('''''H. sabdariffa''''') |binomial = હિબિસ્કસ સેબ્ડારિફા (''Hibiscus sabdariffa'') |binomial_authority = કાર્લ લિનિયસ (L.) }} [[ચિત્ર:Roselle (Hibiscus sabdariffa) fruits.jpg|thumb|225px|અંબાડીના ફળો]] '''અંબાડી''' એ ભારતમાં ઉગતી એક [[આયુર્વેદ|આયુર્વેદિક]] ઔષધીનો છોડ છે. અંબાડીના પર્ણનું શાક (ભાજી) બનાવવામાં આવે છે. અંબાડીના છોડને ઉખેડી નાખ્યા પછી તેના મૂળ પકડી ઝૂડી નાંખવાથી તેની છાલમાંથી રેષા છૂટા પડે છે અને તેમાંથી દોરડાં બનાવવામાં આવે છે. == નામ == અંબાડીને ભારતીય ભાષાઓમાં વિવિધ નામ દ્વારા ઓળખવામાં આવે છે, * [[સંસ્કૃત ભાષા|સંસ્કૃત]] - અન્વષ્ટા * [[હિંદી ભાષા|હિન્દી]]- અમ્બારી, મોઈઆ * [[બંગાળી ભાષા|બંગાળી]]- માચિકા * [[કન્નડ ભાષા|કન્નડ]]- પુંડી, પુંડિયાનારુ * [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]]- અંબાડી * લેટિન- હિબિસ્કસ સબડેરિફ્ફં ા (Hibiscus sabdariffa) * ગુજરાતના આદિવાસી - ખાટો પેંડો == વર્ણન == આ વનસ્પતિનું મોટા ભાગનું ઉત્પાદન ચીન ખાતે થાય છે. આ વનસ્પતિના છોડ ૧.૫ થી ૨ [[મીટર]] ઊંચા વધતા હોય છે. આ વનસ્પતિ સરળ હોય છે. તેનાં પાંદડા સ્વાદમાં ખાટાં હોય છે. આ વનસ્પતિના બીજમાંથી તેલ કાઢવામાં આવે છે. તેને 'હેશ તેલ' કહેવામાં આવે છે. આમાં tetrahydrocannibinol (ટીએચસી) રસાયણનું પ્રમાણ વધુ હોય છે. તેમાં ઓમેગા ૩ અને ઓમેગા ૬ નામના ફેટી એસિડનું ભરપૂર પ્રમાણ હોય છે. માનવ શરીર માટે તે આવશ્યક તથા ગુણવર્ધક હોય છે. == સ્થાન == ભારતના વિદર્ભ, ખાનદેશ અને [[પંજાબ, ભારત|પંજાબ]]ના કેટલાક ભાગમાં તેમજ ગુજરાતના તાપી, ડાંગ, સુરત, નર્મદા જિલ્લાનાં ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં આ ઔષધિ વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. == ઉપયોગ == '''સામાન્ય''' - દોરડાં, શેતરંજી<ref name="www_hort_purdue_edu1">{{cite web|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Hibiscus_sabdariffa.html|title=hort.purdue.edu|publisher=|access-date=૨૫ ઓગસ્ટ ૨૦૦૭}}</ref>, [[કાગળ]] બનાવવા માટે ઉપયોગી છે. '''આયુર્વેદ અનુસાર''' - પિત્ત, જળવાત, અજીર્ણ અને ઉચ્ચ રક્તદબાવ<ref>{{Cite journal|date=૨૦૧૦|title=Roselle for hypertension in adults|journal=Cochrane Database of Systematic Reviews|issue=૧|doi=10.1002/14651858.CD007894.pub2|id=CD007894|vauthors=Ngamjarus C, Pattanittum P, Somboonporn C}}</ref> વગેરે રોગની સારવારમાં. == સંદર્ભ == {{Reflist}} * {{Cite book|title=વનૌષધી ગુણાદર્શ|last=દાજી શંકર પદેશાસ્ત્રી|first=આર્યુવેદ મહોપાધ્યાય|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}} [[શ્રેણી:વનસ્પતિશાસ્ત્ર]] [[શ્રેણી:ઔષધીય વનસ્પતિઓ]] n81xlk93kh3zhvnuf5m5kaobnln7iro 0 131739 905976 898019 2026-10-03T04:58:52Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 905976 wikitext text/x-wiki {{ભાષાંતર}} {{સુધારો}} {{Infobox officeholder | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|1954|08|16|df=y}}<ref>{{cite news |title=Meet rahu Jhunjunwala's guru - India's second richest after Mukesh Ambani|url=https://www.businesstoday.in/markets/stocks/rakesh-jhunjunwala-guru-radhakishan-damani-second-richest-mukesh-ambani/story/396422.html |access-date=11 May 2020 |work=Business Today}}</ref> | birth_place = [[મુંબઈ]], ભારત | residence = [[Altamount Road]], [[Mumbai]]<ref>{{cite news |title=Radhakishan Damani: His journey from Dalal Street punter, to long-term investor, to entrepreneur LOLOO|url=https://economictimes.indiatimes.com/small-biz/entrepreneurship/radhakishan-damani-his-journey-from-dalal-street-punter-to-long-term-investor-to-entrepreneur/articleshow/58230305.cms |access-date=11 May 2020 |work=Economic Times}}</ref> | nationality = ભારતીય | occupation = Businessman, investor<ref name="rich">{{cite news |title=D-Mart's Radhakishan Damani now 2nd richest Indian after RIL's Mukesh Ambani |url=https://www.financialexpress.com/industry/d-marts-radhakishan-damani-now-2nd-richest-indian-after-rils-mukesh-ambani/1868150/ |work=Financial Express|access-date=11 May 2020}}</ref> | alma_mater = | parents = | spouse = | children = ૩<ref>{{cite web |title=Radhakishan Damani & family |url=https://www.forbes.com/profile/radhakishan-damani/#68b2ef440de3 |work=Forbes |access-date=11 May 2020}}</ref> | awards = | website = | footnotes = }} '''રાધાકિશન એસ. દામાણી''' એક ભારતીય અબજોપતિ રોકાણકાર, <ref>{{Cite web|date=14 July 2020|title=Radhakishan Damani adds shares of two more companies to portfolio|url=https://www.thehindubusinessline.com/markets/stock-markets/radhakishan-damani-adds-shares-of-two-more-companies-to-portfolio/article32077482.ece|url-status=live|access-date=2021-05-20|website=The Hindu BusinessLine|language=en}}</ref> ઉદ્યોગપતિ અને ડી-માર્ટ ના સ્થાપક છે. <ref>{{Cite web|last=Kumar|first=Raj|date=2 November 2021|title=Radhakishan Damani Portfolio June 2020|url=https://weinvestsmart.com/radhakishan-damani-portfolio/|url-status=dead|access-date=2020-07-04|website=We Invest Smart|language=en-US|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703212732/https://weinvestsmart.com/radhakishan-damani-portfolio/}}</ref> તેઓ તેમની ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ફર્મ, બ્રાઇટ સ્ટાર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સ લિમિટેડ દ્વારા તેમના પોર્ટફોલિયોનું સંચાલન પણ કરે છે. 19મી ઑગસ્ટ 2021ના રોજ, તેઓ બ્લૂમબર્ગ બિલિયોનેર ઈન્ડેક્સ દ્વારા વિશ્વના સૌથી ધનિક વ્યક્તિઓમાં #98માં ક્રમે સ્થાન મેળવ્યું હતું. <ref>{{Cite news|last=Kamath|first=Raghavendra|last2=Coutinho|first2=Ashley|date=2021-08-19|title=D-Mart owner Radhakishan Damani enters top 100 global billionaires' club|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/companies/d-mart-owner-radhakishan-damani-enters-top-100-global-billionaires-club-121081900043_1.html|access-date=2021-08-19}}</ref> == કારકિર્દી == દામાણીનો ઉછેર [[મુંબઈ|મુંબઈમાં]] એક રૂમના એપાર્ટમેન્ટમાં મારવાડી પરિવારમાં થયો હતો. તેણે મુંબઈ યુનિવર્સિટીમાં કોમર્સનો અભ્યાસ કર્યો હતો પરંતુ એક વર્ષ પછી અભ્યાસ છોડી દીધો હતો. [[દલાલ સ્ટ્રીટ]] પર કામ કરતા તેમના પિતાના અવસાન પછી, દામાણીએ તેમનો બોલ બેરિંગ બિઝનેસ છોડી દીધો અને શેરબજારના બ્રોકર અને રોકાણકાર બન્યા. <ref>{{Cite news|title=Radhakishan Damani quiet as ever after stellar D-Mart listing|url=https://www.livemint.com/Money/pEpN3GZCX10SAj2vi1h26L/Radhakishan-Damani-quiet-as-ever-after-stellar-DMart-listin.html|access-date=11 May 2020|work=Mint}}</ref> <ref>{{Cite news|title=The rise of DMart's Radhakishan Damani, who got richer during lockdown|url=https://www.business-standard.com/article/markets/the-rise-of-dmart-s-radhakishan-damani-who-got-richer-during-lockdown-120042401376_1.html|work=Business Standard|access-date=11 May 2020}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Radhakishan Damani, the only Indian tycoon to get richer under lockdown|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/radhakishan-damani-the-only-indian-tycoon-to-get-richer-under-lockdown/articleshow/75038712.cms|work=Economic Times|access-date=11 May 2020}}</ref> તેણે 1990ના દાયકામાં હર્ષદ મહેતા દ્વારા ગેરકાયદેસર રીતે ફુલાવવામાં આવેલા શેરોમાં [[શોર્ટ સેલ|ટૂંકા વેચાણ]] દ્વારા નફો કર્યો હતો. <ref>{{Cite news|title=Of D-Mart's IPO and the legend of Radhakishan Damani|url=https://www.business-standard.com/article/markets/of-dmart-s-ipo-and-the-legend-of-radhakishan-damani-117030100035_1.html|access-date=11 May 2020|work=Business Standard}}</ref> 1995માં દામાણી HDFC બેંકના સૌથી મોટા વ્યક્તિગત શેરહોલ્ડર હતા. <ref name="rediff1" /> વર્ષ 1992 માં, હર્ષદ મહેતા કૌભાંડનો પર્દાફાશ થયા પછી, તે સમય દરમિયાન ટૂંકા વેચાણ નફાને કારણે તેમની આવકમાં મોટો વધારો જોવા મળ્યો. 