કણધા

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="gu">
  <siteinfo>
    <sitename>વિકિપીડિયા</sitename>
    <dbname>guwiki</dbname>
    <base>https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા)</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">વિશેષ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">સભ્ય</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">સભ્યની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">વિકિપીડિયા</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">વિકિપીડિયા ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ચિત્ર</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ચિત્રની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">મીડિયાવિકિ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">મીડિયાવિકિ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ઢાંચો</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ઢાંચાની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">મદદ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">મદદની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">શ્રેણી</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">શ્રેણીની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">વિભાગ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">વિભાગ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>કણધા</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9031</id>
    <revision>
      <id>905987</id>
      <parentid>902592</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T04:45:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BHARGAV RATILAL JADAV</username>
        <id>89370</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>વિકિપીડિયાની જરૂરિયાત મુજબ વસ્તી ગણતરી અને અન્ય વિગતો માટે સંદર્ભો (Citations) ઉમેર્યા.</comment>
      <origin>905987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16248" sha1="1j4rf5nk3dyrvmpfeep1bkgmkw47iyg" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = કણધા
| settlement_type         = ગામ
| image_skyline           = Kandha village.jpg
| image_caption           = કણધા ગામનું દ્રશ્ય
| pushpin_map             = India Gujarat#India3
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_map_caption     = કણધા ગામનું નકશામાં સ્થાન
| coordinates             = {{coord|20.632801|N|73.327527|E|display=inline,title}}
| subdivision_type        = દેશ
| subdivision_name        = {{flag|ભારત}}
| subdivision_type1       = રાજ્ય
| subdivision_name1       = [[ગુજરાત]]
| subdivision_type2       = જિલ્લો
| subdivision_name2       = [[નવસારી જિલ્લો|નવસારી]]
| subdivision_type3       = [[તાલુકો]]
| subdivision_name3       = [[વાંસદા તાલુકો|વાંસદા]]
| unit_pref               = Metric
| elevation_m             = ૧૩૦
| population_total        = 
| population_as_of        = ૨૦૧૧
| timezone1               = ભારતીય માનક સમય
| utc_offset1             = +૫:૩૦
| postal_code_type        = [[પોસ્ટલ ઇન્ડેક્સ નંબર|પિનકોડ]]
| postal_code             = 3૯૬૫૮૦
| registration_plate      = GJ-21
}}
'''કણધા''' [[ભારત]]ના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત]] રાજ્યના દક્ષિણ ગુજરાત વિસ્તારમાં [[નવસારી જિલ્લો|નવસારી જિલ્લા]]ના [[વાંસદા તાલુકો|વાંસદા તાલુકા]]માં વસેલું એક સરહદી ગામ છે.&lt;ref name=&quot;divyabhaskar&quot;&gt;{{cite news |title=કણધા-ભદ્રા ડુંગર : પ્રકૃતિ અને આસ્થાનું અનોખું સંગમ |newspaper=દિવ્ય ભાસ્કર (નવસારી ઈ-પેપર) |date=2026-10-04 |url=https://epaper.divyabhaskar.co.in/}}&lt;/ref&gt; આ ગામ [[ખાટાઆંબા]] નજીક આવેલું છે. અહીં મુખ્યત્વે [[આદિવાસી]] સમુદાયના લોકો વસવાટ કરે છે.

કણધા ગામની ફરતે નાના-મોટા ડુંગરો આવેલા છે. ભૌગોલિક દૃષ્ટિએ આ ગામ સીધી લીટીમાં અરબી સમુદ્રથી આશરે ૪૫ કિલોમીટર દૂર આવેલું છે. સમુદ્ર સપાટીથી કણધા ગામની ઊંચાઈ આશરે ૧૩૦ મીટર છે.

==ભૌગોલિક==
કણધા ગામ સડક માર્ગે તાલુકામથક વાંસદા સાથે અને અને બીજી તરફ વલસાડ તથા નવસારી તરફ જતા રાજ્યધોરીમાર્ગો સાથે જોડાયેલું છે. અન્ય એક રસ્તો નજીકના મોળાઆંબા ગામ થઈ ને મહારાષ્ટ્ર સરહદ તરફ જતા પર્વતીય વિસ્તારો સુધી પહોંચવામાં મદદ કરે છે.

કણધાથી વાંસદા ૧૭ કિમી, વલસાડ ૪૮ કિમી અને નવસારી ૬૬ કિમીના અંતરે આવેલાં છે. કણધાને વાંસદા, ચોંઢા અને ધરમપુર જેવા સ્થળો સાથે જોડતી નિયમિત બસસેવા ઉપલબ્ધ છે.

વહીવટી અને સ્થાનિક ઓળખના આધારે કણધા ગામ નીચેના વિસ્તારો અથવા ફળિયાઓમાં વહેંચાયેલું છે:
* વડપાડા
* નિશાળ ફળિયું
* ચીચપાડા
* બારી ફળિયું
* લીબારપાડા
* માળ ફળિયું
* લીબુનપાડા
* બોરીપાડા
* ખોરા ફળિયું
* કેળીપાણી

==સુવિધાઓ==
ગામમાં [[પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર]], [[આંગણવાડી]], [[પ્રાથમિક શાળા|પ્રાથમિક]] અને [[માધ્યમિક શાળા]], પુસ્તકાલય, વગેરે સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ છે.

પ્રાથમિક વિદ્યામંદિર શાળા આ ગામની સૌથી જૂની અને મુખ્ય પ્રાથમિક શાળા છે જેની સ્થાપના ૧૪ જૂન ૧૯૫૫ના રોજ થઈ હતી. આ ઉપરાંત ગામમાં કેળીપાણી ફળિયું વર્ગ શાળા, ખોરા ફળિયું વર્ગ શાળા,  સામરપાડા ફળિયું વર્ગ શાળા અને બારી ફળિયું ગિરિજન માધ્યમિક શાળાઓ આવેલી છે. અહીં ધોરણ ૯થી ૧૨ સામાન્ય પ્રવાહ સુધીના અભ્યાસની સગવડ ઉપલબ્ધ છે. ગામમાં શ્રી જ્યોતિ કન્યા છાત્રાલય અને એકલવ્ય કુમાર છાત્રાલય એમ બે છાત્રાલયો આવેલાં છે.

ગામમાં ટેલિફોન, મોબાઇલ અને ફાઇબર ઓપ્ટિક કેબલ વાટે ઇન્ટરનેટ જેવી ટેલિકોમ સેવાઓ પણ ઉપલબ્ધ છે. ૧૭૭ – વાંસદા વિધાનસભા મતવિસ્તાર (અનુસૂચિત જનજાતિ) અને ૨૬ – વલસાડ લોકસભા મતવિસ્તાર (અનુસૂચિત જનજાતિ) અંતર્ગત આવે છે.

==આજીવિકા==
ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, પશુપાલન અને ખેતમજૂરી છે. આ ઉપરાંત, અહીંના લોકો સરકારી કે ખાનગી નોકરીઓ, પરંપરાગત હસ્તકલા અને મરઘા-પાલન જેવા વ્યવસાયો સાથે જોડાઈને પોતાની આજીવિકા મેળવે છે.

અહીં મુખ્યત્વે ચોમાસામાં ડાંગર, શેરડી, તુવેર, કેરી અને વિવિધ કઠોળની ખેતી થાય છે. ઘીલોડા (ટિંડોળા), મરચાં, રીંગણ અને કારેલાં જેવા શાકભાજીના પાકો પણ ઉગાડવામાં આવે છે. 

કણધા ગામની દૂધ ઉત્પાદક સહકારી મંડળી પશુપાલકો પાસેથી દૂધ એકત્રિત કરવા માટે દૂધની ડેરીનું સંચાલન કરે છે.

== ધાર્મિક સ્થળો ==
ગામમાં હનુમાનજીનું અને શિવજી મંદિર આવેલાં છે. ગામની સીમમાં આવેલા [[ભદ્રા ડુંગર]] પર સપ્તશૃંગી માતાનું મંદિર આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;divyabhaskar&quot; /&gt;

== વસ્તી ગણતરી ==

૨૦૧૧ની ભારત સરકારની સત્તાવાર વસ્તી ગણતરી મુજબ કણધા ગામની વસ્તી અને સામાજિક માળખાની વિગતો નીચે મુજબ છે:&lt;ref name=&quot;census2011&quot;&gt;{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/ |title=Kandha Village Population - Vansda - Navsari, Gujarat |publisher=Census of India 2011}}&lt;/ref&gt;

* કુલ વસ્તી: ગામમાં કુલ ૭૧૫ પરિવારો વસવાટ કરે છે, જેની કુલ વસ્તી ૩,૫૪૨ છે. જેમાં ૧,૭૯૨ પુરુષો અને ૧,૭૫૦ સ્ત્રીઓનો સમાવેશ થાય છે. ૨૦૨૬માં ગામની અંદાજિત વસ્તી આશરે ૪,૩૨૧ જેટલી છે.
* બાળકો: ૦ થી ૬ વર્ષની ઉંમરના બાળકોની કુલ સંખ્યા ૪૮૪ છે, જે કુલ વસ્તીના ૧૩.૬૬% થાય છે. જેમાં ૨૫૯ બાળકો અને ૨૨૫ બાળકીઓ છે.
* સાક્ષરતા દર: ગામનો સરેરાશ સાક્ષરતા દર ૫૩.૪૪% છે. કુલ ૧,૮૯૩ સાક્ષર લોકોમાંથી ૧,૧૫૯ પુરુષો અને ૭૩૪ સ્ત્રીઓ સાક્ષર છે.
* સામાજિક માળખું: ગામમાં અનુસૂચિત જાતિ (SC) ની વસ્તી શૂન્ય (૦.૦%) છે, જ્યારે અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) એટલે કે આદિવાસી સમુદાયની વસ્તી ૩,૫૨૯ (૯૯.૬૩%) છે.
* રોજગારી (કાર્યરત વસ્તી): ગામમાં કુલ ૨,૦૬૨ લોકો કાર્યરત (વર્કિંગ પોપ્યુલેશન) છે, જે કુલ વસ્તીના ૫૮.૨૨% થાય છે. જેમાં ૧,૦૧૨ પુરુષો અને ૧,૦૫૦ સ્ત્રીઓ રોજગારી સાથે જોડાયેલા છે.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
! શ્રેણી (Category) !! કુલ (Total) !! પુરુષ (Male) !! સ્ત્રી (Female)
|-
| કુલ વસ્તી || ૩,૫૪૨ || ૧,૭૯૨ || ૧,૭૫૦
|-
| બાળકો (૦-૬ વર્ષ) || ૪૮૪ || ૨૫૯ || ૨૨૫
|-
| સાક્ષરતા (Literacy) || ૧,૮૯૩ (૫૩.૪૪%) || ૧,૧૫૯ || ૭૩૪
|-
| અનુસૂચિત જાતિ (SC) || ૦ (૦.૦%) || ૦ || ૦
|-
| અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) || ૩,૫૨૯ (૯૯.૬૩%) || ૧,૭૮૫ || ૧,૭૪૪
|-
| કાર્યરત વસ્તી || ૨,૦૬૨ (૫૮.૨૨%) || ૧,૦૧૨ || ૧,૦૫૦
|}

૦૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ની લાયકાત તારીખને આધારે તૈયાર કરાયેલી વર્ષ ૨૦૨૬ની સુધારેલી અધિકૃત મતદાર યાદી અનુસાર કણધા ગામમાં કુલ ૧,૯૫૯ મતદારો નોંધાયેલા છે:&lt;ref name=&quot;voterlist&quot;&gt;{{cite web |url=https://ceo.gujarat.gov.in/ |title=ખાસ સંક્ષિપ્ત સુધારણા અન્વયે પ્રસિદ્ધ થયેલ આખરી મતદાર યાદી - ૧૭૭ વાંસદા (અ.જ.જા.), ભાગ નંબર: ૨૯૭ - કણધા-૧ |publisher=મુખ્ય નિર્વાચન અધિકારીની કચેરી, ગુજરાત}}&lt;/ref&gt;
* '''પુરુષ મતદારો:''' ૯૪૮
* '''સ્ત્રી મતદારો:''' ૧,૦૧૧
* '''કુલ મતદારો:''' ૧,૯૫૯

== આ પણ જૂઓ ==
કણધા ગામની નજીકમાં દક્ષિણ ગુજરાતના પ્રખ્યાત પ્રવાસન સ્થળો આવેલા છે:

* [[અજમલગઢ]] (ઐતિહાસિક સ્થળ)
* [[પીલવા ડુંગર]]
* વાંગણ (આંકડા ધોધ)
* ગીરા ધોધ (પ્રખ્યાત કુદરતી ધોધ)
* [[વાંસદા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન]] (Vansda National Park)
* [[જાનકી વન]] (સાંસ્કૃતિક વન)
* પૂર્ણા વન્યજીવ અભયારણ્ય નજીકના વન્ય વિસ્તારો
* કેલિયા ડેમ
* ઝૂઝ ડેમ
* તોરણીયા ડુંગર
* વિલ્સન હિલ (પ્રખ્યાત હિલ સ્ટેશન)

== ચિત્રઝાંખી ==
&lt;gallery&gt;
File:Primary Vidyamandir School.jpg|thumb|પ્રાથમિક વિદ્યામંદિર શાળા
File:Girijan Secondary School.jpg|thumb|ગિરિજન માધ્યમિક શાળા
File:Celebrating the day at Kandha Primary School.jpg|thumb|કણધા પ્રાથમિક શાળામાં સ્વતંત્રતા દિવસ  ઉજવણી
File:Traditional farming with bullocks in Kanadha village, Vansda.jpg|thumb|300px|કણધા ગામમાં પરંપરાગત ખેતી: ચોમાસાની ઋતુ દરમિયાન લાકડાના હળ અને બળદની જોડી વડે ખેતર ખેડતા સ્થાનિક આદિવાસી ખેડૂત.
File:Eklavya Kumar Hostel.jpg|thumb|એકલવ્ય કુમાર છાત્રાલય
File:Samarpada Paliyan School.jpg|thumb|સામરપાડા ફળિયું વર્ગ શાળા
File:Holika Dahan kandha.jpg|thumb|હોલિકા દહન, કણધા
File:Bhadra Hills.jpg|thumb|ભદ્રા ડુંગર
File:Saptashrungi Mata Temple Bhadra Dungar.jpg|thumb|સપ્તશ્રૃંગી માતા મંદિર ભદ્રા ડુંગર
File:Evening view of Bhadra Hills.jpg|thumb|ભદ્રા ડુંગર પર સાજનુ દૃશ્ય
File:Hanumanji Temple , Kandha.jpg|thumb|હનુમાનજી મંદિર, કણધા
File:Hanumanji Temple, Kandha.jpg|હનુમાનજીનું મંદિર, કણધા
File:Hanumanji Temple.jpg|હનુમાનજીનું મંદિર, કણધ
File:Three roads in Kandha.jpg|thumb|કણધા ત્રણ રસ્તા
File:Kandha village.jpg|કણધા ગામનું દૃશ્ય
File:Nagli and rice rotis and urad dal and Shaka.jpg|નાગલી અને ચોખાના રોટલા, અડદની દાળ અને શાક
File:Milk Producers Cooperative Society Bari Phalia Kandha.jpg|દૂધ ઉત્પાદક સહકારી મંડળી (બારી ફળિયા, કણધા)
File:Bhagwan Birsamunda Public Library.jpg|ભગવાન બિરસામુંડા સાર્વજનિક લાઈબ્રેરી, કણધા
File:Kandaha, Bhagwan Birsamunda Public Library.jpg|ભગવાન બિરસામુંડા સાર્વજનિક લાઈબ્રેરી, કણધા
File:Kandha Gram Panchayat.jpg|કણધા ગ્રામ પંચાયત
File:Dagar Ni ropani.jpg|ડાંગરની રોપણી
File:A view of Kandha village at sunrise during the monsoon.jpg|ચોમાસા દરમિયાન સૂર્યોદય સમયે કણધા ગામનું દૃશ્ય
File:Summer scene of the village.jpg|ગામનું ઉનાળાનું દ્રશ્ય
File:Samsan.jpg|કણધા ગામનું સ્મશાન
&lt;/gallery&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}
[[શ્રેણી:વાંસદા તાલુકાના ગામો]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતનાં ગામો]]</text>
      <sha1>1j4rf5nk3dyrvmpfeep1bkgmkw47iyg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>આંગણવાડી</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18443</id>
    <revision>
      <id>905979</id>
      <parentid>887049</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T17:38:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52764-57</username>
        <id>89304</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>905979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2495" sha1="6g95wer8eat4am07dpwnmwh8r3a8gjt" xml:space="preserve">દડવા હમીરપરા આ ગામ  ૧૭ મી સદીમા દડવાની સ્થાપના કરવામા આવી હતી અને હમીરપરા ગામ ની સ્થાપના દરબાર શ્રી હમીરવાળા એ કરી હતી. બન્ને ગામ રાજાશાહીના સમયમા અલગ અલગ હતા હમીરપરા વાળા કાઠી દરબાર નું તાલુકદારી ગામ હતું તેમાં હોડથલી અને ઉમરાળી ગામ નો સમાવેશ થતો હતો જ્યારે દડવા એક સમયે ૧૨ ગામ નું તાલુકદારી ધરાવતું વાઘાણી વાળા દરબારો નું મુખ્ય ગામ હતું દડવા ના હમીરપરામાં આવેલ સોળ સ્થંભી મંદિર ના ઓટા પર ૧૦૦ કરતા વધારે વાળા દરબારો નાપાળીયા છે જેના ૧૮ મી સદી ના અને ૧૯મી સદીના ભાયાવાળા પુંજાવાળા હમીરપરા દરબાર નો પાળીયો પણ છે ઉપરાત એક પથ્થરમાં કોતરેલ શિલાલેખ છે જેમા લુણા વાલા તા.શ્રી દડવા લખેલ છે ભાયે ભાગની પ્રથાના અનુસંધાનમા એક કે બે ગામના ગરાશ દાર તાલુકદાર તરીકે અલગ  ગામમા વિભાજન થતા દડવા ૧૮૮૪ મા ગોડલ ના વહીવટ નીચે રાખવામા આવ્યું જ્યારે હમીરપરા સ્વતેત્ર તાલુકદારી ગામ તરીકે આઝાદી સુધી રહ્યું આઝાદી પછી દડવા હમીર પરા તરીકે ગોંડલ તાલુકાના અને રાજકોટ જિલ્લા ના ગામ તરીકે આ દડવા હમીરપરા ગામ હાલ ઓળખાય છે {{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:સમાજશાસ્ત્ર]]
[[શ્રેણી:શિક્ષણ]]
[[શ્રેણી:આરોગ્ય]]</text>
      <sha1>6g95wer8eat4am07dpwnmwh8r3a8gjt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77159</id>
    <revision>
      <id>905984</id>
      <parentid>904117</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T04:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-53482-45</username>
        <id>89369</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ ભાનુશાલી</comment>
      <origin>905984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27847" sha1="1j4yqllhmu88sjot93b4rlgfsevvdl1" xml:space="preserve">{{Infobox person
| honorific_prefix   = પંડિત
| name               = શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા (ભાનુશાલી)
| honorific_suffix   = 
| image              = Shyamji krishna varma.jpg
| image_size         = 
| alt                = 
| caption            = શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા
| birth_name         = 
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1857|10|04}}
| birth_place        = માંડવી, [[કચ્છ]]
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1930|03|30|1857|10|04}}
| death_place        = જીનીવા, [[સ્વિત્ઝરલૅન્ડ]]
| resting_place      = 
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --&gt;
| monuments          = ક્રાંતિતીર્થ, માંડવી, કચ્છ
| education          = 
| alma_mater         = બલિયોલ કોલેજ, ઓક્સફર્ડ
| occupation         = ક્રાંતિકારી, વકીલ, પત્રકાર
| employer           = 
| organization       = ઈન્ડિયન હોમરુલ સોસાયટી, ઈન્ડિયા હાઉસ, ઈન્ડિયન સોશિયોલૉજીસ્ટ
| known_for          = 
| notable_works      = 
| style              = 
| movement           = ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળ
| spouse             = {{married|ભાનુમતિ|1875|}}
| partner            = 
| children           = 
| parents            = ગોમતીબાઇ - કરસનજી ભાનુશાલી
| awards             = 
| website            = {{url|http://www.krantiteerth.org/index1.html}}
| footnotes          = 
| siblings           = 
| box_width          = 
}}
'''શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા''' (૪ ઓક્ટોબર ૧૮૫૭ - ૩૦ માર્ચ ૧૯૩૦) ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સેનાની અને ક્રાંતિકારી, વકીલ અને રાષ્ટ્રવાદી પત્રકાર હતા.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Chandra|first=Bipan|title=India's Struggle for Independence|publisher=Penguin Books India|location=New Delhi|year=૧૯૮૯|pages=૧૪૫|isbn=978-0-14-010781-4}}&lt;/ref&gt; તેમણે લંડનમાં ઈન્ડિયન સોશિયોલૉજીસ્ટ (માસિક) ઈન્ડિયન હોમરુલ સોસાયટી અને ઈન્ડિયા હાઉસની સ્થાપના કરી હતી અને વિદેશમાં રહીને ભારતીય સ્વતંત્રતાની ચળવળમાં સક્રિય ફાળો આપ્યો હતો

== પ્રારંભિક જીવન ==
તેમનો જન્મ ૪ ઓક્ટોબર ૧૮૫૭&lt;ref name=&quot;ODNB&quot;&gt;{{Cite ODNB|id=ODNB92612|title=ODNB Krishnavarma, Shyamji}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;વ્યાસ2012&quot;&gt;{{cite book |last=વ્યાસ |first=રજની |title=ગુજરાતની અસ્મિતા |page=૩૦૫ |edition=5th |year=2012|publisher=અક્ષરા પ્રકાશન |location=અમદાવાદ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gsj&quot;&gt;{{cite book|title=ગુજરાતી અસ્મિતાના જ્યોતિર્ધરો|publisher=માહિતિ કમિશ્નર, ગુજરાત રાજ્ય|location=ગાંધીનગર|date=November 2014|page= ૨૬-૨૯}}&lt;/ref&gt;ના રોજ [[કચ્છ]]ના [[માંડવી (કચ્છ)|માંડવી]] બંદર ખાતે ભાનુશાળી (ભણસાલી) કુટુંબમાં થયો હતો. તેમના પિતા કરસનજી (કૃષ્ણદાસ ભણસાલી) મુંબઈની વેપારી પેઢીમાં નોકરી કરી જીવનનિર્વાહ ચલાવતાં હતા. તેમની માતાનું નામ ગોમતીબાઇ હતું. ૧૧ વર્ષની વયે જ બાળક શ્યામજીએ માતાપિતાનું છત્ર ગુમાવી દીધું હતું. તેમનો પ્રાથમિક અભ્યાસ માંડવી ખાતે થયો હતો. અભ્યાસમાં તેજસ્વી કિશોર શ્યામજીને ભાટિયા જ્ઞાતિના સદગૃહસ્થ શેઠ મથુરદાસ લવજીએ મુંબઈ તેડાવી વિલ્સન હાઈસ્કૂલમાં પ્રવેશ અપાવ્યો હતો. વિલ્સન સ્કૂલના અંગ્રેજી અભ્યાસની સાથેસાથે તેમણે સંસ્કૃત પાઠશાળામાં પણ અભ્યાસ કર્યો. ત્યારબાદ એલ્ફિન્સ્ટન હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ અર્થે જોડાયાં. ઇ.સ. ૧૮૭૪માં તેમણે દયાનંદ સરસ્વતીનું શિષ્યત્વ પ્રાપ્ત કરેલું અને આર્યસમાજી બન્યા. તેમની શિક્ષા દિક્ષાથી શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મામાં ક્રાન્તિના બીજ રોપાયાં. શ્યામજી કરસનજી હવે શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા તરીકે જાણીતા બન્યા. સ્વરાજની લડતમાં દયાનંદ સરસ્વતીની પ્રેરણા અને પ્રોત્સાહન મળતાં ક્રાંતિકારી બન્યા. આર્ય સમાજના પ્રચાર માટે તેમણે લાહોર, બનારસ, મુંબઈ, અમદાવાદ, સુરત, નાસિક વગેરે સ્થળોએ સભાઓ ભરી પ્રવચન આપ્યાં.&lt;ref name =&quot;gsj&quot;/&gt; ૧૮૭૫માં તેમના લગન ભાટિયા જ્ઞાતિના શ્રીમંત ઉદ્યોગપતિની પુત્રી અને તેમના શાળા સમયના મિત્ર રામદાસની બહેન ભાનુમતી સાથે થયા. તેમના સંસ્કૃત ભાષા પરના પ્રભુત્વ અને જ્ઞાનથી પ્રભવિત થઈને ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટીના સંસ્કૃતના પ્રાધ્યાપક મોનિયર વિલિયમ્સે ૧૮૭૭માં પોતાના મદદનીશ તરીકે ઓક્સફોર્ડ તેડાવ્યાં. ૧૮૭૯માં તેઓ ઈગ્લેન્ડ ગયા. જ્યાં વિલિયમ્સના મદદનીશ તરીકે કાર્ય કરવાની સાથે ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટીની જ બલિયોલ કોલેજમાં પ્રવેશ મેળવ્યો અને ૧૮૮૩માં ડિસ્ટિંક્શન સાથે બી.એ. થયા. ઉપરાંત કાયદાના અભ્યાસ માટે ઈનર ટેમ્પલમાં પ્રવેશ મેળવ્યો અને નવેમ્બર ૧૮૮૪માં કાયદાની પદવી મેળવી બેરિસ્ટર થયાં.&lt;ref name=&quot;જયકુમાર ર. શુક્લ&quot;&gt;{{cite encyclopedia|editor-last=ઠાકર|editor-first=ધીરુભાઈ|editor-link=ધીરુભાઈ ઠાકર|encyclopedia=ગુજરાતી વિશ્વકોશ|title=શ્યામજી કૃષ્ણવર્મા|last=શુક્લ|first=જયકુમાર ર.|volume=ખંડ ૧૯|year=ડિસેમ્બર ૨૦૦૪|edition=1st|publisher=[[ગુજરાતી વિશ્વકોશ|ગુજરાતી વિશ્વકોશ ટ્રસ્ટ]]|location=અમદાવાદ|page=૫૧૯-૫૨૦|isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bo&gt;Sundaram, V. (8 October 2006) [https://web.archive.org/web/20170812143938/http://www.boloji.com/index.cfm?md=Content&amp;sd=Articles&amp;ArticleID=938 Pandit Shyamji Krishna Verma]. boloji.com&lt;/ref&gt;

== કારકિર્દી ==
૧૮૮૫માં ભારત પરત ફરીને તેમણે મુંબઈ હાઈકોર્ટના વકીલ તરીકે નોંધણી કરાવી. ત્યારબાદ તેમણે રતલામ રાજ્યના દિવાનનો હોદ્દો સંભાળ્યો પરંતુ તબિયતના કારણોસર આ હોદ્દો છોડવો પડયો. મુંબઈ ખાતેના ટૂંકા વસવાટ બાદ તેઓ અજમેર સ્થાયી થયા જ્યાં ૧૮૮૮માં ફરીવાર તેમણે વકીલાત શરુ કરી. ૧૮૯૩થી ૧૮૯૫ સુધી ઉદયપુર રાજ્ય અને ત્યારબાદ જૂનાગઢ રાજ્યના દિવાનનો હોદ્દો પણ સંભાળ્યો. પરંતુ જૂનાગઢના દિવાનપદ દરમિયાન અંગ્રેજ અધિકારીઓ સાથેની ખટપટ અને કડવા અનુભવ પછી ૧૮૯૭માં તેઓ હંમેશ માટે ભારત છોડી ઈંગ્લૅન્ડ સ્થાયી થયાં.&lt;ref name =&quot;જયકુમાર ર. શુક્લ&quot;/&gt;

== ઈંગ્લૅન્ડ વસવાટ ==
[[File:Indian_sociologist.jpg|thumb|''ધ ઇન્ડિયન સોશ્યોલોજીસ્ટ'' સપ્ટેમ્બર, ૧૯૦૮, લંડન]]
[[File:India House today.jpg|thumb|ઈન્ડિયા હાઉસ અત્યારના સમયમાં]]
ઈંગ્લૅન્ડમાં શરુઆતનો વસવાટ ઇનર ટેમ્પલ ખાતે કર્યો જ્યાં તેમણે અગ્રેજ તત્ત્વજ્ઞાની હર્બટ સ્પેન્સરના પુસ્તકોનો અભ્યાસ કર્યો. વર્ષ જાન્યુઆરી ૧૯૦૫માં 'ધ ઈન્ડિયન સોશિયોલૉજીસ્ટ' નામનું માસિક શરુ કર્યું. ભારતની સ્વરાજ્ય સાધના માટે ૧૮ ફેબ્રુઆરી ૧૯૦૫માં ભિખાઇજી કામા, દાદા ભાઈ નવરોજી અને સરદારસિંહ રાણાની સહાયથી લંડન ખાતે 'ધ ઈન્ડિયન હોમરુલ સોસાયટી'ની સ્થાપના કરી. ઈન્ડિયન હોમરુલ સોસાયટીએ તે સમયની વિક્ટોરીયન પબ્લીક ઇન્સ્ટીટ્યુટની તર્જ પર બનેલી જેનું પોતાનું લેખિત બંધારણ હતું. &lt;ref name=&quot;Joseph 2003&quot;&gt;{{cite book|title=George Joseph, the Life and Times of a Kerala Christian Nationalist,|last=Joseph|first=George Verghese|publisher=Orient Longman|year=2003|isbn=81-250-2495-6|edition=|location=|page=}}&lt;/ref&gt; સોસાયટીના મુખ્ય હેતુઓ ભારત માટે સુરક્ષિત સ્વરાજ મેળવવું અને ઈંગ્લૅન્ડમાં સ્વરાજ પ્રાપ્તિ માટેની પ્રવૃત્તિઓનો પ્રચાર પ્રસાર કરવાનો હતો.૧૯૦૦માં શ્યામજીએ લંડનમાં હાઈગેટમાં ઈગ્લૅન્ડ જતા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે એક વિશાળ અને મકાન ખરીદ્યું. જે સમય જતાં ભારતીય સ્વરાજ ચળવળના નેતાઓની મહત્વની બેઠકોનું કેન્દ્ર બન્યું. ૧ જુલાઈ ૧૯૦૫ના રોજ આ મકાનને 'ઈન્ડિયા હાઉસ' તરીકે ખુલ્લું મૂકવામાં આવ્યું.શ્યામજીની ઈગ્લૅન્ડ ખાતેની વધતી જતી ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓને કારણે તેમના પર પોલીસની ધોંસ વધતી ચાલી ગઈ પરિણામે જૂન ૧૯૦૭માં તેઓ પેરિસ ચાલ્યા ગયા. ઈન્ડિયન સોશિયોલૉજીસ્ટમાં શ્યામજીએ લખેલા કેટલાક ક્રાંતિકારી લેખોને કારણે એપ્રિલ ૧૯૦૯માં ઈગ્લૅન્ડના ન્યાયાધિશોએ તેમની બેરિસ્ટર તરીકેની સનદ પાછી લઈ લીધી હતી.&lt;ref name=&quot;જયકુમાર ર. શુક્લ&quot;/&gt; 

== પેરિસ અને જિનીવા ==
પેરિસમાં [[સરદારસિંહજી રાણા]] અને [[મેડમ કામા|મેડમ ભિખાઈજી કામા]]ના સહયોગથી 'વંદે માતરમ્' અને ઈન્ડિયન સોસિયોલોજીસ્ટર' નામના મુખપત્રો શરુ કર્યાં.&lt;ref name=&quot;gsj&quot;/&gt; ૧૯૦૮ અને ૧૯૦૯માં તેમણે ભારતમાં કેટલાક મિત્રોને રિવોલ્વરો અને બોમ્બ બનાવાની રીતો દર્શાવતી પુસ્તિકાઓ મોકલાવી. શ્યામજીના માસિકની નકલો મોટી સંખ્યામાં ભારત આવતાં. શ્યામજીએ જાહેર કરેલી શિષ્યવૃત્તિઓના પરિપાકરુપે વિનાયક દામોદર સાવરકર, મદનલાલ ધિંગરા, લાલા હરદયાળ, પી. એન. બાપટ વગેરે ભારતીય ક્રાંતિકારી ચળવળના તેજસ્વી નેતાઓ તરીકે આગળ આવ્યાં. મદનલાલ ધિંગરાએ બ્રિટિશ અધિકારી સર કર્ઝન વાઈલીની લંડનમાં હત્યા કરી જેમાં થયેલા વિવાદને પગલે તેઓ તેમના જૂના સાથીઓથી વિખૂટા પડી ગયા. સાવરકરની ધરપકડ અને સજાને પગલે પેરિસમાં તેમની પ્રવૃત્તિઓ નરમ પડતી ગઈ. ૧૯૧૪માં તેઓ પેરિસ છોડી જિનીવા જતા રહ્યાં.&lt;ref name=&quot;જયકુમાર ર. શુક્લ&quot; /&gt; 

શ્યામજી કૃષ્ણવર્મા જીનીવા ખાતે ૩૧ મી માર્ચ ૧૯૩૦ના રોજ અવસાન પામ્યા.&lt;ref name=&quot;ODNB&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;વ્યાસ2012&quot; /&gt; તેમની અંતિમ ઈચ્છા પોતાના અસ્થિ સ્વદેશ લઇ જવાની હતી. જે ગુજરાત સરકાર દ્વારા ૨૦૦૩માં ગુજરાત લાવવામાં આવ્યા. તેની વીરાંજલિયાત્રા સ્વરૂપે ગુજરાતમાં પ્રદક્ષિણા કરી.

૧૦૦ વર્ષ પહેલા પણ એમની લાખોપતિમાં ગણત્રી થતી. આમ છતાં એમણે પોતાનું કોઇ જ વીલ બનાવ્યું નહોતું. એમના અર્ધાગીની ભાનુમતીએ શ્યામજીના મૃત્યુ બાદ એમનું વસીયતનામું તૈયાર કર્યુ હતું. જેના પાવર ઓફ એટર્ની શ્યામજીના પેરીસમાં રહેતા ખાસ મિત્ર સરદારસિંહજી રાણાએ ૧૯૩૬માં મેળવ્યા હતા.

શ્યામજીને કોઇ સંતાન નહોતું. પણ ભારતના નવયુવાનોના અભ્યાસ માટે એ જમાનામાં એમણે ૯૦,૦૦૦ ફ્રાન્કનું દાન આપ્યું હતું. ફ્રાન્સમાં યુનિવર્સિટી ઓફ પેરીસમાં કૃષ્ણ વર્મા ફાઉન્ડેશન છે. ફ્રાન્સ ભણવા આવવા ઇચ્છતા હિંદુ યુવાનો માટે એમણે સ્કોલરશીપ જાહેર કરી હતી. ત્યાંની સંસ્કૃત લાઇબ્રેરી માટે એમણે અનુદાન આપ્યું હતું. ચિત્રલેખાએ એમના વસિયતની ફ્રેન્ચમાંથી અંગ્રેજી અનુવાદ કરેલી કોપી મેળવી છે.

શ્યામજી ભારત માટે જાસુસી કરતા હોવાની અંગ્રેજોને દ્રઢ શંકા હતી એટલે જ એમના પર બ્રિટીશ ગુપ્તચરતંત્ર ચાંપતી નજર રાખતું.

== સ્મારકો ==
[[File:Varma_Memorial.JPG|thumb|320x320px|''ક્રાંતિ તીર્થ,'' શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા સ્મારક, માંડવી. તેમના લંડન ખાતેના નિવાસસ્થાન ઇન્ડિયા હાઉસ ની પ્રતિકૃતિ પાછળ દેખાય છે.]]

શ્યામજી કૃષ્ણ વર્માએ ભાનુમતીના ભંડોળમાંથી ૧૯પરમાં બે લાખ રૂપીયાનું અનુદાન માંડવીમાં ભાનુમતી મેટરનીટી હોસ્પીટલ માટે આપવામાં આવ્યું હતું. એ ઉપરાંત મુંબઇના ભારતીય વિદ્યાભવનમાં સંસ્કૃતના અભ્યાસ માટે સ્કોલરશીપ આપવામાં આવે છે. પેરીસની સોરબોન યુનિવર્સિટીમાં શ્યામજીના નામના બે રૂમ છે. એમણે એમના અલભ્ય પુસ્તકો અહીં દાનમાં આપી દીધાં હતા. માંડવી અને ભુજમાં શ્યામજીનાં બાવલા છે. માંડવીમાં શ્યામજી અને ભાનુમતીના નામના માર્ગ છે.

તાજેતરમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ જાતે કચ્છમાં આવી ભૂજના ખાસ સમારોહમાં તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી આનંદીબેન પટેલને કચ્છના ક્રાંતિવીરની 'સનદ' ભારતની ધરતી પર લાવી ગુજરાતનાં મુખ્યમંત્રી આનંદીબેનને સુપ્રત કરી હતી.&lt;ref&gt;ગુજરાત સમાચાર, વડોદરા આવૃતિ, તા. ૧૯ ડિસેમ્બર ૨૦૧૫&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Guardian&gt;{{cite web| author =Bowcott, Owen| work=The Guardian| url=https://www.theguardian.com/uk-news/2015/nov/11/indian-lawyer-disbarred-from-inner-temple-one-century-ago-reinstated|title= Indian lawyer disbarred from Inner Temple a century ago is reinstated|date= 11 November 2015 | access-date= 12 November 2015}}&lt;/ref&gt;

ગુજરાતના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આઝાદીના ૫૫ વર્ષો બાદ ૨૨ ઑગસ્ટ-૨૦૦૩ના રોજ સ્વયં સ્વિત્ઝર્લૅન્ડથી તેમના અને તેમની પત્નીના અસ્થિ દેશમાં લાવી તેમના અંતિમ સ્વપ્નને સાકાર કર્યું.&lt;ref name=&quot;gsj&quot;/&gt; ૪ ઑક્ટોબર ૨૦૦૯ના રોજ તત્કાલીન મુખ્યમંત્રીશ્રીએ 'ક્રાંતિતીર્થ'નો પાયોનો પથ્થર મૂક્યો અને ૧૩ ડિસેમ્બર ૨૦૧૦ના રોજ ભૂમિપૂજન કરી ૫૨ એકરમાં ફેલાયેલા વિશાળ સ્મારકને દેશને સમર્પિત કર્યું. જેમાં હાઈગેટ લંડન ખાતેના ઈન્ડિયા હાઉસની પ્રતિકૃતિ અને શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા તથા તેમના પત્ની ભાનુમતીની પ્રતિમાઓ મૂકવામાં આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;gsj&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TOI&quot;&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/rajkot/Modi-dedicates-Kranti-Teerth-memorial-to-Shyamji-Krishna-Verma/articleshow/7095227.cms|title=Modi dedicates 'Kranti Teerth' memorial to Shyamji Krishna Verma|last=|first=|date=13 December 2010|work=The Times of India|publisher=|access-date= 12 November 2015}}&lt;/ref&gt;

== પુસ્તકો ==
૧૯૩પમાં સૌ પહેલા [[ઇન્દુલાલ યાજ્ઞિક|ઇન્દુલાલ યાજ્ઞિકે]] શ્યામજી કૃષ્ણવર્મા વિશે અંગ્રેજીમાં જીવનચરિત્ર લખ્યું હતું, જે પહેલા [[કનૈયાલાલ મુનશી]] લખવાના હતા. પુસ્તક લખ્યાનાં ૧પ વર્ષ બાદ એટલે કે ૧૯પ૦માં એ પ્રકાશિત થયું એ પછી ''કચ્છના ગાંધી'' ગણાતા ગોકુલદાસ બાંભડાઇએ તેનો ગુજરાતી અનુવાદ કર્યો હતો. શ્યામજી વિશે એક દસ્તાવેજી ફિલ્મ પણ ગુજરાતના માહીતીખાતાએ બનાવી હતી. એ સિવાય શ્યામજીને વંદના નામની એક ઓડીયો કેસેટ શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા મેમોરીયલ ફાઉન્ડેશને બનાવી છે. ગાયક કલાકાર પ્રદીપ ગઢવીએ ગીતો લખ્યા છે અને લલીતા ઘોડાદરા સહગાયીકા છે.

૧૯૭૬-૭૭માં મિસા હેઠળ વડોદરાની જેલમાં બાબુભાઇ જશુભાઇ પટેલ, રામલાલ પરીખ, નવલભાઇ શાહ અને વિષ્ણુ પંડયા હતા. દરરોજ એક જણે પોતાના વિષય પર ભાષણ આપવું એવું નક્કી થયું હતું. વિષ્ણુભાઇ શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા વિશે બોલ્યા. એ પ્રસંગ બાબુભાઇને બરાબર યાદ રહી ગયો. ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી બન્યા ત્યારે બાબુભાઇએ એમને ગુજરાતમાં સશષા ક્રાંતિના ઇતિહાસ વિશે પુસ્તક લખવાનું કહ્યું. વિષ્ણુ પંડ્યાએ ૧૯૮૦માં તેમનું પ્રકાશિત કર્યું. તેમણે શ્યામજીનું જીવનચરિત્ર અને લંડનમાં ઇન્ડીયન સોશ્યોલોજીસ્ટ નામનાં પુસ્તક લખ્યા છે.

ભુજના ધનજીભાઇ ભાનુશાળી નામના એસ.ટી.ના નિવૃત ડેપો મેનેજર શ્યામજી વિશે ઘણું લખ્યું છે. શ્યામજી વિશેનું પુસ્તક પણ એમણે પ્રકાશિત કર્યુ છે. માંડવીનાં શિક્ષિકા દક્ષાબહેન ઓઝાએ શ્યામજી વિશે હિંદીમાં પુસ્તક લખ્યું છે. ભુજમાં રહેતા અને ૧ર૬ જેટલી જાસુસી નવલકથાથી વિખ્યાત થયેલા લેખક ગૌતમ શર્માએ એમની નવલકથામાં શ્યામસુંદર નામનું પાત્ર શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા પરથી રાખ્યું હતું.

== સન્માન ==
[[File:Shyamji Krishna Varma 1989 stamp of India.jpg|thumb|ભારતીય ટપાલ ટિકિટ પર શ્યામજી કૃષ્ણવર્મા (૧૯૮૯)]]
ભારતીય ટપાલ વિભાગ દ્વારા તેમના સન્માનમાં ૪ ઓક્ટોબર ૧૯૮૯ ના રોજ સ્વાતંત્ર્ય સેનાની શ્રેણી અંતર્ગત ટપાલ ટિકિટ બહાર પાડવામાં આવી હતી.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== પૂરક વાચન ==
* {{cite book|title=History of Journalism|url=|year=૨૦૦૫|surname1=Qur|given1=Moniruddin|publisher=Anmol Publications.|ISBN=81-261-2355-9}}
* {{cite book|title=The Masters Revealed: Madame Blavatsky and the Myth of the Great White Lodge|url=https://archive.org/details/mastersrevealedm0000john|year=૧૯૯૪|surname1=Johnson|given1=K. Paul|publisher=SUNY Press|ISBN=0-7914-2063-9}}
* {{cite book|title=Krantiveer's Biography As A Story-Gujarati|url=https://archive.org/details/KRANTIVEERSHYAMJIKRISHNAVARMA|year=૧૮૯૦|surname1=Mr. Vishnu Pandya|given1=Mr. Hitesh Bhanushali}}
{{ભારતનો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ}}
[[શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ]]
[[શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની]]
[[શ્રેણી:૧૯૩૦માં મૃત્યુ]]
[[શ્રેણી:૧૮૫૭માં જન્મ]]</text>
      <sha1>1j4yqllhmu88sjot93b4rlgfsevvdl1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>આહોમ રજવાડું</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80792</id>
    <revision>
      <id>905982</id>
      <parentid>870369</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T21:08:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ananya Taye</username>
        <id>89367</id>
      </contributor>
      <comment>eplaced with revised map as per historical records. Removed the Kamrup and Darrang Duar regions since these were under Bhutanese rule. Removed the Doboka region, which was under Kachari rule, and fixed the Raha region as the southern border. Removed the Dimapur region, which was a forested buffer region between Ahom-Kachari states and never occupied by the Ahoms</comment>
      <origin>905982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3323" sha1="9cujis55tm0wpn15puyru974tzlfsxl" xml:space="preserve">[[ચિત્ર:Ahom-kingdom-c1826p1.png|thumb|250x250px|આહોમ સામ્રાજ્યનો નકશો]]

'''આહોમ રજવાડું''' અથવા '''આહોમ સામ્રાજ્ય''' એ [[આસામ]] રાજ્યવિસ્તારમાં ૬૦૦ વર્ષ (ઈ.સ. ૧૨૨૮ થી ૧૮૨૬) સુધી શાસન કરનારી રાજસત્તા હતી. તેના રાજા રુદ્રસિંહના સમયગાળામાં રાજસત્તા ખૂબ જ શક્તિશાળી અને પહોંચેલી હતી. આ સમય દરમિયાન મુઘલ રાજાઓ સાથે ભીષણ યુદ્ધ થયાં હતાં. રાજા ચક્રધ્વજસિંહના સમયના લાછિત બડફુકન નામના લડાયક સેનાપતિ તરીકે પ્રખ્યાત હતા. [[ઔરંગઝેબ|ઔરંગઝેબે]] અહીં આક્રમણ કર્યું તે સમયે મુઘલ-સામ્રાજ્ય સાથેની અથડામણોમાં આ સેનાપતિએ અગત્યની કામગીરી ભજવી હતી. 

== સરાઈઘાટ ખાતેનું યુદ્ધ ==
ઈ.સ. ૧૬૭૧ના સરાઈઘાટ ખાતેના યુદ્ધમાં ''લાછિત બડફુકન''નું મોટું પરાક્રમ ગાજ્યું હતું. ગૌહત્તી ખાતે મુઘલોની મુખ્ય ફોજના સરદાર ફૌજખાનને પરાજિત કરી તેમને કેદી બનાવ્યા હતા. મોઘલોએ પરત આક્રમણ કરી તે સમયે [[શિવાજી|શિવાજી મહારાજાની]] ''ગોરિલા-છાપામાર પદ્ધતિના યુદ્ધ'' દ્વારા મુઘલ દળોને મારી હટાવ્યા હતા. પરાજિત મુઘલ સેનાને [[ગુવાહાટી|ગૌહત્તી]]થી ભગાવી હતી. આવા પરાક્ર્મને કારણે અહીં ઇસ્લામી સત્તાનો પાયો રોપાયો ન હતો.

== શાસન ==
આ રાજસત્તાના રાજાઓની શાસકીય વ્યવસ્થા, શસ્ત્ર-સરંજામ, ન્યાયતંત્ર વગેરે વ્યવસ્થા સંપૂર્ણપણે નિર્મિત અને જાળવવામાં આવતી હતી. આ વ્યવસ્થાના સત્તાવાર દસ્તાવેજો પણ જાળવવામાં આવેલ છે. પરિણામે [[આસામ]]નો ઐતિહાસિક અભ્યાસ મોટા પ્રમાણમાં મદદરૂપ થાય છે.

== આ પણ જુઓ ==
* મરાઠા સામ્રાજ્ય
* વિજયનગર સામ્રાજ્ય

[[શ્રેણી:આસામ]]
[[શ્રેણી:ભારતનો ઇતિહાસ]]</text>
      <sha1>9cujis55tm0wpn15puyru974tzlfsxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>93073</id>
    <revision>
      <id>905978</id>
      <parentid>901588</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:54:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>18151</id>
      </contributor>
      <comment>/* Let's start preparing for Feminism and Folklore 2027! */ નવો વિભાગ</comment>
      <origin>905978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71647" sha1="73t25odl2b30imyz8ilcl4pbrasojtg" xml:space="preserve">== Invitation to Organize Feminism and Folklore 2024 Writing Competition ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;center&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/center&gt;

Dear {{PAGENAME}},

Hope you are doing well, Wishing you a Happy New Year!.

We extend a heartfelt invitation to you to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition, which is scheduled to take place from February 1, 2024, to March 31, 2024. This year's edition of Feminism and Folklore will concentrate on feminism, women's issues, and gender-focused topics, aligning with a Wiki Loves Folklore gender gap focus and featuring a folk culture theme on Wikipedia.

This year we have created two new Tools for the Feminism and Folklore project. The tool is called '''Campwiz'''. This tool is created by the international Tech team of Wiki Loves Folkore especially crafted for Feminism and Folklore project. The tool works as same as fountain or dashboard but has extra abilities required for jury and submission of articles.   

To create a new campaign on Campwiz, organizers to follow these steps:

# Go to the tool link: &lt;nowiki&gt;https://tools.wikilovesfolklore.org/&lt;/nowiki&gt;
# Select your wiki on which you want to organize the campaign (enter the name or short code, such as &quot;{{CONTENTLANG}}&quot; for {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}}).
# Give your campaign a name example &quot;Feminism and Folklore 2024 on {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}})&quot;.
# Select the start and end dates (note: keep your start date as Feb 1 and end date as March 31).
# Provide a description for your campaign (you can briefly describe the campaign in this section).
# Make sure to keep the checkboxes ticked for &quot;Allow users to submit articles that were not created but expanded.&quot; if you want to use the campaign for expanded articles also. 
# Keep minimum added bytes as 4000 and minimum added words as 400 and click next.
# In the jury section, keep the checkboxes ticked for &quot;Allow jury members to participate in the campaign&quot; and &quot;Prevent jury members from seeing each other's votes.&quot; As per your preference.
# Under the jury search box, type the username of your jury and click on the &quot;+&quot; button to add; you can add multiple jury members.
# Click next to review and then click on save.

With this we have also created a '''Missing article tool'''. This tool identifies articles in the English Wikipedia that are absent from your native language Wikipedia. You can customize your selection criteria, and our tool will provide you with a table displaying the missing articles along with suggested titles. You also have the option to download the list in both CSV and wikitable formats.