1999 માં, તેણે નેરુલમાં સહકારી ડિપાર્ટમેન્ટ સ્ટોર, અપના બજારની ફ્રેન્ચાઇઝી ચલાવી, પરંતુ તેના બિઝનેસ મોડલથી તેમને "અવિશ્વાસ" હતો. <ref>{{Cite web|title=Make Way For The New King of Retail|url=https://www.magzter.com/article/Business/Outlook-Business/Make-Way-For-The-New-King-of-Retail|access-date=11 May 2020|website=Outlook Business|archive-date=7 જૂન 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607045040/https://www.magzter.com/article/Business/Outlook-Business/Make-Way-For-The-New-King-of-Retail|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Exiting a business one has nurtured is always painful, says former DMart co-promoter Ashok Maheshwari|url=https://economictimes.indiatimes.com/opinion/interviews/exiting-a-business-one-has-nurtured-is-always-painful-ashok-maheshwari-entrepreneur/articleshow/58583839.cms|work=Economic Times|access-date=11 May 2020}}</ref> તેથી તેમણે 2000 માં પોતાની હાઇપરમાર્કેટ ચેઇન, ડી-માર્ટ શરૂ કરવા માટે સ્ટોક માર્કેટ છોડી દીધું, 2002 માં પોવઇમાં પ્રથમ સ્ટોરની સ્થાપના કરી. 2010માં આ શૃંખલા હેઠળ તેમના 25 સ્ટોર્સ હતા, જે પછી કંપની ઝડપથી વિકસતી [[પ્રારંભિક જાહેર ભરણું (આઈપીઓ)|ગઈ અને 2017માં જાહેર]] થઈ. <ref name="rediff1">{{Cite news|title=The silent giant of the stock market|url=https://www.rediff.com/business/special/how-well-do-you-know-d-marts-damani/20170405.htm|work=Rediff|access-date=11 May 2020}}</ref> <ref name="rediff2">{{Cite news|title=The businessman who got richer during the lockdown|url=https://www.rediff.com/business/special/the-businessman-who-got-richer-during-the-lockdown/20200508.htm|work=Rediff}}</ref> <ref>{{Cite news|title=This is how Radhakishan Damani became India's second richest person|url=https://www.gqindia.com/get-smart/content/5-facts-about-radhakishan-damani-how-he-became-second-richest-person-in-india|work=GQ India|access-date=11 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607103635/https://www.gqindia.com/get-smart/content/5-facts-about-radhakishan-damani-how-he-became-second-richest-person-in-india|archive-date=7 જૂન 2020|url-status=dead}}</ref> આજે તેની પાસે સમગ્ર ભારતમાં 234 DMart સ્ટોર્સ છે. <ref>{{Cite web|date=22 June 2021|title=Top 100 entrepreneurs in India|url=https://www.startup.ind.in/2021/06/best-entrepreneurs-in-india.html|url-status=dead|website=Startup|access-date=25 માર્ચ 2022|archive-date=22 ફેબ્રુઆરી 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222161549/https://www.startup.ind.in/2021/06/best-entrepreneurs-in-india.html}}</ref> દામાણી લો પ્રોફાઇલ છે અને ભાગ્યે જ કોઈ ઇન્ટરવ્યુ આપે છે. તેણે ભારતીય અબજોપતિ રાકેશ ઝુનઝુનવાલાને પણ તેની સ્ટોક ટ્રેડિંગ ટેકનિક શીખવી છે. 2020 માં, તેઓ $16.5 બિલિયનની નેટવર્થ સાથે ચોથા સૌથી અમીર ભારતીય બન્યા. તેઓ અબજોપતિઓની વૈશ્વિક યાદીમાં 117મા ક્રમે હતા. <ref>{{Cite news|title=Forbes' richest list: India ranks third among countries with most billionaires|url=https://indianexpress.com/article/business/india-top-richest-billionaires-mukesh-ambani-gautam-adani-shiv-nadar-radhakishan-damani-uday-kotak-7264167/|work=The Indian Express|date=2021-04-08|language=en}}</ref> <ref name="forbes">{{Cite news|title=Radhakishan Damani & family|url=https://www.forbes.com/profile/radhakishan-damani/?sh=2d096bc840de|work=Forbes|language=en}}</ref> == રોકાણો == દામાણી તમાકુની કંપની વીએસટી ઇન્ડસ્ટ્રીઝથી માંડીને સિમેન્ટ ઉત્પાદક ઇન્ડિયા સિમેન્ટ્સ સુધીની કંપનીઓમાં પણ હિસ્સો ધરાવે છે. દામાણીએ આંધ્ર પેપરમાં પણ 1% હિસ્સો ખરીદ્યો છે. <ref>{{Cite news|date=2020-06-30|title=Debt free! Andhra Paper in focus as SBI MF, Damani take stakes|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/sbi-mf-damani-take-stakes-in-andhra-paper/articleshow/76701437.cms|access-date=2020-07-04}}</ref> દામાણી મે 2020માં ઈન્ડિયા સિમેન્ટ્સમાં 15% હિસ્સો ખરીદ્યો અને ત્યારબાદ ઈન્ડિયા સિમેન્ટ્સમાં તેમનું રોકાણ 19.89% જેટલું થઈ ગયું. <ref>{{Cite news|date=2020-05-15|title=Damanis pick over 15% stake in India Cements in March quarter; shares jump 16%|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/damanis-pick-over-15-stake-in-india-cements-in-march-quarter-shares-jump-16/articleshow/75757573.cms|access-date=2020-07-04}}</ref> દામાણી જાહેરમાં તેમના રોકાણ પોર્ટફોલિયોમાં 6 શેર ધરાવે છે અને 2021માં તેમના સ્ટોક પોર્ટફોલિયોનું કુલ મૂલ્ય આશરે રૂ. 1,02,077 કરોડ (અંદાજે US$13 બિલિયન) જેટલું છે. <ref>{{Cite web|title=RADHAKISHAN DAMANI's shareholdings and portfolio as on March 31, 2021|url=https://trendlyne.com/portfolio/superstar-shareholders/custom/?query=RADHAKISHAN%20DAMANI|access-date=2021-05-20|website=trendlyne.com}}</ref> == અંગત જીવન == તે પરિણીત છે અને તેને ત્રણ બાળકો છે. <ref name="forbes" /> == સંદર્ભ == {{Reflist}} [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:૧૯૫૪માં જન્મ]] [[શ્રેણી:ભારતીય ઉદ્યોગપતિઓ]] [[શ્રેણી:ઉદ્યોગપતિ]] [[શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ]] maulnbn9pnh95pspddpq2xda2i6sstw 3 154067 905964 899253 2026-10-02T15:14:51Z Max 75104 Maxએ [[સભ્યની ચર્ચા:AMAN KUMAR]]ને [[સભ્યની ચર્ચા:विक्रम प्रताप]] પર ખસેડ્યું: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/AMAN KUMAR|AMAN KUMAR]]" to "[[Special:CentralAuth/विक्रम प्रताप|विक्रम प्रताप]]" 899253 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=AMAN KUMAR}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૨:૩૭, ૨૨ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST) jyqfs63ko5eot9nrblo14hz9yp9z6lt 0 155182 905961 905219 2026-10-02T11:59:53Z MichealBVN 88262 /* પ્રારંભિક જીવન */ 905961 wikitext text/x-wiki '''રણબીર કપૂર''' (જન્મ: ૨૮ સપ્ટેમ્બર ૧૯૮૨) ભારતીય અભિનેતા છે, જે મુખ્યત્વે હિન્દી ફિલ્મોમાં કામ કરે છે. તેઓ બોલિવૂડના સૌથી જાણીતા અને મોટા ફિલ્મી પરિવારોમાંના એક એવા [[કપૂર પરિવાર|કપૂર]] પરિવારની ચોથી પેઢીના કલાકાર છે. રણબીરને બોલિવૂડમાં તેમની પેઢીના અગ્રણી અને પ્રતિભાશાળી અભિનેતાઓમાંના એક તરીકે વ્યાપકપણે ઓળખવામાં આવે છે. {{infobox person/Wikidata | fetchwikidata = ALL | onlysourced = no }} == પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ == === પ્રારંભિક જીવન === રણબીર કપૂરનો જન્મ [[સપ્ટેમ્બર ૨૮|૨૮ સપ્ટેમ્બર]] ૧૯૮૨ના રોજ [[મુંબઈ]] ખાતે હિન્દી ફિલ્મોના દિગ્ગજ અભિનેતા ઋષિ કપૂર અને અભિનેત્રી નીતુ સિંહના ઘરે થયો હતો. તેઓ દિગ્ગજ અભિનેતા [[પૃથ્વીરાજ કપૂર]]ના પ્રપૌત્ર અને દિગ્ગજ અભિનેતા-દિગ્દર્શક [[રાજ કપૂર]]ના પૌત્ર છે. તેમની મોટી બહેન રિદ્ધિમા કપૂર સાહનીનો જન્મ ૧૯૮૦માં થયો હતો અને તેઓ ઇન્ટિરિયર તથા ફેશન ડિઝાઇનર છે. દિગ્ગજ અભિનેતાઓ શમ્મી કપૂર અને શશી કપૂર તેમના કાકા-દાદા છે, અભિનેતા રણધીર કપૂર અને રાજીવ કપૂર તેમના કાકાઓ છે, જ્યારે અભિનેત્રીઓ કરિશ્મા કપૂર અને [[કરીના કપૂર]] તેમની પિતરાઈ બહેનો છે. રણબીર કપૂર બંને તરફથી પંજાબી મૂળ ધરાવે છે. તેમના પિતા હિન્દુ અને માતા શીખ પરિવારમાંથી આવે છે. તેમનો ઉછેર એક ધર્મનિરપેક્ષ વાતાવરણમાં થયો હતો. તેમણે મુંબઈની બોમ્બે સ્કોટિશ સ્કૂલ, માહિમમાંથી શાળાકીય શિક્ષણ મેળવ્યું હતું. તેમના બાળપણના વર્ષોમાં રણબીરનો તેમની માતા સાથે ગાઢ સંબંધ હતો, પરંતુ તેમના પિતા સાથેના સંબંધો સારા નહોતા અને બંને વચ્ચે કેટલીક મુશ્કેલીઓ રહી હતી. રણબીરે પોતાના જીવનના વિવિધ અનુભવોને કારણે ફિલ્મો પ્રત્યે રસ વિકસાવ્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, આ અનુભવોને કારણે તેમની અંદર લાગણીઓનો સંગ્રહ થતો ગયો, જેણે તેમને ફિલ્મના ક્ષેત્ર તરફ આકર્ષ્યા. દસમા ધોરણની પરીક્ષાઓ પૂર્ણ કર્યા બાદ તેમણે ૧૯૯૯માં આવેલી તેમના પિતા ઋષિ કપૂરની ફિલ્મ 'આ અબ લૌટ ચલેં'માં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ દરમિયાન બંને વચ્ચેનો સંબંધ વધુ ગાઢ બન્યો હતો. <ref name="ibn interview">{{cite web |last=Masand |first=Rajeev |title=બાળપણમાં હું પિતાથી ખૂબ ડરતો હતો |url=http://ibnlive.in.com/news/as-a-kid-i-used-to-be-petrified-of-dad-ranbir/49658-8.html |publisher=CNN-IBN |date=1 October 2007 |access-date=9 September 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131009233647/http://ibnlive.in.com/news/as-a-kid-i-used-to-be-petrified-of-dad-ranbir/49658-8.html |archive-date=9 October 2013 }}</ref> === શિક્ષણ === શાળાકીય શિક્ષણ બાદ રણબીરે એચ. આર. કોલેજ ઑફ કોમર્સ એન્ડ ઇકોનોમિક્સમાંથી પ્રી-યુનિવર્સિટી શિક્ષણ પૂર્ણ કર્યું. ત્યારબાદ તેઓ ફિલ્મ નિર્માણનો અભ્યાસ કરવા [[ન્યૂ યૉર્ક (શહેર)|ન્યૂયોર્ક]] ગયા, જ્યાં તેમણે સ્કૂલ ઑફ વિઝ્યુઅલ આર્ટ્સમાં અભ્યાસ કર્યો. ત્યારબાદ તેમણે લી સ્ટ્રાસબર્ગ થિયેટર એન્ડ ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં મેથડ એક્ટિંગની તાલીમ લીધી.<ref>{{cite web |last=Roy |first=Gitanjali |title=રણબીર કપૂર કોણ છે? |url=http://www.ndtv.com/article/people/who-is-ranbir-kapoor-267274 |publisher=NDTV |date=28 September 2012 |access-date=9 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130209181038/http://www.ndtv.com/article/people/who-is-ranbir-kapoor-267274 |archive-date=9 February 2013 }}</ref> ફિલ્મ સ્કૂલમાં અભ્યાસ દરમિયાન તેમણે 'પૅશન ટુ લવ' અને 'ઇન્ડિયા ૧૯૬૪' નામની બે ટૂંકી ફિલ્મોનું દિગ્દર્શન કર્યું અને તેમાં અભિનય પણ કર્યો હતો. ન્યૂયોર્કમાં એકલા રહેવાનો અનુભવ અને ફિલ્મ સ્કૂલ દરમિયાન થયેલા અનુભવોને કારણે તેમણે હિન્દી ફિલ્મોમાં કારકિર્દી બનાવવાનો નિર્ણય લીધો.<ref name="natural">{{cite news |last=Bamzai |first=Kaveree |title=રણબીર કપૂર: ધ નેચરલ |url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20100621-ranbir-kapoor-the-natural-743183-2010-06-10 |work=ઇન્ડિયા ટુડે |date=11 June 2010 |access-date=9 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901135438/http://indiatoday.intoday.in/story/ranbir-kapoor-the-natural/1/101164.html |archive-date=1 September 2013 }}</ref> મુંબઈ પરત ફર્યા બાદ રણબીરે સંજય લીલા ભણસાલીની ૨૦૦૫ની ફિલ્મ 'બ્લૅક'માં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામ કર્યું હતું. == કારકિર્દી == === શરૂઆતી સંઘર્ષ અને સફળતા (૨૦૦૮-૨૦૧૦) === સંજય લીલા ભણસાલીની ફિલ્મ બ્લૅકમાં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામ કર્યા બાદ રણબીરે ભણસાલીની જ આગામી ફિલ્મ સાવરિયામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને અભિનેતા તરીકે પોતાની ફિલ્મી કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ફિલ્મમાં તેમના પાત્રને તેમના દાદા રાજ કપૂરે ભજવેલી યાદગાર ભટકતા પાત્રોની શ્રદ્ધાંજલિરૂપે લખવામાં આવ્યું હતું. સાવરિયાનું નિર્માણ હોલીવુડના મોટા સ્ટુડિયો સોની પિક્ચર્સ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું અને તે મોટા બજેટમાં બનેલી ફિલ્મ હતી. જોકે, ફિલ્મની રજૂઆત અન્ય એક મોટી ફિલ્મ સાથે ટકરાતાં તે બૉક્સ ઑફિસ પર નિષ્ફળ રહી હતી. તેમ છતાં, ફિલ્મે તેની રિલીઝ ના દિવસે આશરે ત્રણ કરોડ રૂપિયાની કમાણી કરી હતી. સાવરિયાની નિષ્ફળતા બાદ રણબીરે યશ રાજ ફિલ્મ્સના બેનર હેઠળ બનેલી બચના એ હસીનોમાં કામ કર્યું. આ ફિલ્મની રિલીઝ તે સમયના મોટા અભિનેતા [[સલમાન ખાન]] ની ગોડ તુસ્સી ગ્રેટ હો સાથે થઈ હતી. તેને ટક્કર આપીને હરાવીને બચના એ હસીનોએ બૉક્સ ઑફિસ પર સારો દેખાવ કર્યો અને રણબીરને કારકિર્દીની પ્રથમ સફળ ફિલ્મ મળી. ૨૦૦૯માં રણબીર કપૂરની ત્રણ ફિલ્મો રિલીઝ થઈ હતી. તેમાંની એક અયાન મુખર્જી દ્વારા દિગ્દર્શિત અને ધર્મા પ્રોડક્શન્સ દ્વારા નિર્મિત ફિલ્મ વેક અપ સિડ હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે સિદ્ધાર્થ “સિડ” મહેરાની ભૂમિકા ભજવી હતી. સિડ એક શ્રીમંત અને આળસુ યુવક હોય છે, જેના જીવનમાં એક મહત્વાકાંક્ષી પત્રકાર સાથે મુલાકાત થયા બાદ અનેક ફેરફારો આવે છે. આ ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ પર સામાન્ય રીતે સફળ રહી હતી. જોકે, સમય જતાં ફિલ્મને વિવેચકો અને દર્શકો તરફથી વધુ માન્યતા મળી અને આજે તેને હિન્દી સિનેમાની કલ્ટ ફિલ્મોમાંની એક તરીકે જોવામાં આવે છે. કપૂરની બીજી રિલીઝ ફિલ્મ જાણીતા દિગ્દર્શક રાજકુમાર સંતોષીની રોમેન્ટિક કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ અજબ પ્રેમ કી ગઝબ કહાની હતી. આ ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ પર મોટી સુપરહીટ સાબિત થઈ હતી. તે ૨૦૦૯ની સૌથી વધુ કમાણી કરનાર હિન્દી ફિલ્મોમાંની એક હતી અને રણબીરની વિશ્વભરમાં ₹૧૦૦ કરોડથી વધુની કમાણી કરનાર પ્રથમ ફિલ્મ બની હતી. આ ફિલ્મની સફળતાથી રણબીર કપૂરની બોલિવૂડમાં એક અગ્રણી યુવા સ્ટાર તરીકેની ઓળખ વધુ મજબૂત બની. તે વર્ષની કપૂરની છેલ્લી રિલીઝ શિમિત અમીન દ્વારા દિગ્દર્શિત રૉકેટ સિંહ: સેલ્સમેન ઑફ ધ યર હતી. આ ડ્રામા ફિલ્મમાં તેમણે એક એવા શીખ યુવકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે સેલ્સમેન બનવાની મહત્વાકાંક્ષા ધરાવે છે. અલગ પ્રકારની વાર્તા અને વિષયવસ્તુ ધરાવતી આ ફિલ્મ તે સમયના દર્શકોને ખાસ આકર્ષી શકી નહોતી અને બૉક્સ ઑફિસ પર એવરેજ સાબિત થઈ હતી. જોકે, સમય જતાં ફિલ્મને દર્શકો અને વિવેચકો તરફથી નવી ઓળખ મળી અને આજે તેને કલ્ટ ક્લાસિક તરીકે જોવામાં આવે છે. ફિલ્મમાં વ્યવસાયિક જગત, કાર્યસ્થળની રાજનીતિ અને ભ્રષ્ટાચાર જેવા વિષયોને પણ રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. ૫૫મા ફિલ્મફેર પુરસ્કારોમાં ૨૦૦૯માં રિલીઝ થયેલી તેમની ત્રણેય ફિલ્મો વેક અપ સિડ, અજબ પ્રેમ કી ગઝબ કહાની અને રૉકેટ સિંહ: સેલ્સમેન ઑફ ધ યરમાં કરેલા અભિનય માટે રણબીરને શ્રેષ્ઠ અભિનેતા (વિવેચક)નો ફિલ્મફેર પુરસ્કાર મળ્યો હતો. ૨૦૧૦માં રણબીરે પ્રકાશ ઝાની મોટા બજેટની રાજકીય એક્શન-ડ્રામા ફિલ્મ રાજનીતિમાં સમર પ્રતાપની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. ફિલ્મમાં તેમના સાથે દિગ્ગજ કલાકાર નાનાં પાટેકર, [[અજય દેવગણ]], મનોજ બાજપાઈ અને અર્જુન રામપાલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા. રાજનીતિની વાર્તા ભારતીય મહાકાવ્ય મહાભારત અને હૉલિવૂડની ક્લાસિક ફિલ્મ [[ધ ગોડફાધર (ફિલ્મ)|ધ ગૉડફાધર]]<nowiki/>થી પ્રેરિત હતી. રણબીરનું સમર પ્રતાપનું પાત્ર પણ મહાભારતના અર્જુન અને ધ ગૉડફાધરના માઈકલ કોર્લિઓનના પાત્રોની લાક્ષણિકતાઓના મિશ્રણ તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ પર મોટી સુપરહિટ સાબિત થઈ હતી અને રણબીરના અભિનયની પણ ખૂબ પ્રશંસા થઈ હતી. ધ ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયાની નીખત કાઝમીએ તેમના અભિનયની પ્રશંસા કરતાં લખ્યું હતું કે ફિલ્મનો મુખ્ય ભાર રણબીર કપૂરના પાત્ર પર રહે છે અને તેમણે ખૂબ જ સંયમિત અભિનય દ્વારા પાત્રને અસરકારક રીતે રજૂ કર્યું <ref>{{cite news |last=Kazmi |first=Nikhat |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms |title=રાજનીતિ — ફિલ્મ સમીક્ષા |work=ધ ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા |date=3 June 2010 |access-date=9 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120820214326/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms |archive-date=20 August 2012 }}</ref>, આ ફિલ્મ કપૂરની કારકિર્દીની પ્રથમ પરિપક્વ ફિલ્મોમાંની એક હતી. અગાઉની ફિલ્મોમાં તેઓ મોટાભાગે રોમેન્ટિક હીરો તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જ્યારે આ ફિલ્મમાં તેમણે પહેલીવાર ગંભીર અને રાજકીય પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવતી ભૂમિકા ભજવી હતી.<ref name="India Today mature role">{{cite web |last=Roy |first=Gitanjali |title=રાજનીતિ મારી પ્રથમ પરિપક્વ ભૂમિકા છે: રણબીર |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/rajneeti-is-my-first-mature-role-ranbir-60596-2009-11-10 |publisher=ઇન્ડિયા ટુડે |date=11 November 2009 |access-date=9 September 2026 }}</ref> તે જ વર્ષે રણબીરે દિગ્દર્શક સિદ્ધાર્થ આનંદ સાથે બીજી વખત કામ કર્યું હતું. તેમની અગાઉની ફિલ્મ બચના એ હસીનો બાદ બંનેની બીજી ફિલ્મ અંજાના અંજાની હતી, જેમાં રણબીરે પ્રિયંકા ચોપરા સાથે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મની વાર્તા બે અજાણ્યા લોકોની આસપાસ ફરે છે, જેઓ નવા વર્ષની પૂર્વસંધ્યાએ આત્મહત્યા કરવાનો નિર્ણય લે છે. અંજાના અંજાની બૉક્સ ઑફિસ પર મધ્યમ સફળ રહી હતી, પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને ખાસ પ્રશંસા મળી નહોતી. === ઉદય અને લોકપ્રિયતા (૨૦૧૧–૨૦૧૩) === બાળ ફિલ્મ ચિલ્લર પાર્ટી (૨૦૧૧)માં આઇટમ સૉન્ગમાં દેખાયા બાદ, તે જ વર્ષે રણબીરે ઇમ્તિયાઝ અલીની મ્યુઝિકલ રોમેન્ટિક ડ્રામા ફિલ્મ રૉકસ્ટારમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મમાં રણબીરના દાદા પીઢ અભિનેતા શમ્મી કપૂરે પણ એક મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. તેમણે ફિલ્મમાં જનાર્દન જાખર ઉર્ફે જોર્ડનનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. રૉકસ્ટાર બોક્સ ઓફિસ પર મધ્યમ સફળ રહી હતી, પરંતુ સમય જતાં ફિલ્મને વિવેચકો અને દર્શકો તરફથી નોંધપાત્ર પ્રશંસા મળી અને તે કલ્ટ ફિલ્મ તરીકે ઓળખાવા લાગી. ૨૦૨૪માં ફિલ્મ રી રિલીઝ કરવામાં આવી હતી, જેમાં તેને દર્શકોનો સારો પ્રતિસાદ મળ્યો અને તેણે ફરીથી સારી કમાણી કરી. રણબીરે ભજવેલું પાત્ર હિન્દી સિનેમાના મુખ્ય અભિનેતા દ્વારા કરવામાં આવેલા સૌથી ઉત્કૃષ્ટ અભિનયોમાંનું એક ગણાયું હતું.<ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/1610801/review-review-rockstar-is-as-fulfilling-as-an-effective-crescendo |title=રૉકસ્ટાર: અસરકારક ક્રેસેન્ડો જેટલી જ સંતોષકારક |publisher=ડીએનએ |date=11 November 2011 |access-date=9 September 2026 }}</ref> આ ભૂમિકા માટે તેમને ૫૭મા ફિલ્મફેર પુરસ્કાર સમારોહમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતા અને શ્રેષ્ઠ અભિનેતા (વિવેચક) બંને પુરસ્કારો મળ્યા હતા. આ ઉપરાંત તેમને સ્ક્રીન અને આઈફા પુરસ્કારોમાં પણ શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો પુરસ્કાર મળ્યો હતો. ૨૦૧૨માં અનુરાગ બાસુની રોમેન્ટિક કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ બરફીમાં રણબીરે બહેરા અને મૂંગા યુવાન બરફીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકાની પૃષ્ઠભૂમિ પર આધારિત હતી અને તેમાં બરફી એક એવી યુવતીના પ્રેમમાં પડે છે જેની પહેલેથી જ સગાઈ થઈ ગયેલી હોય છે. આ પાત્રની તૈયારી માટે રણબીરે રોબર્ટો બેનિના ચાર્લી ચૅપ્લિન અને પોતાના દાદા રાજ કપૂરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો હતો. આ ફિલ્મ સુપરહીટ રહી હતી, તેમજ ભારતીય બૉક્સ ઑફિસ પર ₹૧૦૦ કરોડથી વધુ કમાણી કરનારી રણબીરની પ્રથમ ફિલ્મ બની હતી. ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી પણ સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તેમના અભિનયની ખાસ પ્રશંસા કરવામાં આવી હતી. આ ભૂમિકા માટે રણબીરે સતત બીજી વખત ફિલ્મફેર, સ્ક્રીન અને આઈફા પુરસ્કાર સમારોહમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો પુરસ્કાર જીત્યો હતો.<ref>{{cite web |title=રણબીર કપૂરે બરફી! સાથે ₹૧૦૦ કરોડની ક્લબમાં પ્રવેશ કર્યો |url=http://ibnlive.in.com/news/ranbir-kapoor-enters-the-rs-100-crore-club-with-barfi/297357-8-66.html |publisher=CNN-IBN |date=3 October 2012 |access-date=11 September 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105185609/http://ibnlive.in.com/news/ranbir-kapoor-enters-the-rs-100-crore-club-with-barfi/297357-8-66.html |archive-date=5 November 2012 }}</ref> ૨૦૧૩માં રણબીરે દિગ્દર્શક અયાન મુખર્જી સાથે ફરી કામ કર્યું હતું. તેમની રોમેન્ટિક કોમેડી ફિલ્મ યે જવાની હૈ દીવાનીમાં તેમણે [[દીપિકા પદુકોણ]], કલ્કી કોચલિન અને આદિત્ય રોય કપૂર સાથે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. ફિલ્મમાં રણબીરે કબીર ‘બન્ની’ થાપરનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જે પ્રતિબદ્ધતાથી દૂર રહેતો ફોટોગ્રાફર છે. રણબીરે આ પાત્રને પોતાના વ્યક્તિત્વના વિસ્તરણ સમાન ગણાવ્યું હતું.<ref>{{cite news |last=Babar |first=Ayesha |title=પડદા પાછળ: રણબીર કપૂર સાથેની હૃદયસ્પર્શી મુલાકાત |url=http://blogs.tribune.com.pk/story/17502/behind-the-scenes-a-heartfelt-interview-with-ranbir-kapoor/ |work=ધ એક્સપ્રેસ ટ્રિબ્યુન |date=31 May 2013 |access-date=11 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130809005048/http://blogs.tribune.com.pk/story/17502/behind-the-scenes-a-heartfelt-interview-with-ranbir-kapoor/ |archive-date=9 August 2013 }}</ref> યે જવાની હૈ દીવાની બૉક્સ ઑફિસ પર બ્લોકબસ્ટર રહી હતી<ref>{{cite web |title=યે જવાની હૈ દીવાની રણબીર કપૂર અને દીપિકા પાદુકોણની સૌથી મોટી હિટ બની |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/yeh-jawaani-hai-deewani-is-ranbir-kapoor-deepika-padukones-biggest-hit/ |publisher=ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ |date=16 July 2013 |access-date=11 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130716115517/http://www.indianexpress.com/news/yeh-jawaani-hai-deewani-is-ranbir-kapoor-deepika-padukone-s-biggest-hit/1127672 |archive-date=16 July 2013 }}</ref> અને ₹૨૯૫ કરોડની કમાણી સાથે તે ૨૦૧૩ની ત્રીજી સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ હતી અને સતત ત્રીજા વર્ષે રણબીરની ત્રીજી વ્યાવસાયિક સફળ ફિલ્મ બની હતી. આ ફિલ્મમાં તેમના અભિનય માટે તેમને ફિલ્મફેર પુરસ્કારમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાના પુરસ્કાર માટે વધુ એક વખત નામાંકન મળ્યું હતું. ફિલ્મની મોટી સફળતાએ રણબીરને બોલિવૂડના અગ્રણી સ્ટાર તરીકે વધુ મજબૂત સ્થાન અપાવ્યું હતું. તે જ વર્ષે અભિનવ કશ્યપ દિગ્દર્શિત એક્શન-કોમેડી ફિલ્મ બેશરમ રણબીરની બીજી ફિલ્મ હતી. ફિલ્મમાં રણબીરે એક નાનકડા ચોરનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જ્યારે પલ્લવી શારદા તેમની સાથે મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ ફિલ્મમાં પ્રથમ વખત રણબીરના માતા-પિતા ઋષિ કપૂર અને નીતુ સિંહ તેમની સાથે પડદા પર જોવા મળ્યા હતા. તેમ છતાં ફિલ્મની નબળી વાર્તાને કારણે તેને વિવેચકો તરફથી ભારે નકારાત્મક પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બૉક્સ ઑફિસ પર ફ્લૉપ સાબિત થઈ હતી. == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == {{commonscat|Ranbir Kapoor|રણબીર કપૂર}} * {{imdb name|id=1633541}} [[શ્રેણી:મુંબઈના લોકો]] [[શ્રેણી:ભારતીય અભિનેતા]] [[શ્રેણી:બોલીવુડ]] [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:૧૯૮૨માં જન્મ]] [[શ્રેણી:ફિલ્મફેર પુરસ્કાર વિજેતા]] gdj9xw0gffiqol5ura81rumadkooo2t 905962 905961 2026-10-02T13:44:17Z Dsvyas 561 [[Special:Contributions/MichealBVN|MichealBVN]] ([[User talk:MichealBVN|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:Dsvyas|Dsvyas]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 905184 wikitext text/x-wiki '''રણબીર કપૂર''' (જન્મ: ૨૮ સપ્ટેમ્બર ૧૯૮૨) ભારતીય અભિનેતા છે, જે મુખ્યત્વે હિન્દી ફિલ્મોમાં કામ કરે છે. તેઓ બોલિવૂડના સૌથી જાણીતા અને મોટા ફિલ્મી પરિવારોમાંના એક એવા [[કપૂર પરિવાર|કપૂર]] પરિવારની ચોથી પેઢીના કલાકાર છે. રણબીરને બોલિવૂડમાં તેમની પેઢીના અગ્રણી અને પ્રતિભાશાળી અભિનેતાઓમાંના એક તરીકે વ્યાપકપણે ઓળખવામાં આવે છે. {{infobox person/Wikidata | fetchwikidata = ALL | onlysourced = no }} == પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ == === પ્રારંભિક જીવન === રણબીર કપૂરનો જન્મ [[સપ્ટેમ્બર ૨૮|૨૮ સપ્ટેમ્બર]] ૧૯૮૨ના રોજ [[મુંબઈ]] ખાતે હિન્દી ફિલ્મોના અભિનેતા ઋષિ કપૂર અને અભિનેત્રી નીતુ સિંહના ઘરે થયો હતો. તેઓ દિગ્ગજ અભિનેતા [[પૃથ્વીરાજ કપૂર]]ના પ્રપૌત્ર અને અભિનેતા-દિગ્દર્શક [[રાજ કપૂર]]ના પૌત્ર છે. તેમની મોટી બહેન રિદ્ધિમા કપૂર સાહનીનો જન્મ ૧૯૮૦માં થયો હતો અને તેઓ ઇન્ટિરિયર તથા ફેશન ડિઝાઇનર છે. અભિનેતાઓ શમ્મી કપૂરઅને શશી કપૂર તેમના કાકાદાદા છે, અભિનેતા રણધીર કપૂર અને રાજીવ કપૂર તેમના કાકાઓ છે, જ્યારે અભિનેત્રીઓ કરિશ્મા કપૂર અને [[કરીના કપૂર]] તેમની પિતરાઈ બહેનો છે. રણબીર કપૂર બંને તરફથી પંજાબી મૂળ ધરાવે છે. તેમના પિતા હિન્દુ અને માતા શીખ પરિવારમાંથી આવે છે. તેમનો ઉછેર એક ધર્મનિરપેક્ષ વાતાવરણમાં થયો હતો. તેમણે મુંબઈની બોમ્બે સ્કોટિશ સ્કૂલ, માહિમમાંથી શાળાકીય શિક્ષણ મેળવ્યું હતું. તેમના બાળપણના વર્ષોમાં રણબીરનો તેમની માતા સાથે ગાઢ સંબંધ હતો, પરંતુ તેમના પિતા સાથેના સંબંધો સારા નહોતા અને બંને વચ્ચે કેટલીક મુશ્કેલીઓ રહી હતી. રણબીરે પોતાના જીવનના વિવિધ અનુભવોને કારણે ફિલ્મો પ્રત્યે રસ વિકસાવ્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, આ અનુભવોને કારણે તેમની અંદર લાગણીઓનો સંગ્રહ થતો ગયો, જેણે તેમને ફિલ્મના ક્ષેત્ર તરફ આકર્ષ્યા. દસમા ધોરણની પરીક્ષાઓ પૂર્ણ કર્યા બાદ તેમણે ૧૯૯૯માં આવેલી તેમના પિતા ઋષિ કપૂરની ફિલ્મ 'આ અબ લૌટ ચલેં'માં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ દરમિયાન બંને વચ્ચેનો સંબંધ વધુ ગાઢ બન્યો હતો. <ref name="ibn interview">{{cite web |last=Masand |first=Rajeev |title=બાળપણમાં હું પિતાથી ખૂબ ડરતો હતો |url=http://ibnlive.in.com/news/as-a-kid-i-used-to-be-petrified-of-dad-ranbir/49658-8.html |publisher=CNN-IBN |date=1 October 2007 |access-date=9 September 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131009233647/http://ibnlive.in.com/news/as-a-kid-i-used-to-be-petrified-of-dad-ranbir/49658-8.html |archive-date=9 October 2013 }}</ref> === શિક્ષણ === શાળાકીય શિક્ષણ બાદ રણબીરે એચ. આર. કોલેજ ઑફ કોમર્સ એન્ડ ઇકોનોમિક્સમાંથી પ્રી-યુનિવર્સિટી શિક્ષણ પૂર્ણ કર્યું. ત્યારબાદ તેઓ ફિલ્મ નિર્માણનો અભ્યાસ કરવા [[ન્યૂ યૉર્ક (શહેર)|ન્યૂયોર્ક]] ગયા, જ્યાં તેમણે સ્કૂલ ઑફ વિઝ્યુઅલ આર્ટ્સમાં અભ્યાસ કર્યો. ત્યારબાદ તેમણે લી સ્ટ્રાસબર્ગ થિયેટર એન્ડ ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં મેથડ એક્ટિંગની તાલીમ લીધી.