Both tools, the Missing Article Tool and the Campwiz Tool, are now available for public use during the Feminism and Folklore campaign. You can find more information about these tools here: &lt;nowiki&gt;https://tools.wikilovesfolklore.org/&lt;/nowiki&gt;

There are also some changes in the rules and criteria's. Please go through the rules below.

# '''Minimum Length:''' The expanded or new article should have a minimum of '''''4000 bytes or 400 words''''', ensuring sufficient depth and coverage of the chosen topic. The local organizers are free to choose the minimum length criteria as per needs of their local Wikipedia and must be clearly mention on local project page.
# '''Language Quality:''' Articles should not be poorly machine-translated, ensuring that language quality and readability are maintained at a high standard.
# '''Timeline of Creation or Expansion:''' The article should be created or expanded between 1 February and 31 March, aligning with the specified contest timeline.
# '''Theme Relevance''': Articles should directly address the theme of feminism and folklore, exploring connections between gender, cultural traditions, and intangible heritage.
# '''No Orphaned Articles:''' Articles must not be orphaned, meaning they should be linked from at least one other article to ensure visibility within the Wikipedia ecosystem.
# '''No Copyright violations:''' There should be no copyright violations, and articles should adhere to local Wikipedia policies on notability, ensuring that the content meets the standards for notability.
# '''Adequate references and Citations:''' Each article should include proper references and citations following local Wikipedia policies, ensuring the reliability and credibility of the information presented.

Learn more about the contest details and prizes on our project page [[:m:Feminism and Folklore 2024|here]]. Should you require any assistance, please feel free to contact us on our meta talk page or via email.

We eagerly anticipate your enthusiastic coordination and participation in Feminism and Folklore 2024.

Thank you and Best wishes,

'''Feminism and Folklore 2024 International Team'''

--[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૨:૨૧, ૧૮ જાન્યુઆરી ૨૦૨૪ (IST)
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&amp;oldid=26088038 --&gt;

== Organising Feminism and Folklore ==

[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | 350px | right]]

Hello Community Organizers,

Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia.

To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners:

*First Prize: $15 USD
*Second Prize: $10 USD
*Best Jury Article: $5 USD

All this will be in '''gift voucher format only'''. Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page 

The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles. 

We're also providing internet and childcare support to the first 50 organizers and Jury members for who request for it. Remember, only 50 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 50 registrations, and the deadline is March 15, 2024. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdnytyact-HR6DvsWwnrVeWuzMfuNH1dSjpF24m6od-f3LzZQ/viewform here]. 

Each organizer/jury who gets support will receive $30 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest.  

We also invite all organizers and jury members to join us for office hours on '''Saturday, March 2, 2024'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on  [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_2024_Office_Hour_2  meta page].

Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia!

Best regards,

Rockpeterson

[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૧:૨૬, ૨૯ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/fnf2024golbal&amp;oldid=26304232 --&gt;

== રુક્મિણી લક્ષ્મીપતિનું સબમિશન ==

આ લેખમાં ભલે બાઇટ્સ પૂરતા છે પરંતુ લેખમાં શબ્દોની સંખ્યા ઘણી ઓછી છે માટે સબમિશન હાલમાં સ્વીકારતો નથી. હા, એ વાત સાચી કે સ્પર્ધાના નિયમ મુજબ બાઇટ્સ કે શબ્દો, બેમાંથી એકનું ધોરણ મેળવવું જરુરી છે, પણ અહીં તો માંડ ૨૦૦ શબ્દો છે જે ગુજરાતી વિકિપીડિયા અનુસાર સ્ટબ કક્ષાનો લેખ બને છે. તમારા બીજા એકબે લેખો ૪૦૦ કરતા ઓછા શબ્દોના હતા, પરંતુ તેમાં ૩૮૦-૩૯૦ શબ્દો હોવાથી તેમને સ્વીકાર્યા છે.

આ લેખનું થોડું વિસ્તરણ કરો તો એને સ્વીકારવાથી અન્ય સ્પર્ધકોને અન્યાય થયા જેવી પરિસ્થિતી ન ઊભી થાય. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૨:૦૫, ૨૬ માર્ચ ૨૦૨૪ (IST)

:નમસ્કાર @[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]], આપના દિશાનિર્દેશ માટે આભાર. [[રુક્મિણી લક્ષ્મીપતિ]] લેખમાં વિષય સામગ્રી ઉમેરી લેખનું વિસ્તરણ કરેલ છે. જોકે, હાલ લેખની શબ્દસંખ્યાને ૪૦૦ પાર કરવામાં હું સફળ રહ્યો નથી. હાલની સ્થિતિએ લેખમાં ૩૬૫ જેટલા શબ્દો છે. હજુ મારી પાસે વધુ વિષયવસ્તુ ઉમેરવા માટે એક દિવસનો સમય છે. પરંતુ હું ચીલાચાલુ સામગ્રી ઉમેરી કે વાક્યરચનાઓમાં ફેરબદલ કરીને શબ્દસંખ્યા વધારવાના પક્ષે નથી. હાલની સ્થિતિએ લેખ સામગ્રી આપના મૂલ્યાંકન ધારાધોરણોને સંતોષી શકે તેમ હોય તો જ લેખને સ્વીકૃત કરશો. ૪૦૦ શબ્દોના માપદંડ પ્રમાણે આપ ઈચ્છો તો મારા અન્ય લેખોને પણ અસ્વીકૃત કરી શકો છો. નિર્ણાયક તરીકે આપનો જે પણ નિર્ણય હશે તે મને માન્ય રહેશે. હાલ પૂરતી મારા તરફથી આપને એટલી જ વિનંતી છે કે જે પણ લેખોના મૂલ્યાંકન બાબતે આપે દિશાનિર્દેશ આપ્યા છે તે લેખોનું મૂલ્યાંકન સ્પર્ધાનો સમયગાળો પૂરો થયા પછી કરશો જેથી કરીને કદાચ કોઈ યોગ્ય માહિતી હાથ લાગે તો ઉમેરી શકાય. આભાર.[[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૯:૦૫, ૩૦ માર્ચ ૨૦૨૪ (IST)
::આભાર @[[સભ્ય:Snehrashmi|Snehrashmi]], ૩૬૫ શબ્દો પૂરતા છે. આમ પણ શબ્દો અથવા બાઇટ્સ, બેમાંથી એકનું ધારાધોરણ સચવાય એ પ્રતિયોગિતાનો નિયમ છે. મારી ટિપ્પણી લેખ અત્યંત ટૂંકો હોવાને કારણે હતી, પરંતુ હવે ૩૬૫ને '''લગભગ ૪૦૦''' ગણી શકું તેમ છું અને બાઇટ્સ તો પહેલેથી જ પૂરતા હતા. લેખના વિસ્તરણ માટે ઘણોઘણો આભાર. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૩:૫૨, ૨ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)

== Next Steps and Feedback Request for Feminism and Folklore Organizers ==

[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]]

Dear Organizer,

I hope this message finds you well.

First and foremost, I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause.

As the campaign draws to a close, I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|sign-up page]].

Once the jury process is completed, kindly update the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2024'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on our Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed.

Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights.

Therefore, I kindly ask you to spare just 10 minutes to share your progress and achievements with us through a Google Form survey. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful.

Here's the link to the survey: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCkFONXlPVlakMmdh-BWtZp0orYBCSVvViJPbsjf2TIXAWvw/viewform?usp=sf_link Survey Google Form Link]

Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon.

Warm regards,

'''Feminism and Folklore International Team #WeTogether'''

[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૩:૫૬, ૭ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&amp;oldid=26557949 --&gt;

== આભાર અને અભિનંદન ==

શ્રી. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મી]], આપે [[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪|નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪ સ્પર્ધા]]માં ભાગ લીધો તે બદલ આપનો આભાર માનું છું. સ્પર્ધામાં સબમિટ કરેલા લેખોનું મુલ્યાંકન પૂર્ણ થયું છે અને [[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪/અહેવાલ|અહેવાલ અંતર્ગત]] સ્પર્ધાનું પરિણામ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. આપે સ્પર્ધા અંતર્ગત નવા બનાવેલા અને વિસ્તારેલા બધા જ લેખો સ્વીકૃતિ પામ્યા છે અને પરિણામે ૨૨ ગુણ સાથે આપ આ સ્પર્ધામાં '''પ્રથમ ક્રમે''' આવ્યા છો, જેના માટે સવિશેષ અભિનંદન. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૩૭, ૧૧ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)

:આભાર નિર્ણાયકશ્રી. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૧૫:૪૪, ૧૧ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)

== આપના નીચેના લેખોની ચકાસણી કરવામાં આવી છે ==

છેલ્લી અપડેટ બાદ નીચેના નવા લેખોની ચકાસણી કરવામાં આવી છે:
* [[ઝલકારીબાઈ]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[ચીમનાબાઈ પ્રથમ]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[બેગમ હઝરત મહલ]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[અપ્સરા]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[ત્રિદેવી]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[રંભા (અપ્સરા)]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[ઘૃતાચી]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[ભારતમાતા (ચિત્ર)]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[સરલાદેવી ચૌધરાણી]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[સુશીલા નાયર]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[મનસા દેવી]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[વસૂરીમાલા]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[ઉદા દેવી]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[રાણી દુર્ગાવતી]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[વિજયા મહેતા]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[અવન્તીબાઈ]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[અંજની]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[વેલુ નાચ્ચિયાર]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[ભારત માતા]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[તિલોત્તમા (અપ્સરા)]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[ગાંધારી]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[રુક્મિણી લક્ષ્મીપતિ]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)
જો આપે હા કહી હશે તો જ કેમ્પવિઝ બોટ આ યાદી મોકલશે.
- [[સભ્ય:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[સભ્યની ચર્ચા:CampWiz Bot|ચર્ચા]]) ૦૩:૩૮, ૧૬ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST)

== Congratulations to the Feminism and Folklore Prize Winner! ==

Dear Winner,

We are thrilled to announce that you have been selected as one of the prize winners in the 2024 '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore]]''' Writing Contest! Your contributions have significantly enriched Wikipedia with articles that document the vibrant tapestry of folk cultures and highlight the crucial roles of women within these traditions.

As a token of our appreciation, you will receive a gift coupon. To facilitate the delivery of your prize and gather valuable feedback on your experience, please fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc9Rkv1803Q6DnAc1SLxyYy95KN22GNrGXeA7kNFT-u62MGyg/viewform?usp=sf_link the Winners Google Form]. In the form, kindly provide your details for receiving the gift coupon and share your thoughts about the project.

Your dedication and hard work have not only helped bridge the gender gap on Wikipedia but also ensured that the cultural narratives of underrepresented communities are preserved for future generations. We look forward to your continued participation and contributions in the future.

Congratulations once again, and thank you for being a vital part of this global initiative!

Warm regards,

'''The Feminism and Folklore Team'''
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf20242&amp;oldid=26890688 --&gt;

== Thank You for Your Contribution to Feminism and Folklore 2024! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|center|500px]]

{{int:please-translate}}

Dear Wikimedian,

We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor.

As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in organizing the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeHYAhFA9Q5vUs9UA1N45TOUxUdSNO8igGTmg4oPUL_qXS1EQ/viewform?usp=sf_link this form] by August 15th, 2024.

Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2025. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity.

Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia.

With warm regards,

'''Feminism and Folklore International Team'''.
--[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૭:૫૮, ૨૧ જુલાઇ ૨૦૨૪ (IST)
&lt;/div&gt;.
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&amp;oldid=26557949 --&gt;

== સમુદાય તકનિકી પરામર્શ પ્રક્રિયા 2024 ==

પ્રિય મિત્રો,

[[m:Indic MediaWiki Developers User Group|The Indic MediaWiki Developers User Group]] is facilitating a community technical consultation process to understand the needs of the community members on various technical issues while contributing to Wikimedia projects. The goal is to better understand the challenges across communities, understand common problems, and streamline future technical development activities.

The first step is a survey where to report your common issues, ideas etc. Please fill the survey (in a language of your choice) at
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link 

સર્વે ફોર્મ ભરવાની '''છેલ્લી તારીખ છે ૨૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪'''.

અમારી આ પહેલ વિષે વધુ જાણવા માટે મુલાકાત લો: https://w.wiki/AV78

સર્વે તમે ઉપરની કડી પર ગુજરાતી ભાષામાં પણ વાંચી શકો છો.

જો તમારી પાસે એક કરતા વધુ આઇડિયા કે સમસ્યાઓ હોય તો તમે આ સર્વે ફોર્મ એક કરતા વધુ વખત ભરી શકો છો.

આપ સૌના યોગદાન માટે આગોતરો આભાર! 
[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૨:૫૬, ૧૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪ (IST), on behalf of Indic MediaWiki Developers UG
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/gu&amp;oldid=27434526 --&gt;

== Translation request ==

Hello, Snehrashmi.

Can you translate and upload the articles [[:en:Azerbaijani manat sign]], [[:en:Azerbaijani manat]] and [[:en:Dani Rodrik]] in Gujarati Wikipedia?

Yours sincerely, [[સભ્ય:Oirattas|Oirattas]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Oirattas|ચર્ચા]]) ૧૧:૨૪, ૯ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ (IST)

:@[[સભ્ય:Oirattas|Oirattas]]: ચ્યમ ભઈ? [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|&lt;sup&gt;મારી સાથે વાત કરો&lt;/sup&gt;]] ૧૪:૫૩, ૯ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ (IST)
::I am sorry. I don't know Gujarati. Would you like to translate those three articles? [[સભ્ય:Oirattas|Oirattas]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Oirattas|ચર્ચા]]) ૧૯:૪૪, ૯ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ (IST)

== Feminism and Folklores  2024 Organizers Feedback ==

Dear Organizer,
[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | right | frameless]]

We extend our heartfelt gratitude for your invaluable contributions to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2024 Feminism and Folklore 2024]. Your dedication to promoting feminist perspectives on Wikimedia platforms has been instrumental in the campaign's success.

To better understand your initiatives and impact, we invite you to participate in a short survey (5-7 minutes). 

Your feedback will help us document your achievements in our report and showcase your story in our upcoming blog, highlighting the diversity of [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore] initiatives.

Click to participate in the [https://forms.gle/dSeoDP1r7S4KCrVZ6  survey]. 

By participating in the By participating in the survey, you help us share your efforts in reports and upcoming blogs. This will help showcase and amplify your work, inspiring others to join the movement.

The survey covers:
#Community engagement and participation
#Challenges and successes
#Partnership

Thank you again for your tireless efforts in promoting  [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore].

Best regards,&lt;br&gt;
[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 14:23, 26 October 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=27662256 --&gt;

== [Reminder] Apply for Cycle 3 Grants by December 1st! ==

Dear Feminism and Folklore Organizers,

We hope this message finds you well. We are excited to inform you that the application window for Wikimedia Foundation's Cycle 3 of our grants is now open. Please ensure to submit your applications by December 1st.

For a comprehensive guide on how to apply, please refer to the Wiki Loves Folklore Grant Toolkit: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_Grant_Toolkit

Additionally, you can find detailed information on the Rapid Grant timeline here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Project/Rapid#Timeline

We appreciate your continuous efforts and contributions to our campaigns. Should you have any questions or need further assistance, please do not hesitate to reach out:  '''support@wikilovesfolkore.org'''

Kind regards, &lt;br&gt;
On behalf of the Wiki Loves Folklore International Team. &lt;br&gt;
[[User:Joris Darlington Quarshie | Joris Darlington Quarshie]] ([[User talk:Joris Darlington Quarshie|talk]]) 08:39, 9 November 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=27662256 --&gt;

== [Workshop] Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia ==

Dear Recipient,&lt;br&gt;
We are excited to invite you to the third workshop in our Advocacy series, part of the Feminism and Folklore International Campaign. This highly anticipated workshop, titled &lt;b&gt;&quot;Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia,&quot;&lt;/b&gt; will be led by the esteemed Alex Stinson, Lead Program Strategist at the Wikimedia Foundation. Don't miss this opportunity to gain valuable insights into forging effective partnerships.

===Workshop Objectives===
* &lt;b&gt;Introduction to Partnerships: &lt;/b&gt;Understand the importance of building win-win relationships within the Wikimedia movement.
* &lt;b&gt;Strategies for Collaboration: &lt;/b&gt;Learn practical strategies for identifying and fostering effective partnerships.
* &lt;b&gt;Case Studies:&lt;/b&gt; Explore real-world examples of successful partnerships in the Wikimedia community.
* &lt;b&gt;Interactive Discussions: &lt;/b&gt;Engage in discussions to share experiences and insights on collaboration and advocacy.

===Workshop Details===
📅 Date: 7th December 2024&lt;br&gt;
⏰ Time: 4:30 PM UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1733589000 Check your local time zone])&lt;br&gt;
📍 Venue: Zoom Meeting

===How to Join:===
Registration Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Identifying_Win-Win_Relationships_with_Partners_for_Wikimedia &lt;br&gt;
Meeting ID: 860 4444 3016 &lt;br&gt;
Passcode: 834088

We welcome participants to bring their diverse perspectives and stories as we drive into the collaborative opportunities within the Wikimedia movement. Together, we’ll explore how these partnerships can enhance our advocacy and community efforts.

Thank you,

Wiki Loves Folklore International Team

[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 07:34, 03 December 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=27662256 --&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2025 in Your Country ==

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|frameless]]

Dear Team,
My name is Joris Darlington Quarshie (user: Joris Darlington Quarshie), and I am the Event Coordinator for the Wiki Loves Folklore 2025 (WLF) International campaign.

Wiki Loves Folklore 2025 is a photographic competition aimed at highlighting folk culture worldwide. The annual international photography competition is held on Wikimedia Commons between the 1st of February and the 31st of March. This campaign invites photographers and enthusiasts of folk culture globally to showcase their local traditions, festivals, cultural practices, and other folk events by uploading photographs to Wikimedia Commons.

As we celebrate the seventh anniversary of Wiki Loves Folklore, the international team is thrilled to invite Wikimedia affiliates, user groups, and organizations worldwide to host a local edition in their respective countries. This is an opportunity to bring more visibility to the folk culture of your region and contribute valuable content to the internet.

* Please find the project page for this year’s edition at:
https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025
* To sign up and organize the event in your country, visit:
https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025/Organize

If you wish to organize your local edition in either February or March instead of both months, feel free to let us know.

In addition to the photographic competition, there will also be a Wikipedia writing competition called Feminism and Folklore, which focuses on topics related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture on Wikipedia.

We welcome your team to organize both the photo and writing campaigns or either one of them in your local Wiki edition. If you are unable to organize both campaigns, feel free to share this opportunity with other groups or organizations in your region that may be interested.

* You can find the Feminism and Folklore project page here:
https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025

* The page to sign up is:
https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page

For any questions or to discuss further collaboration, feel free to contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. If your team wishes to connect via a meeting to discuss this further, please let us know.

We look forward to your participation in Wiki Loves Folklore 2025 and to seeing the incredible folk culture of your region represented on Wikimedia Commons.

Sincerely,

The Wiki Loves Folklore International Team

[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 08:50, 27 December 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=27662256 --&gt;

== Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 ==

== Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]]
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;em&gt;{{int:please-translate}}&lt;/em&gt;&lt;/div&gt;

Dear {{PAGENAME}},

My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign.

We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture.

=== Why Host the Competition? ===
* Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture.
* Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics.
* Raise awareness: Increase global understanding of these important issues.

=== Exciting Prizes Await! ===
We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes:

**International Recognition:**
* 1st Prize: $300 USD
* 2nd Prize: $200 USD
* 3rd Prize: $100 USD
* Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each

**Local Recognition (Details Coming Soon!):**
Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements!  
All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency.

=== Ready to Get Involved? ===
Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025]  
Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page]

=== Collaboration is Key! ===
Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region.

=== Let's Collaborate! ===
For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further.  
Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content!

Thank you,  
**Wiki Loves Folklore International Team**

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=27662256 --&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=27662256 --&gt;

== Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey ==

Dear Community Members,

I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity.

We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal.

This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference.

Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6

We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations.

Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025

Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input.

Warm regards,&lt;br&gt;
[[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]]
&lt;!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&amp;oldid=28078122 --&gt;

== Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]]

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{{center|''{{int:please-translate}}''}}

Dear {{PAGENAME}},
{{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}}

Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long!

== Event Details ==
* '''📅 Date''': Today (15 March 2025)
* '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone])
* '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link]
* '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]]
* '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266
* '''🔑 Passcode''': FNF@2025

== Participation ==
Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!''

'''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there!

Best regards,&lt;br&gt;
'''Joris Quarshie'''&lt;br&gt;
[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]

&lt;div style=&quot;margin-top:1em; text-align:center;&quot;&gt;
Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]  [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;
--[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=27662256 --&gt;

== આપના નીચેના લેખોની ચકાસણી કરવામાં આવી છે ==

છેલ્લી અપડેટ બાદ નીચેના નવા લેખોની ચકાસણી કરવામાં આવી છે:
* [[સુદેશણા]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[દમયંતી]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[હિડિમ્બા]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[સત્યવતી]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[ઉલૂપી]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[અંબા (પૌરાણિક પાત્ર)]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[ગંગા (દેવી)]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[ઉત્તરા]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)
જો આપે હા કહી હશે તો જ કેમ્પવિઝ બોટ આ યાદી મોકલશે. Please look [[User:CampWiz Bot/Templates/CampWiz Bot Subscription/doc|here]] for more info.
- [[સભ્ય:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[સભ્યની ચર્ચા:CampWiz Bot|ચર્ચા]]) ૧૭:૩૦, ૨૦ માર્ચ ૨૦૨૫ (IST)

== આપના નીચેના લેખોની ચકાસણી કરવામાં આવી છે ==

છેલ્લી અપડેટ બાદ નીચેના નવા લેખોની ચકાસણી કરવામાં આવી છે:
* [[રુક્મિણી]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[શર્મિષ્ઠા]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[યશોદા]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[સુભદ્રા]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[રતિ]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[દુર્ગા]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[પૂતના]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[સત્યભામા]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[ચિત્રાંગદા]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[માદ્રી]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[કુંતી]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[મિત્રવિન્દા]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[અંબાલિકા]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = rejected)

* [[સરસ્વતી દેવી]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved)

* [[મેનકા]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = rejected)
જો આપે હા કહી હશે તો જ કેમ્પવિઝ બોટ આ યાદી મોકલશે. Please look [[User:CampWiz Bot/Templates/CampWiz Bot Subscription/doc|here]] for more info.
- [[સભ્ય:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[સભ્યની ચર્ચા:CampWiz Bot|ચર્ચા]]) ૦૩:૩૦, ૨ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)

:: સ્પર્ધામાં પ્રથમ સ્થાને ઉત્તિર્ણ થવા બદલ અઢળક અભિનંદન --[[સભ્ય:Aniket|અ ને કાંઈ નહી અ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૨:૪૨, ૧૭ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)

== Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]]

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{{center|''{{int:please-translate}}''}}
Dear {{PAGENAME}},

You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu.

=== Objectives ===
* '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives.
* '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens.
* '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices.
* '''Advocacy &amp; Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities.

=== Details ===
* '''Date:''' 30th April 2025
* '''Day:''' Wednesday
* '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone])
* '''Venue:''' Online (Zoom)
* '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda &amp; Community Engagement Director)

=== How to Join ===
* '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here]
* '''Meeting ID:''' 891 5873 8825
* '''Passcode:''' FNF@2025
* '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] ''''

=== Agenda ===
# Welcome &amp; Introductions: Opening remarks and participant roll-call.
# Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives.
# Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries.
# Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups.
# Q&amp;A &amp; Discussion: Share challenges, solutions, and next steps.
# Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions.

We look forward to seeing you there!

Best regards,&lt;br&gt;
Stella&lt;br&gt;
Feminism and Folklore Organiser

-[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=28399508 --&gt;

== You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

Hello {{PAGENAME}}

[[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]]

We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled:

🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders&lt;br&gt;
🗓 Friday, June 20, 2025&lt;br&gt;
⏰ 4:00 PM UTC&lt;br&gt;
🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]&lt;br&gt;
👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)&lt;br&gt;

Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms!

🔗 Event Page &amp; Details:
https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders

This session includes:&lt;br&gt;
✔️ A keynote presentation&lt;br&gt;
✔️ Story-sharing interactive segment&lt;br&gt;
✔️ Q&amp;A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia&lt;br&gt;

We hope to see you there!

Warm regards,&lt;br&gt;
Stella&lt;br&gt;
On behalf of Feminism and Folklore Team&lt;br&gt;

[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC)
 &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=28399508 --&gt;

== Feminism and Folklore 2025 - Local prize winners ==

[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedian,

Congratulations on your outstanding achievement in winning a local prize in the '''Feminism and Folklore 2025''' writing competition! We truly appreciate your dedication and the valuable contribution you’ve made in documenting local folk culture and highlighting women’s representation on your local Wikipedia.

To claim your prize, please complete the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdONlpmv1iTrvXnXbHPlfFzUcuF71obJKtPGkycgjGObQ4ShA/viewform?usp=dialog prize form] by July 5th, 2025. Kindly note that after this date, the form will be closed and submissions will no longer be accepted.

Please also note that all prizes will be awarded in the form of [https://www.tremendous.com/ Tremendous Vouchers] only.

If you have any questions or need assistance, feel free to contact us via your talk page or email. We're happy to help.

Warm regards,

[[:m:Feminism and Folklore 2025|FNF 2025 International Team]]

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;
--[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૫:૫૦, ૨૧ જૂન ૨૦૨૫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&amp;oldid=28891702 --&gt;

== Invitation to Organise Feminism and Folklore 2026 ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]]
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;em&gt;{{int:please-translate}}&lt;/em&gt;&lt;/div&gt;

Dear {{PAGENAME}},

Hope you’re doing well. I’m reaching out with some exciting updates about '''[[m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]'''. Thanks to the amazing support from organizers like you, the campaign has grown into one of the biggest and most collaborative initiatives in the entire Wikimedia movement. Your efforts have played a huge part in that, and we’re truly grateful. We’re hoping to make the 2026 edition even larger and even more community-driven.

We’d be very happy to have you join again as an organizer. The sign-up process is simple this year:

#Create your local event page (you can copy from the [[:m:Feminism_and_Folklore/Sample|sample]])
#Set up your Fountain or [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ CampWiz] campaign.
#Add your campaign link to the 2026 '''[[:m:Feminism_and_Folklore_2026/Project_Page|registration list]]'''

The focus of the campaign remains the same - creating or expanding Wikipedia content on feminism, women’s issues, gender topics, and diverse folk traditions from around the world. International and local prizes will continue as before.

'''Special Prize for 2026:'''

Every participant will receive a Wikipedia 25 digital postcard as a token of appreciation for contributing to the global movement during Wikipedia’s 25th anniversary year. This will be sent to all contributors who take part in the campaign.

We’re also adding an optional one-time internet and childcare support for organizers who may need extra assistance to carry out their local campaign. This is entirely optional and meant to help those who might otherwise face challenges in organizing. More details will be shared soon.

If you’re unable to organize this year, no worries at all - please feel free to share the invitation with others in your community who might be interested.

If you have any questions or would like to discuss plans, you can reach us on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026|talk page]] or by email.

Looking forward to collaborating again,

'''Wiki Loves Folklore International Team'''

--[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૩:૪૮, ૧૨ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&amp;oldid=29792058 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers &amp; Jury ==

Hello {{PAGENAME}}!,

Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts!

To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have:
* Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]:
* Started promoting the campaign within your community.
* Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified.
* Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community.

=== Internet &amp; Childcare Support ===
Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''.

'''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]'''

Requests submitted after this date will not be entertained.

=== Important Participation Guidelines ===

* Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers).
* If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us.

=== Community Engagement ===

* Keep your community active and motivated throughout the campaign.
* Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally.
* In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''.
Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊

Thank you for your collaboration!

''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.''

Feminism and Folklore International Team.

–[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૦:૪૭, ૧૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&amp;oldid=30083330 --&gt;

== ફેરફારો પૂર્વવત કરવા બાબત ==
પ્રણામ સ્નેહરશ્મિ જી
આપે મારા લખાણ ને રદ કરવા માટે નું કારણ બતાવશો તો મને આનંદ થશે. 

બસ આપના ઉતર ની પ્રતિક્ષા કરીશ
:@[[સભ્ય:નિહાર બારોટ|નિહાર બારોટ]], વિકિપીડિયામાં આપનું સ્વાગત છે. વિકિપીડિયા એ મુક્ત જ્ઞાનકોશ છે અને એમાં આપ બેલાશક આપનો સહયોગ, યોગદાન આપી શકો છો. પરંતુ આપના દ્વારા કરાયેલ ફેરફારો ([https://w.wiki/HxB7], [https://w.wiki/HxAy], [https://w.wiki/HxAg], [https://w.wiki/HxAu], [https://w.wiki/HwBa], [https://w.wiki/HxB4]) તથા ઉમેરેલી માહિતી માટે રજૂ કરેલા સ્ત્રોત વિકિપીડિયા પર માન્ય ન હોવાથી તેમજ વિકિપીડિયાના પાયાના સિદ્ધાંતો [[વિકિપીડિયા:પ્રારંભિક સંશોધન નહીં|પ્રારંભિક સંશોધન નહીં]] અને [[વિકિપીડિયા:ચકાસણીયોગ્યતા|ચકાસણીયોગ્યતા]]નું પાલન કરતા ન હોવાથી મારા દ્વારા પૂર્વવત કરાયા છે. અન્ય કોઈ ફેરફાર કરતાં પહેલાં આપના ચર્ચા પાનાં પર પ્રબંધક દ્વારા મૂકાયેલ ''સ્વાગત'' સંદેશનો અભ્યાસ કરશો. આપના સકારાત્મક યોગદાનનો અભિલાષી... [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૮:૪૩, ૨૩ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ (IST)

== Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge; padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]]

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;padding: 1em 2em;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

Dear Organizer,

I hope this message finds you well.

First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause.

As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]].

Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed.

Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. 

Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful.

Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon.

Warm regards,

[[User:Tiven2240|Tiven2240]]

on behalf of Feminism and Folklore International Team 

&lt;nowiki&gt;#WeTogether&lt;/nowiki&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૭:૨૭, ૧૧ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&amp;oldid=30391231 --&gt;

== Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 ==

Dear Feminism and Folklore organiser, 

This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''.

Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026.

Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign.

Best regards,

'''Feminism and Folklore International Organizing Team'''

--[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૭:૩૯, ૩ જૂન ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&amp;oldid=30627457 --&gt;

== Wikipedia Asian Month 2025 Golden Barnstar ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
[[File:2025 Wikipedia Asian Month Special Barnstar.png|500px]]&lt;/div&gt;

[[User:Betty2407|Betty2407]] ([[User talk:Betty2407|talk]]) 08:38, 6 June 2026 (UTC) on behalf of Wikipedia Asian Month User Group
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist2&amp;oldid=30642952 --&gt;

== Congratulations to the Local Winners of Feminism and Folklore 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]]

Dear {{PAGENAME}},

The Feminism and Folklore International Organizing Team is pleased to congratulate the Local Winners of '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]'''.

Local Winners are participants who achieved top rankings within their respective language communities through their valuable contributions to documenting folklore, women's history, culture, traditions, and related knowledge on Wikimedia projects in their local languages.

Your efforts have helped enrich Wikimedia content, preserve cultural heritage, and improve the representation of diverse communities and knowledge systems across the movement. We sincerely appreciate your dedication and contribution to the success of the campaign.

=== Appreciation Form ===

As a token of appreciation to receive prizes, all Local Winners are requested to complete the following form by '''22 June 2026'''.

'''Form link''' - 
[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdGU7vkzANkB8P1k2X-NPwOwqBoTZafzgUZ-23wnVCeW2cj3g/viewform here]

; Deadline
: 22 June 2026

Please ensure that all information provided in the form is accurate and complete. This information will be used for the appreciation process.

=== Thank you ===

We extend our heartfelt thanks to all Local Winners for their outstanding contributions and continued support of free knowledge. Your work has strengthened local-language content and helped make knowledge about folklore and women more accessible to communities around the world.

Congratulations once again on your achievement.

—''Feminism and Folklore International Organizing Team''
&lt;/div&gt;
--[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૨:૫૫, ૭ જૂન ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&amp;oldid=30649454 --&gt;

== Thank you for organising Feminism and Folklore 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]]

Dear {{PAGENAME}},

Your dedication, coordination, and hard work played a vital role in making this year's [[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign successful. We truly appreciate the time and effort you invested in engaging your community and supporting participants.

As we have completed the jury phase and begin planning for next year's campaign, we would like to learn from your experiences. Please complete the organisers' feedback form and share your insights, challenges, and suggestions on how we can improve the campaign.

'''This feedback form is mandatory for all organisers''', as it helps us evaluate the campaign and make meaningful improvements for future editions.

'''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf6IsGAsxkTEWTwueyLg-gBjRVlY3g2kTNj3xRhDiILiQnQwQ/viewform?usp=dialog here]'''

Please submit your response by '''25 June 2026'''.

Thank you once again for your invaluable contributions and for helping make Feminism and Folklore a global success. We look forward to working with you again in the future!

Regards,

'''Feminism and Folklore Team'''

--[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૭:૩૫, ૧૮ જૂન ૨૦૨૬ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&amp;oldid=30704175 --&gt;

== Thank you for being a part of Feminism and Folklore 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]]

Dear {{PAGENAME}},

Your contributions helped make this year's [[:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign a great success, and we are truly grateful for your time, knowledge, and dedication to documenting women's stories and folklore on Wikimedia projects.

As we reflect on this year's campaign and prepare for the next edition, we'd love to hear about your experience. Please take a few minutes to fill out our feedback form and share your thoughts and suggestions.

As a token of our appreciation, everyone who completes the form will receive a '''special digital postcard'''! in their email. This year marks '''''25 years of Wikipedia''''', and the postcard has been created to celebrate this milestone and to recognize the incredible efforts of participants like you who continue to enrich free knowledge for the world.

'''Form Link - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqFZN9IdWbAnZ_7DyG5bIsuq7KAkdsIxweC_TdPH9In-tthQ/viewform?usp=dialog here]'''

Please complete the feedback form by '''25 June 2026'''.

Thank you once again for making Feminism and Folklore 2026 a success. We hope to see you again in future campaigns!

Best regards,

Feminism and Folklore international Team.

--[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૦:૦૧, ૧૮ જૂન ૨૦૨૬ (IST)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&amp;oldid=30704478 --&gt;

== Let's start preparing for Feminism and Folklore 2027! ==
&lt;div style=&quot;background:#f8f9fa; color:#202122; border:1px solid #a2a9b1; border-radius:4px; padding:20px; margin:10px 0;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore logo.svg|right|150px|frameless]]

Dear Feminism and Folklore organisers,

We are happy to invite you to start preparing for the '''Feminism and Folklore 2027''' edition!

The next Wikimedia Foundation [[:m:Grants/Rapid|Rapid Grant]] application cycle, Cycle 3, starts on '''1 November 2026'''. If you are planning to organise Feminism and Folklore in your country or region in 2027, we encourage you to start working on your project plans, Wikipedia workshops, community activities, local events, and budget ahead of the application period.

In particular, organisers are encouraged to consider activities that support participants in creating and improving Wikipedia articles and other Wikimedia projects related to feminism, women, gender and local cultural heritage. You may also include expenses related to local prizes and other forms of recognition for contributors, where appropriate.

Please review the [[:m:Grants/Rapid|Rapid Grant application process]] and prepare your application for the upcoming cycle.

'''Once you submit your application and it appears on Meta, please share the link to your Rapid Grant application with support{{@}}wikilovesfolklore.org and copy team{{@}}wikilovesfolklore.org.'''

This will allow the Feminism and Folklore team to endorse your application when the Wikimedia Foundation Grants Team reaches out to us for confirmation.

If you have any questions or concerns about the Rapid Grant application process, please contact support{{@}}wikilovesfolklore.org.

Thank you for your continued support and for all the work you do to document and celebrate the knowledge, stories, and contributions of women and gender-diverse communities around the world. We look forward to supporting your applications and working together towards another successful edition!

'''Wiki Loves Folklore International team'''

&lt;/div&gt;
--[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૯:૨૪, ૩ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&amp;oldid=31123349 --&gt;</text>
      <sha1>73t25odl2b30imyz8ilcl4pbrasojtg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્ય:Snehrashmi/પ્રયોગપૃષ્ઠ</title>
    <ns>2</ns>
    <id>124735</id>
    <revision>
      <id>905996</id>
      <parentid>895390</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T05:46:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>સામગ્રી [[જગજીવન રામ]] લેખ તરીકે મુખ્ય પાના પર ખસેડી</comment>
      <origin>905996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>905997</id>
      <parentid>905996</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T06:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>મહાત્મા ગાંધી પ્રતિમા, સંસદ ભવન</comment>
      <origin>905997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8429" sha1="0ki499dzrt93k1kuigo2r2zp2vckesz" xml:space="preserve"># મહાત્મા ગાંધી પ્રતિમા, સંસદ ભવન

{{Infobox monument
| name          = મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા
| native_name   = 
| image         = 
| image_size    = 
| caption       = 
| location      = [[નવી દિલ્હી]]
| mapframe      = 
| designer      = [[રામ વી. સુતાર]]
| type          = શિલ્પ
| material      = કાંસ્ય
| length        = 
| width         = 
| height        = ૪.૯ મીટર
| weight        = 
| visitors_num  = 
| visitors_year = 
| begin         = ૧૯૬૯
| complete      = ૧૯૯૩
| dedicated     = 
| open          = ૨ ઓક્ટોબર ૧૯૯૩
| restore       = 
| dismantled    = 
| dedicated_to  = 
| map_name      = 
| map_text      = 
| map_width     = 
| map_relief    = 
| coordinates   = 
| website       = 
| extra_label   = 
| extra         = 
}}

'''મહાત્મા ગાંધી પ્રતિમા''' એ નવી દિલ્હીમાં ભારતના સંસદ ભવનના પરિસરમાં સ્થિત મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધીની ૧૬ ફૂટ (૪.૯ મીટર) ઊંચી કાંસ્ય પ્રતિમા છે. [[રામ વી. સુતાર]] દ્વારા ડિઝાઇન કરવામાં આવેલી આ પ્રતિમાનું ઉદ્‌ઘાટન ૧૯૯૩માં કરવામાં આવ્યું હતું. સમય જતાં આ સ્થળ ભારતીય સંસદના સભ્યો (સંસદસભ્યો) માટે વિરોધ પ્રદર્શન કરવા માટેનું એક પ્રતીકાત્મક સ્થળ બની ગયું છે.

== ઇતિહાસ ==
નવી દિલ્હીના 'સેન્ટ્રલ વિસ્ટા' પર ગાંધીજીની પ્રતિમા બનાવવાનો પ્રારંભિક પ્રસ્તાવ ૧૯૬૮માં ઇન્ડિયા ગેટની પાછળ આવેલી છત્રી (કેનોપી) પરથી કિંગ જ્યોર્જ પંચમની પ્રતિમા હટાવ્યા બાદ મૂકવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Vohra |first1=Pankaj |title=Not Gandhi's but Netaji statue under the canopy next to India Gate |url=https://thedailyguardian.com/not-gandhis-but-netaji-%EF%BB%BFstatue-under-the-canopy-next-to-india-gate/ |access-date=6 August 2022 |work=The Daily Guardian |date=22 January 2022}}&lt;/ref&gt; ૧૯૬૯માં સંસદમાં જાહેરાત કરવામાં આવી હતી કે સરકારના ખર્ચે ઇન્ડિયા ગેટ નજીક આ પ્રતિમા સ્થાપિત કરવામાં આવશે.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |s2cid=143706237 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ૧૯૭૮માં, મોરારજી દેસાઈના નેતૃત્વવાળી સરકાર દ્વારા પ્રતિમા માટેના પ્રસ્તાવો મંગાવવામાં આવ્યા હતા. દેશભરના શિલ્પકારો પાસેથી બાર પ્રસ્તાવો (એન્ટ્રીઓ) મળ્યા હતા, જેમાંથી [[રામ વી. સુતાર|રામ સુતાર]]ની ડિઝાઇનની પસંદગી કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |s2cid=143706237 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=The Location of Netaji's Statue Should Have Been Better Chosen |url=https://thewire.in/history/the-location-of-netajis-statue-should-have-been-better-chosen |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt; ૧૯૮૧માં, ઇન્ડિયા ગેટ નજીકની છત્રી નીચે ગાંધીજીની ધ્યાનસ્થ મુદ્રાવાળી પ્રતિમા સ્થાપિત કરવાની ડિઝાઈન પર આગળ વધવાનો નિર્ણય લેવાયો હતો. જોકે, પ્રસ્તાવિત પ્રતિમા માટે ચબૂતરો તૈયાર કરવા અર્થે છત્રી હટાવવાના પ્રસ્તાવ સામે વાસ્તુશાત્રીઓ (આર્કિટેક્ટ્સ) અને વારસા સંરક્ષણવાદીઓના વિરોધ તથા સૌંદર્યલક્ષી બાબતોને ધ્યાનમાં રાખીને આ યોજનાઓનો અમલ થઈ શક્યો ન હતો. ૧૯૮૯ સુધીમાં પ્રતિમા માટેનું પ્લાસ્ટર કાસ્ટિંગ પૂર્ણ થઈ ગયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |s2cid=143706237 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ૧૯૯૩ સુધીમાં પ્રતિમા બનીને તૈયાર થઈ ગઈ હતી, પરંતુ તેને છત્રી નીચે મૂકવાના પ્રસ્તાવનો સંસદસભ્યોએ વાંધો ઉઠાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Why PM Modi wasted no time in installing Netaji's statue |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/filling-the-vacuum-netaji-bose-statue-mahatma-gandhi-7747729/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=30 January 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt; આ મુદ્દો સંસદમાં જ્યોર્જ ફર્નાન્ડિઝ દ્વારા ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો, જેમણે સરકાર પર ગાંધીજીને &quot;રસ્તાની વચ્ચે&quot; છોડી દેવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mathew |first1=Liz |title=Mahatma Gandhi's iconic statue, part of Parliament's identity, site of protest and veneration |url=https://indianexpress.com/article/explained/parliament-mahatma-gandhi-statue-7067386/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=26 November 2020 |ref=Mathew |language=en}}&lt;/ref&gt; ત્યારબાદ શહેરી વિકાસ મંત્રાલય દ્વારા આ પ્રતિમા સંસદને ભેટ આપવામાં આવી હતી અને ૧૯૯૩માં ગાંધી જયંતિના દિવસે રાષ્ટ્રપતિ શંકર દયાલ શર્માના હસ્તે તેનું અનાવરણ કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Statues / Busts of National Leaders installed outside the Parliament House building |url=http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/our%20parliament/List%20of%20Statues%20and%20Portraits.htm |publisher=Lok Sabha, India |access-date=6 August 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=PM Modi likely to lay foundation stone for new Parliament building in December |url=https://www.deccanherald.com/national/north-and-central/pm-modi-likely-to-lay-foundation-stone-for-new-parliament-building-in-december-919698.html |access-date=6 August 2022 |work=Deccan Herald |date=25 November 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>0ki499dzrt93k1kuigo2r2zp2vckesz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>906004</id>
      <parentid>905997</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T09:06:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* રચના */</comment>
      <origin>906004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11336" sha1="nhtojuxiypl5a2uuct8y60fg1eyxeq0" xml:space="preserve"># મહાત્મા ગાંધી પ્રતિમા, સંસદ ભવન

{{Infobox monument
| name          = મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા
| native_name   = 
| image         = 
| image_size    = 
| caption       = 
| location      = [[નવી દિલ્હી]]
| mapframe      = 
| designer      = [[રામ વી. સુતાર]]
| type          = શિલ્પ
| material      = કાંસ્ય
| length        = 
| width         = 
| height        = ૪.૯ મીટર
| weight        = 
| visitors_num  = 
| visitors_year = 
| begin         = ૧૯૬૯
| complete      = ૧૯૯૩
| dedicated     = 
| open          = ૨ ઓક્ટોબર ૧૯૯૩
| restore       = 
| dismantled    = 
| dedicated_to  = 
| map_name      = 
| map_text      = 
| map_width     = 
| map_relief    = 
| coordinates   = 
| website       = 
| extra_label   = 
| extra         = 
}}

'''મહાત્મા ગાંધી પ્રતિમા''' એ નવી દિલ્હીમાં ભારતના સંસદ ભવનના પરિસરમાં સ્થિત મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધીની ૧૬ ફૂટ (૪.૯ મીટર) ઊંચી કાંસ્ય પ્રતિમા છે. [[રામ વી. સુતાર]] દ્વારા ડિઝાઇન કરવામાં આવેલી આ પ્રતિમાનું ઉદ્‌ઘાટન ૧૯૯૩માં કરવામાં આવ્યું હતું. સમય જતાં આ સ્થળ ભારતીય સંસદના સભ્યો (સંસદસભ્યો) માટે વિરોધ પ્રદર્શન કરવા માટેનું એક પ્રતીકાત્મક સ્થળ બની ગયું છે.

== ઇતિહાસ ==
નવી દિલ્હીના 'સેન્ટ્રલ વિસ્ટા' પર ગાંધીજીની પ્રતિમા બનાવવાનો પ્રારંભિક પ્રસ્તાવ ૧૯૬૮માં ઇન્ડિયા ગેટની પાછળ આવેલી છત્રી (કેનોપી) પરથી કિંગ જ્યોર્જ પંચમની પ્રતિમા હટાવ્યા બાદ મૂકવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Vohra |first1=Pankaj |title=Not Gandhi's but Netaji statue under the canopy next to India Gate |url=https://thedailyguardian.com/not-gandhis-but-netaji-%EF%BB%BFstatue-under-the-canopy-next-to-india-gate/ |access-date=6 August 2022 |work=The Daily Guardian |date=22 January 2022}}&lt;/ref&gt; ૧૯૬૯માં સંસદમાં જાહેરાત કરવામાં આવી હતી કે સરકારના ખર્ચે ઇન્ડિયા ગેટ નજીક આ પ્રતિમા સ્થાપિત કરવામાં આવશે.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |s2cid=143706237 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ૧૯૭૮માં, મોરારજી દેસાઈના નેતૃત્વવાળી સરકાર દ્વારા પ્રતિમા માટેના પ્રસ્તાવો મંગાવવામાં આવ્યા હતા. દેશભરના શિલ્પકારો પાસેથી બાર પ્રસ્તાવો (એન્ટ્રીઓ) મળ્યા હતા, જેમાંથી [[રામ વી. સુતાર|રામ સુતાર]]ની ડિઝાઇનની પસંદગી કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |s2cid=143706237 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=The Location of Netaji's Statue Should Have Been Better Chosen |url=https://thewire.in/history/the-location-of-netajis-statue-should-have-been-better-chosen |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt; ૧૯૮૧માં, ઇન્ડિયા ગેટ નજીકની છત્રી નીચે ગાંધીજીની ધ્યાનસ્થ મુદ્રાવાળી પ્રતિમા સ્થાપિત કરવાની ડિઝાઈન પર આગળ વધવાનો નિર્ણય લેવાયો હતો. જોકે, પ્રસ્તાવિત પ્રતિમા માટે ચબૂતરો તૈયાર કરવા અર્થે છત્રી હટાવવાના પ્રસ્તાવ સામે વાસ્તુશાત્રીઓ (આર્કિટેક્ટ્સ) અને વારસા સંરક્ષણવાદીઓના વિરોધ તથા સૌંદર્યલક્ષી બાબતોને ધ્યાનમાં રાખીને આ યોજનાઓનો અમલ થઈ શક્યો ન હતો. ૧૯૮૯ સુધીમાં પ્રતિમા માટેનું પ્લાસ્ટર કાસ્ટિંગ પૂર્ણ થઈ ગયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |s2cid=143706237 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ૧૯૯૩ સુધીમાં પ્રતિમા બનીને તૈયાર થઈ ગઈ હતી, પરંતુ તેને છત્રી નીચે મૂકવાના પ્રસ્તાવનો સંસદસભ્યોએ વાંધો ઉઠાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Why PM Modi wasted no time in installing Netaji's statue |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/filling-the-vacuum-netaji-bose-statue-mahatma-gandhi-7747729/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=30 January 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt; આ મુદ્દો સંસદમાં જ્યોર્જ ફર્નાન્ડિઝ દ્વારા ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો, જેમણે સરકાર પર ગાંધીજીને &quot;રસ્તાની વચ્ચે&quot; છોડી દેવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mathew |first1=Liz |title=Mahatma Gandhi's iconic statue, part of Parliament's identity, site of protest and veneration |url=https://indianexpress.com/article/explained/parliament-mahatma-gandhi-statue-7067386/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=26 November 2020 |ref=Mathew |language=en}}&lt;/ref&gt; ત્યારબાદ શહેરી વિકાસ મંત્રાલય દ્વારા આ પ્રતિમા સંસદને ભેટ આપવામાં આવી હતી અને ૧૯૯૩માં ગાંધી જયંતિના દિવસે રાષ્ટ્રપતિ શંકર દયાલ શર્માના હસ્તે તેનું અનાવરણ કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Statues / Busts of National Leaders installed outside the Parliament House building |url=http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/our%20parliament/List%20of%20Statues%20and%20Portraits.htm |publisher=Lok Sabha, India |access-date=6 August 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=PM Modi likely to lay foundation stone for new Parliament building in December |url=https://www.deccanherald.com/national/north-and-central/pm-modi-likely-to-lay-foundation-stone-for-new-parliament-building-in-december-919698.html |access-date=6 August 2022 |work=Deccan Herald |date=25 November 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== રચના ==
રામ સુતાર દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલી આ પ્રતિમામાં ગાંધીજીને પલાંઠી વાળીને ધ્યાનમગ્ન અવસ્થામાં બેઠેલા દર્શાવવામાં આવ્યા છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Story behind the statue of protest in Parliament |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/story-behind-the-statue-of-protest-in-parliament-7679570/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=19 December 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt; સંસદ ભવનના ગેટ નંબર ૧ નજીકનું આ સ્થાન એટલા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યું હતું કે જેથી સંસદ ભવનમાંથી બહાર નીકળતા સાંસદોને શાંતિનો સંદેશ આપતી આ પ્રતિમાના દર્શન થાય. આ પ્રતિમા કાંસા (બ્રોન્ઝ)માંથી બનાવવામાં આવી છે અને તેની ઊંચાઈ ૧૬ ફૂટ (૪.૯ મીટર) છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=This Gandhi Jayanti, we follow trail of the Mahatma's statues in Delhi NCR |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/ahead-of-gandhi-jayanti-here-s-a-trail-of-the-mahatma-s-statues-in-the-capital/story-05TqaoT72tHScsB1SLmPiO.html |access-date=6 August 2022 |work=Hindustan Times |date=1 October 2016 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Modi Likely To Lay Foundation Stone for New Parliament Building in December |url=https://thewire.in/government/modi-new-parliament-building |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt;  આ પ્રતિમામાં ગાંધીજીની બેઠેલી મુદ્રા તેમના પરંપરાગત નિરૂપણો કરતાં તદ્દન અલગ છે; તેમાં ગાંધીજીના મુખભાવની શાંતિ અને તેમના વ્યક્તિત્વની ગંભીરતા વિશેષ રીતે નોંધપાત્ર છે.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Narayanan |first1=Nayantara |title=Two Indian sculptors have created most of the Gandhi statues around the world |url=https://scroll.in/article/674358/two-indian-sculptors-have-created-most-of-the-gandhi-statues-around-the-world |access-date=6 August 2022 |work=Scroll.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ram Sutar and Mahatma Gandhi -the journey goes back to many decades |url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/plumage/ram-sutar-and-mahatma-gandhi-the-journey-goes-back-to-many-decades/ |access-date=6 August 2022 |work=Times of India |date=1 October 2020}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>nhtojuxiypl5a2uuct8y60fg1eyxeq0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>906005</id>
      <parentid>906004</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T09:12:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* વિરોધ પ્રદર્શનનું સ્થળ */</comment>
      <origin>906005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14556" sha1="7znwddmo89dhk6hu0kjvr0vicmli2pd" xml:space="preserve"># મહાત્મા ગાંધી પ્રતિમા, સંસદ ભવન

{{Infobox monument
| name          = મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા
| native_name   = 
| image         = 
| image_size    = 
| caption       = 
| location      = [[નવી દિલ્હી]]
| mapframe      = 
| designer      = [[રામ વી. સુતાર]]
| type          = શિલ્પ
| material      = કાંસ્ય
| length        = 
| width         = 
| height        = ૪.૯ મીટર
| weight        = 
| visitors_num  = 
| visitors_year = 
| begin         = ૧૯૬૯
| complete      = ૧૯૯૩
| dedicated     = 
| open          = ૨ ઓક્ટોબર ૧૯૯૩
| restore       = 
| dismantled    = 
| dedicated_to  = 
| map_name      = 
| map_text      = 
| map_width     = 
| map_relief    = 
| coordinates   = 
| website       = 
| extra_label   = 
| extra         = 
}}

'''મહાત્મા ગાંધી પ્રતિમા''' એ નવી દિલ્હીમાં ભારતના સંસદ ભવનના પરિસરમાં સ્થિત મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધીની ૧૬ ફૂટ (૪.૯ મીટર) ઊંચી કાંસ્ય પ્રતિમા છે. [[રામ વી. સુતાર]] દ્વારા ડિઝાઇન કરવામાં આવેલી આ પ્રતિમાનું ઉદ્‌ઘાટન ૧૯૯૩માં કરવામાં આવ્યું હતું. સમય જતાં આ સ્થળ ભારતીય સંસદના સભ્યો (સંસદસભ્યો) માટે વિરોધ પ્રદર્શન કરવા માટેનું એક પ્રતીકાત્મક સ્થળ બની ગયું છે.

== ઇતિહાસ ==
નવી દિલ્હીના 'સેન્ટ્રલ વિસ્ટા' પર ગાંધીજીની પ્રતિમા બનાવવાનો પ્રારંભિક પ્રસ્તાવ ૧૯૬૮માં ઇન્ડિયા ગેટની પાછળ આવેલી છત્રી (કેનોપી) પરથી કિંગ જ્યોર્જ પંચમની પ્રતિમા હટાવ્યા બાદ મૂકવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Vohra |first1=Pankaj |title=Not Gandhi's but Netaji statue under the canopy next to India Gate |url=https://thedailyguardian.com/not-gandhis-but-netaji-%EF%BB%BFstatue-under-the-canopy-next-to-india-gate/ |access-date=6 August 2022 |work=The Daily Guardian |date=22 January 2022}}&lt;/ref&gt; ૧૯૬૯માં સંસદમાં જાહેરાત કરવામાં આવી હતી કે સરકારના ખર્ચે ઇન્ડિયા ગેટ નજીક આ પ્રતિમા સ્થાપિત કરવામાં આવશે.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |s2cid=143706237 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ૧૯૭૮માં, મોરારજી દેસાઈના નેતૃત્વવાળી સરકાર દ્વારા પ્રતિમા માટેના પ્રસ્તાવો મંગાવવામાં આવ્યા હતા. દેશભરના શિલ્પકારો પાસેથી બાર પ્રસ્તાવો (એન્ટ્રીઓ) મળ્યા હતા, જેમાંથી [[રામ વી. સુતાર|રામ સુતાર]]ની ડિઝાઇનની પસંદગી કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |s2cid=143706237 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=The Location of Netaji's Statue Should Have Been Better Chosen |url=https://thewire.in/history/the-location-of-netajis-statue-should-have-been-better-chosen |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt; ૧૯૮૧માં, ઇન્ડિયા ગેટ નજીકની છત્રી નીચે ગાંધીજીની ધ્યાનસ્થ મુદ્રાવાળી પ્રતિમા સ્થાપિત કરવાની ડિઝાઈન પર આગળ વધવાનો નિર્ણય લેવાયો હતો. જોકે, પ્રસ્તાવિત પ્રતિમા માટે ચબૂતરો તૈયાર કરવા અર્થે છત્રી હટાવવાના પ્રસ્તાવ સામે વાસ્તુશાત્રીઓ (આર્કિટેક્ટ્સ) અને વારસા સંરક્ષણવાદીઓના વિરોધ તથા સૌંદર્યલક્ષી બાબતોને ધ્યાનમાં રાખીને આ યોજનાઓનો અમલ થઈ શક્યો ન હતો. ૧૯૮૯ સુધીમાં પ્રતિમા માટેનું પ્લાસ્ટર કાસ્ટિંગ પૂર્ણ થઈ ગયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |s2cid=143706237 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ૧૯૯૩ સુધીમાં પ્રતિમા બનીને તૈયાર થઈ ગઈ હતી, પરંતુ તેને છત્રી નીચે મૂકવાના પ્રસ્તાવનો સંસદસભ્યોએ વાંધો ઉઠાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Why PM Modi wasted no time in installing Netaji's statue |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/filling-the-vacuum-netaji-bose-statue-mahatma-gandhi-7747729/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=30 January 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt; આ મુદ્દો સંસદમાં જ્યોર્જ ફર્નાન્ડિઝ દ્વારા ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો, જેમણે સરકાર પર ગાંધીજીને &quot;રસ્તાની વચ્ચે&quot; છોડી દેવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mathew |first1=Liz |title=Mahatma Gandhi's iconic statue, part of Parliament's identity, site of protest and veneration |url=https://indianexpress.com/article/explained/parliament-mahatma-gandhi-statue-7067386/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=26 November 2020 |ref=Mathew |language=en}}&lt;/ref&gt; ત્યારબાદ શહેરી વિકાસ મંત્રાલય દ્વારા આ પ્રતિમા સંસદને ભેટ આપવામાં આવી હતી અને ૧૯૯૩માં ગાંધી જયંતિના દિવસે રાષ્ટ્રપતિ શંકર દયાલ શર્માના હસ્તે તેનું અનાવરણ કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Statues / Busts of National Leaders installed outside the Parliament House building |url=http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/our%20parliament/List%20of%20Statues%20and%20Portraits.htm |publisher=Lok Sabha, India |access-date=6 August 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=PM Modi likely to lay foundation stone for new Parliament building in December |url=https://www.deccanherald.com/national/north-and-central/pm-modi-likely-to-lay-foundation-stone-for-new-parliament-building-in-december-919698.html |access-date=6 August 2022 |work=Deccan Herald |date=25 November 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== રચના ==
રામ સુતાર દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલી આ પ્રતિમામાં ગાંધીજીને પલાંઠી વાળીને ધ્યાનમગ્ન અવસ્થામાં બેઠેલા દર્શાવવામાં આવ્યા છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Story behind the statue of protest in Parliament |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/story-behind-the-statue-of-protest-in-parliament-7679570/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=19 December 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt; સંસદ ભવનના ગેટ નંબર ૧ નજીકનું આ સ્થાન એટલા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યું હતું કે જેથી સંસદ ભવનમાંથી બહાર નીકળતા સાંસદોને શાંતિનો સંદેશ આપતી આ પ્રતિમાના દર્શન થાય. આ પ્રતિમા કાંસા (બ્રોન્ઝ)માંથી બનાવવામાં આવી છે અને તેની ઊંચાઈ ૧૬ ફૂટ (૪.૯ મીટર) છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=This Gandhi Jayanti, we follow trail of the Mahatma's statues in Delhi NCR |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/ahead-of-gandhi-jayanti-here-s-a-trail-of-the-mahatma-s-statues-in-the-capital/story-05TqaoT72tHScsB1SLmPiO.html |access-date=6 August 2022 |work=Hindustan Times |date=1 October 2016 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Modi Likely To Lay Foundation Stone for New Parliament Building in December |url=https://thewire.in/government/modi-new-parliament-building |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt;  આ પ્રતિમામાં ગાંધીજીની બેઠેલી મુદ્રા તેમના પરંપરાગત નિરૂપણો કરતાં તદ્દન અલગ છે; તેમાં ગાંધીજીના મુખભાવની શાંતિ અને તેમના વ્યક્તિત્વની ગંભીરતા વિશેષ રીતે નોંધપાત્ર છે.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Narayanan |first1=Nayantara |title=Two Indian sculptors have created most of the Gandhi statues around the world |url=https://scroll.in/article/674358/two-indian-sculptors-have-created-most-of-the-gandhi-statues-around-the-world |access-date=6 August 2022 |work=Scroll.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ram Sutar and Mahatma Gandhi -the journey goes back to many decades |url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/plumage/ram-sutar-and-mahatma-gandhi-the-journey-goes-back-to-many-decades/ |access-date=6 August 2022 |work=Times of India |date=1 October 2020}}&lt;/ref&gt;

== વિરોધ પ્રદર્શનનું સ્થળ ==
આ પ્રતિમાનું સ્થળ સાંસદો, ખાસ કરીને વિપક્ષી પક્ષોના સભ્યો દ્વારા કરવામાં આવતા વિરોધ પ્રદર્શનો અને અનૌપચારિક પ્રેસ કોન્ફરન્સ માટેનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર રહ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Iconic Gandhi Statue at Parliament House to Be Moved During Construction of New Building |url=https://thewire.in/urban/parliament-building-mahatma-gandhi-statue-central-vista-project |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=New Parliament building: Gandhi statue hurriedly shifted, move raises eyebrows |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/new-parliament-building-gandhi-statue-hurriedly-shifted-move-raises-eyebrows-101611170523492.html |access-date=6 August 2022 |work=Hindustan Times |date=21 January 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Protests or Religious Ceremonies Cannot Be Held in the Parliament House: Rajya Sabha Circular |url=https://thewire.in/government/protests-or-religious-ceremonies-cannot-be-held-in-the-parliament-house-rajya-sabha-circular |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt; ૨૦૦૫માં શાસક પક્ષના કેટલાક સભ્યોએ વિપક્ષ દ્વારા સંસદમાં વારંવાર કરવામાં આવતા અવરોધો સામે આ સ્થળે વિરોધ નોંધાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mathew |first1=Liz |title=Mahatma Gandhi's iconic statue, part of Parliament's identity, site of protest and veneration |url=https://indianexpress.com/article/explained/parliament-mahatma-gandhi-statue-7067386/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=26 November 2020 |ref=Mathew |language=en}}&lt;/ref&gt; વર્ષ ૨૦૨૨માં લોકસભા સચિવાલય દ્વારા એક બુલેટિન બહાર પાડીને સંસદ સભ્યોને સંસદના પરિસરમાં કોઈપણ પ્રકારના દેખાવો, વિરોધ પ્રદર્શનો કે ધાર્મિક સમારોહ યોજવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો; ત્યારબાદ, વિરોધ પક્ષ 'તૃણમૂલ કોંગ્રેસ'ના સાંસદ મહુઆ મોઇત્રાએ પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો કે આ પ્રતિમાને જ સંસદ ભવનના પરિસરમાંથી હટાવી લેવી જોઈએ.&lt;ref&gt;{{cite news |title='Why not just remove Gandhi's statue': TMC MP Mahua Moitra after Parliament says no dharna inside House |url=https://www.timesnownews.com/india/why-not-just-remove-gandhis-statue-tmc-mp-mahua-moitra-after-parliament-says-no-dharna-inside-house-article-92895796 |access-date=6 August 2022 |work=TimesNow |language=en}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>7znwddmo89dhk6hu0kjvr0vicmli2pd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>906007</id>
      <parentid>906005</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T09:16:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* સ્થળાંતર */</comment>
      <origin>906007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15963" sha1="h92xwebvxmm71ttn5dwyhhs70r5eo41" xml:space="preserve"># મહાત્મા ગાંધી પ્રતિમા, સંસદ ભવન

{{Infobox monument
| name          = મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા
| native_name   = 
| image         = 
| image_size    = 
| caption       = 
| location      = [[નવી દિલ્હી]]
| mapframe      = 
| designer      = [[રામ વી. સુતાર]]
| type          = શિલ્પ
| material      = કાંસ્ય
| length        = 
| width         = 
| height        = ૪.૯ મીટર
| weight        = 
| visitors_num  = 
| visitors_year = 
| begin         = ૧૯૬૯
| complete      = ૧૯૯૩
| dedicated     = 
| open          = ૨ ઓક્ટોબર ૧૯૯૩
| restore       = 
| dismantled    = 
| dedicated_to  = 
| map_name      = 
| map_text      = 
| map_width     = 
| map_relief    = 
| coordinates   = 
| website       = 
| extra_label   = 
| extra         = 
}}

'''મહાત્મા ગાંધી પ્રતિમા''' એ નવી દિલ્હીમાં ભારતના સંસદ ભવનના પરિસરમાં સ્થિત મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધીની ૧૬ ફૂટ (૪.૯ મીટર) ઊંચી કાંસ્ય પ્રતિમા છે. [[રામ વી. સુતાર]] દ્વારા ડિઝાઇન કરવામાં આવેલી આ પ્રતિમાનું ઉદ્‌ઘાટન ૧૯૯૩માં કરવામાં આવ્યું હતું. સમય જતાં આ સ્થળ ભારતીય સંસદના સભ્યો (સંસદસભ્યો) માટે વિરોધ પ્રદર્શન કરવા માટેનું એક પ્રતીકાત્મક સ્થળ બની ગયું છે.

== ઇતિહાસ ==
નવી દિલ્હીના 'સેન્ટ્રલ વિસ્ટા' પર ગાંધીજીની પ્રતિમા બનાવવાનો પ્રારંભિક પ્રસ્તાવ ૧૯૬૮માં ઇન્ડિયા ગેટની પાછળ આવેલી છત્રી (કેનોપી) પરથી કિંગ જ્યોર્જ પંચમની પ્રતિમા હટાવ્યા બાદ મૂકવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Vohra |first1=Pankaj |title=Not Gandhi's but Netaji statue under the canopy next to India Gate |url=https://thedailyguardian.com/not-gandhis-but-netaji-%EF%BB%BFstatue-under-the-canopy-next-to-india-gate/ |access-date=6 August 2022 |work=The Daily Guardian |date=22 January 2022}}&lt;/ref&gt; ૧૯૬૯માં સંસદમાં જાહેરાત કરવામાં આવી હતી કે સરકારના ખર્ચે ઇન્ડિયા ગેટ નજીક આ પ્રતિમા સ્થાપિત કરવામાં આવશે.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |s2cid=143706237 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ૧૯૭૮માં, મોરારજી દેસાઈના નેતૃત્વવાળી સરકાર દ્વારા પ્રતિમા માટેના પ્રસ્તાવો મંગાવવામાં આવ્યા હતા. દેશભરના શિલ્પકારો પાસેથી બાર પ્રસ્તાવો (એન્ટ્રીઓ) મળ્યા હતા, જેમાંથી [[રામ વી. સુતાર|રામ સુતાર]]ની ડિઝાઇનની પસંદગી કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |s2cid=143706237 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=The Location of Netaji's Statue Should Have Been Better Chosen |url=https://thewire.in/history/the-location-of-netajis-statue-should-have-been-better-chosen |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt; ૧૯૮૧માં, ઇન્ડિયા ગેટ નજીકની છત્રી નીચે ગાંધીજીની ધ્યાનસ્થ મુદ્રાવાળી પ્રતિમા સ્થાપિત કરવાની ડિઝાઈન પર આગળ વધવાનો નિર્ણય લેવાયો હતો. જોકે, પ્રસ્તાવિત પ્રતિમા માટે ચબૂતરો તૈયાર કરવા અર્થે છત્રી હટાવવાના પ્રસ્તાવ સામે વાસ્તુશાત્રીઓ (આર્કિટેક્ટ્સ) અને વારસા સંરક્ષણવાદીઓના વિરોધ તથા સૌંદર્યલક્ષી બાબતોને ધ્યાનમાં રાખીને આ યોજનાઓનો અમલ થઈ શક્યો ન હતો. ૧૯૮૯ સુધીમાં પ્રતિમા માટેનું પ્લાસ્ટર કાસ્ટિંગ પૂર્ણ થઈ ગયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |s2cid=143706237 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ૧૯૯૩ સુધીમાં પ્રતિમા બનીને તૈયાર થઈ ગઈ હતી, પરંતુ તેને છત્રી નીચે મૂકવાના પ્રસ્તાવનો સંસદસભ્યોએ વાંધો ઉઠાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Why PM Modi wasted no time in installing Netaji's statue |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/filling-the-vacuum-netaji-bose-statue-mahatma-gandhi-7747729/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=30 January 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt; આ મુદ્દો સંસદમાં જ્યોર્જ ફર્નાન્ડિઝ દ્વારા ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો, જેમણે સરકાર પર ગાંધીજીને &quot;રસ્તાની વચ્ચે&quot; છોડી દેવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mathew |first1=Liz |title=Mahatma Gandhi's iconic statue, part of Parliament's identity, site of protest and veneration |url=https://indianexpress.com/article/explained/parliament-mahatma-gandhi-statue-7067386/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=26 November 2020 |ref=Mathew |language=en}}&lt;/ref&gt; ત્યારબાદ શહેરી વિકાસ મંત્રાલય દ્વારા આ પ્રતિમા સંસદને ભેટ આપવામાં આવી હતી અને ૧૯૯૩માં ગાંધી જયંતિના દિવસે રાષ્ટ્રપતિ શંકર દયાલ શર્માના હસ્તે તેનું અનાવરણ કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Statues / Busts of National Leaders installed outside the Parliament House building |url=http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/our%20parliament/List%20of%20Statues%20and%20Portraits.htm |publisher=Lok Sabha, India |access-date=6 August 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=PM Modi likely to lay foundation stone for new Parliament building in December |url=https://www.deccanherald.com/national/north-and-central/pm-modi-likely-to-lay-foundation-stone-for-new-parliament-building-in-december-919698.html |access-date=6 August 2022 |work=Deccan Herald |date=25 November 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== રચના ==
રામ સુતાર દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલી આ પ્રતિમામાં ગાંધીજીને પલાંઠી વાળીને ધ્યાનમગ્ન અવસ્થામાં બેઠેલા દર્શાવવામાં આવ્યા છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Story behind the statue of protest in Parliament |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/story-behind-the-statue-of-protest-in-parliament-7679570/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=19 December 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt; સંસદ ભવનના ગેટ નંબર ૧ નજીકનું આ સ્થાન એટલા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યું હતું કે જેથી સંસદ ભવનમાંથી બહાર નીકળતા સાંસદોને શાંતિનો સંદેશ આપતી આ પ્રતિમાના દર્શન થાય. આ પ્રતિમા કાંસા (બ્રોન્ઝ)માંથી બનાવવામાં આવી છે અને તેની ઊંચાઈ ૧૬ ફૂટ (૪.૯ મીટર) છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=This Gandhi Jayanti, we follow trail of the Mahatma's statues in Delhi NCR |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/ahead-of-gandhi-jayanti-here-s-a-trail-of-the-mahatma-s-statues-in-the-capital/story-05TqaoT72tHScsB1SLmPiO.html |access-date=6 August 2022 |work=Hindustan Times |date=1 October 2016 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Modi Likely To Lay Foundation Stone for New Parliament Building in December |url=https://thewire.in/government/modi-new-parliament-building |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt;  આ પ્રતિમામાં ગાંધીજીની બેઠેલી મુદ્રા તેમના પરંપરાગત નિરૂપણો કરતાં તદ્દન અલગ છે; તેમાં ગાંધીજીના મુખભાવની શાંતિ અને તેમના વ્યક્તિત્વની ગંભીરતા વિશેષ રીતે નોંધપાત્ર છે.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Narayanan |first1=Nayantara |title=Two Indian sculptors have created most of the Gandhi statues around the world |url=https://scroll.in/article/674358/two-indian-sculptors-have-created-most-of-the-gandhi-statues-around-the-world |access-date=6 August 2022 |work=Scroll.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ram Sutar and Mahatma Gandhi -the journey goes back to many decades |url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/plumage/ram-sutar-and-mahatma-gandhi-the-journey-goes-back-to-many-decades/ |access-date=6 August 2022 |work=Times of India |date=1 October 2020}}&lt;/ref&gt;

== વિરોધ પ્રદર્શનનું સ્થળ ==
આ પ્રતિમાનું સ્થળ સાંસદો, ખાસ કરીને વિપક્ષી પક્ષોના સભ્યો દ્વારા કરવામાં આવતા વિરોધ પ્રદર્શનો અને અનૌપચારિક પ્રેસ કોન્ફરન્સ માટેનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર રહ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Iconic Gandhi Statue at Parliament House to Be Moved During Construction of New Building |url=https://thewire.in/urban/parliament-building-mahatma-gandhi-statue-central-vista-project |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=New Parliament building: Gandhi statue hurriedly shifted, move raises eyebrows |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/new-parliament-building-gandhi-statue-hurriedly-shifted-move-raises-eyebrows-101611170523492.html |access-date=6 August 2022 |work=Hindustan Times |date=21 January 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Protests or Religious Ceremonies Cannot Be Held in the Parliament House: Rajya Sabha Circular |url=https://thewire.in/government/protests-or-religious-ceremonies-cannot-be-held-in-the-parliament-house-rajya-sabha-circular |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt; ૨૦૦૫માં શાસક પક્ષના કેટલાક સભ્યોએ વિપક્ષ દ્વારા સંસદમાં વારંવાર કરવામાં આવતા અવરોધો સામે આ સ્થળે વિરોધ નોંધાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mathew |first1=Liz |title=Mahatma Gandhi's iconic statue, part of Parliament's identity, site of protest and veneration |url=https://indianexpress.com/article/explained/parliament-mahatma-gandhi-statue-7067386/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=26 November 2020 |ref=Mathew |language=en}}&lt;/ref&gt; વર્ષ ૨૦૨૨માં લોકસભા સચિવાલય દ્વારા એક બુલેટિન બહાર પાડીને સંસદ સભ્યોને સંસદના પરિસરમાં કોઈપણ પ્રકારના દેખાવો, વિરોધ પ્રદર્શનો કે ધાર્મિક સમારોહ યોજવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો; ત્યારબાદ, વિરોધ પક્ષ 'તૃણમૂલ કોંગ્રેસ'ના સાંસદ મહુઆ મોઇત્રાએ પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો કે આ પ્રતિમાને જ સંસદ ભવનના પરિસરમાંથી હટાવી લેવી જોઈએ.&lt;ref&gt;{{cite news |title='Why not just remove Gandhi's statue': TMC MP Mahua Moitra after Parliament says no dharna inside House |url=https://www.timesnownews.com/india/why-not-just-remove-gandhis-statue-tmc-mp-mahua-moitra-after-parliament-says-no-dharna-inside-house-article-92895796 |access-date=6 August 2022 |work=TimesNow |language=en}}&lt;/ref&gt;

== સ્થળાંતર ==
નવા સંસદ ભવનના નિર્માણ કાર્યના ભાગરૂપે આ પ્રતિમાને સંસદ ભવનના મુખ્ય દરવાજા નજીકના તેના મૂળ સ્થાનથી હટાવીને ગેટ નંબર ૩ નજીકના સ્થળે ખસેડવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Parliament work on, Gandhi statue moved temporarily |url=https://indianexpress.com/article/cities/delhi/parliament-work-on-gandhi-statue-moved-temporarily-7155161/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=21 January 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt; નવા સંસદ ભવનનું નિર્માણ કાર્ય પૂર્ણ થયા બાદ, આ પ્રતિમાને સંસદ પરિસરમાં જ એક પ્રમુખ સ્થળે પુનઃસ્થાપિત કરવાનો પ્રસ્તાવ છે.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Nath |first1=Damini |title=Gandhi statue to be shifted to temporary spot to make way for Parliament construction |url=https://www.thehindu.com/news/national/gandhi-statue-to-be-shifted-to-temporary-spot-to-make-way-for-parliament-construction/article33170685.ece |access-date=6 August 2022 |work=The Hindu |date=24 November 2020 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>h92xwebvxmm71ttn5dwyhhs70r5eo41</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>906008</id>
      <parentid>906007</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T09:20:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* પ્રતિકૃતિઓ */</comment>
      <origin>906008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17816" sha1="3yeeqgf09tn2o17k4n8mnpvcblyk1fd" xml:space="preserve"># મહાત્મા ગાંધી પ્રતિમા, સંસદ ભવન

{{Infobox monument
| name          = મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા
| native_name   = 
| image         = 
| image_size    = 
| caption       = 
| location      = [[નવી દિલ્હી]]
| mapframe      = 
| designer      = [[રામ વી. સુતાર]]
| type          = શિલ્પ
| material      = કાંસ્ય
| length        = 
| width         = 
| height        = ૪.૯ મીટર
| weight        = 
| visitors_num  = 
| visitors_year = 
| begin         = ૧૯૬૯
| complete      = ૧૯૯૩
| dedicated     = 
| open          = ૨ ઓક્ટોબર ૧૯૯૩
| restore       = 
| dismantled    = 
| dedicated_to  = 
| map_name      = 
| map_text      = 
| map_width     = 
| map_relief    = 
| coordinates   = 
| website       = 
| extra_label   = 
| extra         = 
}}

'''મહાત્મા ગાંધી પ્રતિમા''' એ નવી દિલ્હીમાં ભારતના સંસદ ભવનના પરિસરમાં સ્થિત મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધીની ૧૬ ફૂટ (૪.૯ મીટર) ઊંચી કાંસ્ય પ્રતિમા છે. [[રામ વી. સુતાર]] દ્વારા ડિઝાઇન કરવામાં આવેલી આ પ્રતિમાનું ઉદ્‌ઘાટન ૧૯૯૩માં કરવામાં આવ્યું હતું. સમય જતાં આ સ્થળ ભારતીય સંસદના સભ્યો (સંસદસભ્યો) માટે વિરોધ પ્રદર્શન કરવા માટેનું એક પ્રતીકાત્મક સ્થળ બની ગયું છે.

== ઇતિહાસ ==
નવી દિલ્હીના 'સેન્ટ્રલ વિસ્ટા' પર ગાંધીજીની પ્રતિમા બનાવવાનો પ્રારંભિક પ્રસ્તાવ ૧૯૬૮માં ઇન્ડિયા ગેટની પાછળ આવેલી છત્રી (કેનોપી) પરથી કિંગ જ્યોર્જ પંચમની પ્રતિમા હટાવ્યા બાદ મૂકવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Vohra |first1=Pankaj |title=Not Gandhi's but Netaji statue under the canopy next to India Gate |url=https://thedailyguardian.com/not-gandhis-but-netaji-%EF%BB%BFstatue-under-the-canopy-next-to-india-gate/ |access-date=6 August 2022 |work=The Daily Guardian |date=22 January 2022}}&lt;/ref&gt; ૧૯૬૯માં સંસદમાં જાહેરાત કરવામાં આવી હતી કે સરકારના ખર્ચે ઇન્ડિયા ગેટ નજીક આ પ્રતિમા સ્થાપિત કરવામાં આવશે.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |s2cid=143706237 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ૧૯૭૮માં, મોરારજી દેસાઈના નેતૃત્વવાળી સરકાર દ્વારા પ્રતિમા માટેના પ્રસ્તાવો મંગાવવામાં આવ્યા હતા. દેશભરના શિલ્પકારો પાસેથી બાર પ્રસ્તાવો (એન્ટ્રીઓ) મળ્યા હતા, જેમાંથી [[રામ વી. સુતાર|રામ સુતાર]]ની ડિઝાઇનની પસંદગી કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |s2cid=143706237 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=The Location of Netaji's Statue Should Have Been Better Chosen |url=https://thewire.in/history/the-location-of-netajis-statue-should-have-been-better-chosen |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt; ૧૯૮૧માં, ઇન્ડિયા ગેટ નજીકની છત્રી નીચે ગાંધીજીની ધ્યાનસ્થ મુદ્રાવાળી પ્રતિમા સ્થાપિત કરવાની ડિઝાઈન પર આગળ વધવાનો નિર્ણય લેવાયો હતો. જોકે, પ્રસ્તાવિત પ્રતિમા માટે ચબૂતરો તૈયાર કરવા અર્થે છત્રી હટાવવાના પ્રસ્તાવ સામે વાસ્તુશાત્રીઓ (આર્કિટેક્ટ્સ) અને વારસા સંરક્ષણવાદીઓના વિરોધ તથા સૌંદર્યલક્ષી બાબતોને ધ્યાનમાં રાખીને આ યોજનાઓનો અમલ થઈ શક્યો ન હતો. ૧૯૮૯ સુધીમાં પ્રતિમા માટેનું પ્લાસ્ટર કાસ્ટિંગ પૂર્ણ થઈ ગયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |s2cid=143706237 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ૧૯૯૩ સુધીમાં પ્રતિમા બનીને તૈયાર થઈ ગઈ હતી, પરંતુ તેને છત્રી નીચે મૂકવાના પ્રસ્તાવનો સંસદસભ્યોએ વાંધો ઉઠાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Why PM Modi wasted no time in installing Netaji's statue |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/filling-the-vacuum-netaji-bose-statue-mahatma-gandhi-7747729/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=30 January 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt; આ મુદ્દો સંસદમાં જ્યોર્જ ફર્નાન્ડિઝ દ્વારા ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો, જેમણે સરકાર પર ગાંધીજીને &quot;રસ્તાની વચ્ચે&quot; છોડી દેવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mathew |first1=Liz |title=Mahatma Gandhi's iconic statue, part of Parliament's identity, site of protest and veneration |url=https://indianexpress.com/article/explained/parliament-mahatma-gandhi-statue-7067386/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=26 November 2020 |ref=Mathew |language=en}}&lt;/ref&gt; ત્યારબાદ શહેરી વિકાસ મંત્રાલય દ્વારા આ પ્રતિમા સંસદને ભેટ આપવામાં આવી હતી અને ૧૯૯૩માં ગાંધી જયંતિના દિવસે રાષ્ટ્રપતિ શંકર દયાલ શર્માના હસ્તે તેનું અનાવરણ કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Statues / Busts of National Leaders installed outside the Parliament House building |url=http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/our%20parliament/List%20of%20Statues%20and%20Portraits.htm |publisher=Lok Sabha, India |access-date=6 August 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=PM Modi likely to lay foundation stone for new Parliament building in December |url=https://www.deccanherald.com/national/north-and-central/pm-modi-likely-to-lay-foundation-stone-for-new-parliament-building-in-december-919698.html |access-date=6 August 2022 |work=Deccan Herald |date=25 November 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== રચના ==
રામ સુતાર દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલી આ પ્રતિમામાં ગાંધીજીને પલાંઠી વાળીને ધ્યાનમગ્ન અવસ્થામાં બેઠેલા દર્શાવવામાં આવ્યા છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Story behind the statue of protest in Parliament |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/story-behind-the-statue-of-protest-in-parliament-7679570/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=19 December 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt; સંસદ ભવનના ગેટ નંબર ૧ નજીકનું આ સ્થાન એટલા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યું હતું કે જેથી સંસદ ભવનમાંથી બહાર નીકળતા સાંસદોને શાંતિનો સંદેશ આપતી આ પ્રતિમાના દર્શન થાય. આ પ્રતિમા કાંસા (બ્રોન્ઝ)માંથી બનાવવામાં આવી છે અને તેની ઊંચાઈ ૧૬ ફૂટ (૪.૯ મીટર) છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=This Gandhi Jayanti, we follow trail of the Mahatma's statues in Delhi NCR |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/ahead-of-gandhi-jayanti-here-s-a-trail-of-the-mahatma-s-statues-in-the-capital/story-05TqaoT72tHScsB1SLmPiO.html |access-date=6 August 2022 |work=Hindustan Times |date=1 October 2016 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Modi Likely To Lay Foundation Stone for New Parliament Building in December |url=https://thewire.in/government/modi-new-parliament-building |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt;  આ પ્રતિમામાં ગાંધીજીની બેઠેલી મુદ્રા તેમના પરંપરાગત નિરૂપણો કરતાં તદ્દન અલગ છે; તેમાં ગાંધીજીના મુખભાવની શાંતિ અને તેમના વ્યક્તિત્વની ગંભીરતા વિશેષ રીતે નોંધપાત્ર છે.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Narayanan |first1=Nayantara |title=Two Indian sculptors have created most of the Gandhi statues around the world |url=https://scroll.in/article/674358/two-indian-sculptors-have-created-most-of-the-gandhi-statues-around-the-world |access-date=6 August 2022 |work=Scroll.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ram Sutar and Mahatma Gandhi -the journey goes back to many decades |url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/plumage/ram-sutar-and-mahatma-gandhi-the-journey-goes-back-to-many-decades/ |access-date=6 August 2022 |work=Times of India |date=1 October 2020}}&lt;/ref&gt;

== વિરોધ પ્રદર્શનનું સ્થળ ==
આ પ્રતિમાનું સ્થળ સાંસદો, ખાસ કરીને વિપક્ષી પક્ષોના સભ્યો દ્વારા કરવામાં આવતા વિરોધ પ્રદર્શનો અને અનૌપચારિક પ્રેસ કોન્ફરન્સ માટેનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર રહ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Iconic Gandhi Statue at Parliament House to Be Moved During Construction of New Building |url=https://thewire.in/urban/parliament-building-mahatma-gandhi-statue-central-vista-project |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=New Parliament building: Gandhi statue hurriedly shifted, move raises eyebrows |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/new-parliament-building-gandhi-statue-hurriedly-shifted-move-raises-eyebrows-101611170523492.html |access-date=6 August 2022 |work=Hindustan Times |date=21 January 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Protests or Religious Ceremonies Cannot Be Held in the Parliament House: Rajya Sabha Circular |url=https://thewire.in/government/protests-or-religious-ceremonies-cannot-be-held-in-the-parliament-house-rajya-sabha-circular |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt; ૨૦૦૫માં શાસક પક્ષના કેટલાક સભ્યોએ વિપક્ષ દ્વારા સંસદમાં વારંવાર કરવામાં આવતા અવરોધો સામે આ સ્થળે વિરોધ નોંધાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mathew |first1=Liz |title=Mahatma Gandhi's iconic statue, part of Parliament's identity, site of protest and veneration |url=https://indianexpress.com/article/explained/parliament-mahatma-gandhi-statue-7067386/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=26 November 2020 |ref=Mathew |language=en}}&lt;/ref&gt; વર્ષ ૨૦૨૨માં લોકસભા સચિવાલય દ્વારા એક બુલેટિન બહાર પાડીને સંસદ સભ્યોને સંસદના પરિસરમાં કોઈપણ પ્રકારના દેખાવો, વિરોધ પ્રદર્શનો કે ધાર્મિક સમારોહ યોજવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો; ત્યારબાદ, વિરોધ પક્ષ 'તૃણમૂલ કોંગ્રેસ'ના સાંસદ મહુઆ મોઇત્રાએ પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો કે આ પ્રતિમાને જ સંસદ ભવનના પરિસરમાંથી હટાવી લેવી જોઈએ.&lt;ref&gt;{{cite news |title='Why not just remove Gandhi's statue': TMC MP Mahua Moitra after Parliament says no dharna inside House |url=https://www.timesnownews.com/india/why-not-just-remove-gandhis-statue-tmc-mp-mahua-moitra-after-parliament-says-no-dharna-inside-house-article-92895796 |access-date=6 August 2022 |work=TimesNow |language=en}}&lt;/ref&gt;

== સ્થળાંતર ==
નવા સંસદ ભવનના નિર્માણ કાર્યના ભાગરૂપે આ પ્રતિમાને સંસદ ભવનના મુખ્ય દરવાજા નજીકના તેના મૂળ સ્થાનથી હટાવીને ગેટ નંબર ૩ નજીકના સ્થળે ખસેડવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Parliament work on, Gandhi statue moved temporarily |url=https://indianexpress.com/article/cities/delhi/parliament-work-on-gandhi-statue-moved-temporarily-7155161/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=21 January 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt; નવા સંસદ ભવનનું નિર્માણ કાર્ય પૂર્ણ થયા બાદ, આ પ્રતિમાને સંસદ પરિસરમાં જ એક પ્રમુખ સ્થળે પુનઃસ્થાપિત કરવાનો પ્રસ્તાવ છે.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Nath |first1=Damini |title=Gandhi statue to be shifted to temporary spot to make way for Parliament construction |url=https://www.thehindu.com/news/national/gandhi-statue-to-be-shifted-to-temporary-spot-to-make-way-for-parliament-construction/article33170685.ece |access-date=6 August 2022 |work=The Hindu |date=24 November 2020 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

== પ્રતિકૃતિઓ ==
[[File:Mahatma Gandhi Statue, Vidhana Soudha (02).jpg|thumb|right|મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા, વિધાનસભા (વિધાન સૌધા)]]

કર્ણાટકની વિધાનસભા (વિધાન સૌધા) ખાતે આવેલી ગાંધીજીની ૨૭ ફૂટ (૮.૨ મીટર) ઊંચી પ્રતિમા, જેનું અનાવરણ ૨૦૧૪માં કરવામાં આવ્યું હતું, તે સંસદ ભવનમાં આવેલી પ્રતિમાની પ્રતિકૃતિ છે. બેઠેલી મુદ્રામાં ગાંધીજીની વિશ્વની સૌથી ઊંચી પ્રતિમા હોવાનો દાવો કરવામાં આવતી આ પ્રતિમાનું નિર્માણ પણ રામ સુતાર દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Prasad |first1=Shyam |title=Vidhana Soudha to get bronze Mahatma |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/vidhana-soudha-bronze-mahatma/articleshow/29214621.cms |access-date=6 August 2022 |work=Bangalore Mirror |issue=23 January 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tall Gandhi statue to grace Vidhana Soudha |url=https://www.deccanherald.com/content/428784/tall-gandhi-statue-grace-vidhana.html |access-date=6 August 2022 |work=Deccan Herald |date=2 September 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Showing peace on Gandhi's face was quite a task: Sculptor |url=https://www.deccanherald.com/content/433794/showing-peace-gandhis-face-quite.html |access-date=6 August 2022 |work=Deccan Herald |date=2 October 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>3yeeqgf09tn2o17k4n8mnpvcblyk1fd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>906014</id>
      <parentid>906008</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T09:29:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ઇતિહાસ */ સંદર્ભ - લાલ કડીઓ દૂર કરી</comment>
      <origin>906014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17765" sha1="j8xfso96jmnpkd40qcxyzfey4zcbzkl" xml:space="preserve"># મહાત્મા ગાંધી પ્રતિમા, સંસદ ભવન

{{Infobox monument
| name          = મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા
| native_name   = 
| image         = 
| image_size    = 
| caption       = 
| location      = [[નવી દિલ્હી]]
| mapframe      = 
| designer      = [[રામ વી. સુતાર]]
| type          = શિલ્પ
| material      = કાંસ્ય
| length        = 
| width         = 
| height        = ૪.૯ મીટર
| weight        = 
| visitors_num  = 
| visitors_year = 
| begin         = ૧૯૬૯
| complete      = ૧૯૯૩
| dedicated     = 
| open          = ૨ ઓક્ટોબર ૧૯૯૩
| restore       = 
| dismantled    = 
| dedicated_to  = 
| map_name      = 
| map_text      = 
| map_width     = 
| map_relief    = 
| coordinates   = 
| website       = 
| extra_label   = 
| extra         = 
}}

'''મહાત્મા ગાંધી પ્રતિમા''' એ નવી દિલ્હીમાં ભારતના સંસદ ભવનના પરિસરમાં સ્થિત મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધીની ૧૬ ફૂટ (૪.૯ મીટર) ઊંચી કાંસ્ય પ્રતિમા છે. [[રામ વી. સુતાર]] દ્વારા ડિઝાઇન કરવામાં આવેલી આ પ્રતિમાનું ઉદ્‌ઘાટન ૧૯૯૩માં કરવામાં આવ્યું હતું. સમય જતાં આ સ્થળ ભારતીય સંસદના સભ્યો (સંસદસભ્યો) માટે વિરોધ પ્રદર્શન કરવા માટેનું એક પ્રતીકાત્મક સ્થળ બની ગયું છે.

== ઇતિહાસ ==
નવી દિલ્હીના 'સેન્ટ્રલ વિસ્ટા' પર ગાંધીજીની પ્રતિમા બનાવવાનો પ્રારંભિક પ્રસ્તાવ ૧૯૬૮માં ઇન્ડિયા ગેટની પાછળ આવેલી છત્રી (કેનોપી) પરથી કિંગ જ્યોર્જ પંચમની પ્રતિમા હટાવ્યા બાદ મૂકવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Vohra |first1=Pankaj |title=Not Gandhi's but Netaji statue under the canopy next to India Gate |url=https://thedailyguardian.com/not-gandhis-but-netaji-%EF%BB%BFstatue-under-the-canopy-next-to-india-gate/ |access-date=6 August 2022 |work=The Daily Guardian |date=22 January 2022}}&lt;/ref&gt; ૧૯૬૯માં સંસદમાં જાહેરાત કરવામાં આવી હતી કે સરકારના ખર્ચે ઇન્ડિયા ગેટ નજીક આ પ્રતિમા સ્થાપિત કરવામાં આવશે.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ૧૯૭૮માં, મોરારજી દેસાઈના નેતૃત્વવાળી સરકાર દ્વારા પ્રતિમા માટેના પ્રસ્તાવો મંગાવવામાં આવ્યા હતા. દેશભરના શિલ્પકારો પાસેથી બાર પ્રસ્તાવો (એન્ટ્રીઓ) મળ્યા હતા, જેમાંથી [[રામ વી. સુતાર|રામ સુતાર]]ની ડિઝાઇનની પસંદગી કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=The Location of Netaji's Statue Should Have Been Better Chosen |url=https://thewire.in/history/the-location-of-netajis-statue-should-have-been-better-chosen |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt; ૧૯૮૧માં, ઇન્ડિયા ગેટ નજીકની છત્રી નીચે ગાંધીજીની ધ્યાનસ્થ મુદ્રાવાળી પ્રતિમા સ્થાપિત કરવાની ડિઝાઈન પર આગળ વધવાનો નિર્ણય લેવાયો હતો. જોકે, પ્રસ્તાવિત પ્રતિમા માટે ચબૂતરો તૈયાર કરવા અર્થે છત્રી હટાવવાના પ્રસ્તાવ સામે વાસ્તુશાત્રીઓ (આર્કિટેક્ટ્સ) અને વારસા સંરક્ષણવાદીઓના વિરોધ તથા સૌંદર્યલક્ષી બાબતોને ધ્યાનમાં રાખીને આ યોજનાઓનો અમલ થઈ શક્યો ન હતો. ૧૯૮૯ સુધીમાં પ્રતિમા માટેનું પ્લાસ્ટર કાસ્ટિંગ પૂર્ણ થઈ ગયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ૧૯૯૩ સુધીમાં પ્રતિમા બનીને તૈયાર થઈ ગઈ હતી, પરંતુ તેને છત્રી નીચે મૂકવાના પ્રસ્તાવનો સંસદસભ્યોએ વાંધો ઉઠાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Why PM Modi wasted no time in installing Netaji's statue |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/filling-the-vacuum-netaji-bose-statue-mahatma-gandhi-7747729/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=30 January 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt; આ મુદ્દો સંસદમાં જ્યોર્જ ફર્નાન્ડિઝ દ્વારા ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો, જેમણે સરકાર પર ગાંધીજીને &quot;રસ્તાની વચ્ચે&quot; છોડી દેવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mathew |first1=Liz |title=Mahatma Gandhi's iconic statue, part of Parliament's identity, site of protest and veneration |url=https://indianexpress.com/article/explained/parliament-mahatma-gandhi-statue-7067386/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=26 November 2020 |ref=Mathew |language=en}}&lt;/ref&gt; ત્યારબાદ શહેરી વિકાસ મંત્રાલય દ્વારા આ પ્રતિમા સંસદને ભેટ આપવામાં આવી હતી અને ૧૯૯૩માં ગાંધી જયંતિના દિવસે રાષ્ટ્રપતિ શંકર દયાલ શર્માના હસ્તે તેનું અનાવરણ કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Statues / Busts of National Leaders installed outside the Parliament House building |url=http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/our%20parliament/List%20of%20Statues%20and%20Portraits.htm |publisher=Lok Sabha, India |access-date=6 August 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=PM Modi likely to lay foundation stone for new Parliament building in December |url=https://www.deccanherald.com/national/north-and-central/pm-modi-likely-to-lay-foundation-stone-for-new-parliament-building-in-december-919698.html |access-date=6 August 2022 |work=Deccan Herald |date=25 November 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== રચના ==
રામ સુતાર દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલી આ પ્રતિમામાં ગાંધીજીને પલાંઠી વાળીને ધ્યાનમગ્ન અવસ્થામાં બેઠેલા દર્શાવવામાં આવ્યા છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Story behind the statue of protest in Parliament |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/story-behind-the-statue-of-protest-in-parliament-7679570/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=19 December 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt; સંસદ ભવનના ગેટ નંબર ૧ નજીકનું આ સ્થાન એટલા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યું હતું કે જેથી સંસદ ભવનમાંથી બહાર નીકળતા સાંસદોને શાંતિનો સંદેશ આપતી આ પ્રતિમાના દર્શન થાય. આ પ્રતિમા કાંસા (બ્રોન્ઝ)માંથી બનાવવામાં આવી છે અને તેની ઊંચાઈ ૧૬ ફૂટ (૪.૯ મીટર) છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=This Gandhi Jayanti, we follow trail of the Mahatma's statues in Delhi NCR |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/ahead-of-gandhi-jayanti-here-s-a-trail-of-the-mahatma-s-statues-in-the-capital/story-05TqaoT72tHScsB1SLmPiO.html |access-date=6 August 2022 |work=Hindustan Times |date=1 October 2016 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Modi Likely To Lay Foundation Stone for New Parliament Building in December |url=https://thewire.in/government/modi-new-parliament-building |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt;  આ પ્રતિમામાં ગાંધીજીની બેઠેલી મુદ્રા તેમના પરંપરાગત નિરૂપણો કરતાં તદ્દન અલગ છે; તેમાં ગાંધીજીના મુખભાવની શાંતિ અને તેમના વ્યક્તિત્વની ગંભીરતા વિશેષ રીતે નોંધપાત્ર છે.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Narayanan |first1=Nayantara |title=Two Indian sculptors have created most of the Gandhi statues around the world |url=https://scroll.in/article/674358/two-indian-sculptors-have-created-most-of-the-gandhi-statues-around-the-world |access-date=6 August 2022 |work=Scroll.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ram Sutar and Mahatma Gandhi -the journey goes back to many decades |url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/plumage/ram-sutar-and-mahatma-gandhi-the-journey-goes-back-to-many-decades/ |access-date=6 August 2022 |work=Times of India |date=1 October 2020}}&lt;/ref&gt;

== વિરોધ પ્રદર્શનનું સ્થળ ==
આ પ્રતિમાનું સ્થળ સાંસદો, ખાસ કરીને વિપક્ષી પક્ષોના સભ્યો દ્વારા કરવામાં આવતા વિરોધ પ્રદર્શનો અને અનૌપચારિક પ્રેસ કોન્ફરન્સ માટેનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર રહ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Iconic Gandhi Statue at Parliament House to Be Moved During Construction of New Building |url=https://thewire.in/urban/parliament-building-mahatma-gandhi-statue-central-vista-project |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=New Parliament building: Gandhi statue hurriedly shifted, move raises eyebrows |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/new-parliament-building-gandhi-statue-hurriedly-shifted-move-raises-eyebrows-101611170523492.html |access-date=6 August 2022 |work=Hindustan Times |date=21 January 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Protests or Religious Ceremonies Cannot Be Held in the Parliament House: Rajya Sabha Circular |url=https://thewire.in/government/protests-or-religious-ceremonies-cannot-be-held-in-the-parliament-house-rajya-sabha-circular |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt; ૨૦૦૫માં શાસક પક્ષના કેટલાક સભ્યોએ વિપક્ષ દ્વારા સંસદમાં વારંવાર કરવામાં આવતા અવરોધો સામે આ સ્થળે વિરોધ નોંધાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mathew |first1=Liz |title=Mahatma Gandhi's iconic statue, part of Parliament's identity, site of protest and veneration |url=https://indianexpress.com/article/explained/parliament-mahatma-gandhi-statue-7067386/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=26 November 2020 |ref=Mathew |language=en}}&lt;/ref&gt; વર્ષ ૨૦૨૨માં લોકસભા સચિવાલય દ્વારા એક બુલેટિન બહાર પાડીને સંસદ સભ્યોને સંસદના પરિસરમાં કોઈપણ પ્રકારના દેખાવો, વિરોધ પ્રદર્શનો કે ધાર્મિક સમારોહ યોજવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો; ત્યારબાદ, વિરોધ પક્ષ 'તૃણમૂલ કોંગ્રેસ'ના સાંસદ મહુઆ મોઇત્રાએ પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો કે આ પ્રતિમાને જ સંસદ ભવનના પરિસરમાંથી હટાવી લેવી જોઈએ.&lt;ref&gt;{{cite news |title='Why not just remove Gandhi's statue': TMC MP Mahua Moitra after Parliament says no dharna inside House |url=https://www.timesnownews.com/india/why-not-just-remove-gandhis-statue-tmc-mp-mahua-moitra-after-parliament-says-no-dharna-inside-house-article-92895796 |access-date=6 August 2022 |work=TimesNow |language=en}}&lt;/ref&gt;

== સ્થળાંતર ==
નવા સંસદ ભવનના નિર્માણ કાર્યના ભાગરૂપે આ પ્રતિમાને સંસદ ભવનના મુખ્ય દરવાજા નજીકના તેના મૂળ સ્થાનથી હટાવીને ગેટ નંબર ૩ નજીકના સ્થળે ખસેડવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Parliament work on, Gandhi statue moved temporarily |url=https://indianexpress.com/article/cities/delhi/parliament-work-on-gandhi-statue-moved-temporarily-7155161/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=21 January 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt; નવા સંસદ ભવનનું નિર્માણ કાર્ય પૂર્ણ થયા બાદ, આ પ્રતિમાને સંસદ પરિસરમાં જ એક પ્રમુખ સ્થળે પુનઃસ્થાપિત કરવાનો પ્રસ્તાવ છે.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Nath |first1=Damini |title=Gandhi statue to be shifted to temporary spot to make way for Parliament construction |url=https://www.thehindu.com/news/national/gandhi-statue-to-be-shifted-to-temporary-spot-to-make-way-for-parliament-construction/article33170685.ece |access-date=6 August 2022 |work=The Hindu |date=24 November 2020 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

== પ્રતિકૃતિઓ ==
[[File:Mahatma Gandhi Statue, Vidhana Soudha (02).jpg|thumb|right|મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા, વિધાનસભા (વિધાન સૌધા)]]

કર્ણાટકની વિધાનસભા (વિધાન સૌધા) ખાતે આવેલી ગાંધીજીની ૨૭ ફૂટ (૮.૨ મીટર) ઊંચી પ્રતિમા, જેનું અનાવરણ ૨૦૧૪માં કરવામાં આવ્યું હતું, તે સંસદ ભવનમાં આવેલી પ્રતિમાની પ્રતિકૃતિ છે. બેઠેલી મુદ્રામાં ગાંધીજીની વિશ્વની સૌથી ઊંચી પ્રતિમા હોવાનો દાવો કરવામાં આવતી આ પ્રતિમાનું નિર્માણ પણ રામ સુતાર દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Prasad |first1=Shyam |title=Vidhana Soudha to get bronze Mahatma |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/vidhana-soudha-bronze-mahatma/articleshow/29214621.cms |access-date=6 August 2022 |work=Bangalore Mirror |issue=23 January 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tall Gandhi statue to grace Vidhana Soudha |url=https://www.deccanherald.com/content/428784/tall-gandhi-statue-grace-vidhana.html |access-date=6 August 2022 |work=Deccan Herald |date=2 September 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Showing peace on Gandhi's face was quite a task: Sculptor |url=https://www.deccanherald.com/content/433794/showing-peace-gandhis-face-quite.html |access-date=6 August 2022 |work=Deccan Herald |date=2 October 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>j8xfso96jmnpkd40qcxyzfey4zcbzkl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>906016</id>
      <parentid>906014</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T09:45:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <origin>906016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23527" sha1="komtkszoahqfutkc0eoeihs0le0vu1e" xml:space="preserve"># મહાત્મા ગાંધી પ્રતિમા, સંસદ ભવન

{{Infobox monument
| name          = મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા
| native_name   = 
| image         = 
| image_size    = 
| caption       = 
| location      = [[નવી દિલ્હી]]
| mapframe      = 
| designer      = [[રામ વી. સુતાર]]
| type          = શિલ્પ
| material      = કાંસ્ય
| length        = 
| width         = 
| height        = ૪.૯ મીટર
| weight        = 
| visitors_num  = 
| visitors_year = 
| begin         = ૧૯૬૯
| complete      = ૧૯૯૩
| dedicated     = 
| open          = ૨ ઓક્ટોબર ૧૯૯૩
| restore       = 
| dismantled    = 
| dedicated_to  = 
| map_name      = 
| map_text      = 
| map_width     = 
| map_relief    = 
| coordinates   = 
| website       = 
| extra_label   = 
| extra         = 
}}

'''મહાત્મા ગાંધી પ્રતિમા''' એ નવી દિલ્હીમાં ભારતના સંસદ ભવનના પરિસરમાં સ્થિત મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધીની ૧૬ ફૂટ (૪.૯ મીટર) ઊંચી કાંસ્ય પ્રતિમા છે. [[રામ વી. સુતાર]] દ્વારા ડિઝાઇન કરવામાં આવેલી આ પ્રતિમાનું ઉદ્‌ઘાટન ૧૯૯૩માં કરવામાં આવ્યું હતું. સમય જતાં આ સ્થળ ભારતીય સંસદના સભ્યો (સંસદસભ્યો) માટે વિરોધ પ્રદર્શન કરવા માટેનું એક પ્રતીકાત્મક સ્થળ બની ગયું છે.