<ref>{{cite web |last=Roy |first=Gitanjali |title=રણબીર કપૂર કોણ છે? |url=http://www.ndtv.com/article/people/who-is-ranbir-kapoor-267274 |publisher=NDTV |date=28 September 2012 |access-date=9 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130209181038/http://www.ndtv.com/article/people/who-is-ranbir-kapoor-267274 |archive-date=9 February 2013 }}</ref> ફિલ્મ સ્કૂલમાં અભ્યાસ દરમિયાન તેમણે 'પૅશન ટુ લવ' અને 'ઇન્ડિયા ૧૯૬૪' નામની બે ટૂંકી ફિલ્મોનું દિગ્દર્શન કર્યું અને તેમાં અભિનય પણ કર્યો હતો. ન્યૂયોર્કમાં એકલા રહેવાનો અનુભવ અને ફિલ્મ સ્કૂલ દરમિયાન થયેલા અનુભવોને કારણે તેમણે હિન્દી ફિલ્મોમાં કારકિર્દી બનાવવાનો નિર્ણય લીધો.<ref name="natural">{{cite news |last=Bamzai |first=Kaveree |title=રણબીર કપૂર: ધ નેચરલ |url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20100621-ranbir-kapoor-the-natural-743183-2010-06-10 |work=ઇન્ડિયા ટુડે |date=11 June 2010 |access-date=9 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901135438/http://indiatoday.intoday.in/story/ranbir-kapoor-the-natural/1/101164.html |archive-date=1 September 2013 }}</ref> મુંબઈ પરત ફર્યા બાદ રણબીરે સંજય લીલા ભણસાલીની ૨૦૦૫ની ફિલ્મ 'બ્લૅક'માં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામ કર્યું હતું. == કારકિર્દી == === શરૂઆતી સંઘર્ષ અને સફળતા (૨૦૦૮-૨૦૧૦) === સંજય લીલા ભણસાલીની ફિલ્મ બ્લૅકમાં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામ કર્યા બાદ રણબીરે ભણસાલીની જ આગામી ફિલ્મ સાવરિયામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને અભિનેતા તરીકે પોતાની ફિલ્મી કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ફિલ્મમાં તેમના પાત્રને તેમના દાદા રાજ કપૂરે ભજવેલી યાદગાર ભટકતા પાત્રોની શ્રદ્ધાંજલિરૂપે લખવામાં આવ્યું હતું. સાવરિયાનું નિર્માણ હોલીવુડના મોટા સ્ટુડિયો સોની પિક્ચર્સ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું અને તે મોટા બજેટમાં બનેલી ફિલ્મ હતી. જોકે, ફિલ્મની રજૂઆત અન્ય એક મોટી ફિલ્મ સાથે ટકરાતાં તે બૉક્સ ઑફિસ પર નિષ્ફળ રહી હતી. તેમ છતાં, ફિલ્મે તેની રિલીઝ ના દિવસે આશરે ત્રણ કરોડ રૂપિયાની કમાણી કરી હતી. સાવરિયાની નિષ્ફળતા બાદ રણબીરે યશ રાજ ફિલ્મ્સના બેનર હેઠળ બનેલી બચના એ હસીનોમાં કામ કર્યું. આ ફિલ્મની રિલીઝ તે સમયના મોટા અભિનેતા [[સલમાન ખાન]] ની ગોડ તુસ્સી ગ્રેટ હો સાથે થઈ હતી. તેને ટક્કર આપીને હરાવીને બચના એ હસીનોએ બૉક્સ ઑફિસ પર સારો દેખાવ કર્યો અને રણબીરને કારકિર્દીની પ્રથમ સફળ ફિલ્મ મળી. ૨૦૦૯માં રણબીર કપૂરની ત્રણ ફિલ્મો રિલીઝ થઈ હતી. તેમાંની એક અયાન મુખર્જી દ્વારા દિગ્દર્શિત અને ધર્મા પ્રોડક્શન્સ દ્વારા નિર્મિત ફિલ્મ વેક અપ સિડ હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે સિદ્ધાર્થ “સિડ” મહેરાની ભૂમિકા ભજવી હતી. સિડ એક શ્રીમંત અને આળસુ યુવક હોય છે, જેના જીવનમાં એક મહત્વાકાંક્ષી પત્રકાર સાથે મુલાકાત થયા બાદ અનેક ફેરફારો આવે છે. આ ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ પર સામાન્ય રીતે સફળ રહી હતી. જોકે, સમય જતાં ફિલ્મને વિવેચકો અને દર્શકો તરફથી વધુ માન્યતા મળી અને આજે તેને હિન્દી સિનેમાની કલ્ટ ફિલ્મોમાંની એક તરીકે જોવામાં આવે છે. કપૂરની બીજી રિલીઝ ફિલ્મ જાણીતા દિગ્દર્શક રાજકુમાર સંતોષીની રોમેન્ટિક કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ અજબ પ્રેમ કી ગઝબ કહાની હતી. આ ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ પર મોટી સુપરહીટ સાબિત થઈ હતી. તે ૨૦૦૯ની સૌથી વધુ કમાણી કરનાર હિન્દી ફિલ્મોમાંની એક હતી અને રણબીરની વિશ્વભરમાં ₹૧૦૦ કરોડથી વધુની કમાણી કરનાર પ્રથમ ફિલ્મ બની હતી. આ ફિલ્મની સફળતાથી રણબીર કપૂરની બોલિવૂડમાં એક અગ્રણી યુવા સ્ટાર તરીકેની ઓળખ વધુ મજબૂત બની. તે વર્ષની કપૂરની છેલ્લી રિલીઝ શિમિત અમીન દ્વારા દિગ્દર્શિત રૉકેટ સિંહ: સેલ્સમેન ઑફ ધ યર હતી. આ ડ્રામા ફિલ્મમાં તેમણે એક એવા શીખ યુવકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે સેલ્સમેન બનવાની મહત્વાકાંક્ષા ધરાવે છે. અલગ પ્રકારની વાર્તા અને વિષયવસ્તુ ધરાવતી આ ફિલ્મ તે સમયના દર્શકોને ખાસ આકર્ષી શકી નહોતી અને બૉક્સ ઑફિસ પર એવરેજ સાબિત થઈ હતી. જોકે, સમય જતાં ફિલ્મને દર્શકો અને વિવેચકો તરફથી નવી ઓળખ મળી અને આજે તેને કલ્ટ ક્લાસિક તરીકે જોવામાં આવે છે. ફિલ્મમાં વ્યવસાયિક જગત, કાર્યસ્થળની રાજનીતિ અને ભ્રષ્ટાચાર જેવા વિષયોને પણ રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. ૫૫મા ફિલ્મફેર પુરસ્કારોમાં ૨૦૦૯માં રિલીઝ થયેલી તેમની ત્રણેય ફિલ્મો વેક અપ સિડ, અજબ પ્રેમ કી ગઝબ કહાની અને રૉકેટ સિંહ: સેલ્સમેન ઑફ ધ યરમાં કરેલા અભિનય માટે રણબીરને શ્રેષ્ઠ અભિનેતા (વિવેચક)નો ફિલ્મફેર પુરસ્કાર મળ્યો હતો. ૨૦૧૦માં રણબીરે પ્રકાશ ઝાની મોટા બજેટની રાજકીય એક્શન-ડ્રામા ફિલ્મ રાજનીતિમાં સમર પ્રતાપની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. ફિલ્મમાં તેમના સાથે દિગ્ગજ કલાકાર નાનાં પાટેકર, [[અજય દેવગણ]], મનોજ બાજપાઈ અને અર્જુન રામપાલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા. રાજનીતિની વાર્તા ભારતીય મહાકાવ્ય મહાભારત અને હૉલિવૂડની ક્લાસિક ફિલ્મ [[ધ ગોડફાધર (ફિલ્મ)|ધ ગૉડફાધર]]<nowiki/>થી પ્રેરિત હતી. રણબીરનું સમર પ્રતાપનું પાત્ર પણ મહાભારતના અર્જુન અને ધ ગૉડફાધરના માઈકલ કોર્લિઓનના પાત્રોની લાક્ષણિકતાઓના મિશ્રણ તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ પર મોટી સુપરહિટ સાબિત થઈ હતી અને રણબીરના અભિનયની પણ ખૂબ પ્રશંસા થઈ હતી. ધ ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયાની નીખત કાઝમીએ તેમના અભિનયની પ્રશંસા કરતાં લખ્યું હતું કે ફિલ્મનો મુખ્ય ભાર રણબીર કપૂરના પાત્ર પર રહે છે અને તેમણે ખૂબ જ સંયમિત અભિનય દ્વારા પાત્રને અસરકારક રીતે રજૂ કર્યું <ref>{{cite news |last=Kazmi |first=Nikhat |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms |title=રાજનીતિ — ફિલ્મ સમીક્ષા |work=ધ ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા |date=3 June 2010 |access-date=9 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120820214326/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms |archive-date=20 August 2012 }}</ref>, આ ફિલ્મ કપૂરની કારકિર્દીની પ્રથમ પરિપક્વ ફિલ્મોમાંની એક હતી. અગાઉની ફિલ્મોમાં તેઓ મોટાભાગે રોમેન્ટિક હીરો તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જ્યારે આ ફિલ્મમાં તેમણે પહેલીવાર ગંભીર અને રાજકીય પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવતી ભૂમિકા ભજવી હતી.<ref name="India Today mature role">{{cite web |last=Roy |first=Gitanjali |title=રાજનીતિ મારી પ્રથમ પરિપક્વ ભૂમિકા છે: રણબીર |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/rajneeti-is-my-first-mature-role-ranbir-60596-2009-11-10 |publisher=ઇન્ડિયા ટુડે |date=11 November 2009 |access-date=9 September 2026 }}</ref> તે જ વર્ષે રણબીરે દિગ્દર્શક સિદ્ધાર્થ આનંદ સાથે બીજી વખત કામ કર્યું હતું. તેમની અગાઉની ફિલ્મ બચના એ હસીનો બાદ બંનેની બીજી ફિલ્મ અંજાના અંજાની હતી, જેમાં રણબીરે પ્રિયંકા ચોપરા સાથે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મની વાર્તા બે અજાણ્યા લોકોની આસપાસ ફરે છે, જેઓ નવા વર્ષની પૂર્વસંધ્યાએ આત્મહત્યા કરવાનો નિર્ણય લે છે. અંજાના અંજાની બૉક્સ ઑફિસ પર મધ્યમ સફળ રહી હતી, પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને ખાસ પ્રશંસા મળી નહોતી. === ઉદય અને લોકપ્રિયતા (૨૦૧૧–૨૦૧૩) === બાળ ફિલ્મ ચિલ્લર પાર્ટી (૨૦૧૧)માં આઇટમ સોન્ગમાં દેખાયા બાદ, તે જ વર્ષે રણબીરે ઇમ્તિયાઝ અલીની મ્યુઝિકલ રોમેન્ટિક ડ્રામા ફિલ્મ રૉકસ્ટારમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. તેમણે ફિલ્મમાં જનાર્દન જાખર ઉર્ફે જોર્ડનનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. રૉકસ્ટાર બોક્સ ઓફિસ પર મધ્યમ સફળ રહી હતી, પરંતુ સમય જતાં ફિલ્મને વિવેચકો અને દર્શકો તરફથી નોંધપાત્ર પ્રશંસા મળી અને તે કલ્ટ ફિલ્મ તરીકે ઓળખાવા લાગી. ૨૦૨૪માં ફિલ્મ ફરી બહાર પાડવામાં આવી હતી, જેમાં તેને દર્શકોનો સારો પ્રતિસાદ મળ્યો અને તેણે ફરીથી સારી કમાણી કરી. રણબીરે ભજવેલું પાત્ર હિન્દી સિનેમાના મુખ્ય અભિનેતા દ્વારા કરવામાં આવેલા સૌથી ઉત્કૃષ્ટ અભિનયોમાંનું એક ગણાયું હતું.<ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/1610801/review-review-rockstar-is-as-fulfilling-as-an-effective-crescendo |title=રૉકસ્ટાર: અસરકારક ક્રેસેન્ડો જેટલી જ સંતોષકારક |publisher=ડીએનએ |date=11 November 2011 |access-date=9 September 2026 }}</ref> આ ભૂમિકા માટે તેમને ૫૭મા ફિલ્મફેર પુરસ્કાર સમારોહમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતા અને શ્રેષ્ઠ અભિનેતા (વિવેચક) બંને પુરસ્કારો મળ્યા હતા. આ ઉપરાંત તેમને સ્ક્રીન અને આઈફા પુરસ્કારોમાં પણ શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો પુરસ્કાર મળ્યો હતો. ૨૦૧૨માં અનુરાગ બાસુની રોમેન્ટિક કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ બરફીમાં રણબીરે બહેરા અને મૂંગા યુવાન બરફીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકાની પૃષ્ઠભૂમિ પર આધારિત હતી અને તેમાં બરફી એક એવી યુવતીના પ્રેમમાં પડે છે જેની પહેલેથી જ સગાઈ થઈ ગયેલી હોય છે. આ પાત્રની તૈયારી માટે રણબીરે રોબર્ટો બેનિના ચાર્લી ચૅપ્લિન અને પોતાના દાદા રાજ કપૂરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો હતો. આ ફિલ્મ સુપરહીટ રહી હતી, તેમજ ભારતીય બૉક્સ ઑફિસ પર ₹૧૦૦ કરોડથી વધુ કમાણી કરનારી રણબીરની પ્રથમ ફિલ્મ બની હતી. ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી પણ સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તેમના અભિનયની ખાસ પ્રશંસા કરવામાં આવી હતી. આ ભૂમિકા માટે રણબીરે સતત બીજી વખત ફિલ્મફેર, સ્ક્રીન અને આઈફા પુરસ્કાર સમારોહમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો પુરસ્કાર જીત્યો હતો.<ref>{{cite web |title=રણબીર કપૂરે બરફી! સાથે ₹૧૦૦ કરોડની ક્લબમાં પ્રવેશ કર્યો |url=http://ibnlive.in.com/news/ranbir-kapoor-enters-the-rs-100-crore-club-with-barfi/297357-8-66.html |publisher=CNN-IBN |date=3 October 2012 |access-date=11 September 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105185609/http://ibnlive.in.com/news/ranbir-kapoor-enters-the-rs-100-crore-club-with-barfi/297357-8-66.html |archive-date=5 November 2012 }}</ref> ૨૦૧૩માં રણબીરે દિગ્દર્શક અયાન મુખર્જી સાથે ફરી કામ કર્યું હતું. તેમની રોમેન્ટિક કોમેડી ફિલ્મ યે જવાની હૈ દીવાનીમાં તેમણે [[દીપિકા પદુકોણ]], કલ્કી કોચલિન અને આદિત્ય રોય કપૂર સાથે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. ફિલ્મમાં રણબીરે કબીર ‘બન્ની’ થાપરનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જે પ્રતિબદ્ધતાથી દૂર રહેતો ફોટોગ્રાફર છે. રણબીરે આ પાત્રને પોતાના વ્યક્તિત્વના વિસ્તરણ સમાન ગણાવ્યું હતું.<ref>{{cite news |last=Babar |first=Ayesha |title=પડદા પાછળ: રણબીર કપૂર સાથેની હૃદયસ્પર્શી મુલાકાત |url=http://blogs.tribune.com.pk/story/17502/behind-the-scenes-a-heartfelt-interview-with-ranbir-kapoor/ |work=ધ એક્સપ્રેસ ટ્રિબ્યુન |date=31 May 2013 |access-date=11 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130809005048/http://blogs.tribune.com.pk/story/17502/behind-the-scenes-a-heartfelt-interview-with-ranbir-kapoor/ |archive-date=9 August 2013 }}</ref> યે જવાની હૈ દીવાની બૉક્સ ઑફિસ પર બ્લોકબસ્ટર રહી હતી<ref>{{cite web |title=યે જવાની હૈ દીવાની રણબીર કપૂર અને દીપિકા પાદુકોણની સૌથી મોટી હિટ બની |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/yeh-jawaani-hai-deewani-is-ranbir-kapoor-deepika-padukones-biggest-hit/ |publisher=ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ |date=16 July 2013 |access-date=11 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130716115517/http://www.indianexpress.com/news/yeh-jawaani-hai-deewani-is-ranbir-kapoor-deepika-padukone-s-biggest-hit/1127672 |archive-date=16 July 2013 }}</ref> અને ₹૨૯૫ કરોડની કમાણી સાથે તે ૨૦૧૩ની ત્રીજી સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ હતી અને સતત ત્રીજા વર્ષે રણબીરની ત્રીજી વ્યાવસાયિક સફળ ફિલ્મ બની હતી. આ ફિલ્મમાં તેમના અભિનય માટે તેમને ફિલ્મફેર પુરસ્કારમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાના પુરસ્કાર માટે વધુ એક વખત નામાંકન મળ્યું હતું. ફિલ્મની મોટી સફળતાએ રણબીરને બોલિવૂડના અગ્રણી સ્ટાર તરીકે વધુ મજબૂત સ્થાન અપાવ્યું હતું. તે જ વર્ષે અભિનવ કશ્યપ દિગ્દર્શિત એક્શન-કોમેડી ફિલ્મ બેશરમ રણબીરની બીજી ફિલ્મ હતી. ફિલ્મમાં રણબીરે એક નાનકડા ચોરનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જ્યારે પલ્લવી શારદા તેમની સાથે મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ ફિલ્મમાં પ્રથમ વખત રણબીરના માતા-પિતા ઋષિ કપૂર અને નીતુ સિંહ તેમની સાથે પડદા પર જોવા મળ્યા હતા. તેમ છતાં ફિલ્મની નબળી વાર્તાને કારણે તેને વિવેચકો તરફથી ભારે નકારાત્મક પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બૉક્સ ઑફિસ પર ફ્લૉપ સાબિત થઈ હતી. == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == {{commonscat|Ranbir Kapoor|રણબીર કપૂર}} * {{imdb name|id=1633541}} [[શ્રેણી:મુંબઈના લોકો]] [[શ્રેણી:ભારતીય અભિનેતા]] [[શ્રેણી:બોલીવુડ]] [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:૧૯૮૨માં જન્મ]] [[શ્રેણી:ફિલ્મફેર પુરસ્કાર વિજેતા]] 9e1w2eqbh2d5rp0sobqkjblfn6ya4nw 905963 905962 2026-10-02T13:45:51Z Dsvyas 561 /* પ્રારંભિક જીવન */ 905963 wikitext text/x-wiki '''રણબીર કપૂર''' (જન્મ: ૨૮ સપ્ટેમ્બર ૧૯૮૨) ભારતીય અભિનેતા છે, જે મુખ્યત્વે હિન્દી ફિલ્મોમાં કામ કરે છે. તેઓ બોલિવૂડના સૌથી જાણીતા અને મોટા ફિલ્મી પરિવારોમાંના એક એવા [[કપૂર પરિવાર|કપૂર]] પરિવારની ચોથી પેઢીના કલાકાર છે. રણબીરને બોલિવૂડમાં તેમની પેઢીના અગ્રણી અને પ્રતિભાશાળી અભિનેતાઓમાંના એક તરીકે વ્યાપકપણે ઓળખવામાં આવે છે. {{infobox person/Wikidata | fetchwikidata = ALL | onlysourced = no }} == પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ == === પ્રારંભિક જીવન === રણબીર કપૂરનો જન્મ [[સપ્ટેમ્બર ૨૮|૨૮ સપ્ટેમ્બર]] ૧૯૮૨ના રોજ [[મુંબઈ]] ખાતે હિન્દી ફિલ્મોના અભિનેતા ઋષિ કપૂર અને અભિનેત્રી નીતુ સિંહના ઘરે થયો હતો. તેઓ દિગ્ગજ અભિનેતા [[પૃથ્વીરાજ કપૂર]]ના પ્રપૌત્ર અને અભિનેતા-દિગ્દર્શક [[રાજ કપૂર]]ના પૌત્ર છે. તેમની મોટી બહેન રિદ્ધિમા કપૂર સાહનીનો જન્મ ૧૯૮૦માં થયો હતો અને તેઓ ઇન્ટિરિયર તથા ફેશન ડિઝાઇનર છે. અભિનેતાઓ શમ્મી કપૂર અને શશી કપૂર તેમના પિતાના કાકાઓ છે, અભિનેતા રણધીર કપૂર અને રાજીવ કપૂર તેમના કાકાઓ છે, જ્યારે અભિનેત્રીઓ કરિશ્મા કપૂર અને [[કરીના કપૂર]] તેમની પિતરાઈ બહેનો છે. રણબીર કપૂર બંને તરફથી પંજાબી મૂળ ધરાવે છે. તેમના પિતા હિન્દુ અને માતા શીખ પરિવારમાંથી આવે છે. તેમનો ઉછેર એક ધર્મનિરપેક્ષ વાતાવરણમાં થયો હતો. તેમણે મુંબઈની બોમ્બે સ્કોટિશ સ્કૂલ, માહિમમાંથી શાળાકિય શિક્ષણ મેળવ્યું હતું. તેમના બાળપણના વર્ષોમાં રણબીરનો તેમની માતા સાથે ગાઢ સંબંધ હતો, પરંતુ તેમના પિતા સાથેના સંબંધો સારા નહોતા અને બંને વચ્ચે કેટલીક મુશ્કેલીઓ રહી હતી. રણબીરે પોતાના જીવનના વિવિધ અનુભવોને કારણે ફિલ્મો પ્રત્યે રસ વિકસાવ્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, આ અનુભવોને કારણે તેમની અંદર લાગણીઓનો સંગ્રહ થતો ગયો, જેણે તેમને ફિલ્મના ક્ષેત્ર તરફ આકર્ષ્યા. દસમા ધોરણની પરીક્ષાઓ પૂર્ણ કર્યા બાદ તેમણે ૧૯૯૯માં આવેલી તેમના પિતા ઋષિ કપૂરની ફિલ્મ 'આ અબ લૌટ ચલેં'માં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ દરમિયાન બંને વચ્ચેનો સંબંધ વધુ ગાઢ બન્યો હતો. <ref name="ibn interview">{{cite web |last=Masand |first=Rajeev |title=બાળપણમાં હું પિતાથી ખૂબ ડરતો હતો |url=http://ibnlive.in.com/news/as-a-kid-i-used-to-be-petrified-of-dad-ranbir/49658-8.html |publisher=CNN-IBN |date=1 October 2007 |access-date=9 September 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131009233647/http://ibnlive.in.com/news/as-a-kid-i-used-to-be-petrified-of-dad-ranbir/49658-8.html |archive-date=9 October 2013 }}</ref> === શિક્ષણ === શાળાકીય શિક્ષણ બાદ રણબીરે એચ. આર. કોલેજ ઑફ કોમર્સ એન્ડ ઇકોનોમિક્સમાંથી પ્રી-યુનિવર્સિટી શિક્ષણ પૂર્ણ કર્યું. ત્યારબાદ તેઓ ફિલ્મ નિર્માણનો અભ્યાસ કરવા [[ન્યૂ યૉર્ક (શહેર)|ન્યૂયોર્ક]] ગયા, જ્યાં તેમણે સ્કૂલ ઑફ વિઝ્યુઅલ આર્ટ્સમાં અભ્યાસ કર્યો. ત્યારબાદ તેમણે લી સ્ટ્રાસબર્ગ થિયેટર એન્ડ ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં મેથડ એક્ટિંગની તાલીમ લીધી.