== ઇતિહાસ ==
નવી દિલ્હીના 'સેન્ટ્રલ વિસ્ટા' પર ગાંધીજીની પ્રતિમા બનાવવાનો પ્રારંભિક પ્રસ્તાવ ૧૯૬૮માં ઇન્ડિયા ગેટની પાછળ આવેલી છત્રી (કેનોપી) પરથી કિંગ જ્યોર્જ પંચમની પ્રતિમા હટાવ્યા બાદ મૂકવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Vohra |first1=Pankaj |title=Not Gandhi's but Netaji statue under the canopy next to India Gate |url=https://thedailyguardian.com/not-gandhis-but-netaji-%EF%BB%BFstatue-under-the-canopy-next-to-india-gate/ |access-date=6 August 2022 |work=The Daily Guardian |date=22 January 2022}}&lt;/ref&gt; ૧૯૬૯માં સંસદમાં જાહેરાત કરવામાં આવી હતી કે સરકારના ખર્ચે ઇન્ડિયા ગેટ નજીક આ પ્રતિમા સ્થાપિત કરવામાં આવશે.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ૧૯૭૮માં, મોરારજી દેસાઈના નેતૃત્વવાળી સરકાર દ્વારા પ્રતિમા માટેના પ્રસ્તાવો મંગાવવામાં આવ્યા હતા. દેશભરના શિલ્પકારો પાસેથી બાર પ્રસ્તાવો (એન્ટ્રીઓ) મળ્યા હતા, જેમાંથી [[રામ વી. સુતાર|રામ સુતાર]]ની ડિઝાઇનની પસંદગી કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=The Location of Netaji's Statue Should Have Been Better Chosen |url=https://thewire.in/history/the-location-of-netajis-statue-should-have-been-better-chosen |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt; ૧૯૮૧માં, ઇન્ડિયા ગેટ નજીકની છત્રી નીચે ગાંધીજીની ધ્યાનસ્થ મુદ્રાવાળી પ્રતિમા સ્થાપિત કરવાની ડિઝાઈન પર આગળ વધવાનો નિર્ણય લેવાયો હતો. જોકે, પ્રસ્તાવિત પ્રતિમા માટે ચબૂતરો તૈયાર કરવા અર્થે છત્રી હટાવવાના પ્રસ્તાવ સામે વાસ્તુશાત્રીઓ (આર્કિટેક્ટ્સ) અને વારસા સંરક્ષણવાદીઓના વિરોધ તથા સૌંદર્યલક્ષી બાબતોને ધ્યાનમાં રાખીને આ યોજનાઓનો અમલ થઈ શક્યો ન હતો. ૧૯૮૯ સુધીમાં પ્રતિમા માટેનું પ્લાસ્ટર કાસ્ટિંગ પૂર્ણ થઈ ગયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ૧૯૯૩ સુધીમાં પ્રતિમા બનીને તૈયાર થઈ ગઈ હતી, પરંતુ તેને છત્રી નીચે મૂકવાના પ્રસ્તાવનો સંસદસભ્યોએ વાંધો ઉઠાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Why PM Modi wasted no time in installing Netaji's statue |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/filling-the-vacuum-netaji-bose-statue-mahatma-gandhi-7747729/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=30 January 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt; આ મુદ્દો સંસદમાં જ્યોર્જ ફર્નાન્ડિઝ દ્વારા ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો, જેમણે સરકાર પર ગાંધીજીને &quot;રસ્તાની વચ્ચે&quot; છોડી દેવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mathew |first1=Liz |title=Mahatma Gandhi's iconic statue, part of Parliament's identity, site of protest and veneration |url=https://indianexpress.com/article/explained/parliament-mahatma-gandhi-statue-7067386/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=26 November 2020 |ref=Mathew |language=en}}&lt;/ref&gt; ત્યારબાદ શહેરી વિકાસ મંત્રાલય દ્વારા આ પ્રતિમા સંસદને ભેટ આપવામાં આવી હતી અને ૧૯૯૩માં ગાંધી જયંતિના દિવસે રાષ્ટ્રપતિ શંકર દયાલ શર્માના હસ્તે તેનું અનાવરણ કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Statues / Busts of National Leaders installed outside the Parliament House building |url=http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/our%20parliament/List%20of%20Statues%20and%20Portraits.htm |publisher=Lok Sabha, India |access-date=6 August 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=PM Modi likely to lay foundation stone for new Parliament building in December |url=https://www.deccanherald.com/national/north-and-central/pm-modi-likely-to-lay-foundation-stone-for-new-parliament-building-in-december-919698.html |access-date=6 August 2022 |work=Deccan Herald |date=25 November 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== રચના ==
રામ સુતાર દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલી આ પ્રતિમામાં ગાંધીજીને પલાંઠી વાળીને ધ્યાનમગ્ન અવસ્થામાં બેઠેલા દર્શાવવામાં આવ્યા છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Story behind the statue of protest in Parliament |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/story-behind-the-statue-of-protest-in-parliament-7679570/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=19 December 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt; સંસદ ભવનના ગેટ નંબર ૧ નજીકનું આ સ્થાન એટલા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યું હતું કે જેથી સંસદ ભવનમાંથી બહાર નીકળતા સાંસદોને શાંતિનો સંદેશ આપતી આ પ્રતિમાના દર્શન થાય. આ પ્રતિમા કાંસા (બ્રોન્ઝ)માંથી બનાવવામાં આવી છે અને તેની ઊંચાઈ ૧૬ ફૂટ (૪.૯ મીટર) છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=This Gandhi Jayanti, we follow trail of the Mahatma's statues in Delhi NCR |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/ahead-of-gandhi-jayanti-here-s-a-trail-of-the-mahatma-s-statues-in-the-capital/story-05TqaoT72tHScsB1SLmPiO.html |access-date=6 August 2022 |work=Hindustan Times |date=1 October 2016 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Modi Likely To Lay Foundation Stone for New Parliament Building in December |url=https://thewire.in/government/modi-new-parliament-building |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt;  આ પ્રતિમામાં ગાંધીજીની બેઠેલી મુદ્રા તેમના પરંપરાગત નિરૂપણો કરતાં તદ્દન અલગ છે; તેમાં ગાંધીજીના મુખભાવની શાંતિ અને તેમના વ્યક્તિત્વની ગંભીરતા વિશેષ રીતે નોંધપાત્ર છે.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Narayanan |first1=Nayantara |title=Two Indian sculptors have created most of the Gandhi statues around the world |url=https://scroll.in/article/674358/two-indian-sculptors-have-created-most-of-the-gandhi-statues-around-the-world |access-date=6 August 2022 |work=Scroll.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ram Sutar and Mahatma Gandhi -the journey goes back to many decades |url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/plumage/ram-sutar-and-mahatma-gandhi-the-journey-goes-back-to-many-decades/ |access-date=6 August 2022 |work=Times of India |date=1 October 2020}}&lt;/ref&gt;

== વિરોધ પ્રદર્શનનું સ્થળ ==
આ પ્રતિમાનું સ્થળ સાંસદો, ખાસ કરીને વિપક્ષી પક્ષોના સભ્યો દ્વારા કરવામાં આવતા વિરોધ પ્રદર્શનો અને અનૌપચારિક પ્રેસ કોન્ફરન્સ માટેનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર રહ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Iconic Gandhi Statue at Parliament House to Be Moved During Construction of New Building |url=https://thewire.in/urban/parliament-building-mahatma-gandhi-statue-central-vista-project |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=New Parliament building: Gandhi statue hurriedly shifted, move raises eyebrows |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/new-parliament-building-gandhi-statue-hurriedly-shifted-move-raises-eyebrows-101611170523492.html |access-date=6 August 2022 |work=Hindustan Times |date=21 January 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Protests or Religious Ceremonies Cannot Be Held in the Parliament House: Rajya Sabha Circular |url=https://thewire.in/government/protests-or-religious-ceremonies-cannot-be-held-in-the-parliament-house-rajya-sabha-circular |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt; ૨૦૦૫માં શાસક પક્ષના કેટલાક સભ્યોએ વિપક્ષ દ્વારા સંસદમાં વારંવાર કરવામાં આવતા અવરોધો સામે આ સ્થળે વિરોધ નોંધાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mathew |first1=Liz |title=Mahatma Gandhi's iconic statue, part of Parliament's identity, site of protest and veneration |url=https://indianexpress.com/article/explained/parliament-mahatma-gandhi-statue-7067386/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=26 November 2020 |ref=Mathew |language=en}}&lt;/ref&gt; વર્ષ ૨૦૨૨માં લોકસભા સચિવાલય દ્વારા એક બુલેટિન બહાર પાડીને સંસદ સભ્યોને સંસદના પરિસરમાં કોઈપણ પ્રકારના દેખાવો, વિરોધ પ્રદર્શનો કે ધાર્મિક સમારોહ યોજવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો; ત્યારબાદ, વિરોધ પક્ષ 'તૃણમૂલ કોંગ્રેસ'ના સાંસદ મહુઆ મોઇત્રાએ પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો કે આ પ્રતિમાને જ સંસદ ભવનના પરિસરમાંથી હટાવી લેવી જોઈએ.&lt;ref&gt;{{cite news |title='Why not just remove Gandhi's statue': TMC MP Mahua Moitra after Parliament says no dharna inside House |url=https://www.timesnownews.com/india/why-not-just-remove-gandhis-statue-tmc-mp-mahua-moitra-after-parliament-says-no-dharna-inside-house-article-92895796 |access-date=6 August 2022 |work=TimesNow |language=en}}&lt;/ref&gt;

== સ્થળાંતર ==
નવા સંસદ ભવનના નિર્માણ કાર્યના ભાગરૂપે આ પ્રતિમાને સંસદ ભવનના મુખ્ય દરવાજા નજીકના તેના મૂળ સ્થાનથી હટાવીને ગેટ નંબર ૩ નજીકના સ્થળે ખસેડવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Parliament work on, Gandhi statue moved temporarily |url=https://indianexpress.com/article/cities/delhi/parliament-work-on-gandhi-statue-moved-temporarily-7155161/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=21 January 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt; નવા સંસદ ભવનનું નિર્માણ કાર્ય પૂર્ણ થયા બાદ, આ પ્રતિમાને સંસદ પરિસરમાં જ એક પ્રમુખ સ્થળે પુનઃસ્થાપિત કરવાનો પ્રસ્તાવ છે.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Nath |first1=Damini |title=Gandhi statue to be shifted to temporary spot to make way for Parliament construction |url=https://www.thehindu.com/news/national/gandhi-statue-to-be-shifted-to-temporary-spot-to-make-way-for-parliament-construction/article33170685.ece |access-date=6 August 2022 |work=The Hindu |date=24 November 2020 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

== પ્રતિકૃતિઓ ==
[[File:Mahatma Gandhi Statue, Vidhana Soudha (02).jpg|thumb|right|મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા, વિધાનસભા (વિધાન સૌધા)]]

કર્ણાટકની વિધાનસભા (વિધાન સૌધા) ખાતે આવેલી ગાંધીજીની ૨૭ ફૂટ (૮.૨ મીટર) ઊંચી પ્રતિમા, જેનું અનાવરણ ૨૦૧૪માં કરવામાં આવ્યું હતું, તે સંસદ ભવનમાં આવેલી પ્રતિમાની પ્રતિકૃતિ છે. બેઠેલી મુદ્રામાં ગાંધીજીની વિશ્વની સૌથી ઊંચી પ્રતિમા હોવાનો દાવો કરવામાં આવતી આ પ્રતિમાનું નિર્માણ પણ રામ સુતાર દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Prasad |first1=Shyam |title=Vidhana Soudha to get bronze Mahatma |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/vidhana-soudha-bronze-mahatma/articleshow/29214621.cms |access-date=6 August 2022 |work=Bangalore Mirror |issue=23 January 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tall Gandhi statue to grace Vidhana Soudha |url=https://www.deccanherald.com/content/428784/tall-gandhi-statue-grace-vidhana.html |access-date=6 August 2022 |work=Deccan Herald |date=2 September 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Showing peace on Gandhi's face was quite a task: Sculptor |url=https://www.deccanherald.com/content/433794/showing-peace-gandhis-face-quite.html |access-date=6 August 2022 |work=Deccan Herald |date=2 October 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}


# ૨ ગાંધી મેદાન, પટના ખાતે આવેલી મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા

{{Infobox monument
| name           = ''મહાત્મા ગાંધી''
| native_name    = 
| image          = New Gandhi statue Patna 01.JPG
| caption        = બે બાળકો સાથે સ્નેહપૂર્વક ઊભેલા મહાત્મા ગાંધી
| coordinates    = {{coord|25|37|7|N|85|8|33|E|region:IN|display=inline,title}}
| location       = ગાંધી મેદાન, પટના, બિહાર
| designer       = અનિલ સુતાર
| type           = પ્રતિમા
| material       = [[કાંસ્ય]]
| length         = 
| width          = 
| height         = {{cvt|22|m}}
| begin          = ૨૦૧૨
| complete       = ૨૦૧૩
| open           = ૧૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૩
| dedicated_to   = [[મહાત્મા ગાંધી]]
| pushpin_relief = 
| extra          = 
}}

'''પટનાના ગાંધી મેદાન ખાતે આવેલું મહાત્મા ગાંધીનું પૂતળું''' એ રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીનું એક જાહેર સ્મારક છે. આ પ્રતિમા મહાત્મા ગાંધીની વિશ્વની સૌથી ઊંચી કાંસાની (બ્રોન્ઝ) પ્રતિમા છે. ૧૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૩ના રોજ બિહારના તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી નીતિશ કુમાર દ્વારા તેનું અનાવરણ કરવામાં આવ્યું હતું. તે બિહાર સરકાર દ્વારા ₹૩૫ કરોડના ખર્ચે સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી. ગાંધીજીની બીજી સૌથી ઊંચી પ્રતિમા કર્ણાટકના ચિત્રદુર્ગ જિલ્લાના ચિત્રદુર્ગ તાલુકાના તુરુવાનુર ખાતે આવેલી છે.

== વિવરણ ==

આ પ્રતિમા તેના આધાર (પ્લેટફોર્મ) સહિત ૭૨ ફૂટ (૨૨ મીટર) ઊંચી છે અને કાંસામાંથી બનાવવામાં આવી છે. તેનું નિર્માણ રામ સુતારની પેઢી (ફર્મ) દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું અને તે પટનામાં સેન્ટ ઝેવિયર્સ હાઈસ્કૂલની સામે, ઐતિહાસિક ગાંધી મેદાનના પશ્ચિમ છેડે આવેલી છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.telegraphindia.com/1130916/jsp/bihar/story_17350028.jsp#.U4YlroGDkTA | archive-url=https://web.archive.org/web/20130921010204/http://www.telegraphindia.com/1130916/jsp/bihar/story_17350028.jsp#.U4YlroGDkTA | url-status=dead | archive-date=21 September 2013 | title=Gandhi vs Gandhi: Two statues of the Father of the Nation are getting differential treatment in Patna. | publisher=The Telegraph (Calcutta), Patna | work=PIYUSH KUMAR TRIPATHI | date=13 September 2013 | access-date=29 May 2014}}&lt;/ref&gt; આ પ્રતિમામાં મહાત્મા ગાંધીને બે બાળકો સાથે સ્નેહપૂર્ણ મુદ્રામાં ઊભેલા દર્શાવવામાં આવ્યા છે. પ્રતિમાનો આધાર ૨૪ ફૂટ (૭.૩ મીટર) ઊંચો છે, જેના પર ગાંધીજીના જીવનની ચાર મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓ - ૧૯૩૦ની [[દાંડી સત્યાગ્રહ|દાંડી કૂચ]], ૧૯૪૨નું [[ભારત છોડો આંદોલન]], ૧૯૧૭નો [[ચંપારણ સત્યાગ્રહ]] અને ગાંધીજીના પ્રતીક તરીકે રેંટિયો—મોટા અક્ષરોમાં અંકિત કરવામાં આવ્યા છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Mahatma-Gandhis-tallest-statue-unveiled/articleshow/18523016.cms |title=Mahatma Gandhi's tallest statue unveiled – The Times of India |publisher=Timesofindia.indiatimes.com |date=2013-02-16 |access-date=2014-05-28}}&lt;/ref&gt;

'રામસુતાર આર્ટસ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ'નું સંચાલન  કરતા શિલ્પકાર અનિલ સુતારે જણાવ્યું હતું કે, &quot;હસમુખા ચહેરા સાથે ગાંધીજીને દર્શાવતી આ પ્રતિમા વિશ્વશાંતિનો સંદેશ ફેલાવશે અને અમીર-ગરીબ વચ્ચેની ખાઈને પૂરવા માટે સૌને પ્રેરણા આપશે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|author=PTI |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/worlds-tallest-gandhi-statue-unveiled-in-patna/article4418923.ece |title=World’s tallest Gandhi statue unveiled in Patna |publisher=The Hindu |date=2013-02-15 |access-date=2014-05-28}}&lt;/ref&gt;

== ચિત્રો ==
&lt;gallery&gt;
New Gandhi statue Patna 04.JPG
New Gandhi statue Patna 03.JPG
New Gandhi statue Patna 05.JPG
New Gandhi statue Patna 06.JPG
New Gandhi statue Patna 07.JPG
&lt;/gallery&gt;</text>
      <sha1>komtkszoahqfutkc0eoeihs0le0vu1e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>906017</id>
      <parentid>906016</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T10:24:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <origin>906017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28588" sha1="fehx5s2f0gqioeonw7jwawryctet2lk" xml:space="preserve"># મહાત્મા ગાંધી પ્રતિમા, સંસદ ભવન

{{Infobox monument
| name          = મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા
| native_name   = 
| image         = 
| image_size    = 
| caption       = 
| location      = [[નવી દિલ્હી]]
| mapframe      = 
| designer      = [[રામ વી. સુતાર]]
| type          = શિલ્પ
| material      = કાંસ્ય
| length        = 
| width         = 
| height        = ૪.૯ મીટર
| weight        = 
| visitors_num  = 
| visitors_year = 
| begin         = ૧૯૬૯
| complete      = ૧૯૯૩
| dedicated     = 
| open          = ૨ ઓક્ટોબર ૧૯૯૩
| restore       = 
| dismantled    = 
| dedicated_to  = 
| map_name      = 
| map_text      = 
| map_width     = 
| map_relief    = 
| coordinates   = 
| website       = 
| extra_label   = 
| extra         = 
}}

'''મહાત્મા ગાંધી પ્રતિમા''' એ નવી દિલ્હીમાં ભારતના સંસદ ભવનના પરિસરમાં સ્થિત મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધીની ૧૬ ફૂટ (૪.૯ મીટર) ઊંચી કાંસ્ય પ્રતિમા છે. [[રામ વી. સુતાર]] દ્વારા ડિઝાઇન કરવામાં આવેલી આ પ્રતિમાનું ઉદ્‌ઘાટન ૧૯૯૩માં કરવામાં આવ્યું હતું. સમય જતાં આ સ્થળ ભારતીય સંસદના સભ્યો (સંસદસભ્યો) માટે વિરોધ પ્રદર્શન કરવા માટેનું એક પ્રતીકાત્મક સ્થળ બની ગયું છે.

== ઇતિહાસ ==
નવી દિલ્હીના 'સેન્ટ્રલ વિસ્ટા' પર ગાંધીજીની પ્રતિમા બનાવવાનો પ્રારંભિક પ્રસ્તાવ ૧૯૬૮માં ઇન્ડિયા ગેટની પાછળ આવેલી છત્રી (કેનોપી) પરથી કિંગ જ્યોર્જ પંચમની પ્રતિમા હટાવ્યા બાદ મૂકવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Vohra |first1=Pankaj |title=Not Gandhi's but Netaji statue under the canopy next to India Gate |url=https://thedailyguardian.com/not-gandhis-but-netaji-%EF%BB%BFstatue-under-the-canopy-next-to-india-gate/ |access-date=6 August 2022 |work=The Daily Guardian |date=22 January 2022}}&lt;/ref&gt; ૧૯૬૯માં સંસદમાં જાહેરાત કરવામાં આવી હતી કે સરકારના ખર્ચે ઇન્ડિયા ગેટ નજીક આ પ્રતિમા સ્થાપિત કરવામાં આવશે.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ૧૯૭૮માં, મોરારજી દેસાઈના નેતૃત્વવાળી સરકાર દ્વારા પ્રતિમા માટેના પ્રસ્તાવો મંગાવવામાં આવ્યા હતા. દેશભરના શિલ્પકારો પાસેથી બાર પ્રસ્તાવો (એન્ટ્રીઓ) મળ્યા હતા, જેમાંથી [[રામ વી. સુતાર|રામ સુતાર]]ની ડિઝાઇનની પસંદગી કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=The Location of Netaji's Statue Should Have Been Better Chosen |url=https://thewire.in/history/the-location-of-netajis-statue-should-have-been-better-chosen |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt; ૧૯૮૧માં, ઇન્ડિયા ગેટ નજીકની છત્રી નીચે ગાંધીજીની ધ્યાનસ્થ મુદ્રાવાળી પ્રતિમા સ્થાપિત કરવાની ડિઝાઈન પર આગળ વધવાનો નિર્ણય લેવાયો હતો. જોકે, પ્રસ્તાવિત પ્રતિમા માટે ચબૂતરો તૈયાર કરવા અર્થે છત્રી હટાવવાના પ્રસ્તાવ સામે વાસ્તુશાત્રીઓ (આર્કિટેક્ટ્સ) અને વારસા સંરક્ષણવાદીઓના વિરોધ તથા સૌંદર્યલક્ષી બાબતોને ધ્યાનમાં રાખીને આ યોજનાઓનો અમલ થઈ શક્યો ન હતો. ૧૯૮૯ સુધીમાં પ્રતિમા માટેનું પ્લાસ્ટર કાસ્ટિંગ પૂર્ણ થઈ ગયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ૧૯૯૩ સુધીમાં પ્રતિમા બનીને તૈયાર થઈ ગઈ હતી, પરંતુ તેને છત્રી નીચે મૂકવાના પ્રસ્તાવનો સંસદસભ્યોએ વાંધો ઉઠાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Why PM Modi wasted no time in installing Netaji's statue |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/filling-the-vacuum-netaji-bose-statue-mahatma-gandhi-7747729/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=30 January 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt; આ મુદ્દો સંસદમાં જ્યોર્જ ફર્નાન્ડિઝ દ્વારા ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો, જેમણે સરકાર પર ગાંધીજીને &quot;રસ્તાની વચ્ચે&quot; છોડી દેવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mathew |first1=Liz |title=Mahatma Gandhi's iconic statue, part of Parliament's identity, site of protest and veneration |url=https://indianexpress.com/article/explained/parliament-mahatma-gandhi-statue-7067386/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=26 November 2020 |ref=Mathew |language=en}}&lt;/ref&gt; ત્યારબાદ શહેરી વિકાસ મંત્રાલય દ્વારા આ પ્રતિમા સંસદને ભેટ આપવામાં આવી હતી અને ૧૯૯૩માં ગાંધી જયંતિના દિવસે રાષ્ટ્રપતિ શંકર દયાલ શર્માના હસ્તે તેનું અનાવરણ કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Statues / Busts of National Leaders installed outside the Parliament House building |url=http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/our%20parliament/List%20of%20Statues%20and%20Portraits.htm |publisher=Lok Sabha, India |access-date=6 August 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=PM Modi likely to lay foundation stone for new Parliament building in December |url=https://www.deccanherald.com/national/north-and-central/pm-modi-likely-to-lay-foundation-stone-for-new-parliament-building-in-december-919698.html |access-date=6 August 2022 |work=Deccan Herald |date=25 November 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== રચના ==
રામ સુતાર દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલી આ પ્રતિમામાં ગાંધીજીને પલાંઠી વાળીને ધ્યાનમગ્ન અવસ્થામાં બેઠેલા દર્શાવવામાં આવ્યા છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Story behind the statue of protest in Parliament |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/story-behind-the-statue-of-protest-in-parliament-7679570/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=19 December 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt; સંસદ ભવનના ગેટ નંબર ૧ નજીકનું આ સ્થાન એટલા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યું હતું કે જેથી સંસદ ભવનમાંથી બહાર નીકળતા સાંસદોને શાંતિનો સંદેશ આપતી આ પ્રતિમાના દર્શન થાય. આ પ્રતિમા કાંસા (બ્રોન્ઝ)માંથી બનાવવામાં આવી છે અને તેની ઊંચાઈ ૧૬ ફૂટ (૪.૯ મીટર) છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=This Gandhi Jayanti, we follow trail of the Mahatma's statues in Delhi NCR |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/ahead-of-gandhi-jayanti-here-s-a-trail-of-the-mahatma-s-statues-in-the-capital/story-05TqaoT72tHScsB1SLmPiO.html |access-date=6 August 2022 |work=Hindustan Times |date=1 October 2016 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Modi Likely To Lay Foundation Stone for New Parliament Building in December |url=https://thewire.in/government/modi-new-parliament-building |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt;  આ પ્રતિમામાં ગાંધીજીની બેઠેલી મુદ્રા તેમના પરંપરાગત નિરૂપણો કરતાં તદ્દન અલગ છે; તેમાં ગાંધીજીના મુખભાવની શાંતિ અને તેમના વ્યક્તિત્વની ગંભીરતા વિશેષ રીતે નોંધપાત્ર છે.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Narayanan |first1=Nayantara |title=Two Indian sculptors have created most of the Gandhi statues around the world |url=https://scroll.in/article/674358/two-indian-sculptors-have-created-most-of-the-gandhi-statues-around-the-world |access-date=6 August 2022 |work=Scroll.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ram Sutar and Mahatma Gandhi -the journey goes back to many decades |url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/plumage/ram-sutar-and-mahatma-gandhi-the-journey-goes-back-to-many-decades/ |access-date=6 August 2022 |work=Times of India |date=1 October 2020}}&lt;/ref&gt;

== વિરોધ પ્રદર્શનનું સ્થળ ==
આ પ્રતિમાનું સ્થળ સાંસદો, ખાસ કરીને વિપક્ષી પક્ષોના સભ્યો દ્વારા કરવામાં આવતા વિરોધ પ્રદર્શનો અને અનૌપચારિક પ્રેસ કોન્ફરન્સ માટેનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર રહ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Iconic Gandhi Statue at Parliament House to Be Moved During Construction of New Building |url=https://thewire.in/urban/parliament-building-mahatma-gandhi-statue-central-vista-project |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=New Parliament building: Gandhi statue hurriedly shifted, move raises eyebrows |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/new-parliament-building-gandhi-statue-hurriedly-shifted-move-raises-eyebrows-101611170523492.html |access-date=6 August 2022 |work=Hindustan Times |date=21 January 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Protests or Religious Ceremonies Cannot Be Held in the Parliament House: Rajya Sabha Circular |url=https://thewire.in/government/protests-or-religious-ceremonies-cannot-be-held-in-the-parliament-house-rajya-sabha-circular |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt; ૨૦૦૫માં શાસક પક્ષના કેટલાક સભ્યોએ વિપક્ષ દ્વારા સંસદમાં વારંવાર કરવામાં આવતા અવરોધો સામે આ સ્થળે વિરોધ નોંધાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mathew |first1=Liz |title=Mahatma Gandhi's iconic statue, part of Parliament's identity, site of protest and veneration |url=https://indianexpress.com/article/explained/parliament-mahatma-gandhi-statue-7067386/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=26 November 2020 |ref=Mathew |language=en}}&lt;/ref&gt; વર્ષ ૨૦૨૨માં લોકસભા સચિવાલય દ્વારા એક બુલેટિન બહાર પાડીને સંસદ સભ્યોને સંસદના પરિસરમાં કોઈપણ પ્રકારના દેખાવો, વિરોધ પ્રદર્શનો કે ધાર્મિક સમારોહ યોજવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો; ત્યારબાદ, વિરોધ પક્ષ 'તૃણમૂલ કોંગ્રેસ'ના સાંસદ મહુઆ મોઇત્રાએ પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો કે આ પ્રતિમાને જ સંસદ ભવનના પરિસરમાંથી હટાવી લેવી જોઈએ.&lt;ref&gt;{{cite news |title='Why not just remove Gandhi's statue': TMC MP Mahua Moitra after Parliament says no dharna inside House |url=https://www.timesnownews.com/india/why-not-just-remove-gandhis-statue-tmc-mp-mahua-moitra-after-parliament-says-no-dharna-inside-house-article-92895796 |access-date=6 August 2022 |work=TimesNow |language=en}}&lt;/ref&gt;

== સ્થળાંતર ==
નવા સંસદ ભવનના નિર્માણ કાર્યના ભાગરૂપે આ પ્રતિમાને સંસદ ભવનના મુખ્ય દરવાજા નજીકના તેના મૂળ સ્થાનથી હટાવીને ગેટ નંબર ૩ નજીકના સ્થળે ખસેડવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Parliament work on, Gandhi statue moved temporarily |url=https://indianexpress.com/article/cities/delhi/parliament-work-on-gandhi-statue-moved-temporarily-7155161/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=21 January 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt; નવા સંસદ ભવનનું નિર્માણ કાર્ય પૂર્ણ થયા બાદ, આ પ્રતિમાને સંસદ પરિસરમાં જ એક પ્રમુખ સ્થળે પુનઃસ્થાપિત કરવાનો પ્રસ્તાવ છે.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Nath |first1=Damini |title=Gandhi statue to be shifted to temporary spot to make way for Parliament construction |url=https://www.thehindu.com/news/national/gandhi-statue-to-be-shifted-to-temporary-spot-to-make-way-for-parliament-construction/article33170685.ece |access-date=6 August 2022 |work=The Hindu |date=24 November 2020 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

== પ્રતિકૃતિઓ ==
[[File:Mahatma Gandhi Statue, Vidhana Soudha (02).jpg|thumb|right|મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા, વિધાનસભા (વિધાન સૌધા)]]

કર્ણાટકની વિધાનસભા (વિધાન સૌધા) ખાતે આવેલી ગાંધીજીની ૨૭ ફૂટ (૮.૨ મીટર) ઊંચી પ્રતિમા, જેનું અનાવરણ ૨૦૧૪માં કરવામાં આવ્યું હતું, તે સંસદ ભવનમાં આવેલી પ્રતિમાની પ્રતિકૃતિ છે. બેઠેલી મુદ્રામાં ગાંધીજીની વિશ્વની સૌથી ઊંચી પ્રતિમા હોવાનો દાવો કરવામાં આવતી આ પ્રતિમાનું નિર્માણ પણ રામ સુતાર દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Prasad |first1=Shyam |title=Vidhana Soudha to get bronze Mahatma |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/vidhana-soudha-bronze-mahatma/articleshow/29214621.cms |access-date=6 August 2022 |work=Bangalore Mirror |issue=23 January 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tall Gandhi statue to grace Vidhana Soudha |url=https://www.deccanherald.com/content/428784/tall-gandhi-statue-grace-vidhana.html |access-date=6 August 2022 |work=Deccan Herald |date=2 September 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Showing peace on Gandhi's face was quite a task: Sculptor |url=https://www.deccanherald.com/content/433794/showing-peace-gandhis-face-quite.html |access-date=6 August 2022 |work=Deccan Herald |date=2 October 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}


# ૨ ગાંધી મેદાન, પટના ખાતે આવેલી મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા

{{Infobox monument
| name           = ''મહાત્મા ગાંધી''
| native_name    = 
| image          = New Gandhi statue Patna 01.JPG
| caption        = બે બાળકો સાથે સ્નેહપૂર્વક ઊભેલા મહાત્મા ગાંધી
| coordinates    = {{coord|25|37|7|N|85|8|33|E|region:IN|display=inline,title}}
| location       = ગાંધી મેદાન, પટના, બિહાર
| designer       = અનિલ સુતાર
| type           = પ્રતિમા
| material       = [[કાંસ્ય]]
| length         = 
| width          = 
| height         = {{cvt|22|m}}
| begin          = ૨૦૧૨
| complete       = ૨૦૧૩
| open           = ૧૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૩
| dedicated_to   = [[મહાત્મા ગાંધી]]
| pushpin_relief = 
| extra          = 
}}

'''પટનાના ગાંધી મેદાન ખાતે આવેલું મહાત્મા ગાંધીનું પૂતળું''' એ રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીનું એક જાહેર સ્મારક છે. આ પ્રતિમા મહાત્મા ગાંધીની વિશ્વની સૌથી ઊંચી કાંસાની (બ્રોન્ઝ) પ્રતિમા છે. ૧૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૩ના રોજ બિહારના તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી નીતિશ કુમાર દ્વારા તેનું અનાવરણ કરવામાં આવ્યું હતું. તે બિહાર સરકાર દ્વારા ₹૩૫ કરોડના ખર્ચે સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી. ગાંધીજીની બીજી સૌથી ઊંચી પ્રતિમા કર્ણાટકના ચિત્રદુર્ગ જિલ્લાના ચિત્રદુર્ગ તાલુકાના તુરુવાનુર ખાતે આવેલી છે.

== વિવરણ ==

આ પ્રતિમા તેના આધાર (પ્લેટફોર્મ) સહિત ૭૨ ફૂટ (૨૨ મીટર) ઊંચી છે અને કાંસામાંથી બનાવવામાં આવી છે. તેનું નિર્માણ રામ સુતારની પેઢી (ફર્મ) દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું અને તે પટનામાં સેન્ટ ઝેવિયર્સ હાઈસ્કૂલની સામે, ઐતિહાસિક ગાંધી મેદાનના પશ્ચિમ છેડે આવેલી છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.telegraphindia.com/1130916/jsp/bihar/story_17350028.jsp#.U4YlroGDkTA | archive-url=https://web.archive.org/web/20130921010204/http://www.telegraphindia.com/1130916/jsp/bihar/story_17350028.jsp#.U4YlroGDkTA | url-status=dead | archive-date=21 September 2013 | title=Gandhi vs Gandhi: Two statues of the Father of the Nation are getting differential treatment in Patna. | publisher=The Telegraph (Calcutta), Patna | work=PIYUSH KUMAR TRIPATHI | date=13 September 2013 | access-date=29 May 2014}}&lt;/ref&gt; આ પ્રતિમામાં મહાત્મા ગાંધીને બે બાળકો સાથે સ્નેહપૂર્ણ મુદ્રામાં ઊભેલા દર્શાવવામાં આવ્યા છે. પ્રતિમાનો આધાર ૨૪ ફૂટ (૭.૩ મીટર) ઊંચો છે, જેના પર ગાંધીજીના જીવનની ચાર મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓ - ૧૯૩૦ની [[દાંડી સત્યાગ્રહ|દાંડી કૂચ]], ૧૯૪૨નું [[ભારત છોડો આંદોલન]], ૧૯૧૭નો [[ચંપારણ સત્યાગ્રહ]] અને ગાંધીજીના પ્રતીક તરીકે રેંટિયો—મોટા અક્ષરોમાં અંકિત કરવામાં આવ્યા છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Mahatma-Gandhis-tallest-statue-unveiled/articleshow/18523016.cms |title=Mahatma Gandhi's tallest statue unveiled – The Times of India |publisher=Timesofindia.indiatimes.com |date=2013-02-16 |access-date=2014-05-28}}&lt;/ref&gt;

'રામસુતાર આર્ટસ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ'નું સંચાલન  કરતા શિલ્પકાર અનિલ સુતારે જણાવ્યું હતું કે, &quot;હસમુખા ચહેરા સાથે ગાંધીજીને દર્શાવતી આ પ્રતિમા વિશ્વશાંતિનો સંદેશ ફેલાવશે અને અમીર-ગરીબ વચ્ચેની ખાઈને પૂરવા માટે સૌને પ્રેરણા આપશે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|author=PTI |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/worlds-tallest-gandhi-statue-unveiled-in-patna/article4418923.ece |title=World’s tallest Gandhi statue unveiled in Patna |publisher=The Hindu |date=2013-02-15 |access-date=2014-05-28}}&lt;/ref&gt;

== ચિત્રો ==
&lt;gallery&gt;
New Gandhi statue Patna 04.JPG
New Gandhi statue Patna 03.JPG
New Gandhi statue Patna 05.JPG
New Gandhi statue Patna 06.JPG
New Gandhi statue Patna 07.JPG
&lt;/gallery&gt;


# ૩ જોહાનિસબર્ગ ખાતે મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા

{{Infobox artwork
| title = મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા
| image = Statue of Gandhi.JPG
| image_upright = 
| alt = 
| caption = મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા (૨૦૦૪)
| artist = ટિંકા ક્રિસ્ટોફર
| year = {{start date|2003}}
| movement = 
| subject = [[મહાત્મા ગાંધી]]
| museum = ગાંધી સ્ક્વેર
| city = જોહાનિસબર્ગ
| coordinates = {{coord|-26.20647|28.04316|format=dms|type:landmark_region:ZA|display=title, inline}}
| pushpin_map = South Africa

}}

મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા, જોહાનિસબર્ગ એ જોહાનિસબર્ગના ગાંધી સ્ક્વેરમાં આવેલી મહાત્મા ગાંધીની કાંસાની પ્રતિમા, ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામના નેતા અને અહિંસક શાંતિવાદી એવા ગાંધીજીને યુવાન અવસ્થામાં દર્શાવે છે.

== વર્ણન અને ઇતિહાસ ==
પ્રતિમાના અનાવરણ પહેલાં આ ચોક 'ગવર્નમેન્ટ સ્ક્વેર' તરીકે ઓળખાતો હતો અને અહીં જોહાનિસબર્ગની અદાલતો (Law Courts) આવેલી હતી, જ્યાં ગાંધીજી વકીલાત કરતા હતા. ૨ ઓક્ટોબર ૨૦૦૩ના રોજ ગાંધીજીના જન્મદિવસે જોહાનિસબર્ગના મેયર આમોસ મસોન્ડો દ્વારા આ પ્રતિમાનું અનાવરણ કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name='SAInfo'&gt;{{cite web|title=Joburg unveils Gandhi statue|url=http://www.southafrica.info/about/history/gandhistatue.htm|author=Lucille Davie|work=South Africa Info – Joburg unveils Gandhi statue|publisher=South Africa Info|access-date=12 April 2015}}&lt;/ref&gt;

જોહાનિસબર્ગ આર્ટ ગેલેરીની સલાહકાર સમિતિ દ્વારા ટિન્કા ક્રિસ્ટોફરને પ્રતિમાના શિલ્પકાર તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા. આ કૃતિ પૂર્ણ કરવામાં ક્રિસ્ટોફરને ત્રણ મહિના લાગ્યા હતા; તેમણે જણાવ્યું હતું કે કામ સમયસર પૂરું કરવા માટે તેઓ &quot;અઠવાડિયાના સાતેય દિવસ, દરરોજ ૧૦ કલાક&quot; કામ કરતા હતા. અન્ય પસંદગી પામેલા કલાકારોમાં નાઓમી જેકોબસન, બેન ઓમર અને મૌરીન ક્વિનનો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref name='SAInfo'/&gt;

આ પ્રતિમા ૫ મીટર (૧૬ ફૂટ) ઊંચા પ્લેટફોર્મ (ચબૂતરા) પર સ્થાપિત છે અને પ્રતિમાના પાયાની આસપાસ બેઠકો (બાંકડા) મૂકવામાં આવી છે. પ્રતિમામાં ગાંધીજીને જોહાનિસબર્ગમાં તેમના રોકાણ દરમિયાનના યુવાન સ્વરૂપમાં દર્શાવવામાં આવ્યા છે - જેમાં તેમણે સૂટ પર વકીલાતનો ગાઉન પહેર્યો છે અને તેમનો કોટ પવનમાં લહેરાઈ રહ્યો છે. ગાંધીજીએ હાથમાં એક પુસ્તક પકડ્યું છે અને તેઓ સામેની તરફ જોઈ રહ્યા છે. પ્રતિમામાં એક એલાર્મ સિસ્ટમ પણ છે જેનું નિરીક્ષણ સુરક્ષા કંપની દ્વારા કરવામાં આવે છે; તે ચોરીના પ્રયાસ દરમિયાન થતા કંપનને પારખી લે છે.&lt;ref name='SAInfo'/&gt;

આ પ્રતિમા માટેનું અડધું ભંડોળ જોહાનિસબર્ગ શહેર દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે બાકીની રકમ ખાનગી દાન દ્વારા મેળવવામાં આવી હતી.&lt;ref name='SAInfo'/&gt;</text>
      <sha1>fehx5s2f0gqioeonw7jwawryctet2lk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>906019</id>
      <parentid>906017</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T10:51:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <origin>906019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30864" sha1="1mlgmlkatiqex5x3gyp7t6do37py3l1" xml:space="preserve"># મહાત્મા ગાંધી પ્રતિમા, સંસદ ભવન

{{Infobox monument
| name          = મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા
| native_name   = 
| image         = 
| image_size    = 
| caption       = 
| location      = [[નવી દિલ્હી]]
| mapframe      = 
| designer      = [[રામ વી. સુતાર]]
| type          = શિલ્પ
| material      = કાંસ્ય
| length        = 
| width         = 
| height        = ૪.૯ મીટર
| weight        = 
| visitors_num  = 
| visitors_year = 
| begin         = ૧૯૬૯
| complete      = ૧૯૯૩
| dedicated     = 
| open          = ૨ ઓક્ટોબર ૧૯૯૩
| restore       = 
| dismantled    = 
| dedicated_to  = 
| map_name      = 
| map_text      = 
| map_width     = 
| map_relief    = 
| coordinates   = 
| website       = 
| extra_label   = 
| extra         = 
}}

'''મહાત્મા ગાંધી પ્રતિમા''' એ નવી દિલ્હીમાં ભારતના સંસદ ભવનના પરિસરમાં સ્થિત મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધીની ૧૬ ફૂટ (૪.૯ મીટર) ઊંચી કાંસ્ય પ્રતિમા છે. [[રામ વી. સુતાર]] દ્વારા ડિઝાઇન કરવામાં આવેલી આ પ્રતિમાનું ઉદ્‌ઘાટન ૧૯૯૩માં કરવામાં આવ્યું હતું. સમય જતાં આ સ્થળ ભારતીય સંસદના સભ્યો (સંસદસભ્યો) માટે વિરોધ પ્રદર્શન કરવા માટેનું એક પ્રતીકાત્મક સ્થળ બની ગયું છે.

== ઇતિહાસ ==
નવી દિલ્હીના 'સેન્ટ્રલ વિસ્ટા' પર ગાંધીજીની પ્રતિમા બનાવવાનો પ્રારંભિક પ્રસ્તાવ ૧૯૬૮માં ઇન્ડિયા ગેટની પાછળ આવેલી છત્રી (કેનોપી) પરથી કિંગ જ્યોર્જ પંચમની પ્રતિમા હટાવ્યા બાદ મૂકવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Vohra |first1=Pankaj |title=Not Gandhi's but Netaji statue under the canopy next to India Gate |url=https://thedailyguardian.com/not-gandhis-but-netaji-%EF%BB%BFstatue-under-the-canopy-next-to-india-gate/ |access-date=6 August 2022 |work=The Daily Guardian |date=22 January 2022}}&lt;/ref&gt; ૧૯૬૯માં સંસદમાં જાહેરાત કરવામાં આવી હતી કે સરકારના ખર્ચે ઇન્ડિયા ગેટ નજીક આ પ્રતિમા સ્થાપિત કરવામાં આવશે.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ૧૯૭૮માં, મોરારજી દેસાઈના નેતૃત્વવાળી સરકાર દ્વારા પ્રતિમા માટેના પ્રસ્તાવો મંગાવવામાં આવ્યા હતા. દેશભરના શિલ્પકારો પાસેથી બાર પ્રસ્તાવો (એન્ટ્રીઓ) મળ્યા હતા, જેમાંથી [[રામ વી. સુતાર|રામ સુતાર]]ની ડિઝાઇનની પસંદગી કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=The Location of Netaji's Statue Should Have Been Better Chosen |url=https://thewire.in/history/the-location-of-netajis-statue-should-have-been-better-chosen |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt; ૧૯૮૧માં, ઇન્ડિયા ગેટ નજીકની છત્રી નીચે ગાંધીજીની ધ્યાનસ્થ મુદ્રાવાળી પ્રતિમા સ્થાપિત કરવાની ડિઝાઈન પર આગળ વધવાનો નિર્ણય લેવાયો હતો. જોકે, પ્રસ્તાવિત પ્રતિમા માટે ચબૂતરો તૈયાર કરવા અર્થે છત્રી હટાવવાના પ્રસ્તાવ સામે વાસ્તુશાત્રીઓ (આર્કિટેક્ટ્સ) અને વારસા સંરક્ષણવાદીઓના વિરોધ તથા સૌંદર્યલક્ષી બાબતોને ધ્યાનમાં રાખીને આ યોજનાઓનો અમલ થઈ શક્યો ન હતો. ૧૯૮૯ સુધીમાં પ્રતિમા માટેનું પ્લાસ્ટર કાસ્ટિંગ પૂર્ણ થઈ ગયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ૧૯૯૩ સુધીમાં પ્રતિમા બનીને તૈયાર થઈ ગઈ હતી, પરંતુ તેને છત્રી નીચે મૂકવાના પ્રસ્તાવનો સંસદસભ્યોએ વાંધો ઉઠાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Why PM Modi wasted no time in installing Netaji's statue |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/filling-the-vacuum-netaji-bose-statue-mahatma-gandhi-7747729/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=30 January 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt; આ મુદ્દો સંસદમાં જ્યોર્જ ફર્નાન્ડિઝ દ્વારા ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો, જેમણે સરકાર પર ગાંધીજીને &quot;રસ્તાની વચ્ચે&quot; છોડી દેવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mathew |first1=Liz |title=Mahatma Gandhi's iconic statue, part of Parliament's identity, site of protest and veneration |url=https://indianexpress.com/article/explained/parliament-mahatma-gandhi-statue-7067386/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=26 November 2020 |ref=Mathew |language=en}}&lt;/ref&gt; ત્યારબાદ શહેરી વિકાસ મંત્રાલય દ્વારા આ પ્રતિમા સંસદને ભેટ આપવામાં આવી હતી અને ૧૯૯૩માં ગાંધી જયંતિના દિવસે રાષ્ટ્રપતિ શંકર દયાલ શર્માના હસ્તે તેનું અનાવરણ કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Statues / Busts of National Leaders installed outside the Parliament House building |url=http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/our%20parliament/List%20of%20Statues%20and%20Portraits.htm |publisher=Lok Sabha, India |access-date=6 August 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=PM Modi likely to lay foundation stone for new Parliament building in December |url=https://www.deccanherald.com/national/north-and-central/pm-modi-likely-to-lay-foundation-stone-for-new-parliament-building-in-december-919698.html |access-date=6 August 2022 |work=Deccan Herald |date=25 November 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== રચના ==
રામ સુતાર દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલી આ પ્રતિમામાં ગાંધીજીને પલાંઠી વાળીને ધ્યાનમગ્ન અવસ્થામાં બેઠેલા દર્શાવવામાં આવ્યા છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Story behind the statue of protest in Parliament |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/story-behind-the-statue-of-protest-in-parliament-7679570/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=19 December 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt; સંસદ ભવનના ગેટ નંબર ૧ નજીકનું આ સ્થાન એટલા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યું હતું કે જેથી સંસદ ભવનમાંથી બહાર નીકળતા સાંસદોને શાંતિનો સંદેશ આપતી આ પ્રતિમાના દર્શન થાય. આ પ્રતિમા કાંસા (બ્રોન્ઝ)માંથી બનાવવામાં આવી છે અને તેની ઊંચાઈ ૧૬ ફૂટ (૪.૯ મીટર) છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=This Gandhi Jayanti, we follow trail of the Mahatma's statues in Delhi NCR |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/ahead-of-gandhi-jayanti-here-s-a-trail-of-the-mahatma-s-statues-in-the-capital/story-05TqaoT72tHScsB1SLmPiO.html |access-date=6 August 2022 |work=Hindustan Times |date=1 October 2016 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Modi Likely To Lay Foundation Stone for New Parliament Building in December |url=https://thewire.in/government/modi-new-parliament-building |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt;  આ પ્રતિમામાં ગાંધીજીની બેઠેલી મુદ્રા તેમના પરંપરાગત નિરૂપણો કરતાં તદ્દન અલગ છે; તેમાં ગાંધીજીના મુખભાવની શાંતિ અને તેમના વ્યક્તિત્વની ગંભીરતા વિશેષ રીતે નોંધપાત્ર છે.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Narayanan |first1=Nayantara |title=Two Indian sculptors have created most of the Gandhi statues around the world |url=https://scroll.in/article/674358/two-indian-sculptors-have-created-most-of-the-gandhi-statues-around-the-world |access-date=6 August 2022 |work=Scroll.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ram Sutar and Mahatma Gandhi -the journey goes back to many decades |url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/plumage/ram-sutar-and-mahatma-gandhi-the-journey-goes-back-to-many-decades/ |access-date=6 August 2022 |work=Times of India |date=1 October 2020}}&lt;/ref&gt;

== વિરોધ પ્રદર્શનનું સ્થળ ==
આ પ્રતિમાનું સ્થળ સાંસદો, ખાસ કરીને વિપક્ષી પક્ષોના સભ્યો દ્વારા કરવામાં આવતા વિરોધ પ્રદર્શનો અને અનૌપચારિક પ્રેસ કોન્ફરન્સ માટેનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર રહ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Iconic Gandhi Statue at Parliament House to Be Moved During Construction of New Building |url=https://thewire.in/urban/parliament-building-mahatma-gandhi-statue-central-vista-project |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=New Parliament building: Gandhi statue hurriedly shifted, move raises eyebrows |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/new-parliament-building-gandhi-statue-hurriedly-shifted-move-raises-eyebrows-101611170523492.html |access-date=6 August 2022 |work=Hindustan Times |date=21 January 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Protests or Religious Ceremonies Cannot Be Held in the Parliament House: Rajya Sabha Circular |url=https://thewire.in/government/protests-or-religious-ceremonies-cannot-be-held-in-the-parliament-house-rajya-sabha-circular |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt; ૨૦૦૫માં શાસક પક્ષના કેટલાક સભ્યોએ વિપક્ષ દ્વારા સંસદમાં વારંવાર કરવામાં આવતા અવરોધો સામે આ સ્થળે વિરોધ નોંધાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mathew |first1=Liz |title=Mahatma Gandhi's iconic statue, part of Parliament's identity, site of protest and veneration |url=https://indianexpress.com/article/explained/parliament-mahatma-gandhi-statue-7067386/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=26 November 2020 |ref=Mathew |language=en}}&lt;/ref&gt; વર્ષ ૨૦૨૨માં લોકસભા સચિવાલય દ્વારા એક બુલેટિન બહાર પાડીને સંસદ સભ્યોને સંસદના પરિસરમાં કોઈપણ પ્રકારના દેખાવો, વિરોધ પ્રદર્શનો કે ધાર્મિક સમારોહ યોજવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો; ત્યારબાદ, વિરોધ પક્ષ 'તૃણમૂલ કોંગ્રેસ'ના સાંસદ મહુઆ મોઇત્રાએ પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો કે આ પ્રતિમાને જ સંસદ ભવનના પરિસરમાંથી હટાવી લેવી જોઈએ.&lt;ref&gt;{{cite news |title='Why not just remove Gandhi's statue': TMC MP Mahua Moitra after Parliament says no dharna inside House |url=https://www.timesnownews.com/india/why-not-just-remove-gandhis-statue-tmc-mp-mahua-moitra-after-parliament-says-no-dharna-inside-house-article-92895796 |access-date=6 August 2022 |work=TimesNow |language=en}}&lt;/ref&gt;

== સ્થળાંતર ==
નવા સંસદ ભવનના નિર્માણ કાર્યના ભાગરૂપે આ પ્રતિમાને સંસદ ભવનના મુખ્ય દરવાજા નજીકના તેના મૂળ સ્થાનથી હટાવીને ગેટ નંબર ૩ નજીકના સ્થળે ખસેડવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Parliament work on, Gandhi statue moved temporarily |url=https://indianexpress.com/article/cities/delhi/parliament-work-on-gandhi-statue-moved-temporarily-7155161/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=21 January 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt; નવા સંસદ ભવનનું નિર્માણ કાર્ય પૂર્ણ થયા બાદ, આ પ્રતિમાને સંસદ પરિસરમાં જ એક પ્રમુખ સ્થળે પુનઃસ્થાપિત કરવાનો પ્રસ્તાવ છે.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Nath |first1=Damini |title=Gandhi statue to be shifted to temporary spot to make way for Parliament construction |url=https://www.thehindu.com/news/national/gandhi-statue-to-be-shifted-to-temporary-spot-to-make-way-for-parliament-construction/article33170685.ece |access-date=6 August 2022 |work=The Hindu |date=24 November 2020 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

== પ્રતિકૃતિઓ ==
[[File:Mahatma Gandhi Statue, Vidhana Soudha (02).jpg|thumb|right|મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા, વિધાનસભા (વિધાન સૌધા)]]

કર્ણાટકની વિધાનસભા (વિધાન સૌધા) ખાતે આવેલી ગાંધીજીની ૨૭ ફૂટ (૮.૨ મીટર) ઊંચી પ્રતિમા, જેનું અનાવરણ ૨૦૧૪માં કરવામાં આવ્યું હતું, તે સંસદ ભવનમાં આવેલી પ્રતિમાની પ્રતિકૃતિ છે. બેઠેલી મુદ્રામાં ગાંધીજીની વિશ્વની સૌથી ઊંચી પ્રતિમા હોવાનો દાવો કરવામાં આવતી આ પ્રતિમાનું નિર્માણ પણ રામ સુતાર દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Prasad |first1=Shyam |title=Vidhana Soudha to get bronze Mahatma |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/vidhana-soudha-bronze-mahatma/articleshow/29214621.cms |access-date=6 August 2022 |work=Bangalore Mirror |issue=23 January 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tall Gandhi statue to grace Vidhana Soudha |url=https://www.deccanherald.com/content/428784/tall-gandhi-statue-grace-vidhana.html |access-date=6 August 2022 |work=Deccan Herald |date=2 September 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Showing peace on Gandhi's face was quite a task: Sculptor |url=https://www.deccanherald.com/content/433794/showing-peace-gandhis-face-quite.html |access-date=6 August 2022 |work=Deccan Herald |date=2 October 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}


# ૨ ગાંધી મેદાન, પટના ખાતે આવેલી મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા

{{Infobox monument
| name           = ''મહાત્મા ગાંધી''
| native_name    = 
| image          = New Gandhi statue Patna 01.JPG
| caption        = બે બાળકો સાથે સ્નેહપૂર્વક ઊભેલા મહાત્મા ગાંધી
| coordinates    = {{coord|25|37|7|N|85|8|33|E|region:IN|display=inline,title}}
| location       = ગાંધી મેદાન, પટના, બિહાર
| designer       = અનિલ સુતાર
| type           = પ્રતિમા
| material       = [[કાંસ્ય]]
| length         = 
| width          = 
| height         = {{cvt|22|m}}
| begin          = ૨૦૧૨
| complete       = ૨૦૧૩
| open           = ૧૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૩
| dedicated_to   = [[મહાત્મા ગાંધી]]
| pushpin_relief = 
| extra          = 
}}

'''પટનાના ગાંધી મેદાન ખાતે આવેલું મહાત્મા ગાંધીનું પૂતળું''' એ રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીનું એક જાહેર સ્મારક છે. આ પ્રતિમા મહાત્મા ગાંધીની વિશ્વની સૌથી ઊંચી કાંસાની (બ્રોન્ઝ) પ્રતિમા છે. ૧૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૩ના રોજ બિહારના તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી નીતિશ કુમાર દ્વારા તેનું અનાવરણ કરવામાં આવ્યું હતું. તે બિહાર સરકાર દ્વારા ₹૩૫ કરોડના ખર્ચે સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી. ગાંધીજીની બીજી સૌથી ઊંચી પ્રતિમા કર્ણાટકના ચિત્રદુર્ગ જિલ્લાના ચિત્રદુર્ગ તાલુકાના તુરુવાનુર ખાતે આવેલી છે.

== વિવરણ ==

આ પ્રતિમા તેના આધાર (પ્લેટફોર્મ) સહિત ૭૨ ફૂટ (૨૨ મીટર) ઊંચી છે અને કાંસામાંથી બનાવવામાં આવી છે. તેનું નિર્માણ રામ સુતારની પેઢી (ફર્મ) દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું અને તે પટનામાં સેન્ટ ઝેવિયર્સ હાઈસ્કૂલની સામે, ઐતિહાસિક ગાંધી મેદાનના પશ્ચિમ છેડે આવેલી છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.telegraphindia.com/1130916/jsp/bihar/story_17350028.jsp#.U4YlroGDkTA | archive-url=https://web.archive.org/web/20130921010204/http://www.telegraphindia.com/1130916/jsp/bihar/story_17350028.jsp#.U4YlroGDkTA | url-status=dead | archive-date=21 September 2013 | title=Gandhi vs Gandhi: Two statues of the Father of the Nation are getting differential treatment in Patna. | publisher=The Telegraph (Calcutta), Patna | work=PIYUSH KUMAR TRIPATHI | date=13 September 2013 | access-date=29 May 2014}}&lt;/ref&gt; આ પ્રતિમામાં મહાત્મા ગાંધીને બે બાળકો સાથે સ્નેહપૂર્ણ મુદ્રામાં ઊભેલા દર્શાવવામાં આવ્યા છે. પ્રતિમાનો આધાર ૨૪ ફૂટ (૭.૩ મીટર) ઊંચો છે, જેના પર ગાંધીજીના જીવનની ચાર મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓ - ૧૯૩૦ની [[દાંડી સત્યાગ્રહ|દાંડી કૂચ]], ૧૯૪૨નું [[ભારત છોડો આંદોલન]], ૧૯૧૭નો [[ચંપારણ સત્યાગ્રહ]] અને ગાંધીજીના પ્રતીક તરીકે રેંટિયો—મોટા અક્ષરોમાં અંકિત કરવામાં આવ્યા છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Mahatma-Gandhis-tallest-statue-unveiled/articleshow/18523016.cms |title=Mahatma Gandhi's tallest statue unveiled – The Times of India |publisher=Timesofindia.indiatimes.com |date=2013-02-16 |access-date=2014-05-28}}&lt;/ref&gt;

'રામસુતાર આર્ટસ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ'નું સંચાલન  કરતા શિલ્પકાર અનિલ સુતારે જણાવ્યું હતું કે, &quot;હસમુખા ચહેરા સાથે ગાંધીજીને દર્શાવતી આ પ્રતિમા વિશ્વશાંતિનો સંદેશ ફેલાવશે અને અમીર-ગરીબ વચ્ચેની ખાઈને પૂરવા માટે સૌને પ્રેરણા આપશે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|author=PTI |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/worlds-tallest-gandhi-statue-unveiled-in-patna/article4418923.ece |title=World’s tallest Gandhi statue unveiled in Patna |publisher=The Hindu |date=2013-02-15 |access-date=2014-05-28}}&lt;/ref&gt;

== ચિત્રો ==
&lt;gallery&gt;
New Gandhi statue Patna 04.JPG
New Gandhi statue Patna 03.JPG
New Gandhi statue Patna 05.JPG
New Gandhi statue Patna 06.JPG
New Gandhi statue Patna 07.JPG
&lt;/gallery&gt;


# ૩ જોહાનિસબર્ગ ખાતે મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા

{{Infobox artwork
| title = મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા
| image = Statue of Gandhi.JPG
| image_upright = 
| alt = 
| caption = મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા (૨૦૦૪)
| artist = ટિંકા ક્રિસ્ટોફર
| year = {{start date|2003}}
| movement = 
| subject = [[મહાત્મા ગાંધી]]
| museum = ગાંધી સ્ક્વેર
| city = જોહાનિસબર્ગ
| coordinates = {{coord|-26.20647|28.04316|format=dms|type:landmark_region:ZA|display=title, inline}}
| pushpin_map = South Africa

}}

મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા, જોહાનિસબર્ગ એ જોહાનિસબર્ગના ગાંધી સ્ક્વેરમાં આવેલી મહાત્મા ગાંધીની કાંસાની પ્રતિમા, ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામના નેતા અને અહિંસક શાંતિવાદી એવા ગાંધીજીને યુવાન અવસ્થામાં દર્શાવે છે.

== વર્ણન અને ઇતિહાસ ==
પ્રતિમાના અનાવરણ પહેલાં આ ચોક 'ગવર્નમેન્ટ સ્ક્વેર' તરીકે ઓળખાતો હતો અને અહીં જોહાનિસબર્ગની અદાલતો (Law Courts) આવેલી હતી, જ્યાં ગાંધીજી વકીલાત કરતા હતા. ૨ ઓક્ટોબર ૨૦૦૩ના રોજ ગાંધીજીના જન્મદિવસે જોહાનિસબર્ગના મેયર આમોસ મસોન્ડો દ્વારા આ પ્રતિમાનું અનાવરણ કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name='SAInfo'&gt;{{cite web|title=Joburg unveils Gandhi statue|url=http://www.southafrica.info/about/history/gandhistatue.htm|author=Lucille Davie|work=South Africa Info – Joburg unveils Gandhi statue|publisher=South Africa Info|access-date=12 April 2015}}&lt;/ref&gt;

જોહાનિસબર્ગ આર્ટ ગેલેરીની સલાહકાર સમિતિ દ્વારા ટિન્કા ક્રિસ્ટોફરને પ્રતિમાના શિલ્પકાર તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા. આ કૃતિ પૂર્ણ કરવામાં ક્રિસ્ટોફરને ત્રણ મહિના લાગ્યા હતા; તેમણે જણાવ્યું હતું કે કામ સમયસર પૂરું કરવા માટે તેઓ &quot;અઠવાડિયાના સાતેય દિવસ, દરરોજ ૧૦ કલાક&quot; કામ કરતા હતા. અન્ય પસંદગી પામેલા કલાકારોમાં નાઓમી જેકોબસન, બેન ઓમર અને મૌરીન ક્વિનનો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref name='SAInfo'/&gt;

આ પ્રતિમા ૫ મીટર (૧૬ ફૂટ) ઊંચા પ્લેટફોર્મ (ચબૂતરા) પર સ્થાપિત છે અને પ્રતિમાના પાયાની આસપાસ બેઠકો (બાંકડા) મૂકવામાં આવી છે. પ્રતિમામાં ગાંધીજીને જોહાનિસબર્ગમાં તેમના રોકાણ દરમિયાનના યુવાન સ્વરૂપમાં દર્શાવવામાં આવ્યા છે - જેમાં તેમણે સૂટ પર વકીલાતનો ગાઉન પહેર્યો છે અને તેમનો કોટ પવનમાં લહેરાઈ રહ્યો છે. ગાંધીજીએ હાથમાં એક પુસ્તક પકડ્યું છે અને તેઓ સામેની તરફ જોઈ રહ્યા છે. પ્રતિમામાં એક એલાર્મ સિસ્ટમ પણ છે જેનું નિરીક્ષણ સુરક્ષા કંપની દ્વારા કરવામાં આવે છે; તે ચોરીના પ્રયાસ દરમિયાન થતા કંપનને પારખી લે છે.&lt;ref name='SAInfo'/&gt;

આ પ્રતિમા માટેનું અડધું ભંડોળ જોહાનિસબર્ગ શહેર દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે બાકીની રકમ ખાનગી દાન દ્વારા મેળવવામાં આવી હતી.&lt;ref name='SAInfo'/&gt;


# ૪. પીટરમેરિટ્ઝબર્ગ ખાતે મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા

{{Infobox artwork
| title              = મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા
| Location           = 
| image              = File:Estatua de Mahatma Gandhi.jpg
| year               = {{start date|1993}}
| subject            = [[મહાત્મા ગાંધી]]
| city               = ચર્ચ સ્ટ્રીટ, પીટરમેરિટ્ઝબર્ગ
| coordinates        = {{coord|-29.60202|30.378363|format=dms|type:landmark_region:ZA-KZN|display=title, inline}}
| pushpin_map        = ક્વાઝુલુ-નાતાલ
}}

પીટરમેરિટ્ઝબર્ગની ચર્ચ સ્ટ્રીટમાં આવેલી મહાત્મા ગાંધીની આ કાંસાની પ્રતિમા, ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામના નેતા અને અહિંસક શાંતિવાદી એવા ગાંધીજીને યુવાન અવસ્થામાં દર્શાવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gandhi Trail, Through Durban |website=South African History Online |url=https://www.sahistory.org.za/place/gandhi-trail-through-durban |access-date=28 March 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Msunduzi {{!}} Mahatma Gandhi &amp; Pmb |url=http://www.msunduzi.gov.za/site/mahatmagandhiandpietermaritzburg/index.html |access-date=28 March 2023 |website=msunduzi.gov.za}}&lt;/ref&gt;
પીટરમેરિટ્ઝબર્ગ રેલ્વે સ્ટેશન પર ગાંધીજીને ટ્રેનમાંથી નીચે ફેંકી દેવાની ઘટનાને ૧૦૦ વર્ષ (શતાબ્દી) પૂર્ણ થવાના ઉપલક્ષમાં, ૧૯૯૩માં આર્કબિશપ ડેસમન્ડ ટુટુના હસ્તે આ પ્રતિમાનું અનાવરણ કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gandhi Statue |url=http://www.roomsforafrica.com/attraction/attraction.jsp?id=108 |access-date=28 March 2023 |website=RoomsForAfrica}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>1mlgmlkatiqex5x3gyp7t6do37py3l1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>906021</id>
      <parentid>906019</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T11:18:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <origin>906021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44321" sha1="gxm9zfz0h57i3vwx1n9xm4ss3a2midh" xml:space="preserve"># મહાત્મા ગાંધી પ્રતિમા, સંસદ ભવન

{{Infobox monument
| name          = મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા
| native_name   = 
| image         = 
| image_size    = 
| caption       = 
| location      = [[નવી દિલ્હી]]
| mapframe      = 
| designer      = [[રામ વી. સુતાર]]
| type          = શિલ્પ
| material      = કાંસ્ય
| length        = 
| width         = 
| height        = ૪.૯ મીટર
| weight        = 
| visitors_num  = 
| visitors_year = 
| begin         = ૧૯૬૯
| complete      = ૧૯૯૩
| dedicated     = 
| open          = ૨ ઓક્ટોબર ૧૯૯૩
| restore       = 
| dismantled    = 
| dedicated_to  = 
| map_name      = 
| map_text      = 
| map_width     = 
| map_relief    = 
| coordinates   = 
| website       = 
| extra_label   = 
| extra         = 
}}

'''મહાત્મા ગાંધી પ્રતિમા''' એ નવી દિલ્હીમાં ભારતના સંસદ ભવનના પરિસરમાં સ્થિત મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધીની ૧૬ ફૂટ (૪.૯ મીટર) ઊંચી કાંસ્ય પ્રતિમા છે. [[રામ વી. સુતાર]] દ્વારા ડિઝાઇન કરવામાં આવેલી આ પ્રતિમાનું ઉદ્‌ઘાટન ૧૯૯૩માં કરવામાં આવ્યું હતું. સમય જતાં આ સ્થળ ભારતીય સંસદના સભ્યો (સંસદસભ્યો) માટે વિરોધ પ્રદર્શન કરવા માટેનું એક પ્રતીકાત્મક સ્થળ બની ગયું છે.

== ઇતિહાસ ==
નવી દિલ્હીના 'સેન્ટ્રલ વિસ્ટા' પર ગાંધીજીની પ્રતિમા બનાવવાનો પ્રારંભિક પ્રસ્તાવ ૧૯૬૮માં ઇન્ડિયા ગેટની પાછળ આવેલી છત્રી (કેનોપી) પરથી કિંગ જ્યોર્જ પંચમની પ્રતિમા હટાવ્યા બાદ મૂકવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Vohra |first1=Pankaj |title=Not Gandhi's but Netaji statue under the canopy next to India Gate |url=https://thedailyguardian.com/not-gandhis-but-netaji-%EF%BB%BFstatue-under-the-canopy-next-to-india-gate/ |access-date=6 August 2022 |work=The Daily Guardian |date=22 January 2022}}&lt;/ref&gt; ૧૯૬૯માં સંસદમાં જાહેરાત કરવામાં આવી હતી કે સરકારના ખર્ચે ઇન્ડિયા ગેટ નજીક આ પ્રતિમા સ્થાપિત કરવામાં આવશે.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ૧૯૭૮માં, મોરારજી દેસાઈના નેતૃત્વવાળી સરકાર દ્વારા પ્રતિમા માટેના પ્રસ્તાવો મંગાવવામાં આવ્યા હતા. દેશભરના શિલ્પકારો પાસેથી બાર પ્રસ્તાવો (એન્ટ્રીઓ) મળ્યા હતા, જેમાંથી [[રામ વી. સુતાર|રામ સુતાર]]ની ડિઝાઇનની પસંદગી કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=The Location of Netaji's Statue Should Have Been Better Chosen |url=https://thewire.in/history/the-location-of-netajis-statue-should-have-been-better-chosen |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt; ૧૯૮૧માં, ઇન્ડિયા ગેટ નજીકની છત્રી નીચે ગાંધીજીની ધ્યાનસ્થ મુદ્રાવાળી પ્રતિમા સ્થાપિત કરવાની ડિઝાઈન પર આગળ વધવાનો નિર્ણય લેવાયો હતો. જોકે, પ્રસ્તાવિત પ્રતિમા માટે ચબૂતરો તૈયાર કરવા અર્થે છત્રી હટાવવાના પ્રસ્તાવ સામે વાસ્તુશાત્રીઓ (આર્કિટેક્ટ્સ) અને વારસા સંરક્ષણવાદીઓના વિરોધ તથા સૌંદર્યલક્ષી બાબતોને ધ્યાનમાં રાખીને આ યોજનાઓનો અમલ થઈ શક્યો ન હતો. ૧૯૮૯ સુધીમાં પ્રતિમા માટેનું પ્લાસ્ટર કાસ્ટિંગ પૂર્ણ થઈ ગયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alley |first1=Kelly D. |title=Gandhiji on the Central Vista: A Postcolonial Refiguring |journal=Modern Asian Studies |date=1997 |volume=31 |issue=4 |pages=967–994 |doi=10.1017/S0026749X00017224 |jstor=312851 |url=http://www.jstor.org/stable/312851 |access-date=6 August 2022 |issn=0026-749X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ૧૯૯૩ સુધીમાં પ્રતિમા બનીને તૈયાર થઈ ગઈ હતી, પરંતુ તેને છત્રી નીચે મૂકવાના પ્રસ્તાવનો સંસદસભ્યોએ વાંધો ઉઠાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Why PM Modi wasted no time in installing Netaji's statue |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/filling-the-vacuum-netaji-bose-statue-mahatma-gandhi-7747729/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=30 January 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt; આ મુદ્દો સંસદમાં જ્યોર્જ ફર્નાન્ડિઝ દ્વારા ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો, જેમણે સરકાર પર ગાંધીજીને &quot;રસ્તાની વચ્ચે&quot; છોડી દેવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mathew |first1=Liz |title=Mahatma Gandhi's iconic statue, part of Parliament's identity, site of protest and veneration |url=https://indianexpress.com/article/explained/parliament-mahatma-gandhi-statue-7067386/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=26 November 2020 |ref=Mathew |language=en}}&lt;/ref&gt; ત્યારબાદ શહેરી વિકાસ મંત્રાલય દ્વારા આ પ્રતિમા સંસદને ભેટ આપવામાં આવી હતી અને ૧૯૯૩માં ગાંધી જયંતિના દિવસે રાષ્ટ્રપતિ શંકર દયાલ શર્માના હસ્તે તેનું અનાવરણ કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Statues / Busts of National Leaders installed outside the Parliament House building |url=http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/our%20parliament/List%20of%20Statues%20and%20Portraits.htm |publisher=Lok Sabha, India |access-date=6 August 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=PM Modi likely to lay foundation stone for new Parliament building in December |url=https://www.deccanherald.com/national/north-and-central/pm-modi-likely-to-lay-foundation-stone-for-new-parliament-building-in-december-919698.html |access-date=6 August 2022 |work=Deccan Herald |date=25 November 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== રચના ==
રામ સુતાર દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલી આ પ્રતિમામાં ગાંધીજીને પલાંઠી વાળીને ધ્યાનમગ્ન અવસ્થામાં બેઠેલા દર્શાવવામાં આવ્યા છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Story behind the statue of protest in Parliament |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/story-behind-the-statue-of-protest-in-parliament-7679570/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=19 December 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt; સંસદ ભવનના ગેટ નંબર ૧ નજીકનું આ સ્થાન એટલા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યું હતું કે જેથી સંસદ ભવનમાંથી બહાર નીકળતા સાંસદોને શાંતિનો સંદેશ આપતી આ પ્રતિમાના દર્શન થાય. આ પ્રતિમા કાંસા (બ્રોન્ઝ)માંથી બનાવવામાં આવી છે અને તેની ઊંચાઈ ૧૬ ફૂટ (૪.૯ મીટર) છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=This Gandhi Jayanti, we follow trail of the Mahatma's statues in Delhi NCR |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/ahead-of-gandhi-jayanti-here-s-a-trail-of-the-mahatma-s-statues-in-the-capital/story-05TqaoT72tHScsB1SLmPiO.html |access-date=6 August 2022 |work=Hindustan Times |date=1 October 2016 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Modi Likely To Lay Foundation Stone for New Parliament Building in December |url=https://thewire.in/government/modi-new-parliament-building |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt;  આ પ્રતિમામાં ગાંધીજીની બેઠેલી મુદ્રા તેમના પરંપરાગત નિરૂપણો કરતાં તદ્દન અલગ છે; તેમાં ગાંધીજીના મુખભાવની શાંતિ અને તેમના વ્યક્તિત્વની ગંભીરતા વિશેષ રીતે નોંધપાત્ર છે.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Narayanan |first1=Nayantara |title=Two Indian sculptors have created most of the Gandhi statues around the world |url=https://scroll.in/article/674358/two-indian-sculptors-have-created-most-of-the-gandhi-statues-around-the-world |access-date=6 August 2022 |work=Scroll.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ram Sutar and Mahatma Gandhi -the journey goes back to many decades |url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/plumage/ram-sutar-and-mahatma-gandhi-the-journey-goes-back-to-many-decades/ |access-date=6 August 2022 |work=Times of India |date=1 October 2020}}&lt;/ref&gt;

== વિરોધ પ્રદર્શનનું સ્થળ ==
આ પ્રતિમાનું સ્થળ સાંસદો, ખાસ કરીને વિપક્ષી પક્ષોના સભ્યો દ્વારા કરવામાં આવતા વિરોધ પ્રદર્શનો અને અનૌપચારિક પ્રેસ કોન્ફરન્સ માટેનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર રહ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Iconic Gandhi Statue at Parliament House to Be Moved During Construction of New Building |url=https://thewire.in/urban/parliament-building-mahatma-gandhi-statue-central-vista-project |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=New Parliament building: Gandhi statue hurriedly shifted, move raises eyebrows |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/new-parliament-building-gandhi-statue-hurriedly-shifted-move-raises-eyebrows-101611170523492.html |access-date=6 August 2022 |work=Hindustan Times |date=21 January 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Protests or Religious Ceremonies Cannot Be Held in the Parliament House: Rajya Sabha Circular |url=https://thewire.in/government/protests-or-religious-ceremonies-cannot-be-held-in-the-parliament-house-rajya-sabha-circular |access-date=6 August 2022 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt; ૨૦૦૫માં શાસક પક્ષના કેટલાક સભ્યોએ વિપક્ષ દ્વારા સંસદમાં વારંવાર કરવામાં આવતા અવરોધો સામે આ સ્થળે વિરોધ નોંધાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mathew |first1=Liz |title=Mahatma Gandhi's iconic statue, part of Parliament's identity, site of protest and veneration |url=https://indianexpress.com/article/explained/parliament-mahatma-gandhi-statue-7067386/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=26 November 2020 |ref=Mathew |language=en}}&lt;/ref&gt; વર્ષ ૨૦૨૨માં લોકસભા સચિવાલય દ્વારા એક બુલેટિન બહાર પાડીને સંસદ સભ્યોને સંસદના પરિસરમાં કોઈપણ પ્રકારના દેખાવો, વિરોધ પ્રદર્શનો કે ધાર્મિક સમારોહ યોજવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો; ત્યારબાદ, વિરોધ પક્ષ 'તૃણમૂલ કોંગ્રેસ'ના સાંસદ મહુઆ મોઇત્રાએ પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો કે આ પ્રતિમાને જ સંસદ ભવનના પરિસરમાંથી હટાવી લેવી જોઈએ.&lt;ref&gt;{{cite news |title='Why not just remove Gandhi's statue': TMC MP Mahua Moitra after Parliament says no dharna inside House |url=https://www.timesnownews.com/india/why-not-just-remove-gandhis-statue-tmc-mp-mahua-moitra-after-parliament-says-no-dharna-inside-house-article-92895796 |access-date=6 August 2022 |work=TimesNow |language=en}}&lt;/ref&gt;

== સ્થળાંતર ==
નવા સંસદ ભવનના નિર્માણ કાર્યના ભાગરૂપે આ પ્રતિમાને સંસદ ભવનના મુખ્ય દરવાજા નજીકના તેના મૂળ સ્થાનથી હટાવીને ગેટ નંબર ૩ નજીકના સ્થળે ખસેડવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Parliament work on, Gandhi statue moved temporarily |url=https://indianexpress.com/article/cities/delhi/parliament-work-on-gandhi-statue-moved-temporarily-7155161/ |access-date=6 August 2022 |work=The Indian Express |date=21 January 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt; નવા સંસદ ભવનનું નિર્માણ કાર્ય પૂર્ણ થયા બાદ, આ પ્રતિમાને સંસદ પરિસરમાં જ એક પ્રમુખ સ્થળે પુનઃસ્થાપિત કરવાનો પ્રસ્તાવ છે.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Nath |first1=Damini |title=Gandhi statue to be shifted to temporary spot to make way for Parliament construction |url=https://www.thehindu.com/news/national/gandhi-statue-to-be-shifted-to-temporary-spot-to-make-way-for-parliament-construction/article33170685.ece |access-date=6 August 2022 |work=The Hindu |date=24 November 2020 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

== પ્રતિકૃતિઓ ==
[[File:Mahatma Gandhi Statue, Vidhana Soudha (02).jpg|thumb|right|મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા, વિધાનસભા (વિધાન સૌધા)]]

કર્ણાટકની વિધાનસભા (વિધાન સૌધા) ખાતે આવેલી ગાંધીજીની ૨૭ ફૂટ (૮.૨ મીટર) ઊંચી પ્રતિમા, જેનું અનાવરણ ૨૦૧૪માં કરવામાં આવ્યું હતું, તે સંસદ ભવનમાં આવેલી પ્રતિમાની પ્રતિકૃતિ છે. બેઠેલી મુદ્રામાં ગાંધીજીની વિશ્વની સૌથી ઊંચી પ્રતિમા હોવાનો દાવો કરવામાં આવતી આ પ્રતિમાનું નિર્માણ પણ રામ સુતાર દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Prasad |first1=Shyam |title=Vidhana Soudha to get bronze Mahatma |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/vidhana-soudha-bronze-mahatma/articleshow/29214621.cms |access-date=6 August 2022 |work=Bangalore Mirror |issue=23 January 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tall Gandhi statue to grace Vidhana Soudha |url=https://www.deccanherald.com/content/428784/tall-gandhi-statue-grace-vidhana.html |access-date=6 August 2022 |work=Deccan Herald |date=2 September 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Showing peace on Gandhi's face was quite a task: Sculptor |url=https://www.deccanherald.com/content/433794/showing-peace-gandhis-face-quite.html |access-date=6 August 2022 |work=Deccan Herald |date=2 October 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}


# ૨ ગાંધી મેદાન, પટના ખાતે આવેલી મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા

{{Infobox monument
| name           = ''મહાત્મા ગાંધી''
| native_name    = 
| image          = New Gandhi statue Patna 01.JPG
| caption        = બે બાળકો સાથે સ્નેહપૂર્વક ઊભેલા મહાત્મા ગાંધી
| coordinates    = {{coord|25|37|7|N|85|8|33|E|region:IN|display=inline,title}}
| location       = ગાંધી મેદાન, પટના, બિહાર
| designer       = અનિલ સુતાર
| type           = પ્રતિમા
| material       = [[કાંસ્ય]]
| length         = 
| width          = 
| height         = {{cvt|22|m}}
| begin          = ૨૦૧૨
| complete       = ૨૦૧૩
| open           = ૧૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૩
| dedicated_to   = [[મહાત્મા ગાંધી]]
| pushpin_relief = 
| extra          = 
}}

'''પટનાના ગાંધી મેદાન ખાતે આવેલું મહાત્મા ગાંધીનું પૂતળું''' એ રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીનું એક જાહેર સ્મારક છે. આ પ્રતિમા મહાત્મા ગાંધીની વિશ્વની સૌથી ઊંચી કાંસાની (બ્રોન્ઝ) પ્રતિમા છે. ૧૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૩ના રોજ બિહારના તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી નીતિશ કુમાર દ્વારા તેનું અનાવરણ કરવામાં આવ્યું હતું. તે બિહાર સરકાર દ્વારા ₹૩૫ કરોડના ખર્ચે સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી. ગાંધીજીની બીજી સૌથી ઊંચી પ્રતિમા કર્ણાટકના ચિત્રદુર્ગ જિલ્લાના ચિત્રદુર્ગ તાલુકાના તુરુવાનુર ખાતે આવેલી છે.

== વિવરણ ==

આ પ્રતિમા તેના આધાર (પ્લેટફોર્મ) સહિત ૭૨ ફૂટ (૨૨ મીટર) ઊંચી છે અને કાંસામાંથી બનાવવામાં આવી છે. તેનું નિર્માણ રામ સુતારની પેઢી (ફર્મ) દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું અને તે પટનામાં સેન્ટ ઝેવિયર્સ હાઈસ્કૂલની સામે, ઐતિહાસિક ગાંધી મેદાનના પશ્ચિમ છેડે આવેલી છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.telegraphindia.com/1130916/jsp/bihar/story_17350028.jsp#.U4YlroGDkTA | archive-url=https://web.archive.org/web/20130921010204/http://www.telegraphindia.com/1130916/jsp/bihar/story_17350028.jsp#.U4YlroGDkTA | url-status=dead | archive-date=21 September 2013 | title=Gandhi vs Gandhi: Two statues of the Father of the Nation are getting differential treatment in Patna. | publisher=The Telegraph (Calcutta), Patna | work=PIYUSH KUMAR TRIPATHI | date=13 September 2013 | access-date=29 May 2014}}&lt;/ref&gt; આ પ્રતિમામાં મહાત્મા ગાંધીને બે બાળકો સાથે સ્નેહપૂર્ણ મુદ્રામાં ઊભેલા દર્શાવવામાં આવ્યા છે. પ્રતિમાનો આધાર ૨૪ ફૂટ (૭.૩ મીટર) ઊંચો છે, જેના પર ગાંધીજીના જીવનની ચાર મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓ - ૧૯૩૦ની [[દાંડી સત્યાગ્રહ|દાંડી કૂચ]], ૧૯૪૨નું [[ભારત છોડો આંદોલન]], ૧૯૧૭નો [[ચંપારણ સત્યાગ્રહ]] અને ગાંધીજીના પ્રતીક તરીકે રેંટિયો—મોટા અક્ષરોમાં અંકિત કરવામાં આવ્યા છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Mahatma-Gandhis-tallest-statue-unveiled/articleshow/18523016.cms |title=Mahatma Gandhi's tallest statue unveiled – The Times of India |publisher=Timesofindia.indiatimes.com |date=2013-02-16 |access-date=2014-05-28}}&lt;/ref&gt;

'રામસુતાર આર્ટસ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ'નું સંચાલન  કરતા શિલ્પકાર અનિલ સુતારે જણાવ્યું હતું કે, &quot;હસમુખા ચહેરા સાથે ગાંધીજીને દર્શાવતી આ પ્રતિમા વિશ્વશાંતિનો સંદેશ ફેલાવશે અને અમીર-ગરીબ વચ્ચેની ખાઈને પૂરવા માટે સૌને પ્રેરણા આપશે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|author=PTI |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/worlds-tallest-gandhi-statue-unveiled-in-patna/article4418923.ece |title=World’s tallest Gandhi statue unveiled in Patna |publisher=The Hindu |date=2013-02-15 |access-date=2014-05-28}}&lt;/ref&gt;

== ચિત્રો ==
&lt;gallery&gt;
New Gandhi statue Patna 04.JPG
New Gandhi statue Patna 03.JPG
New Gandhi statue Patna 05.JPG
New Gandhi statue Patna 06.JPG
New Gandhi statue Patna 07.JPG
&lt;/gallery&gt;


# ૩ જોહાનિસબર્ગ ખાતે મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા

{{Infobox artwork
| title = મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા
| image = Statue of Gandhi.JPG
| image_upright = 
| alt = 
| caption = મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા (૨૦૦૪)
| artist = ટિંકા ક્રિસ્ટોફર
| year = {{start date|2003}}
| movement = 
| subject = [[મહાત્મા ગાંધી]]
| museum = ગાંધી સ્ક્વેર
| city = જોહાનિસબર્ગ
| coordinates = {{coord|-26.20647|28.04316|format=dms|type:landmark_region:ZA|display=title, inline}}
| pushpin_map = South Africa

}}

મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા, જોહાનિસબર્ગ એ જોહાનિસબર્ગના ગાંધી સ્ક્વેરમાં આવેલી મહાત્મા ગાંધીની કાંસાની પ્રતિમા, ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામના નેતા અને અહિંસક શાંતિવાદી એવા ગાંધીજીને યુવાન અવસ્થામાં દર્શાવે છે.

== વર્ણન અને ઇતિહાસ ==
પ્રતિમાના અનાવરણ પહેલાં આ ચોક 'ગવર્નમેન્ટ સ્ક્વેર' તરીકે ઓળખાતો હતો અને અહીં જોહાનિસબર્ગની અદાલતો (Law Courts) આવેલી હતી, જ્યાં ગાંધીજી વકીલાત કરતા હતા. ૨ ઓક્ટોબર ૨૦૦૩ના રોજ ગાંધીજીના જન્મદિવસે જોહાનિસબર્ગના મેયર આમોસ મસોન્ડો દ્વારા આ પ્રતિમાનું અનાવરણ કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name='SAInfo'&gt;{{cite web|title=Joburg unveils Gandhi statue|url=http://www.southafrica.info/about/history/gandhistatue.htm|author=Lucille Davie|work=South Africa Info – Joburg unveils Gandhi statue|publisher=South Africa Info|access-date=12 April 2015}}&lt;/ref&gt;

જોહાનિસબર્ગ આર્ટ ગેલેરીની સલાહકાર સમિતિ દ્વારા ટિન્કા ક્રિસ્ટોફરને પ્રતિમાના શિલ્પકાર તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા. આ કૃતિ પૂર્ણ કરવામાં ક્રિસ્ટોફરને ત્રણ મહિના લાગ્યા હતા; તેમણે જણાવ્યું હતું કે કામ સમયસર પૂરું કરવા માટે તેઓ &quot;અઠવાડિયાના સાતેય દિવસ, દરરોજ ૧૦ કલાક&quot; કામ કરતા હતા. અન્ય પસંદગી પામેલા કલાકારોમાં નાઓમી જેકોબસન, બેન ઓમર અને મૌરીન ક્વિનનો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref name='SAInfo'/&gt;

આ પ્રતિમા ૫ મીટર (૧૬ ફૂટ) ઊંચા પ્લેટફોર્મ (ચબૂતરા) પર સ્થાપિત છે અને પ્રતિમાના પાયાની આસપાસ બેઠકો (બાંકડા) મૂકવામાં આવી છે. પ્રતિમામાં ગાંધીજીને જોહાનિસબર્ગમાં તેમના રોકાણ દરમિયાનના યુવાન સ્વરૂપમાં દર્શાવવામાં આવ્યા છે - જેમાં તેમણે સૂટ પર વકીલાતનો ગાઉન પહેર્યો છે અને તેમનો કોટ પવનમાં લહેરાઈ રહ્યો છે. ગાંધીજીએ હાથમાં એક પુસ્તક પકડ્યું છે અને તેઓ સામેની તરફ જોઈ રહ્યા છે. પ્રતિમામાં એક એલાર્મ સિસ્ટમ પણ છે જેનું નિરીક્ષણ સુરક્ષા કંપની દ્વારા કરવામાં આવે છે; તે ચોરીના પ્રયાસ દરમિયાન થતા કંપનને પારખી લે છે.&lt;ref name='SAInfo'/&gt;

આ પ્રતિમા માટેનું અડધું ભંડોળ જોહાનિસબર્ગ શહેર દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે બાકીની રકમ ખાનગી દાન દ્વારા મેળવવામાં આવી હતી.&lt;ref name='SAInfo'/&gt;


# ૪. પીટરમેરિટ્ઝબર્ગ ખાતે મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા

{{Infobox artwork
| title              = મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા
| Location           = 
| image              = File:Estatua de Mahatma Gandhi.jpg
| year               = {{start date|1993}}
| subject            = [[મહાત્મા ગાંધી]]
| city               = ચર્ચ સ્ટ્રીટ, પીટરમેરિટ્ઝબર્ગ
| coordinates        = {{coord|-29.60202|30.378363|format=dms|type:landmark_region:ZA-KZN|display=title, inline}}
| pushpin_map        = ક્વાઝુલુ-નાતાલ
}}

પીટરમેરિટ્ઝબર્ગની ચર્ચ સ્ટ્રીટમાં આવેલી મહાત્મા ગાંધીની આ કાંસાની પ્રતિમા, ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામના નેતા અને અહિંસક શાંતિવાદી એવા ગાંધીજીને યુવાન અવસ્થામાં દર્શાવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gandhi Trail, Through Durban |website=South African History Online |url=https://www.sahistory.org.za/place/gandhi-trail-through-durban |access-date=28 March 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Msunduzi {{!}} Mahatma Gandhi &amp; Pmb |url=http://www.msunduzi.gov.za/site/mahatmagandhiandpietermaritzburg/index.html |access-date=28 March 2023 |website=msunduzi.gov.za}}&lt;/ref&gt;
પીટરમેરિટ્ઝબર્ગ રેલ્વે સ્ટેશન પર ગાંધીજીને ટ્રેનમાંથી નીચે ફેંકી દેવાની ઘટનાને ૧૦૦ વર્ષ (શતાબ્દી) પૂર્ણ થવાના ઉપલક્ષમાં, ૧૯૯૩માં આર્કબિશપ ડેસમન્ડ ટુટુના હસ્તે આ પ્રતિમાનું અનાવરણ કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gandhi Statue |url=http://www.roomsforafrica.com/attraction/attraction.jsp?id=108 |access-date=28 March 2023 |website=RoomsForAfrica}}&lt;/ref&gt;

# ૫. પાર્લામેન્ટ સ્ક્વેર ખાતે મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા્

{{Infobox artwork
 | title             = મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા
 | image             = Statue of Mahatma Gandhi, Parliament Square wider view.jpg
 | image_upright     = 1
 | caption           = મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા (૨૦૧૫)
 | artist            = ફિલિપ જેક્સ્સન
 | year              = {{date and age|2015}}
 | completion_date   = &lt;!-- For a more specific date (post-1583): {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} --&gt;
 | type              = શિલ્પ
 | medium            = કાંસું
 | subject           = [[મહાત્મા ગાંધી]]
 | height_metric     = ૨૭૦
 | city              = [[લંડન]], {{postcode|SW|1}}&lt;br /&gt;યુનાઈટેડ કિંગડમ (યુ.કે.)
 | coordinates       = {{Coord|51.500570|-0.127241|region:GB-WSM_type:landmark|display=inline,title}}
 | mapframe          = yes
 | mapframe-zoom     = 15
 | owner             = 
 | website           = 
}}

લંડનના વેસ્ટમિન્સ્ટર સ્થિત પાર્લામેન્ટ સ્ક્વેરમાં આવેલી મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા શિલ્પકાર ફિલિપ જેક્સનની કૃતિ છે.