<ref>{{cite web |last=Roy |first=Gitanjali |title=રણબીર કપૂર કોણ છે? |url=http://www.ndtv.com/article/people/who-is-ranbir-kapoor-267274 |publisher=NDTV |date=28 September 2012 |access-date=9 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130209181038/http://www.ndtv.com/article/people/who-is-ranbir-kapoor-267274 |archive-date=9 February 2013 }}</ref> ફિલ્મ સ્કૂલમાં અભ્યાસ દરમિયાન તેમણે 'પૅશન ટુ લવ' અને 'ઇન્ડિયા ૧૯૬૪' નામની બે ટૂંકી ફિલ્મોનું દિગ્દર્શન કર્યું અને તેમાં અભિનય પણ કર્યો હતો. ન્યૂયોર્કમાં એકલા રહેવાનો અનુભવ અને ફિલ્મ સ્કૂલ દરમિયાન થયેલા અનુભવોને કારણે તેમણે હિન્દી ફિલ્મોમાં કારકિર્દી બનાવવાનો નિર્ણય લીધો.<ref name="natural">{{cite news |last=Bamzai |first=Kaveree |title=રણબીર કપૂર: ધ નેચરલ |url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20100621-ranbir-kapoor-the-natural-743183-2010-06-10 |work=ઇન્ડિયા ટુડે |date=11 June 2010 |access-date=9 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901135438/http://indiatoday.intoday.in/story/ranbir-kapoor-the-natural/1/101164.html |archive-date=1 September 2013 }}</ref> મુંબઈ પરત ફર્યા બાદ રણબીરે સંજય લીલા ભણસાલીની ૨૦૦૫ની ફિલ્મ 'બ્લૅક'માં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામ કર્યું હતું. == કારકિર્દી == === શરૂઆતી સંઘર્ષ અને સફળતા (૨૦૦૮-૨૦૧૦) === સંજય લીલા ભણસાલીની ફિલ્મ બ્લૅકમાં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામ કર્યા બાદ રણબીરે ભણસાલીની જ આગામી ફિલ્મ સાવરિયામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને અભિનેતા તરીકે પોતાની ફિલ્મી કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ફિલ્મમાં તેમના પાત્રને તેમના દાદા રાજ કપૂરે ભજવેલી યાદગાર ભટકતા પાત્રોની શ્રદ્ધાંજલિરૂપે લખવામાં આવ્યું હતું. સાવરિયાનું નિર્માણ હોલીવુડના મોટા સ્ટુડિયો સોની પિક્ચર્સ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું અને તે મોટા બજેટમાં બનેલી ફિલ્મ હતી. જોકે, ફિલ્મની રજૂઆત અન્ય એક મોટી ફિલ્મ સાથે ટકરાતાં તે બૉક્સ ઑફિસ પર નિષ્ફળ રહી હતી. તેમ છતાં, ફિલ્મે તેની રિલીઝ ના દિવસે આશરે ત્રણ કરોડ રૂપિયાની કમાણી કરી હતી. સાવરિયાની નિષ્ફળતા બાદ રણબીરે યશ રાજ ફિલ્મ્સના બેનર હેઠળ બનેલી બચના એ હસીનોમાં કામ કર્યું. આ ફિલ્મની રિલીઝ તે સમયના મોટા અભિનેતા [[સલમાન ખાન]] ની ગોડ તુસ્સી ગ્રેટ હો સાથે થઈ હતી. તેને ટક્કર આપીને હરાવીને બચના એ હસીનોએ બૉક્સ ઑફિસ પર સારો દેખાવ કર્યો અને રણબીરને કારકિર્દીની પ્રથમ સફળ ફિલ્મ મળી. ૨૦૦૯માં રણબીર કપૂરની ત્રણ ફિલ્મો રિલીઝ થઈ હતી. તેમાંની એક અયાન મુખર્જી દ્વારા દિગ્દર્શિત અને ધર્મા પ્રોડક્શન્સ દ્વારા નિર્મિત ફિલ્મ વેક અપ સિડ હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે સિદ્ધાર્થ “સિડ” મહેરાની ભૂમિકા ભજવી હતી. સિડ એક શ્રીમંત અને આળસુ યુવક હોય છે, જેના જીવનમાં એક મહત્વાકાંક્ષી પત્રકાર સાથે મુલાકાત થયા બાદ અનેક ફેરફારો આવે છે. આ ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ પર સામાન્ય રીતે સફળ રહી હતી. જોકે, સમય જતાં ફિલ્મને વિવેચકો અને દર્શકો તરફથી વધુ માન્યતા મળી અને આજે તેને હિન્દી સિનેમાની કલ્ટ ફિલ્મોમાંની એક તરીકે જોવામાં આવે છે. કપૂરની બીજી રિલીઝ ફિલ્મ જાણીતા દિગ્દર્શક રાજકુમાર સંતોષીની રોમેન્ટિક કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ અજબ પ્રેમ કી ગઝબ કહાની હતી. આ ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ પર મોટી સુપરહીટ સાબિત થઈ હતી. તે ૨૦૦૯ની સૌથી વધુ કમાણી કરનાર હિન્દી ફિલ્મોમાંની એક હતી અને રણબીરની વિશ્વભરમાં ₹૧૦૦ કરોડથી વધુની કમાણી કરનાર પ્રથમ ફિલ્મ બની હતી. આ ફિલ્મની સફળતાથી રણબીર કપૂરની બોલિવૂડમાં એક અગ્રણી યુવા સ્ટાર તરીકેની ઓળખ વધુ મજબૂત બની. તે વર્ષની કપૂરની છેલ્લી રિલીઝ શિમિત અમીન દ્વારા દિગ્દર્શિત રૉકેટ સિંહ: સેલ્સમેન ઑફ ધ યર હતી. આ ડ્રામા ફિલ્મમાં તેમણે એક એવા શીખ યુવકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે સેલ્સમેન બનવાની મહત્વાકાંક્ષા ધરાવે છે. અલગ પ્રકારની વાર્તા અને વિષયવસ્તુ ધરાવતી આ ફિલ્મ તે સમયના દર્શકોને ખાસ આકર્ષી શકી નહોતી અને બૉક્સ ઑફિસ પર એવરેજ સાબિત થઈ હતી. જોકે, સમય જતાં ફિલ્મને દર્શકો અને વિવેચકો તરફથી નવી ઓળખ મળી અને આજે તેને કલ્ટ ક્લાસિક તરીકે જોવામાં આવે છે. ફિલ્મમાં વ્યવસાયિક જગત, કાર્યસ્થળની રાજનીતિ અને ભ્રષ્ટાચાર જેવા વિષયોને પણ રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. ૫૫મા ફિલ્મફેર પુરસ્કારોમાં ૨૦૦૯માં રિલીઝ થયેલી તેમની ત્રણેય ફિલ્મો વેક અપ સિડ, અજબ પ્રેમ કી ગઝબ કહાની અને રૉકેટ સિંહ: સેલ્સમેન ઑફ ધ યરમાં કરેલા અભિનય માટે રણબીરને શ્રેષ્ઠ અભિનેતા (વિવેચક)નો ફિલ્મફેર પુરસ્કાર મળ્યો હતો. ૨૦૧૦માં રણબીરે પ્રકાશ ઝાની મોટા બજેટની રાજકીય એક્શન-ડ્રામા ફિલ્મ રાજનીતિમાં સમર પ્રતાપની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. ફિલ્મમાં તેમના સાથે દિગ્ગજ કલાકાર નાનાં પાટેકર, [[અજય દેવગણ]], મનોજ બાજપાઈ અને અર્જુન રામપાલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા. રાજનીતિની વાર્તા ભારતીય મહાકાવ્ય મહાભારત અને હૉલિવૂડની ક્લાસિક ફિલ્મ [[ધ ગોડફાધર (ફિલ્મ)|ધ ગૉડફાધર]]<nowiki/>થી પ્રેરિત હતી. રણબીરનું સમર પ્રતાપનું પાત્ર પણ મહાભારતના અર્જુન અને ધ ગૉડફાધરના માઈકલ કોર્લિઓનના પાત્રોની લાક્ષણિકતાઓના મિશ્રણ તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ પર મોટી સુપરહિટ સાબિત થઈ હતી અને રણબીરના અભિનયની પણ ખૂબ પ્રશંસા થઈ હતી. ધ ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયાની નીખત કાઝમીએ તેમના અભિનયની પ્રશંસા કરતાં લખ્યું હતું કે ફિલ્મનો મુખ્ય ભાર રણબીર કપૂરના પાત્ર પર રહે છે અને તેમણે ખૂબ જ સંયમિત અભિનય દ્વારા પાત્રને અસરકારક રીતે રજૂ કર્યું <ref>{{cite news |last=Kazmi |first=Nikhat |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms |title=રાજનીતિ — ફિલ્મ સમીક્ષા |work=ધ ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા |date=3 June 2010 |access-date=9 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120820214326/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms |archive-date=20 August 2012 }}</ref>, આ ફિલ્મ કપૂરની કારકિર્દીની પ્રથમ પરિપક્વ ફિલ્મોમાંની એક હતી. અગાઉની ફિલ્મોમાં તેઓ મોટાભાગે રોમેન્ટિક હીરો તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જ્યારે આ ફિલ્મમાં તેમણે પહેલીવાર ગંભીર અને રાજકીય પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવતી ભૂમિકા ભજવી હતી.<ref name="India Today mature role">{{cite web |last=Roy |first=Gitanjali |title=રાજનીતિ મારી પ્રથમ પરિપક્વ ભૂમિકા છે: રણબીર |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/rajneeti-is-my-first-mature-role-ranbir-60596-2009-11-10 |publisher=ઇન્ડિયા ટુડે |date=11 November 2009 |access-date=9 September 2026 }}</ref> તે જ વર્ષે રણબીરે દિગ્દર્શક સિદ્ધાર્થ આનંદ સાથે બીજી વખત કામ કર્યું હતું. તેમની અગાઉની ફિલ્મ બચના એ હસીનો બાદ બંનેની બીજી ફિલ્મ અંજાના અંજાની હતી, જેમાં રણબીરે પ્રિયંકા ચોપરા સાથે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મની વાર્તા બે અજાણ્યા લોકોની આસપાસ ફરે છે, જેઓ નવા વર્ષની પૂર્વસંધ્યાએ આત્મહત્યા કરવાનો નિર્ણય લે છે. અંજાના અંજાની બૉક્સ ઑફિસ પર મધ્યમ સફળ રહી હતી, પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને ખાસ પ્રશંસા મળી નહોતી. === ઉદય અને લોકપ્રિયતા (૨૦૧૧–૨૦૧૩) === બાળ ફિલ્મ ચિલ્લર પાર્ટી (૨૦૧૧)માં આઇટમ સોન્ગમાં દેખાયા બાદ, તે જ વર્ષે રણબીરે ઇમ્તિયાઝ અલીની મ્યુઝિકલ રોમેન્ટિક ડ્રામા ફિલ્મ રૉકસ્ટારમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. તેમણે ફિલ્મમાં જનાર્દન જાખર ઉર્ફે જોર્ડનનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. રૉકસ્ટાર બોક્સ ઓફિસ પર મધ્યમ સફળ રહી હતી, પરંતુ સમય જતાં ફિલ્મને વિવેચકો અને દર્શકો તરફથી નોંધપાત્ર પ્રશંસા મળી અને તે કલ્ટ ફિલ્મ તરીકે ઓળખાવા લાગી. ૨૦૨૪માં ફિલ્મ ફરી બહાર પાડવામાં આવી હતી, જેમાં તેને દર્શકોનો સારો પ્રતિસાદ મળ્યો અને તેણે ફરીથી સારી કમાણી કરી. રણબીરે ભજવેલું પાત્ર હિન્દી સિનેમાના મુખ્ય અભિનેતા દ્વારા કરવામાં આવેલા સૌથી ઉત્કૃષ્ટ અભિનયોમાંનું એક ગણાયું હતું.<ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/1610801/review-review-rockstar-is-as-fulfilling-as-an-effective-crescendo |title=રૉકસ્ટાર: અસરકારક ક્રેસેન્ડો જેટલી જ સંતોષકારક |publisher=ડીએનએ |date=11 November 2011 |access-date=9 September 2026 }}</ref> આ ભૂમિકા માટે તેમને ૫૭મા ફિલ્મફેર પુરસ્કાર સમારોહમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતા અને શ્રેષ્ઠ અભિનેતા (વિવેચક) બંને પુરસ્કારો મળ્યા હતા. આ ઉપરાંત તેમને સ્ક્રીન અને આઈફા પુરસ્કારોમાં પણ શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો પુરસ્કાર મળ્યો હતો. ૨૦૧૨માં અનુરાગ બાસુની રોમેન્ટિક કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ બરફીમાં રણબીરે બહેરા અને મૂંગા યુવાન બરફીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકાની પૃષ્ઠભૂમિ પર આધારિત હતી અને તેમાં બરફી એક એવી યુવતીના પ્રેમમાં પડે છે જેની પહેલેથી જ સગાઈ થઈ ગયેલી હોય છે. આ પાત્રની તૈયારી માટે રણબીરે રોબર્ટો બેનિના ચાર્લી ચૅપ્લિન અને પોતાના દાદા રાજ કપૂરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો હતો. આ ફિલ્મ સુપરહીટ રહી હતી, તેમજ ભારતીય બૉક્સ ઑફિસ પર ₹૧૦૦ કરોડથી વધુ કમાણી કરનારી રણબીરની પ્રથમ ફિલ્મ બની હતી. ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી પણ સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તેમના અભિનયની ખાસ પ્રશંસા કરવામાં આવી હતી. આ ભૂમિકા માટે રણબીરે સતત બીજી વખત ફિલ્મફેર, સ્ક્રીન અને આઈફા પુરસ્કાર સમારોહમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો પુરસ્કાર જીત્યો હતો.<ref>{{cite web |title=રણબીર કપૂરે બરફી! સાથે ₹૧૦૦ કરોડની ક્લબમાં પ્રવેશ કર્યો |url=http://ibnlive.in.com/news/ranbir-kapoor-enters-the-rs-100-crore-club-with-barfi/297357-8-66.html |publisher=CNN-IBN |date=3 October 2012 |access-date=11 September 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105185609/http://ibnlive.in.com/news/ranbir-kapoor-enters-the-rs-100-crore-club-with-barfi/297357-8-66.html |archive-date=5 November 2012 }}</ref> ૨૦૧૩માં રણબીરે દિગ્દર્શક અયાન મુખર્જી સાથે ફરી કામ કર્યું હતું. તેમની રોમેન્ટિક કોમેડી ફિલ્મ યે જવાની હૈ દીવાનીમાં તેમણે [[દીપિકા પદુકોણ]], કલ્કી કોચલિન અને આદિત્ય રોય કપૂર સાથે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. ફિલ્મમાં રણબીરે કબીર ‘બન્ની’ થાપરનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જે પ્રતિબદ્ધતાથી દૂર રહેતો ફોટોગ્રાફર છે. રણબીરે આ પાત્રને પોતાના વ્યક્તિત્વના વિસ્તરણ સમાન ગણાવ્યું હતું.<ref>{{cite news |last=Babar |first=Ayesha |title=પડદા પાછળ: રણબીર કપૂર સાથેની હૃદયસ્પર્શી મુલાકાત |url=http://blogs.tribune.com.pk/story/17502/behind-the-scenes-a-heartfelt-interview-with-ranbir-kapoor/ |work=ધ એક્સપ્રેસ ટ્રિબ્યુન |date=31 May 2013 |access-date=11 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130809005048/http://blogs.tribune.com.pk/story/17502/behind-the-scenes-a-heartfelt-interview-with-ranbir-kapoor/ |archive-date=9 August 2013 }}</ref> યે જવાની હૈ દીવાની બૉક્સ ઑફિસ પર બ્લોકબસ્ટર રહી હતી<ref>{{cite web |title=યે જવાની હૈ દીવાની રણબીર કપૂર અને દીપિકા પાદુકોણની સૌથી મોટી હિટ બની |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/yeh-jawaani-hai-deewani-is-ranbir-kapoor-deepika-padukones-biggest-hit/ |publisher=ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ |date=16 July 2013 |access-date=11 September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130716115517/http://www.indianexpress.com/news/yeh-jawaani-hai-deewani-is-ranbir-kapoor-deepika-padukone-s-biggest-hit/1127672 |archive-date=16 July 2013 }}</ref> અને ₹૨૯૫ કરોડની કમાણી સાથે તે ૨૦૧૩ની ત્રીજી સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ હતી અને સતત ત્રીજા વર્ષે રણબીરની ત્રીજી વ્યાવસાયિક સફળ ફિલ્મ બની હતી. આ ફિલ્મમાં તેમના અભિનય માટે તેમને ફિલ્મફેર પુરસ્કારમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાના પુરસ્કાર માટે વધુ એક વખત નામાંકન મળ્યું હતું. ફિલ્મની મોટી સફળતાએ રણબીરને બોલિવૂડના અગ્રણી સ્ટાર તરીકે વધુ મજબૂત સ્થાન અપાવ્યું હતું. તે જ વર્ષે અભિનવ કશ્યપ દિગ્દર્શિત એક્શન-કોમેડી ફિલ્મ બેશરમ રણબીરની બીજી ફિલ્મ હતી. ફિલ્મમાં રણબીરે એક નાનકડા ચોરનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જ્યારે પલ્લવી શારદા તેમની સાથે મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ ફિલ્મમાં પ્રથમ વખત રણબીરના માતા-પિતા ઋષિ કપૂર અને નીતુ સિંહ તેમની સાથે પડદા પર જોવા મળ્યા હતા. તેમ છતાં ફિલ્મની નબળી વાર્તાને કારણે તેને વિવેચકો તરફથી ભારે નકારાત્મક પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બૉક્સ ઑફિસ પર ફ્લૉપ સાબિત થઈ હતી. == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == {{commonscat|Ranbir Kapoor|રણબીર કપૂર}} * {{imdb name|id=1633541}} [[શ્રેણી:મુંબઈના લોકો]] [[શ્રેણી:ભારતીય અભિનેતા]] [[શ્રેણી:બોલીવુડ]] [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:૧૯૮૨માં જન્મ]] [[શ્રેણી:ફિલ્મફેર પુરસ્કાર વિજેતા]] swfh2difr6r96smjj7x99suawpe0i35 3 155312 905965 2026-10-02T15:14:51Z Max 75104 Maxએ [[સભ્યની ચર્ચા:AMAN KUMAR]]ને [[સભ્યની ચર્ચા:विक्रम प्रताप]] પર ખસેડ્યું: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/AMAN KUMAR|AMAN KUMAR]]" to "[[Special:CentralAuth/विक्रम प्रताप|विक्रम प्रताप]]" 905965 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[સભ્યની ચર્ચા:विक्रम प्रताप]] 8jpxznupufhuojec86e40fw6yfl86lb 3 155313 905966 2026-10-02T19:17:24Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 905966 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|name=Yogeshwar mahendra Thakur}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૦૦:૪૭, ૩ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST) jelbzn54y8p7mn2terdvftb7v6toegz 2 155314 905967 2026-10-02T19:32:42Z Yogeshwar mahendra Thakur 89347 યોગેશ્વર ઠાકુર ના જન્મ સ્થળ સુરત માતા નું નામ જ્યોતબેન પિતા નું નામ મહેન્દભાઈ યોગેશ્વરઠાકુરRichmond મેનેજમેન્ટ Pvt ltd company ના માલિક છે તેમણે પોતાની લાઇફ માં ખૂબ...થી શરૂ થતું નવું પાનું બનાવ્યું 905967 wikitext text/x-wiki યોગેશ્વર ઠાકુર ના જન્મ સ્થળ સુરત માતા નું નામ જ્યોતબેન પિતા નું નામ મહેન્દભાઈ યોગેશ્વરઠાકુરRichmond મેનેજમેન્ટ Pvt ltd company ના માલિક છે તેમણે પોતાની લાઇફ માં ખૂબ મહેનતકરી આગળ આવ્યા છે ko28lxsujgsc644fqcmmr82ysl989h6 905968 905967 2026-10-02T19:36:58Z Yogeshwar mahendra Thakur 89347 /* */ 905968 wikitext text/x-wiki યોગેશ્વર ઠાકુર જન્મ સ્થળ સુરત માતા નું નામ જ્યોતબેન પિતા નું નામ મહેન્દભાઈ યોગેશ્વરઠાકુરRichmond મેનેજમેન્ટ Pvt ltd company ના માલિક છે તેમણે પોતાની લાઇફ માં ખૂબ મહેનતકરી આગળ આવ્યા છે coup5tb1bo4ixt1drrhslusptxu8mn0 905969 905968 2026-10-02T19:46:45Z Yogeshwar mahendra Thakur 89347 /* */ 905969 wikitext text/x-wiki Yogeshwar thakur owner of Richmond mnagmet Pvt ltd company Yogeshwar thakur is very hard working person Office surat 1yr0mumefzlct0lvy1ecbizrf2j5zc5 905970 905969 2026-10-02T19:53:34Z Yogeshwar mahendra Thakur 89347 /* */ 905970 wikitext text/x-wiki Yogeshwar thakur owner of Richmond management Pvt ltd company Yogeshwar thakur is very hard working person Office surat bt14xiqacqdvae5bw603xqf6l69yhf5