== ઇતિહાસ ==
જુલાઈ ૨૦૧૪માં, યુનાઇટેડ કિંગડમના નાણા મંત્રી (ચાન્સલર ઓફ ધ એક્સચેકર) જ્યોર્જ ઓસબોર્ને ભારતની મુલાકાત દરમિયાન જાહેરાત કરી હતી કે વેસ્ટમિન્સ્ટરના પાર્લામેન્ટ સ્ક્વેરમાં મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા સ્થાપિત કરવામાં આવશે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, &quot;મને આશા છે કે આ નવું સ્મારક બ્રિટનમાં તેમની સ્મૃતિ માટે એક કાયમી અને યોગ્ય શ્રદ્ધાંજલિ તેમજ ભારત સાથેની આપણી મિત્રતાનું કાયમી પ્રતીક બની રહેશે.&quot;&lt;ref name=skyannouced/&gt; તે જ સમયે એ પણ જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું કે શિલ્પકાર ફિલિપ જેક્સનને આ પ્રતિમા તૈયાર કરવાનું કામ સોંપવામાં આવ્યું છે.&lt;ref name=sky&gt;{{cite news|title=Mahatma Gandhi Statue Unveiled in London|url=http://news.sky.com/story/1444956/mahatma-gandhi-statue-unveiled-in-london|access-date=15 March 2015|publisher=Sky News|date=14 March 2015}}&lt;/ref&gt; તેમણે અગાઉ ક્વીન મધરની પ્રતિમા, આરએએફ (RAF) બોમ્બર કમાન્ડ મેમોરિયલ&lt;ref name=sky&gt;{{cite news|title=Mahatma Gandhi Statue Unveiled in London|url=http://news.sky.com/story/1444956/mahatma-gandhi-statue-unveiled-in-london|access-date=15 March 2015|publisher=Sky News|date=14 March 2015}}&lt;/ref&gt; અને બોબી મૂરની પ્રતિમાનું સર્જન કર્યું હતું.&lt;ref name=skyannouced/&gt; તે જ વર્ષે નવેમ્બરમાં વેસ્ટમિન્સ્ટર સિટી કાઉન્સિલ દ્વારા આ માટેની આયોજન મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.&lt;ref name=revealed&gt;{{cite news|last1=Hope|first1=Christopher|title=Revealed: The design for the new £600,000 Gandhi statue in London's Parliament Square|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/11214113/Revealed-The-design-for-the-new-600000-Gandhi-statue-in-Londons-Parliament-Square.html|access-date=15 March 2015|work=The Daily Telegraph|date=9 November 2014}}&lt;/ref&gt;

[[File:Gandhi and 300 from gov uk.jpg|left|thumb|પાર્લામેન્ટ સ્ક્વેરમાં સ્થાપિત કરવામાં આવી તે પહેલાં વર્કશોપમાં રહેલી પ્રતિમા]]

આ પ્રતિમા માટેનું ભંડોળ જાહેર દાન અને પ્રાયોજકતા (સ્પોન્સરશિપ) દ્વારા એકત્રિત કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=skyannouced/&gt; આ કાર્યમાં મેઘનાદ દેસાઈ (બારોન દેસાઈ) દ્વારા સ્થપાયેલા 'ગાંધી સ્ટેચ્યુ મેમોરિયલ ટ્રસ્ટ' તેમજ સરકાર દ્વારા રચવામાં આવેલી એક વિશેષ સલાહકાર સમિતિનો સહયોગ મળ્યો હતો. આ સમિતિના અધ્યક્ષ સંસ્કૃતિ, મીડિયા અને રમતગમત બાબતોના કેબિનેટ મંત્રી (સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ) સાજિદ જાવિદ હતા.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Us|url=https://www.gandhistatue.org/about-us/|publisher=Gandhi Statue Memorial Trust|access-date=15 March 2015}}&lt;/ref&gt; જ્યારે આયોજનની મંજૂરી મળી ત્યાં સુધીમાં ટ્રસ્ટ દ્વારા ૧,૦૦,૦૦૦ પાઉન્ડ એકત્રિત કરી લેવામાં આવ્યા હતા; જોકે, વધુ ૫,૦૦,૦૦૦ પાઉન્ડની જરૂરિયાત હતી. ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની લંડન મુલાકાત સાથે સુસંગત રહે તે હેતુથી ટ્રસ્ટે જાન્યુઆરી ૨૦૧૫ સુધીમાં આ રકમ એકત્રિત કરવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું હતું.&lt;ref name=revealed/&gt;

આ પ્રતિમાનું અનાવરણ ૧૪ માર્ચ ૨૦૧૫ના રોજ ભારતના નાણામંત્રી અરુણ જેટલીના હસ્તે કરવામાં આવ્યું હતું. દક્ષિણ આફ્રિકાથી ભારત પરત ફર્યાના ગાંધીજીના આગમનની શતાબ્દીની સ્મૃતિમાં આ પ્રતિમા સમર્પિત કરવામાં આવી હતી; આ ઘટનાને સામાન્ય રીતે ભારતીય સ્વતંત્રતા માટેના તેમના પ્રયાસોની શરૂઆત માનવામાં આવે છે. પ્રતિમાના અનાવરણ પ્રસંગે સંબોધન કરનારાઓમાં યુનાઇટેડ કિંગડમના વડાપ્રધાન ડેવિડ કેમેરોન, ભારતીય ફિલ્મ અભિનેતા [[અમિતાભ બચ્ચન]] અને ગાંધીજીના પૌત્ર [[ગોપાલકૃષ્ણ ગાંધી]]નો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref name=Independent/&gt;

જૂન ૨૦૨૦માં, જ્યોર્જ ફ્લોયડના વિરોધ પ્રદર્શનો દરમિયાન, વિરોધ પ્રદર્શનકારીઓ દ્વારા વિન્સ્ટન ચર્ચિલની પ્રતિમાની સાથે આ પ્રતિમાની પણ તોડફોડ કરવામાં આવી હતી. કોઈકે ગાંધીજીની પ્રતિમા પર &quot;રેસિસ્ટ&quot; (વંશવાદી) શબ્દ લખી દીધો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |title=35 cops injured in further London violence as Gandhi statue defaced |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/uk/35-cops-injured-in-further-london-violence-as-gandhi-statue-defaced/articleshow/76269593.cms |work=The Times of India |date=9 June 2020}}&lt;/ref&gt;

== રચના ==
[[File:2015-12 Gandhi.jpg|thumb|left|પ્રતિમાની વિગત]]

આ પ્રતિમા ૯ ફૂટ (૨.૭ મીટર) ઊંચી છે અને કાંસામાંથી બનાવવામાં આવી છે.&lt;ref name=bbcnews&gt;{{cite news|title=Statue of Mahatma Gandhi unveiled in Parliament Square|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-london-31885895|access-date=15 March 2015|publisher=BBC News|date=14 March 2015}}&lt;/ref&gt; તે ૧૯૩૧માં વડાપ્રધાન રામસે મેકડોનાલ્ડની કચેરીની બહાર ઊભેલા ગાંધીજીના એક ફોટોગ્રાફ પર આધારિત છે.&lt;ref name=Independent&gt;{{citation|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/gandhi-joins-churchill-statues-of-old-enemies-sidebyside-in-parliament-square-10108362.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220524/https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/gandhi-joins-churchill-statues-of-old-enemies-sidebyside-in-parliament-square-10108362.html |archive-date=24 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Gandhi statue unveiled in Parliament Square – next to his old enemy Churchill|first=James|last=Dunn|date=14 March 2015|work=The Independent|access-date=15 March 2015}}&lt;/ref&gt; પ્રતિમા જે ચબૂતરા (પ્લિંથ) પર સ્થાપિત છે તે પાર્લામેન્ટ સ્ક્વેરની અન્ય પ્રતિમાઓની સરખામણીએ નીચો છે, જે 'ગાંધી સ્ટેચ્યુ મેમોરિયલ ટ્રસ્ટ' દ્વારા લેવાયેલો એક વિચારપૂર્વકનો નિર્ણય હતો.&lt;ref name=guardian&gt;{{cite news|last1=Johnson|first1=Chris|title=New Gandhi statue unveiled in London's Parliament Square|url=https://www.theguardian.com/world/2015/mar/14/new-gandhi-statue-unveiled-in-londons-parliament-square|access-date=15 March 2015|work=The Guardian|date=14 March 2015}}&lt;/ref&gt;

તે પાર્લામેન્ટ સ્ક્વેરમાં સ્થાપિત થનારી છેલ્લી પ્રતિમા તરીકે પ્રસ્તાવિત હતી.&lt;ref name=history&gt;{{cite web|title=Making history: the Gandhi statue, Parliament Square, London|url=https://www.gov.uk/government/speeches/making-history-the-gandhi-statue-parliament-square-london|publisher=Gov.uk|access-date=15 March 2015}}&lt;/ref&gt; ગાંધીજીની પ્રતિમાના આ સ્થાન પર સ્થાપન થવાને કારણે, ડેવલપર્સે બ્રિટનના ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન માર્ગારેટ થેચરની પ્રસ્તાવિત પ્રતિમાનું સ્થાન બદલીને મિડલસેક્સ ગિલ્ડહોલ ખાતે સ્થિત યુનાઇટેડ કિંગડમની સુપ્રીમ કોર્ટ બહાર ખસેડવાની અપેક્ષા રાખી હતી.&lt;ref name=revealed/&gt;

પ્રતિમાના અનાવરણ સમયે, વિવેચકોએ પાર્લામેન્ટ સ્ક્વેરમાં જ આવેલી સર વિન્સ્ટન ચર્ચિલની પ્રતિમાની નજીક ગાંધીજીની પ્રતિમા મૂકવા પાછળ રહેલી વિરોધાભાસી સ્થિતિ તરફ ધ્યાન દોર્યું હતું. કોલકાતાના 'ધ ટેલિગ્રાફ' અખબારે નોંધ્યું હતું કે, &quot;પાર્લામેન્ટ સ્ક્વેરમાં હવે ગાંધી અને મંડેલા અનેક શ્વેત પુરુષોની સાથે ઊભા છે, તે હકીકત એ વાતનો પુરાવો છે કે જાતિવાદ અને સામ્રાજ્યવાદ અંગેના વિન્સ્ટન ચર્ચિલના વિચારોથી ઇંગ્લેન્ડ પોતે કેટલું દૂર નીકળી ગયું છે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1150321/jsp/opinion/story_9863.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20150321091016/http://www.telegraphindia.com/1150321/jsp/opinion/story_9863.jsp|url-status=dead|archive-date=21 March 2015|title=Statues in a square – Churchill's obsession with Gandhi|work=The Telegraph (Kolkata)|last=Guha|first=Ramachandra|date=21 March 2015|access-date=25 March 2015}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>gxm9zfz0h57i3vwx1n9xm4ss3a2midh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ભદ્રા ડુંગર</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154613</id>
    <revision>
      <id>905986</id>
      <parentid>902593</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T04:30:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BHARGAV RATILAL JADAV</username>
        <id>89370</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>દિવ્ય ભાસ્કર ઈ-પેપરના આધારે વિશ્વસનીય સંદર્ભો ઉમેર્યા.</comment>
      <origin>905986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9817" sha1="3t9xleuvz0wo2dtffvqeithem8kq86i" xml:space="preserve">{{Infobox mountain
| name = ભદ્રા ડુંગર
| photo = Bhadra Hills.jpg
| photo_caption = ભદ્રા ડુંગરનું દૃશ્ય
| location = [[કણધા]], [[વાંસદા તાલુકો]], [[નવસારી જિલ્લો]], [[ગુજરાત]] 
| range = [[સહ્યાદ્રિ પર્વતમાળા|સહ્યાદ્રિ]] 
| map         = India Gujarat
| label_position = right
| map_alt        = ગુજરાતના નકશામાં ભદ્રા ડુંગરનું સ્થાન
| map_caption    = ગુજરાતના નકશામાં ભદ્રા ડુંગરનું સ્થાન
| map_size       = 260
| coordinates    = {{coord|20.652507|N|73.334494|E|type:mountain|display=inline&lt;!--,title--&gt;}}
}}
'''ભદ્રા ડુંગર''' [[દક્ષિણ ગુજરાત]]ના [[નવસારી જિલ્લો|નવસારી જિલ્લા]]ના [[વાંસદા તાલુકો|વાંસદા તાલુકામાં]] આવેલો એક નાનો પર્વત છે. આ ડુંગર [[સહ્યાદ્રિ પર્વતમાળા]]નો એક ભાગ છે અને ભદ્રા તથા કણધા ગામોની સીમા પર આવેલો છે.&lt;ref name=&quot;divyabhaskar&quot;&gt;{{cite news |title=કણધા-ભદ્રા ડુંગર : પ્રકૃતિ અને આસ્થાનું અનોખું સંગમ |newspaper=દિવ્ય ભાસ્કર (નવસારી ઈ-પેપર) |date=2026-10-04 |url=https://epaper.divyabhaskar.co.in/}}&lt;/ref&gt; ડુંગરનો ઉત્તર તરફનો વિસ્તાર કણધા ગામના ખોરા ફળિયા વિસ્તારમાં આવે છે.

ભદ્રા ડુંગરની આસપાસ [[વાંસદા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન]], [[જાનકી વન]] તથા અન્ય પ્રાકૃતિક પ્રવાસન સ્થળો આવેલાં છે. ચોમાસાની ઋતુ દરમિયાન હરિયાળી અને કુદરતી સૌંદર્યને કારણે સમગ્ર વિસ્તાર પ્રકૃતિપ્રેમીઓ અને પ્રવાસીઓ માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર બને છે.

==જૈવવૈવિધ્ય==
અહીંના જંગલોમાં કુદરતી રીતે ઉગેલા તેમજ વન વિભાગ દ્વારા વાવેતર કરાયેલા વૃક્ષોમાં મુખ્યત્વે સાગ, સીસમ, અર્જુન, સાદડ, ખાખરો, મહુડો, પીપળો તથા નીલગિરિનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;divyabhaskar&quot; /&gt;

આ વન વિસ્તારમાંથી સ્થાનિકોને દિગડી, સેવળા, ભોપીડ, સીતા અળીમ, અલીએ તથા વાસદી (વાંસની કુમળી કૂંપળો) જેવી જંગલી શાકભાજી મળે છે. આ ઉપરાંત કરમદા, જાંબુ, સીતાફળ, અળવા, ટીમરુ, બિલાં, કાકડા, ખાટી-મીઠી આંબલી, બોર, જનબરુક તથા આલ જેવા સ્થાનિક અને જંગલી ફળો પણ અહીં પુષ્કળ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. ડુંગરના આંતરિક વિસ્તારમાં કાટોલા, જંગલી કંદ, ચવ તથા અન્ય ઔષધીય વનસ્પતિઓ ઉગે છે.

આ વન વિસ્તારમાં જંગલી ભૂંડ (ડુક્કર), સસલાં, વાંદરા અને જંગલી બિલાડી જેવા પ્રાણીઓનો વસવાટ છે. પક્ષીઓમાં મોર, ચકલી, સુગરી, ઘુવડ, હોલો અને કોયલ જેવી વિવિધ પ્રજાતિઓ જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;divyabhaskar&quot; /&gt;

== ધાર્મિક મહત્ત્વ ==
ભદ્રા ડુંગરની ટોચ પર શ્રી સપ્તશૃંગી માતાજીનું સ્થાનક આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;divyabhaskar&quot; /&gt; ચોમાસા દરમિયાન આવતી નવરાત્રિ તેમજ બારેમાસની પૂનમના પ્રસંગોએ અહીં પૂજા-અર્ચના અને ધાર્મિક કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવે છે.

==યાતાયાત==
ભદ્રા ડુંગરની મુલાકાત વર્ષના કોઈપણ સમયે લઈ શકાય છે. જોકે, ચોમાસાની ઋતુ દરમિયાન સમગ્ર ડુંગરાળ વિસ્તાર હરિયાળીથી છવાઈ જતો હોવાથી પ્રાકૃતિક સૌંદર્ય તેની ચરમસીમાએ હોય છે. તેથી આ ઋતુ મુલાકાત માટે સૌથી અનુકૂળ માનવામાં આવે છે.

શિયાળા અને ઉનાળાની ઋતુ દરમિયાન માર્ગ સૂકો હોવાથી હળવા વાહનો દ્વારા ડુંગરના ઉપરના ભાગ સુધી પહોંચવું પ્રમાણમાં સરળ રહે છે. જ્યારે ચોમાસામાં ભારે વરસાદને કારણે કાચો અને પથરાળ માર્ગ લપસણો બની જતો હોવાથી મુલાકાતીઓએ ચઢાણ દરમિયાન વિશેષ સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે.

ડુંગર પર જવા માટે [[કણધા]] ગામથી ડુંગરની તળેટી સુધી વાહન દ્વારા સરળતાથી પહોંચી શકાય છે. ડુંગર તરફ જતો કાચો માર્ગ કણધા ગામના ખોરા ફળિયા વિસ્તારમાં આવેલા સબ સેન્ટર (પેટા-આરોગ્ય કેન્દ્ર)થી થોડા અંતરે શરૂ થાય છે. અહિંથી મુખ્ય શિખર અને સપ્તશૃંગી માતાજીના સ્થાનક સુધી પહોંચવા માટે અંદાજે ૧ કિલોમીટરથી વધુનું અંતર કાચા અને પથરાળ માર્ગે પગપાળા કાપવું પડે છે. 

== ચિત્રઝાંખી ==

&lt;gallery&gt;
File:Bhadra Hills.jpg|ભદ્રા ડુંગર
File:Saptashrungi Mata Temple Bhadra Dungar.jpg|સપ્તશ્રૃંગી માતા મંદિર, ભદ્રા ડુંગર
File:Evening view of Bhadra Hills.jpg|ભદ્રા ડુંગર પર સાંજનું દૃશ્ય
File:View of Ajmalgarh from Bhadra Hills.jpg|ભદ્રા ડુંગર પરથી જોવા મળતું અજમલગઢનું દૃશ્ય
File:ભદ્રા ડુંગર પર સપ્તશ્રૃંગી માતા.jpg|ભદ્રા ડુંગર પર સપ્તશ્રૃંગી માતાજીનું સ્થાનક
File:Bhadra Hill good evening.jpg|ભદ્રા ડુંગર પરથી સૂર્યાસ્તનું મનોહર દૃશ્ય
File:Pilwadungar.jpg|ભદ્રા ડુંગર પરથી પીલવા ડુંગરનું દૃશ્ય
&lt;/gallery&gt;

== નજીકના પ્રખ્યાત પ્રવાસન સ્થળો ==
ભદ્રા ડુંગર નજીકમાં અને દક્ષિણ ગુજરાતના પ્રખ્યાત પ્રવાસન સ્થળો આવેલા છે.

* [[અજમલગઢ]] (ઐતિહાસિક સ્થળ)
* [[પીલવા ડુંગર]]
* વાંગણ
* [[ગિરા ધોધ]] (પ્રખ્યાત કુદરતી ધોધ)
* [[વાંસદા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન]] (Vansda National Park)
* [[જાનકી વન]] (સાંસ્કૃતિક વન)
* કીલાદ પ્રકૃતિ પ્રવાસન કેન્દ્ર (Kilad Nature Education Centre)
* પદમડુંગરી ઇકો ટુરિઝમ સેન્ટર
* મહાલ ઇકો કેમ્પ સાઇટ (પૂર્ણા વન્યજીવ અભયારણ્ય)
* શબરી ધામ અને પંપા સરોવર
* [[સાપુતારા]] (પ્રખ્યાત હિલ સ્ટેશન)
* અનાવલ શુક્લેશ્વર મહાદેવ મંદિર
* કેલિયા ડેમ
* ઝૂઝ ડેમ
* [[તોરણિયો ડુંગર]]
* [[વિલ્સન હીલ, ધરમપુર|વિલ્સન હિલ]]

== સંદર્ભ ==
&lt;references /&gt;

[[શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતના પર્વતો]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતની ભૂગોળ]]</text>
      <sha1>3t9xleuvz0wo2dtffvqeithem8kq86i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Jimi Desai</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155315</id>
    <revision>
      <id>905980</id>
      <timestamp>2026-10-03T18:53:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>905980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="213" sha1="r3iymw7ks2xjcxg3ihrht80zhf3qez7" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|name=Jimi Desai}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૦૦:૨૩, ૪ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>r3iymw7ks2xjcxg3ihrht80zhf3qez7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Mintumistry</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155316</id>
    <revision>
      <id>905981</id>
      <timestamp>2026-10-03T20:48:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>905981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="214" sha1="7jwbg248b3zdwl1srft3p84x9zg0w0e" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|name=Mintumistry}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૦૨:૧૮, ૪ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>7jwbg248b3zdwl1srft3p84x9zg0w0e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Ananya Taye</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155317</id>
    <revision>
      <id>905983</id>
      <timestamp>2026-10-03T21:08:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>905983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="214" sha1="ptgm8990tnv39dlqjzeur8qdffnhsn9" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|name=Ananya Taye}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૦૨:૩૮, ૪ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>ptgm8990tnv39dlqjzeur8qdffnhsn9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:BHARGAV RATILAL JADAV</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155318</id>
    <revision>
      <id>905985</id>
      <timestamp>2026-10-04T04:08:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>905985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="224" sha1="slqbjxtyo0lx97piutlsiyf2ls6g95b" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|name=BHARGAV RATILAL JADAV}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૦૯:૩૮, ૪ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>slqbjxtyo0lx97piutlsiyf2ls6g95b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>જગજીવન રામ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155319</id>
    <revision>
      <id>905988</id>
      <timestamp>2026-10-04T05:16:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>ભારતીય સ્વતંત્રતા સેનાની અને રાજકારણી</comment>
      <origin>905988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9229" sha1="9ocftktarimb5a3dlvgwaubgk2s4lci" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name                = જગજીવન રામ
| image               = Jagjivan Ram stamp (cropped).jpg
| image_size          = 200px
| caption             = ભારતીય ટપાલ ટિકિટ પર જગજીવન રામ
| office              = ભારતના નાયબ વડા પ્રધાન
| primeminister       = [[મોરારજી દેસાઈ]]
| alongside           = [[ચૌધરી ચરણ સિંહ]]
| term_start          = 24 January 1979
| term_end            = 28 July 1979
| predecessor         = મોરારજી દેસાઈ
| successor           = [[યશવંતરાવ ચવ્હાણ]]
| office2             = લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા
| term_start2         = 29 July 1979
| term_end2           = 22 August 1979
| predecessor2        = [[યશવંતરાવ ચવ્હાણ]]
| successor2          = ''[[રાજીવ ગાંધી]]''
| office3             = કેન્દ્રીય સંરક્ષણ મંત્રી
| primeminister3      = [[ઈન્દિરા ગાંધી]]
| term_start3         = 27 June 1970
| term_end3           = 10 October 1974
| predecessor3        = [[સરદાર સ્વર્ણસિંહ]]
| successor3          = સરદાર સ્વર્ણસિંહ
| primeminister4      = [[મોરારજી દેસાઈ]]
| term_start4         = 24 March 1977
| term_end4           = 28 July 1979
| predecessor4        = [[બંસીલાલ]]
| successor4          = [[ચિદંબરમ સુબ્રમણ્યમ]]
| office5             = કેન્દ્રીય કૃષિ અને સિંચાઈ મંત્રી
| term5               = 13 March 1967 – 27 June 1970
| predecessor5        = [[ચિદંબરમ સુબ્રમણ્યમ]]
| successor5          = [[Fakhruddin Ali Ahmed]]
| primeminister5      = [[Indira Gandhi]]
| term6               = 10 October 1974 – 2 February 1977
| predecessor6        = [[ફખરુદ્દીન અલી અહમદ]]
| successor6          = [[ઈન્દિરા ગાંધી]]
| primeminister6      = [[ઈન્દિરા ગાંધી]]
| office9             = ભારતની બંધારણ સભાના સભ્ય
| term_start9         = ૯ ડિસેમ્બર ૧૯૪૬
| term_end9           = ૨૪ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦
| president9          = [[રાજેન્દ્ર પ્રસાદ]]
| predecessor9        = ''વિધાનસભાની સ્થાપના''
| successor9          = ''વિધાનસભા ભંગ''
| office7             = સંસદ સભ્ય, લોકસભા
| term8               = ૧૯૬૨ – ૧૯૮૬
| predecessor8        = [[રામ સુભાગ સિંઘ]]
| successor8          = [[છેદી પાસવાન]]
| constituency8       = સાસારામ લોકસભા મતવિસ્તાર, બિહાર
| term7               = ૧૯૫૨ – ૧૯૫૭
| predecessor7        = ''મતવિસ્તારની સ્થાપના''
| successor7          = [[રામ સુભાગ સિંઘ]]
| constituency7       = સાસારામ લોકસભા મતવિસ્તાર, બિહાર
| birth_date          = {{birth date|1908|04|05|df=y}}
| birth_place         = અરાહ, બંગાળ પ્રાંત, બ્રિટીશ ભારત (વર્તમાન [[બિહાર]], ભારત)
| death_date          = {{death date and age|1986|07|06|1908|04|05|df=y}}
| death_place         = [[નવી દિલ્હી]], ભારત
| party               = કૉંગ્રેસ (જે) (ભારતીય રાષ્ટ્રીય કૉંગ્રેસ (જગજીવન)&lt;small&gt;(૧૯૮૧–૧૯૮૬)&lt;/small&gt;
| otherparty          = [[ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ]] &lt;small&gt;(૧૯૭૭ પહેલાં)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;કોંગ્રેસ ફોર ડેમોક્રસી &lt;small&gt;(૧૯૭૭)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[જનતા પક્ષ]] &lt;small&gt;(૧૯૭૭–૧૯૮૧)&lt;/small&gt;
| spouse              = {{marriage|ઈન્દ્રાણી દેવી|1935|1986|end=died}}
| children            = સુરેશકુમાર (પુત્ર)&lt;br /&gt;[[મીરા કુમાર]] (પુત્રી)
| alma_mater          = [[બનારસ હિન્દુ વિશ્વવિદ્યાલય]]&lt;br /&gt;કલકત્તા વિશ્વવિદ્યાલય
}}

'''જગજીવન રામ''' (૫ એપ્રિલ ૧૯૦૮ – ૬ જુલાઈ ૧૯૮૬), જેઓ 'બાબુજી' તરીકે જાણીતા છે,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nirmitha Rao |first=Lingamgunta |date=5 April 2023 |title=Babu Jagjivan Ram: Remembering 'Babuji' on his 116th birth anniversary |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/babu-jagjivan-ram-remembering-babuji-on-his-116th-birth-anniversary-101680673723096.html |website=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt; એક ભારતીય સ્વતંત્રતા સેનાની અને રાજકારણી હતા જેમણે ૩૦ વર્ષથી વધુ સમય સુધી વિવિધ વિભાગો સાથે મંત્રી તરીકે સેવા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ ભારતીય ઇતિહાસમાં સૌથી લાંબા સમય સુધી સેવા આપનારા કેન્દ્રીય કેબિનેટ મંત્રી બન્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Choudhary |first=Ratnadeep |date=2019-04-05 |title=Jagjivan Ram, Dalit champion with world record as parliamentarian who almost became PM |url=https://theprint.in/theprint-profile/jagjivan-ram-dalit-champion-with-world-record-as-parliamentarian-who-almost-became-pm/216913/ |access-date=2024-12-21 |website=ThePrint |language=en-US|quote=Jagjivam Ram, was an 8-time MP from Sasaram who served as a Union minister for almost over three decades. (..) In his political career, which spanned over half-a-century, Jagjivan Ram served on a dozen ministerial posts and went on to become the deputy prime minister during Janata Party’s government.}}&lt;/ref&gt; તેમણે જાન્યુઆરીથી જુલાઈ ૧૯૭૯ સુધી ભારતના નાયબ વડા પ્રધાન તરીકે પણ સેવા આપી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Boda |first=Tharun |date=2022-04-05 |title=Babu Jagjivan Ram was a national leader of great stature, says Andhra Pradesh Governor |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/babu-jagjivan-ram-was-a-national-leader-of-great-stature-says-andhra-pradesh-governor/article65293613.ece |access-date=2024-12-21 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ૧૯૭૧ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ દરમિયાન તેમણે ભારતના સંરક્ષણ પ્રધાન તરીકે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-10-22 |title=Bangladesh honours Jagjivan Ram, calls him 1971 war hero |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/latest-news/bangladesh-honours-jagjivan-ram-calls-him-1971-war-hero/ |access-date=2024-12-21 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; બે અલગ અલગ કાર્યકાળ દરમિયાન કેન્દ્રીય કૃષિ પ્રધાન તરીકે, તેમણે હરિયાળી ક્રાંતિ અને ભારતીય કૃષિના આધુનિકીકરણમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું હતું, ખાસ કરીને ૧૯૭૪ના દુષ્કાળ દરમિયાન જ્યારે તેમને ગંભીર ખાદ્ય સંકટનો સામનો કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Swaminathan, M. S. |author-link=M. S. Swaminathan |date=7 February 2008 |title=Jagjivan Ram &amp; inclusive agricultural growth |url=http://www.hindu.com/2008/02/07/stories/2008020754831000.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080210053753/http://www.hindu.com/2008/02/07/stories/2008020754831000.htm |archive-date=10 February 2008 |newspaper=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gre&quot;&gt;{{cite news |date=6 April 2008 |title=Prez, PM call for a second green revolution |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/environment/developmental-issues/Prez-PM-call-for-a-second-green-revolution/articleshow/2929578.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024142243/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-04-06/developmental-issues/27780631_1_green-revolution-dalit-agriculture |archive-date=24 October 2012 |access-date=27 August 2009 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>9ocftktarimb5a3dlvgwaubgk2s4lci</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>905990</id>
      <parentid>905988</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T05:19:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[શ્રેણી:૧૯૦૮માં જન્મ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>905990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9288" sha1="a9xynja4co0ipb6ih7cm6t6a226ns2f" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name                = જગજીવન રામ
| image               = Jagjivan Ram stamp (cropped).jpg
| image_size          = 200px
| caption             = ભારતીય ટપાલ ટિકિટ પર જગજીવન રામ
| office              = ભારતના નાયબ વડા પ્રધાન
| primeminister       = [[મોરારજી દેસાઈ]]
| alongside           = [[ચૌધરી ચરણ સિંહ]]
| term_start          = 24 January 1979
| term_end            = 28 July 1979
| predecessor         = મોરારજી દેસાઈ
| successor           = [[યશવંતરાવ ચવ્હાણ]]
| office2             = લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા
| term_start2         = 29 July 1979
| term_end2           = 22 August 1979
| predecessor2        = [[યશવંતરાવ ચવ્હાણ]]
| successor2          = ''[[રાજીવ ગાંધી]]''
| office3             = કેન્દ્રીય સંરક્ષણ મંત્રી
| primeminister3      = [[ઈન્દિરા ગાંધી]]
| term_start3         = 27 June 1970
| term_end3           = 10 October 1974
| predecessor3        = [[સરદાર સ્વર્ણસિંહ]]
| successor3          = સરદાર સ્વર્ણસિંહ
| primeminister4      = [[મોરારજી દેસાઈ]]
| term_start4         = 24 March 1977
| term_end4           = 28 July 1979
| predecessor4        = [[બંસીલાલ]]
| successor4          = [[ચિદંબરમ સુબ્રમણ્યમ]]
| office5             = કેન્દ્રીય કૃષિ અને સિંચાઈ મંત્રી
| term5               = 13 March 1967 – 27 June 1970
| predecessor5        = [[ચિદંબરમ સુબ્રમણ્યમ]]
| successor5          = [[Fakhruddin Ali Ahmed]]
| primeminister5      = [[Indira Gandhi]]
| term6               = 10 October 1974 – 2 February 1977
| predecessor6        = [[ફખરુદ્દીન અલી અહમદ]]
| successor6          = [[ઈન્દિરા ગાંધી]]
| primeminister6      = [[ઈન્દિરા ગાંધી]]
| office9             = ભારતની બંધારણ સભાના સભ્ય
| term_start9         = ૯ ડિસેમ્બર ૧૯૪૬
| term_end9           = ૨૪ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦
| president9          = [[રાજેન્દ્ર પ્રસાદ]]
| predecessor9        = ''વિધાનસભાની સ્થાપના''
| successor9          = ''વિધાનસભા ભંગ''
| office7             = સંસદ સભ્ય, લોકસભા
| term8               = ૧૯૬૨ – ૧૯૮૬
| predecessor8        = [[રામ સુભાગ સિંઘ]]
| successor8          = [[છેદી પાસવાન]]
| constituency8       = સાસારામ લોકસભા મતવિસ્તાર, બિહાર
| term7               = ૧૯૫૨ – ૧૯૫૭
| predecessor7        = ''મતવિસ્તારની સ્થાપના''
| successor7          = [[રામ સુભાગ સિંઘ]]
| constituency7       = સાસારામ લોકસભા મતવિસ્તાર, બિહાર
| birth_date          = {{birth date|1908|04|05|df=y}}
| birth_place         = અરાહ, બંગાળ પ્રાંત, બ્રિટીશ ભારત (વર્તમાન [[બિહાર]], ભારત)
| death_date          = {{death date and age|1986|07|06|1908|04|05|df=y}}
| death_place         = [[નવી દિલ્હી]], ભારત
| party               = કૉંગ્રેસ (જે) (ભારતીય રાષ્ટ્રીય કૉંગ્રેસ (જગજીવન)&lt;small&gt;(૧૯૮૧–૧૯૮૬)&lt;/small&gt;
| otherparty          = [[ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ]] &lt;small&gt;(૧૯૭૭ પહેલાં)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;કોંગ્રેસ ફોર ડેમોક્રસી &lt;small&gt;(૧૯૭૭)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[જનતા પક્ષ]] &lt;small&gt;(૧૯૭૭–૧૯૮૧)&lt;/small&gt;
| spouse              = {{marriage|ઈન્દ્રાણી દેવી|1935|1986|end=died}}
| children            = સુરેશકુમાર (પુત્ર)&lt;br /&gt;[[મીરા કુમાર]] (પુત્રી)
| alma_mater          = [[બનારસ હિન્દુ વિશ્વવિદ્યાલય]]&lt;br /&gt;કલકત્તા વિશ્વવિદ્યાલય
}}

'''જગજીવન રામ''' (૫ એપ્રિલ ૧૯૦૮ – ૬ જુલાઈ ૧૯૮૬), જેઓ 'બાબુજી' તરીકે જાણીતા છે,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nirmitha Rao |first=Lingamgunta |date=5 April 2023 |title=Babu Jagjivan Ram: Remembering 'Babuji' on his 116th birth anniversary |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/babu-jagjivan-ram-remembering-babuji-on-his-116th-birth-anniversary-101680673723096.html |website=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt; એક ભારતીય સ્વતંત્રતા સેનાની અને રાજકારણી હતા જેમણે ૩૦ વર્ષથી વધુ સમય સુધી વિવિધ વિભાગો સાથે મંત્રી તરીકે સેવા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ ભારતીય ઇતિહાસમાં સૌથી લાંબા સમય સુધી સેવા આપનારા કેન્દ્રીય કેબિનેટ મંત્રી બન્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Choudhary |first=Ratnadeep |date=2019-04-05 |title=Jagjivan Ram, Dalit champion with world record as parliamentarian who almost became PM |url=https://theprint.in/theprint-profile/jagjivan-ram-dalit-champion-with-world-record-as-parliamentarian-who-almost-became-pm/216913/ |access-date=2024-12-21 |website=ThePrint |language=en-US|quote=Jagjivam Ram, was an 8-time MP from Sasaram who served as a Union minister for almost over three decades. (..) In his political career, which spanned over half-a-century, Jagjivan Ram served on a dozen ministerial posts and went on to become the deputy prime minister during Janata Party’s government.}}&lt;/ref&gt; તેમણે જાન્યુઆરીથી જુલાઈ ૧૯૭૯ સુધી ભારતના નાયબ વડા પ્રધાન તરીકે પણ સેવા આપી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Boda |first=Tharun |date=2022-04-05 |title=Babu Jagjivan Ram was a national leader of great stature, says Andhra Pradesh Governor |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/babu-jagjivan-ram-was-a-national-leader-of-great-stature-says-andhra-pradesh-governor/article65293613.ece |access-date=2024-12-21 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ૧૯૭૧ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ દરમિયાન તેમણે ભારતના સંરક્ષણ પ્રધાન તરીકે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-10-22 |title=Bangladesh honours Jagjivan Ram, calls him 1971 war hero |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/latest-news/bangladesh-honours-jagjivan-ram-calls-him-1971-war-hero/ |access-date=2024-12-21 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; બે અલગ અલગ કાર્યકાળ દરમિયાન કેન્દ્રીય કૃષિ પ્રધાન તરીકે, તેમણે હરિયાળી ક્રાંતિ અને ભારતીય કૃષિના આધુનિકીકરણમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું હતું, ખાસ કરીને ૧૯૭૪ના દુષ્કાળ દરમિયાન જ્યારે તેમને ગંભીર ખાદ્ય સંકટનો સામનો કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Swaminathan, M. S. |author-link=M. S. Swaminathan |date=7 February 2008 |title=Jagjivan Ram &amp; inclusive agricultural growth |url=http://www.hindu.com/2008/02/07/stories/2008020754831000.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080210053753/http://www.hindu.com/2008/02/07/stories/2008020754831000.htm |archive-date=10 February 2008 |newspaper=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gre&quot;&gt;{{cite news |date=6 April 2008 |title=Prez, PM call for a second green revolution |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/environment/developmental-issues/Prez-PM-call-for-a-second-green-revolution/articleshow/2929578.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024142243/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-04-06/developmental-issues/27780631_1_green-revolution-dalit-agriculture |archive-date=24 October 2012 |access-date=27 August 2009 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:૧૯૦૮માં જન્મ]]</text>
      <sha1>a9xynja4co0ipb6ih7cm6t6a226ns2f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>905991</id>
      <parentid>905990</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T05:20:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[શ્રેણી:૧૯૮૬માં મૃત્યુ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>905991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9352" sha1="2i2nrp0oeciqpa54301blrh99fpczlf" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name                = જગજીવન રામ
| image               = Jagjivan Ram stamp (cropped).jpg
| image_size          = 200px
| caption             = ભારતીય ટપાલ ટિકિટ પર જગજીવન રામ
| office              = ભારતના નાયબ વડા પ્રધાન
| primeminister       = [[મોરારજી દેસાઈ]]
| alongside           = [[ચૌધરી ચરણ સિંહ]]
| term_start          = 24 January 1979
| term_end            = 28 July 1979
| predecessor         = મોરારજી દેસાઈ
| successor           = [[યશવંતરાવ ચવ્હાણ]]
| office2             = લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા
| term_start2         = 29 July 1979
| term_end2           = 22 August 1979
| predecessor2        = [[યશવંતરાવ ચવ્હાણ]]
| successor2          = ''[[રાજીવ ગાંધી]]''
| office3             = કેન્દ્રીય સંરક્ષણ મંત્રી
| primeminister3      = [[ઈન્દિરા ગાંધી]]
| term_start3         = 27 June 1970
| term_end3           = 10 October 1974
| predecessor3        = [[સરદાર સ્વર્ણસિંહ]]
| successor3          = સરદાર સ્વર્ણસિંહ
| primeminister4      = [[મોરારજી દેસાઈ]]
| term_start4         = 24 March 1977
| term_end4           = 28 July 1979
| predecessor4        = [[બંસીલાલ]]
| successor4          = [[ચિદંબરમ સુબ્રમણ્યમ]]
| office5             = કેન્દ્રીય કૃષિ અને સિંચાઈ મંત્રી
| term5               = 13 March 1967 – 27 June 1970
| predecessor5        = [[ચિદંબરમ સુબ્રમણ્યમ]]
| successor5          = [[Fakhruddin Ali Ahmed]]
| primeminister5      = [[Indira Gandhi]]
| term6               = 10 October 1974 – 2 February 1977
| predecessor6        = [[ફખરુદ્દીન અલી અહમદ]]
| successor6          = [[ઈન્દિરા ગાંધી]]
| primeminister6      = [[ઈન્દિરા ગાંધી]]
| office9             = ભારતની બંધારણ સભાના સભ્ય
| term_start9         = ૯ ડિસેમ્બર ૧૯૪૬
| term_end9           = ૨૪ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦
| president9          = [[રાજેન્દ્ર પ્રસાદ]]
| predecessor9        = ''વિધાનસભાની સ્થાપના''
| successor9          = ''વિધાનસભા ભંગ''
| office7             = સંસદ સભ્ય, લોકસભા
| term8               = ૧૯૬૨ – ૧૯૮૬
| predecessor8        = [[રામ સુભાગ સિંઘ]]
| successor8          = [[છેદી પાસવાન]]
| constituency8       = સાસારામ લોકસભા મતવિસ્તાર, બિહાર
| term7               = ૧૯૫૨ – ૧૯૫૭
| predecessor7        = ''મતવિસ્તારની સ્થાપના''
| successor7          = [[રામ સુભાગ સિંઘ]]
| constituency7       = સાસારામ લોકસભા મતવિસ્તાર, બિહાર
| birth_date          = {{birth date|1908|04|05|df=y}}
| birth_place         = અરાહ, બંગાળ પ્રાંત, બ્રિટીશ ભારત (વર્તમાન [[બિહાર]], ભારત)
| death_date          = {{death date and age|1986|07|06|1908|04|05|df=y}}
| death_place         = [[નવી દિલ્હી]], ભારત
| party               = કૉંગ્રેસ (જે) (ભારતીય રાષ્ટ્રીય કૉંગ્રેસ (જગજીવન)&lt;small&gt;(૧૯૮૧–૧૯૮૬)&lt;/small&gt;
| otherparty          = [[ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ]] &lt;small&gt;(૧૯૭૭ પહેલાં)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;કોંગ્રેસ ફોર ડેમોક્રસી &lt;small&gt;(૧૯૭૭)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[જનતા પક્ષ]] &lt;small&gt;(૧૯૭૭–૧૯૮૧)&lt;/small&gt;
| spouse              = {{marriage|ઈન્દ્રાણી દેવી|1935|1986|end=died}}
| children            = સુરેશકુમાર (પુત્ર)&lt;br /&gt;[[મીરા કુમાર]] (પુત્રી)
| alma_mater          = [[બનારસ હિન્દુ વિશ્વવિદ્યાલય]]&lt;br /&gt;કલકત્તા વિશ્વવિદ્યાલય
}}

'''જગજીવન રામ''' (૫ એપ્રિલ ૧૯૦૮ – ૬ જુલાઈ ૧૯૮૬), જેઓ 'બાબુજી' તરીકે જાણીતા છે,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nirmitha Rao |first=Lingamgunta |date=5 April 2023 |title=Babu Jagjivan Ram: Remembering 'Babuji' on his 116th birth anniversary |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/babu-jagjivan-ram-remembering-babuji-on-his-116th-birth-anniversary-101680673723096.html |website=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt; એક ભારતીય સ્વતંત્રતા સેનાની અને રાજકારણી હતા જેમણે ૩૦ વર્ષથી વધુ સમય સુધી વિવિધ વિભાગો સાથે મંત્રી તરીકે સેવા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ ભારતીય ઇતિહાસમાં સૌથી લાંબા સમય સુધી સેવા આપનારા કેન્દ્રીય કેબિનેટ મંત્રી બન્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Choudhary |first=Ratnadeep |date=2019-04-05 |title=Jagjivan Ram, Dalit champion with world record as parliamentarian who almost became PM |url=https://theprint.in/theprint-profile/jagjivan-ram-dalit-champion-with-world-record-as-parliamentarian-who-almost-became-pm/216913/ |access-date=2024-12-21 |website=ThePrint |language=en-US|quote=Jagjivam Ram, was an 8-time MP from Sasaram who served as a Union minister for almost over three decades. (..) In his political career, which spanned over half-a-century, Jagjivan Ram served on a dozen ministerial posts and went on to become the deputy prime minister during Janata Party’s government.}}&lt;/ref&gt; તેમણે જાન્યુઆરીથી જુલાઈ ૧૯૭૯ સુધી ભારતના નાયબ વડા પ્રધાન તરીકે પણ સેવા આપી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Boda |first=Tharun |date=2022-04-05 |title=Babu Jagjivan Ram was a national leader of great stature, says Andhra Pradesh Governor |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/babu-jagjivan-ram-was-a-national-leader-of-great-stature-says-andhra-pradesh-governor/article65293613.ece |access-date=2024-12-21 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ૧૯૭૧ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ દરમિયાન તેમણે ભારતના સંરક્ષણ પ્રધાન તરીકે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-10-22 |title=Bangladesh honours Jagjivan Ram, calls him 1971 war hero |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/latest-news/bangladesh-honours-jagjivan-ram-calls-him-1971-war-hero/ |access-date=2024-12-21 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; બે અલગ અલગ કાર્યકાળ દરમિયાન કેન્દ્રીય કૃષિ પ્રધાન તરીકે, તેમણે હરિયાળી ક્રાંતિ અને ભારતીય કૃષિના આધુનિકીકરણમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું હતું, ખાસ કરીને ૧૯૭૪ના દુષ્કાળ દરમિયાન જ્યારે તેમને ગંભીર ખાદ્ય સંકટનો સામનો કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Swaminathan, M. S. |author-link=M. S. Swaminathan |date=7 February 2008 |title=Jagjivan Ram &amp; inclusive agricultural growth |url=http://www.hindu.com/2008/02/07/stories/2008020754831000.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080210053753/http://www.hindu.com/2008/02/07/stories/2008020754831000.htm |archive-date=10 February 2008 |newspaper=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gre&quot;&gt;{{cite news |date=6 April 2008 |title=Prez, PM call for a second green revolution |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/environment/developmental-issues/Prez-PM-call-for-a-second-green-revolution/articleshow/2929578.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024142243/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-04-06/developmental-issues/27780631_1_green-revolution-dalit-agriculture |archive-date=24 October 2012 |access-date=27 August 2009 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:૧૯૦૮માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:૧૯૮૬માં મૃત્યુ]]</text>
      <sha1>2i2nrp0oeciqpa54301blrh99fpczlf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>905992</id>
      <parentid>905991</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T05:20:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[શ્રેણી:રાજકારણી]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>905992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9400" sha1="fex9p9atrrclj7qzeua34uuslvjb7m9" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name                = જગજીવન રામ
| image               = Jagjivan Ram stamp (cropped).jpg
| image_size          = 200px
| caption             = ભારતીય ટપાલ ટિકિટ પર જગજીવન રામ
| office              = ભારતના નાયબ વડા પ્રધાન
| primeminister       = [[મોરારજી દેસાઈ]]
| alongside           = [[ચૌધરી ચરણ સિંહ]]
| term_start          = 24 January 1979
| term_end            = 28 July 1979
| predecessor         = મોરારજી દેસાઈ
| successor           = [[યશવંતરાવ ચવ્હાણ]]
| office2             = લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા
| term_start2         = 29 July 1979
| term_end2           = 22 August 1979
| predecessor2        = [[યશવંતરાવ ચવ્હાણ]]
| successor2          = ''[[રાજીવ ગાંધી]]''
| office3             = કેન્દ્રીય સંરક્ષણ મંત્રી
| primeminister3      = [[ઈન્દિરા ગાંધી]]
| term_start3         = 27 June 1970
| term_end3           = 10 October 1974
| predecessor3        = [[સરદાર સ્વર્ણસિંહ]]
| successor3          = સરદાર સ્વર્ણસિંહ
| primeminister4      = [[મોરારજી દેસાઈ]]
| term_start4         = 24 March 1977
| term_end4           = 28 July 1979
| predecessor4        = [[બંસીલાલ]]
| successor4          = [[ચિદંબરમ સુબ્રમણ્યમ]]
| office5             = કેન્દ્રીય કૃષિ અને સિંચાઈ મંત્રી
| term5               = 13 March 1967 – 27 June 1970
| predecessor5        = [[ચિદંબરમ સુબ્રમણ્યમ]]
| successor5          = [[Fakhruddin Ali Ahmed]]
| primeminister5      = [[Indira Gandhi]]
| term6               = 10 October 1974 – 2 February 1977
| predecessor6        = [[ફખરુદ્દીન અલી અહમદ]]
| successor6          = [[ઈન્દિરા ગાંધી]]
| primeminister6      = [[ઈન્દિરા ગાંધી]]
| office9             = ભારતની બંધારણ સભાના સભ્ય
| term_start9         = ૯ ડિસેમ્બર ૧૯૪૬
| term_end9           = ૨૪ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦
| president9          = [[રાજેન્દ્ર પ્રસાદ]]
| predecessor9        = ''વિધાનસભાની સ્થાપના''
| successor9          = ''વિધાનસભા ભંગ''
| office7             = સંસદ સભ્ય, લોકસભા
| term8               = ૧૯૬૨ – ૧૯૮૬
| predecessor8        = [[રામ સુભાગ સિંઘ]]
| successor8          = [[છેદી પાસવાન]]
| constituency8       = સાસારામ લોકસભા મતવિસ્તાર, બિહાર
| term7               = ૧૯૫૨ – ૧૯૫૭
| predecessor7        = ''મતવિસ્તારની સ્થાપના''
| successor7          = [[રામ સુભાગ સિંઘ]]
| constituency7       = સાસારામ લોકસભા મતવિસ્તાર, બિહાર
| birth_date          = {{birth date|1908|04|05|df=y}}
| birth_place         = અરાહ, બંગાળ પ્રાંત, બ્રિટીશ ભારત (વર્તમાન [[બિહાર]], ભારત)
| death_date          = {{death date and age|1986|07|06|1908|04|05|df=y}}
| death_place         = [[નવી દિલ્હી]], ભારત
| party               = કૉંગ્રેસ (જે) (ભારતીય રાષ્ટ્રીય કૉંગ્રેસ (જગજીવન)&lt;small&gt;(૧૯૮૧–૧૯૮૬)&lt;/small&gt;
| otherparty          = [[ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ]] &lt;small&gt;(૧૯૭૭ પહેલાં)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;કોંગ્રેસ ફોર ડેમોક્રસી &lt;small&gt;(૧૯૭૭)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[જનતા પક્ષ]] &lt;small&gt;(૧૯૭૭–૧૯૮૧)&lt;/small&gt;
| spouse              = {{marriage|ઈન્દ્રાણી દેવી|1935|1986|end=died}}
| children            = સુરેશકુમાર (પુત્ર)&lt;br /&gt;[[મીરા કુમાર]] (પુત્રી)
| alma_mater          = [[બનારસ હિન્દુ વિશ્વવિદ્યાલય]]&lt;br /&gt;કલકત્તા વિશ્વવિદ્યાલય
}}

'''જગજીવન રામ''' (૫ એપ્રિલ ૧૯૦૮ – ૬ જુલાઈ ૧૯૮૬), જેઓ 'બાબુજી' તરીકે જાણીતા છે,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nirmitha Rao |first=Lingamgunta |date=5 April 2023 |title=Babu Jagjivan Ram: Remembering 'Babuji' on his 116th birth anniversary |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/babu-jagjivan-ram-remembering-babuji-on-his-116th-birth-anniversary-101680673723096.html |website=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt; એક ભારતીય સ્વતંત્રતા સેનાની અને રાજકારણી હતા જેમણે ૩૦ વર્ષથી વધુ સમય સુધી વિવિધ વિભાગો સાથે મંત્રી તરીકે સેવા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ ભારતીય ઇતિહાસમાં સૌથી લાંબા સમય સુધી સેવા આપનારા કેન્દ્રીય કેબિનેટ મંત્રી બન્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Choudhary |first=Ratnadeep |date=2019-04-05 |title=Jagjivan Ram, Dalit champion with world record as parliamentarian who almost became PM |url=https://theprint.in/theprint-profile/jagjivan-ram-dalit-champion-with-world-record-as-parliamentarian-who-almost-became-pm/216913/ |access-date=2024-12-21 |website=ThePrint |language=en-US|quote=Jagjivam Ram, was an 8-time MP from Sasaram who served as a Union minister for almost over three decades. (..) In his political career, which spanned over half-a-century, Jagjivan Ram served on a dozen ministerial posts and went on to become the deputy prime minister during Janata Party’s government.}}&lt;/ref&gt; તેમણે જાન્યુઆરીથી જુલાઈ ૧૯૭૯ સુધી ભારતના નાયબ વડા પ્રધાન તરીકે પણ સેવા આપી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Boda |first=Tharun |date=2022-04-05 |title=Babu Jagjivan Ram was a national leader of great stature, says Andhra Pradesh Governor |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/babu-jagjivan-ram-was-a-national-leader-of-great-stature-says-andhra-pradesh-governor/article65293613.ece |access-date=2024-12-21 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ૧૯૭૧ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ દરમિયાન તેમણે ભારતના સંરક્ષણ પ્રધાન તરીકે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-10-22 |title=Bangladesh honours Jagjivan Ram, calls him 1971 war hero |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/latest-news/bangladesh-honours-jagjivan-ram-calls-him-1971-war-hero/ |access-date=2024-12-21 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; બે અલગ અલગ કાર્યકાળ દરમિયાન કેન્દ્રીય કૃષિ પ્રધાન તરીકે, તેમણે હરિયાળી ક્રાંતિ અને ભારતીય કૃષિના આધુનિકીકરણમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું હતું, ખાસ કરીને ૧૯૭૪ના દુષ્કાળ દરમિયાન જ્યારે તેમને ગંભીર ખાદ્ય સંકટનો સામનો કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Swaminathan, M. S. |author-link=M. S. Swaminathan |date=7 February 2008 |title=Jagjivan Ram &amp; inclusive agricultural growth |url=http://www.hindu.com/2008/02/07/stories/2008020754831000.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080210053753/http://www.hindu.com/2008/02/07/stories/2008020754831000.htm |archive-date=10 February 2008 |newspaper=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gre&quot;&gt;{{cite news |date=6 April 2008 |title=Prez, PM call for a second green revolution |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/environment/developmental-issues/Prez-PM-call-for-a-second-green-revolution/articleshow/2929578.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024142243/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-04-06/developmental-issues/27780631_1_green-revolution-dalit-agriculture |archive-date=24 October 2012 |access-date=27 August 2009 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:૧૯૦૮માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:૧૯૮૬માં મૃત્યુ]]
[[શ્રેણી:રાજકારણી]]</text>
      <sha1>fex9p9atrrclj7qzeua34uuslvjb7m9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>905993</id>
      <parentid>905992</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T05:20:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>905993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9476" sha1="dvnvvmcgikljjm3lmmyzwgikem60ivn" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name                = જગજીવન રામ
| image               = Jagjivan Ram stamp (cropped).jpg
| image_size          = 200px
| caption             = ભારતીય ટપાલ ટિકિટ પર જગજીવન રામ
| office              = ભારતના નાયબ વડા પ્રધાન
| primeminister       = [[મોરારજી દેસાઈ]]
| alongside           = [[ચૌધરી ચરણ સિંહ]]
| term_start          = 24 January 1979
| term_end            = 28 July 1979
| predecessor         = મોરારજી દેસાઈ
| successor           = [[યશવંતરાવ ચવ્હાણ]]
| office2             = લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા
| term_start2         = 29 July 1979
| term_end2           = 22 August 1979
| predecessor2        = [[યશવંતરાવ ચવ્હાણ]]
| successor2          = ''[[રાજીવ ગાંધી]]''
| office3             = કેન્દ્રીય સંરક્ષણ મંત્રી
| primeminister3      = [[ઈન્દિરા ગાંધી]]
| term_start3         = 27 June 1970
| term_end3           = 10 October 1974
| predecessor3        = [[સરદાર સ્વર્ણસિંહ]]
| successor3          = સરદાર સ્વર્ણસિંહ
| primeminister4      = [[મોરારજી દેસાઈ]]
| term_start4         = 24 March 1977
| term_end4           = 28 July 1979
| predecessor4        = [[બંસીલાલ]]
| successor4          = [[ચિદંબરમ સુબ્રમણ્યમ]]
| office5             = કેન્દ્રીય કૃષિ અને સિંચાઈ મંત્રી
| term5               = 13 March 1967 – 27 June 1970
| predecessor5        = [[ચિદંબરમ સુબ્રમણ્યમ]]
| successor5          = [[Fakhruddin Ali Ahmed]]
| primeminister5      = [[Indira Gandhi]]
| term6               = 10 October 1974 – 2 February 1977
| predecessor6        = [[ફખરુદ્દીન અલી અહમદ]]
| successor6          = [[ઈન્દિરા ગાંધી]]
| primeminister6      = [[ઈન્દિરા ગાંધી]]
| office9             = ભારતની બંધારણ સભાના સભ્ય
| term_start9         = ૯ ડિસેમ્બર ૧૯૪૬
| term_end9           = ૨૪ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦
| president9          = [[રાજેન્દ્ર પ્રસાદ]]
| predecessor9        = ''વિધાનસભાની સ્થાપના''
| successor9          = ''વિધાનસભા ભંગ''
| office7             = સંસદ સભ્ય, લોકસભા
| term8               = ૧૯૬૨ – ૧૯૮૬
| predecessor8        = [[રામ સુભાગ સિંઘ]]
| successor8          = [[છેદી પાસવાન]]
| constituency8       = સાસારામ લોકસભા મતવિસ્તાર, બિહાર
| term7               = ૧૯૫૨ – ૧૯૫૭
| predecessor7        = ''મતવિસ્તારની સ્થાપના''
| successor7          = [[રામ સુભાગ સિંઘ]]
| constituency7       = સાસારામ લોકસભા મતવિસ્તાર, બિહાર
| birth_date          = {{birth date|1908|04|05|df=y}}
| birth_place         = અરાહ, બંગાળ પ્રાંત, બ્રિટીશ ભારત (વર્તમાન [[બિહાર]], ભારત)
| death_date          = {{death date and age|1986|07|06|1908|04|05|df=y}}
| death_place         = [[નવી દિલ્હી]], ભારત
| party               = કૉંગ્રેસ (જે) (ભારતીય રાષ્ટ્રીય કૉંગ્રેસ (જગજીવન)&lt;small&gt;(૧૯૮૧–૧૯૮૬)&lt;/small&gt;
| otherparty          = [[ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ]] &lt;small&gt;(૧૯૭૭ પહેલાં)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;કોંગ્રેસ ફોર ડેમોક્રસી &lt;small&gt;(૧૯૭૭)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[જનતા પક્ષ]] &lt;small&gt;(૧૯૭૭–૧૯૮૧)&lt;/small&gt;
| spouse              = {{marriage|ઈન્દ્રાણી દેવી|1935|1986|end=died}}
| children            = સુરેશકુમાર (પુત્ર)&lt;br /&gt;[[મીરા કુમાર]] (પુત્રી)
| alma_mater          = [[બનારસ હિન્દુ વિશ્વવિદ્યાલય]]&lt;br /&gt;કલકત્તા વિશ્વવિદ્યાલય
}}

'''જગજીવન રામ''' (૫ એપ્રિલ ૧૯૦૮ – ૬ જુલાઈ ૧૯૮૬), જેઓ 'બાબુજી' તરીકે જાણીતા છે,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nirmitha Rao |first=Lingamgunta |date=5 April 2023 |title=Babu Jagjivan Ram: Remembering 'Babuji' on his 116th birth anniversary |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/babu-jagjivan-ram-remembering-babuji-on-his-116th-birth-anniversary-101680673723096.html |website=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt; એક ભારતીય સ્વતંત્રતા સેનાની અને રાજકારણી હતા જેમણે ૩૦ વર્ષથી વધુ સમય સુધી વિવિધ વિભાગો સાથે મંત્રી તરીકે સેવા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ ભારતીય ઇતિહાસમાં સૌથી લાંબા સમય સુધી સેવા આપનારા કેન્દ્રીય કેબિનેટ મંત્રી બન્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Choudhary |first=Ratnadeep |date=2019-04-05 |title=Jagjivan Ram, Dalit champion with world record as parliamentarian who almost became PM |url=https://theprint.in/theprint-profile/jagjivan-ram-dalit-champion-with-world-record-as-parliamentarian-who-almost-became-pm/216913/ |access-date=2024-12-21 |website=ThePrint |language=en-US|quote=Jagjivam Ram, was an 8-time MP from Sasaram who served as a Union minister for almost over three decades. (..) In his political career, which spanned over half-a-century, Jagjivan Ram served on a dozen ministerial posts and went on to become the deputy prime minister during Janata Party’s government.}}&lt;/ref&gt; તેમણે જાન્યુઆરીથી જુલાઈ ૧૯૭૯ સુધી ભારતના નાયબ વડા પ્રધાન તરીકે પણ સેવા આપી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Boda |first=Tharun |date=2022-04-05 |title=Babu Jagjivan Ram was a national leader of great stature, says Andhra Pradesh Governor |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/babu-jagjivan-ram-was-a-national-leader-of-great-stature-says-andhra-pradesh-governor/article65293613.ece |access-date=2024-12-21 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ૧૯૭૧ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ દરમિયાન તેમણે ભારતના સંરક્ષણ પ્રધાન તરીકે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-10-22 |title=Bangladesh honours Jagjivan Ram, calls him 1971 war hero |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/latest-news/bangladesh-honours-jagjivan-ram-calls-him-1971-war-hero/ |access-date=2024-12-21 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; બે અલગ અલગ કાર્યકાળ દરમિયાન કેન્દ્રીય કૃષિ પ્રધાન તરીકે, તેમણે હરિયાળી ક્રાંતિ અને ભારતીય કૃષિના આધુનિકીકરણમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું હતું, ખાસ કરીને ૧૯૭૪ના દુષ્કાળ દરમિયાન જ્યારે તેમને ગંભીર ખાદ્ય સંકટનો સામનો કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Swaminathan, M. S. |author-link=M. S. Swaminathan |date=7 February 2008 |title=Jagjivan Ram &amp; inclusive agricultural growth |url=http://www.hindu.com/2008/02/07/stories/2008020754831000.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080210053753/http://www.hindu.com/2008/02/07/stories/2008020754831000.htm |archive-date=10 February 2008 |newspaper=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gre&quot;&gt;{{cite news |date=6 April 2008 |title=Prez, PM call for a second green revolution |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/environment/developmental-issues/Prez-PM-call-for-a-second-green-revolution/articleshow/2929578.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024142243/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-04-06/developmental-issues/27780631_1_green-revolution-dalit-agriculture |archive-date=24 October 2012 |access-date=27 August 2009 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:૧૯૦૮માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:૧૯૮૬માં મૃત્યુ]]
[[શ્રેણી:રાજકારણી]]
[[શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની]]</text>
      <sha1>dvnvvmcgikljjm3lmmyzwgikem60ivn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>905995</id>
      <parentid>905993</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T05:29:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>સામાન્ય સુધારો અને કડીઓ</comment>
      <origin>905995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9832" sha1="hsx6thqizd5id9p0eqvj55m55jvz3m7" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name                = જગજીવન રામ
| image               = Jagjivan Ram stamp (cropped).jpg
| image_size          = 200px
| caption             = ભારતીય ટપાલ ટિકિટ પર જગજીવન રામ
| office              = ભારતના નાયબ વડા પ્રધાન
| primeminister       = [[મોરારજી દેસાઈ]]
| alongside           = [[ચૌધરી ચરણ સિંહ]]
| term_start          = ૨૪ જાન્યુઆરી ૧૯૭૯
| term_end            = ૨૮ જુલાઈ ૧૯૭૯
| predecessor         = મોરારજી દેસાઈ
| successor           = [[યશવંતરાવ ચવ્હાણ]]
| office2             = લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા
| term_start2         = ૨૯ જુલાઈ ૧૯૭૯
| term_end2           = ૨૨ ઓગસ્ટ ૧૯૭૯
| predecessor2        = [[યશવંતરાવ ચવ્હાણ]]
| successor2          = ''[[રાજીવ ગાંધી]]''
| office3             = કેન્દ્રીય સંરક્ષણ મંત્રી
| primeminister3      = [[ઈન્દિરા ગાંધી]]
| term_start3         = ૨૭ જૂન ૧૯૭૦
| term_end3           = ૧૦ ઓક્ટોબર ૧૯૭૪
| predecessor3        = [[સરદાર સ્વર્ણસિંહ]]
| successor3          = સરદાર સ્વર્ણસિંહ
| primeminister4      = [[મોરારજી દેસાઈ]]
| term_start4         = ૨૪ માર્ચ ૧૯૭૭
| term_end4           = ૨૮ જુલાઈ ૧૯૭૯
| predecessor4        = [[બંસીલાલ]]
| successor4          = [[ચિદંબરમ સુબ્રમણ્યમ]]
| office5             = કેન્દ્રીય કૃષિ અને સિંચાઈ મંત્રી
| term5               = ૧૩ માર્ચ ૧૯૬૭ – ૨૭ જૂન ૧૯૭૦
| predecessor5        = [[ચિદંબરમ સુબ્રમણ્યમ]]
| successor5          = [[ફખરુદ્દીન અલી અહમદ]]
| primeminister5      = [[ઈન્દિરા ગાંધી]]
| term6               = ૧૦ ઓક્ટોબર ૧૯૭૪ – ૨ ફેબ્રુઆરી ૧૯૭૭
| predecessor6        = [[ફખરુદ્દીન અલી અહમદ]]
| successor6          = [[ઈન્દિરા ગાંધી]]
| primeminister6      = [[ઈન્દિરા ગાંધી]]
| office9             = ભારતની બંધારણ સભાના સભ્ય
| term_start9         = ૯ ડિસેમ્બર ૧૯૪૬
| term_end9           = ૨૪ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦
| president9          = [[રાજેન્દ્ર પ્રસાદ]]
| predecessor9        = ''વિધાનસભાની સ્થાપના''
| successor9          = ''વિધાનસભા ભંગ''
| office7             = સંસદ સભ્ય, લોકસભા
| term8               = ૧૯૬૨ – ૧૯૮૬
| predecessor8        = [[રામ સુભગ સિંઘ]]
| successor8          = [[છેદી પાસવાન]]
| constituency8       = સાસારામ લોકસભા મતવિસ્તાર, બિહાર
| term7               = ૧૯૫૨ – ૧૯૫૭
| predecessor7        = ''મતવિસ્તારની સ્થાપના''
| successor7          = [[રામ સુભગ સિંઘ]]
| constituency7       = સાસારામ લોકસભા મતવિસ્તાર, બિહાર
| birth_date          = {{birth date|1908|04|05|df=y}}
| birth_place         = અરાહ, બંગાળ પ્રાંત, બ્રિટીશ ભારત (વર્તમાન [[બિહાર]], ભારત)
| death_date          = {{death date and age|1986|07|06|1908|04|05|df=y}}
| death_place         = [[નવી દિલ્હી]], ભારત
| party               = કૉંગ્રેસ (જે) (ભારતીય રાષ્ટ્રીય કૉંગ્રેસ (જગજીવન)&lt;small&gt;(૧૯૮૧–૧૯૮૬)&lt;/small&gt;
| otherparty          = [[ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ]] &lt;small&gt;(૧૯૭૭ પહેલાં)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;કોંગ્રેસ ફોર ડેમોક્રસી &lt;small&gt;(૧૯૭૭)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[જનતા પક્ષ]] &lt;small&gt;(૧૯૭૭–૧૯૮૧)&lt;/small&gt;
| spouse              = {{marriage|ઈન્દ્રાણી દેવી|1935|1986|end=died}}
| children            = સુરેશકુમાર (પુત્ર)&lt;br /&gt;[[મીરા કુમાર]] (પુત્રી)
| alma_mater          = [[બનારસ હિંદુ યુનિવર્સિટી|બનારસ હિન્દુ વિશ્વવિદ્યાલય]]&lt;br /&gt;કલકત્તા વિશ્વવિદ્યાલય
}}

'''જગજીવન રામ''' (૫ એપ્રિલ ૧૯૦૮ – ૬ જુલાઈ ૧૯૮૬), જેઓ 'બાબુજી' તરીકે જાણીતા છે,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nirmitha Rao |first=Lingamgunta |date=5 April 2023 |title=Babu Jagjivan Ram: Remembering 'Babuji' on his 116th birth anniversary |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/babu-jagjivan-ram-remembering-babuji-on-his-116th-birth-anniversary-101680673723096.html |website=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt; એક ભારતીય સ્વતંત્રતા સેનાની અને રાજકારણી હતા જેમણે ૩૦ વર્ષથી વધુ સમય સુધી વિવિધ વિભાગો સાથે મંત્રી તરીકે સેવા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ ભારતીય ઇતિહાસમાં સૌથી લાંબા સમય સુધી સેવા આપનારા કેન્દ્રીય કેબિનેટ મંત્રી બન્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Choudhary |first=Ratnadeep |date=2019-04-05 |title=Jagjivan Ram, Dalit champion with world record as parliamentarian who almost became PM |url=https://theprint.in/theprint-profile/jagjivan-ram-dalit-champion-with-world-record-as-parliamentarian-who-almost-became-pm/216913/ |access-date=2024-12-21 |website=ThePrint |language=en-US|quote=Jagjivam Ram, was an 8-time MP from Sasaram who served as a Union minister for almost over three decades. (..) In his political career, which spanned over half-a-century, Jagjivan Ram served on a dozen ministerial posts and went on to become the deputy prime minister during Janata Party’s government.}}&lt;/ref&gt; તેમણે જાન્યુઆરીથી જુલાઈ ૧૯૭૯ સુધી ભારતના નાયબ વડા પ્રધાન તરીકે પણ સેવા આપી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Boda |first=Tharun |date=2022-04-05 |title=Babu Jagjivan Ram was a national leader of great stature, says Andhra Pradesh Governor |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/babu-jagjivan-ram-was-a-national-leader-of-great-stature-says-andhra-pradesh-governor/article65293613.ece |access-date=2024-12-21 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ૧૯૭૧ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ દરમિયાન તેમણે ભારતના સંરક્ષણ પ્રધાન તરીકે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-10-22 |title=Bangladesh honours Jagjivan Ram, calls him 1971 war hero |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/latest-news/bangladesh-honours-jagjivan-ram-calls-him-1971-war-hero/ |access-date=2024-12-21 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; બે અલગ અલગ કાર્યકાળ દરમિયાન કેન્દ્રીય કૃષિ પ્રધાન તરીકે, તેમણે હરિયાળી ક્રાંતિ અને ભારતીય કૃષિના આધુનિકીકરણમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું હતું, ખાસ કરીને ૧૯૭૪ના દુષ્કાળ દરમિયાન જ્યારે તેમને ગંભીર ખાદ્ય સંકટનો સામનો કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Swaminathan, M. S. |date=7 February 2008 |title=Jagjivan Ram &amp; inclusive agricultural growth |url=http://www.hindu.com/2008/02/07/stories/2008020754831000.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080210053753/http://www.hindu.com/2008/02/07/stories/2008020754831000.htm |archive-date=10 February 2008 |newspaper=The Hindu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gre&quot;&gt;{{cite news |date=6 April 2008 |title=Prez, PM call for a second green revolution |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/environment/developmental-issues/Prez-PM-call-for-a-second-green-revolution/articleshow/2929578.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024142243/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-04-06/developmental-issues/27780631_1_green-revolution-dalit-agriculture |archive-date=24 October 2012 |access-date=27 August 2009 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:૧૯૦૮માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:૧૯૮૬માં મૃત્યુ]]
[[શ્રેણી:રાજકારણી]]
[[શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની]]</text>
      <sha1>hsx6thqizd5id9p0eqvj55m55jvz3m7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ચર્ચા:ભદ્રા ડુંગર</title>
    <ns>1</ns>
    <id>155320</id>
    <revision>
      <id>905989</id>
      <timestamp>2026-10-04T05:18:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BHARGAV RATILAL JADAV</username>
        <id>89370</id>
      </contributor>
      <comment>/* સંદર્ભ ઉમેરવા અંગે અને હટાવવાની ટેગ દૂર કરવા વિનંતી */ નવો વિભાગ</comment>
      <origin>905989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1163" sha1="9j43f5fa6gvgukce98o24d3pel28xuo" xml:space="preserve">== સંદર્ભ ઉમેરવા અંગે અને હટાવવાની ટેગ દૂર કરવા વિનંતી ==
નમસ્તે પ્રબંધકશ્રી, 

આ લેખમાં દિવ્ય ભાસ્કર (નવસારી આવૃત્તિ) અખબારનો અધિકૃત સંદર્ભ ઉમેરવામાં આવ્યો છે. તેમાં ભદ્રા ડુંગરનું ભૌગોલિક સ્થાન, શ્રી સપ્તશૃંગી માતાજીનું સ્થાનક, જૈવવૈવિધ્ય અને પ્રવાસન મહત્વ દર્શાવતી સત્તાવાર વિગતો આપબેઝ્ડ છે. 

કૃપા કરીને આ સંદર્ભો ચકાસીને લેખ પરથી {{હટાવો}} નોટિસ દૂર કરવા વિનંતી છે.

--[[સભ્ય:BHARGAV RATILAL JADAV|BHARGAV RATILAL JADAV]] ([[સભ્યની ચર્ચા:BHARGAV RATILAL JADAV|ચર્ચા]]) ૧૦:૪૮, ૪ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>9j43f5fa6gvgukce98o24d3pel28xuo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ચર્ચા:પીલવા ડુંગર</title>
    <ns>1</ns>
    <id>155321</id>
    <revision>
      <id>905994</id>
      <timestamp>2026-10-04T05:22:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BHARGAV RATILAL JADAV</username>
        <id>89370</id>
      </contributor>
      <comment>/* પીલવા ડુંગર લેખ પરથી ડિલીટ નોટિસ હટાવવા અંગે */ નવો વિભાગ</comment>
      <origin>905994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1282" sha1="f8dp249j09ahmaf0blixz542xqp9smf" xml:space="preserve">== પીલવા ડુંગર લેખ પરથી ડિલીટ નોટિસ હટાવવા અંગે ==
નમસ્તે પ્રબંધકશ્રી,

પીલવા ડુંગર એ વાંસદા તાલુકાના ચોરવણી ગામ નજીક આવેલું એક પ્રાકૃતિક અને સ્થાનિક આદિવાસી સંસ્કૃતિનું પિંડાર દેવ સ્થાનક ધરાવતું મહત્વપૂર્ણ સ્થળ છે. લેખમાં આ સ્થળ વિશે સ્થાનિક અખબાર/સમાચાર માધ્યમોના યોગ્ય સંદર્ભો ઉમેરવામાં આવી રહ્યા છે, જેથી આ સ્થળની નોંધપાત્રતા સ્પષ્ટ થાય છે.

કૃપા કરીને લેખમાં સંદર્ભો ચકાસીને {{હટાવો}} ટેગ દૂર કરવા વિનંતી છે.

--[[સભ્ય:BHARGAV RATILAL JADAV|BHARGAV RATILAL JADAV]] ([[સભ્યની ચર્ચા:BHARGAV RATILAL JADAV|ચર્ચા]]) ૧૦:૫૨, ૪ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>f8dp249j09ahmaf0blixz542xqp9smf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:વિઠ્ઠલભાઈ વાઘેલા</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155322</id>
    <revision>
      <id>905998</id>
      <timestamp>2026-10-04T06:30:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>905998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="320" sha1="oaitza3h0cwp6o5vi400mk3zg3pnnrq" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|name=વિઠ્ઠલભાઈ વાઘેલા}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૨:૦૦, ૪ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>oaitza3h0cwp6o5vi400mk3zg3pnnrq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Sunilsinhji</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155323</id>
    <revision>
      <id>905999</id>
      <timestamp>2026-10-04T06:36:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>905999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="214" sha1="ennscdq4lt1anltoby2z4xkxypboip0" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|name=Sunilsinhji}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૨:૦૬, ૪ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>ennscdq4lt1anltoby2z4xkxypboip0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155324</id>
    <revision>
      <id>906000</id>
      <timestamp>2026-10-04T08:44:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brihaspati</username>
        <id>45702</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1377950039|Artificial intelligence]]&quot; પાનાનું ભાષાંતર કરીને બનાવેલ</comment>
      <origin>906000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5805" sha1="2449ad1j8c6nnpjp65jl0msthuuc12d" xml:space="preserve">
'''કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા''' કે '''આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ''' ('''AI''')એ માનવ બુદ્ધિ સાથે સંકળાયેલા કાર્યો કરવા માટે [[સંગણક|સંગણક તંત્રોની]] ક્ષમતા છે. આ કાર્યો જેમ કે શીખવું, [[તર્ક]], સમસ્યાનું નિરાકરણ, દૃષ્ટિ અને નિર્ણય લેવા વગેરે છે. કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા ઇજનેરી, [[ગણિત]] અને કોમ્પ્યુટર વિજ્ઞાન સંશોધનનું ક્ષેત્ર છે જે પદ્ધતિઓ અને સોફ્ટવેરનો વિકાસ અને અભ્યાસ કરે છે. આ અભ્યાસ મશીનોને તેમના પર્યાવરણને સમજવા માટે સક્ષમ બનાવે છે. સાથે જ, કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા શિક્ષણ અને બુદ્ધિ ઉપયોગ કરીને ક્રિયાઓ કરે છે જે નિર્ધારિત લક્ષ્યો હાંસલ કરવાની તેમની તકોને મહત્તમ કરે છે.{{Sfnp|Russell|Norvig|2021}}

કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાના ઉચ્ચત્તમ ઉપયોગમાં અદ્યતન વેબ સર્ચ એન્જિન, ચેટબોટ્સ, વર્ચ્યુઅલ સહાયકો, સ્વાયત્ત વાહનો, વ્યૂહરચનાની રમતો (જેવી કે શતરંજ) રમવી અને વિશ્લેષણ, અને સામગ્રી નિર્માણ (દા.ત. લખાણ, છબી, ધ્વનિ અને ચલચિત્ર) વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાની સ્થાપના ૧૯૫૬માં એક શૈક્ષણિક શાખા તરીકે કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;Dartmouth workshop&quot;&gt;[[Dartmouth workshop]]: {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|p=18}}, {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=111–136}}, {{Harvtxt|NRC|1999|pp=200–201}}

The proposal: {{Harvtxt|McCarthy|Minsky|Rochester|Shannon|1955}}&lt;/ref&gt; આ ક્ષેત્ર તેના સમગ્ર ઇતિહાસમાં આશાવાદના બહુવિધ ચક્રમાંથી પસાર થયું હતું, ત્યારબાદ નિરાશા અને ભંડોળની ખોટના સમયગાળાઓ પણ આવ્યા, જેને AI વિન્ટર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. &lt;ref name=&quot;Dartmouth workshop2&quot;&gt;[[Dartmouth workshop]]: {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|p=18}}, {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=111–136}}, {{Harvtxt|NRC|1999|pp=200–201}}

The proposal: {{Harvtxt|McCarthy|Minsky|Rochester|Shannon|1955}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dartmouth workshop3&quot;&gt;[[Dartmouth workshop]]: {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|p=18}}, {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=111–136}}, {{Harvtxt|NRC|1999|pp=200–201}}

The proposal: {{Harvtxt|McCarthy|Minsky|Rochester|Shannon|1955}}&lt;/ref&gt;૨૦૧૨ પછી સંશોધન માટે ભંડોળ અને રસમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો, જ્યારે ગ્રાફિક્સ પ્રોસેસિંગ એકમો (જીપીયુ)નો ઉપયોગ ન્યુરલ નેટવર્ક્સને વેગ આપવા માટે કરવામાં આવ્યો, અને ઊંડા શિક્ષણ અગાઉની એઆઈ તકનીકો કરતા વધુ સારું પ્રદર્શન કર્યું.&lt;ref name=&quot;Deep learning revolution&quot;&gt;[[Deep learning]] revolution, [[AlexNet]]: {{Harvtxt|Goldman|2022}}, {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|p=26}}, {{Harvtxt|McKinsey|2018}}&lt;/ref&gt; ટ્રાન્સફોર્મર આર્કિટેક્ચર સાથે ૨૦૧૭ પછી આ વૃદ્ધિ વધુ ઝડપી બની હતી.{{Sfnp|Toews|2023}}

૨૦૨૦ ના દાયકામાં, એઆઈ બૂમ સાથે જનરેટિવ એઆઈમાં પ્રગતિ સાથે થઈ. આ પ્રગતિ વ્યાપક બની અને તેણે મીડિયાના નિર્માણ અને ફેરફાર માટે મંજૂરી આપી. AI નિયમનની ચર્ચાઓની શરુઆત AI સલામતી અને અનિચ્છનીય પરિણામો, AI ના ઉપયોગથી થતા નુકસાન ઉપરાંત, નૈતિક ચિંતાઓ, AIની લાંબા ગાળાની અસરો, પર્યાવરણીય અસરો, અને સંભવિત અસ્તિત્વના જોખમોના લીધે થઈ છે.&lt;ref name=&quot;UN&quot;&gt;{{cite web|title=Rising Emissions, Depleting Water and Vanishing Land—UN Scientists: AI Is Threatening Natural Resources for Billions|url=https://unu.edu/inweh/news/environmental-cost-of-AIs-Enrgy-use-carbon-water-and-land-footprints|access-date=20 July 2026|website=United Nations University Institute for Water, Environment and Health}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભો ==

=== પાઠ્યપુસ્તકો ===

=== AIનો ઈતિહાસ ===

=== અન્ય સ્રોતો ===

[[શ્રેણી:CS1: long volume value]]</text>
      <sha1>2449ad1j8c6nnpjp65jl0msthuuc12d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>906001</id>
      <parentid>906000</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:44:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brihaspati</username>
        <id>45702</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1377950039|Artificial intelligence]]&quot; પાનાનું ભાષાંતર કરીને બનાવેલ</comment>
      <origin>906001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5850" sha1="5bquhx82fgnhza6u0mpj1o88a6dxve4" xml:space="preserve">
'''કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા''' કે '''આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ''' ('''AI''')એ માનવ બુદ્ધિ સાથે સંકળાયેલા કાર્યો કરવા માટે [[સંગણક|સંગણક તંત્રોની]] ક્ષમતા છે. આ કાર્યો જેમ કે શીખવું, [[તર્ક]], સમસ્યાનું નિરાકરણ, દૃષ્ટિ અને નિર્ણય લેવા વગેરે છે. કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા ઇજનેરી, [[ગણિત]] અને કોમ્પ્યુટર વિજ્ઞાન સંશોધનનું ક્ષેત્ર છે જે પદ્ધતિઓ અને સોફ્ટવેરનો વિકાસ અને અભ્યાસ કરે છે. આ અભ્યાસ મશીનોને તેમના પર્યાવરણને સમજવા માટે સક્ષમ બનાવે છે. સાથે જ, કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા શિક્ષણ અને બુદ્ધિ ઉપયોગ કરીને ક્રિયાઓ કરે છે જે નિર્ધારિત લક્ષ્યો હાંસલ કરવાની તેમની તકોને મહત્તમ કરે છે.{{Sfnp|Russell|Norvig|2021}}

કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાના ઉચ્ચત્તમ ઉપયોગમાં અદ્યતન વેબ સર્ચ એન્જિન, ચેટબોટ્સ, વર્ચ્યુઅલ સહાયકો, સ્વાયત્ત વાહનો, વ્યૂહરચનાની રમતો (જેવી કે શતરંજ) રમવી અને વિશ્લેષણ, અને સામગ્રી નિર્માણ (દા.ત. લખાણ, છબી, ધ્વનિ અને ચલચિત્ર) વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાની સ્થાપના ૧૯૫૬માં એક શૈક્ષણિક શાખા તરીકે કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;Dartmouth workshop&quot;&gt;[[Dartmouth workshop]]: {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|p=18}}, {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=111–136}}, {{Harvtxt|NRC|1999|pp=200–201}}

The proposal: {{Harvtxt|McCarthy|Minsky|Rochester|Shannon|1955}}&lt;/ref&gt; આ ક્ષેત્ર તેના સમગ્ર ઇતિહાસમાં આશાવાદના બહુવિધ ચક્રમાંથી પસાર થયું હતું, ત્યારબાદ નિરાશા અને ભંડોળની ખોટના સમયગાળાઓ પણ આવ્યા, જેને AI વિન્ટર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. &lt;ref name=&quot;Dartmouth workshop2&quot;&gt;[[Dartmouth workshop]]: {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|p=18}}, {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=111–136}}, {{Harvtxt|NRC|1999|pp=200–201}}

The proposal: {{Harvtxt|McCarthy|Minsky|Rochester|Shannon|1955}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dartmouth workshop3&quot;&gt;[[Dartmouth workshop]]: {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|p=18}}, {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=111–136}}, {{Harvtxt|NRC|1999|pp=200–201}}

The proposal: {{Harvtxt|McCarthy|Minsky|Rochester|Shannon|1955}}&lt;/ref&gt;૨૦૧૨ પછી સંશોધન માટે ભંડોળ અને રસમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો, જ્યારે ગ્રાફિક્સ પ્રોસેસિંગ એકમો (જીપીયુ)નો ઉપયોગ ન્યુરલ નેટવર્ક્સને વેગ આપવા માટે કરવામાં આવ્યો, અને ઊંડા શિક્ષણ અગાઉની એઆઈ તકનીકો કરતા વધુ સારું પ્રદર્શન કર્યું.&lt;ref name=&quot;Deep learning revolution&quot;&gt;[[Deep learning]] revolution, [[AlexNet]]: {{Harvtxt|Goldman|2022}}, {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|p=26}}, {{Harvtxt|McKinsey|2018}}&lt;/ref&gt; ટ્રાન્સફોર્મર આર્કિટેક્ચર સાથે ૨૦૧૭ પછી આ વૃદ્ધિ વધુ ઝડપી બની હતી.{{Sfnp|Toews|2023}}

૨૦૨૦ ના દાયકામાં, એઆઈ બૂમ સાથે જનરેટિવ એઆઈમાં પ્રગતિ સાથે થઈ. આ પ્રગતિ વ્યાપક બની અને તેણે મીડિયાના નિર્માણ અને ફેરફાર માટે મંજૂરી આપી. AI નિયમનની ચર્ચાઓની શરુઆત AI સલામતી અને અનિચ્છનીય પરિણામો, AI ના ઉપયોગથી થતા નુકસાન ઉપરાંત, નૈતિક ચિંતાઓ, AIની લાંબા ગાળાની અસરો, પર્યાવરણીય અસરો, અને સંભવિત અસ્તિત્વના જોખમોના લીધે થઈ છે.&lt;ref name=&quot;UN&quot;&gt;{{cite web|title=Rising Emissions, Depleting Water and Vanishing Land—UN Scientists: AI Is Threatening Natural Resources for Billions|url=https://unu.edu/inweh/news/environmental-cost-of-AIs-Enrgy-use-carbon-water-and-land-footprints|access-date=20 July 2026|website=United Nations University Institute for Water, Environment and Health}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભો ==

=== પાઠ્યપુસ્તકો ===
&lt;templatestyles src=&quot;Refbegin/styles.css&quot; /&gt;

=== AIનો ઈતિહાસ ===

=== અન્ય સ્રોતો ===

[[શ્રેણી:CS1: long volume value]]</text>
      <sha1>5bquhx82fgnhza6u0mpj1o88a6dxve4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>906002</id>
      <parentid>906001</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:54:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brihaspati</username>
        <id>45702</id>
      </contributor>
      <comment>સંદર્ભો ઠીક કર્યા</comment>
      <origin>906002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5506" sha1="lis28k17m3847dzffrp45jjtrqem9ut" xml:space="preserve">
'''કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા''' કે '''આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ''' ('''AI''')એ માનવ બુદ્ધિ સાથે સંકળાયેલા કાર્યો કરવા માટે [[સંગણક|સંગણક તંત્રોની]] ક્ષમતા છે. આ કાર્યો જેમ કે શીખવું, [[તર્ક]], સમસ્યાનું નિરાકરણ, દૃષ્ટિ અને નિર્ણય લેવા વગેરે છે. કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા ઇજનેરી, [[ગણિત]] અને કોમ્પ્યુટર વિજ્ઞાન સંશોધનનું ક્ષેત્ર છે જે પદ્ધતિઓ અને સોફ્ટવેરનો વિકાસ અને અભ્યાસ કરે છે. આ અભ્યાસ મશીનોને તેમના પર્યાવરણને સમજવા માટે સક્ષમ બનાવે છે. સાથે જ, કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા શિક્ષણ અને બુદ્ધિ ઉપયોગ કરીને ક્રિયાઓ કરે છે જે નિર્ધારિત લક્ષ્યો હાંસલ કરવાની તેમની તકોને મહત્તમ કરે છે.{{Sfnp|Russell|Norvig|2021}}

કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાના ઉચ્ચત્તમ ઉપયોગમાં અદ્યતન વેબ સર્ચ એન્જિન, ચેટબોટ્સ, વર્ચ્યુઅલ સહાયકો, સ્વાયત્ત વાહનો, વ્યૂહરચનાની રમતો (જેવી કે શતરંજ) રમવી અને વિશ્લેષણ, અને સામગ્રી નિર્માણ (દા.ત. લખાણ, છબી, ધ્વનિ અને ચલચિત્ર) વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાની સ્થાપના ૧૯૫૬માં એક શૈક્ષણિક શાખા તરીકે કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Machines who think: a personal inquiry into the history and prospects of artificial intelligence|last=McCorduck|first=Pamela|date=2004|publisher=A.K. Peters|isbn=978-1-56881-205-2|edition=25th anniversary update|location=Natick, Mass|pages=243-252}}&lt;/ref&gt; આ ક્ષેત્ર તેના સમગ્ર ઇતિહાસમાં આશાવાદના બહુવિધ ચક્રમાંથી પસાર થયું હતું, ત્યારબાદ નિરાશા અને ભંડોળની ખોટના સમયગાળાઓ પણ આવ્યા, જેને AI વિન્ટર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=AI: the tumultuous history of the search for artificial intelligence|last=Crevier|first=Daniel|date=1993|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-02997-6|location=New York, NY|pages=161–162, 197–203, 211, 240}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ૨૦૧૨ પછી સંશોધન માટે ભંડોળ અને રસમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો, જ્યારે ગ્રાફિક્સ પ્રોસેસિંગ એકમો (જીપીયુ)નો ઉપયોગ ન્યુરલ નેટવર્ક્સને વેગ આપવા માટે કરવામાં આવ્યો, અને ઊંડા શિક્ષણ અગાઉની એઆઈ તકનીકો કરતા વધુ સારું પ્રદર્શન કર્યું.&lt;ref name=&quot;Deep learning revolution&quot;&gt;[[Deep learning]] revolution, [[AlexNet]]: {{Harvtxt|Goldman|2022}}, {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|p=26}}, {{Harvtxt|McKinsey|2018}}&lt;/ref&gt; ટ્રાન્સફોર્મર આર્કિટેક્ચર સાથે ૨૦૧૭ પછી આ વૃદ્ધિ વધુ ઝડપી બની હતી.{{Sfnp|Toews|2023}}

૨૦૨૦ ના દાયકામાં, એઆઈ બૂમ સાથે જનરેટિવ એઆઈમાં પ્રગતિ સાથે થઈ. આ પ્રગતિ વ્યાપક બની અને તેણે મીડિયાના નિર્માણ અને ફેરફાર માટે મંજૂરી આપી. AI નિયમનની ચર્ચાઓની શરુઆત AI સલામતી અને અનિચ્છનીય પરિણામો, AI ના ઉપયોગથી થતા નુકસાન ઉપરાંત, નૈતિક ચિંતાઓ, AIની લાંબા ગાળાની અસરો, પર્યાવરણીય અસરો, અને સંભવિત અસ્તિત્વના જોખમોના લીધે થઈ છે.&lt;ref name=&quot;UN&quot;&gt;{{cite web|title=Rising Emissions, Depleting Water and Vanishing Land—UN Scientists: AI Is Threatening Natural Resources for Billions|url=https://unu.edu/inweh/news/environmental-cost-of-AIs-Enrgy-use-carbon-water-and-land-footprints|access-date=20 July 2026|website=United Nations University Institute for Water, Environment and Health}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભો ==

[[શ્રેણી:CS1: long volume value]]</text>
      <sha1>lis28k17m3847dzffrp45jjtrqem9ut</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>906003</id>
      <parentid>906002</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:57:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brihaspati</username>
        <id>45702</id>
      </contributor>
      <comment>સુધારા</comment>
      <origin>906003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5334" sha1="1w7r7rq2icq1bdzmuuwix8xvr03qngr" xml:space="preserve">
'''કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા''' કે '''આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ''' ('''AI''')એ માનવ બુદ્ધિ સાથે સંકળાયેલા કાર્યો કરવા માટે [[સંગણક|સંગણક તંત્રોની]] ક્ષમતા છે. આ કાર્યો જેમ કે શીખવું, [[તર્ક]], સમસ્યાનું નિરાકરણ, દૃષ્ટિ અને નિર્ણય લેવા વગેરે છે. કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા ઇજનેરી, [[ગણિત]] અને કોમ્પ્યુટર વિજ્ઞાન સંશોધનનું ક્ષેત્ર છે જે પદ્ધતિઓ અને સોફ્ટવેરનો વિકાસ અને અભ્યાસ કરે છે. આ અભ્યાસ મશીનોને તેમના પર્યાવરણને સમજવા માટે સક્ષમ બનાવે છે. સાથે જ, કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા શિક્ષણ અને બુદ્ધિ ઉપયોગ કરીને ક્રિયાઓ કરે છે જે નિર્ધારિત લક્ષ્યો હાંસલ કરવાની તેમની તકોને મહત્તમ કરે છે.{{Sfnp|Russell|Norvig|2021}}

કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાના ઉચ્ચત્તમ ઉપયોગમાં અદ્યતન વેબ સર્ચ એન્જિન, ચેટબોટ્સ, વર્ચ્યુઅલ સહાયકો, સ્વાયત્ત વાહનો, વ્યૂહરચનાની રમતો (જેવી કે શતરંજ) રમવી અને વિશ્લેષણ, અને સામગ્રી નિર્માણ (દા.ત. લખાણ, છબી, ધ્વનિ અને ચલચિત્ર) વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાની સ્થાપના ૧૯૫૬માં એક શૈક્ષણિક શાખા તરીકે કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Machines who think: a personal inquiry into the history and prospects of artificial intelligence|last=McCorduck|first=Pamela|date=2004|publisher=A.K. Peters|isbn=978-1-56881-205-2|edition=25th anniversary update|location=Natick, Mass|pages=243-252}}&lt;/ref&gt; આ ક્ષેત્ર તેના સમગ્ર ઇતિહાસમાં આશાવાદના બહુવિધ ચક્રમાંથી પસાર થયું હતું, ત્યારબાદ નિરાશા અને ભંડોળની ખોટના સમયગાળાઓ પણ આવ્યા, જેને AI વિન્ટર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=AI: the tumultuous history of the search for artificial intelligence|last=Crevier|first=Daniel|date=1993|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-02997-6|location=New York, NY|pages=161–162, 197–203, 211, 240}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ૨૦૧૨ પછી સંશોધન માટે ભંડોળ અને રસમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો, જ્યારે ગ્રાફિક્સ પ્રોસેસિંગ એકમો (જીપીયુ)નો ઉપયોગ ન્યુરલ નેટવર્ક્સને વેગ આપવા માટે કરવામાં આવ્યો, અને ઊંડા શિક્ષણ અગાઉની એઆઈ તકનીકો કરતાં વધુ સારું પ્રદર્શન કર્યું. ટ્રાન્સફોર્મર આર્કિટેક્ચર સાથે ૨૦૧૭ પછી આ વૃદ્ધિ વધુ ઝડપી બની હતી.{{Sfnp|Toews|2023}}

૨૦૨૦ ના દાયકામાં, એઆઈ બૂમ સાથે જનરેટિવ એઆઈમાં પ્રગતિ સાથે થઈ. આ પ્રગતિ વ્યાપક બની અને તેણે મીડિયાના નિર્માણ અને ફેરફાર માટે મંજૂરી આપી. AI નિયમનની ચર્ચાઓની શરુઆત AI સલામતી અને અનિચ્છનીય પરિણામો, AI ના ઉપયોગથી થતા નુકસાન ઉપરાંત, નૈતિક ચિંતાઓ, AIની લાંબા ગાળાની અસરો, પર્યાવરણીય અસરો, અને સંભવિત અસ્તિત્વના જોખમોના લીધે થઈ છે.&lt;ref name=&quot;UN&quot;&gt;{{cite web|title=Rising Emissions, Depleting Water and Vanishing Land—UN Scientists: AI Is Threatening Natural Resources for Billions|url=https://unu.edu/inweh/news/environmental-cost-of-AIs-Enrgy-use-carbon-water-and-land-footprints|access-date=20 July 2026|website=United Nations University Institute for Water, Environment and Health}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભો ==

[[શ્રેણી:CS1: long volume value]]</text>
      <sha1>1w7r7rq2icq1bdzmuuwix8xvr03qngr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>906006</id>
      <parentid>906003</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T09:14:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brihaspati</username>
        <id>45702</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[શ્રેણી:કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>906006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5413" sha1="llph40ysajlgxdrnqgt288ni99hnb3t" xml:space="preserve">
'''કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા''' કે '''આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ''' ('''AI''')એ માનવ બુદ્ધિ સાથે સંકળાયેલા કાર્યો કરવા માટે [[સંગણક|સંગણક તંત્રોની]] ક્ષમતા છે. આ કાર્યો જેમ કે શીખવું, [[તર્ક]], સમસ્યાનું નિરાકરણ, દૃષ્ટિ અને નિર્ણય લેવા વગેરે છે. કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા ઇજનેરી, [[ગણિત]] અને કોમ્પ્યુટર વિજ્ઞાન સંશોધનનું ક્ષેત્ર છે જે પદ્ધતિઓ અને સોફ્ટવેરનો વિકાસ અને અભ્યાસ કરે છે. આ અભ્યાસ મશીનોને તેમના પર્યાવરણને સમજવા માટે સક્ષમ બનાવે છે. સાથે જ, કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા શિક્ષણ અને બુદ્ધિ ઉપયોગ કરીને ક્રિયાઓ કરે છે જે નિર્ધારિત લક્ષ્યો હાંસલ કરવાની તેમની તકોને મહત્તમ કરે છે.{{Sfnp|Russell|Norvig|2021}}

કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાના ઉચ્ચત્તમ ઉપયોગમાં અદ્યતન વેબ સર્ચ એન્જિન, ચેટબોટ્સ, વર્ચ્યુઅલ સહાયકો, સ્વાયત્ત વાહનો, વ્યૂહરચનાની રમતો (જેવી કે શતરંજ) રમવી અને વિશ્લેષણ, અને સામગ્રી નિર્માણ (દા.ત. લખાણ, છબી, ધ્વનિ અને ચલચિત્ર) વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાની સ્થાપના ૧૯૫૬માં એક શૈક્ષણિક શાખા તરીકે કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Machines who think: a personal inquiry into the history and prospects of artificial intelligence|last=McCorduck|first=Pamela|date=2004|publisher=A.K. Peters|isbn=978-1-56881-205-2|edition=25th anniversary update|location=Natick, Mass|pages=243-252}}&lt;/ref&gt; આ ક્ષેત્ર તેના સમગ્ર ઇતિહાસમાં આશાવાદના બહુવિધ ચક્રમાંથી પસાર થયું હતું, ત્યારબાદ નિરાશા અને ભંડોળની ખોટના સમયગાળાઓ પણ આવ્યા, જેને AI વિન્ટર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=AI: the tumultuous history of the search for artificial intelligence|last=Crevier|first=Daniel|date=1993|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-02997-6|location=New York, NY|pages=161–162, 197–203, 211, 240}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ૨૦૧૨ પછી સંશોધન માટે ભંડોળ અને રસમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો, જ્યારે ગ્રાફિક્સ પ્રોસેસિંગ એકમો (જીપીયુ)નો ઉપયોગ ન્યુરલ નેટવર્ક્સને વેગ આપવા માટે કરવામાં આવ્યો, અને ઊંડા શિક્ષણ અગાઉની એઆઈ તકનીકો કરતાં વધુ સારું પ્રદર્શન કર્યું. ટ્રાન્સફોર્મર આર્કિટેક્ચર સાથે ૨૦૧૭ પછી આ વૃદ્ધિ વધુ ઝડપી બની હતી.{{Sfnp|Toews|2023}}

૨૦૨૦ ના દાયકામાં, એઆઈ બૂમ સાથે જનરેટિવ એઆઈમાં પ્રગતિ સાથે થઈ. આ પ્રગતિ વ્યાપક બની અને તેણે મીડિયાના નિર્માણ અને ફેરફાર માટે મંજૂરી આપી. AI નિયમનની ચર્ચાઓની શરુઆત AI સલામતી અને અનિચ્છનીય પરિણામો, AI ના ઉપયોગથી થતા નુકસાન ઉપરાંત, નૈતિક ચિંતાઓ, AIની લાંબા ગાળાની અસરો, પર્યાવરણીય અસરો, અને સંભવિત અસ્તિત્વના જોખમોના લીધે થઈ છે.&lt;ref name=&quot;UN&quot;&gt;{{cite web|title=Rising Emissions, Depleting Water and Vanishing Land—UN Scientists: AI Is Threatening Natural Resources for Billions|url=https://unu.edu/inweh/news/environmental-cost-of-AIs-Enrgy-use-carbon-water-and-land-footprints|access-date=20 July 2026|website=United Nations University Institute for Water, Environment and Health}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભો ==

[[શ્રેણી:CS1: long volume value]]
[[શ્રેણી:કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા]]</text>
      <sha1>llph40ysajlgxdrnqgt288ni99hnb3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ચેટજીપીટી</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155325</id>
    <revision>
      <id>906009</id>
      <timestamp>2026-10-04T09:24:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brihaspati</username>
        <id>45702</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1377796884|ChatGPT]]&quot; પાનાનું ભાષાંતર કરીને બનાવેલ</comment>
      <origin>906009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12428" sha1="10b0ue92p15wevq6zy9wqor2sjcv18j" xml:space="preserve">
{{માહિતીચોકઠું સોફ્ટવેર
| logo = [[File:OpenAI logo 2025 (symbol).svg|frameless|upright=0.5|class=skin-invert]]
| developer = [[OpenAI]]
| released = {{Start date and age|2022|11|30|p=y|br=y}}
| latest release version = {{Start date and age|2026|09|25|p=y|br=y}}
| engine = [[GPT-6 Astra]]
| operating system = {{ublist|[[Web platform]]|[[iOS]]|[[Android (operating system)|Android]]|[[macOS]]|[[Windows]]|[[iPadOS]]}}
| platform = [[Cloud computing platforms]]
| language = 59 languages&lt;ref&gt;{{cite web |title=How to change your language setting in ChatGPT |url=https://help.openai.com/en/articles/8357869-how-to-change-your-language-setting-in-chatgpt?|website=OpenAI Help Center |publisher=OpenAI |access-date=24 December 2025}}&lt;/ref&gt;
| genre = {{ indented plainlist |
* [[Chatbot]]
* [[Large language model]]
* [[Generative pre-trained transformer]]
}}
| license = [[Proprietary software|Proprietary]] [[Software as a service|service]]
| website = {{URL|https://chatgpt.com/}}
}}

'''ચેટજીપીટી''' એ ઓપનએઆઈ દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલ એક સર્જનાત્મક [[કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા]] (જનરેટિવ એઆઈ) ચેટબોટ છે. મૂળરૂપે તેને ૩૦ નવેમ્બર ૨૦૨૨ના રોજ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ બનાવટ વપરાશકર્તાના નિર્દેશના જવાબમાં લખાણ, ભાષણ અને છબીઓ બનાવવા માટે ભાષાના મોટા મોડેલ્સ-ખાસ કરીને જનરેટિવ પ્રી-ટ્રેઇન્ડ ટ્રાન્સફોર્મર્સ (જી. પી. ટી.) નો ઉપયોગ કરે છે. ચેટજીપીટીએ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ ક્ષેત્રમાં ઝડપી રોકાણ અને લોકોનું ધ્યાન દોરતા સતત ચાલી રહેલા સમયગાળામાં એઆઈ બૂમને વેગ આપ્યો હતો. ઓપનએઆઈ આ સેવાનું સંચાલન ફ્રીમિયમ મોડેલ પર કરે છે. વપરાશકર્તાઓ ટેક્સ્ટ, ઓડિયો અને ઇમેજ પ્રોમ્પ્ટ્સ દ્વારા ચેટજીપીટી સાથે વાતચીત કરી શકે છે.

ચેટજીપીટીને ઝડપથી અપનાવવામાં આવ્યું; તેના પ્રકાશનના બે મહિના પછી ૧૦ કરોડ માસિક સક્રિય વપરાશકર્તાઓ હતા.  ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬માં સાપ્તાહિક સક્રિય વપરાશકર્તાઓ ૯૦ કરોડ સુધી પહોંચી ગયા. સમર્થકો કહે છે કે તેમાં અસંખ્ય વ્યાવસાયિક ક્ષેત્રોમાં પરિવર્તન લાવવાની ક્ષમતા છે, અને તેણે સર્જનાત્મકતાના સ્વરૂપ અને જ્ઞાન કાર્યના ભવિષ્ય વિશે જાહેર ચર્ચાને ઉત્તેજિત કરી છે.

આ ચેટબોટની તેની મર્યાદાઓ અને અનૈતિક ઉપયોગની સંભાવના માટે પણ ટીકા કરવામાં આવી છે. તે ખોટા અથવા વાહિયાત જવાબો ઉત્પન્ન કરી શકે છે જે બુદ્ધિગમ્ય લાગે છે, જેને આભાસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેના તાલીમ ડેટામાં રહેલા પૂર્વગ્રહો તેના પ્રતિભાવોમાં પ્રતિબિંબિત થયા છે. ચેટબોટ શૈક્ષણિક અપ્રમાણિકતાને સરળ બનાવી શકે છે, ખોટી માહિતી પેદા કરી શકે છે અને દૂષિત કોડ બનાવી શકે છે. તેના વિકાસની નીતિશાસ્ત્ર, ખાસ કરીને તાલીમ ડેટા તરીકે કૉપિરાઇટ કરેલી સામગ્રીનો ઉપયોગ, પણ વિવાદનું કારણ બન્યો છે.

== લક્ષણો ==
ચેટજીપીટી એ એક વાતચીત ચેટબોટ અને કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા સહાયક છે જે લાર્જ લેન્ગવેજ મોડેલો પર આધારિત છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Stevenson|first=Mark|date=December 10, 2024|title=Large language models: how the AI behind the likes of ChatGPT actually works|url=https://theconversation.com/large-language-models-how-the-ai-behind-the-likes-of-chatgpt-actually-works-244701|access-date=May 25, 2025|website=The Conversation|language=en-US}}&lt;/ref&gt; તે ઉદાહરણ તરીકે કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામ લખી અને ડીબગ કરી શકે છે; &lt;ref name=&quot;ChatGPT can write code&quot;&gt;{{Cite web|last=Tung|first=Liam|date=January 26, 2023|title=ChatGPT can write code. Now researchers say it's good at fixing bugs, too|url=https://www.zdnet.com/article/chatgpt-can-write-code-now-researchers-say-its-good-at-fixing-bugs-too/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230203051252/https://www.zdnet.com/article/chatgpt-can-write-code-now-researchers-say-its-good-at-fixing-bugs-too/|archive-date=February 3, 2023|access-date=June 22, 2023|website=ZDNET}}&lt;/ref&gt; સંગીત, ટેલિપ્લે, પરીકથાઓ અને વિદ્યાર્થીઓના નિબંધો કંપોઝ કરી શકે છે; પરીક્ષાના પ્રશ્નોના જવાબ આપી શકે છે ; &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Heilweil|first=Rebecca|title=AI is finally good at stuff. Now what?|url=https://www.vox.com/recode/2022/12/7/23498694/ai-artificial-intelligence-chat-gpt-openai|access-date=December 30, 2022|work=Vox|date=December 7, 2022|language=en|archive-date=January 16, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230116015512/https://www.vox.com/recode/2022/12/7/23498694/ai-artificial-intelligence-chat-gpt-openai}}&lt;/ref&gt; વ્યવસાયિક વિચારો ઉત્પન્ન કરી શકે છે; &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Eapen|first=Tojin T.|last2=Finkenstadt|first2=Daniel J.|last3=Folk|first3=Josh|last4=Venkataswamy|first4=Lokesh|date=June 16, 2023|title=How Generative AI Can Augment Human Creativity|url=https://hbr.org/2023/07/how-generative-ai-can-augment-human-creativity|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620073042/https://hbr.org/2023/07/how-generative-ai-can-augment-human-creativity|archive-date=June 20, 2023|access-date=June 20, 2023|work=Harvard Business Review|issn=0017-8012}}&lt;/ref&gt; ટેક્સ્ટનું ભાષાંતર અને સારાંશ આપી શકે છે; &lt;ref name=&quot;japContext&quot;&gt;{{Cite web|last=Kaneko|first=Karin|date=July 18, 2023|title=ChatGPT, Bing, Bard and DeepL: Which one offers the best Japanese-to-English translation?|url=https://www.japantimes.co.jp/life/2023/07/18/language/japanese-english-ai-translation/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004184917/https://www.japantimes.co.jp/life/2023/07/18/language/japanese-english-ai-translation/|archive-date=October 4, 2023|access-date=July 22, 2023|website=The Japan Times}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Ravšelj-2025&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ravšelj|first=Dejan|last2=Keržič|first2=Damijana|last3=Tomaževič|first3=Nina|last4=Umek|first4=Lan|last5=Brezovar|first5=Nejc|last6=Aristovnik|first6=Aleksander.|date=2025|title=Higher education students' perceptions of ChatGPT: A global study of early reactions|journal=PLOS ONE|volume=20|issue=2|bibcode=2025PLoSO..2015011R|doi=10.1371/journal.pone.0315011|pmc=11798494|pmid=39908277|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; અને કમ્પ્યુટર્સને નિયંત્રિત કરી શકે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ChatGPT can now control your whole desktop. I tested it with chess|url=https://www.pcworld.com/article/3190769/chatgpt-can-now-control-your-whole-desktop-i-tested-it-with-chess.html|access-date=2026-09-26|website=PCWorld|language=English}}&lt;/ref&gt;

વપરાશકર્તાઓ ChatGPT સાથે વાતચીત દ્વારા વાર્તાલાપ કરે છે જેમાં ટેક્સ્ટ, ઑડિઓ અને છબીઓ ઇનપુટ અને આઉટપુટ તરીકે હોય છે.&lt;ref name=&quot;openaicom-2024b&quot;&gt;{{Cite web|date=March 13, 2024|title=ChatGPT can now see, hear, and speak|url=https://openai.com/index/chatgpt-can-now-see-hear-and-speak/|website=OpenAI}}&lt;/ref&gt; આ વાતચીતોમાં વપરાશકર્તાના ઇનપુટ્સને નિર્દેશ (પ્રોમ્પ્ટ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. &lt;ref name=&quot;timeBegin&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Harroch |first=Richard |last2=Harroch |first2=Dominique A. |date=March 20, 2025 |title=ChatGPT for Beginners |url=https://time.com/partner-article/7270411/chatgpt-for-beginners/ |magazine=TIME |language=en |publisher=AllBusiness.com |access-date=May 25, 2025}}&lt;/ref&gt; વૈકલ્પિક &quot;મેમરી&quot; સુવિધા વપરાશકર્તાઓને ChatGPTને ચોક્કસ માહિતી યાદ રાખવાનું કહેવાની મંજૂરી આપે છે. અન્ય એક વિકલ્પ ChatGPTને જૂની વાતચીતો યાદ રાખવાની મંજૂરી આપે છે.&lt;ref name=&quot;vergeMemory1&quot;&gt;{{Cite news|last=Weatherbed|first=Jess|date=April 11, 2025|title=ChatGPT will now remember your old conversations|url=https://www.theverge.com/news/646968/openai-chatgpt-long-term-memory-upgrade|access-date=May 24, 2025|work=The Verge}}&lt;/ref&gt; GPT-આધારિત મધ્યસ્થતા વર્ગીકરણનો ઉપયોગ વપરાશકર્તાઓને હાનિકારક આઉટપુટ રજૂ થવાના જોખમને ઘટાડવા માટે થાય છે. &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2024|title=Auditing GPT's Content Moderation Guardrails: Can ChatGPT Write Your Favorite TV Show?|url=https://facctconference.org/static/papers24/facct24-47.pdf|journal=FAccT}}&lt;/ref&gt;

માર્ચ ૨૦૨૩માં OpenAI એ ChatGPT માટે પ્લગઇન્સ માટે સપોર્ટ ઉમેર્યો.&lt;ref name=&quot;openaiplugins&quot;&gt;{{Cite web|title=ChatGPT plugins|url=https://openai.com/blog/chatgpt-plugins|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230323213712/https://openai.com/blog/chatgpt-plugins|archive-date=March 23, 2023|access-date=March 23, 2023|website=openai.com}}&lt;/ref&gt; આમાં OpenAI દ્વારા બનાવેલા પ્લગઇન્સ, જેમ કે વેબ બ્રાઉઝિંગ અને કોડ અર્થઘટન, Expedia, OpenTable અને Zapier જેવા ડેવલપર્સ દ્વારા બાહ્ય પ્લગઇન્સ બંનેનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Vincent|first=James|date=March 23, 2023|title=OpenAI is massively expanding ChatGPT's capabilities to let it browse the web and more|url=https://www.theverge.com/2023/3/23/23653591/openai-chatgpt-plugins-launch-web-browsing-third-party|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230323181512/https://www.theverge.com/2023/3/23/23653591/openai-chatgpt-plugins-launch-web-browsing-third-party|archive-date=March 23, 2023|access-date=March 23, 2023|website=The Verge}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>10b0ue92p15wevq6zy9wqor2sjcv18j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>906010</id>
      <parentid>906009</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T09:25:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brihaspati</username>
        <id>45702</id>
      </contributor>
      <comment>અંગ્રેજી નામ</comment>
      <origin>906010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12438" sha1="r8r82b8r229wokofggj4uqy2hqvjwkd" xml:space="preserve">
{{માહિતીચોકઠું સોફ્ટવેર
| logo = [[File:OpenAI logo 2025 (symbol).svg|frameless|upright=0.5|class=skin-invert]]
| developer = [[OpenAI]]
| released = {{Start date and age|2022|11|30|p=y|br=y}}
| latest release version = {{Start date and age|2026|09|25|p=y|br=y}}
| engine = [[GPT-6 Astra]]
| operating system = {{ublist|[[Web platform]]|[[iOS]]|[[Android (operating system)|Android]]|[[macOS]]|[[Windows]]|[[iPadOS]]}}
| platform = [[Cloud computing platforms]]
| language = 59 languages&lt;ref&gt;{{cite web |title=How to change your language setting in ChatGPT |url=https://help.openai.com/en/articles/8357869-how-to-change-your-language-setting-in-chatgpt?|website=OpenAI Help Center |publisher=OpenAI |access-date=24 December 2025}}&lt;/ref&gt;
| genre = {{ indented plainlist |
* [[Chatbot]]
* [[Large language model]]
* [[Generative pre-trained transformer]]
}}
| license = [[Proprietary software|Proprietary]] [[Software as a service|service]]
| website = {{URL|https://chatgpt.com/}}
}}

'''ચેટજીપીટી (ChatGPT)''' એ ઓપનએઆઈ દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલ એક સર્જનાત્મક [[કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા]] (જનરેટિવ એઆઈ) ચેટબોટ છે. મૂળરૂપે તેને ૩૦ નવેમ્બર ૨૦૨૨ના રોજ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ બનાવટ વપરાશકર્તાના નિર્દેશના જવાબમાં લખાણ, ભાષણ અને છબીઓ બનાવવા માટે ભાષાના મોટા મોડેલ્સ-ખાસ કરીને જનરેટિવ પ્રી-ટ્રેઇન્ડ ટ્રાન્સફોર્મર્સ (જી. પી. ટી.) નો ઉપયોગ કરે છે. ચેટજીપીટીએ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ ક્ષેત્રમાં ઝડપી રોકાણ અને લોકોનું ધ્યાન દોરતા સતત ચાલી રહેલા સમયગાળામાં એઆઈ બૂમને વેગ આપ્યો હતો. ઓપનએઆઈ આ સેવાનું સંચાલન ફ્રીમિયમ મોડેલ પર કરે છે. વપરાશકર્તાઓ ટેક્સ્ટ, ઓડિયો અને ઇમેજ પ્રોમ્પ્ટ્સ દ્વારા ચેટજીપીટી સાથે વાતચીત કરી શકે છે.

ચેટજીપીટીને ઝડપથી અપનાવવામાં આવ્યું; તેના પ્રકાશનના બે મહિના પછી ૧૦ કરોડ માસિક સક્રિય વપરાશકર્તાઓ હતા.  ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬માં સાપ્તાહિક સક્રિય વપરાશકર્તાઓ ૯૦ કરોડ સુધી પહોંચી ગયા. સમર્થકો કહે છે કે તેમાં અસંખ્ય વ્યાવસાયિક ક્ષેત્રોમાં પરિવર્તન લાવવાની ક્ષમતા છે, અને તેણે સર્જનાત્મકતાના સ્વરૂપ અને જ્ઞાન કાર્યના ભવિષ્ય વિશે જાહેર ચર્ચાને ઉત્તેજિત કરી છે.

આ ચેટબોટની તેની મર્યાદાઓ અને અનૈતિક ઉપયોગની સંભાવના માટે પણ ટીકા કરવામાં આવી છે. તે ખોટા અથવા વાહિયાત જવાબો ઉત્પન્ન કરી શકે છે જે બુદ્ધિગમ્ય લાગે છે, જેને આભાસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેના તાલીમ ડેટામાં રહેલા પૂર્વગ્રહો તેના પ્રતિભાવોમાં પ્રતિબિંબિત થયા છે. ચેટબોટ શૈક્ષણિક અપ્રમાણિકતાને સરળ બનાવી શકે છે, ખોટી માહિતી પેદા કરી શકે છે અને દૂષિત કોડ બનાવી શકે છે. તેના વિકાસની નીતિશાસ્ત્ર, ખાસ કરીને તાલીમ ડેટા તરીકે કૉપિરાઇટ કરેલી સામગ્રીનો ઉપયોગ, પણ વિવાદનું કારણ બન્યો છે.

== લક્ષણો ==
ચેટજીપીટી એ એક વાતચીત ચેટબોટ અને કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા સહાયક છે જે લાર્જ લેન્ગવેજ મોડેલો પર આધારિત છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Stevenson|first=Mark|date=December 10, 2024|title=Large language models: how the AI behind the likes of ChatGPT actually works|url=https://theconversation.com/large-language-models-how-the-ai-behind-the-likes-of-chatgpt-actually-works-244701|access-date=May 25, 2025|website=The Conversation|language=en-US}}&lt;/ref&gt; તે ઉદાહરણ તરીકે કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામ લખી અને ડીબગ કરી શકે છે; &lt;ref name=&quot;ChatGPT can write code&quot;&gt;{{Cite web|last=Tung|first=Liam|date=January 26, 2023|title=ChatGPT can write code. Now researchers say it's good at fixing bugs, too|url=https://www.zdnet.com/article/chatgpt-can-write-code-now-researchers-say-its-good-at-fixing-bugs-too/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230203051252/https://www.zdnet.com/article/chatgpt-can-write-code-now-researchers-say-its-good-at-fixing-bugs-too/|archive-date=February 3, 2023|access-date=June 22, 2023|website=ZDNET}}&lt;/ref&gt; સંગીત, ટેલિપ્લે, પરીકથાઓ અને વિદ્યાર્થીઓના નિબંધો કંપોઝ કરી શકે છે; પરીક્ષાના પ્રશ્નોના જવાબ આપી શકે છે ; &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Heilweil|first=Rebecca|title=AI is finally good at stuff. Now what?|url=https://www.vox.com/recode/2022/12/7/23498694/ai-artificial-intelligence-chat-gpt-openai|access-date=December 30, 2022|work=Vox|date=December 7, 2022|language=en|archive-date=January 16, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230116015512/https://www.vox.com/recode/2022/12/7/23498694/ai-artificial-intelligence-chat-gpt-openai}}&lt;/ref&gt; વ્યવસાયિક વિચારો ઉત્પન્ન કરી શકે છે; &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Eapen|first=Tojin T.|last2=Finkenstadt|first2=Daniel J.|last3=Folk|first3=Josh|last4=Venkataswamy|first4=Lokesh|date=June 16, 2023|title=How Generative AI Can Augment Human Creativity|url=https://hbr.org/2023/07/how-generative-ai-can-augment-human-creativity|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620073042/https://hbr.org/2023/07/how-generative-ai-can-augment-human-creativity|archive-date=June 20, 2023|access-date=June 20, 2023|work=Harvard Business Review|issn=0017-8012}}&lt;/ref&gt; ટેક્સ્ટનું ભાષાંતર અને સારાંશ આપી શકે છે; &lt;ref name=&quot;japContext&quot;&gt;{{Cite web|last=Kaneko|first=Karin|date=July 18, 2023|title=ChatGPT, Bing, Bard and DeepL: Which one offers the best Japanese-to-English translation?|url=https://www.japantimes.co.jp/life/2023/07/18/language/japanese-english-ai-translation/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004184917/https://www.japantimes.co.jp/life/2023/07/18/language/japanese-english-ai-translation/|archive-date=October 4, 2023|access-date=July 22, 2023|website=The Japan Times}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Ravšelj-2025&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ravšelj|first=Dejan|last2=Keržič|first2=Damijana|last3=Tomaževič|first3=Nina|last4=Umek|first4=Lan|last5=Brezovar|first5=Nejc|last6=Aristovnik|first6=Aleksander.|date=2025|title=Higher education students' perceptions of ChatGPT: A global study of early reactions|journal=PLOS ONE|volume=20|issue=2|bibcode=2025PLoSO..2015011R|doi=10.1371/journal.pone.0315011|pmc=11798494|pmid=39908277|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; અને કમ્પ્યુટર્સને નિયંત્રિત કરી શકે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ChatGPT can now control your whole desktop. I tested it with chess|url=https://www.pcworld.com/article/3190769/chatgpt-can-now-control-your-whole-desktop-i-tested-it-with-chess.html|access-date=2026-09-26|website=PCWorld|language=English}}&lt;/ref&gt;

વપરાશકર્તાઓ ChatGPT સાથે વાતચીત દ્વારા વાર્તાલાપ કરે છે જેમાં ટેક્સ્ટ, ઑડિઓ અને છબીઓ ઇનપુટ અને આઉટપુટ તરીકે હોય છે.&lt;ref name=&quot;openaicom-2024b&quot;&gt;{{Cite web|date=March 13, 2024|title=ChatGPT can now see, hear, and speak|url=https://openai.com/index/chatgpt-can-now-see-hear-and-speak/|website=OpenAI}}&lt;/ref&gt; આ વાતચીતોમાં વપરાશકર્તાના ઇનપુટ્સને નિર્દેશ (પ્રોમ્પ્ટ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. &lt;ref name=&quot;timeBegin&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Harroch |first=Richard |last2=Harroch |first2=Dominique A. |date=March 20, 2025 |title=ChatGPT for Beginners |url=https://time.com/partner-article/7270411/chatgpt-for-beginners/ |magazine=TIME |language=en |publisher=AllBusiness.com |access-date=May 25, 2025}}&lt;/ref&gt; વૈકલ્પિક &quot;મેમરી&quot; સુવિધા વપરાશકર્તાઓને ChatGPTને ચોક્કસ માહિતી યાદ રાખવાનું કહેવાની મંજૂરી આપે છે. અન્ય એક વિકલ્પ ChatGPTને જૂની વાતચીતો યાદ રાખવાની મંજૂરી આપે છે.&lt;ref name=&quot;vergeMemory1&quot;&gt;{{Cite news|last=Weatherbed|first=Jess|date=April 11, 2025|title=ChatGPT will now remember your old conversations|url=https://www.theverge.com/news/646968/openai-chatgpt-long-term-memory-upgrade|access-date=May 24, 2025|work=The Verge}}&lt;/ref&gt; GPT-આધારિત મધ્યસ્થતા વર્ગીકરણનો ઉપયોગ વપરાશકર્તાઓને હાનિકારક આઉટપુટ રજૂ થવાના જોખમને ઘટાડવા માટે થાય છે. &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2024|title=Auditing GPT's Content Moderation Guardrails: Can ChatGPT Write Your Favorite TV Show?|url=https://facctconference.org/static/papers24/facct24-47.pdf|journal=FAccT}}&lt;/ref&gt;

માર્ચ ૨૦૨૩માં OpenAI એ ChatGPT માટે પ્લગઇન્સ માટે સપોર્ટ ઉમેર્યો.&lt;ref name=&quot;openaiplugins&quot;&gt;{{Cite web|title=ChatGPT plugins|url=https://openai.com/blog/chatgpt-plugins|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230323213712/https://openai.com/blog/chatgpt-plugins|archive-date=March 23, 2023|access-date=March 23, 2023|website=openai.com}}&lt;/ref&gt; આમાં OpenAI દ્વારા બનાવેલા પ્લગઇન્સ, જેમ કે વેબ બ્રાઉઝિંગ અને કોડ અર્થઘટન, Expedia, OpenTable અને Zapier જેવા ડેવલપર્સ દ્વારા બાહ્ય પ્લગઇન્સ બંનેનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Vincent|first=James|date=March 23, 2023|title=OpenAI is massively expanding ChatGPT's capabilities to let it browse the web and more|url=https://www.theverge.com/2023/3/23/23653591/openai-chatgpt-plugins-launch-web-browsing-third-party|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230323181512/https://www.theverge.com/2023/3/23/23653591/openai-chatgpt-plugins-launch-web-browsing-third-party|archive-date=March 23, 2023|access-date=March 23, 2023|website=The Verge}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>r8r82b8r229wokofggj4uqy2hqvjwkd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>906011</id>
      <parentid>906010</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T09:26:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brihaspati</username>
        <id>45702</id>
      </contributor>
      <comment>સુધારા વધારા</comment>
      <origin>906011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12395" sha1="giwfgv5i9lce2zo7gn5whbu90v9grdi" xml:space="preserve">
{{માહિતીચોકઠું સોફ્ટવેર
| logo = [[File:OpenAI logo 2025 (symbol).svg|frameless|upright=0.5|class=skin-invert]]
| developer = [[OpenAI]]
| released = ૩૦ નવેમ્બર ૨૦૨૨
| latest release version = 
| engine = [[GPT-6 Astra]]
| operating system = {{ublist|[[Web platform]]|[[iOS]]|[[Android (operating system)|Android]]|[[macOS]]|[[Windows]]|[[iPadOS]]}}
| platform = [[Cloud computing platforms]]
| language = 59 languages&lt;ref&gt;{{cite web |title=How to change your language setting in ChatGPT |url=https://help.openai.com/en/articles/8357869-how-to-change-your-language-setting-in-chatgpt?|website=OpenAI Help Center |publisher=OpenAI |access-date=24 December 2025}}&lt;/ref&gt;
| genre = {{ indented plainlist |
* [[Chatbot]]
* [[Large language model]]
* [[Generative pre-trained transformer]]
}}
| license = [[Proprietary software|Proprietary]] [[Software as a service|service]]
| website = {{URL|https://chatgpt.com/}}
}}

'''ચેટજીપીટી (ChatGPT)''' એ ઓપનએઆઈ દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલ એક સર્જનાત્મક [[કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા]] (જનરેટિવ એઆઈ) ચેટબોટ છે. મૂળરૂપે તેને ૩૦ નવેમ્બર ૨૦૨૨ના રોજ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ બનાવટ વપરાશકર્તાના નિર્દેશના જવાબમાં લખાણ, ભાષણ અને છબીઓ બનાવવા માટે ભાષાના મોટા મોડેલ્સ-ખાસ કરીને જનરેટિવ પ્રી-ટ્રેઇન્ડ ટ્રાન્સફોર્મર્સ (જી. પી. ટી.) નો ઉપયોગ કરે છે. ચેટજીપીટીએ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ ક્ષેત્રમાં ઝડપી રોકાણ અને લોકોનું ધ્યાન દોરતા સતત ચાલી રહેલા સમયગાળામાં એઆઈ બૂમને વેગ આપ્યો હતો. ઓપનએઆઈ આ સેવાનું સંચાલન ફ્રીમિયમ મોડેલ પર કરે છે. વપરાશકર્તાઓ ટેક્સ્ટ, ઓડિયો અને ઇમેજ પ્રોમ્પ્ટ્સ દ્વારા ચેટજીપીટી સાથે વાતચીત કરી શકે છે.

ચેટજીપીટીને ઝડપથી અપનાવવામાં આવ્યું; તેના પ્રકાશનના બે મહિના પછી ૧૦ કરોડ માસિક સક્રિય વપરાશકર્તાઓ હતા.  ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬માં સાપ્તાહિક સક્રિય વપરાશકર્તાઓ ૯૦ કરોડ સુધી પહોંચી ગયા. સમર્થકો કહે છે કે તેમાં અસંખ્ય વ્યાવસાયિક ક્ષેત્રોમાં પરિવર્તન લાવવાની ક્ષમતા છે, અને તેણે સર્જનાત્મકતાના સ્વરૂપ અને જ્ઞાન કાર્યના ભવિષ્ય વિશે જાહેર ચર્ચાને ઉત્તેજિત કરી છે.

આ ચેટબોટની તેની મર્યાદાઓ અને અનૈતિક ઉપયોગની સંભાવના માટે પણ ટીકા કરવામાં આવી છે. તે ખોટા અથવા વાહિયાત જવાબો ઉત્પન્ન કરી શકે છે જે બુદ્ધિગમ્ય લાગે છે, જેને આભાસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેના તાલીમ ડેટામાં રહેલા પૂર્વગ્રહો તેના પ્રતિભાવોમાં પ્રતિબિંબિત થયા છે. ચેટબોટ શૈક્ષણિક અપ્રમાણિકતાને સરળ બનાવી શકે છે, ખોટી માહિતી પેદા કરી શકે છે અને દૂષિત કોડ બનાવી શકે છે. તેના વિકાસની નીતિશાસ્ત્ર, ખાસ કરીને તાલીમ ડેટા તરીકે કૉપિરાઇટ કરેલી સામગ્રીનો ઉપયોગ, પણ વિવાદનું કારણ બન્યો છે.

== લક્ષણો ==
ચેટજીપીટી એ એક વાતચીત ચેટબોટ અને કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા સહાયક છે જે લાર્જ લેન્ગવેજ મોડેલો પર આધારિત છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Stevenson|first=Mark|date=December 10, 2024|title=Large language models: how the AI behind the likes of ChatGPT actually works|url=https://theconversation.com/large-language-models-how-the-ai-behind-the-likes-of-chatgpt-actually-works-244701|access-date=May 25, 2025|website=The Conversation|language=en-US}}&lt;/ref&gt; તે ઉદાહરણ તરીકે કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામ લખી અને ડીબગ કરી શકે છે; &lt;ref name=&quot;ChatGPT can write code&quot;&gt;{{Cite web|last=Tung|first=Liam|date=January 26, 2023|title=ChatGPT can write code. Now researchers say it's good at fixing bugs, too|url=https://www.zdnet.com/article/chatgpt-can-write-code-now-researchers-say-its-good-at-fixing-bugs-too/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230203051252/https://www.zdnet.com/article/chatgpt-can-write-code-now-researchers-say-its-good-at-fixing-bugs-too/|archive-date=February 3, 2023|access-date=June 22, 2023|website=ZDNET}}&lt;/ref&gt; સંગીત, ટેલિપ્લે, પરીકથાઓ અને વિદ્યાર્થીઓના નિબંધો કંપોઝ કરી શકે છે; પરીક્ષાના પ્રશ્નોના જવાબ આપી શકે છે ; &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Heilweil|first=Rebecca|title=AI is finally good at stuff. Now what?|url=https://www.vox.com/recode/2022/12/7/23498694/ai-artificial-intelligence-chat-gpt-openai|access-date=December 30, 2022|work=Vox|date=December 7, 2022|language=en|archive-date=January 16, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230116015512/https://www.vox.com/recode/2022/12/7/23498694/ai-artificial-intelligence-chat-gpt-openai}}&lt;/ref&gt; વ્યવસાયિક વિચારો ઉત્પન્ન કરી શકે છે; &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Eapen|first=Tojin T.|last2=Finkenstadt|first2=Daniel J.|last3=Folk|first3=Josh|last4=Venkataswamy|first4=Lokesh|date=June 16, 2023|title=How Generative AI Can Augment Human Creativity|url=https://hbr.org/2023/07/how-generative-ai-can-augment-human-creativity|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620073042/https://hbr.org/2023/07/how-generative-ai-can-augment-human-creativity|archive-date=June 20, 2023|access-date=June 20, 2023|work=Harvard Business Review|issn=0017-8012}}&lt;/ref&gt; ટેક્સ્ટનું ભાષાંતર અને સારાંશ આપી શકે છે; &lt;ref name=&quot;japContext&quot;&gt;{{Cite web|last=Kaneko|first=Karin|date=July 18, 2023|title=ChatGPT, Bing, Bard and DeepL: Which one offers the best Japanese-to-English translation?|url=https://www.japantimes.co.jp/life/2023/07/18/language/japanese-english-ai-translation/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004184917/https://www.japantimes.co.jp/life/2023/07/18/language/japanese-english-ai-translation/|archive-date=October 4, 2023|access-date=July 22, 2023|website=The Japan Times}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Ravšelj-2025&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ravšelj|first=Dejan|last2=Keržič|first2=Damijana|last3=Tomaževič|first3=Nina|last4=Umek|first4=Lan|last5=Brezovar|first5=Nejc|last6=Aristovnik|first6=Aleksander.|date=2025|title=Higher education students' perceptions of ChatGPT: A global study of early reactions|journal=PLOS ONE|volume=20|issue=2|bibcode=2025PLoSO..2015011R|doi=10.1371/journal.pone.0315011|pmc=11798494|pmid=39908277|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; અને કમ્પ્યુટર્સને નિયંત્રિત કરી શકે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ChatGPT can now control your whole desktop. I tested it with chess|url=https://www.pcworld.com/article/3190769/chatgpt-can-now-control-your-whole-desktop-i-tested-it-with-chess.html|access-date=2026-09-26|website=PCWorld|language=English}}&lt;/ref&gt;

વપરાશકર્તાઓ ChatGPT સાથે વાતચીત દ્વારા વાર્તાલાપ કરે છે જેમાં ટેક્સ્ટ, ઑડિઓ અને છબીઓ ઇનપુટ અને આઉટપુટ તરીકે હોય છે.&lt;ref name=&quot;openaicom-2024b&quot;&gt;{{Cite web|date=March 13, 2024|title=ChatGPT can now see, hear, and speak|url=https://openai.com/index/chatgpt-can-now-see-hear-and-speak/|website=OpenAI}}&lt;/ref&gt; આ વાતચીતોમાં વપરાશકર્તાના ઇનપુટ્સને નિર્દેશ (પ્રોમ્પ્ટ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. &lt;ref name=&quot;timeBegin&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Harroch |first=Richard |last2=Harroch |first2=Dominique A. |date=March 20, 2025 |title=ChatGPT for Beginners |url=https://time.com/partner-article/7270411/chatgpt-for-beginners/ |magazine=TIME |language=en |publisher=AllBusiness.com |access-date=May 25, 2025}}&lt;/ref&gt; વૈકલ્પિક &quot;મેમરી&quot; સુવિધા વપરાશકર્તાઓને ChatGPTને ચોક્કસ માહિતી યાદ રાખવાનું કહેવાની મંજૂરી આપે છે. અન્ય એક વિકલ્પ ChatGPTને જૂની વાતચીતો યાદ રાખવાની મંજૂરી આપે છે.&lt;ref name=&quot;vergeMemory1&quot;&gt;{{Cite news|last=Weatherbed|first=Jess|date=April 11, 2025|title=ChatGPT will now remember your old conversations|url=https://www.theverge.com/news/646968/openai-chatgpt-long-term-memory-upgrade|access-date=May 24, 2025|work=The Verge}}&lt;/ref&gt; GPT-આધારિત મધ્યસ્થતા વર્ગીકરણનો ઉપયોગ વપરાશકર્તાઓને હાનિકારક આઉટપુટ રજૂ થવાના જોખમને ઘટાડવા માટે થાય છે. &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2024|title=Auditing GPT's Content Moderation Guardrails: Can ChatGPT Write Your Favorite TV Show?|url=https://facctconference.org/static/papers24/facct24-47.pdf|journal=FAccT}}&lt;/ref&gt;

માર્ચ ૨૦૨૩માં OpenAI એ ChatGPT માટે પ્લગઇન્સ માટે સપોર્ટ ઉમેર્યો.&lt;ref name=&quot;openaiplugins&quot;&gt;{{Cite web|title=ChatGPT plugins|url=https://openai.com/blog/chatgpt-plugins|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230323213712/https://openai.com/blog/chatgpt-plugins|archive-date=March 23, 2023|access-date=March 23, 2023|website=openai.com}}&lt;/ref&gt; આમાં OpenAI દ્વારા બનાવેલા પ્લગઇન્સ, જેમ કે વેબ બ્રાઉઝિંગ અને કોડ અર્થઘટન, Expedia, OpenTable અને Zapier જેવા ડેવલપર્સ દ્વારા બાહ્ય પ્લગઇન્સ બંનેનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Vincent|first=James|date=March 23, 2023|title=OpenAI is massively expanding ChatGPT's capabilities to let it browse the web and more|url=https://www.theverge.com/2023/3/23/23653591/openai-chatgpt-plugins-launch-web-browsing-third-party|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230323181512/https://www.theverge.com/2023/3/23/23653591/openai-chatgpt-plugins-launch-web-browsing-third-party|archive-date=March 23, 2023|access-date=March 23, 2023|website=The Verge}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>giwfgv5i9lce2zo7gn5whbu90v9grdi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>906012</id>
      <parentid>906011</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T09:28:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brihaspati</username>
        <id>45702</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[શ્રેણી:કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>906012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12475" sha1="l4xq5639rrl4gbtj7zmwvw3gew8bqbi" xml:space="preserve">
{{માહિતીચોકઠું સોફ્ટવેર
| logo = [[File:OpenAI logo 2025 (symbol).svg|frameless|upright=0.5|class=skin-invert]]
| developer = [[OpenAI]]
| released = ૩૦ નવેમ્બર ૨૦૨૨
| latest release version = 
| engine = [[GPT-6 Astra]]
| operating system = {{ublist|[[Web platform]]|[[iOS]]|[[Android (operating system)|Android]]|[[macOS]]|[[Windows]]|[[iPadOS]]}}
| platform = [[Cloud computing platforms]]
| language = 59 languages&lt;ref&gt;{{cite web |title=How to change your language setting in ChatGPT |url=https://help.openai.com/en/articles/8357869-how-to-change-your-language-setting-in-chatgpt?|website=OpenAI Help Center |publisher=OpenAI |access-date=24 December 2025}}&lt;/ref&gt;
| genre = {{ indented plainlist |
* [[Chatbot]]
* [[Large language model]]
* [[Generative pre-trained transformer]]
}}
| license = [[Proprietary software|Proprietary]] [[Software as a service|service]]
| website = {{URL|https://chatgpt.com/}}
}}

'''ચેટજીપીટી (ChatGPT)''' એ ઓપનએઆઈ દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલ એક સર્જનાત્મક [[કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા]] (જનરેટિવ એઆઈ) ચેટબોટ છે. મૂળરૂપે તેને ૩૦ નવેમ્બર ૨૦૨૨ના રોજ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ બનાવટ વપરાશકર્તાના નિર્દેશના જવાબમાં લખાણ, ભાષણ અને છબીઓ બનાવવા માટે ભાષાના મોટા મોડેલ્સ-ખાસ કરીને જનરેટિવ પ્રી-ટ્રેઇન્ડ ટ્રાન્સફોર્મર્સ (જી. પી. ટી.) નો ઉપયોગ કરે છે. ચેટજીપીટીએ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ ક્ષેત્રમાં ઝડપી રોકાણ અને લોકોનું ધ્યાન દોરતા સતત ચાલી રહેલા સમયગાળામાં એઆઈ બૂમને વેગ આપ્યો હતો. ઓપનએઆઈ આ સેવાનું સંચાલન ફ્રીમિયમ મોડેલ પર કરે છે. વપરાશકર્તાઓ ટેક્સ્ટ, ઓડિયો અને ઇમેજ પ્રોમ્પ્ટ્સ દ્વારા ચેટજીપીટી સાથે વાતચીત કરી શકે છે.

ચેટજીપીટીને ઝડપથી અપનાવવામાં આવ્યું; તેના પ્રકાશનના બે મહિના પછી ૧૦ કરોડ માસિક સક્રિય વપરાશકર્તાઓ હતા.  ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬માં સાપ્તાહિક સક્રિય વપરાશકર્તાઓ ૯૦ કરોડ સુધી પહોંચી ગયા. સમર્થકો કહે છે કે તેમાં અસંખ્ય વ્યાવસાયિક ક્ષેત્રોમાં પરિવર્તન લાવવાની ક્ષમતા છે, અને તેણે સર્જનાત્મકતાના સ્વરૂપ અને જ્ઞાન કાર્યના ભવિષ્ય વિશે જાહેર ચર્ચાને ઉત્તેજિત કરી છે.

આ ચેટબોટની તેની મર્યાદાઓ અને અનૈતિક ઉપયોગની સંભાવના માટે પણ ટીકા કરવામાં આવી છે. તે ખોટા અથવા વાહિયાત જવાબો ઉત્પન્ન કરી શકે છે જે બુદ્ધિગમ્ય લાગે છે, જેને આભાસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેના તાલીમ ડેટામાં રહેલા પૂર્વગ્રહો તેના પ્રતિભાવોમાં પ્રતિબિંબિત થયા છે. ચેટબોટ શૈક્ષણિક અપ્રમાણિકતાને સરળ બનાવી શકે છે, ખોટી માહિતી પેદા કરી શકે છે અને દૂષિત કોડ બનાવી શકે છે. તેના વિકાસની નીતિશાસ્ત્ર, ખાસ કરીને તાલીમ ડેટા તરીકે કૉપિરાઇટ કરેલી સામગ્રીનો ઉપયોગ, પણ વિવાદનું કારણ બન્યો છે.

== લક્ષણો ==
ચેટજીપીટી એ એક વાતચીત ચેટબોટ અને કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા સહાયક છે જે લાર્જ લેન્ગવેજ મોડેલો પર આધારિત છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Stevenson|first=Mark|date=December 10, 2024|title=Large language models: how the AI behind the likes of ChatGPT actually works|url=https://theconversation.com/large-language-models-how-the-ai-behind-the-likes-of-chatgpt-actually-works-244701|access-date=May 25, 2025|website=The Conversation|language=en-US}}&lt;/ref&gt; તે ઉદાહરણ તરીકે કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામ લખી અને ડીબગ કરી શકે છે; &lt;ref name=&quot;ChatGPT can write code&quot;&gt;{{Cite web|last=Tung|first=Liam|date=January 26, 2023|title=ChatGPT can write code. Now researchers say it's good at fixing bugs, too|url=https://www.zdnet.com/article/chatgpt-can-write-code-now-researchers-say-its-good-at-fixing-bugs-too/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230203051252/https://www.zdnet.com/article/chatgpt-can-write-code-now-researchers-say-its-good-at-fixing-bugs-too/|archive-date=February 3, 2023|access-date=June 22, 2023|website=ZDNET}}&lt;/ref&gt; સંગીત, ટેલિપ્લે, પરીકથાઓ અને વિદ્યાર્થીઓના નિબંધો કંપોઝ કરી શકે છે; પરીક્ષાના પ્રશ્નોના જવાબ આપી શકે છે ; &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Heilweil|first=Rebecca|title=AI is finally good at stuff. Now what?|url=https://www.vox.com/recode/2022/12/7/23498694/ai-artificial-intelligence-chat-gpt-openai|access-date=December 30, 2022|work=Vox|date=December 7, 2022|language=en|archive-date=January 16, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230116015512/https://www.vox.com/recode/2022/12/7/23498694/ai-artificial-intelligence-chat-gpt-openai}}&lt;/ref&gt; વ્યવસાયિક વિચારો ઉત્પન્ન કરી શકે છે; &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Eapen|first=Tojin T.|last2=Finkenstadt|first2=Daniel J.|last3=Folk|first3=Josh|last4=Venkataswamy|first4=Lokesh|date=June 16, 2023|title=How Generative AI Can Augment Human Creativity|url=https://hbr.org/2023/07/how-generative-ai-can-augment-human-creativity|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620073042/https://hbr.org/2023/07/how-generative-ai-can-augment-human-creativity|archive-date=June 20, 2023|access-date=June 20, 2023|work=Harvard Business Review|issn=0017-8012}}&lt;/ref&gt; ટેક્સ્ટનું ભાષાંતર અને સારાંશ આપી શકે છે; &lt;ref name=&quot;japContext&quot;&gt;{{Cite web|last=Kaneko|first=Karin|date=July 18, 2023|title=ChatGPT, Bing, Bard and DeepL: Which one offers the best Japanese-to-English translation?|url=https://www.japantimes.co.jp/life/2023/07/18/language/japanese-english-ai-translation/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004184917/https://www.japantimes.co.jp/life/2023/07/18/language/japanese-english-ai-translation/|archive-date=October 4, 2023|access-date=July 22, 2023|website=The Japan Times}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Ravšelj-2025&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ravšelj|first=Dejan|last2=Keržič|first2=Damijana|last3=Tomaževič|first3=Nina|last4=Umek|first4=Lan|last5=Brezovar|first5=Nejc|last6=Aristovnik|first6=Aleksander.|date=2025|title=Higher education students' perceptions of ChatGPT: A global study of early reactions|journal=PLOS ONE|volume=20|issue=2|bibcode=2025PLoSO..2015011R|doi=10.1371/journal.pone.0315011|pmc=11798494|pmid=39908277|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; અને કમ્પ્યુટર્સને નિયંત્રિત કરી શકે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ChatGPT can now control your whole desktop. I tested it with chess|url=https://www.pcworld.com/article/3190769/chatgpt-can-now-control-your-whole-desktop-i-tested-it-with-chess.html|access-date=2026-09-26|website=PCWorld|language=English}}&lt;/ref&gt;

વપરાશકર્તાઓ ChatGPT સાથે વાતચીત દ્વારા વાર્તાલાપ કરે છે જેમાં ટેક્સ્ટ, ઑડિઓ અને છબીઓ ઇનપુટ અને આઉટપુટ તરીકે હોય છે.&lt;ref name=&quot;openaicom-2024b&quot;&gt;{{Cite web|date=March 13, 2024|title=ChatGPT can now see, hear, and speak|url=https://openai.com/index/chatgpt-can-now-see-hear-and-speak/|website=OpenAI}}&lt;/ref&gt; આ વાતચીતોમાં વપરાશકર્તાના ઇનપુટ્સને નિર્દેશ (પ્રોમ્પ્ટ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. &lt;ref name=&quot;timeBegin&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Harroch |first=Richard |last2=Harroch |first2=Dominique A. |date=March 20, 2025 |title=ChatGPT for Beginners |url=https://time.com/partner-article/7270411/chatgpt-for-beginners/ |magazine=TIME |language=en |publisher=AllBusiness.com |access-date=May 25, 2025}}&lt;/ref&gt; વૈકલ્પિક &quot;મેમરી&quot; સુવિધા વપરાશકર્તાઓને ChatGPTને ચોક્કસ માહિતી યાદ રાખવાનું કહેવાની મંજૂરી આપે છે. અન્ય એક વિકલ્પ ChatGPTને જૂની વાતચીતો યાદ રાખવાની મંજૂરી આપે છે.&lt;ref name=&quot;vergeMemory1&quot;&gt;{{Cite news|last=Weatherbed|first=Jess|date=April 11, 2025|title=ChatGPT will now remember your old conversations|url=https://www.theverge.com/news/646968/openai-chatgpt-long-term-memory-upgrade|access-date=May 24, 2025|work=The Verge}}&lt;/ref&gt; GPT-આધારિત મધ્યસ્થતા વર્ગીકરણનો ઉપયોગ વપરાશકર્તાઓને હાનિકારક આઉટપુટ રજૂ થવાના જોખમને ઘટાડવા માટે થાય છે. &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2024|title=Auditing GPT's Content Moderation Guardrails: Can ChatGPT Write Your Favorite TV Show?|url=https://facctconference.org/static/papers24/facct24-47.pdf|journal=FAccT}}&lt;/ref&gt;

માર્ચ ૨૦૨૩માં OpenAI એ ChatGPT માટે પ્લગઇન્સ માટે સપોર્ટ ઉમેર્યો.&lt;ref name=&quot;openaiplugins&quot;&gt;{{Cite web|title=ChatGPT plugins|url=https://openai.com/blog/chatgpt-plugins|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230323213712/https://openai.com/blog/chatgpt-plugins|archive-date=March 23, 2023|access-date=March 23, 2023|website=openai.com}}&lt;/ref&gt; આમાં OpenAI દ્વારા બનાવેલા પ્લગઇન્સ, જેમ કે વેબ બ્રાઉઝિંગ અને કોડ અર્થઘટન, Expedia, OpenTable અને Zapier જેવા ડેવલપર્સ દ્વારા બાહ્ય પ્લગઇન્સ બંનેનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Vincent|first=James|date=March 23, 2023|title=OpenAI is massively expanding ChatGPT's capabilities to let it browse the web and more|url=https://www.theverge.com/2023/3/23/23653591/openai-chatgpt-plugins-launch-web-browsing-third-party|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230323181512/https://www.theverge.com/2023/3/23/23653591/openai-chatgpt-plugins-launch-web-browsing-third-party|archive-date=March 23, 2023|access-date=March 23, 2023|website=The Verge}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા]]</text>
      <sha1>l4xq5639rrl4gbtj7zmwvw3gew8bqbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>શ્રેણી:કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા</title>
    <ns>14</ns>
    <id>155326</id>
    <revision>
      <id>906013</id>
      <timestamp>2026-10-04T09:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brihaspati</username>
        <id>45702</id>
      </contributor>
      <comment>ખાલી પાનું બનાવ્યું</comment>
      <origin>906013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>906015</id>
      <parentid>906013</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T09:29:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brihaspati</username>
        <id>45702</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[શ્રેણી:કમ્પ્યુટર વિજ્ઞાન]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>906015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="1gmnvlp3pqbq7db6hc8fs3gbdp7uq00" xml:space="preserve">[[શ્રેણી:કમ્પ્યુટર વિજ્ઞાન]]</text>
      <sha1>1gmnvlp3pqbq7db6hc8fs3gbdp7uq00</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Harshpatelsanandbjym</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155327</id>
    <revision>
      <id>906018</id>
      <timestamp>2026-10-04T10:48:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[Template:Welcome|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>906018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="294" sha1="ddzufka67x65xjxmmr94gbkf8bg168e" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|name=Harshpatelsanandbjym}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૬:૧૮, ૪ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>ddzufka67x65xjxmmr94gbkf8bg168e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Virendrasinhgohil81</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155328</id>
    <revision>
      <id>906020</id>
      <timestamp>2026-10-04T11:16:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>906020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="222" sha1="i1hvgipofmhvailqqfyxx3rfoh3u59m" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|name=Virendrasinhgohil81}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૬:૪૬, ૪ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>i1hvgipofmhvailqqfyxx3rfoh3u59m</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>